Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 244 9384511 9281512 2026-05-26T17:20:19Z Stevejobessy 257037 9384511 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la usona urbo Austin, ĉefurbo de la subŝtato [[Teksaso]]. Vidu ankaŭ la artikolon pri la historia brita aŭtomobilprodukta firmao [[Austin (kompanio)|Austin]].}} {{Informkesto urbo |ŝtato = {{Usono}} |titolo de provinco = [[subŝtatoj de Usono|Subŝtato]] |provinco = {{Teksaso}} |kantono = [[kantono Travis]] |bildofaldo=jes |bildo= {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Austin Montage.png | dosiero2 = Austin montage Nima.png | dosiero3 = Austin montage collage.png | piedlinio = Fotomuntaĵo }} |bildo-larĝeco = 300px|regiono-ISO=US-TX|Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |tipo1=reliefo |situo sur mapo2=Aŭstino |zomo=9 |rimarko_tipo=Kromnomita |rimarko=[[:en:Live music capital of the world|{{lang|en|''Live music capital of the world''}}]]<br />''La vivmuzika ĉefurbo de la mondo'' <ref name="motto">{{Cite web |title=Live Music Capital of the World |url=http://www.cityofaustin.org/music/ |access-date=June 12, 2007 |website=Austin City Connection |publisher=City of Austin}}</ref> <ref name="atx_motto">{{Cite web |title=The ATX |url=http://www.atxfest.com/general_info.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070406212857/http://www.atxfest.com/general_info.php |archive-date=April 6, 2007 |access-date=April 6, 2007 |publisher=ATX Fest |df=mdy-all}}</ref> <ref name="weird">{{Cite news |last=Kanter |first=Alexis |date=September 9, 2004 |title=Keep Austin Weird? |work=The Daily Texan |url=http://media.www.dailytexanonline.com/media/storage/paper410/news/2004/09/09/Focus/Keep-Austin.Weird-713824.shtml |url-status=dead |access-date=July 28, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724172638/http://media.www.dailytexanonline.com/media/storage/paper410/news/2004/09/09/Focus/Keep-Austin.Weird-713824.shtml |archive-date=July 24, 2008 |df=mdy-all}}</ref> }} '''Aŭstino''' ({{lang-en|Austin}} prononcita ˈɒstᵻn, ˈɔːˈ) estas la ĉefurbo de la [[usona ŝtato|subŝtato]] [[Teksaso]], en suda [[Usono]]. Ĝi situas centre de la ŝtato. Laŭ takso de [[2015]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://factfinder.census.gov/faces/nav/jsf/pages/community_facts.xhtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-10-30 |arkivurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150118032557/http://factfinder.census.gov/faces/nav/jsf/pages/community_facts.xhtml |arkivdato=2015-01-18 }}</ref>, Aŭstino estis la kvare plej granda urbo en la subŝtato, post [[Houston (Teksaso)|Houston]], [[Dallas (Teksaso)|Dallas]], kaj [[San Antonio (Teksaso)|San Antonio]], kaj la 11-e plej granda urbo en Usono. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La metropola areo enhavas pli ol tri milionojn da loĝantoj. Aŭstino estas ankaŭ la ĉefurbo de [[kantono Travis]]. Aŭstino estas fama pro sia kulturo de muziko, teknologio, kaj [[kontraŭkulturo]]. La oficiala slogano de la urbo estas "The Live Music Capital of the World" (La vivmuzika ĉefurbo de la mondo), sed ĝia neoficiala slogano estas "Keep Austin Weird" (Konservu Aŭstinon Bizara). == Historio == Aŭstino fondiĝis en 1835 kaj unue nomiĝis Waterloo. Dum 1838, Mirabeau B. Lamar, dua Prezidento de la [[Respubliko de Teksaso]], nomis la urbon Austin, honore al Stephen F. Austin, la "Patro de Teksaso". == Geografio == Aŭstino situas ĉe rivero [[Colorado]], kun tri lagoj interne de la urbo: [[Lady Bird Lake]] (Lady Bird Lago), [[Lake Austin]] (Lago Aŭstino), kaj [[Lake Travis]] (Lago Travis). La urbo ankaŭ situas sur [[Balcones Fault]] (Balcones-Faŭlto), kiu iras proksimume laŭ IH35 (interŝtata ŝoseo 35), la plej grava nord-suda arterio. La orienta parto de la urbo estas plata, dum la okcidenta suburbo konsistas el pejzaĝaj ondaj montetoj ĉe la rando de la [[Texas Hill Country]] (Teksasa Monteta Ruro). Ĉar la montetoj okcidente estas primare rokaj kun maldika kovraĵo de surfaca grundo, la urbo emas al oftaj subit-inundoj de troa forfluaĵo kaŭzita de fulmotondra ŝtormo. Por helpi regi tiun ĉi forfluaĵon kaj generi hidroelektran kurenton, la [[Lower Colorado River Authority]] (Aŭtoritato de la Suba Kolorado-Rivero) funkciigas serion de baraĵoj, kiuj formas la [[Texas Highland Lakes]] (Altejaj Lagoj de Teksaso). La lagoj havigas ankaŭ lokojn por boatado, naĝado kaj aliaj specoj de distriĝo interne de kelkaj parkoj lokitaj sur bordoj de la lagoj. Loka interesaĵo estas la vespertoj, kiuj loĝas sub la ponto ĉe Congress Avenue (Kongresa Avenuo) super Urbeta Lago sur la Rivero Kolorado apud la centro de la urbo. Multaj kuniĝas vespere sur kaj apud la ponto por vidi la vespertojn. Ankaŭ estas tiuj vizitantoj, kiuj luas ĉambrojn rigardantajn al la lago aŭ iras al restoracioj ĉe la lago por vidi la vespertojn. Aŭstino situas en [[subtropika klimato]]. La [[temperaturo]] averaĝe varias inter 15-{{GdC|26}}. La varmo kulminas en [[septembro]], rekorde {{GdC|44}}, la malvarmo kulminas en [[januaro]], rekorde {{GdC|-19}}. Jare pluvas po 871&nbsp;mm, en ĉiuj [[monato]]j pluvas. La [[pluvo]] kulminas en [[majo]] kaj malkulminas en [[julio]]. == Ekonomio == La plej grandaj dungantoj en Aŭstino inkludas la registaron de Teksaso, [[Dell|Dell Computer]], [[Motorola]], kaj [[IBM]]. Aliaj altteknikaj kompanioj kun estrejoj en Aŭstino inkludas [[Freescale Semiconductor]] (antaŭe parto de Motorola), [[Vignette]], [[Cirrus Logic]], kaj [[National Instruments]], la posta rangas inter la 100 Plej Bonaj Dungantoj de revuo [[Fortune Magazine|Fortune]]. La multiĝo de teknologiaj kompanioj kondukis al la regiona neformala nomo "[[Silicon Hills]]" ("Silicia [[Montetaro]]") kaj spronis rapidan disvolvadon suden kaj norden. == Artoj kaj kulturo == === Filmoj === La Universitato de Teksaso havas elstaran Fakon de Radiofonio, Televizio, kaj Filmado, kaj parte pro tio ĉi Aŭstino ĝis nun estas la scenejo de multaj kinaj filmoj, ekzemple ''Secondhand Lions, Waking Life, Spy Kids, Dazed and Confused, Office Space,'' kaj ''Slacker''. Aŭstino estas la hejmo de kelkaj famaj reĝisoroj tiel kiel [[Robert Rodriguez]]. Aŭstino gastigas jaran [[Austin Film Festival]] (Aŭstina Filma Festivalo) kaj la Sude Sudorientan Festivalon, kiuj logas multajn filmojn de multaj specoj de ĉirkaŭ la mondo. === Esperantistoj === Aŭstino gastigis la [[Landa Kongreso de ELNA|Landan Kongreson de ELNA]] en junio [[2005]], per la laboro de la [http://esperantoaustin.org Esperanto-Klubo de Aŭstino] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170716023849/http://esperantoaustin.org/ |date=2017-07-16 }} kaj aliaj homoj. Tiu klubo kunvenas ĉiudimanĉe. == Edukado == Aŭstino estas la hejmo de la [[Universitato de Teksaso en Aŭstino]], ankaŭ nomita kiel "UT". Ĝi estas la "flagŝipa tereno" de la [[Sistemo de La Universitato de Teksaso]]. Aliaj kolegioj kaj universitatoj en Aŭstino estas [[Austin Community College]] (Aŭstina Komunuma Kolegio), [[Concordia University]], [[Huston-Tillotson College]], kaj la [[St. Edwards University]] (Universitato de St. Edward). Aŭstino havas miksaĵon de edukantoj, studentoj, politikistoj, propagandistoj, artistoj, ktp. Ĝi ankaŭ estas la mem-nomita "monda ĉefurbo de viva muziko", kun vibra scenejo de viva muziko centrita ĉirkaŭ multaj noktokluboj sur [[6-a Strato de Aŭstino|6-a Strato]] kaj la jara filma/muzika festivalo nomita "[[South by Southwest]]" (Sude Sudokcidenta). "[[Austin City Limits]]", longdaŭra [[programo]] pri koncerta muziko sur usona [[televido]], survideobendiĝas sur la tereno de la Universitato de Teksaso. == Sportoj == Inter la profesiaj sportaj teamoj en Aŭstino estas la [[Austin Ice Bats]] (Aŭstinaj Glaciaj Vespertoj) de la [[Central Hockey League]] (Centra Hokea Ligo) kaj la Austin Football Club ([[Aŭstina Futbala Klubo]]) de la Major League Soccer ([[Granda Ligo Futbala]]). == Transporto == [[Internacia Flughaveno Aŭstino-Bergstrom]] servas Aŭstinon. == Famuloj == En Aŭstino mortis hungara-usona [[astronomo]] [[Győző Szebehely]]. {{-}} == Galerio == {{Granda dosiero|Austin panorama 2018.png|1000ra|{{center|Panorama vido de la urbocentro je 2018}}}} <gallery> Dosiero:AustinSkyline.jpeg|Urbocentro de Aŭstino Dosiero:Capitolaustin.jpg|La ĉefurbo konstruaĵo </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|}} == Vidu ankaŭ == * [[CapMetro Rail]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{en}}) * [http://www.cityofaustin.org retejo ''cityofaustin.org''] * [http://www.austin-chamber.org retejo de la Ĉambro de Komerco] {{navigilo Teksaso}} {{Usonaj subŝtatoj kun ĉefurboj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aŭstino| ]] [[Kategorio:Urboj de Teksaso]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Usono]] [[Kategorio:Setlejoj nomitaj laŭ personoj]] g8ftcums9s46vmjqhmi2fzf91iv2vcl 0 832 9384909 9314487 2026-05-27T09:35:16Z Alifono 114488 ref 2 9384909 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Democracy Index 2022.svg|eta|altdekstre=2.5|La [[demokratieca indekso]] de 2022]] [[Dosiero:Votingwomen.jpg|eta|Balotado en [[Bangladeŝo]].]] [[Dosiero:Iraqi voters in Baghdad.jpg|eta|Balotado en [[Irako]]. Longa vico nur de viroj: en kelkaj landoj seksoj apartiĝas por sociaj aferoj.]] '''Demokratio''' (el la [[Antikva greka lingvo|greka]] δημοκρατία : ''dēmokratía'', t.e. ''dēmos'' 'popolo' kaj ''krátos'' 'povo') aŭ '''popolrego'''<ref>{{citaĵo el novaĵo|titolo=Heroo de lontanaj horizontoj|url=https://dvd.ikso.net/revuo/Ondo/2007/03.pdf|eldoninto=[[La Ondo de Esperanto]]|citaĵo=Sokrato estis sufiĉe parolinta pri neracieco de la popolrego|alirdato=12-a de majo 2024|lingvo=eo}}</ref> estas [[politiko|politika]] formo de regado, en kiu la [[popolo]] havas la superan potencon, kaj tio signifas ke la volo de la [[Civitaneco|civitanoj]] estas esprimata per [[voĉdonado]]. Civitanoj de demokratia lando havas laŭleĝan rajton influi publikan [[Politiko|politikon]], ekzemple per esprimado de [[Opinio|opinioj]] publike, voĉdonado en [[Balotrajto|balotoj]] aŭ [[Referendumo|referendumoj]], partoprenado en diskutoj antaŭ decidoj kaj en la decidoj mem, kandidatiĝo en la elektoj aŭ aliĝo al [[Partio (politiko)|partio]] kiu kandidatiĝas en ili. La nuntempaj demokratioj donas signifan pezon al la principoj, kiuj establas la kapablon de la civitano por ekzerci ĉi tiun rajton, inkluzive de la konservado de [[homaj rajtoj]] kiel la rajto al [[libereco]], [[Parollibereco|libereco de esprimo]], [[libero de asociiĝo|libereco de asociiĝo]], la [[rajto al proprieto]] kaj libereco rilate al moviĝeblo. La plej multaj el la modernaj demokrataj landoj klopodas ebligi egalan influon ĉe la [[registaro]] de ĉiuj civitanoj, sendepende de ies origino, socia kaj ekonomia statuso, [[religio]], [[sekso]] kaj [[socia sekso]]. Alidirite, demokratio agnoskas, ke homoj estas denaske liberaj kaj tial jure garantias, ke ĉiu homo povas praktiki siajn rajtojn kadre de [[konstitucio]] kaj [[Leĝo (juro)|leĝoj]]. Demokratio devas helpi, por ke ĉiu homo ankaü havu la socian bazon por praktikado de siaj rajtoj. == Etimologio == La termino laŭ etimologio derivas el grekaj radikoj dêmos popolo kaj kratos potenco, povo. Tio povas esti aplikita al la regado de tuta tre loĝata lando, kiel Usono aŭ Barato, same kiel al administrado de malgranda grupo, klubo, asocio ktp. == Difinoj == Kvankam demokratio estas multe priparolata kaj komprenata kiel procezon de politika partopreno kaj reprezentado, ankaŭ en [[politika scienco]], ĝi restas pridisputata koncepto. Civitanoj malofte estas demandataj, kion ili efektive celas per "demokratio". La vorto havas kaj ricevas malsamajn signifojn en diversaj kultursferoj (lingvokomunumoj) kaj ideologiaj tradicioj kaj tial oni iom diverse difinas ''demokration''. Demokratio signifas malsamajn aferojn por malsamaj grupoj en la socio kaj lingvo ankaŭ povas ludi rolon en ĉi tiu rilato<ref>(en) Kris Deschouwer, Parolante pri demokratio, en: Philippe van Parijs, "Abstracts". ''Arguing about Justice'', Presses universitaires de Louvain, 2011, <nowiki>https://books.openedition.org/pucl/1764</nowiki>.</ref>. La nuntempe tre vaste akceptita difino estas tiu de [[liberala demokratio]]. Laŭ tiu difino, demokratio postulas ĝeneralan kaj egalan [[balotrajto]]n ([[Universala voĉdonrajto|universala voĉdontrajto]], kaj similan efektivan rajton kandidatiĝi por elekteblaj postenoj), la rajton de la civitanoj organiziĝi kaj eldiri sian opinion sen danĝero esti persekutata aŭ malhelpata, ktp, kaj la rajton krei kaj sekvi [[Amaskomunikilo|amaskomunikilojn]] liberajn de ĉia subpremo, kaj funkciantan [[Jurordo|juran ordon]], kiu protektu ĉi tiujn [[Libereco|liberecojn]]. En [[Usono]] oni tradicie akcentas la [[Disigo de povoj|disigon]] kaj la reciprokan kontrolon de la diversaj branĉoj de la potenco: nome la [[Leĝdona povo|leĝofaranta]], la [[Plenuma povo|realiganta aŭ plenumanta]] (praktike [[administracio|administracianta]]) kaj la [[Justica povo|juĝista]] branĉoj (ideo devena de [[Montesquieu]]). En la germana kaj nordeŭropa tradicioj oni pli akcentas la popolan suverenecon. [[Marksismo-leninismo]], kiu estis la reganta [[ideologio]] de [[Sovetunio]] kaj aliaj [[Orienta Bloko|socialismaj landoj]], nomis la liberalan demokration "[[Burĝo|burĝa]] demokratio", aŭ "formala demokratio" argumentante, ke la rajtoj de la plej malriĉa parto de la popolo (precipe la [[Laboristo|laboristaro]]) ekzistas nur aspekte (laŭŝajne), sed ke ili ne havas la praktikan kaj efektivan eblon profiti de ili. La marksisma-leninisma teorio ligas demokration kun la [[Dialektika materiismo|materiaj kondiĉoj]] de la vivo kaj la [[Klasbatalo|klasa strukturo]] de la [[socio]]. Efektive, la maŝinaro por kreado de [[Partio (politiko)|partioj]], kandidatigoj, aliro al la [[Amaskomunikilo|amaskomunikilaro]], sen enkalkuli la eblon krei amaskomunikilojn en la modernaj socioj estas tute for de la atingokapablo de malriĉaj homoj, klasoj, socitavoloj, grupoj ktp. Laŭ tiu teorio liberala demokratio estas fakte [[diktatoreco]] de la kapitalistoj super la laboristoj. Laŭ [[marksismo]]-[[leninismo]], la historie plej alta formo de demokratio estu la [[Socialdemokratio|socialisma demokratio]], kiu estiĝus per la revolucia renverso de la liberala demokratio. Tiu sovetia difino de demokratio misevoluis al diktatura kaj [[Totalismo|totalisma]] [[stalinismo]], kaj tamen ĝi havas ankoraŭ subtenantojn en diversaj etosoj, landoj kaj cirkonstancoj. == Bazaj kondiĉoj de liberala demokratio == [[Dosiero:Statua Iustitiae.jpg|eta|170ra|[[Justiculino]], nome [[diino]] aŭ [[alegorio]] [[simbolo]] de [[justico]] kiu portas [[glavo]]n – kiel simbolo de la perforta povo de [[tribunalo]] –, [[Pesilo (mezurilo)|pesilon]] – reprezentanta objektivan normigon per kiuj konkurencaj plendoj estas pesataj – kaj blindigan bendon indikanta ke justico estu senpartia kaj metita objektive, sen timo aŭ favoro kaj senrigarde al mono, riĉo, povo aŭ identeco.<ref>Luban, ''Law's Blindfold'', 23.</ref> La leĝeco aŭ laŭjureco estas nepra kondiĉo por la disvolvo de la demokratio.]] La [[liberala demokratio]] estas [[Regformo|formo de regado]] kiu konsistas en [[reprezenta demokratio]] en kiu la kapablo de la elektitaj reprezentantoj al la politikaj decidoj estas limigita al la reguloj de la [[laŭjura ŝtato]] kaj normale estas moderata per [[konstitucio]] kiu regas la protektadon de la [[rajto|konstituciaj rajtoj]] kaj de la kolektivaj kaj [[libereco|individuaj liberecoj]], kaj establas tiu konstitucio restriktojn kaj al la regantoj kaj al la plenumo de la volo de difinita socia majoritato ene de tiu liberala demokratio. Laŭ la nuntempe sufiĉe vaste akceptita difino, demokratio supozigas la kunecon de almenaŭ la jenaj kondiĉoj&nbsp;: ; • '''Egaleco.''': Demokratio supozigas [[Egaleco antaŭ la leĝo|egalecon]] inter la civitanoj, sen ia distingo pri [[socia klaso]], [[raso]], [[sekso]] aŭ [[religio]]. Ĉiuj civitanoj estas egalaj je rajtoj. El tiu egaleco rezultas la ekvacio&nbsp;: ''unu homo = unu voĉo''. Egaleco tamen estas jura egaleco, ne fakta egaleco. Ĝi postulas, ke la samaj juraj reguloj aplikiĝu egalece al la civitanoj, kiuj estas en sama situacio (egaleco ne forigas diversecon), tamen ĝi malfacile kongruas kun socioj kie la faktaj malegalecoj estas kruele drastaj. ; • '''Leĝeco.''' (laŭjureco): Larĝasence, leĝeco signifas obeon al la [[Juro|juraj]] [[regulo]]j. Demokratio tiel supozigas, ke la rilatojn inter la civitanoj regu juraj reguloj, kiuj estu akceptitaj de ĉiuj kaj sekve aplikiĝas al ĉiuj, inkluzive de la policaj fortoj, kaj de la regantoj mem. Por ke demokratio ekzistu, la civitano devas esti kaj la faranto de la leĝo kaj ties obeanto. ; • '''Libereco.''': Demokratio, kiu estas povo de la popolo, tial supozigas politikan liberecon, t.e. liberecon partopreni la publikajn aferojn sen malhelpo aŭ timo. Ĉiuj civitanoj estas liberaj partopreni la regadon, ĉu elektante la regantojn/registojn (balota elekto) ĉu decidante mem ([[referendumo]]). Sed libereco en demokratio estas ankaŭ [[Pensolibero|opinia libereco]], kiu nepre kondukas al ''plurismo'', t.e. la akcepto kaj respekto al pluraj politikaj fluoj, inter kiuj civitano povos elekti tiun, kiu al li ŝajnas la plej kapabla estri la publikajn aferojn. Tiu plurismo aperas precipe en multpartia sistemo, en kiu pluraj [[Listo de politikaj partioj|politikaj partioj]] dissendas siajn respektivajn [[ideologio]]jn kaj vere influas la politikan vivon. ; • '''Sekvado de la ĝenerala intereso''': Ĉar demokratio ekzistas "por la popolo" ĝi devas prizorgi kaj privilegii tion, kio estas la intereso de la pli multaj, aŭ kiu bonas al publika intereso prefere, se necese, al tiu de privilegiitoj, ĉiaspecaj [[feŭdismo]]j, ktp. Demokratio estas je la servo de la popolo, kaj devas zorgi pri ties bono. Malgraŭ ĉi tiuj kvar kondiĉoj, demokratio tre ofte puŝiĝas al neevitebla regulo&nbsp;: la '''regulo/principo pri plimulto''', kiu postulas, ke la adoptotaj decidoj estu tiuj, kiuj akiros la plej grandan nombron de voĉoj. La principo pri plimulto tiel povas kaŭzi subpremadon de sendefendaj malplimultoj fare de la plimulto (do kontraŭ teoria egaleco) kaj la riskon de en si mem demokratiaj decidoj, kiuj atencas la demokratiajn liberecojn. Pro tio la moderna demokratio supozigas, ke la malplimultoj povu libere sin esprimi kaj roli en la politika vivo, kaj ke la zorgo pri ĝenerala intereso atentu ankaŭ samtempe je rajtoj de individuoj kaj malplimultoj, almenaŭ se tiuj estas malfortaj kaj ne riskas subpremi la aliajn sed ja esti subpremitaj de la aliaj. Kvankam teorie la menciitaj bazoj estas ekde la vidpunkto de [[etiko]] vere senriproĉaj, la praktiko montras multajn malfortigajn aspektojn de la demokratiaj sistemoj. La egaleco de la civitanoj estas teoria principo en la aliro al voĉdonado, sed antaŭ tio okazas longa procezo. En la [[propagando]] por disvastigi la ideojn ne ĉiuj civitanoj estas egalaj en la senco, ke oni ne aliras al amaskomunikiloj aŭ eĉ al sistemo de politikaj partioj kun la sama kapablo. Riĉuloj, gravuloj, konatuloj povas pli facile uzi la sociajn rimedojn por atingi siajn politikajn celojn. Tiu fakta malegaleco, aŭ almenaŭ disegaleco, tuŝas ankaŭ la juran aspekton. La supre menciita ''leĝeco'' estas simile nur teoria, kiam la kapablo atingi defendon ne estas la sama por ĉiu civitano. Eĉ en demokratiaj landoj, kelkaj gravuloj havas jurajn privilegiojn ([[reĝo]]j en [[monarkio]]j, parlamentanoj en multaj landoj) ktp. Kaj finfine la libereco foje havas limigojn, kiuj foje povas tuŝi la rezulton de balotadoj. == Formoj de demokratio == [[Dosiero:Polity data series map 2003.png|eta|350ra|La bildo montras mezuron nome nome ''Polity IV data series'' pri la nivelo de reprezenta demokratio. La mapo montras la kriteriojn prezentitajn en la informo de ''Polity IV data series'' en 2003. La pli helkoloraj landoj havas plej altkvalitan kvalifikon nome de 10, dum la pli malhelkoloraj landoj (nome [[Saŭdarabio]] kaj [[Kataro]]) estas konsiderataj la malpli demokratiaj landoj, nome de -10.]] Klasike demokratio estis dividita en du grandaj formoj: nome [[Rekta demokratio|rekta]] kaj [[Reprezenta demokratio|reprezenta]]. === Nerekta demokratio aŭ reprezenta === En tiu la popolo limiĝas al elekto de iliaj reprezentantoj por ke tiuj diskutu kaj faru decidojn en la povaj instancoj, nome rajto kiun la popolo havigas al ili pere de la voĉdonado. === Duonrekta demokratio aŭ partoprena === Kelkaj fakuloj distingigas ankaŭ trian kategorion intermezan, nome la [[duonrekta demokratio]], kiu foje estas akompanata nuance al la nerekta demokratio. En la duonrekta demokratio la popolo esprimiĝas rekte en partikularaj cirkonstancoj, baze pere de kvar mekanismoj: * [[Referendumo]]. La popolo elektas jese aŭ nee pri iu propono. * [[Plebiscito]]. La popolo akceptas aŭ malakceptas la finan aprobon de regulo (konstitucio, leĝo aŭ [[traktato]]). * [[Popoliniciato]]. Pere de tiu mekanismo grupo de civitanoj povas proponi la aprobon aŭ nuligon de leĝo. * Popola elpostenigo. Pere de tiu mekanismo la civitanoj povas elpostenigi elektitan reprezentanton antaŭ la fino de ties regoperiodo. [[Partoprena demokratio]] emfazas la ampleksan partoprenon de voĉdonantoj en la direkto kaj funkciado de politikaj sistemoj. Etimologiaj radikoj de demokratio (grekaj popolo kaj povo) implicas, ke la homoj havas la povon kaj tiel ĉiuj demokratioj estas partoprenemaj. Tamen, partoprena demokratio emas rekomendi pli implikitajn formojn de [[civitana partopreno]] kaj pli grandan politikan reprezentadon ol tradician reprezentan demokration. === Rekta demokratio === [[Dosiero:Appenzeller Landsgemeinde.jpg|eta|[[Landkomunumo]] de [[Kantono Apencelo Interna]] en [[Svislando]], ekzemplo de bazdemokrata ŝtatgvidado je kantona nivelo]] Temas pri vera demokratio en pura stato, tiel kiel vivis ĝin ties atenaj fondintoj; ĝi estas praktikata nur en malgrandaj komunumoj, ekzemple en [[Svislando]]. La decidoj estas faritaj de la suverena popolo en [[asembleo]]. Ne estas reprezentantoj de la popolo, sed, ĉiuokaze estas delegitoj kiuj servas kiel proparolantoj de la popolo, kiuj esprimas nur la asemblean decidon. Estas la tipo de demokratio preferita ne nur de la demokratoj de la [[Antikva Grekio]], sed ankaŭ de multaj modernaj pensuloj kiel [[Rousseau]]. La historia ekzemplo de [[rekta demokratio]] plej konata estas tiu de la klasika Ateno, spite siaj malperfektaĵoj, nome ekskludo de plej ampleksaj sociaj tavoloj (laboristoj, sklavoj, virinoj ktp.). ==== Likva demokratio ==== La [[likva demokratio]] estas klaso de rekta demokratio en kiu ĉiu civitano rajtas voĉdoni ĉiun decidon de la [[parlamento]] kaj realigi proponojn, sed ankaŭ rajtas transdoni sian voĉdonrajton al reprezentanto por tiuj decidoj en kiu tiu preferas ne partopreni. Tio funkcias pli facile en la regado ne de landoj aŭ de politikaj aŭ administraciaj [[komunumo]]j, sed de societoj kaj malgrandaj organizoj. Krome tiu formo de demokratio povas eĉ faciligi la funkciadon de tiaj organizoj. ==== Inkluziva demokratio ==== [[Inkluziva demokratio]] estas projekto, kiu celas rektan demokration, ekonomian demokration en senŝtata ekonomio, memmastrumadon (demokratio en la socia kampo) kaj ekologian demokration. === Liberala kaj malliberala demokratio === ==== Hungario ==== La longdaŭra ĉefministro de [[Hungario]] [[Viktor Orbán]] kutime nomas la policiojn de lia registaro kaj la demokration en sia lando kiel malliberala demokratio, kontraŭe al la liberalaj demokratioj de [[Okcidenta Eŭropo|okcident-eŭropaj]] landoj. === Nacia demokratio (etna aŭ religia) === ==== Islama ==== Post la [[Irana islama revolucio]] [[Irano]] fariĝis [[Islama respubliko]] kun [[Islama demokratio]]. == Ideo-historiaj rimarkoj == [[Dosiero:Le Serment du Jeu de paume.jpg|eta|La ĵuro de la Nacia Asembleo (skizo de [[Jacques-Louis David]]): la politika disvolvo de la [[Franca revolucio de 1789]] metis la bazon por la moderna demokratio.]] La moderna demokratio, kiu estas hegemonia almenaŭ en [[Okcidento]], devenas grandparte el la [[Anglasaksa juro|anglo-saksa jur-evoluo]], kiu komenciĝis per la Magna Carta (''Magna Charta Libertatum'') en [[1215]]. Temas pri iom post iom evoluinta sistemo de rajtoj je liberecoj (=aŭtonomisferoj) kaj kundecido, fare unuavice de la [[Nobelaro|nobela]] klaso, direktita kontraŭ la [[monarko]], kaj poste de la [[Burĝo|burĝoj]]. Nur fine de la [[Franca revolucio de 1789]] kaj dum la [[19-a jarcento]] la [[laboristo|laboristaj klasoj]] siavice postulis, ke demokratio utilu ankaŭ al ili, la plej ampleksa, kaj plej suferanta klaso de la popolo. Dum la [[16-a jarcento]] en skribaĵoj de [[Étienne de La Boétie|Etienne de la Boétie]] kaj tekstoj kiel ''[[Vindiciae contra tyrannos]]'', eŭropaj pensuloj de la [[17-a jarcento]] kiel [[Hugo Grotius]] aŭ [[Thomas Hobbes]] ellaboris la koncepton de la [[socia kontrakto]]. Pensuloj kiel [[John Locke]], [[Montesquieu]] kaj [[Jean-Jacques Rousseau]] provis trapensi kaj glatigi tiun sistemon. Kie la popolo anstataŭ la reĝo fariĝis [[suvereno]] (ne ĉie do), ĝi troviĝas en tiu sistemo en tre aparta duobla rolo: * unuflanke kiel kolektiva suvereno, kiel plej supera reganto; * aliflanke kiel aro de submetitoj, kiuj plue posedas certan aŭtonomecon rilate al la suvereno, kaj rajtojn je kundecido. Tiu sistemo, kiu dum la [[19-a jarcento]] havis la nomon "[[liberalismo]]" (ne konfuzu ĝin kun la moderna [[ekonomia liberalismo]]) estas la moderna demokratio. Ĝi ne estas la samo kiel la greka demokratio, kiu, kiel konate, estis nur profite al malplimulto en ege malegaleca socio, kaj (vidu ekzemple la verkon "''[[Respubliko (Platono)|Politeia]]''" (''Respubliko'') de [[Platono]]), finfine fiaskis. Ĝi estas direktita kontraŭ la ebla "[[despotismo de la popolo]]" same kiel kontraŭ la [[despotismo]] de la reĝoj aŭ de nobelaj kaj alimaniere privilegiitaj klasoj. La gardado de la [[Individua libereco|individuaj liberecoj]], [[rajtoj de malplimultoj]], ne estas logike pravigebla nur el la ideo de la regado de la popolo aŭ de la plimulto. Tial se la ideo de demokratio volas esti [[Humanismo|humanisma]] valoro, ĝi devas ankaŭ je tiuj prizorgi. (La usonaj "[[Patroj-fondintoj de Usono|patroj de la konstitucio]]" tre klare ekkonis kaj eldiris, ke la [[konstitucio]] donu sekurecon kontraŭ la despotismo de la popolo). [[Dosiero:Constitucion Cadiz 1812.png|eta|220ra|Eldono de la [[Hispana konstitucio de 1812]]. La [[konstitucio]]j regulas en multaj landoj la funkciadon de la demokratio.]] Intertempe la antaŭe negativa nuancaro de la nocio paliĝis. Tiun negativan komprenon la vorto havis, pro la fiasko de la [[atena demokratio]], dum pli ol du mil jaroj. La populara, sed iom tro simpla senhistoria, pure etimologia kompreno de la vorto hodiaŭ ofte kondukas al miskompreno de tio, kio la moderna demokratio de ne greka, sed anglo-saksa tipo fakte estas: Nome sistemo de la sekurigo de la libereco de ĉiuj (kaj ne nur de kelkaj pli potencaj, riĉaj aŭ privilegiitaj) per limigo, divido (multcentrismo) kaj kontrolo de la ĉiuspecaj potencoj, fare de gardistoj de la humanismaj valoroj kaj de sekurigitaj kontraŭ-potencoj. (Por pli klare karakterizi la specifecon de la moderna demokratio, oni ofte uzas komplikajn formulojn kiel "demokratio kaj [[Jurŝtato|juroŝtato]]" aŭ "liberec-demokratia baza ordo". Eble, laŭ propono de la konata pridemokratia teoriisto [[Giovanni Sartori]], oni nomu la modernan demokration "''liberala demokratio''", por distingi ĝin de la "etimologia" miskompreno de la nocio. La sistemo de la rajtoj de libereco estas konkretigita en la diversaj katalogoj de [[homaj rajtoj]]. Pere de la [[Deklaro de la Unuiĝintaj Nacioj|Deklaracio de la Unuiĝintaj Nacioj]] de la [[10-a de decembro]] [[1948]], kompletigita de pluraj fakaj internaciaj interkonsentoj kaj rimedoj pri civilaj rajtoj, nome protekto kontraŭ [[torturo]] kaj aliaj humiligaj malhumanaj traktadoj, k.t.p., kaj laste sed ne balaste la [[Internacia Puna Kortumo]] en [[Hago]], kiu ricevis [[Internacia juro|internacijuran]] validecon. La demokratiaj kaj liberecaj valoroj povas esti konsiderataj pli adekvataj al grandaj socioj ol la antaŭ- kaj kontraŭ-demokratiaj valoroj, ĉar ili ebligas bonan kunvivadon eĉ kun malkonsento, kun [[plurismo]] de la vivostiloj, anstataŭ provi perforte forigi la malkonsenton, ĉar tio iam certe fiaskos. La demokratiaj valoroj ne enhave determinas, kiamaniere oni vivu kaj pensu, sed ili celas al formala regulado de la kunvivado sub la kondiĉo de malkonsento. Juriste dirite, ili estas pli procesjuraj (proceduraj) ol materialjuraj (enhavaj). Sen homaj rajtoj ne temas pri demokratio en la moderna senco, sed pri [[despotismo de la plimulto]]. Tial oni foje konsistigis demokration en respekto de individuaj rajtoj, sed krom, ke tio estas tute preterlasi ties esencan difinon ("povo de la popolo", diference ja aliaj tipoj da socioj kaj povoj) kaj forgesi ke la popolo estas konsistigita de individuoj. Tiu simpla konstato montras, ke sen [[protekto de individuaj rajtoj]] ne estas demokratio kaj, ke defendo de individuoj neprigas defendon de interesoj de la popolo ĉar ne io ajn alia estas la popolo ol vivantaj individuoj. Distingiĝas demokratio celante ne forgesigi, ke ĉiu el tiuj individuoj havas samajn rajtojn, kaj ke politika strukturo devas tiom zorge atenti je la interesoj de kiu ajn, de aliaj socioj, kie estas malprivilegiitaj klasoj aŭ grupoj. Ofte despotismo estas starigita "nome de la popolo", sed ĝenerale por la intereso de individuo, partio, jam reganta malplimulto, aŭ nove formita [[reganta klaso]]. Sen vera demokratio la liberecoj ne fakte ekzistas por ĉiuj civitanoj, sed servas al nur kelkaj por pli bone subpremi la aliajn. Per krudaj rimedoj ([[puĉo]]j, "Taĉmentoj de la morto", k.t.p.) aŭ malnaivaj kaj arte ellaboritaj rimedoj (kiel [[Monopolo|monopoligo]] de la [[Amaskomunikilo|amaskomunikiloj]], monaj bariloj kiuj fakte malhelpas al la popolo [[Partopreno en la politika vivo|partopreni en la politika vivo]] kaj aliaj rimedoj de [[politika korupto]]). Tiu demokratio, dum ĝi havas la eksterajn formojn de demokratio, ofte estas tordita kaj havas nur la nomon demokratio; fine eĉ la simplaj juraj garantioj povas esti trompitaj en pezaj kaj sepsaj etosoj. [[Libereco de agado]] (kondiĉe ke ĝi ne damaĝu al aliaj) kaj pensado do, el la vidpunkto de la individuo, estas la antaŭkondiĉo mem de la demokratiaj valoroj. Verŝajne ne ekzistas alia nocio, kiu trovas tiel senliman subtenon kiel tiu ĉi. Ĉu nuntempe imageblas homo, kiu nomas sin mem “nedemokrato” aü “kontraüdemokrato”? == Historio de demokratio == [[Dosiero:Cleisthenes.jpg|eta|[[Klisteno de Ateno|Klisteno]], "patro de la [[atena demokratio]]", moderna busto.]] [[Dosiero:Roman Election.jpg|eta|dekstre|Romia [[monero]] kiu priskribas [[Baloto|baloton]].]] La demokratio aperas por la unua fojo en multaj el la antikvaj [[civilizo]]j kiuj organizis siajn instituciojn sur la bazo de la komunumaj kaj egalismaj sistemoj de [[tribo]]j (triba demokratio). En la [[Antikva Grekio]] demokratio ekis en [[Ateno]] en la jaro 508 a.K., kiam [[Klisteno de Ateno]] lanĉis la tielnomitan "Atenan eksperimenton": li havis kontraŭ si la riĉulojn, kiuj provis ricevi helpon de ekstera regno, t. e. [[Sparto]]. La atena sistemo, prosperinte, iĝis modelo, kaj estis imitata de multaj aliaj inter la helenaj urbo-regnoj. Ja inter la plej bone konataj okazoj de demokratio troviĝas la relative mallonga esperto de kelkaj [[Urboŝtato|urboŝtatoj]] de la Antikva Grekio, speciale en Ateno ĉirkaŭ la jaro 500 a.K. La malgrando kaj malabundo de la loĝantaro de la ''polis'' (aŭ grekaj urboj) pravigas la eblon ke aperis asembleo de la popolo, kies membroj rajtis esti nur la liberaj viroj, eksklude tiel la 75% de la loĝantaro integrita de sklavoj, virinoj kaj eksterlandanoj. La [[asembleo]] estis la [[simbolo]] de la atena demokratio. En la greka demokratio ne ekzistis reprezentado, la registaj postenoj estis okupitaj alterne de ĉiuj civitanoj kaj la suvereneco de la asembleo estis absoluta. Tiuj ĉiuj limigoj kaj la malgrando de la loĝantaro de Ateno (ĉirkaŭ 300 000 loĝantoj) ebligis la minimumigon de la evidentaj organizaj malfaciloj de tiu formo de registaro. En [[Romio]], longa historio de [[klasbatalo]]j unue inter la [[Patricio]]j kaj la [[Plebo]], poste inter la riĉuloj (el la du klasoj) kaj la [[proleto]]j kondukis al kompleksa [[Respubliko|respublika]] sistemo, kiu neniam estis vere demokratia, pro multspecaj sistemoj kaj artifikoj de la superaj klasoj kiuj celis malhelpi, ke la popolo havu influon aŭ manipuli tiun ĉi, aŭ perfortaĵoj ĉiaspecaj kaj fine [[Interna milito|internaj militoj]]. En la [[Ameriko]] de la [[12-a jarcento]] oni formis la Demokratian kaj Konstitucian Ligon de la ''Haudenosaunee'', integrita de la nacioj de la [[Senekoj]], la Kaĝugoj, la Oneidoj, la Onondagoj kaj Mohikanoj, en kiu oni praktikis la principojn de limigo kaj divido de la povo, same kiel la demokratian egalecon de viroj kaj virinoj. La demokratio de la ''Haudenosaunee'' estis konsiderata de diversaj pensuloj kiel la plej rekta antaŭaĵo de la moderna demokratio.<ref>Mann, Charles (2006). ''1491''. Madrid: Taurus.</ref> Ĉe ĝermanaj popoloj pluraj institucioj estis antaŭformoj de demokratio, eĉ pli demokratiaj ol tiuj de Grekio, kiuj valoris nur por la civitanoj (ĝenerale nur 10% de la loĝantoj), malinkluzivante ĉiujn virinojn, la alilandanojn kaj la multajn sklavojn. Similaj okazoj estis oftaj en [[Mezepoko]] en diversaj landoj kaj regionoj, sed ĉefe en apartaj urboj. Dum la [[Mezepoko]] en Eŭropo oni uzis la terminon de «urbaj demokratioj» por aludi al komercaj urboj, ĉefe en [[Italio]] kaj [[Flandrio]], sed reale ili estis regataj pere de [[aristokratio|aristokratia reĝimo]]. Ekzistis ankaŭ kelkaj demokratioj nome kamparanaj, kiel tiu de [[Islando]], kies unua [[parlamento]] kunsidis en 930 kaj tiu de la svisaj kantonoj en la [[13-a jarcento]]. Fine de la [[12-a jarcento]] organiziĝis sur demokratiaj principoj la Kortumoj de la [[Reĝlando Leono]] (1188), dekomence nomita «ayuntamiento» (municipo, urbestraro), pro tio kiu kunigis reprezentantojn de ĉiuj sociaj tavoloj. En verkistoj kiel [[Vilhelmo el Okhamo]], [[Marsilio de Padovo]] kaj [[Johannes Althusius|Altusio]] aperis konceptoj pri la suvereneco de la popolo, kiuj estis konsiderataj kiel revoluciemaj kaj kiuj poste estos kolektitaj de aŭtoroj kiel [[Thomas Hobbes|Hobbes]], [[John Locke|Locke]] kaj [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]]. En Eŭropo la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] kun duopa [[politika sistemo]], nome Demokratio de Nobeluloj aŭ Ora Libereco, karakterizis per la limigo de la povo de la monarko pere de la leĝoj kaj de la leĝofara ĉambro ([[Sejmo (Pollando)|Sejmo]]) kontrolita de la Nobelaro de Pollando (''[[Szlachta]]''). Tiu sistemo estis la antaŭaĵo de la modernaj konceptoj de demokratio,<ref name="Janowski"> Maciej Janowski, ''Pola liberala pensaro'', Universitato de Centra Eŭropo, 2001, ISBN 963-9241-18-0, Google Print: [http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN9639241180&id=ieF7NYaEqQYC&pg=PA3&lpg=PA3&dq=Polish+Lithuanian+Commonwealth+federation&vq=4&sig=ePKU45u4CTs4btOI8KKxV4nwxA4 p.3], [http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0887068332&id=8keIXDyF_EoC&pg=PA13&lpg=PA13&dq=Polish+Lithuanian+Commonwealth+federation&sig=7scGhSOWNHxZm7xKeUimB9Cr4D0 p. 12]</ref>[[konstitucia monarkio]],<ref name="Schroeder"> Paul W. Schroeder, ''Transformo de eŭropaj politikoj 1763-1848'', Universitato de Oksfordo, 1996, ISBN 0-19-820654-2, [http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0198206542&id=BS2z3iGPCigC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=Poland+%22constitutional+monarchy%22&sig=VDTkfWKi5PAqIlCIKlGa6tha6lw Google print p.84]</ref><ref name="Ludwikowski"> Rett R. Ludwikowski, ''Farante la konstitucion en la mondoregiono de soveta dominado'', Universitato de Duke, 1997, ISBN 0-8223-1802-4, [http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0822318024&id=qw8o0_c0m74C&pg=PA34&lpg=PA34&dq=Poland+%22constitutional+monarchy%22&sig=tFj2eSPXILPkUodrTTGxQtj7X4w Google Print, p. 34]</ref><ref name="Sanford"> George Sanford, ''Demokratia registaro en Pollando: konstituciaj politikoj ekde 1989'', Palgrave, 2002, ISBN 0-333-77475-2, [http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0333774752&id=tOaXi0hX1RAC&pg=PA11&lpg=PA11&dq=Poland+%22constitutional+monarchy%22&sig=lnh18en73lGnEOdO0GkC-mh42z0 Google print p. 11 - konstitucia monarkio], [http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0333774752&id=tOaXi0hX1RAC&pg=PA3&lpg=PA3&dq=Poland+anarchy&sig=wQoLBVyfoT7MaBQ_66fD0LS_Nf4 p.3 - anarkio]</ref> kaj [[federacio]].<ref name="Gella">[[Aleksander Gella]], ''Klaso de kultura disvolvigo en Orienta Eŭropo: Pollando kaj ĝiaj sudaj najbaroj'', SUNY Press, 1998, ISBN 0-88706-833-2, [http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0887068332&id=8keIXDyF_EoC&pg=PA13&lpg=PA13&dq=Polish-Lithuanian+Commonwealth+%22federation%22+Gella&sig=7scGhSOWNHxZm7xKeUimB9Cr4D0 Google Print, p. 13]</ref> En Eŭropo [[protestantismo]] helpis la demokratian reagon pro la malakcepto de la aŭtoritateco de la [[Papo]], kvankam aliflanke, plifortigis la politikan povon de la [[princo]]j. En la flanko de la [[Katolika Eklezio|katolikoj]], la [[Salamanka skolo]] atakis la ideon de la povo de la reĝoj kiel nomumitoj de dioj, defendante, ke estas la popolo kiu estas la ricevanto de la [[suvereneco]]. Siavice, la popolo povis reteni la suverenecon por si mem (estante la demokratio la natura formo de registaro) aŭ transigi ĝin volonte por ebligi la regadon fare de [[monarkio]]. En 1653 oni publikigis en [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] la ''Instrument of Government'', verko en kiu oni plifirmigis la ideon de la limigo de la [[politika povo]] pere de la establado de garantioj antaŭ la ebla misuzo de la reĝa povo. El 1688 la demokratio venkinta en Anglio baziĝis sur la principo de diskutlibereco, plenumita ĉefe en la [[Parlamento]]. [[Dosiero:01 eibar.jpg|eta|300ra|Poraŭtonomeca [[referendumo]] de la [[5-a de novembro]] de [[1933]] en [[Eibar]], [[Eŭskadi]], dum la [[Dua Hispana Respubliko]] por la aprobo de nova teksto de [[Statuto de Aŭtonomeco de Eŭskadi]]. Virinoj balotas kaj eĉ estras la [[Balotpodio|balotpodion]], sed post kelkaj jaroj la [[frankisma reĝimo]] nuligos la [[Virina balotrajto|virinan partoprenon]] ĝis la [[1970-aj jaroj]].]] En Ameriko la revolucio de la komunumuloj de [[Paragvajo]] de [[1735]] subtenis la demokratian principon prilaboritan de [[José de Antequera y Castro]]: ''la volo de la komunaĵo estas supera al tiu de la reĝo mem''. Siaflanke, en [[Brazilo]], la afrikamerikanoj kiuj sukcesis eskapi el [[sklaveco]] al kiu ili estis submetitaj de la [[Portugaloj|portugaloj]], organiziĝis en demokratiaj [[respubliko]]j nome [[kilombo]]j, kiel tiu de Palmares aŭ de Makako. Simila situacio okazis en apartaj areoj de la hispanaj kolonioj de [[Karibio]]. La [[Usona Deklaro de Sendependeco|Sendependeco de Usono]] en [[1776]] establis novan idealon por la politikaj institucioj de demokratia bazo, ampleksigite de la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio de 1789]] kaj de la [[Sendependigo de Hispanameriko|Hispanamerikaj Militoj de Sendependeco]] (1809-1824), kiu disvastigis la idearon de [[liberalismo]] kaj [[homaj rajtoj]] kiuj estos prezigitaj pere de la Deklaracio de Rajtoj de Virginio kaj la [[Deklaracio pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj]], la [[konstitucio|konstituciismo]] kaj la [[sendependeco|rajto al sendependeco]], principoj kiuj konstituis la ideologia bazon sur kiu disvolviĝis ĉia politika evoluo de la 19-a kaj 20-a jarcentoj. La serio de tiaj revolucioj estas konata kiel [[Burĝaj revolucioj]]. La [[konstitucio|konstitucioj]] de Usono de 1787 kun amendoj de 1791, de [[Venezuelo]] de [[1811]], de [[Hispana konstitucio de 1812|Hispanio de 1812]], de [[Franca konstitucio de 1848|Francio de 1848]], kaj de [[Konstitucio de la Argentina Nacio|Argentino de 1853]] jam montras demokratiajn trajtojn, kiuj estos atestiloj de kompleksaj progresoj kaj reeniroj. La evoluo de la brita demokratio estis multe pli malrapida kaj tio montriĝis en la sekvaj balotreformoj kiuj okazis el 1832 kaj kiuj kompletiĝis en 1911 per la ''Parliament Act'', kiu certigis la definitivan hegemonion de la [[Ĉambro de komunuloj]] super la [[Ĉambro de lordoj]]. En la realo nur ĵuse oni povas paroli pri la iompostioma apero kaj plifirmigo de demokratiaj landoj el la 20-a jarcento kaj ĉefe post la [[Dua Mondmilito]] kaj sekva [[malkoloniigo]] de landoj el la [[Tria mondo]], kun la abolo de la [[sklaveco]], la konkero de la [[Universala voĉdonrajto|universala voĉdontrajto]], la [[Virina balotrajto|agnosko de la totala jura egaleco de virinoj rilate al viroj]], la havigo de la rajto al propra [[aŭtonomeco|regado de ĉiuj landoj kaj nacioj]], la rekono de la [[Labora juro|rajtoj de la laboristoj]] kaj la garantioj kontraŭ ĉia [[diskriminacio]] kiu malprofitu al la [[rasismo|rasaj kaj etnaj minoritatoj]]. Tamen en la [[1960-aj jaroj]] ankoraŭ la [[Afrikusona Civilrajta Movado]] luktis por la plena socia akcepto de la balotrajto por la afrikusona loĝantaro, kiu estis tute marĝenita en multaj aspektoj, kaj ankoraŭ estas. === Demokratio ankaŭ por virinoj === [[Dosiero:Women voting afghanistan 2004 usaid.jpg|eta|dekstra|altdekstre=1.25|Virinoj vice por voĉdoni en [[Kabul]] en la unua prezidenta elekto (oktobro 2004) en la historio de Afganio.]] Kiel la komencon de moderna demokratio oni povas nomi la enkondukon de ĝenerala kaj egala balotrajto. En multaj landoj la viroj ricevis balotrajton fine de la [[19-a jarcento]]. La regantaj pensmanieroj ne konsideris ebla, ke [[virino]]j partoprenu en [[politiko]] (ili estis forbaritaj eĉ el supera edukado kaj for el plej multaj el profesioj). Pri vere egala balotrajto oni povas paroli nur kiam ankaŭ la virinoj ricevis la rajton voĉdoni. En multaj landoj tio okazis post la jaro [[1900]]. [[Nov-Zelando]] kiel la unua lando en la mondo enkondukis virinan balotrajton en [[1894]] kaj [[Aŭstralio]] en [[1902]]. [[Finnlando]] estis la unua lando en Eŭropo, kiu donis al virinoj la rajton voĉdoni, en la jaro [[1905]]; lastaj regionoj en Eŭropo estis kelkaj [[kantono]]j de [[Svislando]], kiuj donis al virinoj balotrajton nur en la [[1970-aj jaroj]]. En multaj landoj daŭre ne ekzistas ĝenerala kaj egala balotrajto.<ref>Jacques Dalarun [https://fr.wikipedia.org/wiki/Jacques_Dalarun] en ''Gouverner c’est servir. Essai de démocratie médiévale'', Alma éditeur, Paris, 2012 (ISBN 978-2-36279-024-9), rimarkigas ke la ideo de demokratio estis ĉiam ĉeborde de la kreiĝo en la pensmaniero inter la kristanaj popoloj. Fakte, oni rajtas pensi ke la miloj de monaĥejoj kies monaĥoj laŭlonge de mil jaroj renkontiĝas (= kapitulumas) kaj demokratie (sendinastia obeo) elektas [[Abato|abaton]] ne povis ne inokuli pensmanieron «demokratan» en la ĉirkaŭaj popoloj. Krome per la alveno de la [[Ordenoj almozantaj]] (13-a jarcento) ne povis ne intensigi tiun menslinion: tiuj ĉi fakte elektas (ordinare) ĉiun trian jaron sian provincan superulon kaj generalan reganton, kiuj elektindas ordinare ne pli ol du fojoj... En [[Italio]], ekzemple, ofte subtenantoj kaj regantoj de la Liberaj Komunumoj por kune decidi kaj kandidatigi renkontiĝis ĉe la franciskanaj kaj domenikanaj [[Konvento|konventoj]]. Kaj ankaŭ en la virinaj monaĥejoj foje la monaĥinoj praktikis tiun privilegion: elekti siajn superulinojn.</ref> La [[Unua Mondmilito]] kaj ties sekvoj kaŭzis rapidan disvolviĝon de la [[virina balotrajto]]. Inter [[1914]] kaj [[1939]] en 28 landoj akiris la virinoj samajn rajtojn kiel la viroj. Tiuj landoj estis ekz. Sovet-[[Rusio]] ([[1917]]), [[Hungario]] kaj [[Kanado]] ([[1918]]), [[Aŭstrio]], [[Pollando]] kaj [[Ĉeĥoslovakio]] ([[1918]]), [[Germanio]] kaj [[Nederlando]] ([[1919]]), kaj [[Usono]] ([[1920]]), [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] ([[1918]] kaj [[1928]]), [[Birmo|Mianmaro]] ([[1922]]), [[Urugvajo]] ([[1927]]), [[Ekvadoro]] ([[1929]]), [[Sud-Afriko]] ([[1930]]), [[Brazilo]] kaj [[Tajlando]] ([[1932]]), [[Turkio]] kaj [[Kubo]] ([[1934]]), [[Filipinoj]] ([[1937]]). En Brazilo, vere, oni neniam malpermesis la balotrajton al virinoj kaj antaŭ 1930, kelkaj el ili voĉdonis kaj eĉ elektiĝis, sed en 1930 oni kreis specifan leĝon pri tio kaj iĝis la virina voĉdonado deviga kiel la vira. Post la [[Dua Mondmilito]], la virina balotrajto disvastiĝis, kaj nur plej laste ĝi aperos ankaŭ en la arabaj landoj, kie ĝi ne ekzistis. == Internaciaj klopodoj == {{Ĉefartikolo|Internacia Instituto por Demokratio kaj Elektada Asisto}} La '''Internacia Instituto por Demokratio kaj Balota Asistado''' ({{Lang-en|'''International Institute for Democracy and Electoral Assistance'''}}, mallonge '''Internacia IDEO''') estas [[Internacia organizaĵo|internacia]] kaj [[interregistara organizaĵo]]. Ĝi havas regionajn oficejojn en [[Eŭropo]], [[Latinameriko]] kaj la [[Karibio]], [[Azio-Pacifiko|Azio kaj Pacifiko]] kaj [[Afriko]] kaj [[Okcidenta Azio]] kaj ĉefsidejo en [[Stokholmo]]. Ĝi funkcias por antaŭenigi demokration en ĉiuj partoj de la mondo. {{Ĉefartikolo|Komunumo por Demokratia Elekto}} La '''Komunumo por Demokratia Elekto''' estas internacia organizaĵo fondita en [[Kievo]] la 2-an de decembro 2005 fare de naŭ postkomunistaj ŝtatoj. La celo de la organizaĵo estas subteni la demokratiajn movadojn en ĉi tiu regiono. == Aliaj instancoj == * [[Demokratiigo]] * [[Oficejo por Demokrataj Institucioj kaj Homaj Rajtoj]] en Varsovio. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Juro|Politiko}} {{Div col|cols = 3}} * [[Balotrajto]] * [[Civila socio]] * [[Demokrata socialismo]] * [[Demokratieca indekso]] * [[Demokratiigo]] * [[Disigo de povoj]] * [[Duonrekta demokratio]] * [[Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] * [[Konstitucidona Asembleo]] * [[Konstitucio]] * [[Likva demokratio]] * [[Lingva demokratio]] * [[Monarkio]] * [[Nacia demokratio]] * [[Parlamenta respubliko|Parlamenta demokratio]] * [[Politika scienco]] * [[Politiko]] * [[Popola suvereneco]] * [[Publika opinio]] * [[Prezidenta respubliko|Prezidenta demokratio]] * [[Registaro]] * [[Regformo]] * [[Rekta demokratio]] * [[Reprezenta demokratio]] * [[Respubliko]] * [[Sindeteno]] * [[Ŝtato]] * [[Tutproceza Popola Demokratio]] * [[Voĉdono]] {{Div col end}} * ''[[De la démocratie en Amérique]]'', libro de [[Alexis de Tocqueville]] == Bibliografio == * Luĉano Kanforo. (2015) ''Mallonga historio de la demokratio. De Ateno ĝis la liberal­ismo''. Kun postparolo de [[Oskar Lafontaine]]. Elgermanigita de Vilhelmo Luter­ma­no. MAS, 124 p., ISBN 978-2-36960-029-9 * Norberto Bobbio. (2001) 1986."'El futuro de la democracia", Fondo de Cultura Económica. México. ISBN 978-958-38-0029-5 * Norberto Bobbio. (1997) 1985. "Liberalismo y democracia", Fondo de Cultura Económica. México. ISBN 978-958-9093-77-9 * Robert Dahl. (1998) 1999. La democracia: Una guía para los ciudadanos. Taurus. Buenos Aires. ISBN 950-511-482-6 * Takis Fotopoulos. (2002). Hacia una Democracia Inclusiva. Nordan. Montevideo. ISBN 9974-42-098-9 * Ronald Inglehart (2001). Modernización y Posmodernización. El cambio cultural, económico y político en 43 sociedades. Centro de Investigaciones Sociológicas y Siglo Veintuno de España: Madrid. ISBN 84-7476-270-7 * José Eduardo Jorge. (2010). Cultura Política y Democracia en Argentina. Editorial de la Universidad Nacional de La Plata (Edulp): La Plata. ISBN 978-950-34-0539-0. * C.B. Macpherson. (1981). La democracia liberal y su época. Madrid: Alianza. ISBN 84-206-1870-5. * Guillermo O'Donnell. (1997). Contrapuntos. Ensayos escogidos sobre autoritarismo y democratización. Buenos Aires: Paidós. ISBN 84-206-1870-5. * Robert D. Putnam. (1993). Making Democracy Work. Civic Traditions in Modern Italy. Princeton University Press: Princeton. ISBN 0-691-07889-0 * Giovanni Sartori. (1987, 1993) 2003. ¿Qué es la democracia?. Taurus. México D.F. ISBN 968-19-1241-1 * Jacob Talmon. (1952) 1956. Los orígenes de la democracia totalitaria. Aguilar, Madrid. ISBN 84-03-18150-7; ISBN 978-84-03-18150-2 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Demokratio|ReVo=demokr1}} * [http://demokratio.org/ demokratio.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110917181244/http://demokratio.org/ |date=2011-09-17 }} * [http://media.radio-libertaire.org/backup/43/vendredi/vendredi_1730/vendredi_1730.mp3 Radioelsendo de la programero ''Radio Esperanto'' pri la popolpotenco - 26/10/2012 (Radio Libertaire)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Havenda artikolo|Demokratio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Demokratio| ]] 8711962dzj7o87mwmcd8wfsn4v1vs94 9384912 9384909 2026-05-27T09:35:59Z Alifono 114488 /* Difinoj */ 9384912 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Democracy Index 2022.svg|eta|altdekstre=2.5|La [[demokratieca indekso]] de 2022]] [[Dosiero:Votingwomen.jpg|eta|Balotado en [[Bangladeŝo]].]] [[Dosiero:Iraqi voters in Baghdad.jpg|eta|Balotado en [[Irako]]. Longa vico nur de viroj: en kelkaj landoj seksoj apartiĝas por sociaj aferoj.]] '''Demokratio''' (el la [[Antikva greka lingvo|greka]] δημοκρατία : ''dēmokratía'', t.e. ''dēmos'' 'popolo' kaj ''krátos'' 'povo') aŭ '''popolrego'''<ref>{{citaĵo el novaĵo|titolo=Heroo de lontanaj horizontoj|url=https://dvd.ikso.net/revuo/Ondo/2007/03.pdf|eldoninto=[[La Ondo de Esperanto]]|citaĵo=Sokrato estis sufiĉe parolinta pri neracieco de la popolrego|alirdato=12-a de majo 2024|lingvo=eo}}</ref> estas [[politiko|politika]] formo de regado, en kiu la [[popolo]] havas la superan potencon, kaj tio signifas ke la volo de la [[Civitaneco|civitanoj]] estas esprimata per [[voĉdonado]]. Civitanoj de demokratia lando havas laŭleĝan rajton influi publikan [[Politiko|politikon]], ekzemple per esprimado de [[Opinio|opinioj]] publike, voĉdonado en [[Balotrajto|balotoj]] aŭ [[Referendumo|referendumoj]], partoprenado en diskutoj antaŭ decidoj kaj en la decidoj mem, kandidatiĝo en la elektoj aŭ aliĝo al [[Partio (politiko)|partio]] kiu kandidatiĝas en ili. La nuntempaj demokratioj donas signifan pezon al la principoj, kiuj establas la kapablon de la civitano por ekzerci ĉi tiun rajton, inkluzive de la konservado de [[homaj rajtoj]] kiel la rajto al [[libereco]], [[Parollibereco|libereco de esprimo]], [[libero de asociiĝo|libereco de asociiĝo]], la [[rajto al proprieto]] kaj libereco rilate al moviĝeblo. La plej multaj el la modernaj demokrataj landoj klopodas ebligi egalan influon ĉe la [[registaro]] de ĉiuj civitanoj, sendepende de ies origino, socia kaj ekonomia statuso, [[religio]], [[sekso]] kaj [[socia sekso]]. Alidirite, demokratio agnoskas, ke homoj estas denaske liberaj kaj tial jure garantias, ke ĉiu homo povas praktiki siajn rajtojn kadre de [[konstitucio]] kaj [[Leĝo (juro)|leĝoj]]. Demokratio devas helpi, por ke ĉiu homo ankaü havu la socian bazon por praktikado de siaj rajtoj. == Etimologio == La termino laŭ etimologio derivas el grekaj radikoj dêmos popolo kaj kratos potenco, povo. Tio povas esti aplikita al la regado de tuta tre loĝata lando, kiel Usono aŭ Barato, same kiel al administrado de malgranda grupo, klubo, asocio ktp. == Difinoj == Kvankam demokratio estas multe priparolata kaj komprenata kiel procezon de politika partopreno kaj reprezentado, ankaŭ en [[politika scienco]], ĝi restas pridisputata koncepto. Civitanoj malofte estas demandataj, kion ili efektive celas per "demokratio". La vorto havas kaj ricevas malsamajn signifojn en diversaj kultursferoj (lingvokomunumoj) kaj ideologiaj tradicioj kaj tial oni iom diverse difinas ''demokration''. Demokratio signifas malsamajn aferojn por malsamaj grupoj en la socio kaj lingvo ankaŭ povas ludi rolon en ĉi tiu rilato<ref>(en) Kris Deschouwer, Parolante pri demokratio, en: [[Philippe Van Parijs]], "Abstracts". ''Arguing about Justice'', Presses universitaires de Louvain, 2011, <nowiki>https://books.openedition.org/pucl/1764</nowiki>.</ref>. La nuntempe tre vaste akceptita difino estas tiu de [[liberala demokratio]]. Laŭ tiu difino, demokratio postulas ĝeneralan kaj egalan [[balotrajto]]n ([[Universala voĉdonrajto|universala voĉdontrajto]], kaj similan efektivan rajton kandidatiĝi por elekteblaj postenoj), la rajton de la civitanoj organiziĝi kaj eldiri sian opinion sen danĝero esti persekutata aŭ malhelpata, ktp, kaj la rajton krei kaj sekvi [[Amaskomunikilo|amaskomunikilojn]] liberajn de ĉia subpremo, kaj funkciantan [[Jurordo|juran ordon]], kiu protektu ĉi tiujn [[Libereco|liberecojn]]. En [[Usono]] oni tradicie akcentas la [[Disigo de povoj|disigon]] kaj la reciprokan kontrolon de la diversaj branĉoj de la potenco: nome la [[Leĝdona povo|leĝofaranta]], la [[Plenuma povo|realiganta aŭ plenumanta]] (praktike [[administracio|administracianta]]) kaj la [[Justica povo|juĝista]] branĉoj (ideo devena de [[Montesquieu]]). En la germana kaj nordeŭropa tradicioj oni pli akcentas la popolan suverenecon. [[Marksismo-leninismo]], kiu estis la reganta [[ideologio]] de [[Sovetunio]] kaj aliaj [[Orienta Bloko|socialismaj landoj]], nomis la liberalan demokration "[[Burĝo|burĝa]] demokratio", aŭ "formala demokratio" argumentante, ke la rajtoj de la plej malriĉa parto de la popolo (precipe la [[Laboristo|laboristaro]]) ekzistas nur aspekte (laŭŝajne), sed ke ili ne havas la praktikan kaj efektivan eblon profiti de ili. La marksisma-leninisma teorio ligas demokration kun la [[Dialektika materiismo|materiaj kondiĉoj]] de la vivo kaj la [[Klasbatalo|klasa strukturo]] de la [[socio]]. Efektive, la maŝinaro por kreado de [[Partio (politiko)|partioj]], kandidatigoj, aliro al la [[Amaskomunikilo|amaskomunikilaro]], sen enkalkuli la eblon krei amaskomunikilojn en la modernaj socioj estas tute for de la atingokapablo de malriĉaj homoj, klasoj, socitavoloj, grupoj ktp. Laŭ tiu teorio liberala demokratio estas fakte [[diktatoreco]] de la kapitalistoj super la laboristoj. Laŭ [[marksismo]]-[[leninismo]], la historie plej alta formo de demokratio estu la [[Socialdemokratio|socialisma demokratio]], kiu estiĝus per la revolucia renverso de la liberala demokratio. Tiu sovetia difino de demokratio misevoluis al diktatura kaj [[Totalismo|totalisma]] [[stalinismo]], kaj tamen ĝi havas ankoraŭ subtenantojn en diversaj etosoj, landoj kaj cirkonstancoj. == Bazaj kondiĉoj de liberala demokratio == [[Dosiero:Statua Iustitiae.jpg|eta|170ra|[[Justiculino]], nome [[diino]] aŭ [[alegorio]] [[simbolo]] de [[justico]] kiu portas [[glavo]]n – kiel simbolo de la perforta povo de [[tribunalo]] –, [[Pesilo (mezurilo)|pesilon]] – reprezentanta objektivan normigon per kiuj konkurencaj plendoj estas pesataj – kaj blindigan bendon indikanta ke justico estu senpartia kaj metita objektive, sen timo aŭ favoro kaj senrigarde al mono, riĉo, povo aŭ identeco.<ref>Luban, ''Law's Blindfold'', 23.</ref> La leĝeco aŭ laŭjureco estas nepra kondiĉo por la disvolvo de la demokratio.]] La [[liberala demokratio]] estas [[Regformo|formo de regado]] kiu konsistas en [[reprezenta demokratio]] en kiu la kapablo de la elektitaj reprezentantoj al la politikaj decidoj estas limigita al la reguloj de la [[laŭjura ŝtato]] kaj normale estas moderata per [[konstitucio]] kiu regas la protektadon de la [[rajto|konstituciaj rajtoj]] kaj de la kolektivaj kaj [[libereco|individuaj liberecoj]], kaj establas tiu konstitucio restriktojn kaj al la regantoj kaj al la plenumo de la volo de difinita socia majoritato ene de tiu liberala demokratio. Laŭ la nuntempe sufiĉe vaste akceptita difino, demokratio supozigas la kunecon de almenaŭ la jenaj kondiĉoj&nbsp;: ; • '''Egaleco.''': Demokratio supozigas [[Egaleco antaŭ la leĝo|egalecon]] inter la civitanoj, sen ia distingo pri [[socia klaso]], [[raso]], [[sekso]] aŭ [[religio]]. Ĉiuj civitanoj estas egalaj je rajtoj. El tiu egaleco rezultas la ekvacio&nbsp;: ''unu homo = unu voĉo''. Egaleco tamen estas jura egaleco, ne fakta egaleco. Ĝi postulas, ke la samaj juraj reguloj aplikiĝu egalece al la civitanoj, kiuj estas en sama situacio (egaleco ne forigas diversecon), tamen ĝi malfacile kongruas kun socioj kie la faktaj malegalecoj estas kruele drastaj. ; • '''Leĝeco.''' (laŭjureco): Larĝasence, leĝeco signifas obeon al la [[Juro|juraj]] [[regulo]]j. Demokratio tiel supozigas, ke la rilatojn inter la civitanoj regu juraj reguloj, kiuj estu akceptitaj de ĉiuj kaj sekve aplikiĝas al ĉiuj, inkluzive de la policaj fortoj, kaj de la regantoj mem. Por ke demokratio ekzistu, la civitano devas esti kaj la faranto de la leĝo kaj ties obeanto. ; • '''Libereco.''': Demokratio, kiu estas povo de la popolo, tial supozigas politikan liberecon, t.e. liberecon partopreni la publikajn aferojn sen malhelpo aŭ timo. Ĉiuj civitanoj estas liberaj partopreni la regadon, ĉu elektante la regantojn/registojn (balota elekto) ĉu decidante mem ([[referendumo]]). Sed libereco en demokratio estas ankaŭ [[Pensolibero|opinia libereco]], kiu nepre kondukas al ''plurismo'', t.e. la akcepto kaj respekto al pluraj politikaj fluoj, inter kiuj civitano povos elekti tiun, kiu al li ŝajnas la plej kapabla estri la publikajn aferojn. Tiu plurismo aperas precipe en multpartia sistemo, en kiu pluraj [[Listo de politikaj partioj|politikaj partioj]] dissendas siajn respektivajn [[ideologio]]jn kaj vere influas la politikan vivon. ; • '''Sekvado de la ĝenerala intereso''': Ĉar demokratio ekzistas "por la popolo" ĝi devas prizorgi kaj privilegii tion, kio estas la intereso de la pli multaj, aŭ kiu bonas al publika intereso prefere, se necese, al tiu de privilegiitoj, ĉiaspecaj [[feŭdismo]]j, ktp. Demokratio estas je la servo de la popolo, kaj devas zorgi pri ties bono. Malgraŭ ĉi tiuj kvar kondiĉoj, demokratio tre ofte puŝiĝas al neevitebla regulo&nbsp;: la '''regulo/principo pri plimulto''', kiu postulas, ke la adoptotaj decidoj estu tiuj, kiuj akiros la plej grandan nombron de voĉoj. La principo pri plimulto tiel povas kaŭzi subpremadon de sendefendaj malplimultoj fare de la plimulto (do kontraŭ teoria egaleco) kaj la riskon de en si mem demokratiaj decidoj, kiuj atencas la demokratiajn liberecojn. Pro tio la moderna demokratio supozigas, ke la malplimultoj povu libere sin esprimi kaj roli en la politika vivo, kaj ke la zorgo pri ĝenerala intereso atentu ankaŭ samtempe je rajtoj de individuoj kaj malplimultoj, almenaŭ se tiuj estas malfortaj kaj ne riskas subpremi la aliajn sed ja esti subpremitaj de la aliaj. Kvankam teorie la menciitaj bazoj estas ekde la vidpunkto de [[etiko]] vere senriproĉaj, la praktiko montras multajn malfortigajn aspektojn de la demokratiaj sistemoj. La egaleco de la civitanoj estas teoria principo en la aliro al voĉdonado, sed antaŭ tio okazas longa procezo. En la [[propagando]] por disvastigi la ideojn ne ĉiuj civitanoj estas egalaj en la senco, ke oni ne aliras al amaskomunikiloj aŭ eĉ al sistemo de politikaj partioj kun la sama kapablo. Riĉuloj, gravuloj, konatuloj povas pli facile uzi la sociajn rimedojn por atingi siajn politikajn celojn. Tiu fakta malegaleco, aŭ almenaŭ disegaleco, tuŝas ankaŭ la juran aspekton. La supre menciita ''leĝeco'' estas simile nur teoria, kiam la kapablo atingi defendon ne estas la sama por ĉiu civitano. Eĉ en demokratiaj landoj, kelkaj gravuloj havas jurajn privilegiojn ([[reĝo]]j en [[monarkio]]j, parlamentanoj en multaj landoj) ktp. Kaj finfine la libereco foje havas limigojn, kiuj foje povas tuŝi la rezulton de balotadoj. == Formoj de demokratio == [[Dosiero:Polity data series map 2003.png|eta|350ra|La bildo montras mezuron nome nome ''Polity IV data series'' pri la nivelo de reprezenta demokratio. La mapo montras la kriteriojn prezentitajn en la informo de ''Polity IV data series'' en 2003. La pli helkoloraj landoj havas plej altkvalitan kvalifikon nome de 10, dum la pli malhelkoloraj landoj (nome [[Saŭdarabio]] kaj [[Kataro]]) estas konsiderataj la malpli demokratiaj landoj, nome de -10.]] Klasike demokratio estis dividita en du grandaj formoj: nome [[Rekta demokratio|rekta]] kaj [[Reprezenta demokratio|reprezenta]]. === Nerekta demokratio aŭ reprezenta === En tiu la popolo limiĝas al elekto de iliaj reprezentantoj por ke tiuj diskutu kaj faru decidojn en la povaj instancoj, nome rajto kiun la popolo havigas al ili pere de la voĉdonado. === Duonrekta demokratio aŭ partoprena === Kelkaj fakuloj distingigas ankaŭ trian kategorion intermezan, nome la [[duonrekta demokratio]], kiu foje estas akompanata nuance al la nerekta demokratio. En la duonrekta demokratio la popolo esprimiĝas rekte en partikularaj cirkonstancoj, baze pere de kvar mekanismoj: * [[Referendumo]]. La popolo elektas jese aŭ nee pri iu propono. * [[Plebiscito]]. La popolo akceptas aŭ malakceptas la finan aprobon de regulo (konstitucio, leĝo aŭ [[traktato]]). * [[Popoliniciato]]. Pere de tiu mekanismo grupo de civitanoj povas proponi la aprobon aŭ nuligon de leĝo. * Popola elpostenigo. Pere de tiu mekanismo la civitanoj povas elpostenigi elektitan reprezentanton antaŭ la fino de ties regoperiodo. [[Partoprena demokratio]] emfazas la ampleksan partoprenon de voĉdonantoj en la direkto kaj funkciado de politikaj sistemoj. Etimologiaj radikoj de demokratio (grekaj popolo kaj povo) implicas, ke la homoj havas la povon kaj tiel ĉiuj demokratioj estas partoprenemaj. Tamen, partoprena demokratio emas rekomendi pli implikitajn formojn de [[civitana partopreno]] kaj pli grandan politikan reprezentadon ol tradician reprezentan demokration. === Rekta demokratio === [[Dosiero:Appenzeller Landsgemeinde.jpg|eta|[[Landkomunumo]] de [[Kantono Apencelo Interna]] en [[Svislando]], ekzemplo de bazdemokrata ŝtatgvidado je kantona nivelo]] Temas pri vera demokratio en pura stato, tiel kiel vivis ĝin ties atenaj fondintoj; ĝi estas praktikata nur en malgrandaj komunumoj, ekzemple en [[Svislando]]. La decidoj estas faritaj de la suverena popolo en [[asembleo]]. Ne estas reprezentantoj de la popolo, sed, ĉiuokaze estas delegitoj kiuj servas kiel proparolantoj de la popolo, kiuj esprimas nur la asemblean decidon. Estas la tipo de demokratio preferita ne nur de la demokratoj de la [[Antikva Grekio]], sed ankaŭ de multaj modernaj pensuloj kiel [[Rousseau]]. La historia ekzemplo de [[rekta demokratio]] plej konata estas tiu de la klasika Ateno, spite siaj malperfektaĵoj, nome ekskludo de plej ampleksaj sociaj tavoloj (laboristoj, sklavoj, virinoj ktp.). ==== Likva demokratio ==== La [[likva demokratio]] estas klaso de rekta demokratio en kiu ĉiu civitano rajtas voĉdoni ĉiun decidon de la [[parlamento]] kaj realigi proponojn, sed ankaŭ rajtas transdoni sian voĉdonrajton al reprezentanto por tiuj decidoj en kiu tiu preferas ne partopreni. Tio funkcias pli facile en la regado ne de landoj aŭ de politikaj aŭ administraciaj [[komunumo]]j, sed de societoj kaj malgrandaj organizoj. Krome tiu formo de demokratio povas eĉ faciligi la funkciadon de tiaj organizoj. ==== Inkluziva demokratio ==== [[Inkluziva demokratio]] estas projekto, kiu celas rektan demokration, ekonomian demokration en senŝtata ekonomio, memmastrumadon (demokratio en la socia kampo) kaj ekologian demokration. === Liberala kaj malliberala demokratio === ==== Hungario ==== La longdaŭra ĉefministro de [[Hungario]] [[Viktor Orbán]] kutime nomas la policiojn de lia registaro kaj la demokration en sia lando kiel malliberala demokratio, kontraŭe al la liberalaj demokratioj de [[Okcidenta Eŭropo|okcident-eŭropaj]] landoj. === Nacia demokratio (etna aŭ religia) === ==== Islama ==== Post la [[Irana islama revolucio]] [[Irano]] fariĝis [[Islama respubliko]] kun [[Islama demokratio]]. == Ideo-historiaj rimarkoj == [[Dosiero:Le Serment du Jeu de paume.jpg|eta|La ĵuro de la Nacia Asembleo (skizo de [[Jacques-Louis David]]): la politika disvolvo de la [[Franca revolucio de 1789]] metis la bazon por la moderna demokratio.]] La moderna demokratio, kiu estas hegemonia almenaŭ en [[Okcidento]], devenas grandparte el la [[Anglasaksa juro|anglo-saksa jur-evoluo]], kiu komenciĝis per la Magna Carta (''Magna Charta Libertatum'') en [[1215]]. Temas pri iom post iom evoluinta sistemo de rajtoj je liberecoj (=aŭtonomisferoj) kaj kundecido, fare unuavice de la [[Nobelaro|nobela]] klaso, direktita kontraŭ la [[monarko]], kaj poste de la [[Burĝo|burĝoj]]. Nur fine de la [[Franca revolucio de 1789]] kaj dum la [[19-a jarcento]] la [[laboristo|laboristaj klasoj]] siavice postulis, ke demokratio utilu ankaŭ al ili, la plej ampleksa, kaj plej suferanta klaso de la popolo. Dum la [[16-a jarcento]] en skribaĵoj de [[Étienne de La Boétie|Etienne de la Boétie]] kaj tekstoj kiel ''[[Vindiciae contra tyrannos]]'', eŭropaj pensuloj de la [[17-a jarcento]] kiel [[Hugo Grotius]] aŭ [[Thomas Hobbes]] ellaboris la koncepton de la [[socia kontrakto]]. Pensuloj kiel [[John Locke]], [[Montesquieu]] kaj [[Jean-Jacques Rousseau]] provis trapensi kaj glatigi tiun sistemon. Kie la popolo anstataŭ la reĝo fariĝis [[suvereno]] (ne ĉie do), ĝi troviĝas en tiu sistemo en tre aparta duobla rolo: * unuflanke kiel kolektiva suvereno, kiel plej supera reganto; * aliflanke kiel aro de submetitoj, kiuj plue posedas certan aŭtonomecon rilate al la suvereno, kaj rajtojn je kundecido. Tiu sistemo, kiu dum la [[19-a jarcento]] havis la nomon "[[liberalismo]]" (ne konfuzu ĝin kun la moderna [[ekonomia liberalismo]]) estas la moderna demokratio. Ĝi ne estas la samo kiel la greka demokratio, kiu, kiel konate, estis nur profite al malplimulto en ege malegaleca socio, kaj (vidu ekzemple la verkon "''[[Respubliko (Platono)|Politeia]]''" (''Respubliko'') de [[Platono]]), finfine fiaskis. Ĝi estas direktita kontraŭ la ebla "[[despotismo de la popolo]]" same kiel kontraŭ la [[despotismo]] de la reĝoj aŭ de nobelaj kaj alimaniere privilegiitaj klasoj. La gardado de la [[Individua libereco|individuaj liberecoj]], [[rajtoj de malplimultoj]], ne estas logike pravigebla nur el la ideo de la regado de la popolo aŭ de la plimulto. Tial se la ideo de demokratio volas esti [[Humanismo|humanisma]] valoro, ĝi devas ankaŭ je tiuj prizorgi. (La usonaj "[[Patroj-fondintoj de Usono|patroj de la konstitucio]]" tre klare ekkonis kaj eldiris, ke la [[konstitucio]] donu sekurecon kontraŭ la despotismo de la popolo). [[Dosiero:Constitucion Cadiz 1812.png|eta|220ra|Eldono de la [[Hispana konstitucio de 1812]]. La [[konstitucio]]j regulas en multaj landoj la funkciadon de la demokratio.]] Intertempe la antaŭe negativa nuancaro de la nocio paliĝis. Tiun negativan komprenon la vorto havis, pro la fiasko de la [[atena demokratio]], dum pli ol du mil jaroj. La populara, sed iom tro simpla senhistoria, pure etimologia kompreno de la vorto hodiaŭ ofte kondukas al miskompreno de tio, kio la moderna demokratio de ne greka, sed anglo-saksa tipo fakte estas: Nome sistemo de la sekurigo de la libereco de ĉiuj (kaj ne nur de kelkaj pli potencaj, riĉaj aŭ privilegiitaj) per limigo, divido (multcentrismo) kaj kontrolo de la ĉiuspecaj potencoj, fare de gardistoj de la humanismaj valoroj kaj de sekurigitaj kontraŭ-potencoj. (Por pli klare karakterizi la specifecon de la moderna demokratio, oni ofte uzas komplikajn formulojn kiel "demokratio kaj [[Jurŝtato|juroŝtato]]" aŭ "liberec-demokratia baza ordo". Eble, laŭ propono de la konata pridemokratia teoriisto [[Giovanni Sartori]], oni nomu la modernan demokration "''liberala demokratio''", por distingi ĝin de la "etimologia" miskompreno de la nocio. La sistemo de la rajtoj de libereco estas konkretigita en la diversaj katalogoj de [[homaj rajtoj]]. Pere de la [[Deklaro de la Unuiĝintaj Nacioj|Deklaracio de la Unuiĝintaj Nacioj]] de la [[10-a de decembro]] [[1948]], kompletigita de pluraj fakaj internaciaj interkonsentoj kaj rimedoj pri civilaj rajtoj, nome protekto kontraŭ [[torturo]] kaj aliaj humiligaj malhumanaj traktadoj, k.t.p., kaj laste sed ne balaste la [[Internacia Puna Kortumo]] en [[Hago]], kiu ricevis [[Internacia juro|internacijuran]] validecon. La demokratiaj kaj liberecaj valoroj povas esti konsiderataj pli adekvataj al grandaj socioj ol la antaŭ- kaj kontraŭ-demokratiaj valoroj, ĉar ili ebligas bonan kunvivadon eĉ kun malkonsento, kun [[plurismo]] de la vivostiloj, anstataŭ provi perforte forigi la malkonsenton, ĉar tio iam certe fiaskos. La demokratiaj valoroj ne enhave determinas, kiamaniere oni vivu kaj pensu, sed ili celas al formala regulado de la kunvivado sub la kondiĉo de malkonsento. Juriste dirite, ili estas pli procesjuraj (proceduraj) ol materialjuraj (enhavaj). Sen homaj rajtoj ne temas pri demokratio en la moderna senco, sed pri [[despotismo de la plimulto]]. Tial oni foje konsistigis demokration en respekto de individuaj rajtoj, sed krom, ke tio estas tute preterlasi ties esencan difinon ("povo de la popolo", diference ja aliaj tipoj da socioj kaj povoj) kaj forgesi ke la popolo estas konsistigita de individuoj. Tiu simpla konstato montras, ke sen [[protekto de individuaj rajtoj]] ne estas demokratio kaj, ke defendo de individuoj neprigas defendon de interesoj de la popolo ĉar ne io ajn alia estas la popolo ol vivantaj individuoj. Distingiĝas demokratio celante ne forgesigi, ke ĉiu el tiuj individuoj havas samajn rajtojn, kaj ke politika strukturo devas tiom zorge atenti je la interesoj de kiu ajn, de aliaj socioj, kie estas malprivilegiitaj klasoj aŭ grupoj. Ofte despotismo estas starigita "nome de la popolo", sed ĝenerale por la intereso de individuo, partio, jam reganta malplimulto, aŭ nove formita [[reganta klaso]]. Sen vera demokratio la liberecoj ne fakte ekzistas por ĉiuj civitanoj, sed servas al nur kelkaj por pli bone subpremi la aliajn. Per krudaj rimedoj ([[puĉo]]j, "Taĉmentoj de la morto", k.t.p.) aŭ malnaivaj kaj arte ellaboritaj rimedoj (kiel [[Monopolo|monopoligo]] de la [[Amaskomunikilo|amaskomunikiloj]], monaj bariloj kiuj fakte malhelpas al la popolo [[Partopreno en la politika vivo|partopreni en la politika vivo]] kaj aliaj rimedoj de [[politika korupto]]). Tiu demokratio, dum ĝi havas la eksterajn formojn de demokratio, ofte estas tordita kaj havas nur la nomon demokratio; fine eĉ la simplaj juraj garantioj povas esti trompitaj en pezaj kaj sepsaj etosoj. [[Libereco de agado]] (kondiĉe ke ĝi ne damaĝu al aliaj) kaj pensado do, el la vidpunkto de la individuo, estas la antaŭkondiĉo mem de la demokratiaj valoroj. Verŝajne ne ekzistas alia nocio, kiu trovas tiel senliman subtenon kiel tiu ĉi. Ĉu nuntempe imageblas homo, kiu nomas sin mem “nedemokrato” aü “kontraüdemokrato”? == Historio de demokratio == [[Dosiero:Cleisthenes.jpg|eta|[[Klisteno de Ateno|Klisteno]], "patro de la [[atena demokratio]]", moderna busto.]] [[Dosiero:Roman Election.jpg|eta|dekstre|Romia [[monero]] kiu priskribas [[Baloto|baloton]].]] La demokratio aperas por la unua fojo en multaj el la antikvaj [[civilizo]]j kiuj organizis siajn instituciojn sur la bazo de la komunumaj kaj egalismaj sistemoj de [[tribo]]j (triba demokratio). En la [[Antikva Grekio]] demokratio ekis en [[Ateno]] en la jaro 508 a.K., kiam [[Klisteno de Ateno]] lanĉis la tielnomitan "Atenan eksperimenton": li havis kontraŭ si la riĉulojn, kiuj provis ricevi helpon de ekstera regno, t. e. [[Sparto]]. La atena sistemo, prosperinte, iĝis modelo, kaj estis imitata de multaj aliaj inter la helenaj urbo-regnoj. Ja inter la plej bone konataj okazoj de demokratio troviĝas la relative mallonga esperto de kelkaj [[Urboŝtato|urboŝtatoj]] de la Antikva Grekio, speciale en Ateno ĉirkaŭ la jaro 500 a.K. La malgrando kaj malabundo de la loĝantaro de la ''polis'' (aŭ grekaj urboj) pravigas la eblon ke aperis asembleo de la popolo, kies membroj rajtis esti nur la liberaj viroj, eksklude tiel la 75% de la loĝantaro integrita de sklavoj, virinoj kaj eksterlandanoj. La [[asembleo]] estis la [[simbolo]] de la atena demokratio. En la greka demokratio ne ekzistis reprezentado, la registaj postenoj estis okupitaj alterne de ĉiuj civitanoj kaj la suvereneco de la asembleo estis absoluta. Tiuj ĉiuj limigoj kaj la malgrando de la loĝantaro de Ateno (ĉirkaŭ 300 000 loĝantoj) ebligis la minimumigon de la evidentaj organizaj malfaciloj de tiu formo de registaro. En [[Romio]], longa historio de [[klasbatalo]]j unue inter la [[Patricio]]j kaj la [[Plebo]], poste inter la riĉuloj (el la du klasoj) kaj la [[proleto]]j kondukis al kompleksa [[Respubliko|respublika]] sistemo, kiu neniam estis vere demokratia, pro multspecaj sistemoj kaj artifikoj de la superaj klasoj kiuj celis malhelpi, ke la popolo havu influon aŭ manipuli tiun ĉi, aŭ perfortaĵoj ĉiaspecaj kaj fine [[Interna milito|internaj militoj]]. En la [[Ameriko]] de la [[12-a jarcento]] oni formis la Demokratian kaj Konstitucian Ligon de la ''Haudenosaunee'', integrita de la nacioj de la [[Senekoj]], la Kaĝugoj, la Oneidoj, la Onondagoj kaj Mohikanoj, en kiu oni praktikis la principojn de limigo kaj divido de la povo, same kiel la demokratian egalecon de viroj kaj virinoj. La demokratio de la ''Haudenosaunee'' estis konsiderata de diversaj pensuloj kiel la plej rekta antaŭaĵo de la moderna demokratio.<ref>Mann, Charles (2006). ''1491''. Madrid: Taurus.</ref> Ĉe ĝermanaj popoloj pluraj institucioj estis antaŭformoj de demokratio, eĉ pli demokratiaj ol tiuj de Grekio, kiuj valoris nur por la civitanoj (ĝenerale nur 10% de la loĝantoj), malinkluzivante ĉiujn virinojn, la alilandanojn kaj la multajn sklavojn. Similaj okazoj estis oftaj en [[Mezepoko]] en diversaj landoj kaj regionoj, sed ĉefe en apartaj urboj. Dum la [[Mezepoko]] en Eŭropo oni uzis la terminon de «urbaj demokratioj» por aludi al komercaj urboj, ĉefe en [[Italio]] kaj [[Flandrio]], sed reale ili estis regataj pere de [[aristokratio|aristokratia reĝimo]]. Ekzistis ankaŭ kelkaj demokratioj nome kamparanaj, kiel tiu de [[Islando]], kies unua [[parlamento]] kunsidis en 930 kaj tiu de la svisaj kantonoj en la [[13-a jarcento]]. Fine de la [[12-a jarcento]] organiziĝis sur demokratiaj principoj la Kortumoj de la [[Reĝlando Leono]] (1188), dekomence nomita «ayuntamiento» (municipo, urbestraro), pro tio kiu kunigis reprezentantojn de ĉiuj sociaj tavoloj. En verkistoj kiel [[Vilhelmo el Okhamo]], [[Marsilio de Padovo]] kaj [[Johannes Althusius|Altusio]] aperis konceptoj pri la suvereneco de la popolo, kiuj estis konsiderataj kiel revoluciemaj kaj kiuj poste estos kolektitaj de aŭtoroj kiel [[Thomas Hobbes|Hobbes]], [[John Locke|Locke]] kaj [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]]. En Eŭropo la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] kun duopa [[politika sistemo]], nome Demokratio de Nobeluloj aŭ Ora Libereco, karakterizis per la limigo de la povo de la monarko pere de la leĝoj kaj de la leĝofara ĉambro ([[Sejmo (Pollando)|Sejmo]]) kontrolita de la Nobelaro de Pollando (''[[Szlachta]]''). Tiu sistemo estis la antaŭaĵo de la modernaj konceptoj de demokratio,<ref name="Janowski"> Maciej Janowski, ''Pola liberala pensaro'', Universitato de Centra Eŭropo, 2001, ISBN 963-9241-18-0, Google Print: [http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN9639241180&id=ieF7NYaEqQYC&pg=PA3&lpg=PA3&dq=Polish+Lithuanian+Commonwealth+federation&vq=4&sig=ePKU45u4CTs4btOI8KKxV4nwxA4 p.3], [http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0887068332&id=8keIXDyF_EoC&pg=PA13&lpg=PA13&dq=Polish+Lithuanian+Commonwealth+federation&sig=7scGhSOWNHxZm7xKeUimB9Cr4D0 p. 12]</ref>[[konstitucia monarkio]],<ref name="Schroeder"> Paul W. Schroeder, ''Transformo de eŭropaj politikoj 1763-1848'', Universitato de Oksfordo, 1996, ISBN 0-19-820654-2, [http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0198206542&id=BS2z3iGPCigC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=Poland+%22constitutional+monarchy%22&sig=VDTkfWKi5PAqIlCIKlGa6tha6lw Google print p.84]</ref><ref name="Ludwikowski"> Rett R. Ludwikowski, ''Farante la konstitucion en la mondoregiono de soveta dominado'', Universitato de Duke, 1997, ISBN 0-8223-1802-4, [http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0822318024&id=qw8o0_c0m74C&pg=PA34&lpg=PA34&dq=Poland+%22constitutional+monarchy%22&sig=tFj2eSPXILPkUodrTTGxQtj7X4w Google Print, p. 34]</ref><ref name="Sanford"> George Sanford, ''Demokratia registaro en Pollando: konstituciaj politikoj ekde 1989'', Palgrave, 2002, ISBN 0-333-77475-2, [http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0333774752&id=tOaXi0hX1RAC&pg=PA11&lpg=PA11&dq=Poland+%22constitutional+monarchy%22&sig=lnh18en73lGnEOdO0GkC-mh42z0 Google print p. 11 - konstitucia monarkio], [http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0333774752&id=tOaXi0hX1RAC&pg=PA3&lpg=PA3&dq=Poland+anarchy&sig=wQoLBVyfoT7MaBQ_66fD0LS_Nf4 p.3 - anarkio]</ref> kaj [[federacio]].<ref name="Gella">[[Aleksander Gella]], ''Klaso de kultura disvolvigo en Orienta Eŭropo: Pollando kaj ĝiaj sudaj najbaroj'', SUNY Press, 1998, ISBN 0-88706-833-2, [http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0887068332&id=8keIXDyF_EoC&pg=PA13&lpg=PA13&dq=Polish-Lithuanian+Commonwealth+%22federation%22+Gella&sig=7scGhSOWNHxZm7xKeUimB9Cr4D0 Google Print, p. 13]</ref> En Eŭropo [[protestantismo]] helpis la demokratian reagon pro la malakcepto de la aŭtoritateco de la [[Papo]], kvankam aliflanke, plifortigis la politikan povon de la [[princo]]j. En la flanko de la [[Katolika Eklezio|katolikoj]], la [[Salamanka skolo]] atakis la ideon de la povo de la reĝoj kiel nomumitoj de dioj, defendante, ke estas la popolo kiu estas la ricevanto de la [[suvereneco]]. Siavice, la popolo povis reteni la suverenecon por si mem (estante la demokratio la natura formo de registaro) aŭ transigi ĝin volonte por ebligi la regadon fare de [[monarkio]]. En 1653 oni publikigis en [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] la ''Instrument of Government'', verko en kiu oni plifirmigis la ideon de la limigo de la [[politika povo]] pere de la establado de garantioj antaŭ la ebla misuzo de la reĝa povo. El 1688 la demokratio venkinta en Anglio baziĝis sur la principo de diskutlibereco, plenumita ĉefe en la [[Parlamento]]. [[Dosiero:01 eibar.jpg|eta|300ra|Poraŭtonomeca [[referendumo]] de la [[5-a de novembro]] de [[1933]] en [[Eibar]], [[Eŭskadi]], dum la [[Dua Hispana Respubliko]] por la aprobo de nova teksto de [[Statuto de Aŭtonomeco de Eŭskadi]]. Virinoj balotas kaj eĉ estras la [[Balotpodio|balotpodion]], sed post kelkaj jaroj la [[frankisma reĝimo]] nuligos la [[Virina balotrajto|virinan partoprenon]] ĝis la [[1970-aj jaroj]].]] En Ameriko la revolucio de la komunumuloj de [[Paragvajo]] de [[1735]] subtenis la demokratian principon prilaboritan de [[José de Antequera y Castro]]: ''la volo de la komunaĵo estas supera al tiu de la reĝo mem''. Siaflanke, en [[Brazilo]], la afrikamerikanoj kiuj sukcesis eskapi el [[sklaveco]] al kiu ili estis submetitaj de la [[Portugaloj|portugaloj]], organiziĝis en demokratiaj [[respubliko]]j nome [[kilombo]]j, kiel tiu de Palmares aŭ de Makako. Simila situacio okazis en apartaj areoj de la hispanaj kolonioj de [[Karibio]]. La [[Usona Deklaro de Sendependeco|Sendependeco de Usono]] en [[1776]] establis novan idealon por la politikaj institucioj de demokratia bazo, ampleksigite de la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio de 1789]] kaj de la [[Sendependigo de Hispanameriko|Hispanamerikaj Militoj de Sendependeco]] (1809-1824), kiu disvastigis la idearon de [[liberalismo]] kaj [[homaj rajtoj]] kiuj estos prezigitaj pere de la Deklaracio de Rajtoj de Virginio kaj la [[Deklaracio pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj]], la [[konstitucio|konstituciismo]] kaj la [[sendependeco|rajto al sendependeco]], principoj kiuj konstituis la ideologia bazon sur kiu disvolviĝis ĉia politika evoluo de la 19-a kaj 20-a jarcentoj. La serio de tiaj revolucioj estas konata kiel [[Burĝaj revolucioj]]. La [[konstitucio|konstitucioj]] de Usono de 1787 kun amendoj de 1791, de [[Venezuelo]] de [[1811]], de [[Hispana konstitucio de 1812|Hispanio de 1812]], de [[Franca konstitucio de 1848|Francio de 1848]], kaj de [[Konstitucio de la Argentina Nacio|Argentino de 1853]] jam montras demokratiajn trajtojn, kiuj estos atestiloj de kompleksaj progresoj kaj reeniroj. La evoluo de la brita demokratio estis multe pli malrapida kaj tio montriĝis en la sekvaj balotreformoj kiuj okazis el 1832 kaj kiuj kompletiĝis en 1911 per la ''Parliament Act'', kiu certigis la definitivan hegemonion de la [[Ĉambro de komunuloj]] super la [[Ĉambro de lordoj]]. En la realo nur ĵuse oni povas paroli pri la iompostioma apero kaj plifirmigo de demokratiaj landoj el la 20-a jarcento kaj ĉefe post la [[Dua Mondmilito]] kaj sekva [[malkoloniigo]] de landoj el la [[Tria mondo]], kun la abolo de la [[sklaveco]], la konkero de la [[Universala voĉdonrajto|universala voĉdontrajto]], la [[Virina balotrajto|agnosko de la totala jura egaleco de virinoj rilate al viroj]], la havigo de la rajto al propra [[aŭtonomeco|regado de ĉiuj landoj kaj nacioj]], la rekono de la [[Labora juro|rajtoj de la laboristoj]] kaj la garantioj kontraŭ ĉia [[diskriminacio]] kiu malprofitu al la [[rasismo|rasaj kaj etnaj minoritatoj]]. Tamen en la [[1960-aj jaroj]] ankoraŭ la [[Afrikusona Civilrajta Movado]] luktis por la plena socia akcepto de la balotrajto por la afrikusona loĝantaro, kiu estis tute marĝenita en multaj aspektoj, kaj ankoraŭ estas. === Demokratio ankaŭ por virinoj === [[Dosiero:Women voting afghanistan 2004 usaid.jpg|eta|dekstra|altdekstre=1.25|Virinoj vice por voĉdoni en [[Kabul]] en la unua prezidenta elekto (oktobro 2004) en la historio de Afganio.]] Kiel la komencon de moderna demokratio oni povas nomi la enkondukon de ĝenerala kaj egala balotrajto. En multaj landoj la viroj ricevis balotrajton fine de la [[19-a jarcento]]. La regantaj pensmanieroj ne konsideris ebla, ke [[virino]]j partoprenu en [[politiko]] (ili estis forbaritaj eĉ el supera edukado kaj for el plej multaj el profesioj). Pri vere egala balotrajto oni povas paroli nur kiam ankaŭ la virinoj ricevis la rajton voĉdoni. En multaj landoj tio okazis post la jaro [[1900]]. [[Nov-Zelando]] kiel la unua lando en la mondo enkondukis virinan balotrajton en [[1894]] kaj [[Aŭstralio]] en [[1902]]. [[Finnlando]] estis la unua lando en Eŭropo, kiu donis al virinoj la rajton voĉdoni, en la jaro [[1905]]; lastaj regionoj en Eŭropo estis kelkaj [[kantono]]j de [[Svislando]], kiuj donis al virinoj balotrajton nur en la [[1970-aj jaroj]]. En multaj landoj daŭre ne ekzistas ĝenerala kaj egala balotrajto.<ref>Jacques Dalarun [https://fr.wikipedia.org/wiki/Jacques_Dalarun] en ''Gouverner c’est servir. Essai de démocratie médiévale'', Alma éditeur, Paris, 2012 (ISBN 978-2-36279-024-9), rimarkigas ke la ideo de demokratio estis ĉiam ĉeborde de la kreiĝo en la pensmaniero inter la kristanaj popoloj. Fakte, oni rajtas pensi ke la miloj de monaĥejoj kies monaĥoj laŭlonge de mil jaroj renkontiĝas (= kapitulumas) kaj demokratie (sendinastia obeo) elektas [[Abato|abaton]] ne povis ne inokuli pensmanieron «demokratan» en la ĉirkaŭaj popoloj. Krome per la alveno de la [[Ordenoj almozantaj]] (13-a jarcento) ne povis ne intensigi tiun menslinion: tiuj ĉi fakte elektas (ordinare) ĉiun trian jaron sian provincan superulon kaj generalan reganton, kiuj elektindas ordinare ne pli ol du fojoj... En [[Italio]], ekzemple, ofte subtenantoj kaj regantoj de la Liberaj Komunumoj por kune decidi kaj kandidatigi renkontiĝis ĉe la franciskanaj kaj domenikanaj [[Konvento|konventoj]]. Kaj ankaŭ en la virinaj monaĥejoj foje la monaĥinoj praktikis tiun privilegion: elekti siajn superulinojn.</ref> La [[Unua Mondmilito]] kaj ties sekvoj kaŭzis rapidan disvolviĝon de la [[virina balotrajto]]. Inter [[1914]] kaj [[1939]] en 28 landoj akiris la virinoj samajn rajtojn kiel la viroj. Tiuj landoj estis ekz. Sovet-[[Rusio]] ([[1917]]), [[Hungario]] kaj [[Kanado]] ([[1918]]), [[Aŭstrio]], [[Pollando]] kaj [[Ĉeĥoslovakio]] ([[1918]]), [[Germanio]] kaj [[Nederlando]] ([[1919]]), kaj [[Usono]] ([[1920]]), [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] ([[1918]] kaj [[1928]]), [[Birmo|Mianmaro]] ([[1922]]), [[Urugvajo]] ([[1927]]), [[Ekvadoro]] ([[1929]]), [[Sud-Afriko]] ([[1930]]), [[Brazilo]] kaj [[Tajlando]] ([[1932]]), [[Turkio]] kaj [[Kubo]] ([[1934]]), [[Filipinoj]] ([[1937]]). En Brazilo, vere, oni neniam malpermesis la balotrajton al virinoj kaj antaŭ 1930, kelkaj el ili voĉdonis kaj eĉ elektiĝis, sed en 1930 oni kreis specifan leĝon pri tio kaj iĝis la virina voĉdonado deviga kiel la vira. Post la [[Dua Mondmilito]], la virina balotrajto disvastiĝis, kaj nur plej laste ĝi aperos ankaŭ en la arabaj landoj, kie ĝi ne ekzistis. == Internaciaj klopodoj == {{Ĉefartikolo|Internacia Instituto por Demokratio kaj Elektada Asisto}} La '''Internacia Instituto por Demokratio kaj Balota Asistado''' ({{Lang-en|'''International Institute for Democracy and Electoral Assistance'''}}, mallonge '''Internacia IDEO''') estas [[Internacia organizaĵo|internacia]] kaj [[interregistara organizaĵo]]. Ĝi havas regionajn oficejojn en [[Eŭropo]], [[Latinameriko]] kaj la [[Karibio]], [[Azio-Pacifiko|Azio kaj Pacifiko]] kaj [[Afriko]] kaj [[Okcidenta Azio]] kaj ĉefsidejo en [[Stokholmo]]. Ĝi funkcias por antaŭenigi demokration en ĉiuj partoj de la mondo. {{Ĉefartikolo|Komunumo por Demokratia Elekto}} La '''Komunumo por Demokratia Elekto''' estas internacia organizaĵo fondita en [[Kievo]] la 2-an de decembro 2005 fare de naŭ postkomunistaj ŝtatoj. La celo de la organizaĵo estas subteni la demokratiajn movadojn en ĉi tiu regiono. == Aliaj instancoj == * [[Demokratiigo]] * [[Oficejo por Demokrataj Institucioj kaj Homaj Rajtoj]] en Varsovio. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Juro|Politiko}} {{Div col|cols = 3}} * [[Balotrajto]] * [[Civila socio]] * [[Demokrata socialismo]] * [[Demokratieca indekso]] * [[Demokratiigo]] * [[Disigo de povoj]] * [[Duonrekta demokratio]] * [[Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] * [[Konstitucidona Asembleo]] * [[Konstitucio]] * [[Likva demokratio]] * [[Lingva demokratio]] * [[Monarkio]] * [[Nacia demokratio]] * [[Parlamenta respubliko|Parlamenta demokratio]] * [[Politika scienco]] * [[Politiko]] * [[Popola suvereneco]] * [[Publika opinio]] * [[Prezidenta respubliko|Prezidenta demokratio]] * [[Registaro]] * [[Regformo]] * [[Rekta demokratio]] * [[Reprezenta demokratio]] * [[Respubliko]] * [[Sindeteno]] * [[Ŝtato]] * [[Tutproceza Popola Demokratio]] * [[Voĉdono]] {{Div col end}} * ''[[De la démocratie en Amérique]]'', libro de [[Alexis de Tocqueville]] == Bibliografio == * Luĉano Kanforo. (2015) ''Mallonga historio de la demokratio. De Ateno ĝis la liberal­ismo''. Kun postparolo de [[Oskar Lafontaine]]. Elgermanigita de Vilhelmo Luter­ma­no. MAS, 124 p., ISBN 978-2-36960-029-9 * Norberto Bobbio. (2001) 1986."'El futuro de la democracia", Fondo de Cultura Económica. México. ISBN 978-958-38-0029-5 * Norberto Bobbio. (1997) 1985. "Liberalismo y democracia", Fondo de Cultura Económica. México. ISBN 978-958-9093-77-9 * Robert Dahl. (1998) 1999. La democracia: Una guía para los ciudadanos. Taurus. Buenos Aires. ISBN 950-511-482-6 * Takis Fotopoulos. (2002). Hacia una Democracia Inclusiva. Nordan. Montevideo. ISBN 9974-42-098-9 * Ronald Inglehart (2001). Modernización y Posmodernización. El cambio cultural, económico y político en 43 sociedades. Centro de Investigaciones Sociológicas y Siglo Veintuno de España: Madrid. ISBN 84-7476-270-7 * José Eduardo Jorge. (2010). Cultura Política y Democracia en Argentina. Editorial de la Universidad Nacional de La Plata (Edulp): La Plata. ISBN 978-950-34-0539-0. * C.B. Macpherson. (1981). La democracia liberal y su época. Madrid: Alianza. ISBN 84-206-1870-5. * Guillermo O'Donnell. (1997). Contrapuntos. Ensayos escogidos sobre autoritarismo y democratización. Buenos Aires: Paidós. ISBN 84-206-1870-5. * Robert D. Putnam. (1993). Making Democracy Work. Civic Traditions in Modern Italy. Princeton University Press: Princeton. ISBN 0-691-07889-0 * Giovanni Sartori. (1987, 1993) 2003. ¿Qué es la democracia?. Taurus. México D.F. ISBN 968-19-1241-1 * Jacob Talmon. (1952) 1956. Los orígenes de la democracia totalitaria. Aguilar, Madrid. ISBN 84-03-18150-7; ISBN 978-84-03-18150-2 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Demokratio|ReVo=demokr1}} * [http://demokratio.org/ demokratio.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110917181244/http://demokratio.org/ |date=2011-09-17 }} * [http://media.radio-libertaire.org/backup/43/vendredi/vendredi_1730/vendredi_1730.mp3 Radioelsendo de la programero ''Radio Esperanto'' pri la popolpotenco - 26/10/2012 (Radio Libertaire)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Havenda artikolo|Demokratio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Demokratio| ]] 9bxh3qgcdgs1iff3fdjfwdhtjf7raec 0 1074 9384331 9276260 2026-05-26T12:17:41Z ThomasPusch 1869 9384331 wikitext text/x-wiki {{Portalo|Esperanto}}Kelkaj [[radiostacio]]j havas regulajn programerojn en [[Esperanto]]. Kelkajn elsendojn oni povas aŭskulti ankaŭ aŭ nur per komputilo konektita al la [[interreto]]. Ankaŭ estas vigla kulturo de esperantlingvaj [[Podkasto|podkastoj]]. <!--- ''Eblas aldoni ĉi tie pli da informo pri kiel aŭskulti elsendojn per [[mallonga ondo]] -- ekzemple eldoniĝas kelkfoje unuopa paĝo kun la horoj kaj ciferoj.'' ---> == Listo de radiostacioj == {| class="wikitable" |+ !Nomo !Ekesto kaj fino !Statuso !Priskribo |- |[[Radio Vatikana]]<ref>https://www.vaticannews.va/eo/podcast/esperanto-programo.html</ref> |1977 |aktiva |Ĝiaj elsendoj enhavas informojn pri la agado de la [[Papo]], [[Vatikanurbo|Vatikano]] kaj lokaj Eklezioj kaj novaĵoj religiaj kaj sociaj. |- |[[Esperanta Retradio]]<ref name=":0">http://members.aon.at/aldone/peranto/index.html</ref><ref name=":1">http://esperantaretradio.blogspot.com/</ref> |1998 |aktiva | |- |[[Radio Havano Kubo]]<ref>http://www.radiohc.cu/eo</ref> |2002 |aktiva | |- |[[Melbourne Ethnic Community Radio|Melbourne Ethnic Community Radio en Esperanto (3ZZZ Radio)]]<ref>http://melburno.org.au/3ZZZradio/</ref> |2004 |aktiva |Radio 3ZZZ (trifoja Z) estas la plej granda multgenta radia stacio en [[Melburno|Melbourne]], [[Aŭstralio]], konata sub la anglalingva nomo ''Ethnic Community Broadcasting Association'', kiu elsendas programojn en diversaj lingvoj, inkluzive de Esperanto. |- |[[Muzaiko]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://muzaiko.info/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120831080306/http://muzaiko.info/ |arkivdato=2012-08-31 }}</ref> |2011 |aktiva | |- |[[Ĉina Radio Internacia]]<ref>http://esperanto.cri.cn/</ref> |1964-2021<ref>{{citaĵo el novaĵo|url=https://www.liberafolio.org/2021/12/20/cina-radio-ne-plu-elsendas-en-esperanto/|titolo=Ĉina Radio ne plu elsendas en Esperanto|persona nomo=|familia nomo=|eldoninto=Libera Folio|dato=20-a de decembro 2021|alirdato=15-a de junio 2022}}</ref> |neaktiva |Daŭre havas Esperanto-retejon sed ne plu elsendas per radio. |- |[[Radio F.R.E.I.|Radio F.R.E.I. el Erfurto, Germanujo]]<ref>https://www.radio-frei.de/index.php?iid=2.2&ksubmit_show=eine&kredaktion_id=28</ref> |2012-2021 |neaktiva | |} [[Radio Aŭstria Internacia]] ekde novembro [[2002]] ne plu havas programon en Esperanto kaj [[Radio Esperanto]] ne respondas en tiu retpaĝo. {{Radio en esperanto|stato=malferma}} == Listo de podkastoj en Esperanto == {| class="wikitable sortable" !Nomo !Ekesto kaj fino !Priskribo |- |[[Radio Verda]] · [http://www.radioverda.com/ Radio Verda] |1998 - 2013 |Radio Verda estis pionira sendependa produktejo de interreta aŭda programaro disponata senpage per TTT el kanado. |- |[[Esperanta Retradio]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> |1998 | |- |[[Esperanto-Radio-Arkivo]] |2003? - 2009 | |- |[https://podcasters.spotify.com/pod/show/panamaradio Panama Radio en Esperanto] |2004 - 2005 2010 - 2010 2023 - |Podkasta serio tute en Esperanto, precipe pri Panamo, farita de Roberto Perez-Franco, en tri periodoj: * 16 elsendoj aperis inter 2004 kaj 2005, sub la nomo [http://roberto.perez-franco.com/raporto.php Panama Raporto] * 5 elsendoj aperis en 2010, sub la nomo [http://roberto.perez-franco.com/radio.php Panama Radio] * Novaj elsendoj aperis en 2023, sub la nomo [https://podcasters.spotify.com/pod/show/panamaradio Panama Radio en Esperanto] La tri periodoj elŝuteblas per la sama [https://anchor.fm/s/e87ab668/podcast/rss RSS]. |- |[http://esperan.to/podkasto/ esPodkasto – ĝoju aŭ freneziĝu!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070224012947/http://esperan.to/podkasto/ |date=2007-02-24 }} <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://esperan.to/podkasto/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070224012947/http://esperan.to/podkasto/ |arkivdato=2007-02-24 }}</ref> |2005? | |- |[[Ĉi Tie Nun]] · [http://www.zervic.com/chitienun Ĉi Tie Nun] |2006 - 2007 | |- |[[Junula Radio Internacia]] |2006 | |- |[[Podkasto Roĝer Borĝes]] |2006 | |- |[[Radio Aktiva]] - [http://radioaktiva.esperanto.org.uy/ radioaktiva.esperanto.org.uy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210608145022/http://radioaktiva.esperanto.org.uy// |date=2021-06-08 }}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://radioaktiva.esperanto.org.uy// |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-12-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210608145022/http://radioaktiva.esperanto.org.uy// |arkivdato=2021-06-08 }}</ref> |2006 - 2008 | |- |[[Varsovia Vento]] ·podkasto.net <ref>https://www.podkasto.net/</ref> |2006 | |- |[[Kern.punkto]] |2014 |populara scienco |- |[[Movada vidpunkto]] |2015 |informado pri la okazaĵoj en la gravaj Esperanto kongresoj. |- |[[Pola RetRadio]] <ref>http://pola-retradio.org/</ref> |2011 | |- |Podkasto de [[Egalecen]]<ref>https://soundcloud.com/egalecen</ref> |2017 | blogo pri pluraneca [[feminismo]] |- |[[La Bona Renkontiĝo]] |2017 |Podkasto de [[Stela Besenyei-Merger]]: Kiel organizi esperantaj renkontiĝoj? |- |Fremdulo en Francio<ref>https://anchor.fm/fremdulo/</ref> |2020 |Pola interŝanĝa muzikstudento parolas pri sia vivo en Francio |- |LBR: Kreski kun Esperanto<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://anchor.fm/stela-besenyei-merger/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210201070249/https://anchor.fm/stela-besenyei-merger |arkivdato=2021-02-01 }}</ref> |2020 |Intervjuoj de [[Stela Besenyei-Merger]] kun denaskaj Esperantistoj kaj siaj parencoj. |- |Mia podkasto pri sano <ref>https://anchor.fm/miapodkastoprisano/</ref> |2020 | |- |[[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]] Podkasto<ref>https://anchor.fm/scivolemovideoj</ref> |2020 |Sonoj de la videoj de la jutuba kanalo Scivolemo kreita de la projekto [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]]. |- |[https://anchor.fm/lakompanio La Malfamuloj] <ref>Retejo de la podkasto "la malfamuloj" [https://www.listennotes.com/de/podcasts/la-malfamuloj-la-malfamuloj-RtWxZMS-w3Y/]</ref> |2020 |"[[La Malfamuloj]]" estas opinia kaj ŝercema programo, ĝi estas parto de pli granda projekto nomata "[[La Kompanio]]". |- |[https://www.spreaker.com/show/neparolupriesperanto Ne Parolu pri Esperanto] <ref>https://www.spreaker.com/show/neparolupriesperanto</ref> |2021 |Farita de Chus, Kataluna Esperantisto kiu ankaŭ produktas propralingve. Li invitas fakulojn por paroli pri specifaj temoj, kiuj ne estu Esperanto mem. |- |BabiBEJO<ref>https://bejo.esperanto.org.br/babibejo/ Podkasto BabiBEJO</ref> |2021 |Podkasto de [[BEJO]] |- |[https://anchor.fm/lakompanio Ludi ol Labori]<ref>[https://instagram.com/lakompanio Retejo de instagramo de La Kompanio]</ref> |2022 |"[[Ludi ol Labori]]" estas parto de [[La Kompanio]]. Farita de Catie kaj [[Carlos Hernández Loarca|Carlos]], kie ili ludas kelkajn ludojn, demandas strangajn demandojn, kaj rakontas nekredeblajn novaĵojn de la mondo. |- |[https://anchor.fm/lakompanio Mitoj]<ref>[https://www.youtube.com/channel/UCPrpk12y7amEHFAS4txszFg Retejo de Jutubo de La Kompanio]</ref> |2022 |"Mitoj" estas parto de La Kompanio. Carlos rakontas pri mitologioj de la mondo. |- |[https://anchor.fm/lakompanio La Famuloj]<ref>[https://patreon.com/lakompanio Retpaĝo de La Kompanio]</ref> |2022 |"La Famuloj" estas parto de [[La Kompanio]]. Pietro kaj Carlos rakontas pri la vivo de vere gravaj kaj famaj figuroj de nia hodiaŭa mondo, kiel Elon musk, Patrino Teresa, kaj pluraj aliaj. |- |[[Bobelarto]]<ref>[https://www.youtube.com/channel/UC8IH9jeiBelktp5TxADpVdQ/featured]Jutuba kanalo de la bobelarto podkasto</ref><ref>[https://bobelarto.ink/] Retejo bobelarto.ink</ref> |2022 |Podkasto pri literaturo de [[Stela Besenyei-Merger]] kun gastoj kiu laŭtlegas mallongajn rakontojn. |- |[[Usone Persone]]<ref>Usone Persone: https://anchor.fm/usonepersone {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230125164052/https://anchor.fm/usonepersone |date=2023-01-25 }}</ref> |2022 |"[[Hans Becklin]], [[Rafa Nogueras]] kaj [[Brandon Sowers]] bonvenigas vin al sia tablo por priparoli ĉion--literaturon, politikon, la Esperanto-movadon, historion, kaj kia estas la vivo ĝenerale." |- |Aŭskultu!!<ref>https://www.spreaker.com/show/auskultu{{404|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - AŬSKULTU!! Podkasto</ref> |2023 |Unutemaj mallongaj epizodoj, ofte samtemaj kiel la hispana "Manchapod". |- |Le Monde diplomatique en Esperanto <ref>https://shows.acast.com/diploesperanto</ref> |2023 |Laŭtlegataj artikoloj el la kritika monatgazeto [[Le Monde diplomatique en Esperanto]]. |- |Rakonta Tempo <ref>https://open.spotify.com/show/1IeE7wgfMGQzpZfcnXNn8o?si=0b90077cd9b548b1</ref> |2023 |Rakonta tempo per unu novelo en Esperanto ĉiu epizodo. |- |mibabilaspripluramemo <ref>https://www.youtube.com/@mibabilaspripluramemo-r9o mibabilaspripluramemo ĉe [[YouTube]]</ref> |2024 |Podkasto kun epizodoj pri [[pluramemo]]. |- |Radikala tenero <ref>https://radikalatenero.substack.com/ Radikala tenero ĉe [[Substack]]</ref> |2025 |kun [[Carolin Weemeyer|Carolin]] & [[Stela Besenyei-Merger|Stela]]. [[Feminismo|Feminismaj]] babiladoj pri la vivo. |} == Historio de Esperanto-radio == {{Ĉefartikolo|Historio de Esperanto en Radio}} === Historiaj radioelsendoj === * [[TutMonde]] * [[Esperanto-radio en Francio]] * [[Svisa Radio Internacia]] * [[Verda Stacio]] * [[Radio Polonia]] * [[Esperanto-Radio Jászberény]] * [[Nova radio Verda stacio]] * [[RAI International Online]] * [[Radio Boa Nova]] ([[Parolu Mondo]]) == Eksteraj ligiloj == * Amikaro de Esperanto en Radio [http://osiek.org/aera/ AERA]; ne plu aktualigata<!--, sed tio ne estas ĝisdatigita dum la lastaj monatoj; precipe la listo de regulaj programoj ne plu validas.--> <!--*[http://www.radioarkivo.org www.radioarkivo.org] - Kuranta arkivujo de E-elsendoj en formato MP3 *Rubriko [http://dmoz.org/World/Esperanto/Distriĝo/Radio/ Radio en DMOZ] JAM NE EKZISTAS --> * [http://www.shoutcast.com/radio/Esperanto La Muse Dancejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140122213451/http://www.shoutcast.com/radio/Esperanto |date=2014-01-22 }} en Shoutcast Radio: seninterrompite [[Esperanto-muziko|esperanta muziko]] * [http://www.esperanto.hr/parolas_radio_zagreb.htm Parolas Radio-Zagreb] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121106112927/http://www.esperanto.hr/parolas_radio_zagreb.htm |date=2012-11-06 }} (Kroatio): kelkaj elsendoj el 1989 kaj 1991 * [http://www.bongo.ne.jp/~teg/radio/esperanto.htm Gvido de Radio en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120119103545/http://www.bongo.ne.jp/~teg/radio/esperanto.htm |date=2012-01-19 }} * [http://esperanto-radio.com/ Listo de aktivaj podkastoj de Radio en Esperanto (kun tuj ludiĝo por blinduloj)] * [http://www.verdastacio.eu Nova Verda stacio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} startis interretan elsendadon en la jaro 2011 * [https://market.android.com/details?id=dk.nordfalk.esperanto.radio Programo por aŭskulti Esperanto-radion per Android]{{404|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Esperanto}} [[Kategorio:Esperanto-radio| ]] [[Kategorio:Esperanto-movado|Radio]] [[Kategorio:Listoj pri Esperanto]] [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] i6u0f8w4h8e63f8j71j92099papqngx 0 1211 9385022 9330096 2026-05-27T11:31:12Z Baba79 118684 9385022 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Calendrier-republicain-debucourt2.jpg|eta|200px|Franca Respublika Kalendaro de 1794, desegnita de Ludoviko-Philibert Debucourt]] La '''Franca Respublika Kalendaro''' aŭ '''Revolucia Kalendaro''' estas kalendaro kreita dum la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]] fare de la [[Nacia Konvencio (franca respubliko)|Nacia Konvencio]], la konstituciiga asembleo kiu, elektita dum la somero de 1792, establis la [[Unua Respubliko de Francio|Respublikon]] la 21-an de septembro. En la fino de la [[18-a jarcento]] en [[Francio]] okazis la [[Franca revolucio de 1789]], kiu aboliciis monarkion kaj feŭdan reĝimon. En fluo de sciencemaj kaj kontraŭreligiaj pensoj, la revolucia registaro decidis anstataŭigi la sistemon de Kristana [[Erao]], enkonduki novan kalendaran eraon kaj komenci jarkalkulon de la tago de deklaro de la Franca [[Respubliko]] ([[22-a de septembro]] de [[1792]] laŭ [[Gregoria kalendaro]]). Ĉi tiu tago kongruis kun la [[aŭtuno|aŭtuna]] [[ekvinokso]]. Tiel, oni nomas tiun kreitan kalendaron '''Franca respublika kalendaro''' aŭ ankaŭ '''Franca revolucia kalendaro'''. Ekzemple, la [[1-a de januaro]] de [[2000]] laŭ la [[gregoria kalendaro]] estis la tago ''primidi'' de la 2-a dekado de Nivozo de CCVII (=207) laŭ la franca respublika kalendaro. Tiu kalendaro nombras en la jaro 12 [[monato]]jn, kiujn konsistigas po 30 [[tago]]j. [[Semajno]]n anstataŭas dekado (''{{lang|fr|décade}}''), entenanta 10 tagojn. Unu monato do konsistas el 3 dekadoj. La sistemo estas verko de ''[[Gilbert Romme]]'' kun helpo de [[Jérôme Lalande|Lalande]], [[Delambre]], [[Gaspard Monge|Monge]] kaj [[Joseph-Louis Lagrange|Lagrange]]. La nomoj de la monatoj kaj la tagoj estis proponitaj de ''[[Fabre d'Eglantine]]'', membro de [[Konvencio]], naskita en la sudfranca urbo [[Carcassonne]], laŭ devenoj tre pliparte latina: * Tiuj de la tagoj laŭ [[latina lingvo|latinlingvaj]] nombroj: ''primidi'', ''duodi'', ''tridi'', ''quartidi'', ''quintidi'', ''sextidi'', ''septidi'', ''octidi'', ''nonidi'', ''décadi''. * Tiuj de la monatoj laŭ la sezonoj, la agrikultura ciklo en eŭropa Francio. La jaroj estis skribitaj per [[romiaj ciferoj]]. {| class="wikitable" |- ! Nomo ! Ordnumero ! Daŭro laŭ <br />Gregoria kalendaro ! Signifo de la nomo |- ! [[Vendemiero]] | la 1-a monato | 22/23 sep - 21/22 okt | fr. ''{{lang|fr|vendémiaire}}'', de lat. {{lang|la|Vindemia}} -- "rikolto de [[vinbero]]j" |- ! [[Brumero]] | la 2-a monato | 22/23 okt - 20/21 nov | fr. ''{{lang|fr|brumaire}}'', de ''{{lang|fr|brume}}'' -- "[[nebulo|nebula]]" |- ! [[Frimero]] | la 3-a monato | 21/23 nov - 20/22 dec | fr. ''{{lang|fr|frimaire}}'', de lat. ''{{lang|la|frimas}}'' -- "[[frosto]]j" |- ! [[Nivozo]] | la 4-a monato | 21/23 dec - 19/21 jan | fr. ''{{lang|fr|nivôse}}'', de lat. ''{{lang|la|nivosus}}'' -- "[[neĝo|neĝa]]" |- ! [[Pluviozo]] | la 5-a monato | 20/21 jan - 18/19 feb | fr. ''{{lang|fr|pluviôse}}'', de lat. ''{{lang|la|pluviosus}}'' -- "[[pluvo|pluva]]" |- ! [[Ventozo]] | la 6-a monato | 19/20 feb - 20/21 mar | fr. ''{{lang|fr|ventôse}}'', de lat. ''{{lang|la|ventosus}}'' -- "[[vento|venta]]" |- ! [[Ĝerminalo]] | la 7-a monato | 21/22 mar - 19/20 apr | fr. ''{{lang|fr|germinal}}'', de lat. ''{{lang|la|germen}}'' -- "[[ĝermo]]" |- ! [[Florealo]] | la 8-a monato | 20/21 apr - 19/20 maj | fr. ''{{lang|fr|florial}}'', de lat. ''{{lang|la|floreus}}'' -- "[[floro|florplena]]" |- ! [[Prerialo]] | la 9-a monato | 20/21 maj - 19/20 jun | fr. ''{{lang|fr|prairial}}'', de lat. ''{{lang|la|pratus}}'' -- "[[herbejo]]" |- ! [[Mesidoro]] | la 10-a monato | 19/20 jun - 18/19 jul | fr. ''{{lang|fr|messidor}}'', de lat. ''{{lang|la|messis}}'' -- "[[greno|grenrikolto]]" kaj gr. ''doron'' -- "doni" |- ! [[Termidoro]] | la 11-a monato | 19/20 jul - 17/18 aŭg | fr. ''{{lang|fr|thermidor}}'', de gr. ''therme'' -- "[[varmo]]" kaj ''doron'' -- "doni" |- ! [[Fruktidoro]] | la 12-a monato | 18/19 aŭg - 16/17 sep | fr. ''{{lang|fr|fructidor}}'', de lat. ''{{lang|la|fructus}}'' -- "[[frukto]]" kaj gr. ''doron'' -- "doni" |} Notu kiel samsezonaj (laŭ [[sezono]]j en Francio) monatoj havas komunan sufikson. La 12 monatoj do konsistis el 360 tagoj. Kvin pliaj tagoj (ses kun [[supertago]]) estis naciaj festotagoj je la fino de la jaro. Komence, ili estis nomataj '''''sans-culottides''''' (laŭ ''[[sans-culottes]]'', "senkulotuloj" aŭ malriĉaj revolucianoj). Post [[1795]], ili estis nomitaj "komplementaj tagoj". * ''{{lang|fr|La Fête de la Vertu}}'', "Festo de [[virto]]" je la [[17-a de septembro|17-a]] aŭ [[18-a de septembro]] * ''{{lang|fr|La Fête du Génie}}'', "Festo de [[genio]]" je la 18-a aŭ [[19-a de septembro]] * ''{{lang|fr|La Fête du Travail}}'', "Festo de [[laboro]]" je la 19-a aŭ [[20-a de septembro]] * ''{{lang|fr|La Fête de l'Opinion}}'', "Festo de la [[opinio]]" je la 20-a aŭ [[21-a de septembro]] * ''{{lang|fr|La Fête des Récompenses}}'', "Festo de [[rekompenco]]" je la 21-a aŭ [[22-a de septembro]] * ''{{lang|fr|La Fête de la Révolution}}'', "Festo de [[revolucio]]", supertago je la 22-a aŭ [[23-a de septembro]] Inter tiuj, kiuj volis etendi la kalendaron post ĝia oficialigo, estis malklare kiel kalkuli '''[[superjaro]]jn''' post la jaro XIV. La Revolucia Kalendaro vivis nelonge. Je la [[9-a de septembro]] de [[1805]] Imperiestro [[Napoleono la 1-a]] dekretis forlason de la Revolucia Kalendaro profite al reuzo de la [[Gregoria kalendaro]], kiu en Francio reefektiviĝis la 1-an de januaro de [[1806]]. Tamen de la [[6-a de majo|6-a]] ĝis la [[23-a de majo]] de [[1871]] ĝi revalidis en la [[parizo|pariza]] ribelado ''[[Pariza Komunumo|Commune de Paris]]''. == Riproĉoj == Ĝi estas tro metropoleca: la nomoj de la monatoj kongruis al sezonaj kaj agrikulturaj cikloj de eŭropa Francio. Ekzemple al la tiamaj francaj kolonioj, ĝi ja tute ne taŭgis. La [[festotago]] estas ''{{lang|fr|décadi}}'' anstataŭ [[dimanĉo]]: unu el dek tagoj anstataŭ unu el sep, do tio estas ne nur kontraŭreligia (intence kaj malkaŝe), sed ankaŭ maloftigas la ripoztagojn. Sendube ne hazarde, ĉar multaj el la antaŭaj "{{lang|fr|Philosophes}}" (filozofoj) el burĝaj aŭ nobelaj klasoj, ekzemple [[Voltaire]], ofte plendis, ke la kampuloj ne laboris sufiĉe kaj pasis tro da tempo, pro la dimanĉoj kaj aliaj religiaj festoj, "drinkante en la kabaredoj". == Kampara kalendaro == Ĉe la [[Katolika Eklezio]] estas en uzo [[kalendaro de sanktuloj]], kiu atribuas al ĉiu tago de la jaro po unu [[sanktulo]]. Cele nuligi eklezian potencon en nove formata revolucia lando, [[Fabre d'Eglantine]] enkondukis Kamparan Kalendaron kiu atribuas al ĉiu tago de la jaro po unu nomo koneksa al kampara ekonomio. Ĉiu ''dekadio'' portis nomon de agrokultura ilo, ĉiu ''kvintidio'' portis nomon de animalo, kaj ĉiuj apartaj tagoj portis nomon botanikan. === Monatoj Aŭtunaj === [[Vendemiero]], [[Brumero]], [[Frimero]]: {| |- | {{FrRepCalHead | [[Vendemiero]]<br />(22 septembro – 21 oktobro) | Vendémiaire_commence_le_22_septembre.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 22 sep | [[Vinbero|Uvo]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 23 sep | [[Safrano]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 24 sep | [[Kaŝtano]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 25 sep | [[Kolĥikumo]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 26 sep | [[Ĉevalo]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 27 sep | [[Balzaminacoj|Balzaminaco]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 28 sep | [[Karoto]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 29 sep | [[Amaranto]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 30 sep | [[Pastinako]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 1 okt | [[Kuvo]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 2 okt | [[Terpomo]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 3 okt | [[Helikrizo]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 4 okt | [[Potirono]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 5 okt | [[Rezedo]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 6 okt | [[Azeno]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 7 okt | [[Mirabiliso]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 8 okt | [[Kukurbo]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 9 okt | [[Fagopirumo]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 10 okt | [[Sunfloro]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 11 okt | [[Vinpremilo]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 12 okt | [[Kanabo]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 13 okt | [[Persiko]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 14 okt | [[Rapo]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 15 okt | [[Amariliso]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 16 okt | [[Bovo]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 17 okt | [[Melongeno]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 18 okt | [[Kapsiketo]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 19 okt | [[Tomato]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 20 okt | [[Ordinara hordeo|Hordeo]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 21 okt | [[Barelo]] }} {{FrRepCalFoot}} | {{FrRepCalHead | [[Brumero]]<br />(22 oktobro – 20 novembro) | Brumaire commence le 23 octobre.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 22 okt | [[Pomo]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 23 okt | [[Vera celerio|Celerio]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 24 okt | [[Piro]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 25 okt | [[Ruĝa beto]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 26 okt | [[Ansero]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 27 okt | [[Heliotropo]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 28 okt | [[Figo]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 29 okt | [[Skorzonero]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 30 okt | [[Adstringa sorpujo|Sorpujo]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 31 okt | [[Plugilo]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 1 nov | [[Tragopogono]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 2 nov | [[Trapo]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 3 nov | [[Terpiro]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 4 nov | [[Brusela cikorio]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 5 nov | [[Meleagro]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 6 nov | [[Sukerradiko]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 7 nov | [[Akvokreso]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 8 nov | [[Plumbago]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 9 nov | [[Granato]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 10 nov | [[Erpilo]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 11 nov | [[Bakĥariso]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 12 nov | [[Azarolo]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 13 nov | [[Tinktorumo]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 14 nov | [[Oranĝo]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 15 nov | [[Fazano]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 16 nov | [[Pistako]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 17 nov | [[Tubera latiro]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 18 nov | [[Cidonio|Cidonipiro]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 19 nov | [[Sorbuso]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 20 nov | [[Rulilo]] }} {{FrRepCalFoot}} | {{FrRepCalHead | [[Frimero]]<br />(21 novembro – 20 decembro) | Frimaire_commence_le_22_novembre.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 21 nov | [[Fiteŭmo]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 22 nov | [[Furaĝbeto]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 23 nov | [[Cikorio]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 24 nov | [[Mespilo|Mespilgranato]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 25 nov | [[Porko]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 26 nov | [[Valeriano]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 27 nov | [[Florbrasiko]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 28 nov | [[Mielo]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 29 nov | [[Ordinara junipero|Junipero]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 30 nov | [[Pioĉo]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 1 dec | [[Vakso]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 2 dec | [[Kreno]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 3 dec | [[Cedro]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 4 dec | [[Abio]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 5 dec | [[Kapreolo]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 6 dec | [[Ulekso]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 7 dec | [[Cipreso]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 8 dec | [[Hedero]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 9 dec | [[Junipero sabina]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 10 dec | [[Pikpioĉo]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 11 dec | [[Sukeracero]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 12 dec | [[Eriko]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 13 dec | [[Kano]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 14 dec | [[Rumekso]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 15 dec | [[Grilo]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 16 dec | [[Pinsemo]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 17 dec | [[Korko]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 18 dec | [[Trufo]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 19 dec | [[Olivo]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 20 dec | [[Ŝovelilo]]}} {{FrRepCalFoot}} |} === Monatoj vintraj === [[Nivozo]], [[Pluviozo]], [[Ventozo]]: {| |- | {{FrRepCalHead | [[Nivozo]]<br />(21 decembro – 19 januaro) | Nivôse_commence_le_22_décembre.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 21 dec | [[Torfo]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 22 dec | [[Asfalta karbo]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 23 dec | [[Bitumo]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 24 dec | [[Sulfuro]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 25 dec | [[Hundo]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 26 dec | [[Lafo]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 27 dec | [[Humo]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 28 dec | [[Stala sterko]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 29 dec | [[Kalia nitrato]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 30 dec | [[Draŝilo]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 31 dec | [[Plutonita granito]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 1 jan | [[Argilo]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 2 jan | [[Ardezo]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 3 jan | [[Grejso]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 4 jan | [[Kuniklo]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 5 jan | [[Siliko]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 6 jan | [[Marno]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 7 jan | [[Kalkoŝtono]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 8 jan | [[Marmoro]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 9 jan | [[Kribrado|Ventola kribrilo]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 10 jan | [[Gipsoŝtono]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 11 jan | [[Natria klorido|Salo]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 12 jan | [[Fero]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 13 jan | [[Kupro]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 14 jan | [[Kato]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 15 jan | [[Stano]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 16 jan | [[Plumbo]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 17 jan | [[Zinko]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 18 jan | [[Hidrargo]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 19 jan | [[Kribrilo]] }} {{FrRepCalFoot}} | {{FrRepCalHead | [[Pluviozo]]<br />(20 januaro – 18 februaro) | Pluviôse_commence_le_21_ou_22_janvier.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 20 jan | [[Dafno]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 21 jan | [[Muskoj|Musko]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 22 jan | [[Pika rusko]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 23 jan | [[Galantuso]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 24 jan | [[Taŭro]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 25 jan | [[Laŭroviburno]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 26 jan | [[Fomes fomentarius|Fomeso]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 27 jan | [[Mezereo]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 28 jan | [[Poploj|Poplo]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 29 jan | [[Hakilo]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 30 jan | [[Heleboro]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 31 jan | [[Brokolo]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 1 feb | [[Nobla laŭro|Laŭro]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 2 feb | [[Avelarbusto]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 3 feb | [[Bovino]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 4 feb | [[Bukso]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 5 feb | [[Likeno]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 6 feb | [[Taksuso]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 7 feb | [[Pulmonario]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 8 feb | [[Serpeto]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 9 feb | [[Thlaspi|Tlaspio]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 10 feb | [[Dafno gnidiumo]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 11 feb | [[Elytrigia repens|Elitrigio]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 12 feb | [[Birdeta poligono]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 13 feb | [[Leporo]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 14 feb | [[Isatis tinctoria|Vajdo]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 15 feb | [[Avelarbo]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 16 feb | [[Ciklameno]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 17 feb | [[Kelidonio]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 18 feb | [[Sledo]] }} {{FrRepCalFoot}} | {{FrRepCalHead | [[Ventozo]]<br />(19 februaro – 20 marto) | Ventôse_commence_le_20_ou_21_février.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 19 feb | [[Tusilago]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 20 feb | [[Kornuso]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 21 feb | [[Bukedo]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 22 feb | [[Ligustro]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 23 feb | [[Virkapro]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 24 feb | [[Asarumo]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 25 feb | [[Alaterno]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 26 feb | [[Violo]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 27 feb | [[Kapra saliko]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 28 feb | [[Ŝpato]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 1 mar | [[Narciso (floro)|Narciso]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 2 mar | [[Ulmo]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 3 mar | [[Fumario]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 4 mar | [[Erisimumo]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 5 mar | [[Hejma kapro|Kapro]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 6 mar | [[Legoma spinaco|Spinaco]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 7 mar | [[Doronicum]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 8 mar | [[Anagalo]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 9 mar | [[Cerefolio]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 10 mar | [[Ĝardena ŝnuro]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 11 mar | [[Mandragoro]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 12 mar | [[Petroselo]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 13 mar | [[Kokleario]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 14 mar | [[Lekanteto]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 15 mar | [[Tinuso]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 16 mar | [[Taraksako]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 17 mar | [[Anemono]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 18 mar | [[Adianto]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 19 mar | [[Frakseno]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 20 mar | [[Plantilo]] }} {{FrRepCalFoot}} |} === Monatoj Printempaj === [[Ĝerminalo]], [[Florealo]], [[Prerialo]]: {| |- | {{FrRepCalHead | [[Ĝerminalo]]<br />(21 marto – 19 aprilo) | Germinal_commence_le_21_ou_22_mars.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 21 mar | [[Primolo]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 22 mar | [[Platano]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 23 mar | [[Asparago]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 24 mar | [[Tulipo]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 25 mar | [[Koko|Kokino]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 26 mar | [[Folibeto]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 27 mar | [[Betulo]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 28 mar | [[Jonkvilo]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 29 mar | [[Alno]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 30 mar | [[Kovilo]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 31 mar | [[Vinko]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 1 apr | [[Karpeno]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 2 apr | [[Morkelo]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 3 apr | [[Eŭropa fago]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 4 apr | [[Abelo]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 5 apr | [[Laktuko]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 6 apr | [[Lariko]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 7 apr | [[Apiacoj|Apio]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 8 apr | [[Kultiva rafano|Rafano]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 9 apr | [[Abelujo]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 10 apr | [[Cercis siliquastrum|Judasarbo]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 11 apr | [[Roma laktuko]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 12 apr | [[Ordinara hipokastano|Hipokastano]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 13 apr | [[Kultiva eruko|Eruko]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 14 apr | [[Columba (genro)|Kolombo]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 15 apr | [[Lilako]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 16 apr | [[Anemono]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 17 apr | [[Violeto]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 18 apr | [[Mirtelo]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 19 apr | [[Greftilo]] }} {{FrRepCalFoot}} | {{FrRepCalHead | [[Florealo]]<br />(20 aprilo – 19 majo) | Floréal_commence_le_21_avril.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 20 apr | [[Kulturrozo|Rozo]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 21 apr | [[Kverko]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 22 apr | [[Filiko]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 23 apr | [[Kratago]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 24 apr | [[Najtingalo]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 25 apr | [[Akvilegio]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 26 apr | [[Konvalo]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 27 apr | [[Ĉampinjono]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 28 apr | [[Hiacinto]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 29 apr | [[Rastilo]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 30 apr | [[Rabarbo]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 1 maj | [[Esparto]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 2 maj | [[Erisimumo flava]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 3 maj | [[Lonicero]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 4 maj | [[Silkraŭpo]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 5 maj | [[Simfito]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 6 maj | [[Eta sangvisorbo]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 7 maj | [[Orkorbo]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 8 maj | [[Ĝardena atriplo|Atriplo]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 9 maj | [[Rastro]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 10 maj | [[Armerio]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 11 maj | [[Fritilario]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 12 maj | [[Borago]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 13 maj | [[Valeriano]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 14 maj | [[Karpo]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 15 maj | [[Evonimo]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 16 maj | [[Ŝenoprazo]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 17 maj | [[Ankuzo]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 18 maj | [[Blanka sinapo]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 19 maj | [[Paŝtilo]] }} {{FrRepCalFoot}} | {{FrRepCalHead | [[Prerialo]]<br />(20 majo – 18 junio) | Prairial_commence_le_21_mai.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 20 maj | [[Luzerno]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 21 maj | [[Hemerokalo]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 22 maj | [[Trifolio]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 23 maj | [[Angelikoj|Angeliko]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 24 maj | [[Anaso]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 25 maj | [[Citronmeliso]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 26 maj | [[Arrhenatherum elatius|Arhenaterumo]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 27 maj | [[Turbana lilio]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 28 maj | [[Timuso serpiluma]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 29 maj | [[Falĉilo]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 30 maj | [[Frago]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 31 maj | [[Betoniko]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 1 jun | [[Ĝardena pizo|Pizo]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 2 jun | [[Ŝajnakacia robinio|Robinio]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 3 jun | [[Koturno]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 4 jun | [[Dianto]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 5 jun | [[Sambuko]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 6 jun | [[Papavo]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 7 jun | [[Tilio]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 8 jun | [[Forkego]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 9 jun | [[Cejano]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 10 jun | [[Kamomilo]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 11 jun | [[Lonicero]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 12 jun | [[Galio (genro)|Galio]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 13 jun | [[Tinko]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 14 jun | [[Jasmeno]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 15 jun | [[Verbeno]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 16 jun | [[Timiano]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 17 jun | [[Peonio]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 18 jun | [[Ĉaro]] }} {{FrRepCalFoot}} |} === Monatoj Someraj === [[Mesidoro]], [[Termidoro]], [[Fruktidoro]]: {| |- | {{FrRepCalHead | [[Mesidoro]]<br />(19 junio – 18 julio) | Messidor_commence_le_21_ou_22_juin.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 19 jun | [[Sekalo]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 20 jun | [[Ordinara aveno|Aveno]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 21 jun | [[Cepo]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 22 jun | [[Veroniko]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 23 jun | [[Mulo]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 24 jun | [[Oficina rosmareno|Rosmareno]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 25 jun | [[Kukumo]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 26 jun | [[Ŝaloto]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 27 jun | [[Absinto]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 28 jun | [[Falĉileto]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 29 jun | [[Kultiva koriandro|Koriandro]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 30 jun | [[Artiŝoko]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 1 jul | [[Erisimumo ĥeirio]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 2 jul | [[Lavendo]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 3 jul | [[Ĉamo]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 4 jul | [[Tabako]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 5 jul | [[Ruĝa ribo]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 6 jul | [[Latiro]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 7 jul | [[Ĉerizo]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 8 jul | [[Parko]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 9 jul | [[Mento]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 10 jul | [[Oficina kumino|Kumino]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 11 jul | [[Fazeolo]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 12 jul | [[Alkaneto]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 13 jul | [[Numidedoj|Numido]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 14 jul | [[Salvio]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 15 jul | [[Ajlo]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 16 jul | [[Vicio]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 17 jul | [[Tritiko]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 18 jul | [[Ŝalmo]] }} {{FrRepCalFoot}} | {{FrRepCalHead | [[Termidoro]]<br />(19 julio – 17 aŭgusto) | Thermidor_commence_le_20_ou_21_juillet.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 19 jul | [[Spelto]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 20 jul | [[Verbasko]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 21 jul | [[Melono (frukto)|Melono]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 22 jul | [[Lolium|Lolio]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 23 jul | [[Virŝafo]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 24 jul | [[Ekvizeto]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 25 jul | [[Artemizio]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 26 jul | [[Kartamo]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 27 jul | [[Kultivitaj rubusoj|Rubuso]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 28 jul | [[Akvumilo]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 29 jul | [[Poacoj|Poaco]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 30 jul | [[Salikornio]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 31 jul | [[Abrikoto]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 1 aŭg | [[Bazilio]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 2 aŭg | [[Ŝafino]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 3 aŭg | [[Oficina alteo|Alteo]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 4 aŭg | [[Ordinara lino|Lino]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 5 aŭg | [[Migdalo]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 6 aŭg | [[Gencianacoj|Genciano]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 7 aŭg | [[Kluzo]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 8 aŭg | [[Karlino]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 9 aŭg | [[Kaparo spinosa]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 10 aŭg | [[Lento]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 11 aŭg | [[Inulo]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 12 aŭg | [[Lutrenoj|Lutro]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 13 aŭg | [[Mirto]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 14 aŭg | [[Kanolo]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 15 aŭg | [[Lupenoj|Lupeno]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 16 aŭg | [[Kotono]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 17 aŭg | [[Muelejo]] }} {{FrRepCalFoot}} | {{FrRepCalHead | [[Fruktidoro]]<br />(18 aŭgusto – 16 septembro) | Fructidor_commence_le_21_ou_22_août.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 18 aŭg | [[Pruno]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 19 aŭg | [[Milio (cerealo)|Milio]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 20 aŭg | [[Bazidiomicetoj|Bazidiomiceto]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 21 aŭg | [[Ordinara hordeo]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 22 aŭg | [[Salmo]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 23 aŭg | [[Tuberoso]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 24 aŭg | [[Hordeo]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 25 aŭg | [[Asklepiaso siriaka]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 26 aŭg | [[Vera glicirizo|Glicirizo]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 27 aŭg | [[Eskalo]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 28 aŭg | [[Akvomelono]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 29 aŭg | [[Fenkolo]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 30 aŭg | [[Ordinara berberiso|Berberiso]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 31 aŭg | [[Juglando]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 1 sep | [[Truto]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 2 sep | [[Citrono]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 3 sep | [[Dipsako]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 4 sep | [[Ramno]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 5 sep | [[Kalendulo]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 6 sep | [[Dorsa korbo]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 7 sep | [[Hundorozo]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 8 sep | [[Avelo]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 9 sep | [[Lupolo]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 10 sep | [[Sorgo]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 11 sep | [[Kankro (besto)|Kankro]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 12 sep | [[Bigarado]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 13 sep | [[Solidago]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 14 sep | [[Maizo]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 15 sep | [[Ronda kaŝtano]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 16 sep | [[Korbo]] }} {{FrRepCalFoot}} |} == Filozofie la riproĉoj foras == La Respublika Kalendaro estas kreaĵo poezieca, dum tiuj, kiuj deziras forĵeti ĝin, rigardas ĝin nur materiisme kaj praktike. Trofrancocentra, maluniversala pro la sezonaj finaĵoj. Eĉ kiam oni tradukas alilingve oni rapide vidigas skeleton. Kontraŭe al la misdiroj multe da homoj daŭre uzas la respublikan kalendaron. La Respublika Kalendaro ne plu uziĝas de ŝtatoj, sed ĝi plu vivas en la koro de miloj da respublikanoj tra la mondo. Filozofie kaj tevolucie, la Respublika Kalendaro klarigas al homoj la politikan programon ĝis la feliĉa tempo, kiam homaro vivos liberece, egalrajtece kaj fratece. La jaro komenciĝas aŭtune. Tio simbolas la tempojn post la apero de homoj. Tiuj estas malfortaj fronte al tiom pli armilohavaj bestoj. Estas la tempo kiam poiome ili eltrovas la ilojn, por plibonigi iliajn vivojn kaj protektiĝi. Tuj poste vintras. Kelkaj homoj perforte premas la homaron. Ili mortigas kiam deziras, ili eltrovas la diojn por plibone trudi iliajn fileĝojn kaj tirani la kontraŭulojn. Samtempe ili kreis popolojn, naciojn kaj kapitalismon. Altempas printempo. Homoj pli kaj pli instruiĝas, pripensas. Homoj ekpensas pri feliĉa tempo. Ili kreas Respublikon. Ili administras de asembleoj. Ili celas vivi. La tiranoj, la reĝoj, la diktatoroj venkiĝas de popoloj. Fine la somero varmigas kaj nutras la novan tempon. La homaro grenrikoltas, uzas la sunenergion kaj nutras de la fruktoj, kiujn ĝia laboro ofertas. Kiam oni komprenas tiel la Respublika kalendaro, oni ne plu forĵetas ĝin pro sezoneco. == La altagiĝo eblas == La skemo de la respublika kalendaro estas : 12 monatoj kaj 5 aŭ 6 kromtagoj. Pro la revolucia vojo, la nomoj de monatoj estas : Vendemiero, Brumero, Frimero, Nivozo, Pluviozo, Ventozo, Ĝerminalo, Florealo, Prerialo, Mesidoro, Termidoro, Fruktidoro, kaj la Senkulotuloj. Ĉiu monatoj enhavas 30 tagojn kaj dividiĝas po 3 grupoj de dek tagoj. Ĉiu tago memorigas pri vegetaĵo, mineralo, besto por la kvina tago de la tagdeko, kaj ilo por la lasta tago de la tagdeko. Estas tiuj informoj, kiujn oni povas adapti al la loko, al la kulturo. Sciante ke neniam estos nomo de konatulo aŭ difestoj. Tiu kalendaro nepre estas laika. == Influo de la kalendaro == Vortoj el la kalendaro aperas plurloke: * [[Karl Marx]] verkis ''[[La 18-a de brumero de Louis Napoléon]]'' en [[1852]] pri [[Napoleono la 3-a]]. * [[Émile Zola]] verkis romanon ''{{lang|fr|[[Germinal]]}}'' * [[Termidora palinuro]] estas maniero kuiri [[palinuro]]n. * [[Termidora reago]] estas la nomo de la reago de burĝanoj kontraŭ [[jakobenoj]]n kiu finis la periodon [[Teroro]] en Francio. * Nomoj el la kalendaro estis uzitaj de revolucianoj kaj [[Anarkiismo|anarkiismanoj]] anstataŭ tiuj el religia tradicio. Ekzemple: [[Floréal Martorell]]. * Ankaŭ en [[Sovetio]] estis projektoj por reformi la kalendaron. == Literaturo == * Emanuelo Arbaro, «Artefarita kalendaro: La franca revolucia kalendaro», ''[[Umujo]]'' 7 (januaro 2018), p. 3-5 ([https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3AUmujo_7a%2C_2018-01.pdf&page=3 legu rete]). == Vidu ankaŭ == * [[Franca revolucio de 1789]] * [[Francaj revolucioj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=French Republican Calendar}} * [https://web.archive.org/web/20010218111326/http://prairial.free.fr/calendrier/sommaire.html Klarigoj pri la Respublika Kalendaro]{{PlurajLingvokodoj|de|en|eo|es|fr|pt|nl}} * [http://www.windhorst.org/calendar/ Kalendara kalkulilo] por konverti ĉiujn datojn de la gregoria kalendaro al la revolucia kalendaro. {{-}} <gallery> Dosiero:Clock-french-republic.jpg|Dekuma horloĝo </gallery> {{Franca respublika kalendaro}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Franca respublika kalendaro|*]] [[Kategorio:Unua Franca Respubliko]] bpa965284v9srrpwr42c2p2bxutva77 0 2723 9384893 9359833 2026-05-27T09:04:24Z Sj1mor 12103 9384893 wikitext text/x-wiki {{Granda dosiero|Panorama_of_Mexico_City_from_Torre_Latinoamericana.jpg|1500px|{{center|Panorama vido de Meksikurbo el la Latinoamericana turo}}}} {{Geokesto2 | urbo |sen banderolo= jes <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Meksikurbo | devena_nomo = [[Tenoĉtitlano]] | alia_nomo = {{Lang-es|México}} | alia_nomo1 = | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Ciudad de México | moto = ''La Ciudad de los Palacios'' - <small>''Urbo de Palacoj''</small> | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Montaje de CDMX.jpg | dosiero2 = Montaje.Ciudad de México.jpg | dosiero3 = Montaje Ciudad de México.jpg | dosiero4 = Cd. de México Collage.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Mexico City, Mexico.svg | blazono = Coat of arms of Mexican Federal District.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Meksiko | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = [[Federacia Distrikto (Meksiko)|Federacia Distrikto]] | ŝtato_tipo = Distrikto | regiono = | regiono_tipo = | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = Azteka imperio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Granda Meksikurbo | parto_faldo = 1 | parto_tipo = Kvartaloj | parto = [[Álvaro Obregón (Federacia Distrikto)|Álvaro Obregón]] | parto1 = Azcapotzalco | parto2 = [[Benito Juárez (Federacia Distrikto)|Benito Juárez]] | parto3 = Coyoacán | parto4 = Cuajimalpa | parto5 = [[Cuauhtémoc (Federacia Distrikto)|Cuauhtémoc]] | parto6 = [[Gustavo A. Madero (Federacia Distrikto)|Gustavo A. Madero]] | parto7 = Iztacalco | parto8 = Iztapalapa | parto9 = Magdalena Contreras | parto10 = [[Miguel Hidalgo (Federacia Distrikto)|Miguel Hidalgo]] | parto11 = Milpa Alta | parto12 = Tláhuac | parto13 = Tlalpan | parto14 = [[Venustiano Carranza (Federacia Distrikto)|Venustiano Carranza]] | parto15 = Xochimilco | rivero = Lago Tekskoko | rivero_tipo = Sekiĝanta lago | memorindaĵo = Kastelo de Ĉapultepeko | memorindaĵo1 = Baziliko de Gvadalupo | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | ŝoseo = [[Aeroméxico]] | ŝoseo_tipo = Flughaveno | montaro = Valo de Meksiko | montaro_tipo = Valo | konstruaĵo = Torre Latinoamericana | konstruaĵo1 = El Palacio de Hierro | konstruaĵo2 = Nacia muzeo de Arto | planto = [[Nacia Parko Cumbres del Ajusco|Parko Cumbres del Ajusco]] | planto_tipo = Nacia parko <!-- *** Situo *** --> | situo = Meksikurbo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 2310 | lat_d = 19 | lat_m = 26 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 99 | long_m = 08 | long_s = 00 | long_EW = W | plej_alta_leviĝo = 3930 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 1.485 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1521 | establita_tipo = Fondo | dato = | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Meza tempa zono (Nord-Ameriko)|MTZ]] | utc_offset = -6 | horzono_DST = [[Meza tempa zono (Nord-Ameriko)|MSTZ]] | utc_offset_DST = -5 | poŝtkodo = 00 - 16 | areo_kodo = (+52) 55 | areo_kodo_tipo = | kodo = MX-DFE | kodo_tipo = ISO 3166 | kodo1 = 0.915 <span style="color:#090">Tre alta</span> | kodo1_tipo = [[Indekso de homa disvolviĝo|HDI]] | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Historia centro de Meksikurbo | unesko_jaro = 1987 | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_kriterioj = i, ii, iii, iv | unesko_regiono = 5 | unesko_numero = 412 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Six Flags México]] | libera_tipo = Amuzparko | libera1 = [[Popocatépetl]] | libera1_tipo = Vizitindaĵo | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situa mapo Meksikurbo | mapo_lokumilo = Meksikurbo | mapo1 = Boroughs of Mexican Federal District numbered.svg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Kvartaloj de la Federacia Distrikto de Meksikurbo | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Meksiko | mapo2_lokumilo = Meksiko <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [https://www.cdmx.gob.mx/ www.cdmx.gob.mx] | commons = Ciudad de México <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center|frame-width=260}} }} '''Meksikurbo''' ({{lang-es|Ciudad de México}} (CDMX)), ankaŭ ofte kun [[Streko|ligostreko]] '''Meksik-urbo''',<ref>[https://vortaro.net/#Meksik-urbo_kd kapvorto "Meksik-urbo" en] [[PIV]], eldono de 2020</ref> aŭ '''Meksiko''',<ref>La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Meksiko" same por la lando kiom por la urbo ekzemple en la vastaj mapoj 30, 31 kaj 35, kaj same en koncernaj listoj apud tiuj du-paĝaj mapoj</ref>. estas la [[ĉefurbo]] de [[Meksiko]]<ref> Víctor Chávez (22a de januaro 2016). [https://www.elfinanciero.com.mx/nacional/df-no-es-el-estado-32-aclaran-legisladores/ «DF no es el estado 32, aclaran legisladores».] El Financiero. Konsultita la 27an de Aŭgusto 2021. </ref>, [[Federacia lando|federacia unuo]] de la lando kiu kun la tridek unu [[subŝtatoj de Meksiko|subŝtatoj kiuj kunformas Meksikon]],<ref>[https://www.lanacion.com.ar/el-mundo/mexico-df-ciudad-enrique-pena-nieto-estado-nid1867015/ «No más D.F.: la capital de México cambió de nombre».] Konsultita la 27an de Aŭgusto 2021. </ref><ref> GDA / ''[[El Universal]]''. [https://www.eltiempo.com/archivo/documento/CMS-16495503 «México dice adiós al DF y nace la Ciudad de México - Latinoamérica - El Tiempo».] El Tiempo. Konsultita la 27an de Aŭgusto 2021. </ref><ref> Martínez Ahrens, Juan (30an de januaro 2016). [https://elpais.com/internacional/2016/01/29/mexico/1454046375_598768.html «Nace la Ciudad de México y desaparece el Distrito Federal».] El País. Konsultita la 27an de Aŭgusto 2021. </ref> estas la plej granda urbo de la lando kaj unu el la [[Plej grandaj urboj laŭ enloĝantaro|plej grandaj urboj]] de la tuta mondo. Ĝi estas ankaŭ sidejo de la nomitaj ''Poderes de la Unión'', tio estas la supremaj instancoj de la tri politikaj povoj de la lando.<ref>[https://www.scjn.gob.mx/sites/default/files/cpeum/documento/2017-03/CPEUM-044.pdf «Artículo 44 de la Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos».] Suprema Corte de Justicia de la Nación. 29an de januaro 2016. Konsultita la 27an de Aŭgusto 2021. «Texto vigente a la última reforma publicada en el Diario Oficial de la Federación el 29 de enero de 2016. La reforma a este artículo, así como al 43 y 122 de la misma constitución, y el texto vigente del Art. 1º de la Constitución local, afirman su carácter de entidad federativa, mas no de estado, en virtud de su condición de capital de la república.» </ref>​ Antaŭe, ĝi estis parto de la Meksika [[Federacia Distrikto (Meksiko)|Federacia Distrikto]]. Ekde januaro 2016, Meksikurbo estas la tridek-dua subŝtato de Meksiko.<ref> Oficiale, la nomo ŝanĝis la 30an de januaro 2016, per dekreto kiu deklaras reformitaj kaj nuligitaj diversajn disponojn de la Politika Konstitucio de Meksikaj Unuiĝintaj Ŝtatoj, pri la politika reformo de Meksikurbo. [http://www.dof.gob.mx/avisos/2480/SG_290116_vesp/SG_290116_vesp.html «Decreto publicado por la Secretaría de Gobernación mexicana por el que se declaran reformadas y derogadas diversas disposiciones de la Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos, en materia de la reforma política de la Ciudad de México».] 20a de januaro 2016. Konsultita la 27an de Aŭgusto 2021. </ref> Antaŭ la alveno de la [[Hispanio|Hispanoj]], Meksikurbo estis la ĉefurbo de la [[Aztekoj]] kaj nomiĝis [[Tenoĉtitlano]]. Meksikurbo estas dividita en dek ses teritoriajn areojn. Ĝi estas en la [[Valo de Meksiko]] je averaĝa alteco de 2240 m super [[marnivelo]] en la regiono centro-suda de la lando, lime norde, okcidente kaj oriente kun [[Ŝtato Meksiko]] kaj sude kun [[Morelos]]. Kun 1495 km², ĝi okupas 0.1 % de la nacia teritorio, nome la plej malgranda ento de la lando. Ties loĝantaro estas preskaŭ tute urba, kun nur 1 % rura. En la censo de 2020, ĝi superis naŭ milionojn de loĝantoj, per 9 209 944, kio estas 7.3 % de la totalo de la lando, nome la dua ento plej loĝata malantaŭ Ŝtato Meksiko. Tamen, se konsideri ankaŭ la totalon de la metropola zono de la Valo de Meksiko<ref> OECD. [https://www.oecd-ilibrary.org/urban-rural-and-regional-development/oecd-territorial-reviews-valle-de-mexico-mexico_9789264245174-en OECD Territorial Reviews, Statistics / OECD Territorial Reviews / OECD Territorial Reviews: Valle de México, México] (en angla). doi:10.1787/9789264245174-en. Konsultita la 27an de Aŭgusto 2021. </ref> temas pri 21 804 515 loĝantoj, kio faras ĝin la urba aglomeraĵo plej granda de la [[hispana lingvo|hispanparolanta mondo]] kaj [[Grandaj urboj de Ameriko|de Ameriko]], kaj la naŭa urba aglomeraĵo plej granda kaj loĝata de la mondo.<ref> Naciones Unidas (eld.). [https://www.un.org/esa/population/publications/WUP2005/2005WUP_DataTables12.pdf «Population of urban agglomerations with 750,000 inhabitants or more in 2005, by country, 1950-2015».] Konsultita la 27an de Aŭgusto 2021. </ref> En 2019, la [[indico de homa disvolvigo]] estis de 0.837 (konsiderita tre alta), kiel unu el la ses entoj de Meksiko kun IHD en tiu nivelo, kaj la unua laŭ IHD. Ĝi estas la plej granda [[urba areo]] de Meksiko kaj ties ĉefa politika, ekonomia, socia, akademia, financa, entreprena, turisma, kultural, komunika kaj distra centro. En 2018, ĝi havis MEP de 568 445 000 000 usonaj dolaroj, pli granda ol tiuj de landoj kiel Argentino, Kolombio aŭ Peruo. Katalogita kiel [[mondurbo]], ĝi estas ankaŭ unu de la financaj kaj kulturaj centroj plej gravaj de la mondo, per unu de la ekonomioj plej dinamikaj je internacia nivelo, kaj estas, laŭ la grando de MEP, la dekkvina je tutmonda nivelo.<ref>[[Universitato de Loughborough]] (eld.). [https://www.lboro.ac.uk/gawc/citylist.html «Inventory of World Cities»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181226033813/https://www.lboro.ac.uk/gawc/citylist.html |date=2018-12-26 }} (en angla). Konsultita la 27an de Aŭgusto 2021.</ref><ref>[https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html «GaWC - The World According to GaWC 2012».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180105023839/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html |date=2018-01-05 }} www.lboro.ac.uk. Konsultita la 27an de Aŭgusto 2021.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20180409233516/https://directorioblogspersonalesynegocios.blogspot.mx/2015/07/lista-de-las-ciudades-con-pib-mas-alto.html «Lista de Las Ciudades más ricas del Mundo según el PIB que tienen».] Arkivita el originalo la 9an de Aprilo 2018. Konsultita la 27an de Aŭgusto 2021. </ref><ref> Gobierno de la Ciudad de México (2018). [https://web.archive.org/web/20190217142309/http://www.internacionales.cdmx.gob.mx/images/publicaciones/CIUDAD_DE_M%C3%89XICO_GLOBAL.pdf «Ciudad de México Global: La acción internacional de la Ciudad de México».] Arkivita el originalo la 17an de februaro 2019. Konsultita la 27an de Aŭgusto 2021. </ref> En 2018, la ĉefurbo akaparis la 17 % de la totalo de la MEP de la lando, kun averaĝa kresko tiujare de 6.8 % (super la landa averaĝo), kun havigo de 27 % al la ekonomia kresko de la lando en tiu jaro.<ref>[http://reporteeconomico.sedecodf.gob.mx/pdf/Reporte%20Econ%C3%B3mico%20CDMX%202013-2017%2009%20Nov%2017.pdf «Reporte económico de la Ciudad de México 2017».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180410072929/http://reporteeconomico.sedecodf.gob.mx/pdf/Reporte%20Econ%C3%B3mico%20CDMX%202013-2017%2009%20Nov%2017.pdf|date=2018-04-10}} [http://reporteeconomico.sedecodf.gob.mx/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190605131352/http://reporteeconomico.sedecodf.gob.mx/|date=2019-06-05}}. Konsultita la 27an de Aŭgusto 2021.</ref>​ [[Granda Meksikurbo]] ({{lang-es|'''Zona Metropolitana del Valle de México'''}}, akronime '''ZMVM''') estas urba areo en [[Meksiko]] kiu inkluzivas Meksikurbon kun ĝiaj [[Antaŭurbo|antaŭurboj]] <ref name="conapo">{{cite web|url=https://www.gob.mx/conapo/documentos/delimitacion-de-las-zonas-metropolitanas-de-mexico-2015|title=Delimitation of Mexico's Metropolitan Areas 2015|publisher=CONAPO|language=es|access-date=December 29, 2020}}</ref>. Ĝi havis 20 137 152 loĝantojn en 2010 <ref>INEGI. 2011. [http://www.censo2010.org.mx/doc/cpv10p_pres.pdf «Censo 2010. Estados Unidos Mexicanos. Resultados Preliminares.», s. 30.] {{Wayback|url=http://www.censo2010.org.mx/doc/cpv10p_pres.pdf|date=20120505010044}}</ref>, kaj estas tiel unu el la plej loĝataj areoj en la mondo <ref>Forente Nasjoner. 2009. [http://esa.un.org/wup2009/unup/index.asp?panel=3 «World Urbanization Prospects: The 2009 Revision»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111008040750/http://esa.un.org/wup2009/unup/index.asp?panel=3 |date=2011-10-08 }} {{Wayback|url=http://esa.un.org/wup2009/unup/index.asp?panel=3|date=20111008040750|df=iso}}</ref>. La ZMVM konsistas el la 16 administraj distriktoj de la [[Federacia Distrikto (Meksiko)|Federacia Distrikto de Meksiko]] same kiel el 40 [[Municipo|municipoj]] en la [[Estado de México|ŝtato de México]] kaj el unu municipo en la ŝtato de [[Hidalgo (subŝtato)|Hidalgo]]. Meksikurbo estis scenejo de kelkaj el la historiaj kaj sociaj okazaĵoj plej gravaj de la lando. Ne estas [[scienca interkonsento]] pri la dato de la fondo de la [[Altepetl|urbo]], sed tio okazis eble komence de la 14-a jarcento. Informo kolektita en la periodo de [[Nova Hispanio]] sugestas, ke la fondo estis farita de [[Aztekoj|meŝikoj]] la 13an de marto 1325, sur insulo de la [[Lago Tekskoko]], kun la nomo Kŭaŭhmikstitlan kaj renomita [[Tenoĉtitlano]] fare de Akamapiĉtli en 1376 kiel omaĝo al la estro Tenoĉ. Tiu urba kerno iĝis pro la tempopaso la ĉefurbo de la [[Azteka imperio|Meŝika imperio]]. La 13an de Aŭgusto 1521, la meŝikoj estis venkitaj per la kapto de la urbo fare de la hispanoj kaj iliaj indiĝenaj aliancanoj estre de la hispana konkeristo [[Hernán Cortés]], okazaĵo kiu markis la komencon de la vicreĝlanda epoko.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://tripsanmiguel.com/tours/ciudad-de-mexico |titolo=«Ciudad de México». |alirdato=2021-08-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210307234427/http://tripsanmiguel.com/tours/ciudad-de-mexico |arkivdato=2021-03-07 }}</ref>​ En 1535, oni kreis oficiale la [[Vicreĝlando Nova Hispanio|Vicreĝlandon Nova Hispanio]] kaj oni establis la novan Meksikurbon sur la antikva Meksiko-Tenoĉtitlano, agnoskita per "cédula real" de 1545, kiel ''Muy Noble, Insigne, Muy Leal e Imperial Ciudad de México'' fare de [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 1-a de Hispanio]].<ref> Silva Badillo, Carlos Enrique (1986). [https://archivos.juridicas.unam.mx/www/bjv/libros/2/722/26.pdf «El Distrito Federal y el Estado del Valle de México, (1814-1917)».] ''Memoria del IV Congreso de Historia del Derecho Mexicano'' (''Instituto de Investigaciones Jurídicas'' de la UNAM.). </ref> Tiam ĝi estis deklarita ĉefurbo de la Vicreĝlando, kaj funkciis ekde tiam kiel politika, financa kaj administracia centro de la teritorioj de la [[Hispana Imperio]] en Nordameriko, Centrameriko, Azio kaj Oceanio. La hispana dominado de tiu epoko sur ĉefurbo finiĝis je la fino de la [[Meksika Milito de Sendependeco]] en 1821, kun la eniro de la Trigaranta Armeo en la urbo. La statuso de sidejo de la registaro estis ratifita en la ''Acta de Independencia del Imperio Mexicano'', kiu nomis ĝin Imperia Ĉefurbo.<ref>[http://www.ordenjuridico.gob.mx/Constitucion/1821C.pdf «Acta de Independencia del Imperio Mexicano».] Konsultita la 27an de Aŭgusto 2021. </ref>​ En 1823, per la proklamo de la Unua Federacia Respubliko, finiĝis oficiale la [[Unua Meksika Imperio]] (1821-1823), kaj la 18an de Novembro 1824 la Kongreso decidis krei [[Federacia Distrikto|Federacian Distrikton]] (tio estas, ento diferenca el la aliaj ŝtatoj) por esti hejmo de la tri povoj (plenuma, leĝofara, kaj justica) en teritorio kiu ne apartenu al iu (sub)ŝtato partikulare, por eviti la hegemonion de unu ŝtato super la ceteraj de la federacio. Pere de la klopodoj de ''fray'' [[Servando Teresa de Mier]] kaj de kelkaj aliaj gravuloj kiuj apogis tion, Meksikurbo estis elektita kiel loko por la koncentro de la povoj de la unio.<ref>[https://archivos.juridicas.unam.mx/www/bjv/libros/6/2893/47.pdf Diskurso de fray Servando Teresa de Mier "en pro de la ciudad de México y el Distrito Federal"] </ref>​ En 1929, oni nuligis la municipajn rajtojn de la Federacia Distrikto.<ref>[http://historico.juridicas.unam.mx/publica/librev/rev/rap/cont/61/pr/pr21.pdf «Ley Orgánica del Distrito y los Territorios Federales (31 de diciembre de 1928)».] Konsultita la 27an de Aŭgusto 2021. </ref>​<ref>[http://www.memoriapoliticademexico.org/Efemerides/11/18111824.html «"Es creado el Distrito Federal".] En: Doralicia Carmona Dávila, Memoria política de México. Instituto Nacional de Estudios Políticos, A.C.». Konsultita la 27an de Aŭgusto 2021.</ref> La iompostiomaj modifoj de la statuso de la urbo ekis en 1988 per la formado de popola leĝofara organo per popola balotado (nome ''Asamblea de Representantes del Distrito Federal''); pluis en 1997 per la elektado de propra plenuma povo (''Jefe de Gobierno del D. F.''); kaj konkludis en 2016 per la politika reformo kiu redaktis sian propran politikan konstitucion (ekvalidiĝis plene en 2018); tiu politika procezo finiĝis ankaŭ per la havigo de oficiala dokumento ''carta magna federal'' kaj la samajn rajtojn kaj eblojn de ĉiu ŝtato, sed, konsiderante ties kategorion de ĉefurbo de la respubliko, ĝi konservas la nomo de federacia ento; krome jam iĝis nevalidaj la nomoj ''México D. F.'' kaj ''Distrito Federal'' por uzi nur la esprimon ''Ciudad de México''.<ref>[https://www.scjn.gob.mx/sites/default/files/cpeum/documento/2017-03/CPEUM-122.pdf «Texto original y reformas al artículo 122 constitucional».] Konsultita la 27an de Aŭgusto 2021. </ref><ref>[https://www.scjn.gob.mx/sites/default/files/cpeum/documento/2017-03/CPEUM-044.pdf «Texto original y reformas al artículo 44 constitucional».] Konsultita la 27an de Aŭgusto 2021. </ref> En ties teritorio estas tri kulturaj havaĵoj el la 35 lokoj de [[Monda heredaĵo de Unesko]] de la lando: nome la Historia Centro, [[Ŝoĉimilko]] (formita de historia centro kaj tri zonoj ''chinamperas''), la Centra Kampuso de la Universitata Urbo de la [[Universidad Nacional Autónoma de México]] (UNAM) kaj la Dom-Studio de Luis Barragán. La urbo enhavas 151 muzeojn kiuj metas ĝin kiel la dua urbo kuo plej da muzeoj en la mondo malantaŭ nur de Londono.<ref>[http://hellodf.com/22cm/ «22 cosas que todos deben saber acerca de la Ciudad de México #CDMX».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210827175502/http://hellodf.com/22cm/ |date=2021-08-27 }} Konsultita la 27an de Aŭgusto 2021.</ref> Krome, en 1968, ĝi estis la unua urbo de Latinameriko kaj hispanparolanta kiu estis hejmo de [[Olimpiaj ludoj]] kiel sidejo de la [[Somera Olimpiko 1968]]. [[Dosiero:Mexico D. F..jpg|eta|maldekstra|250px|Vido al Meksikurbo el okcidento.]] == Historio == [[Tenoĉtitlano]], la antikva urbo, estis urbo sur insuleto en mezo de lago. Tamen, la urbo kreskiĝis sur la lago, kaj la akvo sekiĝis. Tenoĉtitlano jam estis granda urbo, kiam venis la Hispanoj. Post la komenco de la [[Meksika Milito de Sendependeco|sendependentisma revolucio]] en Dolores Hidalgo, [[Guanajuato]], la celo de la insurekciaj trupoj estis la kapto de la ĉefurbo. Tio kondukis ilin al la proksimaĵoj de Meksikurbo. [[Miguel Hidalgo y Costilla|Hidalgo]] kaj lia armeo alvenos al San Pedro Cuajimalpa tuj post la proklamo de la sendependigo en Dolores. Ili venkis super la hispanmonarkiistoj en la batalo de la Monto de la Krucoj, kaj spite tion, la insurekciantoj decidis reveni al la regiono [[Baĥio]] sen kapti la ĉefurbon. Ekde tiam la valo de Meksiko ne plu estis celo milita de la sendependentistoj, kaj tiel la ĉefurbo iĝis [[bastiono]] de la hispanmonarkiisma armeo. [[Dosiero:Entrada del Trigarante.JPG|eta|maldekstre|210ra|Eniro de la Trigaranta Armeo al Meksikurbo la 27an de Septembro 1821.]] Ĉirkaŭ 1820, kiam la popola revolucio estis preskaŭ finigita, Meksikurbo estis la hejmo de novaj movadoj kontraŭ la vicreĝlanda registaro. Tiun fojon, la konspirantoj estis la samaj kiuj sukcesis la elpostenigon de Iturrigaray, iama vicreĝo favora al la sendependistoj, kiuj post la aprobo de la [[Hispana konstitucio de 1812|Kadiza Konstitucio]] vidis minacataj siajn privilegiojn. Inter ili estis [[Agustín de Iturbide]], kiu faris pakton ([[Plano de Iguala]]) kun [[Vicente Guerrero]] (revoluciestro en la sudo de Meksiko) kaj poste devigis [[Juan O'Donojú]] subskribi la Traktatojn de Córdoba kiuj deklaras la sendependecon de Meksiko. La Trigaranta Armeo eniris triumfe en Meksikurbon en la [[27-a de septembro]] 1821, kaj poste [[Agustín de Iturbide]] estis proklamita imperiestro de la [[Unua Meksika Imperio]], fare de la kongreso, kronita en la [[Katedralo de Meksikurbo]]. [[Dosiero:Pancho Villa y Emiliano Zapata2.jpg|eta|maldekstre|210ra|[[Francisco Villa]] kaj [[Emiliano Zapata]] eniras en Meksikurbo (1914).]] En 1968, kadre de aliaj protestoj, la studentoj de nombraj lernejoj iniciatis serion de protestoj kiuj konkludis en la [[Masakro de Tlatelolko]], la 2an de Oktobro, fare de la Meksika Armeo. Tri jarojn poste, nome la 10an de Junio 1971 manifestacio de studentoj de la altlernejo ''Escuela Normal Superior'' estis atakitaj de [[Paramilitismo|paramilitistoj]] je la servo de la registaro, en tio kio estis konata kiel Masakro de [[Kristokorpa Festo|Kristokorpa Ĵaŭdo]]. Antaŭ [[1972]], Meksikurbo estis la ĉefurbo de la Federacia Distrikto, sed tiun jaron, administrativa reformo ŝanĝis ties statuson, fakte malaperigante ĝin. Ĝi estis dividita en kvar distriktojn (delegaciojn), kiuj aldoniĝis al la jam ekzistantaj 12 komunumoj de la subŝtato de Meksikurbo. Tiel, nun, Meksikurbo konsistas el 16 komunumoj. Kaj Meksikurbo, kiel politika kaj administrativa estaĵo, ne plu ekzistas. La 19an de Septembro 1985, Meksikurbo estis draste damaĝita de [[tertremo]] de 8,1 gradoj Richter. Ekde tiam, la civila socio ĉefurbo ekhavis pli kaj pli kontrolon de la aferoj kiujn la ŝtato estis abandoninta. Kiel rezulto, en polemikaj federaciaj balotoj de 1988, la ĝistiam reganta partio [[Revolucia Institucia Partio]] (PRI) estis venkita amplekse en la Federacia Distrikto fare de la ''Frente Democrático Nacional'' (FDN). Ĝis [[1997]], la urbestro estis nomumita de la prezidanto. Sed tiun jaron, jura reformo ebligis al la loĝantaro elekti sian urbestron. La unua elektita urbestro, nomata guberniestro, estis inĝeniero [[Cuauhtémoc Cárdenas]], de la [[Partio de la Demokratia Revolucio]] (PRD). De tiam, ĉiuj guberniestroj estis membroj de la PRD (centro-maldekstra). La nuna guberniestro estas [[Claudia Sheinbaum]]. Meksikurbo havas la karakterizajn problemojn de la grandaj urboj: poluado, malsekureco, transporto, manko de akvo, k.t.p. sed ankaŭ la urbegajn karakterizajn malproblemojn: diverseco, pleneco, kulturo, konkuro, k.t.p. == Geografio == [[Dosiero:Zocalo cathedral.jpg|eta|maldekstre|Katedralo en Meksikurbo]] Ĝi estas ene de la [[Baseno de Meksiko]], nome arigo de kvar valoj en la centra parto de la teritorio de [[Meksiko]]. Origine granda parto de la teritorio de la aktuala Meksikurbo estis okupita de sistemo de lagoj de la Baseno de Meksiko. Tiu formiĝis antaŭ pli ol unu miliono de jaroj per la apero de la "sierra" montaro Chichinauhtzin, kiu digis la riverojn kiuj fluis suden kaj tio okazigis, ke akvo akumuliĝis formante grandan lagon; poste, la baseno estis artefarite malfermita pere de la konstruado de elirejoj Huehuetoka kaj Noĉistongo, en la ŝtato Meksiko, por devojigi la riveron Kuautitlano kiu estis la fluaĵo kiu okazigis la tiamajn [[inundo]]jn. La decido sekigi la lagaron estis farita dum la vicreĝlanda epoko. Kvankam tiuj vorkoj estis faritaj kiel konsekvenco de la inundo de 1629, ili ne evitis, ke Meksikurbo estu inundita foje inter la 17-a kaj 18-a jarcentoj. === Kvartaloj === * [[Azcapotzalco (Meksiko)|Azcapotzalco]] * [[Coyoacán]] * [[Ŝoĉimilko]] * [[Zona Rosa (Meksikurbo)|Zona Rosa]] (Rozkolora zono) ==Demografio== [[Dosiero:Avenida Madero Mexico Centro Historico.jpg|eta|desktre|250px|Avenida Madero en la Historia Centro (Cuauhtémoc).]] La teritorio de la aktuala Meksikurbo estis historie unu de la plej loĝataj zonoj de la lando. Komence de la epoko de la sendependeco, la urba areo de Meksikurbo estis limigita pli malpli al tio kio estas nun la teritoria distrikto Cuauhtémoc. Komence de la [[20-a jarcento]], kiam Porfirio Díaz regis en Meksiko, la [[elito]]j de la Federacia Distrikto ekmigradis suden kaj okcidenten. Baldaŭ [[vilaĝo]]j kiel Mixcoac, la Kolonio Del Valle aŭ San Ángel iĝis lokoj de distro kaj ripozo, pere de la alveno de membroj de la altaj klasoj de la urbo. La tendenco de la riĉaj klasoj translokiĝi al la okcidento de la urbo plifortiĝis laŭlonge de la tuta 20-a jarcento. En la terenoj kiu estis elprenita el la lago pere de la sekigo de la baseno, estis konstruitaj novaj loĝejaj areoj, nomitaj kolonioj, cele al hejmigo de la membroj de la mezaj kaj malaltaj klasoj. La unua el tiuj estis la Kolonio Doctores. Sekvis la Kolonio Obrera (de laboristoj) kaj la Kolonio Morelos —destinitaj al popolaj klasoj—, kaj la Kolonio Roma kaj la Kolonio Juárez —okupitaj de la [[burĝaro]] porfiria—. ==Kulturo== [[Dosiero:Bellas_Artes_01.jpg|eta|300px|maldekstre|La [[Palaco de Belartoj (Meksikurbo)|Palaco de Belartoj]] estas la ĉefa kultura centro de la lando, konsiderata unu de la plej gravaj artaj konstruaĵoj en [[Meksiko]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.terra.com.mx/ArteyCultura/articulo/975579/Palacio+de+Bellas+Artes+reabre+sus+puertas+con+tecnologia+de+punta.htm |titolo=Artikolo "Palacio de Bellas Artes reabre sus puertas con tecnología de punta" |alirdato=2021-08-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170703072854/http://www.terra.com.mx/ArteyCultura/articulo/975579/Palacio+de+Bellas+Artes+reabre+sus+puertas+con+tecnologia+de+punta.htm |arkivdato=2017-07-03 }}</ref>]] Estante ĉefurbo de vasta antaŭhispana imperio, ankaŭ de la vicreĝlando plej riĉa ene de la [[Hispana Imperio]] (kiu regis en ampleksa teritorio en Ameriko kaj [[Karibio]]), kaj, finfine, la ĉefurbo de la aktuala Meksiko, la urbo disponas de riĉa historio de arta kaj kultura esprimado. Ekde la antaŭklasika mezamerika periodo, la loĝantoj de los setlejoj ĉirkaŭ la lago Tekskoko produktis multajn artaĵojn kaj metiartoj kompleksaj de tutmonda famo, kelkaj el kiuj estas ekspoziciataj nuntempe en la [[Nacia Muzeo de Antropologio (Meksikurbo)|Nacia Muzeo de Antropologio]] kaj en la ''Museo del Templo Mayor''. Kvankam multaj verkoj de [[ceramiko]] kaj de [[ŝtonĉizado]] estis survivintaj, la plej parto de la indiana ikonaro estis detruita dum la [[Konkero de Meksiko]]. Granda parto de la frua kolonia arto estas derivata de la [[Kodekso (filologio)|kodeksoj]] (aztekaj bildolibroj), cele al rekuperado kaj konservado de ioma ikonaro kaj azteka historio, kaj de aliaj devenoj. Ekde tiam, la arta esprimado en Meksiko estis ĉefe de religia temaro. Ekzemple en la [[Katedralo de Meksikurbo]] estas ekspoziciataj verkoj de Juan de Rojas, Juan Correa kaj oleopentraĵo kies aŭtoreco estis atribuita al [[Bartolomé Esteban Murillo|Murillo]]. Inter la nereligiaj artaĵoj de tiu periodo menciindas la [[Surĉevala statuo|ĉevalrajda statuo]] de [[Karlo la 4-a (Hispanio)|Karlo la 4-a]], konata surloke kiel «El caballito» (La ĉevaleto). Tiu statuo, el bronzo, estis verko de Manuel Tolsá kaj estis instalita sur la samnoma placo, nome Placo Tolsá, antaŭ la Palaco de Minado. Ĉe tiu placo estas ankaŭ la Nacia Muzeo de Arto (MUNAL). === Amaskomunikiloj === * Ĵurnaloj ''[[Excélsior]]'' kaj ''[[El Universal (Meksikurbo)|El Universal]]'' * Gazeto ''[[Reforma (gazeto)|Reforma]]'' == Vizitindaĵoj == [[Dosiero:Catedral_y_Sagrario_Metropolitano.jpg|250px|eta|La [[Placo de la Konstitucio (Meksikurbo)|Placo de la Konstitucio]] kun la [[Katedralo de Meksikurbo|katedralo]].]] * [[Palaco de Belartoj (Meksikurbo)|Palaco de Belartoj]] * [[Torre Latinoamericana]] * [[Nacia Arta Muzeo de Meksiko]] * [[Nacia Muzeo de Antropologio (Meksikurbo)|Nacia Muzeo de Antropologio]] * [[Muzeo Frida Kahlo]] * ''[[Museo del Objeto del Objeto]]'' * [[Universidad Nacional Autónoma de México]] * [[Placo de la Tri Kulturoj]] * [[Placo de la Konstitucio (Meksikurbo)|Placo de la Konstitucio]] * [[Katedralo de Meksikurbo]] * [[Kolegio de Sankta Kruco (Tlatelolco)]] * Parko ''[[Alameda Central]]'' * Estadio Azteca === En ĉirkaŭo === * [[Cuicuilco]] == Servoj == * [[Areno Meksikurbo]] * [[Biblioteko Vasconcelos]] * [[Meksika Societo pri Geografio kaj Statistiko]] * [[Pontifika Universitato de Meksiko]] * [[Reĝa kaj Pontifika Universitato de Meksiko]] * [[Universidad Autónoma Metropolitana (Meksiko)|Universidad Autónoma Metropolitana]] * [[Universitato Iberamerika de Meksikurbo]] {{-}} ==Bildaro== <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Ciudad.de.Mexico.City.Distrito.Federal.DF.Paseo.Reforma.Skyline.jpg|Urba konturo laŭ Promenejo de la Reformo de Chapultepec. Dosiero:Mexico.DF.BellasArtes.01.jpg|Muzeo de Belartoj. Dosiero:Ruins of Tenochtitlan.JPG|Ruinoj de la Granda Templo de Huitzilopochtli, Tenoĉtitlano. Dosiero:OutsideCasaAzul.JPG|[[Muzeo Frida Kahlo]]. Dosiero:PLAZA DE LAS TRES CULTURAS-2.jpg|[[Placo de la Tri Kulturoj]]. </gallery> == [[Ĝemelurbo]]j == {{Div col|cols=3}} * {{Ĝemeleco|Ateno|Grekio}} * {{Ĝemeleco|Arequipa|Peruo}} * {{Ĝemeleco|Pekino|Ĉinio}} * {{Ĝemeleco|Bejruto|Libano}} * {{Ĝemeleco|Berlino|Germanio}} * {{Ĝemeleco|Bogoto|Kolombio}} * {{Ĝemeleco|Bonaero|Argentino}} * {{Ĝemeleco|Kairo|Egiptio}} * {{Ĝemeleco|Karakaso|Venezuelo}} * {{Ĝemeleco|Chicago|Usono}} * {{Ĝemeleco|Ranchi|Barato}} * {{Ĝemeleco|Ciudad Juárez|Meksiko}} * {{Ĝemeleco|Cusco|Peruo}} * {{Ĝemeleco|Dolores Hidalgo|Meksiko}} * {{Ĝemeleco|Gvatemalurbo|Gvatemalo}} * {{Ĝemeleco|Houston|Usono}} * {{Ĝemeleco|Istanbulo|Turkio}} * {{Ĝemeleco|Kaliningrado|Rusio}} * {{Ĝemeleco|La Paz|Bolivio}} * {{Ĝemeleco|Limo (Peruo){{!}}Limo|Peruo}} * {{Ĝemeleco|Lisbono|Portugalio}} * {{Ĝemeleco|Los-Anĝeleso|Usono}} * {{Ĝemeleco|Madrido|Hispanio}} * {{Ĝemeleco|Malmö|Svedio}} * {{Ĝemeleco|Manilo|Filipinoj}} * {{Ĝemeleco|Nagoja|Japanio}} * {{Ĝemeleco|Nikozio|Kipro}} * {{Ĝemeleco|Panamurbo|Panamo}} * {{Ĝemeleco|Parizo|Francio}} * {{Ĝemeleco|Rio-de-Ĵanejro|Brazilo}} * {{Ĝemeleco|Romo|Italio}} * {{Ĝemeleco|Santiago de Chile{{!}}Santiago|Ĉilio}} * {{Ĝemeleco|San-Paŭlo (urbo){{!}}San-Paŭlo|Brazilo}} * {{Ĝemeleco|San Jose (Kalifornio){{!}}San Jose|Usono}} * {{Ĝemeleco|Seulo|Sud-Koreio}} * {{Ĝemeleco|Stuttgart|Germanio}} * {{Ĝemeleco|Sidnejo|Aŭstralio}} * {{Ĝemeleco|Tel Aviv|Israelo}} * {{Ĝemeleco|Toronto|Kanado}} * {{Ĝemeleco|Vaŝingtono|Usono}} {{Div col end}} == Meksikurbo en Esperanto == En la kvina kanto de la verko de [[Abel Montagut]] nome ''[[Poemo de Utnoa]]'' okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo [[Noa]]) pere de la drogo ''anoŭdo''. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto [[Valmikio]] kaj poste la japana pentristo [[Hokusajo]] kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, unue en [[Azio]], kaj poste venas la vico de [[Fidiaso]], kaj poste [[Maria Sklodovska]], kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de [[Eŭropo]]. La venontaj ĉiĉeronoj estas ankaŭ laŭvice unue [[Akenatono]] kaj poste [[Sunĝata Kejta]] kiuj omaĝas la historian gravon de Afriko. En Ameriko estas unue [[Nezaŭhtezoma]] kaj poste [[Neil Armstrong]] la ĉiĉerono kiu vidigas la kulturajn atingojn de Meksikurbo: {{Citaĵo|:Preter Los-Anĝeleso, la kinoarta ĉefurbo, :kie videblas bildoj nur efemeraj ekrane, :la ekstertempa paro alvenas super Meksikon: :-Jen ĉi la [[Trikultura Placo]], sintezo fiera :de la plej gravaj fazoj de l'historio popola: :jen Templo Tenoĉtitla, apude, Sankta Jakoba :Kirko kaj Ministreja ĉielskrapulo titana; :jen l'Universitata Biblioteko de l'urbo :kun bunta mozaiko laŭ artostilo frutempa.<ref>[[Abel Montagut]], ''[[Poemo de Utnoa]]''. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 129.</ref>}} == Esperantistoj el Meksikurbo == {{Div col|cols = 2}} * [[Abraham Vega Acosta]] <!--* [[Alberto Gómez Cruz]]--> * [[Alejandro Mejía]] <!--* [[Alicia Zepeda]]--> * [[Ambrosio Vargas]] * [[Ángel Luna Cárdenas]] <!--* [[Daniel Moreno Martínez]]--> * [[Emilio Arias García]] <!--* [[Estela Gracia García]]--> <!--* [[Fidel Figueroa]]--> * [[Francisco Azorín Izquierdo]] (hispano sed aktivis en Meksiko) <!--* [[Hugo González Monteverde]] (venezuelano sed aktivas en Meksiko)--> * [[Jesús Amaya Topete]] tie mortis. * [[Jesús Nájera Castaneira]] * [[Jorge Luis Gutiérrez]] * [[José Serrano López]] * [[Juan de Oyarzábal]] <!--* [[Juan Jacobo Schmitter]]--> <!--* [[Julie Regal]] (usonanino sed aktivis en Meksiko)--> <!--* [[Leonora González]]--><!----> <!--* [[Leonora Torres]]--> <!--* [[Manuel C. Rodríguez]]--> <!--* [[Mar Kardenas]] (meksikanino sed loĝas en Kalifornio)--> * [[Martin Schäffer]] (germano sed aktivas en Meksiko) * [[Vicente Valdés Bejarano]] (naskiĝis en Meksikurbo) {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[1968 en Meksikurbo]] * [[Listo de urboj de Meksiko]] * [[Plej grandaj urboj]] (laŭ enloĝantaro) * [[Listo de milionurboj]] * [[Valo de Meksiko]] * [[Nacia Biblioteko de Meksiko]] * [[Nia Damo de Gvadalupo]] ([[pilgrimejo]] en la [[baziliko]]) * [[Metroo de Meksikurbo]] * [[Trolebusa transporto en Meksikurbo]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Meksikurbo|ReVo=meksik.M0urbo}} * [http://www.chilangolandia.com Retejo pri restoracioj, trinkejoj kaj noktejoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080615231759/http://www.chilangolandia.com/ |date=2008-06-15 }} * [http://www.imagenesaereasdemexico.com Aerfotoj] * [http://ttt.jubilo.ca/ttt/meksiko/ Meksiko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311010923/http://ttt.jubilo.ca/ttt/meksiko/ |date=2007-03-11 }}, turismaj informoj en esperanto enretigitaj de [[Alejandro Mejía]] * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Ciudad de México|revizio=137919807}} {{Havenda artikolo|Meksikurbo}} {{Metropoloj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Meksikurbo| ]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Metropoloj]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Ameriko]] [[Kategorio:Urboj de Meksiko]] [[Kategorio:Somerolimpikaj urboj]] aw1l6izfj4g7m764kic4o45j31qbp2p 0 2832 9384784 9382926 2026-05-27T06:47:52Z Sj1mor 12103 9384784 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Historia Regiono |lando = Irako |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = IQ/SY/TR |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} '''Mezopotamio''' ({{lang-grc|Μεσοποταμία|t=''Mesopotamia''}} kiel traduko de antikva persa ''Miyanrudan'' aŭ de la {{lang-arc|ܒܝܬܢܗܪܝܢ|t=''Beth Nahrin''}}, {{lang-ar|بِلَاد ٱلرَّافِدَيْن|t=''Bilād ar-Rāfidayn''}} aŭ {{lang-ar|eبلاد مابين النهرين|t=''Bilād mā bain an-Nahrain''}}) signifas la landon ''"inter la du riveroj"'' kaj estas nomata ankaŭ la ''"Interrivera lando"''. Ĝi estas parto de sud-okcidenta [[Azio]] aŭ [[Proksima Oriento]], kaj situas en la regiono inter la riveroj [[Eŭfrato]] kaj [[Tigriso]] kaj la fruktodonaj ebenaĵoj ĉirkaŭ ili, kiu korespondas al la moderna [[Irako]] kaj areoj de la nordorienta [[Sirio]]. Ĝi estis la ''"lulilo de la unuaj civilizacioj"'' kaj regiono de altevoluinta kulturo de la antikva mondo dum 3 000 jaroj. La termino ''Mezopotamio'' aludas ĉefe al tiu zono en la [[Antikveco]], kiu dividiĝis en [[Asirio]] norde kaj [[Babilono]] sude. [[Babilono]] (konata ankaŭ kiel [[Ĥaldeio]]), siavice, dividiĝis en [[Akado]] (supre) kaj [[Sumero]] (malsupre).<ref>Klima, Josef, Sociedad y Cultura en la Antigua Mesopotamia, 1983, Madrid: Akal Editor, paĝo 9, isbn=84-7339-517-4</ref> Ties regantoj estis nomitaj ''patesi''. La nomoj de urboj kiel [[Ur (urbo)|Ur]] aŭ [[Nippur]], de legendaj herooj kiel [[Gilgameŝ]], de la [[Kodekso de Hamurabi]], de la mirindaj konstruaĵoj konataj kiel [[Zigurato]]j, devenas el la [[Antikva Mezopotamio]]. Kaj eĉ mitaj epizodoj kiel tiuj de la diluvo aŭ de la perdo de komuna lingvo pro la [[Babela Turo]] okazis laŭ tiuj mitoj en tiu zono. == Geografio == [[Dosiero:Babilono (eo).svg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|mapo de la unua dinastio de Babilono}}]] [[Dosiero:Karte Mesopotamien.png|eta|300px|Mezopotamio kaj la nuntempaj landlimoj.]] [[Dosiero:Zagros iraq.png|eta|230px|[[Zagros-montaro]].]] Larĝsence, Mezopotamio etendiĝas inter la [[Zagros-Montaro]] kaj [[Anti-Taŭruso]] en la nordo, kaj inter la [[Araba Plataĵo]] kaj [[Persa Golfo]] en la sudo, kio korespondas al la moderna [[Irako]], orienta [[Sirio]] kaj sud-orienta [[Turkio]], fakte inter la riveroj [[Eŭfrato]] kaj [[Tigriso]]. Tamen la fontoregionoj de Eŭfrato kaj de Tigriso geografie ne apartenas al Mezopotamio, sed al la [[Anti-Taŭro]].<ref name=Dietz1>Dietz-Otto Edzard: ''Geschichte Mesopotamiens.'' C.H. Beck, München 2004, p. 13-16.</ref> Ambaŭ riveroj estas nutrataj de nombraj alfluantoj, kaj la tuta riversistemo drenas vastan montaran regionon. Surteraj vojoj en Mezopotamio kutime sekvas laŭ la Eŭfrato ĉar la bordo de Tigriso estas ofte krutaj kaj malfacilaj. La klimato de la regiono estas duon-arida kun vasta dezerto etenda en la nordo kio malfermas vojon al regiono de 15 000&nbsp;km² de marĉoj, lagetoj, kotejoj kaj kareksaj bordoj en la sudo. En la plej ekstrema sudo, Eŭfrato kaj Tigriso unuiĝas kaj enfluas en la [[Persa Golfo]]n. [[Dosiero:Iraq physical map.svg|eta|maldekstre|Topografio de nuna Irako.]] La aridmediaj montaroj el la nordaj areoj de nurpluva agrikulturo ĝis la sudaj kie [[irigacio]] de [[agrikulturo]] estas esenca se surplusa energirevena indico el energia investo estas atingenda. Tiu irigacio estas helpita per alta akvotabelo kaj per la fandado de neĝo el la altaj montopintoj de la norda [[Zagros-montaro]] kaj el la Armeniaj Altaj Teroj, fonto de Eŭfrato kaj Tigriso kiuj havigas ties nomon al la regiono. La utilo de irigacio dependas el la kapablo mobilizi sufiĉan laborforton por la konstruado kaj bontenado de kanaloj, kaj tio, el la plej frua periodo, helpis la disvolvigon de urbaj setlejoj kaj centrigitaj sistemoj de politika aŭtoritato. [[Agrikulturo]] tra la regiono estis suplementita pere de nomada [[brutobredado]], per kiu [[tendo]]-loĝantaj nomadoj paŝtis arojn de ŝafoj kaj kaproj (kaj poste [[kamelo]]j) sur la ĉeriveraj paŝtejoj en la sekaj someraj monatoj, kaj foren por sezonaj paŝtejoj sur la dezertaj bordoj en la malseka vintra sezono. En la areo ĝenerale mankas konstruado el ŝtono, valoraj metaloj, kaj ligno, kaj tial historie dependis el long-distanca komerco de agrikulturaj produktoj por sekurigi tiujn varojn el najbaraj areoj. En marĉaj zonoj de la sudo de la areo, ekzistis kompleksa akvareo de [[fiŝkaptado]] ekde prahistoriaj tempoj kaj tio helpis al la kultura mikso. Periodaj elrompoj en la kultura sistemo okazis pro nombraj tialoj. La petoj por laborforto de tempo al tempo kondukis al pliigoj en la populacio kiuj rompis la limojn de la ekologia kapacito, kaj okaze de periodo de klimata nestabileco, kolapso de centra regado kaj malpliigo de la populacioj povis okazi. Alternative, milita vundeblo antaŭ invado de najbaraj montaraj triboj aŭ de nomadaj brutobredistoj kondukis al periodoj de komerca kolapso kaj neglekto de la irigaciaj sistemoj. Krome, centrotendencaj altiroj inter urbo-ŝtatoj rezultis en la fakto ke la centra aŭtoritato super la tuta regiono, se trudita, kutime estis efemera, kaj la propra lokemo rezultis en povo fragmentita en tribaj aŭ eĉ pli malgrandaj regionaj unuoj.<ref>Thompson, William R. (2004) "Complexity, Diminishing Marginal Returns, and Serial Mesopotamian Fragmentation" (Vol 3, Journal of World-Systems Research)</ref> Tiuj tendencoj pluis ĝis la nuntempo en Irako. == Historio == [[Dosiero:British Museum Queen of the Night.jpg|eta|dekstre|250px|[[Burney-reliefo]], Unua Babilonia dinastio, ĉirkaŭ 1800 a.K.]] La nomo ''Mezopotamio'' devenas de la [[greka]] kaj signifas ''inter riveroj''. La famo kaj riĉeco de la regiono baziĝas je tiuj du riveroj Eŭfrato kaj Tigriso. Ili ebligis [[irigacio]]n de la tero kaj evoluon de [[agrokulturo]]. La riveroj estis riĉaj je fiŝoj kaj la riverbordoj je sovaĝaj birdoj kaj bestoj. Fekundaj teroj donis sufiĉan nutraĵon, bezonatan por urba loĝantaro. La unuaj [[urbo]]j aperis en la suda Mezopotamio, kiuj fariĝis centroj de komerco, manufakturado, ŝtatadministrado kaj milita defendo. Mezopotamianoj trovis surloke konstrumaterialojn, inter kiuj estis [[argilo]], kiu estis uzata ne nur por la konstruado de domoj, sed ankaŭ por farado de tabuletoj por [[skribado]]. La riĉeco de Mezopotamio estis alloga por najbaraj popoloj. Rezulto estis multfojaj invadoj, dum kiuj fremdlandanoj okupadis lokojn de lokaj regantoj. Nur kelkaj dinastioj sukcesis regi pli ol unu jarcenton. Minaco de najbaroj estis plia kaŭzo por establi urbojn, kies fortikado kaj defendo estis kompare pli facilaj. === Antikvaj civilizoj === {{Ĉefartikolo|Antikvaj civilizoj de Mezopotamio|Frua Dinastia Periodo (Mezopotamio)}} Pri frua historio de la regiono vidu ĉe: * [[Akado]], [[Akada Imperio]] * [[Asirio]], * [[Babilonio]], * [[Sumero]]. === Eventotabelo === {| class="wikitable" |- ! 539 a.K. | Mezopotamio estis en konsisto de [[Persa imperio]], kiel ĝiaj satrapioj Babilona kaj Aŝura, kie [[Babilono]] estis pli grava en politiko kaj administrado. La sekva periodo karakterizis per ekonomia regreso de la regiono. |- ! 312 a.K. | [[Seleŭkidoj]] konkeris Babilonon, kaj la epoko de [[Helenismo|helenisma kulturo]] kaj ekonomia progreso venis en Mezopotamion. |- ! 250 a.K. | Mezopotamion konkeris [[Partoj]]. |- ! 226 a.K. | Mezopotamion konkeris [[Sasanidoj]]. Dum ilia regado la prospero daŭris kaj irigacio pliboniĝis. |- ! 635 p.K. | Mezopotamion konkeris islamanaj [[Araboj]]. |- ! 763 p.K. | [[Bagdado]] konstruiĝais por movi centron de Islama mondo de [[Damasko]] al Mezopotamia regiono. Tio kaŭzis komencon de la plej impona periodo de la regiono, kaj Mezopotamio fariĝis centro en multaj kampoj. |- ! 1258 | Post la invadoj de [[Mongoloj]], multaj ŝtat-strukturoj de Mezopotamio detruiĝis. La kulturo kaj ekonomio suferis. |- ! 16-a jc | Otomanaj [[Turkoj]] kaj Sefevidaj [[Persoj]] komencis militi por Mezopotamio. |- ! 17-a jc | [[Otomanoj]] kontrolis Mezopotamion. |- ! 1840 | Oni komencis la unuajn arkeologiajn elfosadojn. |- ! 1932 | Orienta, plejgranda parto de Mezopotamio, fariĝis parto de sendependa [[Irako]]. |- ! 1945 | [[Sirio]] sendependiĝis kun la teritorioj de okcidenta parto de Mezopotamio. |} == Kulturo kaj socio == === Ekonomio === [[Dosiero:VAM - Rollsiegel 1.jpg|eta|maldekstra|300px|Hejmigitaj bestoj ĉe [[cilindrosigelo]] de [[Sumero]]. 2500 a.K.]] En la 3-a jarmilo regis la sacerdotoprincoj, kiuj tenis la potencojn kaj politikan kaj religian. Ili organizis la konstruadon de [[kanalo]]j kaj la [[agrikulturo]]n. Necesis por tia administracio granda oficistaro. La sklavoj, kiuj laboris por la sacerdotoprincoj, ricevis naturaĵojn. Privataj posedaĵoj estiĝis nur en la epoko de [[Babilono]]. La taskoj de la ŝtato estis parte "privatigitaj" dum la epokoj, tio estas ke ekzemple luprenanto transprenis la laborojn kaj devis gajni ekzemple [[arĝento]]n por pagi la luprezon. En la 2-a kaj ĝis la 1-a jarmilo a.K., kamparanoj daŭre ŝanĝis siajn produktojn kontraŭ necesaj nutraĵoj aŭ teksaĵoj. La temploj kaj iliaj sacerdotoj en Asirio multe malpli influis la ekonomion. La asiria ŝtato akceptis privatajn posedaĵojn kaj financiĝis pere de tributoj kaj [[imposto]]j. La grundo estis posedaĵo de nobelaj familioj, kiuj pli kaj pli dependigis de si mem la terlaboristojn. Grandan avantaĝon havis la posedo de grundo - ĝi estis senimposta. Krom grundposedaĵoj la nobelaj familioj kutime posedis grandajn negocentreprenojn. Ankaŭ en Babilono ekzistis influriĉaj negocistoj, kiuj starigis verajn familiajn [[dinastio]]jn. Ili pligrandigis siajn posedaĵojn ne nur per negoco, sed ankaŭ per financaj aferoj. Surprize en tiu epoko ŝajne ne ekzistis [[bazaro]]j, kiel espereble en orienta lando. Sed la trovitaj dokumentoj tute ne parolas pri tia negocformo. Mezopotamio negocis kun la najbaraj landoj. Negocrilatoj atingis eĉ la [[Balta Maro|Baltan Maron]] kaj la delton de la [[Induso]]. Varoj atingis la landon perŝipe aŭ [[karavano|perkaravane]]. Karavanoj transportis la varojn unue per [[azeno]]j, kaj ekde la 1-a jarmilo a.K. per [[kamelo]]j. Malpli ofte estis uzataj [[ĉevalo]]j kaj [[ĉaro]]j. Konstruitaj vojoj estiĝis nur en la novasiria imperio. === Lingvo, skribo, nombroj === [[Dosiero:Cuneiform script.jpg|eta|[[Kojnoskribo|Kojnoskriba teksto]], [[Brita Muzeo]], [[Londono]]]] Antaŭ la 4-a jarmilo a.K. la loĝantoj de Mezopotamio uzis tiel nomatajn nombroŝtonojn por ĉiutaga kalkulado. Pro la disvastiĝanta negoco en la 3-a jarmilo evoluiĝis la [[kojnoskribo]]. Unue la skribo ekzistis ĉefe el bildosimboloj, poste ĝi iĝis pli abstrakta. Ĉar multaj homoj ne scipovis skribi, ili uzis la servon de skribistoj. Skribisto iĝis tiel respektata persono en la socio. Por skribi, la signoj estis gravuritaj per [[grifelo]] sur [[argiltabuleto]]jn. Unue oni kreis vertikalajn kaj horizontalajn liniojn. Sekve oni enmetis la simbolojn en tiujn kadretojn, puŝante triangulan finon de maldika bastoneto en la molan argiltabulon. Oni skribis kaj legis de maldekstre dekstren. La tiel nomata kojnoskribo plenumiĝis ĉirkaŭ 2.700 a.K. Ĝi estis uzata dum pli ol 2500 jaroj ne nur en Mezopotamio, sed ankaŭ en [[Sirio]], ĉe la [[hititoj]] kaj en la diplomataj arkivoj de [[Egiptujo]]. Ĉe la [[Sumero|sumeranoj]], simboloj reprezentis tutajn vortojn, kiuj foje havis plurajn signifojn. Oni kunmetis foje [[simbolo]]jn, ekzemple por prezenti agojn. Tiel la termino ''manĝi'' estis skribita kunmetante la simbolojn ''buŝo'' kaj ''pano''. Tia bildoskribo ebligis al la homoj pli bone organizi la aferojn de la ĉiutaga vivo. Laŭepoke la skribo iĝis pli kompleksa, unuopaj simboloj tiam prezentis ankaŭ sonojn, pluraj simboloj reprezentis tutajn frazojn. Tiel estiĝis [[literaturo]], kiel konstateblas ĉe la [[eposo pri Gilgameŝ]] konata en la tuta regiono. Antaŭ la 2-a jarmilo neniu inter la uzataj lingvoj superregis la aliajn. Oni uzis egalrajte la [[Sumera lingvo|sumeran]] kaj la [[Akada lingvo|akadan]] lingvojn. Pro la disvastiĝo laŭjarcenta de diversaj arameaj triboj en la tuta regiono, la [[aramea]] iĝis la plej parolata lingvo en la regiono. La sumera lingvo restis ĝis la komenco de nia erao la lingvo de la kleruloj, tiel kiel la [[greka lingvo]] estis tiu de la kleruloj de la [[Romia Imperio]] kaj la [[latina]] en la [[mezepoko]]. La arameoj kunportis ankaŭ la silaban skribon transprenitan de la [[fenicio|fenicoj]]. Oni skribis konsonantojn, sed ne ekzistis vokaloj, same kiel ĉe la praskribaĵoj de la [[Biblio]] kaj la [[hieroglifoj]] de la egiptoj. Tiuepoke oni skribis sur [[papiruso]] aŭ [[pergameno]]. === Literaturo === [[Dosiero:Enkidu.jpg|eta|maldekstra|[[Enkidu]], unu el la herooj de la [[Epopeo pri Gilgameŝ]].]] Estis bibliotekoj en urboj kaj temploj dum la [[Babilona Imperio]]. Antikva [[Sumero|sumera]] proverbo asertis, ke "kiu elstaras en la lernejo de la skribistoj devas stari kun la mateniĝo." Kaj viroj kaj virinoj lernis legi kaj skribi,<ref>Tetlow, Elisabeth Meier (28a de Decembro 2004). [https://books.google.es/books?id=ONkJ_Rj1SS8C&pg=PA75&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Women, Crime and Punishment in Ancient Law and Society: Volume 1: The Ancient Near East.] p. 75. ISBN 9780826416285.</ref> kaj ĉe la [[Ŝemida lingvaro|Ŝemidaj]] Babilonanoj, tio inkludis konon de la formortinta [[Sumera lingvo]], kaj komplika kaj etenda silabaro. Konsiderinda kvanto de Babilona literaturo estis tradukita el la Sumeraj originaloj, kaj la lingvo de religio kaj [[juro]] delonge plue estis la malnova aglutina lingvo de Sumero. Vortaroj, gramatikoj, kaj interliniaj tradukoj estis kompilitaj por uzado fare de studentoj, same kiel komentarioj pri malnovaj tekstoj kaj klarigoj pri la malhelaj vortoj kaj frazoj. La [[karaktro]]j de la silabaro estis ĉiuj aranĝitaj kaj nomitaj, kaj oni skizis prilaboritajn listojn. Multaj verkoj de la Babilona literaturo estas ankoraŭ studataj nuntempe. Unu el la plej famaj el tiuj estis la [[Epopeo pri Gilgameŝ]], en dekdu libroj, tradukitaj el la originalo sumerlingva fare de iu Sîn-lēqi-unninni, kaj aranĝita laŭ astronomia principo. Ĉiu dividaĵo enhavas la historion de unuopa aventuro en la kariero de Gilgameŝ. La tuta historio estas komponita produkto, kvankam eble kelkaj el la historioj estis artefarite ligitaj al la centra figuro. == Sciencoj kaj teknologio == === Matematiko === [[Dosiero:YBC-7289-OBV-labeled.jpg|eta|250px|dekstra|Babilonia argiltabuleto YBC 7289 kun notoj. La diagonalo montras proksimumon de la [[kvadrata radiko de 2]] en kvar ciferoj de la [[sesdekuma sistemo]], 1 24 51 10, kio estas bona por ĉirkaŭ ses ciferoj de la [[dekuma nombrosistemo]].<br />1 + 24/60 + 51/60² + 10/60³ = 1.41421296... La tabulo havigas ankaŭ ekzemploj kie unu flanko de la kvadrato estas 30, kaj la rezulta diagonalo estas 42 25 35 aŭ 42.4263888...]] Mezopotamia [[matematiko]] kaj scienco estis bazita sur [[sesdekuma sistemo|sesdekuma]] (bazo 60) [[nombrosistemo]]. Tio estas la fonto de la 60-minuta horo, la 24-hora tago, kaj la 360-[[Grado (angulo)|grada]] cirklo. La sumera [[kalendaro]] estis lunsuna, kun tri sep-tagaj semajnoj de luna monato. Tiu formo de matematiko estis instrumenta en la frua [[Kartografio|map-farado]]. La babilonanoj havis ankaŭ [[teoremo]]jn pri kiel mezuri la areon de kelkaj formoj kaj solidoj. Ili mezuris la cirkonferencon de cirklo kiel tri fojojn la diametro kaj la areo kiel unu dekduono de la kvadrato de la cirkonferenco, kio estus ĝusta se π estu fiksita je 3. La volumo de [[cilindro]] estis komprenita kiel la produto de la areo de la bazo por la alto; tamen, la volumo de [[Trunko (geometrio)|trunko]] de konuso aŭ de [[kvadrata piramido]] estis neĝuste komprenita kiel la produto de la alto por la duono de la sumo de la bazoj. Krome, estis ĵusa malkovro en kiu tabuleto uzis π kiel 25/8 (3.125 anstataŭ 3.14159~). La babilonanoj estas konataj ankaŭ pro la babilona mejlo, kiu estis mezuro por distanco egala al ĉirkaŭ sep modernaj mejloj (11&nbsp;km). Tiu distancmezuro finfine estis konvertita en tempo-mejlo uzata por mezuri la veturon de la Suno, tiele, reprezentante tempon.<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/introductiontohi00eves_0 |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/introductiontohi00eves_0/page/31 31] |title=An Introduction to the History of Mathematics |publisher=Holt, Rinehart and Winston |last1=Eves |first1=Howard |year=1969 |isbn=9780030745508 }}</ref> === Astronomio === Ekde la tempo de [[Sumero]], templaj pastroj klopodis asocii tiutempajn okazaĵojn kun kelkaj pozicioj de la planedoj kaj la steloj. Tio pluis ĝis la tempo de Asirio, kiam oni kreis listojn de "Limmu", nome [[eponimo]]j de funkciuloj por ĉiu jaro kiel listo de jaroj kun asocio de okazaĵoj de planedaj pozicioj, kiuj, ĉar ili survivis ĝis nuntempe, havigas akuratajn asociojn de relativa kaj absoluta datado por establi la historion de Mezopotamio. [[Dosiero:MulApin-BritishMuseum.jpg|eta|maldekstre|240px|Mul.apin kojnformalfabeta argiltabuleto pri astronomio.]] La babilonaj astronomoj estis tre pretaj al matematiko kaj povis antaŭdiri [[eklipso]]jn kaj [[solstico]]jn. FAkuloj pensis, ke ĉio havas ioman celon en astronomio. Plej el tiuj rilatis al religio kaj al [[aŭguro]]j. Mezopotamaj astronomiistoj laboris pri 12-monata kalendaro bazita sur la cikloj de la Luno. Ili dividis la jaron en du sezonoj: somero kaj vintro. La originoj de astronomio same kiel tiuj de astrologio datas el tiu epoko. Dum la 8-a kaj 7-a jarcentoj a.K., babilonaj astronomoj disvolvigis novan alproksimigon al astronomio. Ili ekstudis filozofion rilate al la ideala naturo de la komenco de la [[universo]] kaj ekuzis internan logikon ene de siaj antaŭdiroj pri planedsistemoj. Tio estis grava kontribuo al astronomio kaj al la [[filozofio de scienco]] kaj kelkaj fakuloj referencis tiun novan alproksimigon kiel unua scienca revolucio.<ref name=Brown>D. Brown (2000), ''Mesopotamian Planetary Astronomy-Astrology'', Styx Publications, {{ISBN|90-5693-036-2}}.</ref> Tiu nova alproksimigo al astronomio estis adoptita kaj plue disvolvigita en la [[Antikva Grekio|greka]] kaj [[Helenisma epoko|helenisma]] astronomioj. En [[Seleŭkia Imperio|Seleŭkiaj]] kaj [[Partia Imperio|Partiaj]] tempoj, la astronomiaj registroj estis zorge sciencaj; kiom multe frue iliaj antaŭenirintaj sciaro kaj metodoj estis disvolvigitaj estas necerta. La babilonia disvolvigo de metodoj por antaŭdiri la movojn de la planedoj estas konsiderita la plej grava epizodo en la [[historio de la astronomio]]. La nura grek-babilonia astronomo konata kiu subtenis [[Suncentrismo|suncentrisman]] modelon de planeda movado estis [[Seleŭko de Seleŭkio]] (n. 190 a.K.).<ref>Otto E. Neugebauer (1945). "The History of Ancient Astronomy Problems and Methods", ''Journal of Near Eastern Studies'' '''4''' (1), p. 1–38.</ref><ref>George Sarton (1955). "Chaldaean Astronomy of the Last Three Centuries B.C.", ''Journal of the American Oriental Society'' '''75''' (3), p. 166–173 [169].</ref><ref>William P.D. Wightman (1951, 1953), ''The Growth of Scientific Ideas'', Yale University Press p.38.</ref> Seleŭko estas konata el la verkoj de [[Plutarĥo]]. Li subtenis la suncentrisman teorion de Aristarko de Samos laŭ kiu la [[Terrotacio|Tero rotacias]] ĉirkaŭ sian propran akson kiu siavice turnas ĉirkaŭ la [[Suno]]. Laŭ Plutarĥo, Seleŭko eĉ pruvis la suncentrisman sistemon, sed oni ne konas kiun argumentojn li uzis (escepte ke li ĝuste disvolvis teorion kiu klarigas la [[tajdo]]jn kiel rezulto de la altiro fare de la Luno). Babilonia astronomio servis kiel la bazo por multo de la [[Antikva Grekio|greka]], [[Hindio|klasika hindia]], sasanida, [[Bizanca Imperio|bizanca]], [[Sirio|siria]], [[Astronomio en mezepoka Islamo|mezepokislama]], [[Centra Azio|centrazia]], kaj [[Okcidenta Eŭropo|eŭropa]] astronomioj.<ref name=dp1998>{{Harvtxt|Pingree|1998}}</ref> === Medicino === [[Dosiero:Marduk and pet.jpg|dekstra|eta|La dio [[Marduk]] kaj sia drako Mušḫuššu.]] La plej antikvaj babiloniaj tekstoj pri [[medicino]] datas el la Unua Babilonia periodo en la unua duono de la [[2-a jarmilo a.K.]]. La plej etenda babilonia medicina teksto, tamen, estas la ''Diagnoza manlibro'' verkita de ''ummânū'', aŭ ĉefa fakulo, Esagil-kin-apli de [[Borsippa]],<ref name=Stol-99/> dum la regado de la Babilonia reĝo Adad-apla-iddina (1069-1046 a.K.).<ref>Marten Stol (1993), ''Epilepsy in Babylonia'', p. 55, [[Brill Publishers]], {{ISBN|90-72371-63-1}}.</ref> Kun la samtempa [[Antikvegipta medicino|egipta medicino]], la Babilonianoj enkondukis la konceptojn de [[Medicina diagnozo|diagnozo]], [[prognozo]], [[korpa ekzameno]], [[klistero]]j,<ref>{{cite journal |title=The History of the Enema with Some Notes on Related Procedures (Part I) |journal=Bulletin of the History of Medicine |volume=8 |issue=1 |pages=77 |date=Januaro 1940 |publisher=[[Johns Hopkins University Press]] |last1=Friedenwald |first1=Julius |last2=Morrison |first2=Samuel |jstor = 44442727}}</ref> kaj medicina preskribo. Aldone, la ''Diagnoza manlibro'' enkondukis la metodojn de [[terapio]] kaj [[etiologio]] kaj la uzado de [[empirismo]], [[logiko]], kaj [[racieco]] en diagnozo, prognozo kaj terapio. La teksto enhavas liston de medicinaj [[simptomo]]j kaj ofte detalajn empiriajn [[Observado|observaĵojn]] kun logikaj reguloj uzitaj por kombini observitajn simptomojn de la korpo de [[paciento]] kun ĝiaj diagnozo kaj prognozo.<ref>H.F.J. Horstmanshoff, Marten Stol, Cornelis Tilburg (2004), ''Magic and Rationality in Ancient Near Eastern and Graeco-Roman Medicine'', pp. 97–98, [[Brill Publishers]], {{ISBN|90-04-13666-5}}.</ref> La simptomoj kaj malsanoj de paciento estis traktitaj tra terapeŭtaj rimedoj kiaj [[bandaĝo]]j, [[Kuracila kremo|kremoj]] kaj [[pilolo]]j. Se paciento ne povis esti kuracita fizike, la babiloniaj kuracistoj ofte fidis al [[ekzorco]] por forpurigi la pacienton el ajna [[malbeno]]. La ''Diagnoza manlibro'' de Esagil-kin-apli estis bazita sur logika serio de [[aksiomo]]j kaj supozoj, inklude la nuntempan rigardon, ke tra ekzamenado kaj inspektado de la simptomoj de paciento, estas eble determini la [[malsano]]n de paciento, ties etiologion, ties estonta disvolviĝon, kaj la ŝancojn por rekupero de la paciento.<ref name=Stol-99>H.F.J. Horstmanshoff, Marten Stol, Cornelis Tilburg (2004), ''Magic and Rationality in Ancient Near Eastern and Graeco-Roman Medicine'', p. 99, [[Brill Publishers]], {{ISBN|90-04-13666-5}}.</ref> Esagil-kin-apli malkovris varion de [[malsano]]j kaj priskribis ties simptomojn en sia ''Diagnoza manlibro''. Tiuj inkludas la simptomojn el multaj variaĵoj de [[epilepsio]] kaj rilataj misordoj kun ties diagnozoj kaj prognozoj.<ref>Marten Stol (1993), ''Epilepsy in Babylonia'', p. 5, [[Brill Publishers]], {{ISBN|90-72371-63-1}}.</ref> === Teknologio === [[Dosiero:Ironie pile Bagdad.jpg|eta|maldekstre|Desegno de la tri pecoj de la [[Bagdad-baterio]].<ref>{{Cite web|url=http://www.unexplained-mysteries.com/gallery/images/1854/baghdad-battery|title=Paranormal Image Gallery - Ancient Mysteries/Aztec carving of ancient astronaut|publisher=Unexplained Mysteries|accessdate=November 14, 2009|archiveurl=//web.archive.org/web/20110927131325/http://www.unexplained-mysteries.com/gallery/images/1854/baghdad-battery|archivedate=27a de Septembro, 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-09-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110927131325/http://www.unexplained-mysteries.com/gallery/images/1854/baghdad-battery|arkivdato=2011-09-27}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110927131325/http://www.unexplained-mysteries.com/gallery/images/1854/baghdad-battery |date=2011-09-27 }}</ref>]] Mezopotamianoj inventis multajn teknologiojn inklude metalan kaj kupran laboradon, faradon de [[vitro]] kaj lampoj, tektilan teksadon, inundokontrolon, akvostokadon, kaj [[irigacio]]n. Ili estis ankaŭ unu el unuaj societoj de la [[Bronzepoko]] en la mondo. Ili disvolvis el kupro, bronzo kaj oro ĝis [[fero]]n. Palacoj estis ornamitaj per centoj da kilogramoj el tiuj tre multekostaj metaloj. Krome, kupro, bronzo, kaj fero estis uzitaj por armaĵoj sane kiel por diversaj armiloj kiel glavoj, ponardoj, lancoj, kaj [[madzo]]j. Laŭ ĵusaj hipotezoj, la nomita [[Arkimeda ŝraŭbo]] eble jam estis uzitaj en tempoj de Senakeribo, reĝo de Asirio, por irigacio de la [[Pendĝardenoj de Babilono]] kaj [[Ninivo]] en la 7-a jarcento a.K., kvankam ĉeftendencaj fakuloj subtenas, ke temas pri [[Antikva Grekio|greka]] invento de postaj tempoj.<ref>Stephanie Dalley kaj John Peter Oleson (Januaro 2003). "Sennacherib, Archimedes, and the Water Screw: The Context of Invention in the Ancient World", ''Technology and Culture'' '''44''' (1).</ref> Poste, dum la Partia aŭ Sasanida periodoj, la [[Bagdad-baterio]], kiu eble estis la unua baterio en la mondo, estis kreita en Mezopotamio.<ref name=BBC2>{{Citation|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4450052.stm |last=Twist |first=Jo |title=Open media to connect communities |work=BBC News |date=20a de Novembro 2005 |access-date=6a de Aŭgusto 2007}}</ref> == Religio == {{Ĉefartikolo|Mezopotamia mitologio}} [[Dosiero:Statue Gudea Met 59.2.jpg|210px|eta|Statuo de princo Gudea (2150-2125 a.K.), nome suvereno ''ensi'', akade ''iššakum'' "reganto", kiu ne atingas tamen la titolon de ''lugal'' (reĝo). ''Ensi'' indikas civitanan aŭtoritaton koordinanta la agrarajn laborojn kiu jam estis akirinta religian rolon. [[Metropola Muzeo de Arto|Metropola Muzeo]] de [[Novjorko]]. La evidentigita muskolaro indikas la moralajn virtojn, dum la pozicio de la kunplektitaj manoj aludas la religian kaj pian enan aspekton. La vesto montras skribaĵon dediĉitan al Ningiŝzida (sumera dio, celebrita en iuj [[Kojnoskribo|kojnoskribaj]] terkotaj cilindroj.]] La '''mezopotamia mitologio''' estas la kolektiva nomo donita al la [[mitologio]]j de la mezopotamiaj civilizoj antaŭaj al la [[Persio|persa civilizo]]: [[sumero|sumera]], [[akada Imperio|akada]], [[asirianoj|asiria]] kaj [[babilono|babilona]]. La sumeranoj praktikis [[politeismo|politeisman]] [[religio]]n kun ge[[dio]]j antropomorfaj kiuj reprezentis fortojn aŭ aliajn fenomenojn, kiel poste faros la [[Antikva Grekio|greka civilizo]]. En ĝiaj kredoj establiĝis, ke la gedioj origine kreis la homojn por ke ili estu iliaj servantoj, sed la gedioj liberigis la homojn kiam ili estis multegaj, ĉar ili pensis, ke ili povus regi ilin pro la granda nombro. Multaj historioj en la [[sumera religio]] estas preskaŭ identaj en aliaj religioj de [[Mezoriento]]. Ekzemple, la biblia rakonto pri la kreado de la homo, la kulturo de la [[Elamo|elamanoj]], samkiel la rakonto pri la [[tutmonda diluvo]] kaj la [[arkeo de Noa]] similas multe al la asiriaj historioj. La sumeraj gedioj havas similajn reprezentojn en la religioj [[Akada Imperio|akadaj]], [[Kanaano|kanaanaj]] kaj en aliaj kulturoj. Kelkaj el la historioj kaj diaĵoj ankaŭ havas grekajn paralelaĵojn; ekzemple, la Malsupreniro de [[Inanna]] en la submondon (Irkalla) similas al la historio de [[Persefono]]. === Dioj === {{Div col|cols = 3}} * [[Antu]] * [[Anu (mitologio)|Anu]] * [[Aŝuro]] * [[Baal]] * [[El]] * [[Enki]] * [[Enlil]] * [[Enuma Eliŝ]] * [[Hadad]] * [[Inanna]] * [[Iŝtar]] * [[Laharo]] * [[Marduk]] * [[Ninurta]] * [[Sin]] * [[Tamuzi]] * [[Tiamat]] * [[Uras]] {{Div col end}} === Filozofio === La nombraj civilizacioj de la areo influis super la [[Abrahama religio|Abrahamaj religioj]], speciale super la [[Hebrea Biblio]]; ties kulturaj valoroj kaj literatura influo estas speciale evidentaj en la [[Genezo|Libro Genezo]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Handbook to life in ancient Mesopotamia|familia nomo=Bertman|persona nomo=Stephen|dato=2005|eldono=Paperback|loko=Oxford [u.a.]|eldoninto=Oxford Univ. Press|ISBN=978-0-19-518364-1|paĝo=312}}</ref> Giorgio Buccellati kredas, ke originoj de [[filozofio]] povas esti datitaj el la frua [[saĝo]] de Mezopotamio, kiu enhavis kelkajn filozofiojn de vivo, partikulare [[etiko]]n, verkojn en la formoj de verkoj pri [[dialektiko]], [[dialogo]]j, [[epika poezio]], [[folkloro]], [[himno]]j, [[liriko]], [[prozo]], kaj [[proverbo]]j. Babiloniaj [[racio]] kaj [[racieco]] disvolviĝis trans [[empirismo|empiria]] observado.<ref>Giorgio Buccellati (1981), "Wisdom and Not: The Case of Mesopotamia", ''Journal of the American Oriental Society'' '''101''' (1), pp. 35–47.</ref> La plej frua formo de [[logiko]] estis disvolvigita de Babilonianoj, ĉefe en la rigora ne-ergodika naturo de la sociaj sistemoj. Babilonianoj pensis, ke ĝi estas [[aksiomo|aksioma]] kaj komparebla al la "ordinara logiko" priskribita de [[John Maynard Keynes]]. Babilonianoj pensis ankaŭ, ke ĝi estas bazita sur [[ontologio]] de malfermaj sistemoj kiu estas akordigebla kun ergodikaj aksiomoj.<ref name=Sheila>[https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/01603477.2005.11051453 "Axioms and Babylonian thought: A reply".] Journal of Post Keynesian Economics. 27 (3): 385–391. Aprilo 2005. doi:10.1080/01603477.2005.11051453 Alirita la 12an de Septembro 2021).</ref> Logiko estis uzita je ioma etendo en la babiloniaj astronomio kaj medicino. Babilonia pensaro havis konsiderindan influon super la frua [[Greka filozofio|Antikvgreka]] kaj [[Helenisma filozofio]]j. Partikulare, la babilonia teksto ''Dialogo de pesimismo'' enhavas similecon al la agonisma pensaro de [[Sofistoj]], la [[Heraklito|Heraklita]] doktrino de [[dialektiko]], kaj la dialogoj de [[Platono]], same kiel estas pioniraĵo de la [[Sokrata metodo]].<ref>Giorgio Buccellati (1981), "Wisdom and Not: The Case of Mesopotamia", ''Journal of the American Oriental Society'' '''101''' (1), pp. 35–47 43.</ref> La [[Ionoj (popolo)|iona]] filozofo [[Taleso de Mileto]] estis influita de la babiloniaj kosmologiaj ideoj. == Arto == {{Ĉefartikolo|Mezopotamia arto}} '''Mezopotamia arto''' estas kronologia kaj geografia dividaĵo de la [[historio de arto]] kiu temas pri Mezopotamio dum la [[Antikva Erao]]. Ĝi referencas al la artaj montroj de la kulturoj kiuj floris ĉe la bordoj de la riveroj [[Tigriso]] kaj [[Eŭfrato]] el la [[Neolitiko]] (ĉirkaŭ la 6-a jarmilo a.K.) ĝis la falo de Babilono antaŭ la [[persoj]] en la jaro 539 a.K. Post jarmiloj oscile inter la hegemonio de la [[Supra Mezopotamio|Supra]] kaj [[Malsupra Mezopotamio]], la regiono, kiam formiĝis la [[persa imperio]], aliĝis al spaca areo de pli supera ordo, kiun la [[Antikva Macedonio|imperio de Aleksandro la Granda]] kaj la helenismo konektis kun la [[Romia Imperio]] (persa arto, helenisma arto). Eĉ en la epoko antaŭa al la persoj, la Mezopotamia arto havis kelkajn kontaktovojojn, pere de militoj, diplomatio kaj komerco longdistanca, kun la arto de la ceteraj civilizoj de la [[Antikva Proksima Oriento]] (arto de la civilizacio de [[hititoj]] kaj aliaj de [[Malgranda Azio]]; [[fenicio|fenica arto]], de la antikva [[Israelo]] kaj de aliaj civilizacioj de la mediteranea [[Levantenio]]; kaj la arto de la [[Antikva Egipto]]), eĉ kun la [[Arto de Barato|arto de Hindio]] kaj de [[Centra Azio]]. <center> <gallery mode="packed" heights="200"> File:Female Statuette Halaf Culture 6000-5100 BCE.jpg|Ina figureto devena el [[Samarra]], ĉ. 6000 a.K. File:Stele of Vultures detail 02.jpg|Fragmento de la Steleo de la gipoj, komenco de la periodo de la 3a dinastio, 2600–2350 a.K. File:Nimrud ivory lion eating a man.jpg|Unu el la eburaĵoj de Nimrud, periodo nov-asira, 9-a al 7-a a.K.<ref>[http://www.britishmuseum.org/about_us/news_and_press/press_releases/2011/nimrud_ivories.aspx British Museum], fonto citita en [[:en:Nimrud ivories]]</ref> File:Ishtar gate Pergamon Museum.JPG|Rekonstruaĵo de la [[Iŝtar-pordo]] (Babilono, 575 a.K.) en la [[Pergamo-muzeo]] (Berlino). </gallery> </center> === Arkitekturo === {{Ĉefartikolo|Arkitekturo de Mezopotamio}} Inter la mezopotamiaj arkitekturaj atingoj estas la disvolvigo de urba planado, la domo kun centra [[korto]], kaj la [[zigurato]]j. Ne ekzistis arkitektura profesio en Mezopotamio; tamen, skribistoj skizis kaj administris konstruadon por la registaro, la nobelaro aŭ la monarkio. La Mezopotamianoj konsideris la 'arton de konstruado' kiel dia donaco lernigita al homo fare de dioj kiel aperas listigite en la me-dekreto 28a. == Bildaro == <gallery mode="packed"> |Sumera listo de dioj en [[kojnoskribo]], ĉ. [[24-a jarcento]] a.K. Dosiero:Gudea of Lagash Girsu.jpg|Kojnoskribisto, skulptaĵo de 22a jarcentoj a.K. ([[Luvro]], [[Parizo]]). Dosiero:Mesopotamië.jpg|Mapo de Mezopotamio. Dosiero:Mesopotamia (Romia Imperio).svg|<center>la romia provinco ''Mesopotamia'' en [[117]]. Dosiero:Tigr-euph.png|Mapo montranta la [[Tigrisa-eŭfrata aluvia salakva marĉo|Tigris-eŭfratan riversistemon]], kiu ĉirkaŭas Mezopotamion. </gallery> {{-}} == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:Irak karte2.png|eta|dekstra|250px|Geografia mapo de la nuna [[Irako]].]] * [[Antikvaj civilizoj de Mezopotamio]] * [[Mezopotamia mitologio]] * [[Araba imperio|Araba Kaliflando]] * [[Irako]] * [[Sirio]] * [[Kulturo de Irako]] * [[Tell Hamoukar]] * [[Sumero]] * [[Akado]] * [[Sumera lingvo]] * [[Kojnoskribo]] * [[Eposo pri Gilgameŝ]] * [[Kodekso de Hamurabi]] * [[Zagros-montara arbarstepo]] * [[Gutidoj]] {{-}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Atlas de la Mésopotamie et du Proche-Orient ancien, Brepols, 1996 ISBN|2503500463. * Benoit, Agnès; 2003. Art et archéologie : les civilisations du Proche-Orient ancien, Manuels de l'Ecole du Louvre. * Jean Bottéro; 1987.Mésopotamie. L'écriture, la raison et les dieŭ, Gallimard, coll. « Folio Histoire », ISBN|2070403084. * Jean Bottéro; 1992. Mesopotamia: writing, reasoning and the gods. Trans. by Zainab Bahrani and Marc Van de Mieroop, University of Chicago Press: Chicago. * Edzard, Dietz Otto; 2004. Geschichte Mesopotamiens. Von den Sumerern bis zu Alexander dem Großen, München, ISBN 3-406-51664-5 * Hrouda, Barthel and Rene Pfeilschifter; 2005. Mesopotamien. Die antiken Kulturen zwischen Euphrat und Tigris. München 2005 (4. Aufl.), ISBN 3-406-46530-7 * Joannès, Francis; 2001. Dictionnaire de la civilisation mésopotamienne, Robert Laffont. * Korn, Wolfgang; 2004. Mesopotamien – Wiege der Zivilisation. 6000 Jahre Hochkulturen an Euphrat und Tigris, Stuttgart, ISBN 3-8062-1851-X * Kuhrt, Amélie; 1995. The Ancient Near East: c. 3000-330 B.C. 2 Vols. Routledge: Londono kaj Novjorko. * Liverani, Mario; 1991. Antico Oriente: storia, società, economia. Editori Laterza: Roma. * Matthews, Roger; 2005. The early prehistory of Mesopotamia – 500,000 to 4,500 BC, Turnhout 2005, ISBN 2-503-50729-8 * Oppenheim, A. Leo; 1964. Ancient Mesopotamia: Portrait of a dead civilization. The University of Chicago Press: Chicago and London. Revised edition completed by Erica Reiner, 1977. * Pollock, Susan; 1999. Ancient Mesopotamia: the Eden that never was. Cambridge University Press: Cambridge. * Postgate, J. Nicholas; 1992. Early Mesopotamia: Society and Economy at the dawn of history. Routledge: London and New York. * Roux, Georges; 1964. Ancient Iraq, Penguin Books. * Silver, Morris; 2007. Redistribution and Markets in the Economy of Ancient Mesopotamia: Updating Polanyi, Antiguo Oriente 5: 89-112. * Snell, Daniel (ed.); 2005. A Companion to the Ancient Near East. Malden, MA : Blackwell Pub, 2005. * Van de Mieroop, Marc; 2004. A history of the ancient Near East. ca 3000-323 BC. Oxford: Blackwell Publishing. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Mesopotamia|ReVo=mezopotami}} * http://www.touregypt.net/ebph5.htm * http://ojkumena.strana.de/cgi/ids/index.cgi?mode=album&album=mesopotamija {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041205032022/http://ojkumena.strana.de/cgi/ids/index.cgi?mode=album&album=mesopotamija |date=2004-12-05 }} <!-- _Mesopotamijos_ _žemėlapiai_ --> * http://www.nttei.com/british-museum/mesopotamia/menu.html{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- _ブリティッシュ_ _ミュージアム_：Mezopotamio --> * http://ancientneareast.tripod.com/Mesopotamia.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230109080658/https://ancientneareast.tripod.com/Mesopotamia.html |date=2023-01-09 }} <!-- _古代近東の歴史_ --> {{Havenda artikolo|Mezopotamio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Irako]] [[Kategorio:Geografio de Irako]] [[Kategorio:Antikva epoko]] [[Kategorio:Mezopotamio| ]] [[Kategorio:Okcidenta Azio]] 8wuabiursnazds98vz1wk7b6mf023uo 0 2879 9385015 9369156 2026-05-27T11:20:54Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9385015 wikitext text/x-wiki {{Granda dosiero|Montreal Twilight Panorama 2006.jpg|700px|{{center|Panorama vido de la urbocentro de Montrealo}}}} {{Geokesto2 | urbo |sen banderolo=jes | nomo = Montrealo | alia_nomo = {{Lang-fr|Montréal}} | alia_nomo1 = {{Lang-en|Montreal}} | kategorio = urbo | oficiala_nomo = Ville de Montréal | moto = ''Concordia Salus'' ("bonstato per harmonio") | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Montreal Montage 2020.jpg | dosiero2 = Montreal Montage July 7 2014.jpg | dosiero3 = TE-Collage Montréal.png | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo =bildaro de 2020 | flago = Flag of Montreal.svg | flago_noto = flago <!-- por eviti nedeziratan ruĝan ligilon pri mankanta e-lingva artikolo aparta pri la urba flago --> | blazono = Armoiries de Montréal.svg | blazono_noto = blazono <!-- por eviti nedeziratan ruĝan ligilon pri mankanta e-lingva artikolo aparta pri la urba blazono --> | lando = Kanado | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = Kebekio | ŝtato_tipo = Provinco | regiono = Montreal-regiono | regiono_tipo = Regiono | histregiono = [[Malsupra Kanado]], [[Nova Francio]] | parenco = [[Granda Montrealo]] | rivero = [[Sankt-Laŭrenco (rivero)|Sankt-Laŭrenco]] | situo = Montrealo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 45 | lat_m = 30 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 73 | long_m = 40 | long_s = 00 | long_EW = W | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = 233 | plej_malalta_leviĝo = 6 | areo = 365.13 | areo_rondumo = 2 | areo_metropolo = 4259.0 | areo_urbo = 1677.0 | loĝantaro = 1649519 | loĝantaro_dato = 2011 | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_urbo = 3316615 | loĝantaro_urbo_denseco = auto | loĝantaro_metropolo = 3824221 | loĝantaro_metropolo_noto = | loĝantaro_metropolo_denseco = auto | establita = 1642 | establita_tipo = Fondita | establita1 = 1832 | establita1_tipo = establita | urbestro = Valérie Plante | horzono = [[UTC-05:00]] | horzono_DST = [[UTC-04:00]] | poŝtkodo = [[poŝtkodoj de Kanado|H]] | areo_kodo = 514, 438 kaj 450, 579 (metropola regiono) | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situa mapo de Montrealo | mapo_lokumilo = Montrealo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situa mapo (OSM) de Centra Montrealo | mapo1_lokumilo = Centra Montrealo | mapo2 = | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Kebekio kaj Kanado | mapo2_lokumilo = Kebekio | tipo2=reliefo | retpaĝo = [http://www.ville.montreal.qc.ca www.ville.montreal.qc.ca] | commons = Montreal, Quebec | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center|frame-width=260}} }} '''Montrealo''' ({{Lang-fr|Montréal}} [mɔ̃.ʁe.al], {{Lang-en|Montreal}} [ˌmʌn.triːˈɒl]), estas [[milionurboj|milionurbo]] en suda [[Kebekio]], [[Kanado]], sur la [[insulo Montrealo]], ĉirkaŭita de la rivero [[Sankt-Laŭrenco]] kaj [[Rivière des Prairies]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Historie, loĝantaro en 1996: {{formatnum:1775788}}; loĝantaro de la metropola areo proksimume {{unuo|3.5}} milionoj. Montrealo estas la dua plej granda metropolo en Kanado, post [[Toronto]], kaj estas kultura, komerca, financa, kaj industria centro. Ĝi estas la dua plej granda franclingva urbo en la mondo, kvankam la plejparto de ĝia loĝantaro ankaŭ parolas la anglan. == Geografio == [[Dosiero:Old Port of Montreal (French- Vieux-Port de Montréal).jpg|maldekstra|eta|Malnova haveno en Montrealo]] [[Dosiero:CentrevilleMontrealété.jpg|eta|maldekstra|250px|Centro de Montrealo]] La urbo okupas la orientan kaj centran parton de la insulo Montrealo, kaj apudaj insuloj [[insulo Bizard|Bizard]], [[insulo des Soeurs|des Soeurs]], [[insulo Sankta Helena (Kebekio)|Sankta Helena]] kaj [[insulo Notre-Dame|Notre-Dame]]. Post unuiĝo de ĉiuj municipoj de la insulo kun Montrealo en [[2002]], pluraj urboj elektis en [[2006]] eliĝi de la unuigita municipo. Montrealo kaj la malunuiĝintaj municipoj nun konstituas la regionon [[Montreal-regiono|Montrealo]], unu el la 17 regionoj de Kebekio. [[Granda Montrealo]] ({{lang-fr|'''Grand Montréal'''}}; {{lang-en|'''Great Montreal'''}}) estas la metropola areo centrita sur Montrealo. Ĝi havis 3 635 571  loĝantojn laŭ la rezultoj de la censo de 2006, kio faras ĝin la plej loĝata regiono en la provinco [[Kebekio]] kaj la dua plej loĝata en [[Kanado]], post la [[Granda Toronto|Toronto Metropola Areo]] <ref>{{cite web|url=http://journalmetro.com/actualites/montreal/719530/grand-montreal-maintenant-4-millions-de-personnes/|title=Grand Montréal: maintenant 4 millions de personnes|website=journalmetro.com|date=12 February 2015|access-date=30a de Aprilo 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020112833/http://journalmetro.com/actualites/montreal/719530/grand-montreal-maintenant-4-millions-de-personnes/|archive-date=20a de Oktobro 2017}}</ref>. Montrealo posedas bonegan havenon sur la [[marvojo Sankt-Laŭrenco]], kiu ligas la urbon al la industriaj urbegoj de la [[Grandaj Lagoj]]. Kiel la plej grava haveno de Kanado, ĝi estas transferejo por petrolo, greno, sukero, maŝinaĵo, kaj manufakturitaj varoj. Ĝi ankaŭ estas grava fervoja centro, kaj havas du internaciajn flughavenojn, Dorval (nun nomata laŭ [[Internacia Flughaveno Montréal-Trudeau|Pierre Trudeau]]) kaj [[Internacia Flughaveno Montréal-Mirabel|Mirabel]]. Ĝia subtera fervojo, la [[Metroo de Montrealo|metroo]], inaŭguriĝis en 1966. La urbaj industrioj inkluzivas medicinaĵojn, altteknologiaĵojn, ŝtalon, vestaĵojn, manĝaĵojn, elektronikaĵojn, purigitan petrolon, transportilojn, teksaĵojn, presaĵojn, kaj tabakon. Ĝi ankaŭ estas financa servcentro, kiu multe pligrandiĝis en la 80-aj jaroj. La urbo situas piede de la [[Monto Royal]], de kiu venas ĝia nomo kaj kiu estas ornamita de granda arbara parko en la urbocentro. En la suba parto je la riverbordo estas [[Malnova Montrealo]], kun la [[Malnova Haveno]], [[Placo Jacques-Cartier]] kaj la [[Urbodomo de Montrealo|urbodomo]], la [[Place d'Armes]], kaj la [[Baziliko Notre-Dame]]. Post epoko de neglekto, en la jaroj 1960 Malnova Montrealo spertis vastan renovigon kaj gajnis komercan, registaran, kaj privatan enloĝantaron. En la urbocentro estas la [[Placo Ville-Marie]], moderna komerckomplekso (1962); ĉirkaŭ ĝi etendiĝas la Subtera Urbo, unu el la plej grandaj en la mondo, kiu ofertas protektitan aliron al butikoj, restoracioj, oficoj, komercoj, metrostacioj, kaj aliaj transportligoj. == Vidindaĵoj kaj servoj == Montrealo posedas belartan muzeon, modernartan muzeon kaj simfonion en la Place-des-Arts kulturkomplekso, ekologian muzeon, insektmuzeon, kaj [[Botanika Ĝardeno de Montrealo|unu el la plej grandaj kaj gravaj botanikaj ĝardenoj]] en la mondo. Ĝi ankaŭ havas multajn belegajn kirkojn, kiel la pilgrimejo Notre-Dame-de-Bon-Secours (la "kirko de la maristoj") en la Malnova Haveno; la [[Katedralo Maria Reĝino de la Mondo]], kaj la [[Oratorio de Sankt-Josefo]], la plej granda kirko en Kanado kun la plej granda konstruaĵo de sia speco en la mondo krom tiu de [[Baziliko de Sankta Petro de Romo|baziliko de Sankta Petro]] en [[Romo]]. Distrocentro kaj kazino okupas la terenojn de la 1967 Mondekspozicio en la insuloj [[Insulo Sainte-Hélène|Sainte-Hélène]] kaj [[Insulo Notre-Dame|Notre-Dame]]. La hoketeamo Montreal Canadiens ludas en la Bell Centre, kaj la Olimpia Stadiono, seĝo de la 1976 Olimpikoj, posedas la plej altan klinitan turon en la mondo. Ankaŭ la kanada piedpilkoteamo la [[Aluetoj de Montrealo]] ludas en la stadiono McGill. Montrealo estas tre grava centro de la geja komunumo de Kanado kaj Nordameriko kaj havas unu el la plej grandaj gejaj kvartaloj en la mondo. La urbo estas la sidejo de la franclingvaj [[Universitato de Montrealo]] kaj [[Universitato de Kebekio|Universitato de Kebekio en Montrealo]], kaj la anglalingvaj [[Universitato McGill]] kaj [[Universitato Concordia]]. La [[Centra stacidomo de Montrealo]] (france ''Gare Centrale'', angle ''Central Station'') estas stacio de [[exo (Montrealo)|exo]] sur linioj [[exo3 - Mont-Saint-Hilaire]], [[exo5 - Mascouche]] kaj nun fermita [[exo6 - Deux-Montagnes]], situanta en arondismento Ville-Marie de Montrealo. Ĝi estis malfermita en 1943. ===Aliaj=== * [[Hotelo Reĝino Elizabeto]] * ''[[Insectarium de Montréal]]'' * [[Olimpika Stadiono de Montrealo]] * [[Memora Centro pri la Holokaŭsto de Montrealo]] * [[Centro Bell]] === Amaskomunikiloj === * ''[[Festival du nouveau cinéma]]'' * ''[[La Presse]]'' * ''[[Le Devoir]]'' == Historio == Indiana fortikaĵo, Hochelaga, troviĝis sur la insulo kiam [[Jacques Cartier]] ĝin vizitis en 1535, kaj [[Samuel de Champlain]] vizitis en 1603, sed Francoj ne ĝin priloĝis ĝis 1642, kiam grupo da pastroj, monaĥinoj, kaj migrantoj sub [[Paul Chomedey de Maisonneuve|Paul Chomedey, senjoro de Maisonneuve]] fondis la vilaĝon de Ville-Marie. La vilaĝo kreskis kaj fariĝis grava centro de la peltkomerco kaj la komencloko por la okcidentaj esploroj de [[Louis Jolliet|Jolliet]], [[Jacques Marquette|Marquette]], [[René Robert Cavelier de La Salle|La Salle]], [[Pierre Gaultier de Varennes et de la Vérendrye|La Vérendrye]], kaj [[Daniel Greysolon, sieur Du Lhut|Duluth]]. Ĝi fariĝis fortikaĵo en 1725 kaj daŭris franca posedaĵo ĝis 1760, kiam [[Pierre de Rigaud de Vaudreuil|Vaudreuil de Cavagnal]] ĝin cedis al la brita armeo sub [[Jeffrey Amherst|Amherst]]. La kreskon de la urbo helpis malfermo en 1825 de la [[Kanalo de Lachine]], kiu ebligis akvoaliron al la Grandaj Lagoj. De 1844 al 1849, Montrealo estis la ĉefurbo de Unuiĝinta Kanado. La [[Kanada-Pacifika Fervojo]] fondis sian ĉeflokon ĉi tie en la jaroj 1880. Montrealo ricevis la multe gratulitan [[Internacia ekspozicio|Mondekspozicion]] de 1967, sub la nomo Tero de Homoj, kaj pligrandigis sian internacian famon per la okazigo de la [[Olimpiaj ludoj|Olimpikoj]] de [[Somera Olimpiko 1976|1976]]. == Famuloj == * en Montrealo naskiĝis interalie: ** [[Suzanne Clément]] (n. 1969), aktorino ** [[Colin Ferguson]] (n. 1972), aktoro ** [[Sándor Fülöp (ombudsmano)]] ** [[Katalin Cseh (politikisto)]] * en Montrealo mortis interalie: ** hungara [[aktoro]] [[Alice Rajna]] ** hungara [[arkitekto]] [[Aladár Münnich]] ** hungara historiisto [[Tibor Baráth]] ** hungardevena [[kuracisto]] [[György Kárpáti]] ** hungara [[pianisto]] [[Arnold Székely]] ** esperantista juda vortaristo [[Harry Fineman]] en 1969 == Arondismentoj == {{ĉefa|Arondismentoj de Montrealo}} # Côte-des-Neiges / Notre-Dame-de-Grâce (166 116 h.) # Villeray / Saint-Michel / Parc-Extension (146 800 h.) # Rosemont / Petite-Patrie (134 066 h.) # Mercier / Hochelaga-Maisonneuve (128 758 h.) # Ahuntsic / Cartierville (126 931 h.) # Rivière-des-Prairies / Pointe-aŭ-Trembles # Plateau Mont-Royal (100 986 h.) # Montréal-Nord (85 146 h.) # Saint-Laurent (78 747 h.) # LaSalle (74 538 h.) # Saint-Léonard (73 044 h.) # Ville-Marie (71 716 h.) # Sud-Ouest (70 209 h.) # Verdun (63 441 h.) # Pierrefonds / Roxboro # Lachine (41 246 h.) # Anjou (38 962 h.) # Outremont (23 094 h.) # L'Île-Bizard / Sainte-Geneviève == Najbaraj municipoj == <center> {{geografia ĉirkaŭaĵo | Centro = Montrealo | Nordokcidente = [[Lavalo]] | Norde = [[Montréal-Est]]<br /> | Nordoriente = {{Senapartligilo|Repentigny (Kebekio)}} | Oriente = [[Longejlo]]<br />[[Saint-Lambert (Kebekio)|Saint-Lambert]] | Sudoriente = [[Brossard]]<br /> | Sude = [[IR 14 Kahnawake|Kahnawake]]<br />[[Sainte-Catherine (Kebekio)|Sainte-Catherine]] | Sudokcidente = [[Saint-Constant (Kebekio)|Saint-Constant]] | Okcidente = [[Vaudreuil-Dorion]]<br />[[L'Île-Perrot]] }} </center> == Bildaro == {{Granda dosiero|Montreal Twilight Panorama 2006.jpg|1000px|Panoramo de la centro de Montrealo}} <gallery perrow=5> Concordia University (new Engineering building).jpg|La komplekso de Integrita Inĝenierarto, Komputiko kaj Belartoj de [[Universitato Concordia]] ĉe Strato Sainte-Catherine Montreallatinquart.JPG|[[Strato Saint Denis]] vintre en la [[Latina kvartalo (Montrealo)|Latina kvartalo]] QuartieInternational1.JPG|Centro CDP Capital, vidite de Placo [[Jean-Paul Riopelle]] QuartierInternational2.JPG|[[Placo Victoria (Montrealo)|Placo Victoria]], kun Hotelo W maldekstre 1000mtl.jpg|[[1000 de La Gauchetière]] Montreal City Hall Jan 2006.jpg|[[Urbodomo de Montrealo]] Montreal in 1784.jpg|La urbo vidite de [[Monto Royal]] 1784 Bird's_eye_view_of_Montreal_1889.jpg|Industriigita urbo 1889 Montreal canada.jpg|[[Insulo Montrealo]] vintre, vidite de spaco Bourse-de-montreal.jpg|[[Bursa Turo]] Central train station, Montreal 2006-01-09.JPG|Promenejo en la [[Centra stacidomo de Montrealo]] Autoroute_Ville-Marie.jpg|[[Kebekia ŝoseo 720|Rapidŝoseo Ville-Marie]], proksime de [[Malnova Montrealo]] Udemontreal.jpg|[[Universitato de Montrealo]], paviljono Roger-Gaudry Mcgill University (Arts Buildings).jpg|[[Universitato McGill]], Konstruaĵo de la Artoj </gallery> == Partneraj urboj == {| | valign="top" | * [[Dosiero:Flago-de-Turkio.svg|20px]] [[Akhisar]], [[Turkio]] * [[Dosiero:Flago-de-Alĝerio.svg|20px]] [[Alĝero]], [[Alĝerio]] * [[Dosiero:Flago-de-Nederlando.svg|20px]] [[Amsterdamo]], [[Nederlando]] * [[Dosiero:Flago-de-Grekio.svg|20px]] [[Ateno]], [[Grekio]] * [[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|20px]] [[Barcelono]], [[Hispanio]] * [[Dosiero:Flago-de-Libano.svg|20px]] [[Bejruto]], [[Libano]] * [[Dosiero:Flago-de-Belgio.svg|20px]] [[Bruselo]], [[Belgio]] * [[Dosiero:Flago-de-Rumanio.svg|20px]] [[Bukareŝto]], [[Rumanio]] * [[Dosiero:Flago-de-Sud-Koreio.svg|20px]] [[Busano]], [[Sud-Koreio]] * [[Dosiero:Flago-de-Maroko.svg|20px]] [[Kazablanko]], [[Maroko]] * [[Dosiero:Flago-de-Irlando.svg|20px]] [[Dublino]], [[Irlando]] * [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20px]] [[Glasgovo]], [[Britio]] * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20px]] [[Hanovro]], [[Germanio]] * [[Dosiero:Flago-de-Kubo.svg|20px]] [[Havano]], [[Kubo]] | valign="top" | * [[Dosiero:Flago-de-Japanio.svg|20px]] [[Hiroŝimo]], [[Japanio]] * [[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|20px]] [[Honolulu]], [[Usono]] * [[Dosiero:Flago-de-Pakistano.svg|20px]] [[Lahore]], [[Pakistano]] * [[Dosiero:Flago-de-Peruo.svg|20px]] [[Limo]], [[Peruo]] * [[Dosiero:Flago-de-Portugalio.svg|20px]] [[Lisbono]], [[Portugalio]] * [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20px]] [[Londono]], [[Britio]] * [[Dosiero:Flago-de-Kolombio.svg|20px]] [[Cali]], [[Kolombio]] * [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20px]] [[Liono]], [[Francio]] * [[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|20px]] [[Nov-Orleano]], [[Usono]] * [[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|20px]] [[Novjorko]], [[Usono]] * [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20px]] [[Parizo]], [[Francio]] * [[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|20px]] [[Romo]], [[Italio]] * [[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|20px]] [[Milano]], [[Italio]] * [[Dosiero:Flago-de-Ĉinio.svg|20px]] [[Ŝanhajo]], [[Ĉinio]] * [[Dosiero:Flago-de-Armenio.svg|20px]] [[Jerevano]], [[Armenio]] |} == Montrealo en Esperanto == En la kvina kanto de la verko de [[Abel Montagut]] nome ''[[Poemo de Utnoa]]'' okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo [[Noa]]) pere de la drogo ''anoŭdo''. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto [[Valmikio]] kaj poste la japana pentristo [[Hokusajo]] kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, unue en [[Azio]], kaj poste venas la vico de [[Fidiaso]], kaj poste [[Maria Sklodovska]], kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de [[Eŭropo]]. La venontaj ĉiĉeronoj estas ankaŭ laŭvice unue [[Akenatono]] kaj poste [[Sunĝata Kejta]] kiuj omaĝas la historian gravon de Afriko. En Ameriko estas unue [[Nezaŭhtezoma]] kaj poste [[Neil Armstrong]] la ĉiĉerono kiu vidigas la civilizajn atingojn de Montrealo: {{citaĵo|:Al nordo ili milvas, al Montrealo havena, :kie kolosas alta, geodezia kupolo, :la teron prezentanta laŭ fundaj kernorilatoj, :en formo unueca kaj sendivide totala.<ref>[[Abel Montagut]], ''[[Poemo de Utnoa]]''. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 129.</ref>}} == Esperanto en Montrealo == Montrealo gastigis la [[IJK 1992|Internacian Junularan Kongreson (IJK) de 1992]] kaj la [[Tut-Amerika Kongreso de Esperanto|Tut-Amerikan Kongreson de Esperanto]] (TAKE) de 2008. De la 1a ĝis la 8a de aŭgusto 2020, Montrealo devis gastigi la 105an [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalan Kongreson de Esperanto]]. Ĝi estis tamen prokrastita pro la [[Kronvirusa pandemio de 2019-2021|kronvirusa pandemio]], kaj [[UK 2020|anstataŭigita]] per [[Virtuala Kongreso de Esperanto]]. Du jarojn poste, de la 6a ĝis la 13a de aŭgusto 2022, la urbo ricevis la [[UK 2022|107an Universalan Kongreson]]. Ĝi estis la unua UK en Kanado depost [[UK 1984]] en [[Vankuvero]] kaj la unua UK en orienta Nordameriko depost [[UK 1910]] en [[Vaŝingtono]] ([[Usono]]). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} {{PlurajLingvokodoj|fr|en}} {{projektoj|n=Kategorio:Montrealo|ReVo=montreal}} [[File:Montreal, Canada banner-Montreal Biosphere.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Montrealo| ]] [[Kategorio:Urboj en Kebekio]] [[Kategorio:Urboj de Kanado]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Somerolimpikaj urboj]] mfv6e58xwzqdm2pqranew2bgv1yoc3b 0 3098 9384902 9324046 2026-05-27T09:18:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384902 wikitext text/x-wiki {{Matematikaj funkcioj}} '''Nombroteorio''' estas branĉo de [[matematiko]] dediĉita al la studado de ecoj de [[entjera nombro|entjeroj]] kaj ties ĝeneraligoj (ekz. algebraj entjeroj). La demandoj pri la [[plej granda komuna divizoro]], la [[plej malgranda komuna oblo]], malkomponado je [[primo]]j, prezento de [[natura nombro]] en iu certa formo, ĝia dividebleco kaj aliaj temoj estas studobjektoj de la nombroteorio. Ĝi inkluzivas ankaŭ teoriojn de komparoj, [[diofanta ekvacio|diofantaj ekvacioj]], eble [[ĉena frakcio|ĉenaj frakcioj]], diofantaj alproksimiĝoj, transcendaj ekvacioj (vidu [[transcenda nombro]]) k.a. Multaj problemoj en nombroteorio estas tre facile kaj koncize formuleblaj sed tre malfacile solveblaj, kaj konsiderindaj branĉoj de moderna matematiko estis evoluigitaj en provo solvi tiajn problemojn. Bonkonata ekzemplo estas la [[lasta teoremo de Fermat]], kaj problemoj kiuj estas ankoraŭ malfermitaj kiel la [[Konjekto de Goldbach|Goldbach-konjekto]] (ĉiu para nombro pli granda ol 2, estas sumo de du primoj), la [[konjekto pri ĝemelaj primoj]] (laŭ kiu ekzistas [[malfinio]] da paroj de primoj kun la nombra diferenco de nur 2 inter ili) kaj la hipotezo de la primaj kurbaj nombroj (laŭ kiu ekzistas malfinio da [[Primo de Mersenne|primoj de Mersenne]] kaj rezulte estas senfineco da [[Perfekta nombro|perfektaj nombroj]]). Ekde la [[1980-aj jaroj]] nombroteorio trovis surprizajn aplikojn en [[ĉifrado]] ([[kriptografio]]); ĝi ebligis la unuajn nesimetriajn ĉifrojn. En speciala literaturo oni ofte trovas ankaŭ sinonimajn terminojn – '''Teorio de Nombroj''' aŭ '''Teorio pri Nombroj'''. == Historio == La naturaj nombroj akompanas la homon de la komenco de kulturo. Oni ne scias ĝuste kiam la afero naskiĝis en "abstraktaj" demandoj rilataj al nombroj, demandoj kiuj ne rekte rilatas al nombrado de precizaj objektoj. Antikvaj [[argiltabuleto]]j de [[Babilonio]], de la periodo inter 1900 kaj 1600 a.K., diskutas [[Pitagora triopo|pitagorajn triopojn]], uzante la [[Pozicia nombrosistemo|pozician nombrosistemon]] kun [[Bazo (nombrosistemo)|bazo]] 60, tio estas, entjeroj kiuj kontentigas la kondiĉon <math>a^2+b^2 = c^2</math>. Fama tabuleto nomita '''Plimpton 322''', origine supozeble enhavanta registron de komercaj transakcioj, estas fakte neta kaj sufiĉe preciza listo de tiaj triopoj, kvankam estas ne certe ke tio estas kion la babilonanoj celis. La teorio de nombroj prosperis en [[antikva Grekio]], precipe en la verkoj de [[Pitagoro]], [[Eŭklido]] kaj [[Diofanto de Aleksandrio|Diofanto]]. Famaj kontribuantoj al la evoluo de tiu branĉo en modernaj tempoj estas [[Pierre de Fermat|Fermat]], [[Euler]] kaj [[Gauß|Gauss]]. === Klasika Grekio kaj frua [[helenismo]] === Krom kelkaj restaĵoj, la matematiko de Klasika Grekio estas konata ĉu el informoj de tiutempaj nematematikistoj ĉu el matematikaj verkoj de la unua epoko helenisma.{{sfn|Boyer|Merzbach|1991|p=82}} Por nombroteorio, tio signifas ĝenerale [[Platono]]n kaj [[Eŭklido]]n, respektive. Kvankam aziaj matematikoj certe influis super la grekaj kaj kompreneble la helenismajn sciarojn, ŝajne la greka matematiko estas ankaŭ indiĝena tradicio. [[Eŭzebio de Cezareo]], PE X, en la ĉapitro 4a mencias [[Pitagoro]]n: {{citaĵo|''Efektive, la menciita Pitagoro, dum li fervore studis la sciaron de ĉiu nacio, vizitis Babilonon, kaj Egiptujon, kaj la tutan Persujon, estante instruita de la magiistoj kaj la pastroj: kaj aldone al tiuj oni diras, ke li studis kun la bramanoj (ĉi tiuj estas hindiaj filozofoj) kaj de unuj li kolektis astrologion, de aliaj geometrion, kaj de aliaj aritmetikon kaj muzikon, kaj malsamajn aferojn de diversaj nacioj, kaj nur de la saĝuloj de Grekujo li akiris nenion, edziĝintaj kvazaŭ al malriĉeco kaj manko de saĝo: tiel li mem fariĝis la aŭtoro de la instruado de la grekoj por la lernado, kiun li akiris el eksterlando''<ref>{{Cite web | url=http://www.tertullian.org/fathers/eusebius_pe_10_book10.htm | title=Eusebio de Cesarea: Praeparatio Evangelica (Preparación para el Evangelio). Tr. E.H. Gifford (1903) - Libro 10}}</ref>}} Aristotelo asertis, ke la filozofio de Platono sekvis proksime la instruojn de la pitagoranoj,<ref>Metafiziko, 1.6.1 (987a)</ref> kaj Cicerono ripetis tiun aserton: ''Platonem ferunt didicisse Pythagorea omnia'' ("Oni diras, ke Platono lernis ĉion pitagoran").<ref>Tusc. Disput. 1.17.39.</ref> [[Dosiero:Byrne1.png|eta|altdekstre|Kovrilpaĝo de la verko de Oliver Byrne de 1847, kolorigita eldono de la [[Elementoj de Eŭklido]].]] [[Platono]] montris grandan intereson por matematiko, kaj klare distingis inter aritmetiko kaj kalkulo. (Laŭ ''aritmetiko'' li referencis parte la teoriumadon pri la nombro, anstataŭ tio kion signifis ''aritmetiko'' aŭ ''teorio de nombroj''). Tra unu de la dialogoj de Platono -nome la [[Teaiteto|''Teteto']]- oni scias, ke [[Teodoro de Cireno|Teodoro]] estis pruvinta, ke <math>\sqrt{3}, \sqrt{5}, \dots, \sqrt{17}</math> estas neraciaj. Teteto de Ateno, estis same kiel Platono, disĉiplo de Teodoro; laboris por la distingo de la diferencaj tipoj de nekunmezureblaj nombroj, pro kio oni povus diri, ke li estis pioniro en la studado de la [[nombrosistemo]]j. La libro 10a de la [[Elementoj de Eŭklido]] estas priskribita de [[Papo de Aleksandrio|Papo]] kiel bazita grandparte sur la verko de Teteto. [[Eŭklido]] dediĉis parton de siaj ''Elementoj'' al primoj kaj al la dividebleco, temoj kiuj certe apartenas al la nombroteorio kaj kiuj fakte estas bazaj en ĝi (libroj VII ĝis IX de la [[Elementoj de Eŭklido]]). Precize, li havigis algoritmon por kalkuli la maksimuman komunan dividanton de du nombroj (nome la [[Eŭklida algoritmo]]; ''Elementoj'', Prop. VII.2) kaj la unuan konatan pruvon de la senfineco de la primoj (''Elementoj'', Prop. IX.20). En 1773, [[Gotthold Ephraim Lessing|Lessing]] publikigis [[epigramo]]n kiun li estis trovinta en [[manuskripto]] dum sia laboro kiel bibliotekisto; ĝi intencis esti letero sendita de [[Arkimedo]] al [[Eratosteno]].{{sfn|Vardi|1998|pp=305-19}}{{sfn|Weil|1984|pp=17-24}} La epigramo proponis tion kion oni konas kiel "gregoproblemo" de Arkimedo; ĝia solvo, mankanta en la manuskripto, postulas solvi nedifinitan kvadratan ekvacion, kio reduktiĝas al tio kio poste estos nomita erare "ekvacio de Pell". Laŭ tio kion oni scias, tiaj ekvacioj estis traktitaj por la unua fojo sukcese fare de la hindia skolo. Oni ne scias ĉu la propra Arkimedo havis metodon por la solvo de tiu problemo. ==== Diofanto el Aleksandrio ==== {{Ĉefartikolo|Diofanto el Aleksandrio}} [[Dosiero:Diophantus-cover.jpg|thumb|maldekstre|210ra|Kovrilpaĝo de la eldono de 1621 de la ''Aritmetiko'' de Diofanto, tradukita al [[latino]] fare de Claude Gaspard Bachet de Méziriac.]] Oni scias tre malmulte pri [[Diofanto el Aleksandrio]]; probable li vivis en la 3-a jarcento de nuntempa erao, tio estas, ĉirkaŭ kvin cent jarojn post Eŭklido. Ses de la dek tri libroj de la ''Aritmetiko'' de Diofanto estas konservitaj en la originalo greklingva kaj kvar pliaj en traduko al la araba. La ''Aritmetiko'' estas kolekto de problemoj prilaboritaj en kiuj la tasko konsistas nepre en la serĉado de reelaj solvoj por sistemo de polinomiaj ekvacioj, normale de la formoj <math>f(x,y)=z^2</math> aŭ <math>f(x,y,z)=w^2</math>. Tial nuntempe oni parolas pri "diofantaj ekvacioj" se temas pri polinomiaj ekvacioj al kiuj oni devas trovi raciajn aŭ entjerajn solvojn. Oni povas diri, ke Diofanto studis reelajn punktojn, tio estas punktojn, kies koordinatoj estas reelaj, en [[linio]]j kaj [[Algebra variaĵo|algebraj variaĵoj]]; tamen, male al la grekoj de klasikaj tempoj, kiuj faris tion, kion oni hodiaŭ nomas baza algebro en geometriaj terminoj, Diofanto faris tion, kion oni hodiaŭ nomas baza algebra geometrio en pure algebraj terminoj. En moderna lingvaĵo, tio kion faris Diofanto estis trovi relajn parametrigojn de la variaĵoj; tio estas, konsiderinte ekvacion de la formo (ekzemple) <math>f(x_1,x_2,x_3)=0</math>, ĝia celo estis trovi (esence) tri [[Reelo|reelajn funkciojn]] <math>g_1, g_2, g_3</math> tiajn ke, por ĉiuj valoroj de <math>r</math> kaj <math>s</math>, ili establu <math>x_i = g_i(r,s)</math> por <math>i=1,2,3</math> kio havigas solvon al <math>f(x_1,x_2,x_3)=0.</math> Diofanto ankaŭ studis la ekvaciojn de kelkaj nereelaj linioj, por kiuj reela parametrigo ne eblas. Li sukcesis trovi kelkajn reelajn punktojn sur tiuj linioj ([[Elipsa kurbo|elipsaj kurboj]], en kio ŝajne estas ilia unua konata aspekto) per kio sumiĝas al tanĝanta konstruo: tradukite en koordinatan geometrion (kiu ne ekzistis en la tempo de Diofanto), lia metodo estus bildigita kiel desegnado de [[tanĝanto]] al linio ĉe konata reela punkto, kaj poste trovi la alian punkton de intersekco de la tanĝanto kun la linio; tiu alia punkto estas nova reela punkto. (Diofanto ankaŭ turnis sin al tio kio povus esti nomita speciala kazo de sekanta konstruo.) Kvankam Diofanto traktis plejparte reelajn solvojn, li supozis kelkajn rezultojn pri entjeroj, aparte ke ĉiu entjero estas la sumo de kvar kvadratoj, kvankam li neniam diris tion eksplicite. ==== Āryabhaṭa, Brahmagupta, Bhāskara ==== Kvankam la greka astronomio verŝajne influis hindan sciaron, ĝis la punkto de enkonduko de [[trigonometrio]],{{sfn|Plofker|2008|p=119}} ŝajne estas la kazo ke hinda matematiko estas krome indiĝena tradicio;<ref name="Plofbab">Ajna frua kontakto inter la babilona kaj hindia matematikoj plue estas spekulativa{{harv|Plofker|2008|p=42}}. </ref> aparte, ekzistas neniu indico ke la [[Elementoj de Eŭklido]] atingis Hindion antaŭ la 18-a jarcento.{{sfn|Mumford|2010|p=387}} [[Dosiero:2064 aryabhata-crp.jpg|eta|dekstre|220ra|[[Aryabhata|Āryabhaṭa]].]] [[Aryabhata|Āryabhaṭa]] (476-550 n.e.) pruvis, ke la paroj de samtempaj kongruoj <math>n\equiv a_1 \bmod m_1</math>, <math>n\equiv a_2 \bmod m_2</math> povus esti solvataj pere de metodo kiun li nomis ''kuṭṭaka'', aŭ ''diserigilo'';<ref>Āryabhaṭa, ''Āryabhatīya'', Ĉapitro 2a, versoj 32a-33a, citita en: {{harvnb|Plofker|2008|pp=134–40}}. Vidu ankaŭ {{harvnb|Clark|1930|pp=42-50}}. Iom pli iomete klara klariga priskribo de la ''kuṭṭaka'' alvenis poste en [[Brahmagupta]], ''Brāhmasphuṭasiddhānta'', XVIII, 3-5 (en {{harvnb|Colebrooke|1817|p=325}}, citita en {{harvnb|Clark|1930|p=42}}).</ref> temas pri proceduro proksima al (ĝeneraligo de) la [[Eŭklida algoritmo]], kiu probable estis malkovrita sendepende en Hindio.{{sfn|Mumford|2010|p=388}} Āryabhaṭa ŝajne estis cerbumitan pri aplikado al astronomiaj kalkuloj.{{sfn|Plofker|2008|p=119}} [[Brahmagupta]] (628 n.e.) iniciatis la sisteman studadon de la nedifinitaj kvadrataj ekvacioj - aparte, la malĝuste nomita Ekvacio de Pell, en kiu eble [[Arkimedo]] interesiĝis la unua, kaj kiu ne eksolviĝis en Okcidento ĝis la epoko de Fermat kaj Euler. Sekvis postaj sanskritaj fakuloj, uzante la teknikan terminaron de Brahmagupta. Ĝenerala proceduro (nome "ĉakravala metodo", aŭ "cikla metodo") por solvi la ekvacion de Pell estis finfine trovita fare de Jayadeva (citita en la 11-a jarcento; lia verkaro tamen perdiĝis); la plej antikva ekspono konservata aperas en ''Bīja-gaṇita'' de Bhāskara la 2-a (12-a jarcento).{{sfn|Plofker|2008|p=194}} La hindiaj matematikoj restis grandparte nekonataj en Eŭropo ĝis fino de la 18-a jarcento.{{sfn|Plofker|2008|p=283}} La verkaro de Brahmagupta kaj Bhāskara ekzemple estis tradukita al la angla en 1817 fare de Henry Thomas Colebrooke.{{sfn|Colebrooke|1817}} ==== La aritmetiko de la islama orepoko ==== [[Dosiero:Selenographia 1647 (122459248) (cropped).jpg|210ra|maldekstre|thumb|[[Alhazen]] vidita de Okcidento: en marko de ''Selenografio'' Alhasen (tiel) reprezentas la sciaron tra la racio kaj Galileo la konon tra la sensoj.]] Komence de la 9-a jarcento, la kalifo [[Al-Ma'mun]] ordonis traduki multajn grekajn matematikajn verkojn kaj almenaŭ unu sanskritan verkon (nome la ''Sindhind'', kiu eble<ref>{{harvnb|Colebrooke|1817|p=lxv}} estis citita en {{harvnb|Hopkins|1990|p=302}}. Vidu ankaŭ la prefacon en {{harvnb|Sachau|188}} cititan en {{harvnb|Smith|1958|pp=168}}</ref> aŭ eble ne<ref name="Plofnot">{{harvnb|Pingree|1968|pp=97-125}}, kaj {{harvnb|Pingree|1970|pp=103-23}}, citita en {{harvnb|Plofker|2008|p=256}}. </ref> estis la Brahmasphutasiddhanta de [[Brahmagupta]]). La ĉefa verko de Diofanto, nome la ''Aritmetiko'', estis tradukita al la araba fare de Qusta ibn Luqa (820-912). Parto de la traktato ''al-Faĥri'' (de al-Karaji, 953 - ĉirkaŭ 1029) baziĝas surtio iel. Laŭ Raŝed Roŝdi, la samtempulo de Al-Karajī [[Ibn al-Haytham]] konis {{sfn|Rashed|1980|pp=305-21}} tion kio poste estos nomita "teoremo de Wilson". ==== Okcidenta Eŭropo en la Mezepoko ==== Krom traktaton pri la kvadratoj en la aritmetika sinsekva serio de [[Fibonacci]] - kiu veturis kaj studis en [[Nordafriko]] kaj en [[Konstantinopolo]] -, dum la Mezepoko oni ne faris teorion pri nombroj en Okcidenta Eŭropo. La afero ekŝanĝiĝis en Eŭropo fine de la [[Renesanco]], pere de plinovigita studado de la verkoj de [[Antikva Grekio]]. Katalizilo estis teksta polurado kaj la traduko al la latino de la ''Aritmetiko'' de Diofanto.<ref> Claude Gaspard Bachet de Méziriac, 1621, post dekomenca klopodo fare de [[Guilielmus Xylander|Xylander]], 1575</ref> == Kampoj kaj fakoj == === Elementa nombroterio === Elementa nombroterio esploras [[entjero]]jn sen la teknikoj el aliaj matematikaj fakoj. Demandoj pri [[dividebleco]], uzo de la [[Eŭklida algoritmo]] por komputi la [[plej granda komuna divizoro|plej grandan komunan divizoron]], [[faktorado de entjero]]j al [[primo]]j kaj esplorado de [[Perfekta nombro|perfektaj nombroj]] estas ekzemploj de elementa nombroterio. Kelkaj gravaj malkovroj de tiu ĉi fako estas la [[malgranda teoremo de Fermat]], la [[teoremo de Eŭler]], la [[ĉina restaĵa teoremo]] kaj la leĝo de [[kvadrata reciprokeco]]. Elementa nombroterio ankaŭ inkluzivas la ecojn de [[Multiplika funkcio|multiplikaj funkcioj]] kiel la [[funkcio de Möbius]] kaj la [[Eŭlera φ-funkcio]], [[Entjero|entjeraj]] [[vico]]j, [[faktorialo]]j kaj [[Fibonaĉi-nombroj]]. Diversaj demandoj ene de elementa nombroteorio ŝajnas simplaj, sed postulas tre profundajn konsiderojn kaj novajn alirojn, inkluzive de la jenaj: * [[Konjekto de Goldbach]] pri la fakto ke ĉiuj paraj nombroj (el 4) estas sumo de du primoj. * [[Konjekto pri ĝemelaj primoj]] pri la senfineco de la nomitaj [[Ĝemela primo|ĝemelaj primoj]]. * [[Lasta teoremo de Fermat]] (pruvita en 1995 fare de [[Andrew Wiles]]). * [[Rimana hipotezo]] pri la distribuado de nuloj de la [[Rimana ζ funkcio|Rimana funkcio]], intime konektita kun la problemo de la distribuado de la primoj inter aliaj nombroj. === Analitika nombroteorio === Analitika nombroteorio uzas ilojn de [[infinitezima kalkulo]] kaj [[Kompleksa funkcio|kompleksajn funkciojn]] (vidu [[Kompleksa analitiko]]) por trakti problemojn implikantajn la ecojn de entjeroj. Ĉi tiuj iloj estas plej utilaj por studi la ecojn de primoj: La [[prima teoremo]], ŝlosila teoremo priskribanta la densecon de tiuj nombroj, estis pruvita uzante analitikajn metodojn, same kiel multaj aliaj rezultoj ligitaj al primoj. Nur en 1949 [[Paŭlo Erdős]] kaj [[Atela Salberg]] trovis "elementan" pruvon de la prima teoremo, kiu ne uzas analitikajn metodojn, sed ĝi estas konsiderata pli komplika kaj malfacila ol la analitika pruvo. La [[Rimana hipotezo|hipotezo de Riemann]] estas grava ankoraŭ nesolvita problemo, kiu fontas el analitika nombroteorio, kaj ankaŭ aliaj dume ne solvitaj problemoj kiel la [[Hipotezo de Goldbach|Goldbach-hipotezo]] estas esplorataj per similaj rimedoj. Alia grava branĉo de analitika nombroteorio estas Diopent-aproksima teorio, kiu traktas racionalajn [[proksimumado]]jn al [[Neracionala nombro|neracionalaj nombroj]] kaj ebligas studi la kompletajn solvojn de [[ekvacio]]j kiel ekzemple <math>17 + x^3 = y^2</math> === Algebra nombroteorio === Algebra nombroteorio traktas algebrajn entjerojn, kiuj estas ĝeneraligo de ordinaraj entjeroj: nombroj kiel <math>2+3\sqrt{5}</math> aŭ <math>\frac{1+i\sqrt{3}}{2}</math> estas algebraj entjeroj. Tiuj nombroj havas, sub certaj supozoj, trajtojn similajn al ordinaraj entjeroj, kaj povas esti uzataj por pli facile ataki problemojn en nombroteorio. === Aritmetika algebra geometrio === Aritmetika algebra geometrio esploras problemojn en nombroteorio per iloj kiuj kombinas [[geometrio]]n kaj [[algebro]]n. La ĉefaj objektoj studitaj en la kampo estas [[Aritmetika skemo|aritmetikaj skemoj]]. En ĉi tiu kampo speciale grava estas la studado de [[Elipsa kurbo|elipsaj kurboj]] kaj la kompletaj kaj raciaj punktoj sur ili; la pruvo de [[Andrew Wiles|Wiles]] de la hipotezo konata kiel "la [[lasta teoremo de Fermat]]" apartenas al tiu sfero. La nomo geometria nombroteorio (aŭ geometrio de nombroj) rilatas al la pli klasika kampo, aparte al la teorio de [[Hermann Minkowski|Minkowski]], kiu pritraktas la geometrion de [[Krado (matematiko)|kradoj]]. === Komputebla nombroteorio === Komputebla nombroteorio traktas la studon de [[algoritmo]]j kiuj estas signifaj al nombroteorio. Algoritmoj por rapida testado de ĉu antaŭfiksita nombro estas primo aŭ malkomponita en faktoroj estas de granda graveco en [[kriptografio]], kampo kiu faris nombroteorion de teoria branĉo al tre utila branĉo. === Probablisma nombroteorio === Probablisma nombroteorio aplikas metodojn de [[Probablo|probableco]] al nombroteorio, precipe koncerne la nombron de la primaj faktoroj de nombro. Unu el la fondintoj de ĉi tiu teoria korpuso estis [[Paŭlo Erdős]]. == Konjektoj kaj hipotezoj == Multaj demandoj en nombroteorio estas formuleblaj pere de nur bazaj nombroteoriaj terminoj, sed por solvi ilin povas necesi tre profunda konsiderado kaj novaj aliroj ekster la fako de baza nombroteorio. Ekzemploj estas: * La [[konjekto de Goldbach]] pri la esprimo de [[Pareco de nombroj|paraj nombroj]] kiel sumoj de du primoj. * La konjekto de [[Eugène Catalan|Catalan]] pri sekvaj entjeraj potencoj. * La [[konjekto pri ĝemelaj primoj]] pri la nefinieco de la aro de t.n. "[[ĝemelaj primoj]]" * La [[konjekto de Collatz]] pri simplega ripeta kalkulado * La [[lasta teoremo de Fermat]] (asertita en 1637, sed pruvita nur en 1995) pri la neebleco trovi nenulajn entjerojn x, y, kaj z tiaj, ke <math>x^n + y^n = z^n</math> kie n estas entjero pli granda ol 2. Estas pruvite, ke ne ekzistas ĝenerala solvo de [[Diofanta ekvacio|diofantaj ekvacioj]]. (Vidu artikolon "[[La deka problemo de Hilbert]]".) === Analitika Nombroteorio === Analitika nombroteorio uzas [[infinitezima kalkulo|infiniteziman kalkulon]] kaj [[kompleksa analitiko|kompleksan analitikon]] por solvi demandojn pri entjeroj. La [[prima teoremo]] (PT) kaj la parenca [[hipotezo de Riemann]] estas ekzemploj. Oni provas solvi ankaŭ la [[problemo de Waring|problemon de Waring]] (reprezenti entjeron kiel sumo de potencigitoj), la [[ĝemela prima konjekto|ĝemelan priman konjekton]] (pri la trovado de nefinie multaj primaj paroj kun diferenco de 2), kaj la [[konjekto de Goldbach|konjekton de Goldbach]] (pri la skribado de paraj entjeroj kiel sumoj de du primoj), per analitikaj metodoj. Oni klasas ankaŭ [[Matematika pruvo|pruvojn]] pri la [[Transcenda nombro|transcendeco]] de matematikaj konstantoj, kiel [[pi|π]] kaj ''[[e (matematiko)|e]]'', en analitika nombroteorio. Kvankam deklaroj pri [[transcenda nombro|transcendaj nombroj]] eble ŝajnas ne esti parto de la studado de entjeroj, ili vere temas pri la eblaj valoroj de polinomoj kiuj havas entjerajn koeficientojn de, ekzemple, ''e''; ili ankaŭ proksime ligas al la fako de [[Diofanta ekvacio|Diofantaj ekvacioj]], kie oni esploras "kiel bone" reelo povas esti proksimume kalkulata de [[racionalo]]. === Algebra Nombroteorio === En algebra nombroteorio, la koncepto pri nombro estas pligrandigita al la [[algebra nombro|algebraj nombroj]] kiuj estas [[radiko (matematiko)|radikoj]] de polinomoj kun racionalaj koeficientoj. Ĉi tiuj kampoj enhavas partojn anagolajn al la entjeroj, la tiel-nomatajn [[algebra entjero|algebrajn entjerojn]]. En tiu ĉi kadro, la familiaraj trajtoj de la entjeroj (ekz. unika disfaktorado) ne necese veras. La bonaĵo de la iloj uzitaj - [[Teorio de Galois]], [[grupa kohomologio]], [[klaskampa teorio]], [[grupa prezento]], kaj [[L-funkcioj]] - estas ke ili ebligas al ni iom rehavi tiun ordon por ĉi tiu nova speco de nombroj. Multajn nombroteoriajn demandojn oni plej bone alproksimiĝas per la studado kiel ''modulo p'', kie ĉiuj primoj estas ''p'' (vidu artikolon [[finiaj fakoj]]). [[Dosiero:Numbers.jpg|eta|maldekstra|180px|Nombroteorio estas la formala studado de nombroj.]] == Fakuloj == {{Div col|cols = 3}} * [[Alhazen]] * [[Arkimedo]] * [[Aryabhata]] * [[Brahmagupta]] * [[Eugène Charles Catalan]] * [[Diofanto el Aleksandrio]] * [[Paŭlo Erdős]] * [[Eŭklido]] * [[Leonhard Euler]] * [[Pierre de Fermat]] * [[Carl Friedrich Gauss]] * [[Hermann Minkowski]] * [[Pitagoro]] * [[Bernhard Riemann]] * [[Hermann Weyl]] * [[Andrew Wiles]] {{Div col end}} ==Referencoj== {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Apostol, Tom M. (1976). [https://books.google.es/books?id=Il64dZELHEIC&redir_esc=y ''Introduction to analytic number theory''.] Undergraduate Texts in Mathematics. Springer. ISBN 978-0-387-90163-3. Konsultita la 28an de februaro 2016. * Apostol, Tom M. (n.d.). [https://mathscinet.ams.org/mathscinet/publications-search ''An Introduction to the Theory of Numbers''.] (Review of Hardy & Wright.) Mathematical Reviews (MathSciNet). American Mathematical Society. MR 0568909. Konsultita la 28an de februaro 2016. * Becker, Oskar (1936). "Die Lehre von Geraden und Ungeraden im neunten Buch der euklidischen Elemente". ''Quellen und Studien zur Geschichte der Mathematik, Astronomie und Physik''. Abteilung B:Studien. 3: 533–553. * Boyer, Carl Benjamin; Merzbach, Uta C. (1991) [1968]. [https://archive.org/details/historyofmathema00boye ''A History of Mathematics''] (dua eldono). New York: Wiley. ISBN 978-0-471-54397-8. 1968 edition at archive.org * Clark, Walter Eugene (trad.) (1930). [https://archive.org/details/The_Aryabhatiya_of_Aryabhata_Clark_1930 ''The Āryabhaṭīya of Āryabhaṭa: An ancient Indian work on Mathematics and Astronomy''.] University of Chicago Press. Alirita en 2016-02-28. * Colebrooke, Henry Thomas (1817). [https://archive.org/details/algebrawitharith00brahuoft/page/n5/mode/2up ''Algebra, with Arithmetic and Mensuration, from the Sanscrit of Brahmegupta and Bháscara''.] London: J. Murray. Konsultita la 28an de februaro 2016. * Davenport, Harold; Montgomery, Hugh L. (2000). ''Multiplicative Number Theory. Graduate Texts in Mathematics''. Vol. 74 (reviziita 3a eld.). Springer. ISBN 978-0-387-95097-6. * Edwards, Harold M. (Novembro 1983). "Euler and Quadratic Reciprocity". ''Mathematics Magazine''. 56 (5): 285–291. doi:10.2307/2690368. JSTOR 2690368. * Edwards, Harold M. (2000). [https://books.google.com/books?id=_IxN-5PW8asC Fermat's Last Theorem: a Genetic Introduction to Algebraic Number Theory.] Graduate Texts in Mathematics 50 (represaĵo de 1977). Springer Verlag. ISBN 978-0-387-95002-0. * Fermat, Pierre de (1679). [https://archive.org/details/bub_gb_fvZaAAAAQAAJ ''Varia Opera Mathematica''.] Toulouse: Joannis Pech. Alirita en 2016-02-28. * Friberg, Jöran (Aŭgusto 1981). «Methods and Traditions of Babylonian Mathematics: Plimpton 322, Pythagorean Triples and the Babylonian Triangle Parameter Equations». ''Historia Mathematica'' 8 (3): 277-318. doi:10.1016/0315-0860(81)90069-0. * von Fritz, Kurt (2004). «The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum». En Christianidis, J., eld. ''Classics in the History of Greek Mathematics''. Berlin: Kluwer (Springer). ISBN 978-1-4020-0081-2. * [[Carl Friedrich Gauss|Gauss, Carl Friedrich]]; Waterhouse, William C. (trad.) (1966) [1801]. [https://books.google.es/books?id=8LcK_CwzMpQC&redir_esc=y ''Disquisitiones Arithmeticae''.] Springer. ISBN 978-0-387-96254-2. * Goldfeld, Dorian M. (2003). [www.math.columbia.edu/~goldfeld/ErdosSelbergDispute.pdf «Elementary Proof of the Prime Number Theorem: a Historical Perspective».] Konsultita la 28an de februaro 2016. * Goldstein, Catherine; Schappacher, Norbert (2007). «A book in search of a discipline». En Goldstein, C.; Schappacher, N.; Schwermer, Joachim, eld. [https://books.google.es/books?id=IUFTcOsMTysC&redir_esc=y The Shaping of Arithmetic after C.F. Gauss's "Disquisitiones Arithmeticae".] Berlin & Heidelberg: Springer. pp. 3-66. ISBN 978-3-540-20441-1. Konsultita la 28an de februaro 2016. * Granville, Andrew (2008). [https://books.google.es/books?id=ZOfUsvemJDMC&pg=PA332&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false «Analytic number theory».] En Gowers, Timothy; Barrow-Green, June; Leader, Imre, eld. ''The Princeton Companion to Mathematics''. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-11880-2. Konsultita la 28an de februaro 2016. * Guthrie, K.S. (trad.) (1920). [https://www.tertullian.org/fathers/porphyry_life_of_pythagoras_02_text.htm ''Porphyry, Life of Pythagoras''.] Alpine, New Jersey: Platonist Press. * Guthrie, Kenneth Sylvan (1987). [https://archive.org/details/pythagoreansourc0000guth ''The Pythagorean Sourcebook and Library''.] Grand Rapids, Michigan: Phanes Press. ISBN 978-0-933999-51-0. * Hardy, Godfrey Harold; Wright, E.M. (2008) [1938]. ''An Introduction to the Theory of Numbers'' (6a eld.). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-921986-5. MR 2445243. * Heath, Thomas L. (1921). [https://archive.org/details/historyofgreekma01heat/page/n3/mode/2up ''A History of Greek Mathematics, Volume 1: From Thales to Euclid''.] Oxford: Clarendon Press. Konsultita la 28an de februaro 2016. * Hopkins, J.F.P. (1990). «Geographical and Navigational Literature». En Young, M.J.L.; Latham, J.D.; Serjeant, R.B., eld. [https://archive.org/details/religionlearning0000unse_j2v2 ''Religion, Learning and Science in the 'Abbasid Period''.] The Cambridge history of Arabic literature. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-32763-3. * Huffman, Carl A. (8a de aŭgusto 2011). [https://plato.stanford.edu/archives/fall2011/entries/pythagoras/ «Pythagoras».] En Zalta, Edward N., eld. ''Stanford Encyclopaedia of Philosophy'' (Fall 2011). Konsultita la 7an de februaro 2012. * Iwaniec, Henryk; Kowalski, Emmanuel (2004). ''Analytic Number Theory''. American Mathematical Society Colloquium Publications. Vol. 53. Providence, RI: American Mathematical Society. ISBN 978-0-8218-3633-0. * [[Platono]]; Jowett, Benjamin (trad.) (1871). [http://classics.mit.edu/Plato/theatu.html ''Theaetetus''.] * Lam, Lay Yong; Ang, Tian Se (2004). [https://books.google.es/books?id=fGYmpWE5UZgC&redir_esc=y ''Fleeting Footsteps: Tracing the Conception of Arithmetic and Algebra in Ancient China''] (reviziita eldono). Singapore: [[World Scientific]]. ISBN 978-981-238-696-0. Konsultita la 28an de februaro 2016. * Long, Calvin T. (1972). [https://archive.org/details/elementaryintrod0000long_m1z0_2ndedi ''Elementary Introduction to Number Theory''] (dua eldono). Lexington, VA: D.C. Heath and Company. LCCN 77171950. * Mahoney, M.S. (1994). [https://books.google.es/books?id=My19IcewAnoC&redir_esc=y ''The Mathematical Career of Pierre de Fermat, 1601–1665''] (Represaĵo, dua eldono). Princeton University Press. ISBN 978-0-691-03666-3. Konsultita la 28an de februaro 2016. * Milne, J. S. (18a de marto 2017). [https://www.jmilne.org/math/CourseNotes/ant.html «Algebraic Number Theory» (3.07).] Konsultita la 7a de aprilo 2020. * Montgomery, Hugh L.; Vaughan, Robert C. (2007). [https://books.google.es/books?id=nGb1NADRWgcC&redir_esc=y ''Multiplicative Number Theory: I, Classical Theory''.] Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-84903-6. Konsultita la 28an de februaro 2016. * Morrow, Glenn Raymond (trad., eld.); Proclus (1992). [https://books.google.es/books?id=JZEHj2fEmqAC&pg=PA52&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''A Commentary on Book 1 of Euclid's Elements''.] Princeton University Press. ISBN 978-0-691-02090-7. * Mumford, David (Marto 2010). [https://www.ams.org/notices/201003/rtx100300385p.pdf «Mathematics in India: reviewed by David Mumford».] ''Notices of the American Mathematical Society'' 57 (3): 387. ISSN 1088-9477. * Neugebauer, Otto E. (1969). [https://books.google.es/books?id=JVhTtVA2zr8C&redir_esc=y «The Exact Sciences in Antiquity».] ''Acta Historica Scientiarum Naturalium et Medicinalium'' 9 (korektita represaĵo de la eldono de 1957) (New York: Dover Publications). pp. 1-191. ISBN 978-0-486-22332-2. PMID 14884919 Konsultita la 2an de marto 2016. * Neugebauer, Otto E.; Sachs, Abraham Joseph; Götze, Albrecht (1945). ''Mathematical Cuneiform Texts''. American Oriental Series 29. American Oriental Society etc. * O'Grady, Patricia (Septembro 2004). [https://iep.utm.edu/thales/ «Thales of Miletus».] ''The Internet Encyclopaedia of Philosophy''. Konsultita la 7an de februaro 2012. * Pingree, David; Ya'qub, ibn Tariq (1968). «The Fragments of the Works of Ya'qub ibn Tariq». ''Journal of Near Eastern Studies'' 26. * Pingree, D.; al-Fazari (1970). «The Fragments of the Works of al-Fazari». ''Journal of Near Eastern Studies'' 28. * Plofker, Kim (2008). ''Mathematics in India''. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-12067-6. * Qian, Baocong, eld. (1963). [https://www.scribd.com/document/53797787/Jigu-Suanjing-%E7%B7%9D%E5%8F%A4%E7%AE%97%E7%B6%93-Qian-Baocong-%E9%8C%A2%E5%AF%B6%E7%90%AE ''Suanjing ŝi ŝu'' (Dek Matematikaj Klasikaĵoj)] (en ĉina). Beijing: Zhonghua shuju. Konsultita la 28an de februaro 2016. * Rashed, Roshdi (1980). «Ibn al-Haytham et le théorème de Wilson». ''Archive for History of Exact Sciences'' 22 (4): 305-21. S2CID 120885025. doi:10.1007/BF00717654. * Robson, Eleanor (2001). [https://web.archive.org/web/20141021070742/http://www.hps.cam.ac.uk/people/robson/neither-sherlock.pdf «Neither Sherlock Holmes nor Babylon: a Reassessment of Plimpton 322».] ''Historia Mathematica'' 28 (3): 167-206. doi:10.1006/hmat.2001.2317. Arkivita el la originalo la 21an de oktobro 2014. * Sachau, Eduard; Bīrūni, ̄Muḥammad ibn Aḥmad (1888). [http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/lookupname?key=Sachau%2C%20Eduard%2C%201845-1930 ''Alberuni's India: An Account of the Religion, Philosophy, Literature, Geography, Chronology, Astronomy and Astrology of India, Vol. 1.''] London: Kegan, Paul, Trench, Trübner & Co. Konsultita la 28an de februaro 2016. * Serre, Jean-Pierre (1996). [https://archive.org/details/courseinarithmet00serr ''A Course in Arithmetic.''] Graduate texts in mathematics 7. Springer. ISBN 978-0-387-90040-7. * Smith, D.E. (1958). ''History of Mathematics'', Vol I. New York: Dover Publications. * Tannery, Paul; Henry, Charles (eld.); Fermat, Pierre de (1891). [https://archive.org/details/oeuvresdefermat01ferm ''Oeuvres de Fermat''.] (4 Vol.) (en fr, la). Paris: Imprimerie Gauthier-Villars et Fils. Volume 1 Volume 2 Volume 3 Volume 4 (1912) * Iamblichus; Taylor, Thomas (trad.) (1818). [https://web.archive.org/web/20110721184914/http://www.aurumsolis.info/index.php?option=com_phocadownload&view=category&download=1%3Aiamblichus-the-pythagorean-life&id=19%3Awritings-from-the-founders&Itemid=143&lang=en ''Life of Pythagoras or, Pythagoric Life''.] London: J.M. Watkins. Arkivita el la originalo la 21an de julio 2011. Por aliaj eldonoj vidu Iamblichus#List of editions and translations * Truesdell, C.A. (1984). [https://books.google.es/books?id=mkOhy6v7kIsC&redir_esc=y «Leonard Euler, Supreme Geometer».] En Hewlett, John (trad.), eld. Leonard Euler, ''Elements of Algebra'' (represaĵo de la kvina eldono de 1840). New York: Springer-Verlag. ISBN 978-0-387-96014-2. * Truesdell, C.A. (2007). «Leonard Euler, Supreme Geometer». En Dunham, William, eld. [https://books.google.es/books?id=M4-zUnrSxNoC&redir_esc=y ''The Genius of Euler: reflections on his life and work''.] Volume 2 of MAA tercentenary Euler celebration. New York: [[Mathematical Association of America]]. ISBN 978-0-88385-558-4. Konsultita la 28an de februaro 2016. * Varadarajan, V.S. (2006). [https://books.google.es/books?id=CYyKTREGYd0C&redir_esc=y Euler Through Time: A New Look at Old Themes.] ''American Mathematical Society''. ISBN 978-0-8218-3580-7. Konsultita la 28an de februaro 2016. * Vardi, Ilan (Aprilo 1998). [https://www.cs.drexel.edu/~crorres/Archimedes/Cattle/cattle_vardi.pdf «Archimedes' Cattle Problem».] American Mathematical Monthly 105 (4): 305-19. JSTOR 2589706. doi:10.2307/2589706. * van der Waerden, Bartel L.; Dresden, Arnold (trans) (1961). Science Awakening. Vol. 1 or Vol 2. New York: Oxford University Press. * Weil, André (1984). [https://books.google.es/books?id=XSV0hDFj3loC&redir_esc=y ''Number Theory: an Approach Through History – from Hammurapi to Legendre''.] Boston: Birkhäuser. ISBN 978-0-8176-3141-3. Konsultita la 28an de februaro 2016. == Vidu ankaŭ == * [[Diofanta ekvacio]] * [[Konjekto de Goldbach]] * [[Kribrilo de Eratosteno]] == Eksteraj ligiloj == {{Vikicitaro}} * [https://encyclopediaofmath.org/wiki/Number_theory Nombroteorio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231030195815/https://encyclopediaofmath.org/wiki/Number_theory |date=2023-10-30 }} en la ''Encyclopedia of Mathematics''. * [http://www.numbertheory.org/ Retejo pri Nombroteorio] {{Havenda artikolo|Nombroteorio}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nombroteorio| ]] [[Kategorio:Matematiko]] [[Kategorio:Teorioj]] 0ldcvu9lsyedz8h7og2fvh3z883psbb 0 3111 9384857 8768067 2026-05-27T07:52:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384857 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |eonomo = Niuo |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |kesteroj = {{Informkesto geografiaĵo|insulo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = NU |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Pacifiko |parenco_tipo = Akvejo |tipo1 = reliefo }} }}<!--fino de la ekstera informkesto --> '''Niuo''' estas [[dependa teritorio]] de [[Nov-Zelando]] en [[Oceanio]]. Niuo situas 2400&nbsp;km nordoriente de [[Nov-Zelando]] kaj oriente de [[Tongo]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} sur la insulo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La enloĝantaro estas ĉefe [[Polinezianoj]]. Kvankam Niuo estas memregata, ĝi estas en libera asocio kun Nov-Zelando, kaj mankas al ĝi tuta suvereneco. Ĉiuj niuanoj estas civitanoj de Nov-Zelando kaj la ŝtatestro estas Reĝo [[Karlo la 3-a]]. Nov-Zelando pritraktas la plejmulton de la internaciaj rilatoj de Niuo, en la nomo de Niuo. En 2003 Niuo fariĝis la unua en la mondo nacio kun universala sendrata aliro al la [[Interreto]]. Tion provizas tra la insulo la Asocio de Interretaj Uzantoj.<ref>{{cite web |url=http://www.unstrung.com/document.asp?doc_id=35876 |title=Light Reading Mobile - Broadband - World's First WiFi Nation - Telecom News Wire |publisher=Unstrung.com |date= |accessdate=2010-06-26 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-09-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091019021049/http://www.unstrung.com/document.asp?doc_id=35876 |arkivdato=2009-10-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091019021049/http://www.unstrung.com/document.asp?doc_id=35876 |archivedate=2009-10-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.unstrung.com/document.asp?doc_id=35876 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-09-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091019021049/http://www.unstrung.com/document.asp?doc_id=35876 |arkivdato=2009-10-19 }}</ref> Lastatempe, la ludono de la mastrumo pri [[Interreto|Interret]]-finaĵo ''.nu'' (ekzemple en [http://www.esperanto.nu www.esperanto.nu]) donis al la insulanoj bonvenan profiton. Pro ekonomiaj kialoj la plejmulto da niuanoj (20000) jam elmigris al Nov-Zelando. [[Biogeografio|Biogeografie]] la teritorio situas en la [[pacifika ekozono]] laŭ la [[tipologio]] de la [[Monda Natur-Fonduso]] (WWF). [[Geologio|Geologie]] temas pri [[Malalta insulo (geologio)|malalta insulo]]. == Historio == Niuon setlis polinezianoj el [[Samoo]] je proksimume 900KE.<ref name="brit">[[Encyclopedia Britannica]], "Niue"</ref> Pluaj setlantoj (aŭ invadantoj) alvenis de [[Tongo]] en la 16-a jarcento.<ref name="brit"/> Ĝis la komenco de la 18-a jarcento, ĉefoj kaj familiestroj havis aŭtoritaton ĉe partoj de la popolo. Je proksimume 1700 la koncepto kaj praktiko de [[monarkio]] aperis, eble pro influo de Tongo aŭ Samoo. Ek de tiam regis reĝoj (patu-iki). La unua esti Puni-mata. Tui-togo, kiu regis ek de 1875 ĝis 1887, estis la unua kristana reĝo.<ref>S. Percy Smith, [http://www.nzetc.org/tm/scholarly/tei-SmiNiu.html ''Niuē-fekai (or Savage) Island and its People''], 1903, pp.36-44</ref> La unua eŭropano vidi Niuon estis Kapitano [[James Cook]] en 1774. Cook provis en tri lokoj surteriĝi sur la insulo sed la lokanoj rifuzis permeson. Cook nomis la insulon "Savage Island" (sovaĝa insulo) ĉar, laŭlegende, la indiĝenoj kiujn li vidis ŝajne estis farbitaj per sango. Tamen, la substanco sur iliaj dentoj devenis de la hulahula, indiĝena ruĝa [[banano]].<ref>Tony Horowitz, Blue Latitudes: Boldly Going Where Captain Cook Has Gone Before, 2002, Chapter 8</ref> Dum du jarcentoj la nomo "Savage Island" restis, ĝis oni reenkondukis la originan nomon '''Niuē''', kiu signifas "jen kokoso"<ref name=independent>{{cite news |first=Kathy|last=Marks|title=World's smallest state aims to become the first smoke-free paradise island |url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/worlds-smallest-state-aims-to-become-the-first-smokefree-paradise-island-862977.html|work= [[The Independent]] |publisher= |date=2008-07-09 |accessdate=2008-07-21 | location=London}}</ref>. Misiistoj de la [[London Missionary Society]] ([[Londona Misiista Societo]], Britio) alvenis en 1846 per la ŝipo "Messenger of Peace" (mesaĝisto pri paco). Oni provis sensukcese dum multaj jaroj akceptigi eŭropidan misiiston kaj oni irigis niuanon nomitan [[Nukai Peniamina]] al Samoo por trejniĝi kaj fariĝi pastro en la [[Malua Theological College]] (kolegio por trejni kristanajn pastrojn). Peniamina revenis kiel misiisto helpata de [[Toimata Fakafitifonua]]. Finfine oni permesis al li surteriĝi en vilaĝo Uluvehi ([[Mutalau]]) post malsukcesoj ĉe kelkaj aliaj vilaĝoj. La ĉefoj de Mutulau permesis al Peniamina surteriĝi kaj protektis lin dumtage kaj dumnokte en fortikaĵo en Fupiu. [[Kristanismo]]n li instruis al la homoj en Mutalau antaŭ ol ĝi disvastiĝis al ĉiuj vilaĝoj en Niuo. Komence aliaj vilaĝoj kontraŭis la enkondukon de Kristanismo kaj celis mortigi je Peniamina. Homoj el la vilaĝo Hakupu, kvankam la lasta vilaĝo akcepti Kristanismon, venis kaj petis "vorton de dio"; tial ilian vilaĝon oni renomis "Ha Kupu Atua", kiu signifas "ia vorto de dio", aŭ, mallonge, "Hakupu". En 1887, Reĝo Fata-a-iki, kiu regis ek de 1887 ĝis 1896, proponis cedi suverenecon al la [[Brita Imperio]], timante la konsekvencojn de anekso fare de malpli bonkora kolonia potenco. Tiu propono estis akceptita en 1900. Niuo estis brita protektorato dum iom da tempo, sed la rilato kun Britio ĉesis en 1901 kiam [[Nov-Zelando]] aneksis la insulon. En 1974 okazis referendumo en Niuo, en kiu niuanoj povis elekti inter tri ebloj: sendependeco, memregado, aŭ daŭre esti nov-zelanda teritorio. La plejmulto elektis memregadon. La Nov-Zelanda [[Parlamento]] donis sendependecon en la formo de memregado per la Niua Konstitucia Akto 1974. Oni proklamis ke la konstitucio de Niuo <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.paclii.org/nu/legis/num_act/ca1974188/index.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-09-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211018203204/http://www.paclii.org/nu/legis/num_act/ca1974188/index.html |arkivdato=2021-10-18 }}</ref> estu la plej supera leĝo. La unua ĉefministro estis [[Robert Rex]] kaj li restis ĉefministro ĝis sia morto post 18 jaroj. En 1984 li fariĝis la unua niua [[kavaliro]]. == Geografio == === Naturo === * [[Niua noktardeo]] == Ekonomio == [[Dosiero:Alofi.jpg|250px|eta|[[Alofo]], la ĉefvilaĝo de Niuo.]] [[Dosiero:Avatele Beach.JPG|250px|eta|[[Strando]] de Avatele]] La ekonomio de Niuo estas eta. Ĝia [[Malneta Enlanda Produkto]] estis 17 milionoj da NZD en 2003,<ref>[http://www.mfat.govt.nz/Countries/Pacific/Niue.php Country Information Paper - Niue] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721040820/http://www.mfat.govt.nz/Countries/Pacific/Niue.php |date=2011-07-21 }}, Novzelanda Ministerio pri Eksteraj Rilatoj kaj Komerco (''New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade''). Aktualigita je 8-a aprilo 2009. Ricevita je 17-a aprilo 2009.</ref> aŭ 10 milionoj da USD laŭ [[Aĉetpova Alparo]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ne.html|title=Niue|publisher=CIA World Factbook|accessdate=2008-10-02|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-10-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20181226112939/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ne.html%20#Econ|arkivdato=2018-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181231200913/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ne.html#Econ|archivedate=2018-12-31}} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ne.html%20 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181231200913/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ne.html |arkivdato=2018-12-31 }}</ref>. Plejmulta ekonomia agado centriĝas ĉe la registaro, ĉar la registaro tradicie estras la mastrumadon de la aferoj de Niuo ek de 1974. Tamen, la ekonomio atingis stadion kie oficialaj reguloj povos cedi al privataj entreprenoj, kaj oni strebas evoluigi privatajn komercojn. Post [[Cikolono Heta]] la registaro sindevontigis plifortigi kaj evoluigi la privatan sektoron. La registaro asignis unu milionon da NZD por la privata sektoro, kaj tiom elspezis por helpi komercojn detruitajn de la ciklono, kaj por rekonstrui la Industrian Parkon Fonuoakula. Tiu [[industria parko]], estas finkonstruita kaj iuj komercoj jam funkcias el ĝi. Ĝin mastrumas la Niua Komerca Centro, kvazaŭregistara organizo provizanta konsilajn servojn al komercoj. Plejmultaj niuaj familioj sin vivtenas kultivante manĝaĵojn, kaj iom el ĝi estas vendata en la bazaro (Makete) en Alofi, kaj iom estas eksportata al familianoj en Nov-Zelando. Niua [[taro]] (nomita "talo Niue" en Samoo) estas internacie konata kiel "ruĝeta taro". Niuo eksportas taron al Nov-Zelando. Niua taro estas natura variaĵo kaj tre rezista al damaĝbestoj. La Niua registaro kaj la kompanio ''Reef Group''<ref>http://www.reefgroup.co.nz/{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> el Nov-Zelando fondis du duopajn entreprenojn en 2003 kaj 2004, kiuj aktivas en la evoluigado de [[fiŝkaptado]] kaj [[nonio]] (''Morinda citrifolia'', malgranda arbo kun manĝeblaj fruktoj). La kompanio ''Niue Fish Processors Ltd'' estas duopa entrepreno kiu procesas freŝajn fiŝojn, ĉefe [[tinuso]]n (flavnaĝilan, grandokulan kaj blankan), por eksporti al eksterlandaj vendejoj. Ĝi laboras el sia moderna fiŝfabriko en Amanau, Suda Alofi, kiu estas malfermita en oktobro 2004. En aŭgusto 2005, aŭstralia minada kompanio, ''Yamarna Goldfields'', anoncis ke Nuio eble havas la plej grandan deponaĵon de uranio en la mondo<ref>http://www.minesandcommunities.org/article.php?a=4544 Australian Company Renews Interest In Chance Of Niue Uranium Published Date: 16-08-2005</ref>. Ĝis frua septembro oni konstatis ke tiuj esperoj estis tro optimismaj,<ref>[http://www.theage.com.au/news/business/yamarna-loses-passion-for-niues-uranium/2005/09/05/1125772467540.html Yamarna loses passion for Niue's uranium], The Age, 2005-09-06. Retrieved 2007-12-24.</ref> kaj en oktobro la kompanio nuligis siajn planojn mini, anoncante ke eksplora borado identigis nenion komerce valoran<ref>[http://www.pacificmagazine.net/news/2005/11/03/niue-no-mineable-uranium-says-exploration-company NIUE: No Mineable Uranium, Says Exploration Company]{{404|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pacific Magazine, 2005-11-03. Retrieved 2007-12-24.</ref>. La ''Australian Securities and Investments Commission'' (aŭstralia instanco pri investoj) registris akuzojn en januaro 2007 kontraŭ du direktoroj de la kompanio, tiutempe jam renomita ''Mining Projects Group Ltd'', asertante ke ilia konduto estis trompa kaj ke ili partoprenis en [[komercado per internaj informoj]]<ref>url=http://www.asic.gov.au/asic/asic.nsf/byheadline/07-13+ASIC+takes+action+against+directors+of+melbourne+mining+company?openDocument {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110323114336/http://www.asic.gov.au/asic/asic.nsf/byheadline/07-13+ASIC+takes+action+against+directors+of+melbourne+mining+company?openDocument |date=2011-03-23 }} ASIC takes action against directors of Melbourne mining company, Australian Securities and Investments Commission, 2007-01-23, konsultita la 2007-12-24.</ref>. Tiu proceso estas kvitigita ekstertribunale en julio 2008, kiam ambaŭ flankoj malregistris siajn akuzojn<ref>url=http://www.asic.gov.au/asic/asic.nsf/byheadline/08-148+ASIC+discontinues+proceedings+against+directors+of+Melbourne+mining+company?openDocument {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110323111231/http://www.asic.gov.au/asic/asic.nsf/byheadline/08-148+ASIC+discontinues+proceedings+against+directors+of+Melbourne+mining+company?openDocument |date=2011-03-23 }} ASIC discontinues proceedings against directors of Melbourne mining company, Australian Securities and Investments Commission, 2008-07-04, konsultita la 2008-09-04.</ref>. Alia aŭstralia kompanio, kiu en la 1970-aj jaroj ricevis permesilon esplori por mineraloj ankoraŭ estas aktiva esplori mineralajn deponaĵojn en Niuo. == Politiko == === Ekstera politiko === Niuo apartenas al la [[AKP-ŝtatoj]], internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj [[Afriko]], [[Karibio]] kaj la [[Pacifika Oceano]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.gov.nu Niua registara retejo] {{en}} {{Projektoj|n=Kategorio:Niuo}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Administraj unuoj de Nov-Zelando]] [[Kategorio:Polinezio]] [[Kategorio:Niuo| ]] [[Kategorio:Insuloj en Oceanio]] [[Kategorio:Polinezianoj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1974]] lqowcfejgrb7pzg89fgs1qkxb7ydzi2 0 3601 9384426 9374171 2026-05-26T14:40:06Z Tirolischleioans 254019 9384426 wikitext text/x-wiki [[File:Renaissance architecture banner Chateau de Chenonceau.jpg|775px]] {{Informkesto organizaĵo}} '''Renesanco''' estas movado de kultura, idea kaj arta reviviĝo kaj evoluo en [[Okcidenta Eŭropo]], kiu funkciis sub la influoj de la klasikaj [[Antikva epoko|antikvaj]] modeloj, sed sukcesis superi iliajn atingojn per novaj kaj pli rimarkindaj kreivaĵoj. Tiu movado donis sian nomon al historia epoko kiu daŭris de proksimume la 15-a jarcento ĝis la 17-a jarcento (alternative kelkaj konsideras ĝin de la 15-a jarcento ĝis la 18-a jarcento).<ref>"Historiistoj de malsamaj specoj ofte faros iun elekton inter longa Renesanco (oni diru, 1300-1600), mallonga (1453-1527), aŭ ie intere (la dekkvina kaj deksesa jarcentoj, kiel estas ofte adoptita en muzikhistorioj)." ''The Cambridge History of Seventeenth-Century Music: Volume 1'', p. 4, 2005, Cambridge University Press,</ref> La etoso kaj ideoj de la movado koincidis kun la aktualaĵoj de tiu tempoperiodo - kaj en ilia centro estis la reviviĝo de tekstoj el klasikaj tempoj (la periodo de [[antikva Grekio]] kaj [[Romio]]), la pliiĝo de [[patroneco]] flanke de la [[papoj]] kaj la nobelaro, la evoluo de novaj [[tekniko]]j en arto (ekz. la perspektiva tekniko en [[pentrarto]]) kaj granda progreso en la kampoj de scienco. La intelekta bazo de la Renesanco estis ĝia versio de [[humanismo]], derivita de la koncepto de romia ''[[humanitas]]'' kaj la remalkovro de klasika [[greka filozofio]], kiel ekzemple tiu de [[Protagoro de Abdero|Protagoro]], kiu diris ke "homo estas la [[mezuro]] de ĉiuj aĵoj". Ĉi tiu nova pensaro evidentiĝis en arto, [[arkitekturo]], [[politiko]], [[scienco]] kaj [[literaturo]] ([[beletro]]). Tiele la renesanco havis grandan influon sur preskaŭ ĉiuj vivkampoj, sed estas konata ĉefe pro sia decida influo sur la arta mondo kiu estas reflektita en la kontribuoj de arkitektoj, skulptistoj, pentristoj kaj multfakuloj, la plej elstaraj el kiuj estis [[Rafaelo]], [[Leonardo da Vinci]] kaj [[Mikelanĝelo]], kiuj fariĝis la modeloj de la esprimo "Renesanca homo".<ref>[[BBC]] Science and Nature, [https://www.bbc.co.uk/science/leonardo/ Leonardo da Vinci] Alirita la 12an de Majo, 2007</ref><ref>[[BBC]] History, [https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/michelangelo.shtml Michelangelo] Alirita la 12an de Majo, 2007</ref> [[Dosiero:Sandro Botticelli - Idealized Portrait of a Lady (Portrait of Simonetta Vespucci as Nymph) - Google Art Project.jpg|eta|maldekstre|180ra|''Portreto de junulino'' (ĉirkaŭ 1480–85) (Simonetta Vespucci) de [[Sandro Botticelli]].]] [[Dosiero:Michelangelos David.jpg|250ra|eta|[[Davido de Mikelanĝelo]].]] Kvankam la invento de metala [[movebla tipo]] rapidigis la disvastigon de ideoj en la posta 15-a jarcento, la ŝanĝoj de la Renesanco ne okazis unuforme en la tuta Eŭropo: la unuaj spuroj aperis en Italio jam fine de la 13-a jarcento, precipe kun la verkaĵoj de [[Danto]] kaj la pentraĵoj de [[Giotto]]. Tiele la movado kiu ekestis en [[Italio]] kaj tie daŭris en la jarcentoj [[14-a jarcento|14-a]], [[15-a jarcento|15-a]] kaj [[16-a jarcento|16-a]] (vidu ''[[Quattrocento]]''); en aliaj landoj ĝi sin etendis ekde la fino de [[15-a jarcento]] ĝis la komenco de [[17-a jarcento]]. Estas vaste kredite, ke la Renesanco komenciĝis en la urbo de [[Florenco]] en la 14-a jarcento, kvankam kelkaj malkonsentas.<ref>Burke, P., The European Renaissance: Centre and Peripheries (Blackwell, Oxford 1998).</ref> Diversaj teorioj estis proponitaj tra la historio por klarigi la originon de la movado kaj ĝiajn karakterizaĵojn, kaj ili temigas ĉefe la sociajn kaj civitajn kondiĉojn kiuj estis propraj al [[Florenco]] en tiu tempo same kiel al ĝia speciala politika strukturo, kiu inkludis la patronecon de la reganta familio en la urbo, nome la [[Medici|Medici-familio]],<ref name="Strathern, Paul 2003">Strathern, Paul ''The Medici: Godfathers of the Renaissance'' (2003)</ref> kaj la migrado de grekaj kleruloj kun iliaj tekstoj al Italio post la [[Falo de Konstantinopolo]] al la [[Otomanaj Turkoj]].<ref>''Encyclopædia Britannica'', "Renaissance", 2008, O.Ed.</ref> Aliaj gravaj centroj estis nordaj italaj [[urboŝtato]]j kiel ekzemple [[Venecia respubliko|Venecio]], [[Ĝenova Respubliko|Ĝenovo]], [[Milano]], [[Bolonjo]], kaj [[Romo]] dum la regado de la papoj renesancaj. El Italio, la Renesanco disvastiĝis ĉie en Eŭropo en [[Flandrio]]n, [[Francio]]n, la [[Britaj Insuloj|britajn insulojn]], [[Hispanio]]n, [[Portugalio]]n, [[Germanio]]n kaj aliloken. Ekzistas ampleksa [[historiografio]] de la Renesanca periodo, sed historiistoj malkonsentas ĉu ĝi estis kultura progresado de la [[Mezepoko]]<ref>Monfasani, John (2016). [https://books.google.es/books?id=NCKoDQAAQBAJ&pg=PP14&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Renaissance Humanism, from the Middle Ages to Modern Times.] Taylor & Francis. ISBN 978-1-351-90439-1.</ref><ref>Boia, Lucian (2004). [https://books.google.es/books?id=bdIBlQXSKi8C&pg=PA63&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Forever Young: A Cultural History of Longevity.] Reaktion Books. ISBN 978-1-86189-154-9.</ref> aŭ ĉu ĝi estis periodo de [[pesimismo]] kaj [[nostalgio]] por la [[Klasika Epoko|klasika epoko]]. Kvankam 19-a-jarcentaj historiistoj emis emfazi la fakton ke la Renesanco reprezentis kompletan malengaĝiĝon de la mezepoka pensmaniero kaj konduto, tamen pli modernaj historiistoj tendencas emfazi la kontinuecon inter la du periodoj. La esprimo {{Lang-it|rinascita}} ("renaskiĝo") unue aperis en ''[[Vivoj de la Plej Elstaraj Pentristoj, Skulptistoj kaj Arkitektoj (Vasari)|Vivoj de la artistoj]]'' de [[Giorgio Vasari]] (ĉirkaŭ 1550), angligita kiel la Renesanco ({{Lang-en|Renaissance}}) en la 1830-aj jaroj.<ref>The [[Oxford English Dictionary]] citas leteron de W Dyce kaj C H Wilsona al Lord Meadowbank (1837): "A style possessing many points of rude resemblance with the more elegant and refined character of the art of the renaissance in Italy." Kaj sekvajare en ''Civil Engineer & Architect's Journal'': "Not that we consider the style of the Renaissance to be either pure or good per se." Vidu: Oxford English Dictionary, "Renaissance"</ref> La termino ankaŭ estis etendita al aliaj historiaj kaj kulturaj movadoj, kiel ekzemple la [[Karolida renesanco]] (8-a kaj 9-a jarcentoj), [[Otida renesanco]] (en [[Bizanca imperio|Bizanco]] je la 10-a kaj 11-a jarcento), kaj la [[Renesanco de la 12-a jarcento]].<ref>Murray, P. kaj Murray, L. (1963) ''The Art of the Renaissance''. London: Thames & Hudson (World of Art), p. 9. ISBN 978-0-500-20008-7. "...in 1855 we find, for the first time, the word 'Renaissance' used – by the French historian Michelet – as an adjective to describe a whole period of history and not confined to the rebirth of Latin letters or a classically inspired style in the arts."</ref> == Superrigardo == [[Dosiero:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|dekstra|eta|[[Vitruvia homo]] fare de [[Leonardo da Vinci]], Gallerie dell'Accademia, [[Venecio]].]] Renesanco estis kultura movado, kiu profunde influis la kulturan kaj intelektan vivon en la [[Frua moderna epoko|frua moderna periodo]]. Startinte en [[Itala duoninsulo|Italio]], ĝi atingis la ceteran [[Eŭropo]]n antaŭ la [[16-a jarcento]] kaj ĝia influo ampleksis [[literaturo]]n, [[filozofio]]n, [[arto]]n, [[politiko]]n, [[scienco]]n, [[religio]]n, kaj pliajn kampojn de la intelekta vivo. La renesancaj akademiuloj uzis la humanismajn metodojn por siaj studoj. Ili serĉis kaj aplikis la homan emocion en la [[arto]].<ref>Perry, M. [https://web.archive.org/web/20090429045555/http://college.hmco.com/humanities/perry/humanities/1e/students/summaries/ch13.html ''Humanities in the Western Tradition''] Arkivita la 29an de Aprilo 2009, ĉe Wayback Machine, Ch. 13</ref> Renesancaj pensuloj elserĉis en la monaĥaj [[biblioteko]]j de Eŭropo kaj en la diserigata [[Bizanca Imperio]] literaturajn, historiajn kaj [[Oratorarto|oratorajn]] tekstojn de la [[antikveco]]. Tiuj tekstoj kutime estis skribitaj en la [[latina lingvo]] aŭ en la [[antikva greka lingvo]]. Multaj el ili estis forgesitaj kaj dum pluraj jarcentoj neniu ilin legis. Per enfokusigo de la verkaĵoj literaturaj kaj historiaj, la renesancaj intelektuloj konsiderinde diferenciĝis disde la mezepokaj de la [[12-a jarcento]], kiuj centris la atenton en la studado de grekaj kaj la arabaj verkoj pri [[naturscienco]]j, filozofio kaj [[matematiko]], dum kulturaj verkoj interesis ilin malmulte. La humanistoj de Renesanco ne malakceptis [[kristanismo]]n; sed tute male, multaj el la plej bonegaj verkoj de la Renesanco estis dediĉitaj al ĝi, kaj la [[eklezio]] [[Sponsoro|sponsoris]] multajn verkojn de la [[Renesanca arto|Renesanco-arto]]. Tamen, inter la intelektuloj okazis subtila ŝanĝo de la maniero kompreni la [[religio]]n, kaj tiun novan komprenon spegulis multaj kampoj de la kultura vivo. Krome, multaj grekaj kristanaj verkaĵoj, inkluzive de la greka [[Nova Testamento]], estis reenportita de [[Bizanco]] al [[Okcidenta Eŭropo]] kaj unuafoje ekde la malfrua antikveco iĝas alirebla por intelektuloj. La studado de grekaj kristanaj tekstoj, kaj precipe la reveno al la origina greka versio de la Nova Testamento, iniciatita de la humanistoj [[Lorenzo Valla]] kaj [[Erasmus]], helpis prepari la vojon por [[Reformacio]]. [[Dosiero:Leonardo da Vinci - Lady with an Ermine.jpg|eta|maldekstre|[[Leonardo da Vinci]]: Damo kun ermeno, [[Czartoryski-muzeo]], [[Krakovo]].]] Artistoj kiel ekzemple [[Masaccio]] klopodis por portreti la homan formon [[Realismo (arto)|realisme]], evoluigante teknikojn por igi perspektivon kaj montri ĝin pli nature. Politikaj filozofoj, plej fame [[Niccolò Machiavelli]], serĉis priskribi politikan vivon kiel ĝi vere estas: tio devas komprenigi ĝin racie. Kritika kontribuo al itala renesanco-humanismo [[Pico della Mirandola]] verkis la faman tekston "[[Oratio de hominis dignitate]]" (Diskurso pri la digno de homo, 1486), kiu konsistas el serio de [[tezo]]j pri [[filozofio]], natura penso, [[kredo]] kaj [[magio]] kaj estis defendintaj kontraŭ ajna kontraŭulo ĉe la tereno de la [[racio]]. Aldone al studado de [[Klasika latino|klasika latina]] kaj greka lingvoj, renesanco-verkistoj ankaŭ komencis pli utiligi vulgarajn lingvojn (lingvoj de ordinaraj homoj, vidu [[vulgara latino]]); kombinite kun la enkonduko de presado, tio permesis al multaj pli amasan aliron al libroj, kaj aparte ĉe la [[Biblio]].<ref>Open University, ''Looking at the Renaissance: Urban economy and government'' (Alirita la 15an de Majo, 2007)</ref> Entute, oni povus vidi Renesancon kiel provon de intelektuloj studi kaj plibonigi la [[Sekulara humanismo|sekularan]] kaj surteran vivon, kaj per revivigo de ideoj el la klasika antikvo kaj per renovigo de la manieroj de pensado. Kelkaj akademiuloj, kiel ekzemple [[Rodney Stark]],<ref>Stark, Rodney, ''The Victory of Reason'', Random House, NY: 2005</ref> malgravigas la Renesancon favore al la pli fruaj inventoj de la italaj urboŝtatoj en la [[Alta Mezepoko]], kiu kuniĝis kun respondema registaro, kristanismo kaj la naskiĝo de [[kapitalismo]]. Tiu analizo ekigis la [[polemiko]]n ke, dum la grandaj eŭropaj ŝtatoj ([[Francio]] kaj [[Hispanio]]) estis [[Absolutismo|absolutismaj]], kaj aliaj estis sub rekta eklezia kontrolo (ekz. la [[Papa Ŝtato]]), la eksterdistriktaj urbo-respublikoj de [[Italio]] transprenis la principojn de kapitalismo inventita ĉe monaĥaj biendomoj kaj ekigis vastan senprecedencan [[Komerca revolucio|komercan revolucion]] kiu antaŭiris financita en la Renesanco. == Historio kaj fakoj == Laŭ [[Francisko Azorín]] Renesanco estas 'arta movado disvolviĝinta dum la 15ª-16ª jc., bazita sur imitado de la antikva greka arto'''.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 177.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''re nascere'' (renaskiĝi).<ref>Azorín, samloke.</ref> La pentrarto de la itala renesanco grave evoluigis la bildan teknikon kaj [[konceptado]]n (vidu detalojn en la artikolo [[Pentrarto]]). La literaturo de la Renesanco kreis tiajn altkvalitajn valoraĵojn, kiaj estas "[[Gargantuo kaj Pantagruelo]]" de [[Rabelezo]], [[Dramo (verko)|dramoj]] de [[Ŝekspiro]], [[romano]] [[Don Kiĥoto de la Manĉo|"Don Kiĥoto"]] de [[Miguel de Cervantes|Cervantes]], [[soneto]]j de [[Francesco Petrarca]], [[novelo]]j de [[Giovanni Boccaccio]], k.a. Legu ankaŭ en [[Klasika muziko]] pri [[renesanca muziko]], kaj en [[Danco]] pri italaj kaj francaj renesancaj dancoj. Pri arto de la 15-a kaj 16-a jarcentoj oni kutime pensas unualoke al la itala Renesanco, sed en tiu sama periodo ankaŭ la islamaj civilizacioj spertis eksterordinaran oran kulturan epokon. Tio ne okazis en izolitaj artaj universoj. Ambaŭ civilizoj estis tre konsciaj pri la atingoj de la alia. Ili rigardis unu la alian kaj influis unu la alian, videbla inter la [[Katolika Eklezio|papa]] [[Romo]] kaj la [[Otomana Imperio|Otomana]] [[Istanbulo]] kaj la [[Mogola arkitekturo|mogol]]-urboj [[Lahore]] kaj [[Agra]], sed ankaŭ en la arkitektaj rivalecoj inter la kupolo de [[Mikelanĝelo]] de la [[Baziliko Sankta Petro]] kaj la [[Moskeo de Sulejmano]] de [[Sinan|Mimar Sinan]] en Istanbulo, aŭ en la similecoj kaj diferencoj inter la rafinitaj orientaj miniaturaj pentraĵoj kaj la imponaj verkoj de [[Michelangelo Merisi da Caravaggio|Caravaggio]], [[Diego Velázquez|Velázquez]] kaj [[Rembrandt Harmenszoon van Rijn|Rembrandt]]<ref>(angla) [http://www.bbc.co.uk/programmes/articles/GThNCvQtxsgJfJrxCxFJb2/civilisations-masterworks-of-beauty-and-ingenuity CivilisationS], 9-parto kultura-historia serio en kiu la historio de la homaro estas rakontita helpe de 500 grandaj ĉefverkoj en la arto el 31 landoj kaj el ĉiuj kontinentoj influis unu la aliajn, BBC, marto 2018., alirite la 27-an de majo 2018.</ref>. == Originoj == {{Ĉefartikolo|Itala Renesanco}} [[Dosiero:Firenze.PalVecchio05.JPG|200ra|dekstra|eta|[[Florenco]], centro de la Renesanco.]] La plej multaj historiistoj konsentas, ke la ideoj kiuj karakterizis la Renesancon havis originon en malfrua [[13-a jarcento]] en [[Florenco]], aparte pro la verkoj de [[Dante Alighieri]] ([[1265]]-[[1321]]) kaj [[Francesco Petrarca]] ([[1304]]-[[1374]]), same kiel pro la pentraĵoj de [[Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]). Kelkaj verkistoj datigas la Renesancon tre ĝuste; unu el la proponitaj deirpunktoj estas la jaro [[1401]], kiam la rivalaj geniuloj [[Lorenzo Ghiberti]] kaj [[Filippo Brunelleschi]] konkuris pro la [[kontrakto]] por konstrui bronzajn pordojn por la [[Baptejo Sankta Johano (Florenco)|Baptejo]] de la [[Katedralo Santa Maria del Fiore]] (Ghiberti venkis).<ref>Walker, Paul Robert, ''The Feud that sparked the Renaissance: How Brunelleschi and Ghiberti Changed the Art World'' (New York, Perennial-Harper Collins, 2003)</ref> Aliaj vidas pli ĝeneralan konkuradon inter artistoj kiel ekzemple Brunelleschi, Ghiberti, [[Donatello]], kaj Masaccio por artaj [[komisiono]]j kiel ekfunkciigado de la [[Krepovo|kreivo]] de la Renesanco. Ankoraŭ restas en diskuto kial la Renesanco komenciĝis en [[Italio]], kaj kial ĝi komenciĝis en difinita dato. Sekve, pluraj teorioj estis prezentitaj por klarigi ĝiajn originojn. Dum Renesanco, mono kaj arto iris reciproke. Artistoj tute dependis de [[Mecenatismo|mecenatoj]]. Riĉaĵo estis alportita al Italio en 14-a, 15-a kaj 16-a jarcentoj per disvastigado de [[komerco]] en [[Azio]] kaj Eŭropo. [[Arĝento|Arĝenta]] [[minado]] en [[Tirolo]] pliigis la monfluon. [[Lukso]]j de la [[Islama mondo]], alportitaj dum milit- kaj komerc-kampanjoj markis la prosperon de [[Ĝenovo]] kaj [[Venecio]].<ref>Severy, Merle; Thomas B Allen; Ross Bennett; Jules B Billard; Russell Bourne; Edward Lanoutte; David F Robinson; Verla Lee Smith (1970). [[iarchive:renaissancemaker00sett|''The Renaissance – Maker of Modern Man''.]] National Geographic Society. ISBN 978-0-87044-091-5.</ref> [[Jules Michelet]] difinis la Renesancon de la 16-a jarcento [[Franca Renesanco|en Francio]] kiel periodo en la eŭropa kultura historio, kiu reprezentis rompon el la [[Mezepoko]], krenate modernan komprenon pri la homeco kaj ties loko en la mondo.<ref>Brotton, Jerry (2002). ''The Renaissance Bazaar''. Oxford University Press. pp. 21–22.</ref> === La latina kaj greka fazoj de renesanca humanismo === [[Dosiero:CiceroBust.jpg|180ra|maldekstra|eta|[[Cicerono]].]] Kontraste al la Alta Mezepoko, kiam latin-kleruloj preskaŭ fokusis sin tute al studado de grekaj kaj arabaj verkoj pri [[naturscienco]], [[filozofio]] kaj [[matematiko]], Renesanco-kleruloj estis pli interesitaj pri renormaliĝado kaj studado de la [[Latina lingvo|latinaj]] kaj [[Greka lingvo|grekaj]] literaturaj, historiaj, kaj oratoraj tekstoj. Larĝe parolante, tio komenciĝis en la [[14-a jarcento]] kun latinfazo, kiam Renesanco-kleruloj kiel ekzemple [[Petrarko]], [[Coluccio Salutati]] ([[1331]]-[[1406]]), [[Niccolò Niccoli]] ([[1364]]-[[1437]]) kaj [[Poggio Bracciolini]] ([[1380]]-[[1459]]) traserĉis la bibliotekojn de [[Eŭropo]] en la serĉado de verkoj de tiaj latinaj verkintoj kiel [[Cicerono]], [[Livio]] kaj [[Seneko]].<ref>Reynolds kaj Wilson, pp. 113–123.</ref> Antaŭ la frua [[15-a jarcento]], la amaso de tia [[Latinlingva literaturo mezepoka|latinlingva literaturo]] estis reakirita; la greka fazo de Renesanco-humanismo nun estis sub maniero, kiel okcidenteŭropaj kleruloj okazigis la renormaliĝadon de malnovgrekaj literaturaj, historiaj, oratoraj kaj [[Teologio|teologiaj]] tekstoj.<ref>Reynolds kaj Wilson, pp. 123, 130–137.</ref> Male al la kazo de latinaj tekstoj, kiuj estis konservitaj kaj studitaj en [[Okcidenta Eŭropo]] ekde [[Malfrua Antikveco|malfrua antikvo]], la studo de malnovgrekaj tekstoj estis tre limigita en mezepoka Okcidenta Eŭropo. Malnovgrekaj verkoj pri [[scienco]], [[matematiko]] kaj [[filozofio]] estis studitaj ekde la Alta Mezepoko en Okcidenta Eŭropo kaj en la [[Islama Orepoko|mezepoka islama mondo]], sed grekaj literaturaj, oratoraj kaj historiaj verkoj, (kiel ekzemple [[Homero]], la grekaj [[dramisto]]j, [[Demosteno]] kaj [[Tukidido]] kaj tiel plu), ne estis studitaj en la latina aŭ en mezepoka islama mondo; en la Mezepoko tiuj specoj de tekstoj estis nur studitaj fare de Bizancaj kleruloj. Kelkaj fakuloj argumentas, ke la [[Timuridoj|Timurida Renesanco]] en [[Samarkando]] kaj [[Herato]], kies grandiozeco samnivelis kun tiu de Florenco kiel centro de kultura renaskiĝo,<ref>''Periods of World History: A Latin American Perspective'' - p. 129</ref><ref>''The Empire of the Steppes: A History of Central Asia'' - p. 465</ref> estis ligita al la [[Otomana Imperio]], kies konkeroj fakte kondukis al la migrado de greklingvaj fakuloj al italaj urboj.<ref>''The Connoisseur'', Volume 219, p. 128.</ref><ref>''Europe in the second millennium: a hegemony achieved?'', p. 58</ref><ref>Harris, Michael H. ''History of Libraries in the Western World'', Scarecrow Press, 1999, p. 145, ISBN 0-8108-3724-2.</ref><ref>[[Encyclopædia Britannica]], "Renaissance", 2008, O. Ed.</ref> Ĉiuokaze unu el la plej grandaj atingoj de Renesanco-kleruloj estis alporti tiun tutan klason de grekaj kulturaj verkoj reen en Okcidenteŭropon por la unua fojo ekde malfrua antikvo. Islamaj logikistoj, ĉefe [[Aviceno]] kaj [[Ibn Ruŝd]], estis heredintaj grekajn iderojn post islamanoj estis invadintaj kaj konkerintaj Egiption kaj Levantenion. Iliaj tradukoj kaj komentarioj pri tiuj ideoj preparis la vojon tra araba okcidento en Iberio kaj Sicilio, kiuj iĝis gravaj centroj por tiu transigo de ideoj. Jam el la 11-a ĝis la 13-a jarcentoj, multaj skoloj dediĉitaj al la tradukado de filozofiaj kaj sciencaj verkoj el [[klasika araba]] al la [[mezepoka latino]] estis establitaj en Iberio, kaj plej elstare en la [[Tradukskolo de Toledo]]. Tiu laboro traduki el islama kulturo, kvankam tre neplanita kaj iom disorganizita, iĝis unu el la plej grandaj transigoj de ideoj en la historio.<ref>[https://books.google.es/books?id=kKGgoNo4un0C&pg=PA261&redir_esc=y ''Western Civilization: Ideas, Politics, and Society'',] Marvin Perry, Myrna Chase, Margaret C. Jacob, James R. Jacob, 2008, pp. 261–262.</ref> [[Dosiero:Ghirlandaio - Tornabuoni Chapel - a Humanist philosopher.jpg|200ra|dekstra|eta|<center>[[Demetro Kalkokondilo]]<center>]] Tiu movado reintegrigi la regulan studon de grekaj literaturaj, historiaj, oratoraj kaj teologiaj tekstoj reen en la Okcidenteŭropa [[instruplano]] estas kutime rilatita al la amika invito de [[Coluccio Salutati]] por la Bizanca [[diplomato]] kaj akademiulo [[Manuel Chrysoloras|Manuel Ĥrisoloras]] (1355-1415) veni al Florenco instrui la grekan,<ref>Reynolds kaj Wilson, pp. 119, 131.</ref> kaj tial lia scio pri la greka lingvo gravegis. Aliaj grekaj Bizancaj akademiuloj de graveco estis [[Demetro Kalkokondilo]] (1424-1511) kiu instruis [[Platonismo|Platonan filozofion]] kaj la grekan lingvon en [[Italio]] por periodo de pli ol kvardek jaroj, ĉe [[Padovo]], [[Perugia]], [[Milano]] kaj [[Florenco]], Leo Alatio kaj [[Bazilo Besariono]]. Inter la lernantoj de Kalkokondilo estis [[Johano Reuchlin]], [[Janus Lascaris|Johano Laskaris]], [[Poliziano]], [[Leono la 10-a|Leo la 10-a]], [[Baldassare Castiglione]], [[Lilio Gregorio Giraldi]], Stefano Negri, kaj Giovanni Maria Cattaneo. La falo de la [[Bizanca Imperio]] en 1453, ankaŭ estis la falo kaj disigo de ĝiaj lernejoj kaj pro tio ĝi alportis multajn aliajn grekajn akademiulojn al Italio kaj tiuj homoj kunportis grekajn manuskriptojn, kaj scion de la klasika greka literaturo, multaj el ili estis perditaj dum jarcentoj en la [[Okcidento]]. ==== Renesanca Latino ==== [[Renesanca Latino]] estas nomo donita al la distinga formo de [[Latino|latina stilo]] disvolvigita dum la Eŭropa Renesanco en la 14-a ĝis [[15-a jarcento]]j, partikulare fare de la movado de [[Renesanca Humanismo]]. La intenco estis purigi la latinan lingvon rigardante al la Ora Epoko de la [[Latina literaturo]], kaj speciale al [[Cicerono]] en [[prozo]] kaj al [[Virgilio]] en [[poezio]], kiel la arbitroj de latinlingva stilo. Ili abandonis la uzadon de la [[Sekvenco (himno)|sekvenco]] kaj de aliaj akcentaj formoj de [[Metriko (poetiko)|metriko]], kaj klopodis anstataŭe revivigi la grekajn formatojn kiuj estis uzitaj en la latinlingva poezio dum la romia periodo. La [[Humanismo|humanistoj]] kondamnis la grandan korpuson de la literaturo en [[mezepoka latino]] kiel "Gotika" — por ili, termino negativa — kaj kredis anstataŭe ke nur antikva Latino el la Romia periodo estis "reala Latino". La Renesanco dum mallonge plifortigis la postenon de Latino kiel [[Parolata lingvo|parolita lingvo]] pro sia adoptado fare de la [[Renesanca Humanismo|Renesancaj Humanistoj]]. Ofte estritaj de membroj de la [[Kleriko|klerikaro]], ili estis kortuŝitaj pri la akcelitaj dismuntado de restaĵoj de la klasika mondo kaj la rapida perdo de ties literaturo. Ili baraktis por konservi tion kion ili povis kaj por restaŭri al Latino tia kia ĝi estis kaj enkondukis la praktikon produkti reviziitajn eldonojn de la literaturaj verkoj kiuj restis komparante survivantajn [[manuskripto]]jn. Je la 15-a jarcento ili estis anstataŭante la mezepokan latinon per versioj subtenitaj de la fakuloj de la ĵus aperintaj [[universitato]]j, kiuj klopodis per sia fakuleco malkovri kia la klasika lingvo estis estinta.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GoQ6bJY4nbM|title=What is Latin? the history of this ancient language, and the proper way we might use it|last=Ranieri|first=Luke|date=[[3-a de marto]] [[2019]]|website=YouTube|access-date=3a de Decembro 2019}}</ref><ref name=":0" >Pulju, Timothy. [https://www.ruf.rice.edu/~kemmer/Words04/structure/latin.html "History of Latin".] Rice University. Alirita la 3an de Decembro 2019.</ref> === Sociaj kaj politikaj strukturoj en Italio === [[Dosiero:Italy 1494 v2.png|eta|200ra|maldekstra|Politika mapo de Itala Duoninsulo ĉirkaŭ 1494.]] La unikaj politikaj strukturoj dum la Malfrua Mezepoko kondukis kelkajn teoriumi ke ĝia nekutima socia klimato permesis la aperon de malofta kultura florado. Italio ne ekzistis fakte kiel [[Nacio-ŝtato|politika unuo]] en la frua moderna periodo. Anstataŭe, ĝi estis dividita en pli malgrandaj urboŝtatoj kaj teritorioj: la [[Regno de Napolo]] kontrolis la [[Suda Italio|sudon]], la [[Respubliko de Florenco]] kaj la [[Papa Ŝtato]] ĉe la centro, [[Ĝenova Respubliko|Ĝenovo]] kaj [[Milano]] en la [[Norda Italio|nordo]] kaj okcidento respektive, kaj la [[Venecia respubliko|venecianoj]] en la oriento. La Italio de la 15-a jarcento estis unu el la plej [[Urbigo|urbigitaj]] areoj en [[Eŭropo]].<ref>Kirshner, Julius, ''Family and Marriage: A socio-legal perspective'', [https://books.google.es/books?id=x9grA0fWpDMC&pg=PA89&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''Italy in the Age of the Renaissance: 1300–1550'',] eld. John M. Najemy (Oxford University Press, 2004) p. 89 (Alirita la 10an de Majo, 2007)</ref> Multaj el ĝiaj grandaj urboj staris inter la [[ruino]]j de antikvaj romiaj konstruaĵoj; ŝajnas ke la klasika naturo de la Renesanco estis ligita al ĝia origino en la koro de la [[Romia Imperio]]. Historiisto kaj politika filozofo Quentin Skinner indikis, ke [[Oto el Freising]], germana [[episkopo]] vizitanta Nordan Italion dum la [[12-a jarcento]], rimarkis ĝeneraligitan novan formon de politika kaj socia organizo, observante, ke Italio ŝajnis esti elirinta de [[Feŭdismo]] tiel ke ĝia socio estis bazita sur [[negocisto]]j kaj komerco. Ligite al tio estis kontraŭ-monarkia pensaro, reprezentata en la fama [[fresko]]-ciklo de frua Renesanco '{{Lang-it|Allegoria ed effetti del Buono e del Cattivo Governo}}'''<nowiki/>'''' (Alegorio de bona kaj malbona registaro) en [[Sieno]] fare de [[Ambrogio Lorenzetti]] (pentrita en 1338-1340) kies forta mesaĝo temas pri la [[virto]]j de [[justeco]], [[respublikismo]] kaj bona [[administracio]]. Tenante iom for kaj eklezion kaj imperion, tiuj urbo-respublikoj estis fruaj subtenantoj de [[libereco]]. Skinner raportas, ke ekzistis multaj defendantoj de libereco kiel ekzemple [[Matteo Palmieri]] (1406-1475) festita kiel florenca geniulo ne nur en arto, skulptarto kaj arkitekturo, sed ankaŭ ĉe "la rimarkinda florado de [[moralo]], socia kaj [[politika filozofio]] kiuj okazis en Florenco en la sama tempo".<ref name="Skinner, Quentin p. 69">Skinner, Quentin, ''The Foundations of Modern Political Thought'', vol I: The Renaissance; vol II: The Age of Reformation, Cambridge University Press, p. 69</ref> Eĉ grandaj urboj kaj ŝtatoj preter centra Italio, kiel ekzemple la Respubliko Florenco en tiu tempo, estis ankaŭ notindaj pro siaj komercistaj respublikoj, aparte la Venecia respubliko. Kvankam en praktiko tiuj estis [[Oligarkio|oligarkiaj]], kaj similis nur malmulte al moderna [[demokratio]], ili havis demokratajn ecojn kaj estis respondemaj ŝtatoj, kun formoj de partopreno en administracio kaj kredo je libereco.<ref name="Skinner, Quentin p. 69"/><ref>Stark, Rodney, ''The Victory of Reason'', New York, Random House, 2005</ref><ref>Martin, J. kaj Romano, D., ''Venice Reconsidered'', Baltimore, Johns Hopkins University, 2000</ref> La relativa [[politika libereco]] kiun ili havigis estis plugvida ĝis akademia kaj arta akcelo.<ref>Burckhardt, Jacob, [https://web.archive.org/web/20070407035616/http://www.boisestate.edu/courses/hy309/docs/burckhardt/1-7.html ''The Republics: Venice and Florence, The Civilization of the Renaissance in Italy''] Arkivita la 7an de Aprilo, 2007, ĉe Wayback Machine, tradukita de S.G.C. Middlemore, 1878.</ref> Same, la pozicio de italaj grandurboj kiel ekzemple Venecio kiel granda komercejo igis ilin intelektaj vojkruciĝoj. Negocistoj kunportis ideojn de malproksimaj anguloj de la mondo, precipe el la Oriento. Venecio estis la enirejo de Eŭropo por komerci kun Oriento, kaj ankaŭ produktanto de bonkvalita [[vitro]], dum Florenco estis ĉefurbo de [[teksaĵo]]j. La riĉaĵo el tia komerco alportita al Italio ebligis ke grandaj publikaj artaj [[vorko]]j kaj privataj artaj projektoj povus esti komisiitaj. Krome individuoj havis pli da libertempa vivo por studado.<ref>Burckhardt, Jacob, samloke.</ref> === Nigra morto === {{Ĉefartikolo|Nigra morto}} [[Dosiero:Smallpox depicted in the Toggenburg Bible.jpg|eta|dekstra|250ra|<small>Ilustraĵo pri la Nigra Morto en la [[Togenburgo|Togenburga]] [[Biblio]]</small>]] Unu teorio kiu estis proponita asertas, ke la ruiniĝo kaŭzita de [[epidemio]] de [[pesto]] (t.n. [[nigra morto]]) en Florenco, kiu trafis Eŭropon inter 1348 kaj 1350, gvidis al ŝanĝo en la mondkoncepto de homoj en 14-jarcenta Italio. Italio estis precipe malbone trafita per la pesto, kaj estis konjektite ke la konstanta kono kaj kontakto kun [[morto]] alportis kulpohavajn pensarojn resti pli ĉe la vivo sur la tero, prefere ol ĉe [[spiriteco]] kaj la postvivo.<ref>Barbara Tuchman (1978) ''A Distant Mirror'', Knopf ISBN 0-394-40026-7.</ref> Estis argumentite ankaŭ ke nigra morto ekigis novan ondon de pieco, manifestita en la sponsorado de religiaj artaĵoj.<ref>[https://web.archive.org/web/20130309162102/http://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/endmiddle/bluedot/blackdeath.html ''The End of Europe's Middle Ages: The Black Death''] Arkivita la 9an de Marto, 2013, ĉe Wayback Machine, retejo de University of Calgary. (alirita la 5an de Aprilo, 2007)</ref> Tamen, tio ne plene klarigas kial Renesanco okazis specife en Italio en la 14-a jarcento. Nigra morto estis [[pandemio]] kiu okazis en tuta Eŭropo, ne nur en Italio. La apero de la Renesanco en Italio estis plej multe verŝajne la sekvo de la kompleksa interagado de ĉi-supre menciitaj faktoroj.<ref>Brotton, J., The Renaissance: A Very Short Introduction, OUP, 2006 ISBN 0-19-280163-5.</ref> La plago estis alportita de [[pulo]]j el ŝipoj revenintaj el havenoj de Azio, tuj etendiĝintaj pro manko de purigaj sistemoj: la populadio de Anglio, tiam de ĉirkaŭ 4.2 milionoj, perdis 1.4 milionojn da personoj pro la [[bubona plago]]. La populacio de Florenco estis preskaŭ duonigita en la jaro 1347. Kiel rezulto de la malpliigo de la loĝantaro, la valoro de la [[laborista klaso]] pliiĝis, kaj nenobeloj ekĝuis pli da libereco. Por plenumi la pliiĝantan laborpeton, laboristoj veturis serĉe de la plej favoraj ekonomie laborkondiĉoj.<ref>Netzley, Patricia D. ''Life During the Renaissance''. San Diego: Lucent Books, Inc., 1998.</ref> La demografia malpliiĝo pro la plago havis ekonomiajn sekvojn: la [[prezo]] de manĝaĵoj falis kaj ankaŭ la tervaloro malaltiĝis je ĉirkaŭ 30–40% en plej ampleksaj partoj de Eŭropo inter 1350 kaj 1400.<ref>Hause, S. & Maltby, W. (2001). ''A History of European Society. Essentials of Western Civilization'' (Vol. 2, p. 217). Belmont, CA: Thomson Learning, Inc.</ref> [[Terposedanto]]j frontis grandan perdon, sed por normaluloj ĝi estis monpluvo. La survivantoj de la plago trovis ne nur, ke la prezo de manĝaĵoj estis pli malmultekostaj sed ankaŭ ke la teroj estis pli abundaj, kaj multaj el ili heredis propraĵojn el siaj mortintaj parencoj. La etendo de la malsano estis evidente pli forta en malriĉaj areoj. [[Epidemio]]j senhomigis urbojn, ĉefe ĉe infanoj. Plagoj estis facile etenditaj de [[pediko]]j, nepura [[trinkakvo]], armeoj, aŭ simple pro malbonaj vivkondiĉoj. Infanoj estis ĉefe frapitaj de multaj malsanoj, kiaj [[tifo]] kaj denaska [[sifiliso]], kiuj tuŝis la imunsistemon, lasante la geknabon sed luktoŝanco. Infanoj loĝantaj en urboj estis pli atakitaj de la etendo de la malsanoj ol la infanoj de riĉuloj.<ref>"Renaissance And Reformation France" Mack P. Holt pp. 30, 39, 69, 166</ref> La Nigra morto okazigis pli grandan katastrofon al la socia kaj politika strukturo de Florenco ol sekvaj epidemioj. Spite gravan nombron de mortoj inter membroj de la regantaj klasoj, la registaro de Florenco plue funkciis dum tiu periodo. Formalaj kunsidoj de la elektitaj reprezentantoj estis suspenditaj dum la pinto de la epidemio pro la ĥaosaj vivkondiĉoj en la urbo, sed malgranda grupo de funkciuloj estis nomumitaj por regadi la urbajn aferojn, kio sekurigis kontinuecon de regado.<ref>{{Cite book|last1=Hatty|first1=Suzanne E.|last2=Hatty|first2=James|title=Disordered Body: Epidemic Disease and Cultural Transformation|publisher=SUNY Press|page=89|url=https://books.google.com/books?id=V0yJQXmGODgC&pg=PA89|year=1999|isbn=9780791443651}}</ref> === Kulturaj kondiĉoj en Florenco === [[Dosiero:Lorenzo de' Medici-ritratto.jpg|eta|maldekstre|180ra|[[Lorenzo de' Medici]], reganto de [[Florenco]] kaj patrono de artoj.]] Delonge estis demando pri debato kial Renesanco komenciĝis en Florenco, kaj ne aliloke en Italio. Akademiuloj notis plurajn ecojn unikajn por Florenco. Multaj emfazis la rolon de la familio Medici, bankista familio kaj krome duka dinastia familio, apoganta kaj stimulanta la artojn. [[Lorenzo de Mediĉo]] (1449-1492) estis la katalizilo por grandega kvanto de arto-patroneco, instiganta sian samlandanon por komisii verkojn de la gvidaj artistoj de Florenco, inkluzive de [[Sandro Botticelli]] kaj de [[Michelangelo Buonarroti]].<ref name="Strathern, Paul 2003"/> Verkoj de Neri di Bicci, Botticelli, da Vinci, kaj [[Filippino Lippi]] estis komisiitaj aldone fare de la Konvento de Sankta Donato en Skopeto en Florenco.<ref>Guido Carocci, ''I dintorni di Firenze'', Vol. II, Galletti e Cocci, Firenze, 1907, pp. 336–337</ref> La Renesanco estis certe survoje antaŭ ol Lorenzo venis por funkciigi ĝin; efektive, antaŭ la Medici-familio mem atingis hegemonion en florenca socio. Kelkaj historiistoj postulis, ke Florenco estis la naskiĝloko de Renesanco kiel rezulto de bonŝanco, t.e. ke "Granduloj" estis naskitaj tie per ŝanco.<ref>Burckhardt, samloke</ref> Da Vinci, Botticelli kaj Michelangelo estis ĉiuj naskitaj en [[Toskanio]]. Argumentante ke tia ŝanco ŝajnas neverŝajna, aliaj historiistoj asertis ke tiuj "Granduloj" povis nur pliiĝi al eminenteco pro la superregaj kulturaj cirkonstancoj en la tempo.<ref>Stephens, J., ''Individualism and the cult of creative personality'', The Italian Renaissance, New York, 1990 p. 121.</ref> == Karakterizaĵoj == === Humanismo === {{Ĉefartikolo|Renesanca Humanismo}} [[Dosiero:Santi di Tito - Niccolo Machiavelli's portrait.jpg|eta|200ra|dekstra|[[Makiavelo]].]] Laŭ kelkaj manieroj [[Renesanca Humanismo|humanismo]] ne estis [[filozofio]] en si mem, sed prefere metodo de lernado. Kontraste al la mezepoka [[Skolastiko|skolastika maniero]], kiu fokusis al solvado de kontraŭdiroj inter verkistoj, humanistoj studis antikvajn tekstojn en la originalo, kaj taksis ilin tra kombinado de rezonado kaj [[Empirio|empiria pruvaro]]. Humanisma edukado estis bazita sur la programo de "studia humanitatis", kiu estante la studo de kvin homsciencoj: nome [[poezio]], [[gramatiko]], [[historio]], [[morala filozofio]] kaj [[retoriko]]. Kvankam historiistoj foje luktis por difini humanismon ĝuste, la plej granda parto decidis pri "mezo de la vojo-difino... la movado renormaliĝi, interpreti, kaj asimili la lingvon, literaturon, lernadon kaj valorojn de antikvaj Grekio kaj Romjo".<ref>Burke, P., "The spread of Italian humanism", en ''The Impact of Humanism on Western Europe'', eld. A. Goodman kaj A. MacKay, London, 1990, p. 2.</ref> Super ĉio, humanistoj asertis "la genion de [[homo]]... la unika kaj speciala kapablo de la homa [[animo]]."<ref>Asertita de Gianozzo Manetti en ''On the Dignity and Excellence of Man'', citita en Clare, J., ''Italian Renaissance''.</ref> Humanismaj fakuloj formis la intelektan pejzaĝon ĝenerale en la frua moderna periodo. Politikaj filozofoj kiel ekzemple [[Niccolò Machiavelli]] kaj [[Thomas More]] (1478-1535) revivigis la ideojn de grekaj kaj romiaj pensuloj, kaj uzis ilin en kritikoj de siatempaj registaroj, sekvante la islamajn antaŭaĵojn de [[Ibn Ĥaldun]].<ref>H., Miller, John. [https://worldcat.org/es/title/11117374 ''Ibn Khaldun and Machiavelli: an examination of paradigms''.] OCLC 11117374.</ref><ref>''Religion and Political Development. Some Comparative Ideas on Ibn Khaldun and Machiavelli'' de Barbara Freyer Stowasser</ref> La kontribuo de Machiavelli, laŭ la konsideroj de Isaiah Berlin, estis grava mejloŝtono kiu asignas unikan rezonadon al [[politiko]] kaj ebligas konsideri lin la patro de la socia scienco. [[Pico della Mirandola]] kiu vivis nur dudek tri jarojn skribis tio kio ofte estas konsiderita la [[manifesto]] de la Renesanco, vigla defendo de pensado, nome la ''[[Oratio de hominis dignitate]]'' ({{traduke|diskurso pri la homa digno}}), kiu konsistas el serio de tezoj pri filozofio, natura penso, kredo kaj magio kaj estis defendintaj kontraŭ ajna kontraŭulo ĉe la tereno de la [[racio]].<ref>Fakuloj kiel Cassirer kaj Garin, laŭ Jacob Burckhardt. Cititaj en ''Interpretations'', en Francesco Borghesi, Michael Papio, Massimo Riva, Pico Della Mirandola: ''Oration on the Dignity of Man: A New Translation and Commentary'', Cambridge University Press, 2012, ISBN, 9781107015876, p. 51</ref> [[Dosiero:Hans Holbein d. J. 065.jpg|eta|200ra|maldekstre|[[Thomas More]].]] [[Matteo Palmieri]] (1406-1475), alia humanisto, estas plej konata pro sia laboro ''De la vita civile'' ("Pri la civitana vivo"; presita 1528) kiu rekomendis civitan humanismon, kaj pro sia influo en rafinado de la toskana popollingvo al la sama nivelo kiel la latina. La skribaj verkoj de Palmieri desegnitaj sur romiaj filozofoj kaj teoriuloj, aparte ĉe [[Cicero]], kiuj, kiel Palmieri, vivis aktive la publikan vivon kiel civitano kaj funkciulo, same kiel teoriulo kaj filozofo kaj ankaŭ ĉe [[Kvintiliano]]. Forte transigite al profunda kaj larĝa eduko Palmieri kredis, ke tio disponigus homojn al publika engaĝiĝo kaj plibonigus la homan kapaciton fari bonfarojn kaj kontribui al la komunumo. Kvankam li plenumis oficon inter 1432 kaj 1475, li estas plej bone memorita pro tiuj skribaĵoj glorantaj la idealon de humanismo kiel kombinado de lernado kun civita aŭ politika agado. Eventuale la plej trafa esprimo de lia perspektivo pri humanismo estis en 1465 poezia libro ''La città di vita'' (La vivurbo)), sed la pli frua verko ''De la vita civile'' estas pli vasta. Kunmetita kiel serio de [[dialogo]]j faritaj en kampara domo en la Mugello-kamparo ekster Florenco dum la pesto de 1430, Palmieri pliprofundigas la kvalitojn de la ideala civitano. La dialogoj koncernas kiel infanoj evoluas mense kaj fizike, kiel civitanoj povas konduki sin morale, kiel civitanoj kaj ŝtatoj povas certigi kredindecon en la publika vivo, kaj grava debato sur la diferenco inter tio kiu estas pragmate utila kaj tio honeste. La humanistoj kredis, ke gravas transcendi al la postvivo kun perfektaj menso kaj korpo, kio povas esti atingita per edukado. La celo de humanismo estis kreadi universalan homon kies persono kombinu intelektan kaj fizikan elstarecon kaj kiu estu kapabla funkcii honore en ajna situacio.<ref>Hause, S. & Maltby, W. (2001). ''A History of European Society. Essentials of Western Civilization'' (Vol. 2, pp. 245–246). Belmont, CA: Thomson Learning, Inc.</ref> Tiu ideologio estis referencata kiel ''uomo universale'', antikva grek-romia idealo. Edukado dum la Renesanco estis komponita ĉefe de antikvaj literaturo kaj historio ĉar oni kredis, ke la klasikuloj havigas moralan instruadon kaj intensan komprenon de la [[homa konduto]]. ==== Humanismo kaj bibliotekoj ==== Unika karaktero de kelkaj renesancaj [[biblioteko]]j estas ke ili estis malfermaj al la publiko. Tiuj bibliotekoj estis lokoj kie ideoj estis interŝanĝitaj kaj kie fakuleco kaj legado estis konsiderataj kaj plezuraj kaj profitaj al la menso kaj al la animo. Ĉar [[liberpensado]] estis markilo de la epoko, multaj bibliotekoj enhavis ampleksan gamon de verkistoj. Klasikaj tekstoj povis esti trovitaj kun humanistajn verkojn. Tiuj neformalaj asocioj de intelektuloj profunde influis la renesancan kulturon. Kelkaj el la plej riĉaj "bibliofiloj" (libroŝatantoj) konstruis bibliotekojn kiel temploj por [[libro]]j kaj [[sciaro]]. Nombraj bibliotekoj aperis kiel manifestaĵoj de enorma riĉeco kun amo al librok. Kelkfoje, kultivitaj konstruantoj de bibliotekoj ankaŭ ricevis komision proponi aliulojn la oportuno uzi iliajn kolektojn. Elstaraj aristokratoj kaj ekleziaj princoj kreis grandajn bibliotekojn pore uzado de siaj kortegoj, nomitaj "kortegaj bibliotekoj", kaj estis hejmigitaj en lukse desegnitaj monumentaj konstruaĵoj ornamitaj per lignaj artaĵoj kaj muroj dekoraciitaj per [[fresko]]j.<ref>(Murray, Stuart A.P.).</ref> Tio unuflanke iel sekvis la tradiciojn de la mezepokaj monaĥejaj bibliotekoj kaj aliflanke tute kontrastis kun tiuj. === Arto === {{Ĉefartikolo|Renesanca arto|Flandraj Primitivuloj}} [[Dosiero:Tiziano - Amor Sacro y Amor Profano (Galería Borghese, Roma, 1514).jpg|eta|400ra|[[Ticiano]], ''Sankta kaj nesankta amo'', ĉ. 1513 – 1514.|dekstra]] Renesanca arto markas kulturan renaskiĝon kiel fermo de la Mezepoko kaj starto de la modernepoka mondo. Unu el la karakteraj ecoj de Renesanca arto estis ĝia evoluo de tre [[realismo|realisma]] linia perspektivo. [[Giotto]] (1267-1337) estas konsiderita unua kiu traktis [[pentrarto]]n kiel [[fenestro]] en spaco, sed ne estis ĝis la verkoj de arkitekto [[Filippo Brunelleschi]] (1377-1446) kaj la postaj verkoj de [[Leon Battista Alberti]] (1404-1472) kiam [[perspektivo]] estis formaligita kiel arta tekniko.<ref>Clare, John D. & Millen, Alan, ''Italian Renaissance'', London, 1994, p. 14.</ref> La evoluo da perspektivo estis parto de pli larĝa tendenco direkte al realismo en la artoj.<ref>Stork, David G. [https://web.archive.org/web/20070614023308/http://sirl.stanford.edu/~bob/teaching/pdf/arth202/Stork_SciAm04.pdf ''Optics and Realism in Renaissance Art''] Arkivita la 14an de Junio, 2007, ĉe Wayback Machine (Alirita la 10an de Majo, 2007)</ref> Tiucele, pentristoj evoluigis ankaŭ aliajn teknikojn, studante lumon, ombron, kaj, eĉ plej fame homan anatomion. Subkuŝante al tiuj ŝanĝoj en arta metodo, estis renoviĝinta deziro prezenti la belecon de [[naturo]], kaj malimpliki la aksiomojn de estetiko, kun la verkoj de Leonardo, Michelangelo kaj Rafaelo reprezentantaj artajn pintojn kiuj estis multe imititaj fare de aliaj artistoj.<ref>Vasari, Giorgio, ''Lives of the Artists'', tradukita de George Bull, Penguin Classics, 1965, ISBN 0-14-044164-6.</ref> Aliaj rimarkindaj artistoj estis [[Sandro Botticelli]], laborante por la familio Medici en Florenco, [[Donatello]] same florenca, kaj [[Ticiano]] en Venecio, inter aliaj. [[Dosiero:Dürer Melancholia I.jpg|eta|maldekstre|[[Albrecht Dürer]], Alegorio de la [[Melankolio]]: nova temo kaj nova tekniko, nome la [[gravurado]].]] Samtempe, en [[Nederlando]], precipe vigla arta kulturo evoluis, la verkoj de [[Hugo van der Goes]] kaj de [[Jan van Eyck]] havis akuratan influon sur la evoluo de la pentrarto en Italio, kaj teknike kun la enkonduko de olea farbo kaj tolo, kaj stile en esprimoj de naturalismo en reprezentantaro. Poste, la laboro de [[Pieter Brueghel la pli aĝa]] inspiris artistojn por prezenti temojn de ĉiutageco.<ref>[https://www.wga.hu/frames-e.html?/bio/b/bruegel/pieter_e/biograph.html Peter Brueghel, Biography,] Web Gallery of Art (alirita la 10an de Majo, 2007)</ref> {{Ĉefartikolo|Renesanca arkitekturo}} En [[arkitekturo]], [[Filippo Brunelleschi]] estis plej antaŭa en studado de la restaĵoj de antikvaj klasikaj konstruaĵoj, kaj kun retrovita sciaro pri la verkisto de unua jarcento [[Vitruvio]] kaj pri la floranta fako de matematiko, formulis la renesancan stilon kiun li kopiis kaj plibonigis en klasikaj formoj. La grava atingo de Brunelleschi de inĝenieristiko estis la konstruaĵo de la kupolo de [[Katedralo Santa Maria del Fiore]].<ref>Hooker, Richard, [https://web.archive.org/web/20070522160730/http://www.cartage.org.lb/en/themes/arts/Architec/RenaissanceArchitecture/ArchitectureandPublicSpace/ArchitectureandPublicSpace.htm ''Architecture and Public Space''] Arkivita la 22an de Majo, 2007, ĉee Wayback Machine (alirita la 10an de Majo, 2007)</ref> La unua konstruaĵo kiu montris tion estis la Kirko de Sankta Andreo konstruita fare de [[Alberti]] en [[Mantovo]]. La elstara arkitektura laboro de la pinta Renesanco estis la rekonstruado de la [[Baziliko Sankta Petro]], kombinante la kapablojn de [[Bramante]], [[Michelangelo]], [[Rafaelo]], [[Antonio da Sangallo la Plijuna|Sangallo]] kaj [[Carlo Maderno|Maderno]]. La romiaj ordo-specoj de [[kolono]]j estas uzitaj: [[Toskana ordo|toskana]] kaj [[Kompozita ordo|kompozita]]. Tiuj povas esti strukturaj, apogante arkadon aŭ [[arkitrabo]]n, aŭ sole dekoracia aro kontraŭ muro en la formo de pilastroj. Dum la Renesanco, arkitektoj planis uzi [[kolono]]jn, [[pilastro]]jn, kaj [[entablemento]]jn kiel integra sistemo. Unu el la unuaj konstruaĵoj uzantaj pilastrojn kiam integra sistemo estis en la Malnova Sakristio (1421-1440) de [[Filippo Brunelleschi]].<ref>Saalman, Howard (1993). ''Filippo Brunelleschi: The Buildings''. Zwemmer. ISBN 978-0-271-01067-0.</ref> Arkaĵoj, duonrondaj aŭ (en la [[Manierismo|Manierisma stilo]]) segmentaj, estas ofte uzitaj en arkadoj, apogitaj sur [[moleo]]j aŭ kolonoj kun versaloj. Povas ekzisti sekcio de entablemento inter la kapitelo kaj la starto de la arkaĵo. Alberti estis unu el la unuaj kiuj utiligis la arkaĵon sur monumentoj. Renesancaj volboj ne havas ripojn. Ili estas duonrondaj aŭ segmentaj kaj en kvadrata plano, male al la gotika volbo kiu estas ofte ortangula. Renesancaj artistoj ne estis paganoj, kvankam ili admiris antikvecon kaj tenis kelkajn ideojn kaj simbolojn de la mezepoka pasinteco. [[Nicola Pisano]] (ĉirkaŭ 1220 – ĉirkaŭ 1278) imitis klasikajn formojn portretante scenojn el la Biblio. Lia ''Anunciacio'', el la Baptejo de [[Pizo (Italio)|Pizo]], montris, ke la klasikaj modeloj influis la italan arton antaŭ Renesanco enradikiĝis kiel literatura movado.<ref>Hause, S. & Maltby, W. (2001). ''A History of European Society. Essentials of Western Civilization'' (Vol. 2, pp. 250–251). Belmont, CA: Thomson Learning, Inc.</ref> {{Ĉefartikolo|Renesanca literaturo}} Renesanca literaturo rilatas al eŭropa [[literaturo]], influita de la intelektaj kaj kulturaj tendencoj asociitaj kun la Renesanco. La literaturo de la Renesanco estis verkita ene de la ĝenerala movado de la Renesanco, kiu ekestis en la Italio de la 14-a jarcento kaj daŭris ĝis la 16-a jarcento dum ĝi disvastiĝis en la ceteron de la okcidenta mondo. Ĝin karakterizas la adopto de humanisma filozofio kaj la reakiro de la klasika antikva tempo. Ĝi profitis la disvastiĝon de [[presado]] en la lasta parto de la 15-a jarcento. Por la verkistoj de la Renesanco, grek-romia inspiro estis montrita kaj en la temoj de verkado kaj en la literaturaj formoj kiujn ili uzis. La mondo estis konsiderata el homcentrita perspektivo. === Scienco === [[Dosiero:Nikolaus Kopernikus.jpg|eta|Anonima portreto de [[Nikolao Koperniko]] (ĉirkaŭ 1580).]] [[Dosiero:Pacioli.jpg|eta|''Portreto de Luca Pacioli'', patro de kalkulado, pentrita de Jacopo de' Barbari, 1495 ([[Muzeo Kapodimonte]]). Oni pensis, ke eble [[Leonardo da Vinci]] pentris la [[rombokub-okedro]]n.<ref>{{cite journal |doi=10.2307/3619717 |title=The Portrait of Fra Luca Pacioli |journal= The Mathematical Gazette |volume=77 |issue=479 |page=143 |year=1993 |last1=MacKinnon |first1=Nick|jstor=3619717 |s2cid=195006163 |issn=0025-5572 }}</ref>]] Aplikita plinovigo etendiĝis al [[komerco]]. Fine de la 15-a jarcento, [[Luca Pacioli]] publikigis la unuan verkon pri [[librotenado]], kio faris lin la fondinto de [[kontado]].<ref name=jkdiwan>{{cite book |last=Diwan |first=Jaswith|title=Accounting Concepts & Theories|publisher=Morre|location=London|id=id# 94452|pages=1–2}}</ref> La remalkovro de antikvaj tekstoj kaj la invento de la [[presarto]] ĉirkaŭ 1440 demokratiigis la lernadon kaj ebligis pli rapidan propagadon de pli amplekse distribuitaj ideoj. En la unua periodo de la [[Itala Renesanco]], humanistoj favoris la studadon de [[Homa scienco|homaj sciencoj]] super [[natura filozofio]] aŭ [[aplikita matematiko]], kaj ilia adorado por klasikaj fontoj plue diigis la [[Aristotelo|aristotelajn]] kaj [[Ptolemeo|ptolemeajn]] rigardojn al la universo. Verkante ĉirkaŭ 1450, [[Nikolao de Kuzo]] antaŭigis la [[Kopernika suncentrismo|suncentrisman]] mondorigardon de [[Nikolao Koperniko|Koperniko]], sed laŭ filozofia maniero. Scienco kaj arto interplektiĝis en la frua Renesanco, kaj plurfakaj artistoj kiel [[Leonardo da Vinci]] faris observajn desegnojn de anatomio kaj naturo. Leonardo plenumis kontrolitajn eksperimentojn pri akvofluo, medicina dissekco, kaj sistema studo de movado kaj [[aerodinamiko]], kaj li antaŭvidis principojn de esplormetodo kiu kondukis [[Fritjof Capra]] klasigi lin kiel la "patro de moderna scienco".<ref>Capra, Fritjof, ''The Science of Leonardo; Inside the Mind of the Great Genius of the Renaissance'', New York, Doubleday, 2007. Kompleta studo de 2007 de Fritjof Capra montras, ke Leonardo estis multe pli granda sciencisto ol oni pensis antaŭe, kaj ne ĝuste nur kiel inventisto. Leonardo estis plinoviganto en sciencoteorio kaj en la enkonduko de la aktuala sciencopraktiko. En la detala esplorado de Capra pri multaj survivantaj manuskriptojn, la scienco de Leonardo kongrua kun la holistaj nemeĥanikaj kaj nereduktaj alproksimiĝoj al scienco, kiuj iĝis popularaj hodiaŭ.</ref> Aliaj ekzemploj de la kontribuado de Da Vinci dum tiu periodo estas maŝinoj desegnitaj por segi marmoron kaj levi monolitojn, kaj novaj malkovroj en akustiko, botaniko, geologio, anatomio kaj meĥaniko.<ref>''Columbus and Vesalius – The Age of Discoverers''. ''JAMA''. 2015;313(3):312. {{doi|10.1001/jama.2014.11534}}</ref> Taŭga medio disvolvis demandaron pri la klasika scienca doktrino. La [[Epoko de Malkovroj|malkovro]] en 1492 de la [[Nova Mondo]] fare de [[Kristoforo Kolumbo]] defiis la klasikan mondorigardon. La verkoj de [[Ptolemeo]] (en geografio) kaj de [[Galeno el Pergamo|Galeno]] (en medicino) ne ĉiam kongruis kun la ĉiutagaj observoj. Kiam la [[Reformacio]] kaj la [[Kontraŭreformacio]] disvolviĝis, la [[Norda Renesanco]] montris klaran ŝanĝon de fokuso el la aristotela natura filozofio al kemio kaj al biologiaj sciencoj (botaniko, anatomio, kaj medicino).<ref>Allen Debus, ''Man and Nature in the Renaissance'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1978).</ref> Kelkaj fakuloj vidis tion kiel "[[scienca revolucio]]", antaŭante la komenco de la moderna epoko,<ref>Butterfield, Herbert, ''The Origins of Modern Science, 1300–1800'', p. viii</ref> aliaj kiel akcelo de kontinua procezo etendiĝante el la antikva mondo ĝis la nuntempo.<ref>Shapin, Steven. ''The Scientific Revolution'', Chicago: University of Chicago Press, 1996, p. 1.</ref> Gravaj sciencaj progresoj estis faritaj dum tiu tempo fare de [[Galileo Galilei]], [[Tycho Brahe]], kaj [[Johannes Kepler]].<ref>"Scientific Revolution" en ''[[Encarta]]''. 2007. [https://web.archive.org/web/20031205204251/http://encarta.msn.com/encyclopedia_701509067/Scientific_Revolution.html]</ref> Koperniko, en ''[[De revolutionibus orbium coelestium]]'' (''Pri la revoluoj de la ĉielaj sferoj''), klarigis kiel la Tero moviĝas ĉirkaŭ la Suno kaj ne male. ''[[De humani corporis fabrica]]'' (''Pri la funkciado de la homa korpo'') de [[Andreas Vesalius]], havigis novan fidon al la rolo de [[dissekco]], observado, kaj la [[Meĥanikismo|meĥanikisman]] vidpunkton pri anatomio.<ref name="short-science">Brotton, J., "Science and Philosophy", ''The Renaissance: A Very Short Introduction'' [[Oxford University Press]], 2006 {{ISBN|0-19-280163-5}}.</ref> Alia grava disvolvigo estis en la propra ''procezo'' por malkovro, nome la [[scienca metodo]],<ref name="short-science" /> fokuse al [[Empirio|empiria pruvaro]] kaj al la gravo de [[matematiko]], dum oni forigis multon de la Aristotela scienco. Fruaj kaj influaj proponantoj de tiuj ideoj estis Koperniko, Galileo, kaj [[Francis Bacon]].<ref> Van Doren, Charles (1991) ''A History of Knowledge'' Ballantine, New York, [https://books.google.com/books?id=Tzmou_a0CCMC&pg=PA211 pp. 211–212], {{ISBN|0-345-37316-2}}</ref><ref>Burke, Peter (2000) ''A Social History of Knowledge: From Gutenberg to Diderot'' Polity Press, Cambridge, Massachusetts, [https://books.google.com/books?id=fbGuxIsGjwsC&pg=PA40 p. 40], {{ISBN|0-7456-2484-7}}</ref> La nova scienca metodo kondukis al grandaj kontribuoj en la kampoj de astronomio, fiziko, biologio, kaj anatomio. Joseph Ben-David verkis: {{Citaĵo|Rapida akumulado de sciaro, kio karakterizis la disvolvigon de scienco ekde la 17-a jarcento, neniam estis okazinta antaŭ tiu tempo. La nova tipo de scienca aktiveco aperis nur en malmultaj landoj de Okcidenta Eŭropo, kaj estis limigita ankaŭ al tiu malgranda epoko de ĉirkaŭ du cent jaroj. (Ekde la 19-a jarcento, la scienca sciaro estis asimilita de la cetero de la mondo).}}<ref>{{Cite book | last = Hunt | first = Shelby D. | title = Controversy in marketing theory: for reason, realism, truth, and objectivity | url = https://books.google.com/books?id=07lchJbdWGgC| publisher = M.E. Sharpe | year = 2003 | page = 18 | isbn = 978-0-7656-0932-8}}</ref> === Religio === [[Dosiero:Holbein-erasmus.jpg|maldekstre|eta|170ra|[[Erasmo]], pentrita de [[Hans Holbein la malpliaĝa]].]] [[Dosiero:Martin_Luther,_1529.jpg|maldekstre|eta|170ra|[[Marteno Lutero]].]] {{Ĉefartikolo|Reformacio|Kontraŭreformacio}} La novaj idealoj de humanismo, kvankam pli sekularaj en kelkaj aspektoj, evoluis kontraŭ kristana fono, precipe en la Norda Renesanco. Efektive, multo (se ne la plej granda parto) de la nova arto estis komisiita per aŭ en dediĉo al la eklezio. Tamen, Renesanco havis profundan efikon al tiutempa teologio, precipe en la maniero kiel homoj perceptas la rilaton inter homo kaj dio.<ref>Open University, ''Looking at the Renaissance: Religious Context in the Renaissance'' (Alirita la 10an de Majo, 2007)</ref> Multaj el la plej antaŭaj teologoj de la periodo estis anoj de la humanisma metodo, inkluzive de [[Erasmo]], [[Zvinglo]], [[Thomas More]], [[Marteno Lutero]], kaj [[Kalvino]]. Renesanco komencis en tempoj de religia tumulto. La forpasinta Mezepoko vidis periodon de politika intrigo ĉirkaŭi la [[papo]]ficon, kulminante per la [[Granda okcidenta skismo]], en kiu tri homoj samtempe postulis esti la vera [[Papo]], nome la episkopo de [[Diocezo de Romo|Romo]].<ref>[[Catholic Encyclopedia]], [https://www.newadvent.org/cathen/13539a.htm Western Schism] (Alirita la 10an de Majo, 2007)</ref> Kvankam la skismo estis solvita fare de la [[Koncilio de Konstanco]] (1414), en la 15-a jarcento okazis rezulta reformomovado konata kiel [[Konciliismo]], kiu serĉis limigi la potencon de la papo. Kvankam la papofico poste elvenis kiel supera en ekleziaj aferoj fare de la [[Kvina Laterana koncilio]] (1511), ĝi estis obstine daŭre akuzita pro [[korupto]], plej fame en la persono de [[Aleksandro la 6-a]], kiu estis akuzita diverse je [[fraŭdo]], [[nepotismo]] kaj generado de kvar {{J|nelegitima filo}} estante kardinalo, kiujn li foredzigis por ke ili akiru multe da potenco.<ref>[[Catholic Encyclopedia]], [https://www.newadvent.org/cathen/01289a.htm Pope Alexander VI] (Alirita la 10an de Majo, 2007)</ref> Klerikoj kiel ekzemple Erasmo kaj Lutero proponis reformon al la eklezio, ofte surbaze de humanisma teksta kritiko de la [[Nova Testamento]].<ref>''Looking at the Renaissance: Religious Context in the Renaissance''</ref> Efektive Lutero en oktobro 1517 publikigis la 95 Tezojn, kritikantajn la papan aŭtoritatecon kaj ĝian perceptitan korupton, precipe rilate al la vendado de [[indulgenco]]j. La 95 Tezoj kondukis al la reformacio, rompo kun la Eklezio Romkatolika kiu antaŭe postulis monopolan hegemonion en Okcidenteŭropo. Humanismo kaj Renesanco tial ludis rektan rolon en ekfunkciigado de la reformacio, same kiel en multaj aliaj samtempaj religiaj debatoj kaj konfliktoj. La papo [[Paŭlo la 3-a]] venis al la papa trono (1534–1549) post la [[Disrabado de Romo (1527)|Disrabado de Romo en 1527]], kiam necertecoj hegemoniis en la [[Katolika Eklezio]] post la Protestanta [[Reformacio]]. Nikolao Koperniko dediĉis sian ''[[De revolutionibus orbium coelestium]]'' (Pri la revoluoj de la ĉielaj sferoj) al Paŭlo la 3-a, kiu iĝis avo de la kardinalo Alessandro Farnese, kiu posedis pentraĵojn de [[Tiziano]], [[Mikelanĝelo]], kaj [[Rafaelo]], same kiel gravan kolekton de desegnoj, kaj kiuj mendis la majstroverkon de [[Giulio Clovio]], eble la lasta ĉefa [[ilustrita manuskripto]], nome ''Farnesaj Horoj''. === Memkonscio === [[Dosiero:The historian Leonardo Bruni.jpg|eta|altdekstre|[[Leonardo Bruni]].]] Ĉirkaŭ la 15-a jarcento, verkistoj, artistoj kaj arkitektoj en Italio estis tre konsciaj pri la transformoj kiuj estis okazantaj kaj estis uzantaj frazojn kiel ''modi antichi'' (je antikva maniero) aŭ ''alle romana et alla antica'' (je maniero de romianoj kaj de antikvuloj) por priskribi iliajn verkojn. Jam en la 1330-aj jaroj [[Petrarko]] referencis la antaŭkristanajn tempojn kiel ''antiqua'' (antikveco) kaj la kristanan periodoj kiel ''nova'' (nova).<ref name=mommsen>{{cite journal | last = Mommsen | first = Theodore E.|author-link =Theodor Ernst Mommsen |title = Petrarch's Conception of the 'Dark Ages' | journal = Speculum| volume = 17 | issue = 2 | pages = 226–242 | year = 1942| doi = 10.2307/2856364|jstor = 2856364 | s2cid = 161360211}}</ref> El la itala perspektivo de Petrarko, tiu nova periodo (kiu inkludis sian propran tempon) estis epoko de nacia eklipso.<ref name=mommsen/> [[Leonardo Bruni]] estis la unua, kiu uzis tripartan [[periodo|periodigon]] en sia ''Historio de la Florenca Popolo'' (1442).<ref name="Hankins">Leonardo Bruni, James Hankins, ''History of the Florentine people'', Volume 1, Books 1–4 (2001), p. xvii.</ref> La unuaj du periodoj de Bruni estis bazitaj sur tiuj de Petrarko, sed li aldonis trian periodon, ĉar li kredis, ke Italio ne plu estis en stato de dekadenco. [[Flavio Biondo]] uzis similan epokokadron ĉe ''Jardekoj de historio el la dekadenco de la Romia Imperio'' (1439–1453). Humanistaj historiistoj argumentis, ke tiutempaj fakuloj restarigis rektajn ligilojn kun la klasika periodo, tiel preterpasigante la mezepokan periodon, kiun ili mem poste nomis por la unua fojo la "Mezepoko". Tiu termino por la unua fojo aperis en Latino en 1469 kiel ''media tempestas'' (mezaj tempoj).<ref name="Albrow">Albrow, Martin, ''The Global Age: state and society beyond modernity'' (1997), Stanford University Press, [https://books.google.com/books?id=ZwmdxMMjOd4C&pg=PA205 p. 205] {{ISBN|0-8047-2870-4}}.</ref> La termino ''rinascita'' (renaskiĝo) por la unua fojo aperis tamen en sia larĝa senco en la verko de [[Giorgio Vasari]] nome ''[[Le Vite de' più eccellenti pittori, scultori, e architettori|La vivoj de artistoj]]'', 1550, reviziita en 1568.<ref name="panofsky">[[Erwin Panofsky|Panofsky, Erwin]]. ''Renaissance and Renascences in Western Art'', New York: Harper and Row, 1960.</ref><ref>The Open University Guide to the Renaissance, ''[http://www.open.ac.uk/Arts/renaissance/defining.htm Defining the Renaissance] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121014034252/http://www.open.ac.uk/Arts/renaissance/defining.htm |date=2012-10-14 }}'' (Alirita la 10an de Majo, 2007)</ref> Vasari dividas la epokon en tri fazoj: la unua fazo enhavus [[Cimabue]], [[Giotto]], kaj [[Arnolfo di Cambio]]; la dua fazo enhavus [[Masaccio]], [[Filippo Brunelleschi|Brunelleschi]], kaj [[Donatello]]; la tria centriĝas en [[Leonardo da Vinci]] kaj kulminas kun [[Mikelanĝelo]]. Ne estis ĝuste la kreskiĝanta memkonscio pri la klasika antikveco kiu okazigis tiun disvolvigon, laŭ Vasari, sed ankaŭ la kreskiĝanta deziro studi kaj imiti la naturon.<ref>Sohm, Philip. ''Style in the Art Theory of Early Modern Italy'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2001) {{ISBN|0-521-78069-1}}.</ref> == Etendo == En la 15-a jarcento, Renesanco etendiĝis rapide el sia naskoloko en Florenco al la cetero de Italio kaj tuj al la cetero de Eŭropo. La invento de la [[presmaŝino]] fare de la germana presisto [[Johannes Gutenberg]] ebligis la rapidan transigon de tiuj novaj ideoj. Dum ĝi etendiĝis, ĝiaj ideoj diversiĝis kaj ŝanĝiĝis, estante adaptitaj al lokaj kulturoj. En la 20-a jarcento, fakuloj ekrompis la ĝeneralan koncepton de Renesanco en regionaj kaj naciaj movadoj. === Franca Renesanco === {{Ĉefartikolo|Franca Renesanco}} [[Dosiero:Écouen (95), château d'Écouen, façade est 3.jpg|eta|230ra|maldekstre|''[[Kastelo de Écouen]]''<ref name =CE>oficiala retejo, fonto citita en [[:fr:château d'Écouen]]</ref> (1532-1567), unu de la francaj renesancaj ''[[Kastelo|châteaux]]'' en la [[Val-d'Oise]], desegnita de la arkitekto Jean Bullant por [[Anne de Montmorency]] (1492-1567) je lia reveno de la militoj de Italio. Aktuale estas hejmo de la ''Musée national de la Renaissance'' (Nacia Muzeo de Renesanco).<ref>oficial retejo, fonto citita en [[:fr:Musée national de la Renaissance]]</ref>]] '''Franca Renesanco''' ({{lang-fr|Renaissance française}}) estas la historiografia nomigo kiu aludas al la [[Arta movado|arta]] kaj [[kulturo|kultura movado]] okazinta en [[Francio]] inter fino de la 17a kaj komenco de la [[15a jarcento]]j (foje markite inter la komenco de la militoj de [[Italio]] (1494) kaj la [[Nanta edikto]] (1598)). Etapo de la [[moderna epoko]], la Renesanco aperis en [[Francio]] post la komenco de la movado en Italio kaj de ties disvastigo al aliaj eŭropaj landoj kaj pro tio oni konsideras ĝin parto de la nomita Norda Renesanco, kiel etendo al la nordo de la Alpoj de la [[Itala Renesanco]], kiu en la unua duono de la 15a jarcento ne havis grandan rezulton en Francio, tiam enmetita en la [[Centjara milito]]. Kiel en [[Italio]], ties karakteraj trajtoj estis kontentigo pri la vivo, fido en la [[Homo]], entuziasmo por sciaro, spirito de libera ekzameno. Tiu movado opoziciis al la mensostato de la Mezepoko kaj serĉis novajn formojn de vivo kaj de civilizo. Fakte, la ebloj naskitaj de la disvastigo de la informado pere de la [[presarto]], kaj la malkovro de la [[Nova Mondo]] trans la Atlantiko, draste ŝanĝis la mondokoncepton de la tiamaj homoj.<ref name=":5">Michelet, ''Renaissance et Réforme''</ref> La franca Renesanco estas epoko de pentristoj, de skulptistoj kiuj estis dungitaj de la reĝoj, speciale [[Francisko la 1-a (Francio)|Francisko la 1-a]] kaj [[Henriko la 2-a (Francio)|Henriko la 2-a]]. Estas la epoko de [[Leonardo da Vinci]], kiu mortis en [[Clos Lucé]], sed ankaŭ de la kreo de la [[Skolo de Fontainebleau]] kaj de la alveno de la [[Mediĉoj]] al Parizo en la 16a jarcento.<ref>[http://lionel.mesnard.free.fr/le%20site/4-1-paris-renaissance-1.html]</ref> === Germana Renesanco === {{Ĉefartikolo|Germana Renesanco}} [[Dosiero:Albrecht Dürer - Portrait of Maximilian I - Google Art Project.jpg|eta|dekstra|230ra|''Portreto de la imperiestro [[Maksimiliano la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Maksimiliano la 1-a]]'' (regis: 1493–1519), nome la unua renesanca [[monarko]] de la [[Sankta Romia Imperio]], fare de [[Albrecht Dürer]], 1519.]] La '''Germana Renesanco''', parto de la [[Norda Renesanco]], estis kultura kaj arta movado kiu etendis inter [[Germanio|germanaj]] pensuloj en la 15a kaj 16a jarcentoj, kiu originiĝis en la [[Itala Renesanco]]. Multaj areoj de artoj kaj sciencoj estis influitaj, ĉefe pro la etendo de la [[Renesanca humanismo]] al variaj germanaj ŝtatoj kaj princlandoj. Estis multaj avancoj faritaj ĉe la disvolvigo de novaj teknikoj en la kampoj de arkitekturo, artoj kaj sciencoj. Germanio produktis du antaŭenigojn kiuj hegemonios en la 16a jarcento tra tuta Eŭropo: [[presarto]] kaj [[Protestanta Reformacio]].<ref>Strauss, Gerald (1965). "The Religious Renaissance of the German Humanists". ''English Historical Review''. 80 (314): 156–157. doi:10.1093/ehr/LXXX.CCCXIV.156. JSTOR 560776.</ref> La plej grava artisto de la Germana Renesanco estas [[Albrecht Dürer]] kiu estas bone konata pro siaj religiaj bildoj kaj gravuraĵoj, pentraĵoj kaj [[pentraĵo|pentritaj]] [[portreto]]j.<ref>Giulia Bartrum, "Albrecht Dürer and his Legacy", British Museum Press, 2002, ISBN 0-7141-2633-0</ref> Gravaj ekzemploj de arkitekturo de tiu periodo estas la Kastelo de [[Landshut]], la [[Kastelo de Heidelberg]] kaj la Urbodomo de [[Aŭgsburgo]].<ref>Harry B. Davis: "What Happened in Heidelberg: From Heidelberg Man to the Present": Verlag Brausdruck GmbH, 1977.</ref> La preĝejo de Sankta Mikaelo en [[Munkeno]] (konstruita inter 1583 kaj 1597 - ne konfuzenda kun la baroka-rokoka samnoma [[preĝejo Sankta Mikaelo (Berg am Laim)|preĝejo Sankta Mikaelo]], konstruita inter 1735 kaj 1751) estas la plej granda renesanca preĝejo norde de Alpoj. === Hispana Renesanco === {{Ĉefartikolo|Hispana Renesanco}} La '''Hispana Renesanco''' estas termino kiu referencas al movado en [[Hispanio]], aperante kun fortaj ligiloj el la [[Itala Renesanco]], kiam la hispanaj regnoj, ĉefe tiuj de Orienta Hispanio havis fortajn kulturajn, politikajn, religiajn kaj militistajn rilatojn kun [[Italio]] jam dum la 14a jarcento, kio daŭros ĝis la fino de la 18-a jarcento, kiu disvastiĝis en Hispanio dum la 15a kaj la 16a jarcentoj (vidu artikolon [[Hispana ora epoko]]). Tiu nova movado kaj epoko fokusiĝis en [[arto]], [[literaturo]], kaj [[scienco]] (respektive [[kulturo]]) inspirite de la Grek-Romia tradicio de la [[Klasika antikveco]], kaj ricevis gravan helpon el kelkaj okazintaĵoj precize de la jaro [[1492]].<ref>José Antonio Maravall, "La época del Renacimiento", en ''Historia y crítica de la literatura española, al cuidado de Francisco Rico'', II, Francisco López Estrada ''Siglos de Oro: Renacimiento'', pp. 44-53.</ref> === Angla Renesanco === {{Ĉefartikolo|Angla Renesanco}} [[Dosiero:Elizabeth1England.jpg|eta|220ra|maldekstre|La ''Ermena Portreto'' de [[Elizabeto la 1-a (Anglio)|Elizabeto la 1-a de Anglio]].]] La '''Angla Renesanco''' estis [[Kulturo|kultura]] kaj [[arta movado]] en Anglio el komenco de la 16-a jarcento ĝis komenco de la 17-a jarcento.<ref name="bl.uk">{{Citaĵo el la reto |url=https://www.bl.uk/shakespeare/articles/key-features-of-renaissance-culture |titolo=Key features of Renaissance culture Andrew Dickson, "An English Renaissance: Key features of Renaissance culture". British Library rete, 2017 |alirdato=2023-05-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210114190641/https://www.bl.uk/shakespeare/articles/key-features-of-renaissance-culture |arkivdato=2021-01-14 }}</ref> Ĝi estas asocia kun la tut-eŭropa Renesanco kiu estas kutime konsiderata kiel komencinta en Italio fine de la 14-a jarcento. Kiel ĉe plej granda parto de la cetero de [[norda Eŭropo]], en Anglio okazis malmulto el tiuj disvolvigoj ĝis pli ol unu jarcento poste. Renesancaj stilo kaj ideoj malrapide eniris en Anglio, kaj la [[Elizabeta epoko]] en la dua duono de la 16-a jarcento estas kutime konsiderata kiel la pinto de la Angla Renesanco. Multaj fakuloj markas ĝiajn komencojn komence de la 16-a jarcento dum la regado de [[Henriko la 8-a]].<ref>[https://www.poetryfoundation.org/collections/154826/an-introduction-to-the-english-renaissance "English Renaissance", Poetry Foundation rete]</ref> La Angla Renesanco estas diferenca el la [[Itala Renesanco]] laŭ kelkaj aspektoj. La dominantaj artaj formoj de la Angla Renesanco estis [[literaturo]] kaj [[muziko]]. [[Vidaj artoj]] en la Angla Renesanco estis multe malpli gravaj ol ĉe la Itala Renesanco. === Nederlanda Renesanco === {{Ĉefartikolo|Renesanco en la Nederlandoj}} La '''Renesanco en la Nederlandoj''' estis kultura periodo en la [[Norda Renesanco]] kiu okazis ĉirkaŭ la 16-a jarcento en la [[Nederlandoj]] (koresponde al nuntempaj [[Belgio]], [[Nederlando]] kaj [[Franca Flandrio]]). Kulturo en la Nederlandoj fine de 15-a jarcento estis influita de la [[Itala Renesanco]], tra la komerco ĉe [[Bruĝo]], kiu riĉigis [[Flandrio]]n. Ties nobeloj komisiis artistojn kiuj iĝis konata tra Eŭropo.<ref>Heughebaert, H.; Defoort, A.; Van Der Donck, R. (1998). ''Artistieke opvoeding''. Wommelgem, Belgium: Den Gulden Engel bvba. ISBN 978-90-5035-222-2.</ref> En [[scienco]], la anatomiisto [[Andreas Vesalius]] malfermis la vojon; en [[kartografio]], la mapo de [[Gerardus Mercator]] helpis esploristojn kaj navigistojn. En [[arto]], la pentrarto de nederlanda kaj flandra renesancoj startis el la stranga verkaro de [[Hieronymus Bosch]]<ref>Janson, H.W.; Janson, Anthony F. (1997). ''History of Art'' (5a, rev. eld.). New York: Harry N. Abrams, Inc. ISBN 978-0-8109-3442-9.</ref> ĝis la reprezentado de la ĉiutaga vivo fare de [[Pieter Bruegel la pliaĝa]].<ref>Heughebaert, op. cit.</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == === En Esperanto === * [[Gerrit Berveling]]: ''Kio fakte estis nova en la Renesanco?'' en ''IKU - INTERNACIA KONGRESA UNIVERSITATO'', 59a sesio, Florenco, Italio, 29a de julio – 5a de aŭgusto 2006, pp.&nbsp;99–111. Li faras trarigardon al starto de Renesanco laŭ la fadeno de la [[latina lingvo]] el klasika epoko kaj tra Mezepoko. === Alilingva === * Daniel Arasse, Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', Gallimard, 1997, Collection L'univers des formes (ISBN 2-07-011278-0) * Sophie Bajard, Claude Mignot, Daniel Rabreau, ''Histoire de l'art'', Flammarion. Temps modernes : XVe ‑ XVIIIe siècles, Flammarion, 1996, Collection Histoire de l'Art (ISBN 2-08-011602-9) * Peter Burke, ''La Renaissance européenne'', Paris, [[Le Seuil]], 2000. * Collectif, ''L'Europe de la Renaissance 1470-1560'', éditions Du Temps, 2002, Collection Questions d'histoire (ISBN 2-84274-200-1) * [[Vincent Cronin]], ''The Florentine Renaissance'', London, Collins, 1967 (ISBN 0-00-211262-0) ; The Flowering of the Renaissance, London, Collins, 1969, (ISBN 0-7126-9884-1) ; ''The Renaissance'', Collins, London, 1992 (ISBN 0-00-215411-0) * Jean Delumeau, ''La civilisation de la Renaissance'', Paris, Flammarion, 1984. * Jean Delumeau, R. Lightbown, ''La Renaissance'', Paris, Le Seuil, 1996. * Heydenreich l. H., ''Éclosion de la renaissance'', 1972, Collection L'univers des formes (ASIN B0000DT43L) * Gérard Legrand, ''Renaissance Art'', éditions Chambers Harrap Publishers Ltd., 2005, Collection Comprendre, Format : Broché - angla eldono (ISBN 0-550-10121-7) * Frédérique Lemerle kaj Yves Pauwels, ''L'architecture à la Renaissance'', Paris, Flammarion, coll. Tout l'Art, 2a eldono, 2003 * Philippe Morel, ''L'art de la Renaissance, entre science et magie'', PU Rennes, 2005 (ISBN 2-7535-0196-3) * Kolektiva, ''Histoire universelle de l'art'', tome 6. La Renaissance : le quattrocento italien, la peinture flamande, éditions Ldf, 1993, (ASIN 2035052165) * Kolektiva, ''Histoire universelle de l'art'', tome 7. Renaissance et maniérisme, éditions Ldf, 1993 (ASIN 2035052173) * Reynolds, L. D. kaj Wilson, Nigel, ''Scribes and Scholars: A Guide to the Transmission of Greek and Latin Literature'', Clarendon Press, Oxford, 1974. * Rene F Ventura, ''Florence Revisitée'', - 2006 Ed. Champ social - les belles lettres == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Florenco]] * [[Franca Renesanco]] * [[Frurenesanco]] * [[Geografia malkovro]] * [[Germana Renesanco]] * [[Hispana Renesanco]] * [[Humanismo]] * [[Itala Renesanco]] * [[Mezepoko]] * [[Norda Renesanco]] * [[Prarenesanco]] * [[Presarto]] * [[Reformacio]] * [[Renesanca Latino]] * [[Renesanca muziko]] * [[Renesancaj pentristoj]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Renesanco|ReVo=renesa}} * {{citaĵo el la reto|url=https://www.history.com/topics/renaissance|titolo=Renaissance|eldoninto=history.com|alirdato=2023-05-09|lingvo=en}} * {{citaĵo el la reto|url=https://www.britannica.com/event/Renaissance|titolo=Renaissance|eldoninto=britannica.com|alirdato=2023-05-09|lingvo=en}} * {{citaĵo el la reto|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/il-rinascimento_(Dizionario-di-Storia)/|titolo=Il Rinascimento|persona nomo=Segio|familia nomo=Betelli|jaro=2011|eldoninto=treccani.it|alirdato=2023-05-09|lingvo=it}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Renaissance|revizio=1152344081}} {{Leginda|2023|5|25}} {{Havenda artikolo|Renesanco}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Renesanco| ]] [[Kategorio:Historio de Eŭropo]] [[Kategorio:Okcidenta kulturo]] [[Kategorio:14-a jarcento en Eŭropo]] [[Kategorio:15-a jarcento en Eŭropo]] [[Kategorio:16-a jarcento en Eŭropo]] [[Kategorio:17-a jarcento en Eŭropo]] 88s8fs8wwxjho5mxke5srjce2lm15cq 0 3681 9384735 9374922 2026-05-27T05:03:37Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9384735 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Romo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-it|Roma}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Roma | moto = [[SPQR]] | kromnomo = Eterna urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = RomaMontage1..jpg | dosiero2 = Rome Montage 2017.png | dosiero3 = Collage Rome.jpg | dosiero4 = Collage Roma.jpg | dosiero5 = Romacollage.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Rome.svg | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Italio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = [[Itala duoninsulo|Apenino]] | ŝtato_tipo = Duoninsulo | regiono = Latio | distrikto = | municipo = Provinco de Romo | municipo_tipo = Provinco | histregiono_faldo = | histregiono = Romio | histregiono1 = Itala reĝlando | histregiono2 = | histregiono3 = | urbo = | urbo_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Vatikanurbo | parenco_tipo = Situas en Romo | parto_tipo = Sep montetoj | parto = Aventino | parto1 = [[Kapitolo (Romo)|Kapitolo]] | parto2 = Kaelio | parto3 = Palatino | parto4 = Viminalo | parto5 = [[Kvirinalo (Romo)|Kvirinalo]] | parto6 = Eskvilino | parto_faldo = 1 | rivero = Tibero | rivero1 = | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo_tipo = Kelkaj memorindaĵoj | memorindaĵo = Koloseo | memorindaĵo1 = Roma Forumo | memorindaĵo2 = Banejoj de Karakalo | memorindaĵo3 = Kastelo de Sankta Anĝelo | memorindaĵo4 = Fontano di Trevi | memorindaĵo5 = Panteono de Romo | memorindaĵo6 = [[Baziliko de Sankta Petro de Romo|Baziliko de Sankta Petro]] | memorindaĵo7 = [[Imperiestraj Forumoj (Romo)|Imperiestraj Forumoj]] | ŝoseo = | montaro = | montaro1 = <!-- *** Situo *** --> | situo = Romo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 20 | lat_d = 41 | lat_m = 54 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 12 | long_m = 30 | long_s = 00 | long_EW = E | plej_alta_leviĝo = 64 | plej_alta_situo = Eskvilino | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 1285.31 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 2731996 | loĝantaro_dato = 2009 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[21-a de aprilo]] [[-753|753 a.K.]] | establita_tipo = Fondo | dato = | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 00121 – 00199 | areo_kodo = 06 | areo_kodo_tipo = | kodo = 058091 | kodo_tipo = [[ISTAT]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Historic Centre of Rome, the Properties of the Holy See in that City Enjoying Extraterritorial Rights and San Paolo Fuori le Mura | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_jaro = 1980 | unesko_numero = 91 | unesko_regiono = 4 | unesko_kriterioj = i, ii, iii, iv, vi <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Sankta Petro]],<br />[[Sankta Paŭlo]] | libera_tipo = Patronoj | libera1 = 29-a de junio | libera1_tipo = Festa tago | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Eŭropo | mapo_lokumilo = Eŭropo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Romo enkadre de Italio | mapo1_lokumilo = Italio | mapo2 = Map_of_comune_of_Rome_(metropolitan_city_of_Capital_Rome,_region_Lazio,_Italy).svg | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = La teritorio de la distriktokomunumo (''Roma Capitale'', ruĝe) ene de la Metropolitena Urbo de Romo (''Città Metropolitana di Roma'', flave). La blanka punkto en la centro estas Vatikanurbo. | mapo2_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.comune.roma.it www.comune.roma.it] | commons = Rome <!-- *** Notoj *** --> | notoj = Demonimo : Romani<br />{{mapligilo urbo|zomo=9}} }} '''Romo''' ({{Lang-it|Roma}}) estas la ĉefurbo de [[Italio]] kaj antikvece de [[Romio]]. Ene de Romo situas la ŝtateto [[Vatikano]], kie loĝas la [[papo]] kaj kie lokiĝas la centra administrejo de la Roma [[Katolika Eklezio]]. La mitaj fondintoj de la urbo estas la ĝemeloj [[Romulo kaj Remo]]. Romo estas la "Eterna Urbo" kaj ankaŭ la "urbo de sep montetoj". Ĝi estas la plej granda urbo en Italio. [[SPQR]] = ''Senatus Populusque Romanus'' = '''Senato Kaj Popolo Roma''' estas la devizo de la urbo. La nuna italia ĉefurbo Romo situas en la [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Latio]] kaj en la [[provinco Romo]], kiu ekde 2015 havas novan nomon [[metropola urbo Romo]]. Komence de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sankta [[{{#invoke:Wikidata|claim|P417}}]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. De 150 a.K. ĝis ĉirkaŭ 400 p.K., Romo estis la plej potenca regno de la baseno de [[Mediteraneo]], konkerinte grandan, ĉirkaŭmaran imperion, nome la [[romia imperio]]. De 500 p.K. ĝis 1500, Romo estis la [[metropolo]] de la nomita [[Okcidento]]: ĝiaj [[latina lingvo]], [[latina skribo]], juro, religio nome [[katolikismo]], [[julia kalendaro]], [[romia mezuro]], ktp, fariĝis la normo en Okcidento dum tiu tempo. Post 1500, Okcidento fariĝis [[naciismo|naciisma]] kaj naciaj normoj emis renversi la antikvajn normojn de Romo. == Etimologio == La etimologio de la vorto ''Roma'' ne estas klara, kaj ekde la antikvo ekzistas pri ĝi la plej diversaj teorioj. Neprobabla ŝajnas la deveno de la greka ''Ρώμη'' (Romē), kiu signifas ''kuraĝo, braveco''. Pliverŝajne estas rilato al la radiko ''*rum-'', ''[[mamo]]'', kun eventuala indiko al la lupino, kiu mamnutrintus la ĝemelojn. Eblas ankaŭ, ke la nomo ''Roma'' devenas de [[etruskoj|etruska]] familio, la Rumina. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Romo}} === Fondo, Reĝeco kaj Respubliko === {{Ĉefartikolo|Fondo de Romo}} [[Dosiero:Capitoline she-wolf Musei Capitolini MC1181.jpg|eta|maldekstra|La lupino kun [[Romulo kaj Remo]].]] Laŭ la roma mitologio Romo fondiĝis la [[21-an de aprilo]] [[753 a.K.]] fare de [[Romulo kaj Remo|Romulo]]. Romulo poste mortigis sian ĝemelan fraton [[Romulo kaj Remo|Remo]], kiam tiu mokis la de Romulo starigitan urbomuron. La ĝemeloj estis laŭlegende la gefiloj de la dio [[Marso (dio)|Marso]] kaj de la [[vestalo]] Rhea Silvia. Ili estus mamnutritaj de lupino, kaj poste trovitaj de la ŝafisto Faustulus ĉe la Velabrum sub la [[Palatino]] kaj edukitaj de li. La tradicia fondiĝdato de Romo estas la komenco de la temposkalo de la [[romia kalendaro]], [[latine]] ''ab urbe condita'', mallongigite ''a.u.c.'', esperante "depost la fondiĝo de la urbo (Romo)". Elfosadoj sur la Palatino montris setlejajn restaĵojn el la epoko de [[1000 a.K.]], verŝajne iuj latinaj kaj sabinaj vilaĝoj estis ĉirkaŭ [[800 a.K.]] unuigitaj al urbo, eble fare de [[etruskoj]]. [[Dosiero:Die sieben Hügel Roms.png|eta|maldekstra|La [[sep montetoj de Romo]].]] La kuniĝo de unuopaj setlejoj al urbo laŭ historiistoj eble okazis ĉirkaŭ la legenda fondiĝdato. La proverbaj sep montetoj de Romo estas: * [[Aventino]], 47 m * [[Kapitolo (Romo)|Kapitolo]], 50 m * [[Kaelio]], 50 m * [[Palatino]], 51 m * [[Viminalo]], 60 m * [[Kvirinalo (Romo)|Kvirinalo]], 61 m * [[Eskvilino]], 64 m Nuntempe la urbo entenas ankaŭ la montetojn [[Gianicolo]], [[Vatikana monteto|Vaticano]] kaj [[Pincio]]. Komence de sia historio Romo estis reĝlando. La unua de la legendaj posteuloj de Romulo nomiĝis [[Numa Pompilius]] laŭ [[Tito Livio]]. Post forpelo de la lasta etruska reĝo [[Tarquinius Superbus]] – laŭdire en la jaro [[509 a.K.]] – Romo iĝis respubliko – kvankam tio verŝajne okazis nur ĉirkaŭ [[475 a.K.]]. Post tio estiĝis internaj bataloj inter la senrajtaj kvankam liberaj [[plebo|plebanoj]] kaj la nobelaj [[patricio]]j. Romo grandiĝis kaj kuniĝis kun ĉirkaŭaj teritorioj. Kvankam Romo apenaŭ povis kontraŭstari invadon de la [[keltoj]] en [[390 a.K.]] la urbo daŭre pligrandiĝis. Kiel protekto kontraŭ aliaj atakoj estis starigita la [[serviana muro]]. En [[312 a.K.]] estis konstruita la unua [[akvedukto]] kaj la [[Via Appia]]. Ankaŭ la sukcesaj [[Punikaj Militoj]] ([[-264|264]]–[[146 a.K.]]) kontraŭ la nordafrika [[Kartago]] grandigis la influon de Romio en la tuta okcidenta [[Mediteraneo]]. Post kiam estis murditaj la gefratoj [[Tiberius Sempronius Gracchus|Tiberius]] kaj [[Gaius Sempronius Gracchus]], kiuj provis kiel popoltribunoj starigi grundreformojn, estiĝis epoko de nestabileco, kiu kulminis per la romiaj civitanaj militoj. La [[Interaliancana milito romia]] (latine: ''Bellum Marsicum'') inter 90-88 a.K. gravis ĉar post ĝi la nacioj de [[Italujo]] kunfandiĝis en la [[Latianoj]]. En 91 tribuno M. Livius Drusus renovigis la ideon de [[Gaius Sempronius Gracchus]] koncesii al ĉiuj [[italoj|italaj]] aliancanoj la ŝtatanecon romian. Post kiam la [[Romia senato]] malakceptis tiun peton kaj Drusus estis murdita, multaj italaj komunumoj ribelis. Estinte trompitaj jam plurfoje ili intencis formi novan federacian ŝtaton. En la ĉefurbo [[Corfinio|Korfinio]] - kiu nomiĝis tiam ''Italica'' - kunsidadis konsilantaro de 500 viroj el ĉiuj ribelantaj komunumoj. La milito eksplodis en 91 en [[Ascoli Satriano|Asculum]] kaj estis ĝis 90 malavantaĝa por la Romianoj. Kondiĉo por romia civitaneco estis ke oni registriĝus en 60 tagoj ĉe la pretoro. Sekve la milito finitis en 89 ĉefe de [[Gnaeus Pompeius Strabo]] (patro de [[Pompeo]]) kaj de [[Lucio Kornelio Sulao]]. Sed la [[Samnitoj]] venkitis nur en la jaro 82-a ĉe batalo antaŭ la pordegoj de Romo. [[Julio Cezaro]] faris kelkajn reformojn kiel roma diktatoro, sed estis murdita en la jaro [[44 a.K.]]. Tiam la konstruaĵdenseco de la [[Roma Forumo]] estis jam tiel granda, ke necesis pligrandigi la areon. Tial Cezaro komencis la konstruon de la [[Julia Forumo]]. === Imperio === [[Dosiero:RomaBasilicaMassenzioDaPalatino.JPG|eta|maldekstra|Baziliko de Maksencio.]] En la [[1-a jarcento a.K.]] Romo estis jam urbo kun miliono da loĝantoj kaj samtempe la geografia kaj la politika centro de la [[Romia Imperio]]. Ĝi havis funkciantan freŝakvan kaj akvoforportan sistemon, stratoreton kaj funkciantajn popolprotektajn grupojn (''Vigiles''), kiu similis al fajrobrigadistoj kun policaj rajtoj. Malgraŭ tio la konstruado de Romo, kiun antaŭenigis ĉefe la posteulo de Cezaro, [[Aŭgusto Cezaro]], estis portempe bremsita de la [[granda incendio de Romo]] sub [[Nero]] en la jaro [[64]]. Sub la rego de la [[flavioj|flavia dinastio]] ([[69]]–[[96]]) komenciĝis vastaj konstrulaboroj. Iuj el tiuj konstruaĵoj, kiel la [[Koloseo]] kaj parto de la [[Imperiestraj Forumoj (Romo)|Imperiestraj Forumoj]] estas nuntempe inter la plej famaj monumentoj de Romo. Tiun epokon oni konsideras ofte kiel la kulminon de la romia imperio. Grandaj [[termoj]] kiel tiuj de [[Karakalo]] kaj [[Diokleciano]], kiuj entenis eĉ [[biblioteko]]jn, iĝis ĉiutaga parto de la roma vivo. La imperiestroj konstruis pli kaj pli grandajn konstruaĵojn kiel la baziliko de Maksentio. Krome estis starigita en la [[3-a jarcento]] la [[Aŭrelia Murego]], ĉar la urbo jam kreskas trans la servianan muron. === Malfrua antikvo kaj deklino === [[Dosiero:Roma Plan.jpg|eta|maldekstra|Romo en antikveco.]] Komence de la malfrua antikvo Romo verŝajne atingis sian plej grandan nombron de loĝantoj. Plej ofte oni taksas la loĝantojn je ĉirkaŭ 1,5 milionoj.<ref>La taksoj varias inter 450.000 kaj tri milionoj kaj duono.</ref> Sed la urbo baldaŭ perdis sian politikan signifon, ĉar la imperiestroj preferis aliajn loĝlokojn, interalie [[Konstantinopolo]], [[Milano]], [[Treviro]], [[Tesaloniko]] aŭ [[Split]]. En la [[5-a jarcento|5-a]] kaj [[6-a jarcento]]j okazis katastrofoj, kiuj signis la finon de la antikva beleco de la urbo. Eĉ la aŭreliana muro konstruita en la [[3-a jarcento]] ne malhelpis, ke dum la popolmigradoj Romo [[Rabado de Romo (410)|estis elrabita]] de la okcidentaj [[Gotoj]] en [[410]] kaj de la [[Vandaloj]] en [[455]]. Post la oficiala neniigo de la [[Okcident-Romia Imperio]] en la jaro [[476]] la urbo dum preskaŭ 80 jaroj apartenis al la [[Regno de Ostrogotoj]]; daŭre funkciis konataj urboj instalaĵoj kiel la [[termoj]] de [[Diokleciano]]. Malgraŭ malaltiĝantaj nombroj de loĝantoj daŭre ekzistis la antikva vivmaniero. Prokopios menciis, ke la urbaj monumentoj estis prizorgataj dum la regno de la orientaj [[Gotoj]]. Ĉirkaŭ la jaro [[530]] vivis ankoraŭ ĉirkaŭ 100.000 homoj en Romo. La civiliza katastrofo okazis nur per la gota milito, kiam la [[bizanca Imperio|orientromia imperio]] milite rekonkeris la urbon de la Regno de Ostrogotoj. La militagadoj detruis preskaŭ ĉiujn romajn [[akvedukto]]jn ĝis [[537]]. La urbo apenaŭ eskapis kompletan detruiĝon. Ekde [[554]] Romo ja oficiale denove apartenis al la [[bizanca Imperio|orientromia imperio]], estis tamen ordigita en tiu epoko pli kaj pli de la papeco. La lasta malfruantikva monumento de la urbo estas la kolono de Fokas starigita en [[608]]. Inter la [[8-a jarcento|8-a]] kaj [[11-a jarcento]] sekvis aliaj sieĝoj, atakoj kaj priraboj fare de [[Langobardoj]], [[Saracenoj]] kaj [[Normandoj]], tiel ke portempe la priloĝata urboareo eĉ ne transiris la riverbordojn de la [[Tibero]]. === Mezepoko === [[Dosiero:Sacre de Charlemagne.jpg|eta|La kronigo de [[Karolo la Granda]] en la [[Baziliko de Sankta Petro]] de Romo la 25an de decembro de la jaro 800. Miniaturo de la ''Grandaj Kronikoj de Francio'', de [[Jean Fouquet]] (15-a jarcento).]] Je la [[Falo de la Okcidenta Romia Imperio|fino de la Okcidenta Romia Imperio]], en Romo okazis periodo markita de la [[Barbaroj|alveno de ĝermanaj milit-elitoj]] en tuta Italio kaj ĉefe de la plifirmigo de la [[katolika eklezio|eklezio]] en la povo (kun la [[papo]] kiel ĉefa estro), kiu anstataŭis la Imperion kaj faligis ''la ponton kiu estus unuiginta la Antikvecon kun la nova mondo''.<ref>[[Ferdinand Gregorovius]], citita de {{Harvsp|Rendina|2007|p=257}}.</ref> La malmultaj luktoj kaj en Romo kaj en Eŭropo malhelpis la starigon de konstanta politika strukturo en Romo, kiu tial trairis tiuepoke diversajn regosistemojn: Ĝi estis regata unue de [[gotoj]] kaj poste de [[Bizanca imperio|bizancanoj]].<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=257-304}}.</ref> En tiu periodo oni kreis [[duklando|romian duklandon]], kies limoj koincidis pli malpli kun urbo kaj la ĉirkaŭa teritorio.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|p=297}}.</ref> En la jaro 756, definitive malaperis la reĝo [[Lombardoj|langobardo]] [[Astolfo]]. [[Pipino la pli juna]], reĝo de la [[Frankoj|frankoj]], cedis liajn konkeritajn terojn al la papo [[Stefano la 2-a]], per kio naskiĝis la ''Patrimonium Sancti Petri'' (Heredo de Sankta Petro), nome la [[Papa Ŝtato|Papaj Ŝtatoj]], kies ĉefurbo iĝis Romo.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=304-325}}.</ref> La nokton de Kristnasko de la jaro 800, la papo [[Leono la 3-a]] kronis kiel imperiestron la fran-ĝermanan reĝon [[Karolo la Granda|Karolon la Grandan]] en la [[Antikva baziliko Sankta Petro]], kaj tiel konstituiĝis la [[Karolida Imperio]]: Romo ne estis ĝia ĉefurbo (fakte en [[Aachen|Akeno]]), sed Romo funkciis kiel religia centro de la nova [[Teokratio|teokratia ŝtato]].<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|p=326}}.</ref> [[Dosiero:17 Estancia del Incendio del Borgo (Incendio del Borgo).jpg|eta|maldekstre|''[[Incendio ĉe Borgo]]'', nome fresko de [[Rafaelo Sanzio|Rafaelo]] montranta la papon [[Leono la 4-a|Leonon la 4-an]].]] Ĉirkaŭ la duono de la 9-a jarcento, la papo [[Leono la 4-a]], post islama invadatako de 846, ordonis la fortikigon de la tiel nomita ''[[Leona muro|Civitas Leonina]]'' (Leona Urbo, kiu koincidis pli malpli kun la aktuala [[Vatikanurbo]]), konfirmante la politikan povon alprenita de la papoj, kiuj estis protektitaj de la nobelaj familioj.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|p=335}}.</ref> Ankaŭ tiuj familioj fortikigis siajn domegojn ĝis igi ilin aŭtentaj kasteloj: temas pri la periodo inter la jaroj 1100 kaj 1200, periodo en kiu Romo plifotigis siajn rilatojn kun la najbaraj komunumoj.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=404-418}}.</ref> Meze de la 12-a jarcento la romiaj civitanoj starigis la Konsulan Municipon (kun sidejo sur la montopinto Campidoglio), rivalo kaj de la papa aŭtoritateco kaj de la aŭtonomeco de la nobeloj; en tiu periodo Romo havigis al si novajn kaj efikajn defendosistemojn.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=419-449}}.</ref> Krome la Mezepoko karakteriziĝis per la luktoj inter la nobelaj familioj ligitaj al la papoj kaj tiuj ligitaj al la formortinta imperio, kio bremsis la disvolvigon de la centra areo de la urbo ĝis la 16-a jarcento. Romo, politika centro de la mondo pere de la povo de la papoj, konfirmiĝis kiel papa urbo kiam [[Bonifaco la 8-a]], en 1300, proklamis la unuan [[Jubileo]]n (evento kiu altiris en la urbon ĉirkaŭ du milionojn de [[pilgrimanto]]j kiuj venis laŭ iuj el la [[romiaj vojoj]]); la sama papo tri jarojn poste fondis la [[Universitato 'Sapienza' de Romo|Universitaton 'Sapienza']].<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=449-450}}.</ref> Sed kiam en 1309 la papo [[Klemento la 5-a]] retiriĝis al [[Avinjono]], Romo estis regata de la nobelaj familioj en kontinua luktado inter ili: la urbo suferis krizon kaj en la 15-a jarcento ĝi registris apenaŭ 20 000 loĝantojn.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=453-465}}.</ref> La radikala transformado de la mezepoka Romo estis komencita de la papo [[Nikolao la 5-a]], kiu decidis realigi ''ex&nbsp;novo'' (elnule) la reformon de la nova centro de Romo, nome ankaŭ la centro de la kristanaro, diferenca de la pagana centro de la antikva Romo. Li forlasis [[Laterano]]n kaj planis la ideon de la konstruado de la nova [[baziliko de Sankta Petro]]:<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=491-493}}.</ref> ekde tiam, dum preskaŭ kvar jarcentoj, Romo estis sub la kompleta dominado de la papoj.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|p=486}}.</ref> === Moderna epoko === [[Dosiero:View of the Tiber Looking Towards the Castel Sant'Angelo, with Saint Peter's in the Distance (adj).jpg|eta|''Sankta Petro kaj [[Castel Sant'Angelo]]'' (18-a jarcento), de [[Giuseppe Zocchi]].]] Post la [[protestantismo|lutera reformacio]] (1517) kaj la [[Disrabado de Romo (1527)|Disrabado de Romo]] fare de trupoj de [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 5-a]] (1527), okazis la [[Koncilio de Trento]], kulminita en 1563, kiu konfirmis Romon kiel ĉefurbo de la Papa Ŝtato, kvankam ekde tiu momento la figuro de la papo suferis malpliigon de siaj influoj super la eŭropa politiko.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=527-536}}.</ref> La periodo post la Koncilio de Trento estis karakterizita per tuta renovigo de la urbo: la nobeloj kaj la povegaj familioj kiuj monopolis la kardinalajn postenojn abandonis siajn palacojn en la centro por konstrui novajn domegojn sur la montetoj; sed la vera verkanto de la grandaj vorkoj de arkitektura, kultura kaj ekonomia modernigo de la ĉefurbo Romo, estis la papo [[Siksto la 5-a]], papo nur dum kvin jaroj (1585-1590).<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=537-568}}.</ref> En 1626 estis inaŭgurita la nova [[baziliko de Sankta Petro]], simbolo de la papa dominado. [[Dosiero:Giacomo van Lint (attr) Piazza del popolo Roma.jpg|eta|maldekstre|[[Piazza del Popolo]] en la 18-a jarcento.]] Tiu papa dominado estis interrompita nur unu jarcenton kaj duonon poste, kiam la 15an de februaro 1798 estis proklamita la Roma Respubliko (kiel unu el la satelitaj ŝtatoj de la Franca Respubliko) kaj estis elpostenigita la papo [[Pio la 6-a]].<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|p=651}}.</ref> La nova regosistemo daŭris nur unu jaron, ĉefe pro ĝenerala malkontento de la pastraro kaj ne entuziasma akcepto fare de la romianoj, sed je la enpovigo de [[Napoleono Bonaparte]], Romo estis okupaciita de la 2a de februaro 1808 kaj ĝi ekformis parton de la [[Unua Franca Imperio]] en 1809. Napoleono mem komisiis al la artisto [[Antonio Canova]] modernigon de la antikva imperia ĉefurbo: sub la ordonoj de la franca imperiestro, krome, komenciĝis la arkeologiaj elfosaĵoj (precize en la [[Roma Forumo]]) gviditaj de la franca [[Antoine Chrysostome Quatremère de Quincy]].<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=654-677}}.</ref> La napoleona epoko finiĝis per serio de definitivaj bataloj, inter kiuj la [[batalo de Leipzig]] (1813) kaj la [[batalo de Waterloo]] (1815): Romo estis konkerita la 19an de januaro 1814 fare de la bofrato de la imperiestro nome [[Joaĥimo Murat|Murat]], kiu estis apartiĝinta el Napoleono kaj estis aliancaniĝinta kun Aŭstrio, kaj retiriĝis la lastaj francaj trupoj for de la [[Kastelo de Sankta Anĝelo]] la 10an de marto. La 23an de januaro Napoleono liberigis la papon [[Pio la 7-a]], ĝis tiam enfermita en prizono fare de la francoj: la papo revenis al Romo la 24an de majo, starigis denove en la ĉefurbon la papan dominadon kaj redonis aŭtonoman regadon al la urba ŝtato.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=677-678}}.</ref> === Nuntempa epoko === [[File:Roma municipi locator map with numbers.svg|maldekstre|eta|Kvartaloj en Romo|alt=Kvartaloj en Romo]] [[dosiero:Location map Italy Rome.png|maldekstre|eta|urba mapo]] Post la [[Viena kongreso]] kaj la reveno de Pio la 7-a al Romo, la ĉefurbo trairis tumultan periodon kiu finiĝis per la konkero de la urbo kaj la fino de la politika povo de la papoj. En 1849 oni starigis la Duan Romian Respublikon, regatan de [[Carlo Armellini]], [[Giuseppe Mazzini]] kaj [[Aurelio Saffi]]; tiu daŭris iom malpli ol kvin monatoj, pro la invado de la [[Franca Terarmeo|Franca Armeo]] de [[Napoleono la 3-a]] komandita de la generalo [[Nicolas Charles Oudinot|Oudinot]].<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=679-742}}.</ref> En 1861, post la [[Unuiĝo de Italio]] estrita de [[Camillo Benso di Cavour|Cavour]], komenciĝis la premoj de la reĝo [[Viktoro Emanuelo la 2-a (Italio)|Viktoro Emanuelo la 2-a]] kontraŭ la papo [[Pio la 9-a]], kiu estis invitita ripete forlasi la politikan povon.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=743-756}}.</ref> Malsukcesis la klopodoj fare de nombraj patriotoj por aneksi Romon al la Regno Italio, kaj la situacio restis sama dum la regado de [[Napoleono la 3-a]], franca imperiestro kiu opoziciis al la malapero de la Papa Ŝtato. Tamen, kiam falis la [[Dua Franca Imperio|Dua Imperio]] en 1870, Italio ne havis baron kaj povis aligi la teritoriojn de la eklezio al la itala ŝtato. La 20an de septembro, la "bersaglieri", estritaj de la generalo [[Raffaele Cadorna]], malfermis enirtruon en la muregoj aŭreliaj, proksime al [[Porta Pia]], kaj [[Konkero de Romo|eniris en Romo]]: Pio la 9-a estis devigita retiriĝi; oni donis al li nur la konstruaĵojn de la [[Palaco Vatikano]], la [[Palaco de Laterano|Laterano]] kaj la [[Castel Gandolfo|papa palaco]] de [[Castel Gandolfo]]. La cetero de Romo tiukadre estis aligita al la [[Itala Reĝlando]], kies ĉefurbo ĝi iĝis.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=756-766}}.</ref> [[Dosiero:Naples Fascist rally on 24 October 1922 (2).jpg|eta|[[Marŝo al Romo|Marŝo de faŝistoj al Romo]] en 1922.]] Post la nomita "giolittia epoko", kiu estis grava trajto de la unuaj jaroj de la 20-a jarcento (en kiu alterniĝis la registaroj de [[Giovanni Giolitti]]), kaj de la [[Unua Mondmilito]], finigita en Romo kaj en Italio per la «mutilita venko» denoncita de [[Gabriele D'Annunzio]],<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=822-853}}.</ref> la urbo troviĝis en misorda situacio kaj politika necerteco kio, en 1922, favoris la ascendon al la povo fare de la faŝisma [[Benito Mussolini]] (28an de oktobro, pere de la [[puĉo]] konata kiel la [[Marŝo al Romo]]).<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|p=854}}.</ref> Dum la faŝisma jardudeko, Romo estis la celo de drasta urba revolucio desegnita kaj plenumita fare de Mussolini mem: la ''duce'' [DUĉe] en itala, ordonis la detruadon de kelkaj areoj, nombraj mezepokaj konstruaĵoj kaj de la 16-a jarcento, kaj dekretis la malfermon de grandaj avenuoj, kiel la Via dei Fori Imperiali (apud la roma Koliseo), la Viale Regina Margherita kaj la Via della Conciliazione, kiu kunigas Romon kun la [[Vatikanurbo]], sendependa ŝtato starigita la 11an de februaro 1929 per la subskribado de la [[Lateranaj Traktatoj]].<ref name=muss/> Naskiĝis ankaŭ novaj kvartaloj kaj novaj etosoj, kiel la kvartalo [[Esposizione Universale Roma|EUR]] (konstruita por esti hejmo de la Universala Ekspozicio de Romo de 1942, sed neniam inaŭgurita pro la malfacilaĵoj de la [[Dua Mondmilito]]), la ĝardenurbo Aniene, la [[Universitato 'Sapienza' de Romo|universitata urbo "Sapienza"]], la sporta komplekso ''Foro Italico'' tiam inaŭgurita kiel Forumo Mussolini kaj [[Cinecittà]], ampleksa areo dediĉita al la kinarta produktado.<ref name=muss>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=854-888}}.</ref> [[Dosiero:TD al Colosseo 1944.jpg|eta|maldekstre|Usonaj tankoj apud la [[Koliseo]] de Romo la 5an de junio 1944, tago de la liberigo de la urbo el la faŝisma kontrolo dum la [[Dua Mondmilito]].]] En 1940 Italio eniris en la [[Dua Mondmilito]]; Romo, scenejo de atakoj kaj masakroj kiel tiu okazinta en la vía Rasella kaj tiu de la [[Masakro de la Ardeaj Kavernoj|Ardeaj Kavernoj]], post esti deklarita de la germanaj okupaciantoj kiel [[Malferma urbo|malferma urbo]], estis konkerita/liberigita de la [[Aliancanoj]] la 4an de junio 1944.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=890-910}}.</ref> Je la fino de la milito, post la [[referendumo]] de la 2a kaj 3a de junio [[1946]], Roma iĝis denove la ĉefurbo de la [[Itala Respubliko]]. En la 1950-aj kaj [[1960-aj jaroj]] la ĉefurbo disvolviĝis kaj urboplane kaj demografie kaj, ekde la [[Jubileo]] de 1950, ĝi iĝis unu de la plej dezirataj turismaj celoj kaj iom post iom transformiĝis en la tutmonda centro de la distrado kaj de la kinarto, pere de nombraj filmoj de famaj kinreĝisoroj, ĉefe la ''[[La Dolce Vita]]'' kaj ''[[Roma (filmo, 1972)|Roma]]'' de [[Federico Fellini]], ''[[Roma, città aperta]]'' de [[Roberto Rossellini]], ''[[Roman Holiday]]'' de [[Billy Wilder]], inter multaj aliaj.<ref name=boom>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=911-938}}.</ref> En tiu periodo la urbo etendiĝis vertiĝe: oni disvolvis novajn kvartalojn kaj la periferiaj zonoj, ĝis nun en la kamparo kiu ĉirkaŭis Romon, estis urbigitaj. Oni konstruis la trajnstacion "{{stacidomo|Roma Termini}}" kaj oni konstruis novajn infrastrukturojn, kiel la unua sektoro de la [[Metroo de Romo|metroo]] kaj la Ringan Aŭtoŝoseon A90 same kiel la sportajn kompleksojn por la [[Somera Olimpiko 1960|Somera Olimpiko]] por kiuj Romo estis gastiganto en 1960. La 25an de marto 1957, krome, oni subskribis en Romo la [[Traktatoj de Romo|du traktatojn]] kiuj konsistigis la komencon de la [[Eŭropa Ekonomia Komunumo]] (nome [[Traktato pri la fondo de la Eŭropa Komunumo]]) kaj del [[Eŭropa Komunumo pri Atomenergio|Eŭratomo]]; ekde 1962 ĝis 1965 oni okazigis en la baziliko de Sankta Petro la [[Dua Vatikana Koncilio|Duan Vatikanan Koncilion]].<ref name=boom/> Nuntempe, Romo, la plej loĝata kaj granda urbo de Italio, estas la centro de la itala politika vivo kaj de la katolika religio; kiel ŝtata ĉefurbo, ĝi ĝuas specialajn administraciajn povojn, iĝante el simpla municipo al metropola urbo.<ref>Komunuma statuto, ĉapitro I, art. 3.</ref> Preskaŭ ĉiuj naciaj sociaj organizaĵoj kaj ankaŭ lobiaj oficejoj de iuj interesogrupoj troviĝas en la urbo. El multaj grandaj kaj malgrandaj centraj oficejoj de asocioj estas interalie ankaŭ la porjunulara organizo ''[[Associazione Italiana Genitori]]''. Pri la Esperanto-movado vidu sube. == Monumentoj kaj vidindaĵoj == === Antikvaj === * la [[koloseo]] * la [[Roma Forumo|forumo]] * [[Banejoj de Karakalo]] * la [[akvedukto]]j. Entute 11 akveduktoj transportis akvon al Romo. La plej longa estas la akvedukto [[Aqua Marcia]] kun longeco de 91,2&nbsp;km. 80&nbsp;km estas subteraj, 800m sur la tero kaj 10,4&nbsp;km estas pontoj. Imponaj restoj de la akveduktoj [[Aqua Claudia]] kaj [[Aqua Anio Novus]], unu super la alia, estas videblaj ĉe la Porta Maggiore. * ''[[Ara Pacis]]'' * ''[[Cloaca Maxima]]'', La plej konata subtera kanalo por forigi akvon (de pluvo, fekaĵoj, kuirejoj ktp.). Entute estis tre multaj. * [[Testaccio]] estas monteto arte konstruita el amforoj ujintaj la imposton ''[[annona]]'' el olivoleo inter la [[1-a jarcento|1-a]] kaj la [[3-a jarcento]]j. * [[Tarpeja roko]] * [[Ponto Nomentano]] * [[Ponto Milvio]] === Modernaj === [[Dosiero:Fontana di Trevi di notte.JPG|eta|280ra|La Fontano Trevi nokte.]] * [[Placo Sankta Petro]] * [[Baziliko de Sankta Petro de Romo]] * [[Fontano Trevi]] * [[Fontano de la Barĝo]] * [[Placo Navona]] * [[Placo Popolo]] * [[Placo de Hispanio (Romo)|Placo de Hispanio]] * [[Campo de' Fiori]] * [[San Pietro in Montorio]] * [[Santa Maria della Pace]] * [[Santa Maria del Popolo]] * [[Preĝejo Trinità dei Monti]] * [[Kastelo de Sankta Anĝelo]] * [[Kvirinala palaco]] * [[Tombejo malkatolika (Romo)|Tombejo malkatolika]] * Statuo [[Paskvino]] * [[Parolantaj statuoj de Romo]] === Nuntempaj === [[Dosiero:Piazza Venezia - Il Vittoriano (cropped).jpg|eta|250ra|Skribmaŝino, Tajpilo aŭ [[Vittoriano]]]] * [[Holokaŭsta Muzeo de Romo]] * [[Itala Muzeo de Civilizoj]] * [[Muzeo de Romia Civilizo]] * [[Nacia Etruska Muzeo de Vilao Giulia]] * [[Placo de la Respubliko (Romo)|Placo de la Respubliko]] * [[Romia Nacia Muzeo]] * Skribmaŝino, Tajpilo aŭ [[Vittoriano]] == Servoj == * [[Akademio de Francio en Romo]] * [[Eksperimenta Centro de Kinematografio]] * [[Internacia Centro por la Studo de Konservado kaj Restarigo de Kulturaj Propraĵoj]] * [[Istituto Centrale per il Catalogo Unico]] * [[Libera Universitato Maria SS. Assunta]] * [[Nacia Akademio de Sankta Cecilia]] * [[Roma Universitato de Belartoj]] * [[Sapienza Universitato de Romo]] * [[Universitato de Romo “Tor Vergata”]] * [[Universitato Guglielmo Marconi]] === Amaskomunikiloj === ''[[Il Messaggero]]'' (signifante La Mesaĝisto) estas nacia itala ĉiutaga gazeto bazita en Romo kaj fondita en 1878. Laŭ eldonkvanto, ĝi estas la sesa plej granda itala ĉiutaga gazeto kaj la plej vendata ĉiutaga gazeto en Romo kaj centra Italio, kvankam ĝi ne havas multajn vendojn aŭ legantojn en la cetero de la lando. == Sporto == La [[Stadiono Olimpiko]] (itale ''Stadio Olimpico'', oficiale ''Stadio Olimpico di Roma'', foje simple nomita ''Olimpico'') estas futbala stadiono kun atletikaj instalaĵoj en Romo, kiu ankaŭ estas uzata por rugbeaj matĉoj. Kun kapacito de pli ol 72 000 spektantoj, ĝi estas la granda sporta servo en Romo kaj la dua-plej granda en Italio, post San Siro (Stadiono Giuseppe Meazza) en [[Milano]]. == Administracio == Romo estas dividitaj en kvartaloj. [[Ostia (nuntempa)|Ostio]] estas kvartalo por la historia haveno de Romo, nome Ostia. == Famuloj == * [[Vincenzo Albrici]], ([[1631]]) muzikisto. * [[Klára Ambrus]], hungara [[kuracisto]]. * [[Giulio Andreotti]], ([[1919]]-[[2013]]) politikisto. * [[Pál Arató]], hungardevena [[bibliografo]]. * [[Marko Aŭrelio]], ([[121]]-[[180]]) imperiestro. * [[Boecio]], ([[480]]-[[525]]) filozofo. * [[Camillo Boito]], arĥitekto kaj verkisto. * [[Angelo Brelich]], itala-hungara historiisto. * [[Arnaldo Fusinato]] (1817-1888), poeto. * [[Angela Campanella]], ([[1963]]) aktorino. * [[Julio Cezaro]], (100 a.K.-44 a.K.) imperiestro. * [[Franca Falcucci]], ([[1926]]-[[2014]]) politikistino, la unua itala virino kiu fariĝis Ministro pri Edukado. * [[Milena Miconi]], ([[1971]]) aktorino. * [[Federico Moccia]], ([[1963]]) verkisto. * [[Alberto Moravia]], ([[1907]]-[[1990]]) verkisto. * [[Ennio Morricone]], ([[1928]]) komponisto. * [[Luciano Onder]], ([[1943]]) [[ĵurnalisto]] kaj televida [[moderigisto]]. * [[Pier Paolo Pasolini]], ([[1922]]-[[1975]]) kinisto kaj verkisto. * [[Edith Pásztor]], hungardevena [[historiisto]] * [[Pio la 12-a]], ([[1876]]-[[1958]]) la lasta papo denaska en Romo. * [[Alberto Rabagliati]], (1906-1974) kantisto * [[Alberto Sordi]], ([[1920]]-[[2003]]) [[aktoro]] * [[Matteo Garrone]] ([[1968]]), kinfilma reĝisoro kaj scenaristo * [[Gaia Zucchi]] ([[1970]]), [[aktoro|aktorino]] * [[Brigitta Boccoli]] ([[1972]]), aktorino * [[Anna Favella]] ([[1986]]), aktorino ** En Romo mortis: belga [[kuracisto]] kaj [[farmakologo]] [[Paul Janssen]] (en 2003), hungardevena [[skulptisto]] [[Amerigo Tot]], ([[1909]]-[[1984]]), [[Imre Várady (literaturhistoriisto)]], hungara-germana-itala baletisto [[Aurél Milloss]], hungardevena aktoro [[Erzsi Paál]], hungardevena dancisto [[Nándor Gallai]], hungardevena historiisto [[Florio Banfi]], hungara paŭlano [[Miklós Rosty]], hungarlandanaj [[pentristo]]j [[Edit Basch]], [[Adolf Hirémy-Hirschl]], [[János Hajnal]] kaj [[Ferenc Szoldatits]], hungara [[reĝisoro]] [[Pál Gábor]], hungara skulptisto [[János Götz]], hungara [[violonisto]] [[Ferenc Vecsey]], piaristo [[Vince Tomek]]. == Esperanto en Romo == La unua Esperanto-grupo en Romo estis fondita en [[1905]] de [[Luigi Giambene]]. Ekde 1908 aperis gazeto ''Roma Esperantisto.'' Hodiaŭ la klubo aliĝinta al [[Itala Esperanto-Federacio|IEF]]/[[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] nomiĝas Roma Esperanto-Centro "Luigi Minnaja" kaj renkontiĝas kutime lunde.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.esperanto.it/grupoj-kaj-kursoj/ |titolo=Grupoj kaj kursoj |aŭtoro=Itala Esperantista Federacio (FEI) |alirdato=2019-12-22}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/romaesperanto Paĝo de la Roma Esperanto-Centro en Fejsbuko]</ref> En Romo estas ankaŭ la oficiala sidejo de [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista|IKUE]], kvankam ĝiaj aktivuloj en Romo ne estas loka grupo en tiu tempo (2019). === Esperanto-kongresoj en Romo === En 1913 la 4-a internacia katolika Esperanto-kongreso okazis en Romo; pluaj [[IKUE-kongreso|kongresoj de IKUE]] okazis en Romo en la jaroj 1927, 1935, 1950, 1962, 1975, 1983, 1997, 2000 (kelkfoje kune kun aliaj lokoj). En aŭgusto 1935 okazis en Romo la [[UK 1935|27-a Universala Kongreso de Esperanto]]. === Famaj esperantistoj en Romo === En Romo naskiĝis [[Hjalmar Johannes Runeberg]], [[Primo Dottarelli]], [[Francesco Barbèri]], kaj [[Maŭro La Torre]], loĝis kaj movadis [[Stefano la Colla]] kaj [[Ranieri Clerici]], kaj studis [[Théophile Cart]]. == Romo kaj Esperanto == En la kvina kanto de la verko de [[Abel Montagut]] nome ''[[Poemo de Utnoa]]'' okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo [[Noa]]) pere de la drogo ''anoŭdo''. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto [[Valmikio]] kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el [[Ĉina Murego]] al insulo [[Srilanko]]. Poste aperas la japana pentristo [[Hokusajo]] kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el [[Azio]]. Kaj poste venas la vico de [[Fidiaso]], kiu montras mirindaĵojn el [[Eŭropo]]. Jen kiel oni prezentas Romon: :Ambaŭ vojaĝas plue al Roma urbo riĉlaŭra: :-Jen l'alta [[Koloseo]] kun marmorŝtono polura, :la [[Konstantena arko]] kaj statuego de [[Febo]], :nobela [[Panteono]] kaj civitana [[Forumo]]. :Tie la [[Katedralo de Sankta Petro]] videblas :kun la skulptaĵo fajna de l'[[Pietato Sidanta]] :kaj freskoj surplafonaj en la [[Finjuĝa Kapelo]].<ref>[[Abel Montagut]], ''[[Poemo de Utnoa]]''. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 118.</ref> == Bildoj == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Colosseo 2020.jpg|<!-- eta|maldekstra|180ra| -->Koloseo en Romo Dosiero:Rom (IT), Kolosseum -- 2024 -- 0610.jpg|<!-- eta|maldekstra|180ra| -->Koloseo nokte Dosiero:Sicht vom petersdom roma.jpg|<!-- eta|dekstra|180ra| -->[[Placo de Sankta Petro]] </gallery> {{Granda dosiero|Italien_Rom_pan1.JPG|1300ra|Panoramo de Romo je 2004 (prenita el la kupolo de [[sankta Petro]])}} == Vidu ankaŭ == * [[Roma (filmo, 1972)]] * [[Romia Imperio]] * [[Imperiestraj Forumoj (Romo)|Imperiestraj Forumoj]] * [[Metroo de Romo]] * [[Tramtransporto en Romo]] * [[Trolebusa transporto en Romo]] * [[Fervojoj de Latio]] * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1991]] == Notoj == <references group="noto"/> {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Romo|ReVo=rom}} * {{oficiala retejo}} ({{it}}) * [http://www.ikue.org/roma/indekso.htm Cent jaroj da Esperanto en Romo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060213210730/http://www.ikue.org/roma/indekso.htm |date=2006-02-13 }} (itale kaj esperante) * [http://www.romestate.it/fotobook.php?lang=eng Fotoj de monumentoj en Romo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060712031810/http://www.romestate.it/fotobook.php?lang=eng |date=2006-07-12 }} ({{en}}) * [http://www.compart-multimedia.com/virtuale "Romo virtuala", turisma informa retejo] en la angla kaj itala {{Havenda artikolo|Romo}} {{Eŭropaj ĉefurboj}} {{metropola urbo Romo}} {{Metrooj kaj tramoj en Italio}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Romo| ]] [[Kategorio:Urboj de Italio]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Latio]] [[Kategorio:Somerolimpikaj urboj]] alzl6xf3pxrfthhesc0tpek34w8nu5g 0 4122 9384842 9318206 2026-05-27T07:42:32Z Sj1mor 12103 /* Manieroj de transportado */ 9384842 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:The_How_and_Why_Library_019.jpg|alternative=The How and Why Library 019.jpg|eta|La Kiel kaj Kial Biblioteko ({{Lang-en|The How and Why Library}})]] [[Dosiero:BW Fjord an Glameyer Stack 2007-12-15.JPG|eta|Homoj piedirante antaŭ la [[ŝutvara ŝipo]] ''BW Fjord'']] [[Dosiero:Police préparant l'arrivée d'une manifestation.JPG|eta|Franca Nacia Polico uzas plurajn reĝimojn de transporto, ĉiu kun iliaj apartaj avantaĝoj.]] [[Dosiero:Bullock team.jpg|eta|[[Bovo]]j tirantaj lanŝarĝon en [[Aŭstralio]] ĉ. 1918]] [[Dosiero:Bridge_over_the_Manimuktha_River_in_Veerasolapuram.jpg|eta|Pontoj gravegas kiel infrastrukturo por transporto]] [[Dosiero:UCB_Transport_and_Map_Symbols_(large).png|eta|UCB Transporto kaj mapaj simboloj ]] '''Transporto''' aŭ transportado estas la movado de [[homo]]j, [[besto]]j kaj [[varo]]j de unu loko al alia. Reĝimoj de transporto inkludas [[Tereno|surteron]], [[aero]]n, [[fervojo]]n, [[ŝoseo]]n, [[akvo|surakvo]]n, [[kablo]]n, [[dukto]]n kaj [[Kosmoflugo|spaco]]n. La kampo povas esti dividita en [[infrastrukturo]], [[veturilo]]j kaj operacioj (aŭ regula [[servo]]). Transporto estas grava ĉar ĝi ebligas [[komerco]]n inter homoj, kio estas esenca por la evoluo de [[civilizo]]j. Transporto inkluzivas malnovajn manierojn kiel per-bestajn ĝis la modernaj manieroj kiel [[aviadilo]]j kaj [[kosmoŝipo]]j. Transporta infrastrukturo konsistas el la fiksaj instalaĵoj inkluzive de [[Vojo de la megalit-kulturo|vojoj]], [[fervojo]]j, [[aervojo]]j, [[akvovojo]]j, [[kanalo]]j, [[Dukto (transporto)|duktoj]] kaj [[Terminalo|terminaloj]] kiel ekzemple [[flughaveno]]j, [[stacidomo]]j, [[busstacidomo]]j, [[stokejo]]j, [[interŝanĝejo]]j, [[benzindeponejo]]j (inkluzive de instigado de [[haveno]] kaj fuelstacioj) kaj [[Marhaveno|marhavenoj]]. Terminaloj povas esti uzataj kaj por [[vojnodo]] de [[pasaĝero]]j kaj [[kargo]], kaj por prizorgado de la veturilo. Veturiloj vojaĝantaj sur tiujn retojn povas inkludi [[aŭto]]jn, [[biciklo]]jn, [[buso]]jn, [[trajno]]jn, [[kamiono]]jn, [[Piedirado|piedirantajn]] [[Piediranto|homojn]], [[helikoptero]]jn, [[boato]]jn, [[kosmoŝipo]]jn kaj [[aviadilo]]jn. Operacia interkonsento nepras pri la maniero kiel la veturiloj estas funkciigitaj, kaj pri la proceduroj metitaj por tiu celo inkluzive de [[financado]], laŭleĝeco kaj [[politiko]]j. En la [[transportaindustrio]], operacioj kaj [[proprieto]] de infrastrukturo povas esti aŭ publikaj aŭ privataj, depende de la lando kaj reĝimo. Pasaĝera transportado povas esti [[Publika transporto|publika]], kie funkciigistoj disponigas planitajn servojn, aŭ privataj. [[Kargotransporto]] fariĝis lastatempe ĉiam per [[kontenerado]], kvankam [[Groco (nombro)|groca]] transporto estas uzita por grandaj volumenoj de daŭremaj eroj. Transporto ludas gravan rolon en [[ekonomia kresko]] kaj [[tutmondiĝo]], sed la plej multaj tipoj kaŭzas [[Aera poluado|aer-poluon]] kaj uzas grandajn kvantojn da tereno. Dum ĝi estas peze [[Subvencio|subvenciita]] fare de [[registaro]]j, bona planado de transporto estas esenca por fari trafikfluon kaj reteni komfortan [[urbigo]]n. == Transportmanieroj == {{Ĉefartikolo|Veturilo}} Transportmanieroj estas diversaj solvoj kiuj faras uzadon de speciala speco de [[veturilo]], [[infrastrukturo]] kaj funkciado. La transporto de persono aŭ de kargo povas impliki unu reĝimon aŭ plurajn de la reĝimoj, ĉikaze ĝi estas nomita intermaniera aŭ multmaniera transporto. Ĉiu reĝimo havas siajn proprajn avantaĝojn kaj malavantaĝojn, kaj estos elektita por veturo surbaze de [[kosto]], kapablo (kvanto), kaj [[itinero]]. === Homenergia === {{Ĉefartikolo|Homenergia transporto}} [[Dosiero:Sherpa carrying woods.JPG|eta|altdekstre|[[Homenergia transporto]] pluestas ofta en disvolviĝantaj landoj.]] Homenergia transporto, formo de [[Daŭripova transporto|daŭrigebla transportado]], estas la transporto de homoj kaj/aŭ varoj uzantaj homan [[Muskolo|muskolforton]], en la formo de [[piedirado]], [[kurado]] kaj [[naĝado]]. Moderna [[teknologio]] permesis al [[maŝino]]j plifortigi homan potencon. Homenergia transporto restas populara pro kialoj de [[Ŝparo|ŝparado]], [[libertempo]], [[korpekzercado]], kaj [[ekologiismo]]; ĝi foje estas la nura tipo havebla, precipe en [[Subevoluintaj landoj|subevoluintaj]] aŭ [[nealirebla]]j regionoj. Kvankam homoj povas piediri sen infrastrukturo, la transporto povas esti plifortigita helpe de [[Pado (vojeto)|padoj]], vojoj, aparte dum uzado de la homa potenco per veturiloj, kiel ekzemple [[biciklo]]j kaj [[vicradaj glitiloj]]. Homenergiaj veturiloj ankaŭ estis evoluigitaj por malfacilaj medioj, kiel ekzemple [[neĝo]] kaj [[akvo]], per [[skiado]] kaj [[Remado|boatremado]] respektive; eĉ la aero povas esti enirita per homenergiaj [[aviadilo]]j, vidu [[glisparaŝutado]]. === Bestenergia === {{Ĉefartikolo|Bestenergia transporto}} Bestenergia transporto estas la uzo de [[tirbesto]]j por la movado de homoj kaj varoj. Homoj povas [[Rajdado|rajdi]] kelkajn el la bestoj rekte, utiligi ilin kiel [[ŝarĝbesto]]jn por portado de varoj, aŭ kontroli ilin, sole aŭ en [[teamo]]j, por tiri [[sledo]]jn aŭ [[radveturilo]]jn. === Aero === {{Ĉefartikolo|Aviado}} [[Dosiero:Airfrance.a318-100.f-guga.arp.jpg|eta|[[Airbus]] [[Airbus A320|A318]] de [[Air France]] alteriĝas en [[Flughaveno London Heathrow]].]] '''Aviadilo''', ofte nomita avio, estas pli-peza-ol-aera aparato kie movado de la aero kun ligo al la flugiloj estas utiligita por generi [[suprenirado]]n. La esprimo estas uzita por distingi tiun de [[Helico|helice]] rotaciantaj aviadiloj, kie la movado de la levsurfacoj relative al la aero generas supreniradon. [[Aŭtogiro]] estas kaj fiks-flugila kaj rotacienhava. Aviadiloj intervalas de malgrandaj trejnaparatoj kaj distraj aviadiloj ĝis grandaj komercaj aviadiloj kaj armeaj kargaviadiloj. Du aĵoj necesaj por aviadiloj estas aerfluo super la flugiloj por suprenirado kaj areo por alteriĝado. La plimulto de aviadiloj bezonas ankaŭ [[flughaveno]]n kun la [[infrastrukturo]] necesa por ricevi prizorgadon, reprovizadon, benzinon kaj por la ŝarĝado kaj malŝarĝado de [[skipo]], [[kargo]] kaj [[pasaĝero]]j. Dum la vasta plimulto de aviadiloj surteriĝas kaj elteriĝas sur tereno, kelkaj estas kapablaj je alaeriĝo kaj alteriĝo sur [[glacio]]n, [[neĝo]]n kaj trankvilan akvon. La aviadilo estas la dua plej rapida metodo de transporto, post la [[raketo]]. Komercaj jetoj povas atingi ĝis 955 kilometrojn je horo (593&nbsp;mph), unu-motoraj aviadiloj 555 kilometrojn je horo (345&nbsp;mph). Aviado povas rapide transporti homojn kaj limigitajn kvantojn de kargo super pli longaj distancoj, sed altiras altajn kostojn kaj energiouzon; por mallongaj distancoj aŭ en nealireblaj lokoj [[helikoptero]]j povas esti uzataj.<ref>Cooper ''et al.'', 1998: 281</ref> En la 28-a de Aprilo, 2009, artikolo ĉe ''[[The Guardian]]'' notis ke, "la WHO taksas ke ĝis 500,000 homoj estas sur aviadiloj en iu ajn momento."<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/feedarticle/8477508 Swine flu prompts EU warning on travel to US]. ''The Guardian.'' 28a de Aprilo, 2009.</ref> === Fervojo === {{Ĉefartikolo|Fervoja transporto}} [[Dosiero:NYC Subway R160A 9237 on the E.jpg|eta|dekstra|La [[Metroo de Novjorko]] estas la plej granda rapida [[Metroo|metroa sistemo]] de la mondo laŭ longo de itineroj kaj nombro da [[Fervoja stacidomo|stacioj]].]] [[Dosiero:ICE1 Schellenberg.jpg|eta|[[InterCityExpress]], nome germana rapidega pasaĝertrajno.]] '''Fervoja transporto''' estas en kiu [[trajno]] veturas laŭ aro de du [[Paralelo|paralelaj]] [[Ŝtalo|ŝtalaj]] [[relo]]j, konataj kiel [[fervojo]]. La reloj estas [[Ankro (konstruado)|ankritaj]] [[Perpendikularo|perpendikularaj]] al [[ŝpalo]]j (aŭ dormantoj) el konstru-[[ligno]], [[betono]] aŭ [[ŝtalo]], por konservi koheran distancon tute malsama, aŭ mezurita. La reloj kaj perpendikularaj [[Trabo (arkitekturo)|traboj]] estas poziciigitaj sur [[Fundamento (konstruado)|fundamenton]] faritan el [[konkreto]], aŭ [[Kunpremita aero|kunpremita tero]] kaj [[gruzo]] en lito de [[balasto]]. Alternativaj metodoj inkludas [[Unurela fervojo|unurelon]] kaj [[maglevo]]n. [[Trajno]] konsistas el unu aŭ pluraj ligitaj veturiloj, [[vagono]]j, kiuj veturas sur la reloj. [[Propulso]] estas ofte disponigita per [[lokomotivo]], kiu transportas serion de nefunkciigantaj [[aŭto]]j, kiuj povas porti [[pasaĝero]]jn aŭ [[kargo]]n. La lokomotivo povas esti funkciigita per [[vaporo]], [[dizelo]] aŭ per [[elektro]] liverita per trakflanksistemoj. Alternative, kelkaj aŭ ĉiuj aŭtoj povas esti funkciigitaj, konataj kiel multobla unuo. Ankaŭ, trajno povas esti funkciigita per [[ĉevalo]]j, [[kablo]]j, [[gravito]], [[pneŭmatiko]] kaj [[gasturbino]]j. Relaj veturiloj moviĝas kun multe malpli da [[frikcio]] ol [[Kaŭĉuko|kaŭĉukaj]] [[pneŭo]]j sur [[Pavimo|pavimitajn]] vojojn, rezulte ke trajnoj estas pli energie [[Efikeco|efikecaj]], kvankam ne same efikaj kiel [[ŝipo]]j. Interurbaj trajnoj estas long-transportaj servoj ligantaj [[grandurbo]]jn;<ref>Cooper ''et al.'', 1998: 279</ref> moderna [[rapidtrajno]] estas kapabla je rapidecoj ĝis 350 [[km/h]] (220&nbsp;mph), sed tio postulas speciale konstruitan [[trako]]n. Regionaj kaj [[Navedado|navedada]] trajnoj (kiel per [[malpeza trajno]]) ilgas la grandurbojn al iliaj antaŭurboj kaj la ĉirkaŭaj regionoj, dum intra-urba transporto estas farita per alt-kapacitaj [[tramo]]j kaj [[metroo]], ofte konsistigante la spinon de la [[publika transporto]] de grandurbo. [[Vartrajno]]j tradicie uzis [[Normala ŝarĝa vagono|ŝarĝaŭtojn]], postulante manan ŝarĝadon kaj malŝarĝadon de la [[kargo]]. Ekde la [[1960-aj jaroj]], kontenertrajnoj fariĝis la hegemonia solvo por ĝenerala [[kargo]], dum grandaj kvantoj de groco estas transportitaj per diligentaj trajnoj. === Ŝoseoj === [[Dosiero:Harborfreeway2.jpg|eta|La Havena Aŭtoŝoseo estas ofte tre amasigita je [[Pinthoro|pintaj horoj]] en urbocentra [[Los-Anĝeleso]].]] {{Ĉefartikolo|Aŭtotransporto}} [[Ŝoseo]] estas identigebla itinero, vojo aŭ pado inter du aŭ pli da lokoj.<ref Name="Major_Roads_of_the_United_States">{{cite web |title=Major Roads of the United States |publisher=United States Department of the Interior |date=2006-03-13 |url=http://nationalatlas.gov/mld/roadtrl.html |accessdate=24a de Marto 2007 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-06-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070413153426/http://www.nationalatlas.gov/mld/roadtrl.html |arkivdato=2007-04-13 }}</ref> Vojoj estas tipe glatigitaj, pavimitaj, aŭ alie pretaj por permesi facilan vojaĝadon;<ref Name="RoadInfrastructureStrategicFrameworkforSouthAfrica">{{cite web |title=Road Infrastructure Strategic Framework for South Africa |publisher=National Department of Transport (South Africa) |date= |url=http://www.transport.gov.za/library/docs/rifsa/infor.html |accessdate=2a de Marto 2007 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-06-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070927063243/http://www.transport.gov.za/library/docs/rifsa/infor.html |arkivdato=2007-09-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.transport.gov.za/library/docs/rifsa/infor.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-06-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070927063243/http://www.transport.gov.za/library/docs/rifsa/infor.html |arkivdato=2007-09-27 }}</ref> kvankam ili ne devas esti, kaj historie multaj vojoj estis simple rekoneblaj itineroj sen iu formala konstruo aŭ prizorgado.<ref>Lay, 1992: 6–7</ref> En urbaj areoj, ŝoseoj povas pasi tra [[grandurbo]] aŭ [[vilaĝo]] kaj esti nomitaj kiel [[strato]]j, funkciante duoblan funkcion kaj kiel urba spacservo kaj kiel itinero.<ref name="difference_between_road_and_street">{{Citaĵo el la reto|url=http://dictionary.reference.com/help/faq/language/d01.html|titolo=What is the difference between a road and a street?|alirdato=24-a de marto 2007|jaro=2007|verko=Word FAQ|eldoninto=Lexico Publishing Group}}</ref> La plej ofta ŝoseveturilo estas la [[aŭto]]; radohava pasaĝerveturilo kiu portas sian propran [[motoro]]n. Aliaj uzantoj de vojoj inkludas [[buso]]jn, [[kamiono]]jn, [[motorciklo]]jn, [[biciklo]]jn kaj [[piediranto]]jn. En 2002, ekzistis 590 milionoj da aŭtoj tutmonde. [[Aŭtotransporto]] ofertas kompletan liberecon al trafikantoj por transdoni la veturilon de unu [[Leno (vojo)|leno]] ĝis la aliaj kaj de unu ŝoseo ĝis alia laŭ la bezono kaj oportuno. Tiu fleksebleco de ŝanĝoj en loko, direkto, rapideco, kaj tempigoj de vojaĝado ne estas haveblaj al aliaj reĝimoj de transporto. Estas eble disponigi servon el pordo al pordo nur per aŭtotransporto. Aŭtoj provizas altan flekseblecon per malalta kapacito, sed postulas altan energio- kaj areuzon, kaj estas la ĉefa fonto de bruo kaj aerpoluo en grandurboj; busoj enkalkulas pli efikan vojaĝadon je la kosto de reduktita fleksebleco.<ref>Cooper ''et al.'', 1998: 278</ref> Aŭtotransporto per [[kamiono]]j ofte estas la komenca kaj fina stadio de kargotransporto. === Akvo === {{Ĉefartikolo|Akva transporto}} [[Dosiero:SL Negombo asv2020-01 img02 Dutch canal.jpg|eta|maldekstra|Konstruita de nederlandanoj por transporti spicojn, nune uzitaj de lokaj fiŝkaptistoj por aliri al la maro, Nederlanda Kanalo de [[Negombo]], [[Srilanko]].]] [[Dosiero:Jadrolinija supetar ferry.JPG|eta|Aŭtopramo en [[Kroatio]].]] Akva transporto estas movado per [[ŝipo]] - kiel ekzemple [[barĝo]], [[boato]], [[kargoŝipo]] aŭ [[velboato]] - super akvareo, kiel ekzemple [[maro]], [[oceano]], [[lago]], [[kanalo]] aŭ [[rivero]]. La [[Floso|flosbezono]] estas kutima por ŝipo, igante la [[kareno]]n domina aspekto de sia konstruo, prizorgado kaj aspekto. En la [[19-a jarcento]] la unuaj [[vaporŝipo]]j estis evoluigitaj, uzante [[vapormaŝino]]n por movi [[padelrado]]n aŭ [[helico]]n por movi la ŝipon. La [[vaporo]] estis produktita en [[vaporkaldrono]] uzante bruligotan [[ligno]]n aŭ [[karbo]]n pere de vapora ekstera [[brulmotoro]]. Nun la plej multaj ŝipoj havas [[eksplodmotoro]]n uzantan iomete delikatan specon de [[nafto]] nomita [[fuelo]]. Kelkaj ŝipoj, kiel ekzemple [[submarŝipo]]j, uzas [[atomenergio|nuklean energion]] por produkti la vaporon. Distraj aŭ instruaj metioj daŭre uzas [[ventoenergio]]n, dum kelkaj pli malgrandaj metioj uzas eksplodmotorojn por movi unu aŭ plurajn [[helico]]jn. En malprofundaj [[skizloko]]j, [[aeroglita boato]] estas propulsita fare de grandaj propulsiloj. Kvankam malrapida, moderna mara transporto estas tre efika metodo de transportado de grandaj kvantoj de varoj. Komercaj ŝipoj, preskaŭ 35,000 en nombro, portis 7.4 miliardojn da [[tuno]]j da kargo en 2007.<ref>The United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD) 2007, p. ''x'' kaj p. 32.</ref> Transporto tra akvo estas signife malpli multekosta ol flugtransporto por transkontinenta kargado;<ref>Stopford, 1997: 4–6</ref> mallongdistanca kargado kaj [[pramo]]j restas daŭrigeblaj en marbordaj regionoj.<ref>Stopford, 1997: 8–9</ref><ref>Cooper ''et al.'', 1998: 280</ref> La [[rivera transporto]] estas maniero de transporto, kies celo temas pri la transporto de varoj kaj de pasaĝeroj de kelkaj lokoj al aliaj. Tiu estas praktikata en [[rivero]]j kaj riveraj kanaloj, kiu havu taŭgan profundecon tiucele. La rivera transporto estas grava komercvojo en la interno de la landoj, pro kio ĉe riveroj kun sufiĉaj infrastrukturoj ĝi ludas tre gravan rolon, inter alia, por la disvolvigo de komerco. === Aliaj manieroj === [[Dosiero:Trans-Alaska Pipeline System Luca Galuzzi 2005.jpg|eta|Trans-[[Alaska]] [[Oleodukto]] por [[nafto]].]] Duktotransporto sendas varojn tra [[tubo]]; plej ofte likvaĵoj kaj [[gaso]]j estas senditaj, sed [[Pneŭmatika tubo|pneŭmatikaj tuboj]] ankaŭ povas sendi solidajn [[kapsulo]]jn uzantajn [[aerpremo]]n. Por likvaĵoj/gasoj, ĉiu kemie stabila likvaĵo aŭ gaso povas esti senditaj tra [[dukto]]. Mallong-distancaj sistemoj ekzistas por [[Kloako (kanalo)|kloakaĵo]], [[Suspensio (tekniko)|suspensiaĵo]], [[akvo]] kaj [[biero]], dum longdistancaj retoj estas uzitaj ĉefe por [[nafto]] kaj [[tergaso]]. Kablotransporto estas larĝa sistemo kie veturiloj estas trejnitaj per [[kablo]]j anstataŭe de interna energifonto. Ĝi estas plej ofte uzita ĉe dekliva [[Gradiento (matematiko)|gradiento]]. Tipaj solvoj inkludas [[telfero]]n, [[lifto]]jn, [[rulŝtuparo]]n kaj [[skitelfero]]jn; kelkaj el tiuj ankaŭ estas klasifikitaj kiel [[transporta bendo]]. [[Kosmoflugo]] estas transporto el la [[atmosfero]] de la [[Tero]] en [[Ekstertero|kosman spacon]] per [[kosmoŝipo]]. Dum grandaj kvantoj de esplorado iris en teknologion, ĝi malofte estas uzita krom por meti [[satelito]]jn en [[orbito]]n, kaj fari sciencajn eksperimentojn. Tamen, la homo alteriĝis sur la [[luno]]n, kaj [[sondilo]]j estis senditaj al ĉiuj [[planedo]]j de la [[Sunsistemo]]. [[Suborbita flugo|Suborbita spacvojaĝo]] estas la plej rapida el la ekzistantaj kaj laŭplanaj transportsistemoj sur la Tero ĝis malproksima alia loko sur la Tero. Pli rapida transporto povus esti realigita per parto de malalta [[Tera orbito|terorbito]], aŭ sekvanta tiun [[trajektorio]]n eĉ pli rapide uzante la propulson de la [[raketo]] por stiri ĝin. [[Hyperloop]] estas la koncepto de estonta transportsistemo proponita de la usona entreprenisto [[Elon Musk]]. Ĝi estis elpensinta kiel transportsistemo en aerpremotubo, iomete komparebla kun la pneŭmatika tubo, ĉe kiu oni transportas varojn tra tuboj. == Elementoj == === Infrastrukturo === {{Ĉefartikolo|Infrastrukturo}} [[Dosiero:GoldenGateBridge BakerBeach MC.jpg|eta|Pontoj, kiaj la [[Golden-Gate-Ponto]], permesas al ŝoseoj kaj fervojoj trapasi akvejojn.]] '''Infrastrukturo''' estas la fiksaj instalaĵoj kiuj permesas al veturilo funkciigi. Ĝi konsistas el vojo, terminalo kaj instalaĵoj por [[Parkado|parkumado]] kaj prizorgado. Por fervojo, dukto, ŝoseo kaj kablotransporto, la tuta vojo kiun la veturilo devos vojaĝi devas esti konstruita. Aero kaj akvo povas eviti tion, ĉar la flugitinero kaj [[marvojo]] ne devas esti konstruitaj. Tamen, ili postulas fiksajn infrastrukturojn ĉe terminaloj. Terminaloj kiel ekzemple [[flughaveno]]j, [[haveno]]j kaj [[stacio]]j, estas lokoj kie pasaĝeroj kaj kargo povas esti transdonitaj de unu veturilo aŭ sistemo ĝis alia. Por pasaĝera transporto, terminaloj integras malsamajn sistemmojn por permesi al veturantoj interŝanĝi por ekspluati la avantaĝojn de ĉiu sistemo. Ekzemple, flughaven-fervojaj [[interligejo]]j ligas flughavenojn al la [[urbocentro]]j kaj [[antaŭurbo]]j. La terminaloj por aŭtoj estas [[Parkumejo|parkejoj]], dum busoj kaj trajnoj havas siajn bazojn en simplaj haltejoj.<ref>Cooper ''et al.'', 1998: 275–76</ref> Por kargo, terminaloj funkcias kiel transportpunktoj, kvankam iu kargo estas transportita rekte de la punkto de produktado ĝis la punkto de uzo. La [[Financo|financado]] de infrastrukturo povas esti ĉu [[Registaro|publika]] aŭ privata. Transporto ofte estas natura [[monopolo]] kaj neceso por [[publiko]]; ŝoseoj, kaj kelkaj fervojoj kaj flughavenoj estas financitaj pere de [[Imposto|impostado]]. Novaj infrastrukturprojektoj povas havi altan koston, kaj ofte estas financitaj pere de [[ŝuldo]]. Multaj infrastrukturposedantoj tial trudas uzopagojn, kiel ekzemple akirado de pagoj en flughavenoj, aŭ paspagoj al ŝoseoj. Sendepende de tio, [[aŭtoritato]]j povas trudi impostojn sur la aĉeto aŭ uzado de veturiloj. Pro malbona [[Prognozo|prognozado]] kaj supertaksado de pasaĝernombroj fare de planistoj, ekzistas ofte avantaĝminuso por transportinfrastrukturaj projektoj.<ref>Bent Flyvbjerg, Mette K. Skamris Holm, and Søren L. Buhl, "How (In)Accurate Are Demand Forecasts in Public Works Projects", ''Journal of the American Planning Association'' '''71''':2, pp. 131–146.</ref> === Veturiloj === {{Ĉefartikolo|Vehiklo|Veturilo}} [[Dosiero:1992 Fiat Uno IE 1.0 Front.jpg|eta|[[Fiat Uno]] en 2018]] '''Veturilo''' estas ajna ne-vivanta aparato kiu kutimas movi homojn kaj varojn. Male al la infrastrukturo, la veturilo moviĝas kune kun la kargo kaj veturantoj. Krom se estas tirita fare de kablo aŭ muskolforto, la veturilo devas disponigi sian propran propulson; tio estas plej ofte farita pere de [[vapormaŝino]], [[Eksplodmotoro|brulmotoro]], [[elektromotoro]], [[jetmotoro]] aŭ [[raketo]], kvankam ankaŭ aliaj rimedoj de propulso ekzistas. Veturiloj ankaŭ bezonas sistemon de konvertado de la [[energio]] en movadon; tio estas plej ofte farita pere de [[rado]]j, [[helico]]j kaj [[premo]]. Veturiloj estas plej ofte homekipitaj fare de [[ŝoforo]]. Tamen, kelkaj sistemoj, kiel ekzemple [[homtransportilo]]j kaj kelkaj rapidaj metrooj, estas plene [[Aŭtomatigo|aŭtomatigitaj]]. Por pasaĝertransporto, la veturilo havu kupeojn por la pasaĝeroj. Simplaj veturiloj, kiel ekzemple [[aŭto]]j, [[biciklo]]j aŭ simplaj [[aviadilo]]j, povas havi unu el la pasaĝeroj kiel ŝoforo. === Funkciado === Privata transporto estas nur kondiĉigita de la posedanto de la veturilo, kiu funkciigas la veturilon mem. Por publika transporto kaj kargotransporto, operacioj estas faritaj tra privata [[entrepreno]] aŭ fare rekte de firmaoj posedataj de loka, regiona aŭ nacia [[registaro]]. La infrastrukturo kaj veturiloj povas esti posedataj kaj funkciigitaj fare de la sama firmao, aŭ ili povas esti funkciigitaj fare de malsamaj unuoj. Tradicie, multaj landoj havis nacian [[flugkompanio]]n kaj nacian fervojon. Ekde la [[1980-aj jaroj]], multaj el tiuj estis privatigitaj, kongrue kun la antaŭeniro de [[novkapitalismo]]. Internacia kargado restas tre [[Konkurenco|konkurenciva]] industrio kun nur malmulte da reguligo,<ref>Stopford, 1997: 422</ref> sed [[haveno]]j povas esti publike posedataj.<ref>Stopford, 1997: 29</ref> == Celoj == Translokado de vojaĝantoj kaj kargo estas la plej oftaj uzoj de transporto. Tamen, aliaj uzoj ekzistas, kiel ekzemple la strategia kaj taktika translokado de [[Armitaj fortoj|armetrupoj]] dum [[Milito|militado]], aŭ de civila moviĝebla konstruo aŭ danĝerekipaĵo. === Pasaĝeroj === {{Ĉefartikolo|Vojaĝo|Publika transporto}} [[Dosiero:ACTION Bus-467.jpg|eta|Loka buso funkciigita de ACTION en [[Canberra]], [[Aŭstralio]].]] Pasaĝertransporto, aŭ vojaĝado, estas dividitaj en [[Publika transporto|publika]] kaj privata transportoj. [[Publika transporto]] estas planitaj servoj sur fiksaj itineroj, dum privata estas komponita el veturiloj kiuj disponigas ''[[ad hoc]]'' servojn por la veturantoj dezirantaj vojaĝi. Ĉi-lastaj proponas pli bonan flekseblecon, sed havas pli malaltan kapaciton, kaj pli altan median efikon. Vojaĝado povas esti kiel parto de ĉiutaga [[navedado]], por [[komerco]], [[libertempo]] aŭ [[migrado]]. Mallong-vetura transporto estas dominita per la [[aŭto]] kaj kolektiva transporto. Ĉi-lasta konsistas el [[buso]]j el kamparaj kaj malgrandaj [[urbo]]j, kompletigitaj per navedreloj, [[tramo]]j kaj [[metroo]] en pli grandaj grandurboj. Long-vetura transporto implikas la uzadon de la [[aŭto]], [[trajno]]j, [[buso]]j kaj [[aviadilo]]j, la lasta el kiuj fariĝis ĉefe uzitaj por la plej longaj, inkluzive de interkontinentaj, vojaĝoj. Intermaniera pasaĝertransporto estas kie vojaĝo estas farita helpe de pluraj sistemoj de transporto; ĉar ĉiu homa transporto normale komenciĝas kaj finiĝas per piedirado, ĉiu pasaĝertransporto povas esti konsiderita intermaniera. Publika transporto ankaŭ povas impliki la intermezan ŝanĝon de veturilo, ene de aŭ trans diversaj sistemoj, ĉe [[interŝanĝejo]], kiel ekzemple por busa aŭ [[fervoja stacidomo]]. [[Taksio]]j kaj busoj povas esti trovitaj sur ambaŭ finoj de la publiktransporta spektro. Busoj estas la plej malmultekosta veturilo sed ne estas nepre flekseblaj, kaj taksioj estas tre flekseblaj sed pli multekostaj. En la mezo estas [[Alvokbuso|postul-respondema transporto]], ofertante flekseblecon krom pageblecon. Internacia vojaĝado povas esti limigita por kelkaj individuoj pro leĝaro kaj vizpostuloj. === Kargo === {{Ĉefartikolo|Kargotransporto}} '''Kargotransporto''', '''ŝarĝotransporto''' aŭ ''ŝarĝado'', estas ŝlosilo en la [[valorĉeno]] en produktado.<ref>Chopra kaj Meindl, 2007: 3</ref> Kun pliigita [[specialiĝo]] kaj [[tutmondiĝo]], produktado situas pli for de [[konsumo]], rapide pliigante la postulon je transporto.<ref>Chopra kaj Meindl, 2007: 63–64</ref> Dum ĉiuj sistemoj de transporto estas utiligitaj por vartransporto, ekzistas alta diferencigo inter la naturo de la vartransporto, en kiu sistemo estas elektita.<ref>Chopra kaj Meindl, 2007: 54</ref> [[Loĝistiko]] rilatas al la tuta procezo de transdonado de produktoj de produktanto ĝis konsumanto, inkluzive de stokado, transportaso, material-manipulado kaj enpakado, kun rilata interŝanĝo de informoj.<ref>Bardi, Coyle kaj Novack, 2006: 4</ref> ''Incoterm'' interkonsentoj pritraktas la sistemojn de pago kaj respondeco pro [[risko]] dum transporto.<ref>Bardi, Coyle and Novack, 2006: 473</ref> [[Dosiero:WCML freight train.jpg|eta|Var-[[trajno]] transportanta [[kontenero]]jn en [[Britio]].]] [[Kontenero|Kontenerado]], kun la normigado de [[ISO]] ujoj por ĉiuj veturiloj kaj ĉe ĉiuj havenoj, revoluciigis [[Internacia komerco|internacian]] kaj enlandan [[komerco]]jn, ofertante enorman redukton en kostoj. Tradicie, ĉia kargo devis esti mane [[Alŝarĝigo|ŝarĝitaj]] kaj [[Elŝarĝigo|malŝarĝitaj]] en la transportujon de iu ŝipo aŭ aŭto; kontenerigo enkalkulas aŭtomatigitan manipuladon kaj translokigon inter sistemoj, kaj la normigitaj grandecoj enkalkulas gajnojn en [[ekonomio de skalo]] en veturiloperacio. Tio estis unu el la esencaj veturadfaktoroj en internacia komerco kaj tutmondiĝo ekde la [[1950-aj jaroj]].<ref name=bcn21114 /> Groca transporto estas komuna kun [[kargo]] je tio ke ĝi povas esti uzita malglate sen plimalboniĝo; tipaj ekzemploj estas transporto de [[erco]]j, [[karbo]], [[cerealo]]j kaj [[nafto]]. Pro la homogeneco de la produkto, mekanika manipulado povas permesi al grandegaj kvantoj esti pritraktitaj rapide kaj efike. La malalta valoro de la ŝarĝo kombinita kun alta trafluo signifas ankaŭ ke ekonomioj de skalo iĝas esencaj en transporto, kaj gigantaj ŝipoj kaj tutaj trajnoj kutimas ofte transporti [[groco]]n. Likvaj produktoj kun sufiĉa volumeno povas esti transportitaj ankaŭ per [[dukto]]. Aerŝarĝo fariĝis pli ofta por produktoj de alta valoro; dum malpli ol unu procentoj de la monda transporto laŭ volumeno estas farata de aviadkompanio, ĝi enkalkulas kvardek procentojn de la valoro. La tempo fariĝis aparte grava en aferoj aŭ principoj kiel ekzemple planita [[prokrasto]] aŭ [[Ĝustatempo|ĝustatempeco]] ene de la [[valorĉeno]], rezultigante altan volemon pagi por rapida livero de ĉefaj komponantoj aŭ eroj de alta valor-peza rilatumo.<ref>Chopra kaj Meindl, 2007: 328</ref> Aldone al [[poŝto]], oftaj eroj senditaj per aviadilo inkludas [[elektroniko]]n kaj [[Modo|modajn vestaĵojn]]. == Historio == [[Dosiero:Wrightflyer highres.jpg|eta|200ra|dekstra|La unua flugo de la [[Fratoj Wright]] la [[17-an de decembro]] [[1903]]]] La unuaj veturiloj de homoj piediris kaj naĝis. La [[Aldomigo|malsovaĝigo]] de [[besto]]j lanĉas novan manieron meti la ŝarĝon transportotan sur pli potencaj estaĵoj, permesante al pli pezaj ŝarĝoj esti transportitaj, aŭ al homoj rajdi la bestojn por pli alta rapideco kaj longa tempodaŭro. Inventoj kiel ekzemple la [[rado]] kaj la [[sledo]] helpis igi [[Bestenergia transporto|bestotransporton]] pli efika pere de la enkonduko de veturiloj. Ankaŭ [[akva transporto]], inklude [[Remboato|rem]]- kaj [[Velŝipo|vel]]-ŝipojn, date reen al tempo pretermemora, estis la nura efika maniero transporti grandajn kvantojn aŭ inter grandaj distancoj antaŭ la [[Industria revolucio]]. La unuaj formoj de [[aŭtotransporto]] estis [[ĉevalo]]j, [[virbovo]]j aŭ eĉ [[homo]]j portantaj varojn sur tervojoj kiuj ofte sekvis [[Ĉasbestoj|ĉasbestajn]] [[Pado (vojeto)|migrovojojn]]. Pavimitaj vojoj estis konstruitaj fare de multaj fruaj civilizoj, inkluzive de [[Mezopotamio]] kaj la [[Induso-civilizacio]]. La [[Persa Imperio|persa]] kaj [[Romia Imperio|romia imperioj]] konstruis tut-pavimitajn vojojn por permesi al [[armeo]]j vojaĝi rapide. Profundaj ŝosekuŝejoj el dispremita [[ŝtono]] sube certigis ke la vojoj konserviĝu sekaj. La mezepoka [[kaliflando]] poste konstruis [[gudro]]-pavimitajn vojojn. La unuaj [[boato]]j estis [[kanuo]]j [[formeltranĉitaj]] de [[arbo]]-[[trunko]]j. Frua akva transporto estis plenumita per [[ŝipo]]j kiuj estis aŭ rempelitaj aŭ uzis la blovo de la venton en ilia veloj por propulso, aŭ kombinaĵo de ambaŭ. La graveco de akvo kondukis al la plej multaj grandurboj, kiuj kreskis kiel ejoj por komercado, situantaj ĉe [[rivero]]j aŭ ĉe [[marbordo]]j apud [[Golfeto|ŝirmgolfetoj]], ofte ĉe la intersekcoj de du korpoj de akvo (kiel [[kunfluejo]]). Ĝis la industria revolucio, transporto restis malrapida kaj multekosta, kaj produktado kaj konsumo situiĝis tiom proksime kiom eblis. La [[Industria revolucio]] en la [[19-a jarcento]] vidis kelkajn [[invento]]jn principe ŝanĝi transporton. Per [[telegrafo]], komunikado iĝis tuja kaj sendependa de transporto. La invento da la [[vapormaŝino]], senpere sekvita memstare de aplikado en fervoja transporto, igis tertransporton sendependa de homaj aŭ bestaj muskoloj. Kaj rapideco kaj kapacito pliiĝis rapide, permesante specialiĝon kaj ekzisto de produktado malproksime de [[naturresurso]]j. La 19-a jarcento ankaŭ vidis la evoluon de la [[vaporŝipo]], kiu akcelis tutmondan transporton. Kun la evoluo de la [[brulmotoro]] kaj la aŭto ĉe la turno de la [[20-a jarcento]]n, aŭtotransporto iĝis pli daŭrigebla, permesante la enkondukon de mekanika privata transporto. La unuaj aŭtovojoj estis konstruitaj dum la 19-a jarcento el [[makadamo]]. Poste, [[gudro]]-[[betono]] kaj [[cemento]] iĝis la domina pavimmaterialo. En [[1903]], la unua direktebla [[aviadilo]] estis montrita, kaj post la [[Unua Mondmilito]], ĝi iĝis rapida maniero transporti homojn kaj rapidŝarĝon super longaj distancoj.<ref>Bardi, Coyle kaj Novack, 2006: 158</ref> Post la [[Dua Mondmilito]], la aŭt- kaj aviad-kompanioj prenis pli altajn partojn de transporto, reduktante fervojon kaj akvotransporton al ŝarĝa kaj mallonga transportado de pasaĝeroj.<ref name="cooper277">Cooper ''et al.'', 1998: 277</ref> Scienca spacvojaĝado estis lanĉita en la [[1950-aj jaroj]], kun rapida kresko ĝis la [[1970-aj jaroj]], kiam intereso malkreskis. En la 1950-aj jaroj, la enkonduko de [[kontenerigo]] havigis amasajn efikecgajnojn en ŝarĝotransporto, permesante moderna [[internacia komerco]] kaj [[tutmondiĝo]]n.<ref name="bcn21114">Bardi, Coyle kaj Novack, 2006: 211–14</ref> Internacia aervojaĝado iĝis multe pli alirebla en la [[1960-aj jaroj]], kun la komercigo de la [[jetmotoro]]. Kune kun la kresko en aŭtoj kaj aŭtovojoj, tio lanĉis malkreskon por fervojo kaj akva transporto. Post la enkonduko de la [[Ŝinkanseno]] en 1964, rapidtrajno en Azio kaj Eŭropo komencis elpreni pasaĝerojn de long-transportaj itineroj de aviadkompanioj.<ref name="cooper277" /> Frue en [[Historio de Usono|usona historio]], la plej multaj akveduktoj, pontoj, kanaloj, fervojoj, ŝoseoj, kaj [[tunelo]]j estis posedataj fare de privataj komunakciaj entreprenoj. Plej tia transportinfrastrukturo venis sub registaran kontrolon en la fino de la 19-a kaj komenco de la 20-a jarcento, kulminante per la [[ŝtatigo]] de interurba pasaĝera fervojo per la kreado de [[Amtrak]]. Lastatempe, aliflanke, movado por privatigi ŝoseojn kaj alian infrastrukturon akiris iun grundon kaj anojn.<ref>Clifford Winston, ''Last Exit: Privatization and Deregulation of the U.S. Transportation System'' (Washington, D.C.: [[Brookings Institution]], 2010).</ref> == Efikoj kaj influoj == {{Ĉefartikolo|Eltenebla transporto}} === Ekonomia === [[Dosiero:SeattleI5Skyline.jpg|eta|Transporto estas ŝlosila komponento de kresko kaj tutmondiĝo, kiel por [[Seattle]], [[Vaŝingtonio]], [[Usono]].]] Transporto estas esenca neceso por [[specialiĝo]] - permesante produktadon kaj konsumadon de produktoj okazantaj ĉe malsamaj lokoj. Transporto dum historio estis [[sprono]] al vastiĝo; pli bona transporto permesis pli da [[komerco]] kaj plian superdisvastiĝon de homoj. [[Ekonomia kresko]] ĉiam estis dependa de pliigado de la kapacito kaj racieco de transporto.<ref>Stopford, 1997: 2</ref> Sed la infrastrukturo kaj funkciado de transporto havas grandan efikon al la [[tero]] kaj estas la plej granda drenilo de energio, igante [[Eltenebla transporto|transportan daŭripovon]] grava afero. Moderna socio diktas fizikan distingon inter [[hejmo]] kaj [[laboro]], devigante homojn transporti sin al laborpostenoj aŭ studoj, same kiel por provizore translokiĝi por aliaj ĉiutagaj agadoj. Pasaĝertransporto ankaŭ estas la esenco de [[turismo]], grava parto de distra transporto. Komerco postulas la transporton de homoj por fari komercon, aŭ por permesi vizaĝ-al-vizaĝan komunikadon por gravaj decidoj aŭ por movi specialistojn de ilia regula posteno al ejoj kie ili estas bezonataj. === Planada === {{Ĉefartikolo|Transporta planado}}[[Dosiero:Old Market Roundabout, Bristol.jpg|eta|La inĝenieriko de tiu [[trafikocirklo]] en [[Bristol]], Britio, klopodas fari trafikon flui libere moviĝanta.]] '''Transportplanado''' enkalkulas altan utiligon kaj malpli efikon koncerne novan infrastrukturon. Utiligante modelojn de transportprognozado, planistoj povas antaŭdiri estontajn transportpadronojn. Sur la funkcianta nivelo, [[loĝistiko]] permesas posedantojn de [[kargo]] al plantransporto kiel parto de la [[provizoĉeno]]. Transporto kiel [[fako]] estas studita de [[transportekonomiko]], la spino por la kreado de reguliga [[politiko]] fare de [[aŭtoritato]]j. [[Transportinĝenieriko]], kiel subfako de [[konstruinĝenieriko]], devas atenti pri veturgenerado, veturdistribuado, sistemelekto kaj itineratribuado, dum la funkcianta nivelo estas pritraktita de [[trafikinĝenieristiko]]. Pro la negativaj efikoj provokitaj, transporto ofte iĝas la temo de konfliktoj ligita al elekto de sistemo, same kiel pliigita kapacito. Aŭtotransporto povas esti vidita kiel tragedio de la komunuloj, kie la fleksebleco kaj komforto por la individuo plimalbonigas la naturan kaj urban mediojn entute. Denseco de evoluo dependas de la [[veturilo]], kun publika transporto enkalkulanta pli bonan spacan utiligon. Bona teruzado tenas komunajn agadojn proksimaj al la hejmoj de homoj kaj lokigas pli altan densecan evoluon pli proksime al transportlinioj kaj interŝanĝejoj, por minimumigi la bezonon de transporto. Ekzistas ekonomioj de [[aglomeraĵo]]j. Pri transportado kelkaj teruzadoj estas pli efikaj kiam apartigitaj. Transportaj instalaĵoj konsumas terenon, kaj en grandurboj, pavimita tereno (dediĉita al stratoj kaj parkumejoj) povas facile superi 20 procentojn de la totala terareo. Efika transportsistemo povas redukti tereluzadon. Tro multe da infrastrukturo kaj tro multe da ter-ebenigo por maksimuma veturiltrairo signifas ke en multaj grandurboj ekzistas tro multe da [[trafiko]] kaj multaj - se ne ĉio - de la negativaj efikoj kiuj venas kun ĝi. Nur en la lastaj jaroj tradiciaj praktikoj komencis esti pridubitaj en multaj lokoj, kaj kiel rezulto de novaj specoj de analizo kiuj alportas en multe pli larĝa gamo da kapabloj ol tiuj tradicie depende de - enhavante tiajn areojn kiel media efikanalizo, popolsano, sociologoj same kiel ekonomiistoj - la daŭrigebleco de la malnovaj movosolvoj ĉiam pli estas pridubitaj. Eŭropaj grandurboj gvidas tiun transiron. === Media === {{Ĉefartikolo|Media efiko de transporto}} [[Dosiero:Traffic jam Sao Paulo 09 2006 30.JPG|eta|[[Trafikŝtopiĝo]] daŭras en [[São Paulo]], [[Brazilo]], spite la sentrafikajn tagojn baze sur numer-platoj.]] Transporto okazigas gravan uzadon de [[energio]] kaj bruligas la plej grandan parton de la [[nafto]] de la mondo. Tio kreas aerpoluon, inkluzive de [[dinitrogenoksido]]j kaj [[Fajnaj polveroj|partikloj]], kaj estas signifa kontribuanto al [[monda plivarmiĝo]] tra emisio de [[karbondioksido]],<ref name = "pnas_pdf">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.pnas.org/cgi/reprint/0702958104v1.pdf|titolo=Climate forcing from the transport sectors|aŭtoro=Fuglestvet et al., Center for International Climate and Environmental Research|jaro=2007}}</ref> ĉar tiu transporto estas la plej rapidekreskanta emisiosektoro.<ref>{{cite web |url=http://www.worldwatch.org/node/5579 |title=Analysis: Nano Hypocrisy? |author=[[Worldwatch Institute]] |date=16a de Januaro 2008 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131013141752/http://www.worldwatch.org/node/5579 |arkivdato=2013-10-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.worldwatch.org/node/5579 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131013141752/http://www.worldwatch.org/node/5579 |arkivdato=2013-10-13 }}</ref> Laŭ subsektoroj, aŭtotransporto estas la plej granda kontribuanto al [[monda varmiĝo]].<ref>[http://www.pnas.org/cgi/reprint/0702958104v1.pdf Climate forcing from the transport sectors], Jan Fuglestvedt, Terje Berntsen, Gunnar Myhre, Kristin Rypdal, kaj Ragnhild Bieltvedt Skeie, 15a de Januaro, 2008, vol. 105, no. 2, PNAS.org</ref> Primediaj regularoj en [[industrilando]]j reduktis la emisiojn de individuaj veturiloj; tamen, tio estis superita de pliiĝoj en la nombroj da veturiloj kaj en la uzado de ĉiu veturilo.<ref name="pnas_pdf" /> Kelkaj klopodoj por redukti la karbonemisiojn de stratveturiloj konsiderinde estis studitaj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.claverton-energy.com/carbon-pathways-analysis-informing-development-of-a-carbon-reduction-strategy-for-the-transport-sector.html|titolo=Claverton-Energy.com|alirdato=2010-05-23|dato=2009-02-17|eldoninto=Claverton-Energy.com}}</ref><ref>Informoj pri barado kaj instigo al pli eltenebla transportomoro disponeblas en la brita dokumento de UK Department for Transport "[http://www.dft.gov.uk/pgr/scienceresearch/social/climatechangetransportchoices/ Climate Change and Transport Choices] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110530124709/http://www.dft.gov.uk/pgr/scienceresearch/social/climatechangetransportchoices/ |date=2011-05-30 }}" publikigita en Decembro 2010.</ref> Energiuzado kaj emisioj varias plejparte inter sistemoj, igante [[Naturprotektismo|ekologiistojn]] postuli transiron de aero kaj ŝoseo al fervojo kaj homenergia transporto, same kiel pliigi [[Elektra veturilo|transportelektrizon]] kaj energiefikecon. Aliaj mediaj efikoj de transportsistemoj inkludas [[trafikŝtopiĝo]]n kaj aŭt-orientitan urbigon, kiuj povas konsumi naturajn vivejojn kaj agrikulturajn terojn. Reduktante transportadajn emisiojn tutmonde, estas antaŭdirite ke ekzistos signifaj pozitivaj efikoj al la aerkvalito, kontraŭ [[acida pluvo]], [[fumnebulo]] de la Tero kaj [[klimata ŝanĝo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ec.gc.ca/cleanair-airpur/Transportation-WS800CCAF9-1_En.htm|titolo=Transportation|alirdato=30a de Julio 2008|aŭtoro=Environment Canada}}</ref> == Rilataj konceptoj == [[Loĝistiko]] - [[publika transporto]] - [[teorio de vicoj]] - [[ŝosea inĝenieriko]] - [[transporta planado]] - [[veturilo]] - === Moveblo === Vidu: [[Moviĝeblo#Moviĝeblo en transporto|moviĝeblo en transporto]] === Teknologioj === [[flugilo]] - [[helico]] - [[motoro]] - [[rado]] - [[pagajo]] - [[pedalo]] - [[piedingo]] === Retoj === [[fervojo]] - [[flughaveno]] - [[kanalo]] - [[rivero]] - [[strato]] - [[ŝoseo]] - [[trotuaro]] == Manieroj de transportado == [[Dosiero:Yellow.balloon.takesoff.in.bath.arp.jpg|eta|dekstre|200ra|<center>Balono]] :'''[[Aviado|Aera transporto]]''' :[[aerŝipo]] - [[aviadilo]] - [[balono]] - [[glisilo]] - [[glisparaŝuto]] - [[helikoptero]] - [[paraŝuto]] :'''Akva transporto''' :[[akvedukto]] - [[boato]] - [[longboato]] - [[motorboato]] - [[pramo]] - [[puŝŝipo]] - [[radŝipo]] - [[remboato]] - [[ŝipo]] - [[velboato]] - [[Ŝipa trafiko]] - [[ŝutvara ŝipo]] :'''Beste movata transporto''' :[[azeno]] - [[boaco]] - [[bovo]] - [[ĉevaltira veturado]] - [[hundo]] - [[elefanto]] - [[kamelo]] - [[lamo]] - [[poefago]] - [[tirbesto]] :'''[[fervojo|Fervoja transporto]]''' :[[metroo]] - [[trajno]] - [[tramo]] - [[unurela fervojo]] :'''Home movata transporto''' :[[biciklo]] ([[unuciklo]], [[triciklo]], [[velocipedo]]) - [[sketado]] - [[remado]] - [[naĝado]] - [[piedirado]] - [[radseĝo]] - [[rultabulo]] - [[skutilo]] - [[rikiŝo]] :'''Kabla transporto''' :[[elevatoro]] - [[telfero]] - [[funikularo]] - [[kablotramo]] - [[lifto]] :'''Kosma transporto''' :[[kosmoŝipo]] - [[kosmostacio]] - [[kosmopramo]] :'''Voja transporto''' :[[aŭtotransporto]] - [[aŭto]] - [[buso]] - [[alvokbuso]] - [[kamiono]] - [[motorciklo]] - [[taksio]] - [[tramo]] - [[tram-metroo]] - [[trirada kamioneto]] - [[trolebuso]] :'''Tublinia transporto''' :[[Akvedukto|akvodukto]] - [[dukto (transporto)|dukto]] - [[Kloako (kanalo)|kloako]] - [[natura gaso]] - [[petrolo]] ([[nafto]]) - [[pneŭmata tubo]] :'''Zona kaj ĉena transporto''' :[[eskalatoro]] - [[transportobendo]] == Vidu ankaŭ == * [[Internacia Federacio de Transportistoj]] * [[Veturilo]] * [[Nacia biblioteko de Transporto (Usono)|Usona nacia biblioteko de Transporto]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Bardi, Edward; John Coyle and Robert Novack (2006). Management of Transportation. Thomson South-Western. ISBN 0-324-31443-4. * Chopra, Sunil kaj Peter Meindl (2007). Supply Chain Management. Pearson. ISBN 0-13-208608-5. * Christopher P. Cooper; Rebecca Shepherd (1998). Tourism: Principles and Practice. Financial Times Prent.Int. ISBN 978-0-582-31273-9. Konsultita la 22an de Decembro 2012. [http://books.google.com/books?id=jzpnQgAACAAJ] * Lay, Maxwell G (1992). Ways of the World: A History of the World's Roads and of the Vehicles that Used Them. Rutgers University Press. ISBN 0-8135-2691-4. [http://books.google.com/?id=flvS-nJga8QC&pg=PR3&lpg=PR3&dq=%22Ways+of+the+world%22+Rutgers+University+Press,+New+Brunswick#PPA6,M1] * Stopford, Martin (1997). Maritime Economics. London: Routledge. ISBN 0-415-15310-7. == Eksteraj ligiloj == * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/trnsprt.htm Transportation] from ''UCB Libraries GovPubs'' * {{dmoz|Science/Technology/Transportation|Transportation}} * [http://americanhistory.si.edu/onthemove/ America On the Move] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110805005405/http://americanhistory.si.edu/onthemove/ |date=2011-08-05 }} An online transportation exhibition from the National Museum of American History, Smithsonian Institution * [http://transport.org World Transportation Organization] The world transportation organization (The Non-Profit Advisory Organization) * [https://stanobelov.blogspot.com/p/transporto.html Artikoloj pri transporto] {{eo}} {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Transport |revizio=664695855}} {{Projektoj |commonscat=Transport |n=Kategorio:Transporto |q=Transporto }} {{Havenda artikolo|Transporto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Transporto| ]] 04itcb5zamuevyjglkbj1g737zb4n34 0 5258 9384751 9280801 2026-05-27T05:43:58Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Specialaj tagoj kaj festoj */ 9384751 wikitext text/x-wiki {{KalendaroJulio}} {{julio}} La '''7-a de julio''' estas la 188-a tago de la jaro (la 189-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 177 tagoj restas. Je la 7-a de julio okazis, interalie: == Eventoj == * [[1124]]: [[Libano]]: [[Tiro (urbo)|Tiro]] estis konkerita de [[krucmilitoj|krucmilitistoj]] * [[1136]]: Papo [[Inocento la 2-a]] eldonis ''[[buleo (papo)|Buleon]] de [[Gniezno]]'', foriganta [[metropolito|metropolitan]] dependecon de la [[Ĉefdiocezo]] de Gniezno de la [[Magdeburgo|Magdeburga]] Ĉefdiocezo * [[1307]]: [[Eduardo la 2-a (Anglio)|Eduardo la 2-a]] iĝis reĝo de [[Anglio]] * [[1329]]: [[Davido la 2-a (Skotlando)|Davido la 2-a]] iĝis reĝo de [[Skotlando]] * [[1438]]: Reĝo de Francio [[Karlo la 7-a (Francio)|Karlo la 7-a]] proklamis [[Pragmataj Sankcioj|pragmatan sankcion]] * [[1455]]: Dek-membra [[regento|regenta]] registaro estis nomumita en [[Moravio]] por la periodo de du jaroj * [[1456]]: [[Johana de Arko]] estis postmorte senkulpigita pri riproĉo de [[herezo]] * [[1534]]: Unua dokumentita [[komerco|komerca]] interŝanĝo inter [[Eŭropo|eŭropanoj]] kaj loĝantoj de [[Golfo Sankt-Laŭrenco]] en [[Nordameriko]] * [[1543]]: Franca armeo invadis [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgon]] * [[1572]]: En [[Knyszyn]] mortis senide reĝo de Pollando kaj [[grandduko]] de Litovio [[Sigismondo la 2-a (Pollando-Litovio)|Sigismondo la 2-a]] * [[1650]]: [[Svedio|Sveda]] armeo forlasis [[urbo]]jn de [[Moravio]] * [[1770]]: Malvenko de [[turkoj|turka]] ŝiparo en [[marbatalo]] apud [[Çeşme]] kadre de la 5-a rusa-turka milito * [[1798]]: [[Usona Kongreso]] malvalidigis ĉiujn traktatojn kun la [[Unua Respubliko de Francio]] - komenciĝis kvazaŭ-[[milito]] dum kiu ambaŭ flankoj evitis formalan [[militdeklaro]]n * [[1807]]: [[Paco de Tilsit]]: dum la militoj de [[Napoleon Bonaparte]] la [[Franca Imperio]] kaj la [[Rusia Imperio]] pactraktatis kun [[Reĝlando Prusio]] en [[Sovetsk (Kaliningrada provinco)|Tilsit]] — duonsuverena ŝtateto [[Varsovia Dukejo]] kreiĝis * [[1838]]: Egiptaj soldatoj subpremis tritagan [[kontraŭjudismo|kontraŭjudan]] [[tumulto]]n en [[Safed]] okazigitan de [[druzoj]] kaj [[islamo|islamaj]] kamparanoj * [[1840]]: Laŭ ordono de [[imperiestro]] [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]] la [[Statutoj de Litovio]] estis nuligitaj kaj la rusiaj leĝoj enkondukitaj en [[Litovio]] * [[1841]]: Pola studento kaj porsendependa aganto Karol Levittoux [[sinbruligo|sinbruliĝis]] en [[malliberejo]] de Varsovia [[Citadelo]] * [[1856]]: [[Usona enlanda milito]]: oni pendumis 4 komplotintojn lige al la murdo de usona prezidento [[Abraham Lincoln]] * [[1881]]: [[Romo]]: [[fabelo]] pri ''[[Pinokjo (rolulo)|Pinokjo]]'' aperis en porinfana gazeto * [[1893]]: [[Kalendaro]]: [[Miroslav Krleža]], kroata verkisto naskiĝis — sam[[dato|date]] (sed 12 [[tago]]jn pli poste, laŭ valida en la Rusia imperio [[julia kalendaro]]) naskiĝis rusa, sovetia poeto [[Vladimir Majakovskij]] * [[1898]]: [[Usono]] aneksis [[Havajo]]n * [[1907]]: Usona [[impresario]] [[Florenz Ziegfeld]] enscenigis la unuan de siaj ''[[Ziegfeld Follies]]'' * [[1911]]: [[Norda Pacifiko]]: kvar landoj subskribis [[konvencio]]n, kiu malpermesis subĉielan ĉasadon kontraŭ [[ordinara foko|ordinarajn fokojn]] * [[1915]]: [[Unua Mondmilito]]: Unua [[Bataloj de Isonzo|batalo de Isonzo]] finiĝis * [[1919]]: [[Ĉeĥoslovaka armeo]] likvidis [[Slovaka soveta respubliko|Slovakan sovetan respublikon]] — la registaro de [[Karel Kramář]] eksiĝis, la sekvan tagon, prezidanto [[Tomáš Garrigue Masaryk|Masaryk]] nomumis novan registaron gvidatan de socialdemokrato Vlastimil Tusar * [[1920]]: [[Pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]]: polaj [[episkopo]]j sendis [[letero]]n ''Al episkopoj de la mondo'', en kiu ili [[konscio|konsciigis]] pri minaco por [[Eŭropo]], se [[Pollando]] cedus al [[bolŝevismo]] * [[1926]]: [[Rumana reĝlando]]: rumana registaro deklaris sieĝostaton en [[Suda Dobruĝo]] dislokigante regulan armeon en la regiono * [[1930]]: Konstruado de la [[digo]] Boulder komencita - nun la [[Akvobaraĵo Hoover]] * [[1937]]: [[Incidento sur ponto de Marko Polo]] (apud [[Pekino]] kaj [[Tjanĝino]]) kaŭzis eksplodon de la [[dua japana-ĉina milito]]; [[Mandata Palestino]]: raporto de [[Peel-komisiono]] rekomendis disdividi [[Palestino]]n * [[1938]]: En [[Sovetunio]] aperis unua [[televido|televida]] programo * [[1939]]: Sur aneksita [[Karpata Rutenio]] oni enkondukis hungaran civilan administradon * [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: unua numero de [[pola|pollingva]] "Prawda Wileńska" ([[Vilno|Vilna]] Vero) aperis; en [[Varsovio]] oni sciigis, ke de oriento per trajnoj alvenis tra [[Przemyśl]] kaj [[Terespol]] 66,6 mil rifuĝintoj, el kiuj 14 mil personoj iris al mallibero aŭ [[trudlaboro]] en [[Tria Regno]]; nokte soveta [[aviado]] atakis 14 nodajn [[aerodromo]]jn * [[1941]]: [[Holokaŭsto]]: en [[Podlaĥio]] murdiĝis 800 judoj, el kio ĉirkaŭ 500 oni vivbruligis; proksime al [[Ternopilo]], lokaj [[ukraino]]j okazigis [[pogromo]]n de 560 judoj; [[Operaco Barbaroso|germana invado al Sovetunio]]: apud [[Barenca maro]] la soveta 14-a Armeo haltigis atakon de germanaj trupoj al [[Murmansko]]; en [[Finna Laponio]] germanaj-finnaj trupoj konkeris [[Salla]]; en [[Belorusa SSR]] germanoj transiris [[Daŭgavo]]n ([[Vicebska regiono]]); en [[Besarabio]] la soveta 9-a Armeo sensukcese kontraŭatakis al germanaj-rumanaj trupoj; usona armeo alteriĝis sur [[Islando]] anstataŭante britan [[okupado]]n; [[Bejruto]] estis okupita de [[Libera Francio]] kaj britaj taĉmentoj; [[Afganio]]: reĝo [[Mohammed Zahir Ŝaho]] deklaris, ke la lando estos strikte neŭtrala * [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: En Krempna pafmortiĝis ĉirkaŭ 1260 judoj; germana [[submarŝipo]] ''U-701'' detruis [[Kabo Hatteras|Kabon Hatteras]]; [[Ruĝa Armeo]] disdividis [[Brjansko|Brjanskan]] Fronton al la Brjanska kaj [[Voroneĵo|Voroneĵa]] * [[1943]]: Germanaj soldatoj ekstermis vilaĝon Ŝauliĉe proksime al [[Vaŭkavisk]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: germana 9-a Armeo eniris al [[Kurska provinco]] - pezaj bataloj * [[1944]]: [[Operaco "Ostra Brama"]]: taĉmentoj de [[Pola Enlanda Armeo]] ekbatalis pri [[Vilno]] kune kun la [[Ruĝa Armeo]]; [[brigado]]j de [[Vilno|Vilna]] [[Pola Enlanda Armeo]] senarmigis 120 soldatojn de [[Wehrmacht]]; usona 8-a Aviada Armeo atakis [[Leipzig]]; bomba korpuso de [[Reĝa Aerarmeo]] atakis germanajn poziciojn en [[Caen]]-regiono; Orienta Fronto: unuoj de la [[Ruĝa Armeo]] okupis [[Švenčionys]], Oszmiana kaj Ostrowiec en [[Grodna regiono]], kaj Stolin en [[Bresta regiono]]; [[Pacifika Fronto]]: granda [[sturmo]] de [[Japana imperia armeo]] en la [[batalo de Saipano]] - ĉ. 3 mil [[japanoj|japanaj]] soldatoj ekmoviĝis al memmortiga atako kontraŭ usonaj [[pozicio]]j * [[1945]]: [[Zono de postmilita Germanio okupita de Francio|Germanio okupita de Francio]]: usonaj regopovoj transdonis [[Sarlando]]n sub francan administradon; [[Nikaragvo]]: kongreso agnoskis [[Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj|Ĉarton de la Unuiĝintaj Nacioj]]; registaro de [[Norvegio]] deklaris pri milita stato kun [[Japanio]] ekde la 7-a de decembro 1941; pola [[marŝalo]] Michał Rola-Żymierski ordonis krei gvidantaron de [[mararmeo]] en [[Gdynia]]; registaro de [[Kanado]] agnoskis la polan Provizoran Registaron de Nacia Unueco; en [[Moskvo]] estis subskribita komerca pakto inter Pollando kaj Sovetunio * [[1946]]: [[Francesca Saverio Cabrini]] iĝis unua usona [[sanktuloj|sanktulino]] * [[1957]]: [[Pelé]] debutis en la [[Brazila nacia teamo de futbalo]] * [[1961]]: Poezia volumo de [[Raymond Queneau]] ''[[Centmil miliardoj da poemoj]]'' aperis kiel [[kombinatoriko|kombinatorika]] [[poezio]] * [[1963]]: Sekreta polico de la frato kaj ĉefa politika konsilanto de sudvjetnama prezidanto [[Ngô Đình Diệm]] atakis grupon de usonaj ĵurnalistoj, kiuj ĉeestis proteston dum la [[budhana krizo]] * [[1967]]: [[Niĝerio]] atakis ribelintan provincon [[Biafro]] * [[1969]]: En [[Kanado]] la [[franca lingvo]] oficialiĝis egalrajte al la [[angla]] * [[1977]]: En [[Usono]] estis testita [[neŭtrono|neŭtron]]bombo * [[1978]]: Pacifika insularo [[Salomonoj]] sendependiĝis de [[Britio]] * [[1981]]: Unuafoje en la historio, [[Ronald Reagan]] nomumis virinon [[Sandra Day O'Connor]] al la [[Supera Kortumo de Usono]] * [[1983]]: [[Malvarma milito]]: [[Samantha Smith]] alvenis al [[Moskvo]] * [[1985]]: Okaze de la 1100-jariĝo de la morto de Sankta Metodo, granda amaso de kredantoj kolektiĝis en [[Velehrad]] * [[1987]]: En [[Ĉernobilo]] komenciĝis proceso kontraŭ tri gvidantoj de la [[nuklea centralo de Ĉernobilo]], kiuj estis akuzitaj pri ĝia eksplodo la jaron antaŭe * [[1989]]: [[Ukrainio]]: en [[Simferopolo]] aperis [[gazeto]] en la [[krime-tatara lingvo]] * [[1991]]: [[Jugoslavaj Militoj]]: per interkonsento finiĝis la 10-taga milito pri sendependeco de [[Slovenio]] kontraŭ [[Socialisma federacia respubliko Jugoslavio]] * [[1997]]: Maldekstra [[alfluanto]] al [[Odro]] inundis [[Kłodzko]]n * [[2003]]: [[NASA]] lanĉis sur [[Marso (planedo)|Marson]] la [[roboto]]n ''[[Opportunity]]'' * [[2005]]: [[Teroristaj atakoj de Londono en julio 2005|Teroristaj atakoj de Londono]]: 56 homoj pereis kaj pli ol 700 vundiĝis en la [[Londona metroo]] * [[2007]]: Serio da monkolektaj [[koncerto]]j de la [[rok-muziko]] kaj [[pop-muziko]] en ĉiuj [[kontinento]]j - [[Live Earth]]; en [[Lisbono]] estis anoncitaj [[novaj sep mirindaĵoj de la mondo]]; [[Benedikto la 16-a]] eldonis papan komunikaĵon pri la [[Trenta meso]] * [[2009]]: Enteriga ceremonio de [[Michael Jackson]] okazis en [[Los-Anĝeleso]]; [[Benedikto la 16-a]] eldonis trian [[encikliko]]n ''[[Caritas in veritate]]'' * [[2012]]: 172 personoj pereis rezulte de fulmrapida [[inundo]] en [[Krasnodara regiono]] apud la [[Nigra Maro]] en [[Rusio]] * [[2016]]: Dum [[manifestacio]] kontraŭ brutaleco de [[polico]] en [[Dallas (Teksaso)]] nigrahaŭta [[kaŝpafisto]] Micah Xavier Johnson pafmortigis 5 blankajn policanojn, 9 vundis kaj 2 civilulojn - sekvan tagon estis mortigita helpe de [[telestiraviadilo]] kun bombo, kiam li rifuzis forlasi sian kaŝejon * [[2017]]: [[Khaltmaagiin Battulga]] gajnis prezidentan voĉdonadon en [[Mongolio]] * [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Milito de Rusio en Ukrainio]]: Pasinttage en [[Donecka provinco]] estis 16 atakoj; loĝantoj de okupata [[Kreminna]] estas perforte enkorpigataj al [[Rusa armeo]] kaj sendataj al fronto, surstrate okazas ekzekutoj; preskaŭ 30 rusiaj soldatoj [[dizerto|dizertis]] el [[Zaporiĵa provinco]] — lige al ilia fuĝo alvenis [[funkciulo]]j de [[FSB]]; en [[Perejaslav]] estis detruita soveta monumento de 300-a datreveno de unuiĝo de Ukrainio kun Rusio; de la invadkomenco Rusio elpafis al celoj en Ukrainio 626 raketojn ''Iskander'' kaj ''Kalibr''; ĉef[[rabeno]] de [[Moskvo]] kondamnis la rusan agreson kaj forlasis Rusion * [[2023]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Milito de Rusio en Ukrainio]]: Nokte [[rusoj]] sendis 18 senpilotajn aviadilojn-[[kamikazo]]j kontraŭ celoj en Ukrainio, en [[Ĥarkiva provinco]] estis detruita [[lernejo]]; en [[Irpin]] estis rekonstruita, detruita de [[rusoj]], la plej alta [[turdomo]], al siaj [[loĝejo]]j en 18-etaĝa konstruaĵo povas reveni 1 000 loĝantoj == [[Esperantujo]] == * [[1977]]: [[PSEK]]: [[Studenta Orientalisma Esperanto-Rondo]] fondiĝis en [[Lublin]] ([[Pollando]]) == Naskiĝoj == * [[1207]]: [[Elizabeto de Hungario]], hungara reĝidino, katolika sanktulino (m. [[1231]]) * [[1540]]: [[Johano la 2-a (Hungario)|Johano la 2-a]], reĝo de [[Hungario]], reganto de [[Transsilvanio]] (m. [[1571]]) * [[1746]]: [[Giuseppe Piazzi]], itala astronomo kaj matematikisto, monaĥo (m. [[1826]]) * [[1764]]: [[Karl Heinrich von Lang]], germana juristo, historiisto kaj verkisto (m. [[1835]]) * [[1807]]: [[Elek Fényes]], hungara [[statistikisto]], verkisto (m. [[1876]]) * [[1819]]: [[László Kőváry]], hungara verkisto, historiisto, statistikisto (m. [[1907]]) * [[1827]]: [[Julius Schnauß]], germana fotisto, ĥemiisto kaj eldonisto (m. [[1895]]) * [[1834]]: [[József Angster]], hungara [[orgenkonstruisto]], [[harmoniumo]]konstruisto (m. [[1918]]) * [[1834]]: [[Emil Hübner]], germana klasika filologo (m. [[1901]]) * [[1843]]: [[Camillo Golgi]], itala fiziologo Nobelpremiita (m. [[1926]]) * [[1848]]: [[Francisco de Paula Rodrigues Alves]], [[prezidanto de Brazilo|prezidento de Brazilo]] (m. [[1919]]) * [[1851]]: [[Charles Albert Tindley]], usona metodista pastoro, komponisto de [[gospelo|gospela muziko]] (m. [[1933]]) * [[1855]]: [[Ludwig Ganghofer]], germana verkisto (m. [[1920]]) * [[1855]]: [[Artur Azevedo]], brazila verkisto (m. [[1908]]) * [[1860]]: [[Gustav Mahler]], aŭstra komponisto kaj dirigento, reformisto de la muzikteatro (m. [[1911]]) * [[1874]]: [[Władysław Grabski]], pola ekonomikisto, historiisto, ĉefministro (m. [[1938]]) * [[1882]]: [[Janka Kupala]], belorusa verkisto, poeto, dramisto, nacia aganto, kunkreinto de la lingvo de [[belorusa literaturo]] (m. [[1942]]) * [[1884]]: [[Lion Feuchtwanger]], germana dramverkisto (m. [[1958]]) * [[1885]]: [[Nándor Koch]], hungara geografo kaj geologo (m. [[1961]]) * [[1887]]: [[Marc Chagall]], rusia kaj franca pentristo kaj grafikisto (m. [[1985]]) * [[1890]]: [[Rezső Manninger]], hungara [[bestkuracisto]], pedagogo (m. [[1970]]) * [[1893]]: [[Miroslav Krleža]], kroata verkisto, poeto, [[enciklopedio|enciklopediisto]], leksikografo (m. [[1981]]) * [[1894]]: [[Dénes Mihály]], hungara inĝeniero kaj inventisto pri [[televizio]] kaj [[sonfilmo]] (m. [[1953]]) * [[1897]]: [[Sebastia Alberich i Jofre]], kataluna agento pri [[transporto]], prezidanto de [[Kataluna Esperantista Federacio]], sekretario de [[Floraj Ludoj]], aŭtoro de multaj tradukoj kaj [[recenzo]]j por "[[Kataluna Esperantisto]]", membro de [[Lingva Komitato]], enestanta en ''[[Kataluna Antologio]]'' (m. [[1967]]) * [[1897]]: [[Béla Szász (historiisto)|Béla Szász]], hungara historiisto kaj politikisto (m. [[1976]]) * [[1899]]: [[George Cukor]], usona [[filmoreĝisoro]] (m. [[1983]]) * [[1901]]: [[Vittorio De Sica]], itala reĝisoro kaj aktoro (m. [[1974]]) * [[1906]]: [[Charles Vaurie]], usona ornitologo (m. [[1975]]) * [[1907]]: [[Oleh Olĵiĉ]], ukraina poeto kaj arkeologo (m. [[1944]]) * [[1907]]: [[Robert A. Heinlein]], usona verkisto de [[sciencfikcio]] (m. [[1988]]) * [[1909]]: [[Alfréd Erőss]], hungara romkatolika episkopo, eklezia verkisto (m. [[1950]]) * [[1916]]: [[Tiny Grimes]], usona ĵaza kaj ritmenblusa gitaristo kaj kantisto (m. [[1989]]) * [[1922]]: [[Dionis Tanasoglu]], gagauza verkisto kaj filologo (m. [[2006]]) * [[1926]]: [[Nándor Balázs]], hungara-usona [[skermisto]] kaj [[fizikisto]] (m. [[2003]]) * [[1927]]: [[Mihály Kosztarab]], hungara [[entomologio|entomologo]], biologo, profesoro (m. [[2022]]) * [[1928]]: [[Imre Bogdán]], rumania hungara agronomo (m. [[2020]]) * [[1929]]: [[Ilona Jakab]], rumania hungara pentristino (m. [[1990]]) * [[1932]]: [[Joe Zawinul]], aŭstra ĵazisto kaj [[Sintezilo|sintezilisto]] (m. [[2007]]) * [[1934]]: [[Vinko Globokar]], slovena [[trombonisto]] kaj komponisto * [[1940]]: [[Jetsun Pema]], tibeta politikistino, socia kaj sporta aktivulino, fratino de [[Tenzin Gjaco]] * [[1940]]: [[Ringo Starr]], angla komponisto, kantisto, [[drumo|drumisto]], membro de la muzikgrupo ''[[The Beatles]]'' * [[1941]]: [[János Péntek]] rumania hungara lingvisto, etnologo, universitata profesoro * [[1943]]: [[Ziemowit Jacek Pietraś]], pola [[juroscienco|juristo]], [[politika scienco|politologo]], [[ĉinologo]] (m. [[2004]]) * [[1944]]: [[Ernő Macalik]], rumania hungara biologo (m. [[2023]]) * [[1945]]: [[Manuel Chaves González]], hispana politikisto, prezidanto de [[Hispana Socialista Partio]] kaj de [[Andaluzio]] * [[1945]]: [[Helô Pinheiro]], brazila fotomodelino kaj entreprenistino * [[1946]]: [[Peter Motzan]], rumania literaturkritikisto * [[1947]]: [[Gjanendra]], lasta reĝo de [[Nepalo]] * [[1949]]: [[Shelley Duvall]], usona aktorino (m. [[2024]]) * [[1949]]: [[Mikaelo Bronŝtejn]], sovetia, rusia inĝeniero, prezidanto de [[Sovetia Esperantista Junulara Movado|SEJM]] kaj aŭtoro de la ''[[Legendoj pri SEJM]]'' kaj de kelkcent poemoj kaj kantoj, verkis kaj tradukis 23 librojn, muzikisto, laŭreato de [[literatura premio]] "[[Antoni Grabowski]]" * [[1950]]: [[Yuji Hyakutake]], japana [[amatora astronomio|amatora astronomo]] * [[1961]]: [[Vincuk Vjaĉorka]], belorusa lingvisto kaj politika aktivulo, spertulo pri la [[belorusa klasika ortografio]] * [[1962]]: [[Josef Aschbacher]], aŭstra astronomo kaj meteologo, direktoro de la [[Eŭropa Kosma Agentejo]] * [[1964]]: [[Mihály András]], rumania hungara dancisto, koreografo * [[1971]]: [[Kinga Kali]], hungara verkistino, antropologino, armenologino * [[1976]]: [[Andrea Virginás]], rumania hungara estetikistino, kritikistino * [[1976]]: [[Bérénice Bejo]], franca-argentina aktorino * [[1977]]: [[Stefano Bottoni]], itala historiisto * [[1978]]: [[Réka Lászlóffy]], rumania hungara pianistino, instruistino * [[1982]]: [[Julien Doré]], franca kantisto * [[1984]]: [[Oleksij Honĉaruk]], ukraina juristo kaj politikisto, ĉefministro * [[1986]]: [[Mcfly kaj Carlito|David Coscas]], franca jutubisto == Mortoj == * [[574]]: [[Johano la 3-a (papo)|Johano la 3-a]], papo (n. nekonata) * [[907]]: [[Arpado]], hungara princo, unua ŝtatestro de la hungara ŝtato en [[Karpata baseno]] (n. ĉirkaŭ [[845]]) * [[1304]]: [[Benedikto la 11-a]], papo, [[dominikanoj|dominikano]], beatigita (n. [[1240]]) * [[1307]]: [[Eduardo la 1-a (Anglio)|Eduardo la 1-a]], reĝo de Anglio (n. [[1239]]) * [[1531]]: [[Tilman Riemenschneider]], germana skulptisto (n. [[1460]]) * [[1572]]: [[Sigismondo la 2-a (Pollando-Litovio)]], reĝo de Pollando, grandduko de Litovio (n. [[1520]]) * [[1573]]: [[Jacopo Vignola]], itala arkitekto kaj teoriulo de la [[Itala Renesanco]] (n. [[1507]]) * [[1592]]: [[Demeter Hunyadi]], dua episkopo de unitariisma eklezio de [[Transilvanio]] (n. nekonata) * [[1633]]: [[Lev Sapieha]], granda kanceliero de [[Grandprinclando Litovio]], [[Sejmmarŝalo]], reĝa sekretario de [[Stefan Batory]] (n. [[1557]]) * [[1720]]: [[Maria Barbara Bach]], unua edzino de [[Johann Sebastian Bach]] (n. [[1684]]) * [[1828]]: [[August Hermann Niemeyer]], germana teologo, [[luteranismo|luterana]] poeto, [[vojaĝverkisto]] (n. [[1754]]) * [[1849]]: [[Goffredo Mameli]], itala patrioto, poeto, verkisto, aŭtoro de la nacia itala himno ''[[Il Canto degli Italiani|La kanto de la italoj]]'' (n. [[1827]]) * [[1866]]: [[Adolph Diesterweg]], germana pedagogo kampanjinta por sekularigado de lernejoj (n. [[1790]]) * [[1879]]: [[Béla Wenckheim]], ĉefministro de Hungario (n. [[1811]]) * [[1885]]: [[Christoph Theodor Aeby]], svisa antropologo germanlingva (n. [[1835]]) * [[1887]]: [[Karl Vent]], germana arĥitekto (n. [[1842]]) * [[1890]]: [[Henri Nestlé]], germana-svisa entreprenisto (n. [[1814]]) * [[1891]]: [[P. T. Barnum]], usona entreprenisto pri [[cirkartoj]] (n. [[1810]]) * [[1897]]: [[Édouard Dantan]], franca pentristo (n. [[1848]]) * [[1898]]: [[Béla Szász (patro)|Béla Szász]], hungara poeto, tradukisto, akademiano (n. [[1840]]) * [[1901]]: [[Johanna Spyri]], svisa verkistino (n. [[1827]]) * [[1903]]: [[Carl Haußknecht]], germana botanikisto kaj farmaciisto (n. [[1838]]) * [[1912]]: [[Henri Poincaré]], franca teoria sciencisto (n. [[1854]]) * [[1913]]: [[János Spáda]], hungara arkitekto (n. [[1877]]) * [[1919]]: [[Alois Keil]], aŭstra politikisto kaj sindikatisto (n. [[1875]]) * [[1927]]: [[Gösta Mittag-Leffler]], sveda matematikisto (n. [[1846]]) * [[1930]]: [[Arthur Conan Doyle]], skota [[krimfikcio|krimfikcia]] verkisto (n. [[1859]]) * [[1932]]: [[Errico Malatesta]], itala anarkiisto kaj esperantisto (n. [[1853]]) * [[1936]]: [[Georgij Ĉiĉerin]], rusia, sovetia [[juristo]] kaj diplomato, [[popolkomisaro]] pri eksteraj aferoj (n. [[1872]]) * [[1945]]: [[Salomėja Nėris]], litova poetino (n. [[1904]]) * [[1948]]: [[János Schulek]], hungara arkitekto (n. [[1872]]) * [[1950]]: [[Fats Navarro]], usona ĵaztrumpetisto (n. [[1923]]) * [[1956]]: [[Renée Erdős]], hungara verkistino kaj poetino (n. [[1879]]) * [[1956]]: [[Gottfried Benn]], germana verkisto (n. [[1886]]) * [[1962]]: [[Karl Mras]], aŭstra klasika filologo (n. [[1877]]) * [[1965]]: [[Moŝe Ŝaret]], ĉefministro de Israelo (n. [[1894]]) * [[1965]]: [[Johannes Ude]] aŭstra teologo, oratoro kaj ekonomikisto (n. [[1874]]) * [[1967]]: [[Vivien Leigh]], brita aktorino (n. [[1913]]) * [[1968]]: [[Hermann Grossmann]], germana [[esperantisto]] kaj [[Bahaa kredo|bahaano]] eldoninta internacian revuon "[[La Nova Tago]]", rangigita al [[Manoj de la Afero]] (n. [[1899]]) * [[1971]]: [[Ub Iwerks]], usona animaciisto, [[kartunisto]], desegnisto de roluloj, inventisto, kaj teknikisto por [[specialaj efektoj]] (n. [[1901]]) * [[1973]]: [[Max Horkheimer]], germana filozofo kaj sociologo (n. [[1895]]) * [[1975]]: [[Béla Angi]], hungara aktoro (n. [[1912]]) * [[1975]]: [[István Simon (poeto)|István Simon]], hungara poeto, tradukisto kaj politikisto, enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' (n. [[1926]]) * [[1977]]: [[Miklós Kovács (futbalisto)|Miklós Kovács]], rumania hungara futbalisto (n. [[1911]]) * [[1979]]: [[István Gárdonyi]], hungara ĵurnalisto kaj verkisto (n. [[1907]]) * [[1985]]: [[György Harag]], rumania hungara reĝisoro (n. [[1925]]) * [[1989]]: [[László Feleki]], hungara verkisto, ĵurnalisto (n. [[1909]]) * [[1990]]: [[Cazuza]], brazila komponisto kaj kantisto (n. [[1958]]) * [[2006]]: [[John Money]], juda psikologo, seksologo kaj verkisto (n. [[1921]]) * [[2012]]: [[Leon Schlumpf]], svisa politikisto, [[ŝtatprezidanto]] (n. [[1925]]) * [[2013]]: [[Béla Buda]], hungara kuracisto kaj [[psikiatro]] (n. [[1939]]) * [[2014]]: [[Alfredo Di Stéfano]], argentina futbalisto kaj trejnisto (n. [[1926]]) * [[2014]]: [[Eduard Ŝevardnadze‎‎]], soveta politikisto, prezidento de [[Kartvelio]] (n. [[1928]]) * [[2015]]: [[Ági Mednyánszky]], hungara aktorino, voĉoaktoro, dancistino, [[primadono]], operetkantistino (n. [[1927]]) * [[2015]]: [[Anamaria Pop]], rumana poetino, tradukistino en Hungarujo (n. [[1952]]) * [[2016]]: [[Wolfram Siebeck]], germana ĵurnalisto kaj [[Gastronomio|gastronomia]] kritikisto (n. [[1928]]) * [[2019]]: [[Artur Brauner]], germana filmproduktoro (n. [[1918]]) * [[2019]]: [[Zoltán Ambrus (gitaristo)|Zoltán Ambrus]], hungara [[ŝlagro]]muzikisto ([[gitaristo]], kantisto, tekstopoeto) (n. [[1966]]) * [[2021]]: [[Jovenel Moïse]], prezidento de Haitio (n. [[1968]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Benedikto la 11-a]], papo * [[Japanio]]: en [[Kanto (regiono)|Kanto]] dum kelkaj tagoj ĉ. la 7-a de julio estas festata [[Tanabata]], la japana festo de alproksimiĝo de la du [[stelo]]j: [[Vego (stelo)|Vego]] kaj [[Altairo]] (disigitaj de la [[Lakta Vojo]]), en aliaj regionoj laŭ la [[lunsuna kalendaro]] la 14-an de aŭgusto 2021 * [[Nacia tago]] sur la [[Salomonoj]], tago de la sendependeco ([[1978]]) * Festo de sankta [[Firmeno]]: ĉefa tago de festo [[Sanfermines]] en [[Pamplono]] * Monda tago de la [[Svahila lingvo|svahila]] * [[Saba Saba (Tanzanio)|Saba Saba Tago]] (7/7) en [[Tanzanio]]: politika partio "[[TANU]]" estis fondita la {{daton|7|7|1954}}. == Tagoj de [[semajno]] == La '''7-a de julio''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; {{Projektoj|wikinewscat=7-a de julio}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]. [[Kategorio:7-a de julio| ]] [[Kategorio:Julio|07]] [[Kategorio:7-a tago de la monato|#07]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0707]] 4g7wke5c2tp7owx669hd3oxr8geogkt 0 7700 9384701 9337190 2026-05-27T02:15:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384701 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Neuruppiner Wappen.png |zomo = 10 |situo-bildo = Neuruppin in OPR.png |federacia_lando = [[Brandenburgio]] |distrikto = [[Distrikto Ostprignitz-Ruppin]] |alto = 44 |areo = 305,25 |poŝtkodo = 16816 <small>(partoj Buskow, Neuruppin, Nietwerder)</small>,<br>16818 <small>(partoj Gnewikow, Gühlen Glienicke, Karwe, Lichtenberg, Neu Glienicke, Radensleben, Rheinsberg Glienicke, Tornow, Wuthenow)</small>,<br>16827 <small>(partoj Alt Ruppin, Krangen, Molchow, Zermützel, Zippelsförde)</small>,<br>16833 <small>(parto Stöffin)</small>,<br>16835 <small>(parto Wulkow)</small> |tel_antaŭkodo = 03391 <small>(kelkaj komunumopartoj havas aliajn antaŭkodojn)</small> |aŭtokodo = OPR |LOCODE = DE NPP |oficiala_kodo = <!-- el vikidatumoj --> |adreso-komunumestraro = Karl-Liebknecht-Straße 33/34<br />16816 Neuruppin |retpaĝaro = [https://www.neuruppin.de/ www.neuruppin.de] |komunumestro = Jens-Peter Golde (stato de somero 2016) |komunumestro-partio = partio ''"Pro Ruppin"'' }} '''Neuruppin''' {{prononco|nojruPI:N}} estas urbo de Germanio. Ĝi situas en la distrikto [[Ostprignitz-Ruppin]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Brandenburgio]] kaj estas la administra centro de la distrikto. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Brandenburgio|{{#invoke:Wikidata|claim|P439}}}}}} loĝantojn. La moderna urbo "Nova Ruppin" kreskis najbare al historia mezepoka urbo "Ruppin", ankaŭ nomata "Altruppin", "Malnova Ruppin", kiu ekde 1993 estas urboparto de Neuruppin. Sude la [[germana aŭtovojo A24|germana aŭtovojo]] {{vojo|GER|A|24}} tuŝas la komunuman areon. La urbo estas la tradicia ĉefloko de historia pejzaĝo nomata ''Ruppiner Land'', historie ankaŭ ''Land Ruppin'' aŭ ''Grafschaft Ruppin''. Memore al la poeto [[Theodor Fontane]], kiu naskiĝis en Neuruppin, ĝi havas la kromnomon "Fontane-urbo", germane ''Fontanestadt''.<ref>La kromnomon oficialigis la [[federacia lando (Germanio)|Lando]] [[Brandenburgio]] la 11-an de marto 1998, publikigo en la oficiala komunikilo ''Amtsblatt für Brandenburg'', 9-a jarkolekto, numero 13, 9-a de aprilo 1998, paĝo 407.</ref> Plurfoje la urbo nomatis "la plej prusia el ĉiuj prusiaj urboj".<ref>en germana originalo ''"die preußischste aller preußischen Städte"'', ekzemple * en la libro ''Brandenburg: Unterwegs zwischen Elbe und Oder'' ("Brandenburgio: Survoje inter Elbo kaj Odro") de ''Kristine Jaath'', eldonejo Trescher Verlag GmbH, Berlino, 2011, ISBN 978-3897942110, paĝo 168 - [https://books.google.de/books?id=0wegfMQfez0C&pg=PA168#v=onepage&q&f=false rete kontrolebla en la retejo] [[Guglo-libroj]] ({{de}}), * en [http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-31900117.html artikolo de la 23-a de aŭgusto 2004] el la magazino ''[[Der Spiegel]]'' ({{de}}) * aŭ en la gazeto ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'', [http://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/rezension-sachbuch-so-schnell-bauen-die-preussen-nicht-11285414.html?printPagedArticle=true#pageIndex_2 librorecenzo de la 5-a de januaro 2002]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{de}})</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) <gallery> Dosiero:Prospectus Ruppinensis ac Wuthenowiensis (1694), Ausschnitt.jpg|ĉirkaŭ la jaro 1694 Dosiero:Rathaus in Neuruppin 3.jpg|la urbodomo Dosiero:St Marien Neuruppin-2.JPG|kultura kirko Sankta Maria Dosiero:Neuruppin Blick vom Schiff asv2023-09 img4.jpg|la panorame aparte elstara kirko Sankta Triunuo Dosiero:Zermuetzel_bridge_Rhin.jpg|ligna ponto super la rivero ''Rhin'' en la urboparto ''Zermützel'' Dosiero:Radensleben Campo Santo 2007.jpg|kirko de la urboparto ''Radensleben'' </gallery> {{projektoj}} {{distrikto Ostprignitz-Ruppin}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Ostprignitz-Ruppin]] [[Kategorio:Urboj de Brandenburgio]] ezy2rjgheglbrpn3rybphf5huht2o84 0 8115 9384856 9269206 2026-05-27T07:48:45Z Sj1mor 12103 9384856 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Table of Hydraulics and Hydrostatics, Cyclopaedia, Volume 1.jpg|eta|dekstra|250ra|Tabelo de Hidraŭliko kaj Hidrostatiko, el la enciklopedio de 1728 ''[[Cyclopaedia]]''.]] '''Hidraŭliko''' estas fako de [[scienco]] kaj [[inĝenierado]] okupiĝanta pri la meĥanikaj ecoj de [[likvo]]j. La Mekaniko de Fluaĵoj estas la teoria branĉo kiu donas la ĝeneralajn ecojn, dum Hidraŭliko pli fokusiĝas en la inĝenieran utiligon. La vorto "hidraŭliko" devenas el la [[greka lingvo|greka]] ὑδραυλικός' (''hydraulikos'') kiu siavice venas el ὕδραυλος, kio signifas ''akvorganon'', el ὕδωρ (akvo) kaj αὐλός (tubo). Laŭ [[Francisko Azorín]] '''hidraŭliko''' estas ''Scienco pritraktanta la leĝoj [tiele: sen akuz.] de la fluidoj.''<ref name="Azorin">[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 89.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el greka ''hidraulikos'' (akvaĵo) kaj de tie la latina ''hydraulica'',<ref name="Azorin" /> kaj li aldonas teknikajn terminojn ''hidrostatiko'', pri la fluidoj senmovaj; ''hidrodinamiko'' , pri la fluantaj fluidoj; ''hidrotekniko'', por arto pri kondukado, barado k. levado de likvidoj.<ref name="Azorin" /> [[Hidraŭlikisto]] estas la profesiulo kiu okupiĝas pri hidraŭliko. == Historio == La unuaj historie konataj saĝuloj de tiu scienco en la Okcidento estas [[Ctesibius]] (ĉ. 270 aK) kaj [[Herono de Aleksandrio]] (ĉ. 10–70 de nia erao). En malnova Ĉinio oni povas citi la nomojn de [[Sunŝu Ao]] (6-a jarcento aK), [[Ksimen Bao]] (5-a jarcento aK), [[Du Ŝi]] (ĉ. 31 pK), [[Zhang Heng]] (78 - 139) kaj [[Ma Jun]] (200 - 265 AD), kaj poste [[Su Song]] (1020 - 1101) kaj [[Ŝen Kuo]] (1031 - 1095). En 1619 [[Benedetto Castelli]] (1578–1643), lernanto de [[Galileo Galilei]], publikigis la libron ''Della Misura dell'Acque Correnti'' ("Pri la mezurado de kuranta akvo"), kiu estas konsiderata la naskiĝo de la moderna hidraŭliko. [[Blaise Pascal]] (1623–1662) estas la ĉefa saĝulo de la nova Hidraŭliko. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Arkimeda ŝraŭbo]] * [[Hidraŭla meĥanismo|Hidraŭlaj meĥanismoj]]. * [[Ĝermolisto de hidraŭliko]] * [[Hidrologio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=hidrau}} * [http://www.iahr.org Internacia Asocio de Hidraŭlika Inĝenierado kaj Esploro (IAHR)] * [http://www.hydraulicmania.com La principoj de Hidraŭliko] {{en}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hidraŭliko]] ej3kky0hlml8jpmk7y72fe12omemdal 0 8204 9384854 8933708 2026-05-27T07:48:19Z Sj1mor 12103 9384854 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Hidraŭlika motoro''' aŭ '''hidraulika-statika motoro''' (fare de ''Jan Rybář'' en 1982 neologisme nomita "hidraŭmotoro") estas [[motoro]] funkcianta laŭ principoj de [[hidraŭliko]]. Temas pri [[hidraŭlika-statika konvertilo]] por transmisii energion de likvo-kolono al solidaj partoj. Ekzemploj estas: * [[Hidraŭlika cilindro]] aŭ rektlinia hidraŭlika motoro kun pluraj subformoj * [[Padela duonturna hidraŭlika motoro]] * [[Paŝmova hidraŭlika motoro]] * [[Piŝta hidraŭlika motoro]] kun subformo [[aksa piŝta hidraŭlika motoro]] * [[Pluraga hidraŭlika motoro]] * [[Rotacia hidraŭlika motoro]] * [[Rulpadela hidraŭlika motoro]] * [[Ŝraŭba hidraŭlika motoro]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|hidraŭliko}} {{Unua}} [[Kategorio:Hidraŭliko]] hrso0iulyk03b1tpklj3ohlhued9log 0 12250 9384334 9309479 2026-05-26T12:21:14Z ThomasPusch 1869 9384334 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto gazeto | Nomo = La Ondo de Esperanto | Bildo = La Ondo de Esperanto 2015-6.jpg | Titolo = Kovrilo de la 6a numero, 2015:<br/><small>Dum la 74a Hispana kongreso de Esperanto, dekstre maldekstren: Enric Baltasar (kunordiganto de LKK), José Antonio del Barrio (prezidanto de HEF), Maria Carmen Tormos (skabenino pri kulturo)</small> | Speco = Internacia sendependa magazino en Esperanto | Ĝenro = | Formato = 24 paĝoj | Periodeco = komence taga,<br/>poste ĉiumonata | Establodato = februaro [[1909]], refondita en [[1991]] | Ĉesigita publikado = | Lando = redaktita en [[Rusujo]] (Rusio), presita en [[Pollando]], kaj ekspedita el [[Litovujo]] (Litovio) | Urbo = [[Kaliningrado]] | Posedanto = [[Sezonoj]] | Publikigisto = | Politiko = | Stabo = | Eldonkvanto = komence dek mil ekzempleroj, legita en kvindeko da landoj | Redaktisto = [[Aleksander Korĵenkov]] | Ĉefredaktisto = | Kunredaktisto = | Etataj aŭtoroj = | Adreso = RU-236039 Kaliningrad, ab. ja. 1205, [[Rusujo]] | Retejo = [http://esperanto-ondo.ru/ Esperanto-Ondo.ru] | Lingvo = [[Esperanto]] | Prezo = po 3,50 EUR (papera versio),<br/>po 1,25 EUR (PDF-a versio) }} '''''La Ondo de Esperanto''''' estas soci-kultura [[Revuo|esperantlingva magazino]] eldonata en la [[Rusia Federacio]]. Fondita de Aleksandr Saĥarov ĝi aperadis en [[Moskvo]] inter februaro [[1909]] kaj majo [[1917]]. Ĝi estis refondita en 1991 en Jekaterinburg kiel dumonata revuo. En [[1991]]-[[1997]] ''La Ondo de Esperanto'' aperadis 6-foje jare, poste ĉiumonate. La redaktoro de la gazeto estas [[Aleksander Korĵenkov]], kaj eldonanto kaj administranto [[Halina Gorecka]]. Ekde [[2007]] la magazino estas legebla [[Portebla dokumentformo|PDF]]-dosiere kaj en marto 2016 aldoniĝis la [[EPUB]]-formato. Ekde 2017 la revuo ne plu aperas papere, sed nur elektronike kiel bitgazeto laŭ la normoj "pdf" kaj "ePUB".<ref name="papere">{{citaĵo el la reto | url = http://sezonoj.ru/2016/07/ondo-12/ | titolo = Gravaj ŝanĝoj en 2017 | alirdato = 2016-09-09 | familia nomo = Korĵenkov | persona nomo = Aleksander | aŭtoroligilo = Aleksander Korĵenkov | dato = 2016-07-22 | verko = La Ondo de Esperanto | citaĵo = Konsiderinte la suprajn konkludojn, la redakcio de La Ondo de Esperanto decidis, ke en la 2017a jaro la revuo aperos nur elektronike.}}</ref> Fine de septembro 2019 estis anoncita ĉeso de aperado de La Ondo de Esperanto kun la lasta numero planata al la 30-a de decembro 2019.<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://sezonoj.ru/2019/09/ondo-49/ | titolo = №300: la lasta jubileo de La Ondo | alirdato = 2019-10-05 | familia nomo = Korĵenkov | persona nomo = Aleksander | aŭtoroligilo = Aleksander Korĵenkov | dato = 2019-09-30 | verko = La Ondo de Esperanto | citaĵo = Sed la jubileo havos iom amaran kromguston, ĉar ĝi estos la lasta jubileo de La Ondo, kiu aperos nur ĝis la fino de la nuna jaro. (...) La decembra Ondo (№302) aperos la 30an de decembro 2019.}}</ref> Tamen en 2020 la revuo ne ĉesis, sed transformiĝis je sezona almanako kun 120-150 paĝoj (laŭ la normoj "pdf" kaj "ePUB"). La printempa almanako aperas fine de marto, la somera fine de junio, la aŭtuna en septembro, kaj la vintra je Kristnasko. La magazino estis la plej populara Esperanto-gazeto,<ref>[http://sezonoj.ru/2015/07/demando/ “La plej popularaj Esperanto-gazetoj”], voĉdonado okazinte en julio 2015 en ''La Balta Ondo''</ref> kaj ekde [[1998]] ĉiujarfine la gazeto proklamas la [[Esperantisto de la Jaro|esperantiston de la jaro]]. La gazeto aranĝis ankaŭ inter 1982 ĝis 2017 preskaŭ ĉiujare literaturan konkurson [[Liro (konkurso)|Liro]] kaj ekde 1998 kaj 2010 13-foje Internacian Fotokonkurson.<ref>[https://esperanto-ondo.ru/Ind-fk.htm prezentoj de la Internaciaj Fotokonkursoj en la eldoneja retejo]</ref> Krome aperis aparta, ampleksa kaj profesie enpaĝigita reta eldono de la periodaĵo, nomata '''''La Balta Ondo'''''. Ekde 2008 ankaŭ aperis [[podkasto]] '''''Radio Esperanto''''' kun elektitaj tekstoj el la papera magazino kaj temajn programojn pri literaturo, historio kaj muziko. == Enhavo == === Papera magazino === La magazino diskonigis informojn en Esperanto kaj pri Esperanto: aperis unuflanke en la magazino eŭropaj komentarioj kaj freŝe aldonita rubriko pri la urboj de Rusujo, kaj aliflanke artikoloj kaj informoj pri esperantistaj kongresoj, renkontiĝoj, festivaloj, kursoj, ekspozicioj kaj aliaj interesaj eventoj en [[Esperantujo]]. La verkantoj estis kaj Esperanto-aktivuloj kaj ekspertoj, tiel ke intervjuoj kaj komentarioj ankaŭ estis diversaj laŭ la numeroj. Pri la kulturo ankaŭ legeblis recenzoj de libroj, diskoj, filmoj, kaj eseoj. Rubrikoj ankaŭ traktis historion de la Esperanto-movado. Kiel kutime en modernaj magazinoj fine troviĝas vortludoj, sudokoj kaj kvizoj. En julio 2016 oni anoncis, ke la revuo aperos papare nur ĝis la fino de la jaro. Ekde 2017 ''La Ondo de Esperanto'' estis eldonita nur elektronike<ref name="papere"/>. === Reta eldono ''La Balta Ondo'' === {{...}} === Podkasto ''Radio Esperanto'' === La {{daton|5|februaro|2008}} ''La Ondo de Esperanto'' lanĉis sian unuan [[podkasto]]n. En ĉi tiu populara ret-radia servo estis prezentataj elektitaj tekstoj el "La Ondo" kaj temajn programojn pri [[literaturo]], [[historio]] kaj [[muziko]]. Ekde la {{dato|7|aprilo|2008}} (de la 6-a elsendo) la podkasto nomiĝis ''Radio Esperanto'', kaj estis atingebla ĉe [http://la-ondo.rpod.ru La-Ondo.rpod.ru] == Historio de la kreado == === Provoj lanĉi Esperanto-gazeton en Rusujo === Dek ses jarojn post klopodo de [[L. L. Zamenhof]] fondi Esperanto-periodaĵon en [[Rusujo]], en [[1904]] fondis kaj redaktis la gazeton ''Esperanto'' Ilja Davidoviĉ Ostrovskij en Peterburgo, kun [[Aleksandr Asnes|Aleksandr Isaakoviĉ Asnes]], tiama prezidanto de la Peterburga societo Espero. Kiam Asnes akceptis redaktoran postenon en ''[[Ruslanda Esperantisto]]'', la gazeto ĉesis. En [[1908]], Asnes proponis al Vilhelm Vilhelmoviĉ Bitner aldoni suplementon al la populara revuo ''Vestnik Znanija'', nomata ''[[Espero]]''. Tiel cent mil abonantoj de ''Vestnik Znanija'' ricevis la magazineton. === Fondiĝo de la magazino === [[Dosiero:La Ondo de Esperanto reklamo 1912.jpg|eta|maldekstra|150px|<center>anonco pri La Ondo de Esperanto el 1912]] Kiam financa oficisto [[Aleksandr Andrejeviĉ Saĥarov]] establis sin en [[Moskvo]], li decidis uzi siajn spertojn por fondi Esperanto-gazeton en Rusujo. Necesis iomete da tempo antaŭ ol trovi la ĉapelitajn literojn bezonatajn por eldoni la gazeton, sed la unua numero de ''La Ondo de Esperanto'' aperis en februaro [[1909]], en la formato de ĵurnalo. Multe aprezis tiun fondiĝon Zamenhof. Dum la unua jaro aperis 10&nbsp;kajeroj (12&nbsp;numeroj), entute 44&nbsp;paĝoj je la formato 54&nbsp;cm&nbsp;×&nbsp;35&nbsp;cm. En januaro [[1910]] la formato ŝanĝiĝis al ĉiumonata formato en 27&nbsp;cm&nbsp;×&nbsp;19&nbsp;cm. De tiu formato aperis entute 89&nbsp;numeroj (75&nbsp;kajeroj) kun 1320&nbsp;paĝoj. Krom ampleksa ruslanda kroniko, ''La Ondo de Esperanto'' enhavis modelan literaturon kaj poezion kaj serion de 137&nbsp;portretoj de konataj esperantistoj. La abonantoj ricevis senpage la jenajn donacojn jarfine: * 1912: ''[[Princo Serebrjanij]]'' de [[Aleksej Konstantinoviĉ Tolstoj|Alekseo Tolstoj]]; * 1913: ''Orienta Almanako''; * 1914: ''Esperanta Poŝkalendaro por 1915'', P. Tarnow. Dum la 2a Ruslanda Esperanto-Kongreso en [[Kievo]] estis decidita ke ''La Ondo de Esperanto'' iĝu oficiala Ruslanda organo esperantista. Dum la [[Unua Mondmilito]] malaperis la ''Ondo de Esperanto'' en [[1917]]. [[Dosiero:LOdE 1995.jpg|eta|140px|<center>titolpaĝo de la 6-a numero de 1995]] === Refondiĝo en 1991 === La gazeto aperis denove la {{daton|17|majo|1991}} en la Sverdlovska eldonejo Ural-Sovety, kun celoj raporti al internacia legantaro pri la situacio en Rusujo, Sovetunio kaj Orienta Eŭropo, kaj analizi aspektojn de Esperanto. En [[1997]] ensorbis ''La Ondo de Esperanto'' la tutan enhavon de ''Ruslanda Esperantisto'' kaj estis ekde tiam ĉiumonata magazino. === Listo de redaktoroj === {{...}} * 1909: [[Aleksandr Andrejeviĉ Saĥarov]] * 1910-1917: [[Boris Kotzin|Boris Isidoroviĉ Kotzin]] * Ekde 1991: [[Aleksander Korĵenkov]] === Fermo === La {{daton|30|10|2019}} la eldonintoj [[:n:El Libera Folio: La Ondo de Esperanto foriras|anoncis ĉesigon]] de ĝia eldonado pro malboniĝinta vidkapablo de la redaktoro. Ili [[:n:El Libera Folio: Intervjuo kun la redaktoro de La Ondo de Esperanto|promesis]] plian aperigon de aliaj eldonaĵoj. === Tabelo de numeroj kaj jaroj === {| class=prettytable |- | 1-? || 1991 |- | ? || ? |- | ?-38 || 1997 |- | 39-50 || 1998 |- | ... || ... |- | 291-302 || 2019 |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj pri historio de la magazino == * [http://sezonoj.ru/2011/09/ondo/ Iom pri “La Ondo de Esperanto”] el la retejo ''La Balta Ondo'' * [http://sezonoj.ru/2015/11/ondo2016/ La Ondo de Esperanto en 2016] el la retejo ''La Balta Ondo'' == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|n=Kategorio:La Balta Ondo}} * http://www.esperanto-ondo.ru/ La malnova retejo de la revuo * https://sezonoj.ru/ Nuntempa retejo de la revuo * [https://www.youtube.com/watch?v=sknYnQKKH74 Video-intervjuo de Halina Gorecka] interalie pri la elektronika versio de ''La Ondo de Esperanto'' * {{Youtube|video=FulNb_1soF4|nomo=“Esperanto-gazetoj tra la tuta mondo: delonge ekzistantaj gazetoj„}} {{Radio en esperanto}} {{EdE|L}} {{Unua}} [[Kategorio:Esperanto-gazetoj]] [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] [[Kategorio:Eldonaĵoj de La Ondo de Esperanto| ]] [[Kategorio:Esperanto en Rusio]] [[Kategorio:Esperanto en Moskvo]] [[Kategorio:Kaliningrado]] 11olnt0g6fi8623u8royafjkmlvqojh 0 13111 9384575 9330070 2026-05-26T19:46:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384575 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |loko de morto = [[Longwood House]], [[Sankta Heleno]], {{flago|Britio}} [[brita Imperio]] }} '''Napoleono Bonaparte''' ({{lang-fr|Napoléon Bonaparte}}, naskiĝis la {{daton|15|aŭgusto|1769}} en [[Ajaccio]], [[Korsiko]], mortis la {{daton|5|majo|1821}} en la [[Britio|brita]] kolonio [[Sankta Heleno]]) regis [[Francio]]n de la fino de [[1799]], sub titolo unue de "Unua Konsulo", kaj poste [[Imperiestro]] de la Francoj de [[1804]] ĝis [[1815]] sub nomo '''Napoleono la 1-a'''. Li konkeris aŭ tenis sub sia hegemonio la plej grandan parton de [[Eŭropo]]. Li iniciatis la dinastion [[Bonaparte]]. En la [[itala lingvo|itala]] li nomiĝis ''Napoleone Buonaparte'', en la [[korsika lingvo|korsika]] ''Nabolione'' aŭ ''Nabulione''. Li estis filo de [[nobelo]]j. Li estis edukita en Francio ekde kiam li estis 9-jaraĝa. Napoleone (pliposte nomiĝos Napoléon Bonaparte) eklernis [[franca lingvo|francan]] kiam li estis 10-jaraĝa. Li ĉiam parolis kun [[Italio|itala]] [[akĉento]]. Li studis la militarton por iĝi artileria oficiro en militista lernejo de [[Brienne]]. Kiam la ŝipo de la ekspedicio de [[Jean-François de La Pérouse]] pretiĝis iri surmaren en sia esplora vojaĝo, li kandidatiĝis por partopreni, sed estis rifuzita. Se li estus akceptita, la historio estus malsama, ĉar neniu revenis viva de tiu vojaĝo... Napoléon estis oficiro en franca armeo en la komenco de la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]]. Napoléon unuafoje famiĝis, kiam li venkis la anglojn en [[Toulon]]. Lia dua ŝanco estis la eventoj konitaj laŭ la monato en la [[franca respublika kalendaro]] kiel ''[[Vendemiero]]'', kiam li savis la [[direktoraro]]n kanonpafante kontraŭ la reĝismanoj sur la ŝtuparo de [[kirko]] Saint-Roch. Tiel li iĝis favorita de la tiamaj mastroj de la respubliko, kaj estris la francan revolucian armeon por militiro al Italio. Liaj ĉefaj venkoj tiam estis [[Marengo]], kaj [[Batalo de Lodi]], kie Napoléon venkis [[Aŭstrio]]n. Dum tiuj bataloj, Napoléon komandis artilerion kaj ricevis la kromnomon ''La Malgranda [[Kaporalo]]''. En [[1798]], Napoléon iris ataki [[Egiptio]]n, cele dehaki [[Britio]]n de [[Hindio]]. Multaj sciencistoj, artistoj, historiistoj, ktp. akompanis lin, kaj komencis studi detale la civilizon de [[Antikva Egiptio]]. Dum tiu militiro estis malkovrita la estonte gravega [[Rozeta ŝtono]]. En [[1814]], Napoléon malvenkis en [[Batalo de Leipzig]], kaj la aliancitaj eŭropaj reĝaj potencoj kaptis [[Parizo]]n. Napoléon abdikis kaj estis ekzilita en insulo [[Elba]]. Tamen, post pluraj monatoj, Napoléon eskapis, atingis la francan marbordon en [[Fréjus]]; li unue ŝajnis sen forto kaj aventurema, sed ju pli li antaŭeniris al Parizo des pli la armeoj lanĉitaj kontraŭ li aniĝis al li kaj la gazetoj, kiuj unue anoncis lian faron per "La sanga monstro eliris el sia karcero" iom post iom ŝanĝis siajn titolojn, kaj fine anoncis: "La imperiestro estos morgaŭ en Parizo"! Tamen la eŭropaj potencoj, tiam kongresantaj en [[Kongreso de Vieno|Vieno]], tute ne intencis lasi lin repreni la povon en Francio, kaj milito ree ekis. Tiam baldaŭ vidiĝis, ke kontraŭ ĉiuj la aliancitaj potencoj li ne havis ŝancon, kaj post 100 tagoj da nova regado li devis rezigni post la [[Batalo de Waterloo]], kie li fine malvenkis kontraŭ la [[Duko de Wellington]] kaj [[Prusio|prusa]] armeo. Li estis ekzilita tiam al pli aparta insulo en Atlantiko, nome [[Sankta Heleno]]. == Biografio == === Junaĝo === ==== Naskiĝo de Napoleono ==== [[Dosiero:Coat of arms of Buonaparte.svg|eta|200px|La blazono de la familio [[Bonaparte]] (antaŭ Napoleono la 1-a).]] [[Dosiero:Joseph Karl Stieler - Portrait of Madame Mère de l'Empereur (Maria Laetitia Ramolino Bonaparte, 1750 - 1836).jpg|eta|200px|Portreto de Madame Mère de Joseph Karl Stieler, 1811]] [[Dosiero:CarloB.jpg|eta|200px|Portreto de Charles Bonaparte, la patro de Napoleono.]] Napoleono Bonaparte naskiĝis en [[Ajaccio]] la {{daton|15|aŭgusto|1769}}, unu jaron post la [[traktato de Versailles (1768)|traktato de Versailles]] per kiu la [[Ĝenova Respubliko]] transdonis la insulon [[Korsiko]] al [[Francujo]]. Lia baptonomo estis ''Napoleone di Buonaparte'' (akto de la {{dato|21|julio|1771}}, sed sian edzeckontrakton kun Joséphine de Beauharnais li subskribis ''Napoleone Buonaparte''. El nobela familio, itala-korsika, kiu jam vivis sur la insulo ekde la [[16-a jarcento]]<ref>Jean Tulard ''Napoléon ou le mythe du sauveur'' p. 40. Depuis 1616, les Bonaparte sont membres du conseil des Anciens d'Ajaccio ; ils sont aussi avocats et fréquemment alliés aŭ anciennes familles seigneuriales insulaires ; voir aussi Valynselee 1954, ''Le sang des Bonaparte''</ref> li estis la kvara infano (dua supervivanta) de [[Charles Bonaparte|Carlo Maria Buonaparte]], advokato ĉe la supera konsilio de insulo kaj de [[Maria Letizia Ramolino]]. Lian antaŭnomon, Napoleone (aŭ Nabulione laŭ la korsika skribmaniero <ref>Chuquet, ''La Jeunesse de Napoléon'', tome 1, p. 66. En fait, la vraie graphie corse est « Napulione », car dans la phonétique de cette langue, on doit prononcer "b" la consonne p, quand elle est précédée d'une voyelle.</ref>), li ricevis memore al onklo mortinta en Corte en [[1767]]<ref>Kiel skribita sur mortoakto de ''Lapulion'' cf. J. Godechot en Mistler ''Napoléon 1. Naissance d'un empire'' p. 29</ref>. ==== Infanaĝo ==== Lia patrino poste priskribos lin kiel kuraĝega. Tion konfirmis ĉe Sankta Heleno Napoleono al Emmanuel de Las Cases. Januaro de 1779, kiam li estis naŭjaraĝa, Napoleono Bonaparte eliris el Korsiko, kaj abandonis sian lernejon de Jezuitoj<ref name="Octave Aubry">Octave Aubry, ''Napoléon'', 1961, 391 p.</ref>, por eniri en lernejo de Autun. La abato Chardon, unu de liaj instruistoj, priskribis lin kiel knabo pensema, kiu ne amuziĝis interhome kaj kutime promenis sola. Ĉar tiam li scipovis paroli nur la [[korsika]]n, li lernis en tri monatoj la [[franca]]n, kaj tiele li povis kaj paroladi kaj verketi eseetojn kaj versiojn, laŭ la abato Chardon<ref>''Géographia magazine'', janvier 1963, numero 136, p. 12</ref>. Fine de majo, li estis akceptita ĉe la militista lernejo de [[Brienne-le-Château]], estrita de la [[Ordeno de la Minimuloj]], kie li ekvestiĝis uniformon. Li estis elstara en [[matematiko]], sed nur mezbona en [[literaturo]], [[latino]] kaj [[germana]]<ref name="Octave Aubry"/>. Ne aprezata de siaj kamaradoj, li alproksimiĝis vere nur al unu, nome Louis Antoine Fauvelet de Bourrienne<ref name="Octave Aubry"/>. La legendo napoleona rakontos epizodon de sia militista edukado dum kiu, en [[1783]]<ref name="Octave Aubry"/>, li estus estro de siaj kamaradoj por batalo de neĝobuloj. Tio estos poste rakontita de libroj pri Napoleono. ==== Militista edukado ==== En [[1777]], Charles Bonaparte, reprezentanto de la nobelaro, estis ano de la deputitaro, kiun sendis Korsiko al Versailles ĉe la reĝon [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]]. Tiuokaze la guberniestro de la insulo havigis de la ministro pri milito, stipendion por ke la dua filo de Charles povu viziti militistan lernejon (lia pli aĝa frato Joseph estis destinita al eklezia kariero).<ref>J. Tulard, L. Garros ''Itinéraire de Napoléon'' p.13</ref> La {{daton|1|januaro|1779}}, Napoleono kaj lia frato Joseph eniris provizore la lernejon de [[Autun]]. Napoleono restos tie dum tri monatoj, dum lia patro kunigis la necesajn rajtigilojn por ricevi la reĝan stipendion.<ref>André Castelot, ''Bonaparte'', p. 30</ref> Kontrolis kaj akceptis la dosieron Antoine-Marie d'Hozier de Serigny <ref name="Tulard15">J.Tulard, L.Garros ''Itinéraire…'', p. 15</ref>. Napoleono estis do akceptita en la militista lernejo de Tiron, sed pro aliaj foriroj, li fine anis la reĝan militistan lernejon de [[Brienne-le-Château]] ([[Aube (departemento)|Aube]])<ref name="Tulard15" />. Napoleono eniris la sepan klason de la lernejo la {{daton|15|majo|1779}}.<ref>J.Tulard, L.Garros ''Itinéraire…''p.16</ref> Ĝi estis unu el la dek du lernejoj en Francujo, kiu akceptis la filojn de la malalta nobelaro. Napoleono restis tie dum kvin jaroj. Li estis taksita bona lernejano, ĉefe pri matematiko, tamen liaj samklasanoj ne tro aprezis lin, ĉefe pro lia admiro de [[Pascal Paoli]]<ref>''Mémoires de Bourrienne'' tome premier p. 33 selon Jacques Godechot les témoignages sur le séjour de Brienne sont contradictoires et sujets à caution (sous la direction de Jean Mistler, 1969) ''Napoléon : tome 1. Naissance d'un empire'' chapitre 1 p.35</ref>. Li jam montris emon pri la arto estri, organizis militludojn, kiujn li gvidis. Neĝbula batalo, kiujn li estrus vintre iĝis parto de lia legendo.<ref>Longtemps attribué à Bourrienne, en fait, selon J. Tulard et L. Garros, ''Ibid.'', p. 17, cet épisode provient d'une brochure anglaise traduite sous le titre de ''Quelques notions sur les premières années de Bonaparte'' parue en l'an VI et reprise dans les ''Mémoires de Bourrienne sur Napoléon'' (1829), tome premier, p. 25.</ref>. Lia frato Joseph, post forlaso de la projekto iĝi ekleziulo, studis [[juro]]n; Lucien eniris la seminarion de [[Aix-en-Provence]] kaj liaj fratinoj estis edukitaj de Sinjorino Campan. La [[17-an de oktobro]] [[1784]] Napoleono forlasis la lernejon kaj kvin tagojn poste aniĝis en [[Parizo]] al la ''compagnie des cadets gentilshommes'' (kompanio de la nobelaj kadetoj) <ref>J. Tulard, L. Garros ''Itinéraire…'' p.21</ref>. La [[24-an de februaro]] [[1785]], lia patro mortis pro [[stomaka kancero]]; lia frato Joseph iĝis la familiestro, kvankam Napoleono taksis lin tro malforteca por estri la familion.<ref>Jean Massin, ''Almanach du Premier Empire'' p.3</ref> Septembre, li trapasis la lernejfinan ekzamenon. Li iĝis dua leŭtenanto (42-a el 58 ĉe la artileria ekzameno) kaj iris al la de li elektita artileria regimento de ''la Fère'', tiam en [[Valence (Drôme)|Valence]].<ref>J. Tulard, ''Napoléon ou le mythe du sauveur'', p. 41</ref> Li forlasis Parizon la {{daton|30|oktobro|1785}}. La [[15-an de septembro]] [[1786]], sep jarojn kaj naŭ monatojn post sia foriro li denove estis sur Korsiko okaze de duonjara ferio. Dum la jaroj 1787 kaj 1788 li kombinis multajn ripozpermesojn, trejnadon pri artilerio kaj legadon. Ankaŭ en 1789 li ricevis ripozpermesojn. === Unuaj militagadoj === {{Ĉefartikolo|Francaj revoluciaj militoj}} Komence de la [[franca revolucio]] en [[1789]], la leŭtenanto Bonaparte estis 19-jaraĝa. Li militservis ĉe la regimento de ''La Fère'' jam de la [[15-a de junio]] [[1788]]. La marŝalo Jean-Pierre du Teil respondecigis lin pri subpremo de loka ribelo la {{daton|19|julio|1789}}. En 1791, la leŭtenanto Bonaparte respondis al malfermo de la rusa armeo por la francaj enmigrintoj ordonita de la [[caro|carino]] [[Katerina la 2-a (Rusio)|Katerina la 2-a]]. Lia propono estis malakceptita ĉar la carino, kiu malfidis je respublikanoj, estis same malema el la vantema karaktero de la leŭtenanto kiu postulas integron en ŝia armeo kun alta rango<ref>Roberto Barrazutti, en ''Guerre et Histoire'' n° 14, paĝo 112</ref>. En Parizo la juna oficiro spektis la invadon de la [[Tuileries|palaco de la Tuileries]] fare de la popolo la {{daton|20|junio|1792}} kaj montrintus sian malestimon pri la malforto de [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]]. Tiu ĉi subskribis kelkajn tagojn poste lian diplomon de [[kapitano]], unu el la lastaj publikaj agadoj de la reĝo. [[Dosiero:Hinrichtung Ludwig des XVI.png|eta|270px|maldekstra|Ekzekuto de Ludoviko la 16-a (gravuro el la jaro 1793); tiu afero akrigis la dividon inter anoj el la [[Bonaparte]] kaj la paolistoj.]] Napoleono revenis ofte al Korsiko, kie klanbataloj ankaŭ oftis, la familio Pascal Paoli subtenis la monarkion anglecstilan, dum la familio [[Bonaparte]] apogis la revolucion. Napoleono estis elektita leŭtenant-kolonelo de la Nacia Gvardio en marto de 1792, danke al 522 voĉdonoj el 492 enskribitoj<ref>Programo « Les dossiers de l'histoire » de Henri Guillemin elsendita la 13/01/1968 per la [[Radio télévision suisse|RTF]]. Videbla ĉe [http://www.rts.ch/archives/tv/culture/dossiers-de-l-histoire/3448731-le-faux-depart-1.html nome retejo de la arkivoj de la RTS] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140815143206/http://www.rts.ch/archives/tv/culture/dossiers-de-l-histoire/3448731-le-faux-depart-1.html|date=2014-08-15}}</ref>. Kiel dua komandanto de la bataliono Quenza-Bonaparte li faris siajn unuajn militagadojn en februaro de 1793, partoprenante estre de la artilerio ĉe la ekspedicio de [[La Maddalena]]. Spite la kompetentecon kaj la determinadon de Napoleono, la operaco estrita de Colonna Cesari, proksimulo de la Paolioj, estis malvenko. Tiu evento kaj la ekzekuto de la reĝo [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]] en januaro de 1793 akrigis la dividon rilate al la paolistoj, kio okazigis ribelon de la sendependistoj. La malkonsento inter Paoli kaj Bonaparte akriĝis eĉ plie sekve de letero de [[Lucien Bonaparte]] al la [[Nacia Konvencio|Konvencio]] por denonci Paoli. La familio de Napoleono, kies domo estis rabita kaj incendiita<ref name="Octave Aubry"/>, devis rifuĝiĝi en alia loko, nome malgranda farmo Milleli, kaj poste, nome la 10an de junio 1793, lasi rapide la insulon por iri al la kontinenta Francio. Elŝipiĝintaj ĉe [[Toulon]], la familio Bonaparte instaliĝis en la regiono de Marsejlo. Napoleono Bonaparte aliĝis al la armeo taskita por finigi la [[federalismo|federalismajn insurekciojn]] de la Sudo (''Midi''). Li aktivulis por liverado al la artilerio de materialo dum la somero de 1793. Tiam li redaktis ''[[Le Souper de Beaucaire]]'', politika broŝuro pro-jakobena kaj kontraŭ-federalisma. Fine de aŭgusto de 1793, kiam Marsejlo estis rekaptita de la respublikanaj jakobenoj kaj la familio Bonaparte instaliĝis tie, [[Toulon]], enmane de la federalistoj kaj la monarkistoj, estis kaptita de trupoj kaj britaj kaj hispanaj. {{Ĉefartikolo|Sieĝo de Toulon (1793)}} [[Dosiero:Napoleon à Toulon par Edouard Detaille.jpg|eta|altdekstre|Bonaparte dum la [[Sieĝo de Toulon]].]] Bonaparte estis artileria [[kapitano]] kiam prezentiĝis antaŭ [[Jean-François Carteaux|la generalo Carteaux]] taskita por estri la sieĝon de la urbo. Tiu ne atentis lin kaj ne sekvis liajn konsilojn<ref name="Octave Aubry"/>. Bonaparte akiris, laŭ mendo de la komisaroj [[Augustin Robespierre]] kaj lia samlandano [[Christophe Saliceti|Salicetti]], la komandadon de la artilerio, kun rango de ''batalionestro''. Bonaparte kontraŭis ankaŭ Louis Fréron, kiu, pro sia malbonkvalita administrado de la militaj aferoj, kontribuis al plialtigo de lia kariero. Li renkontis dum tiu sieĝo junajn oficirojn kiaj [[Auguste Frédéric Louis Viesse de Marmont|Marmont]] aŭ [[Claude-Victor Perrin|Victor]] kaj la tiam serĝento [[Jean-Andoche Junot|Junot]]<ref name="Octave Aubry"/> kiuj akompanos lin en lia kariero. La 23an de novembro li kaptis kun siaj soldatoj la anglan generalon [[Charles O'Hara]]<ref name="Octave Aubry"/>. Post malvenko de atako kontraŭ Toulon, Napoleono prezentis planon de atako al la generalo [[Jacques François Dugommier|Dugommier]], kiu prenis la estradon de la sieĝo. La aplikado de tiu plano permesis la rekapton de la urbo el la trupoj monarkismaj kaj britaj la [[18an de decembro]], post la kapto de la ''Petit Gibraltar'' (Ĝibraltareto)<ref name="Octave Aubry"/>. Liaj ordonoj kontribuis devigi la britan ŝiparon abandoni la golfeton de Toulon, tiele senigante la insurekciintojn de grava helpo. Li iĝis [[brigada generalo]] la [[22an de decembro]], post esti malakceptinta al la komisaro [[Augustin Robespierre]] la estradon de la armeo de Parizo<ref name="Octave Aubry"/>. Post tiu venko, li aliĝis al la armeo de [[Italio]], koncentrita ĉe la regiono de [[Nico]]. Lia amikeco kun la [[Jakobeno]]j okazigas lian areston post la [[falo de Robespierre]] la 9an Thermidor de la jaro II (27an de julio 1794), ĉe [[Antibes]], precize ĉe la Fort Carré (Kvadrata Fortikaĵo)<ref name="Octave Aubry"/>. ==== La 13an de ''Vendemiero'', edziniĝo kaj armeo de Italio ==== [[Dosiero:1801 Antoine-Jean Gros - Bonaparte on the Bridge at Arcole.jpg|eta|altdekstre|maldekstra|alt=A three-quarter-length depiction of Bonaparte, with black tunic and leather gloves, holding a standard and sword, turning backwards to look at his troops|''[[Bonaparte au pont d'Arcole]]'', pentraĵo de [[Antoine-Jean Gros]], (ĉ. 1801), [[Muzeo Luvro]], Parizo]] Post liberigo, [[François Aubry]], membro de la militista komitato, proponis al li estradon en la [[Milito de Vendée|Vendée]] sed li malakceptis<ref name="Octave Aubry"/>. Aubry lasis lin sentaske kaj sensalajre. Sekve li vagadis tra [[Parizo]] sen fakta estreco; senmona, li iris vespermanĝi ofte ĉe Bourrienne aŭ ĉe Sinjorino Panoria Comnène, edzino de Permon, konatulino el Korsiko, kun [[Jean-Andoche Junot|Junot]], ambaŭ intimaj ekde la [[Sieĝo de Toulon (1793)|sieĝo de Toulon]]<ref name="Octave Aubry"/>. La 13an de ''Vendemiero'' de la jaro IV, [[Paul Barras|Barras]] taskis lin subpremadi la monarkisman insurekcion kontraŭ la [[Nacia Konvencio]]<ref name="Octave Aubry"/>. Tiam, Bonaparte havis kiel subulon junan oficiron, nome [[Joaĥimo Murat]], lia estonta bofrato. Tiu lasta ludis gravan rolon, liverante akurate la bezonitajn kanonojn ekde Sablons al la ''Tuileries''. La kanonado de [[Preĝejo Sankta Roĥo (Parizo)|Sankta Roĥo]] — kie la kugloj estis anstataŭitaj de la mitrajlo, nome pli efika — disigis la monarkismajn fortojn, kaj faris nombrajn viktimojn. Post kelkaj tagoj, Bonaparte estis altigita al rango de divizia generalo, kaj poste al tiu de komandanto de la Interna Armeo, sukcedante al Barras kiu iĝis unu de la kvin membroj de la [[Direktoraro]]. Li instaliĝis en Parizo, ĉe la hejmo de la 271 divizio, ĉe la strato Capucines<ref name="Octave Aubry"/> Oficiro de [[artilerio]] pro formado, li plinovigis tiuepoke la uzadon de la artilerio (kanonoj de Gribeauval) kiel movebla forto helpa al la atakoj fare de [[infanterio]]. [[Dosiero:Napoleon at the Battle of Rivoli.jpg|eta|Napoleono dum la [[Batalo de Rivoli]], pentraĵo de [[Henri Félix Emmanuel Philippoteaux|Philippoteaux]]]] Li edziĝis la [[9an de marto]] [[1796]]<ref name="Octave Aubry"/> kun [[Joséphine de Beauharnais]], amikino kaj iama amatino de Barras. Tiu edziĝo permesis al li atingi, la [[2an de marto]] [[1796]], sian rangaltiĝon al ĉefgeneralo de la malgranda Armeo de Italio, taskita dekomence nur por malfermi simplan fintan fronton<ref name="Octave Aubry"/>. Li motivis siajn soldatojn kaj faris, sur la tereno kiun li rekonis en 1793-94, kampanjon kiu poste utilis en militlernejoj. Li venkis separe super kvar generaloj kaj piemontanoj kaj aŭstrianoj (el kiuj Colli, Von Beaulieu kaj Argenteau en [[batalo de Millesimo|Millesimo]], [[batalo de Montenotte|Montenotte]]), post konkeri la Masivon l'Authion kun [[André Masséna|Masséna]], kie la generaloj Brunet kaj [[Jean Mathieu Philibert Sérurier|Sérurier]] estis malsukcesaj, ĉe Turini-Camp d'argent, kaj subskribis la batalpaŭzon de Cherasco kun la unua reĝlando. En dua fazo, li venkis super nova armeo aŭstria sendita por helpi kaj estrita de Sebottendorf en [[batalo de la ponto de Lodi|Lodi]] kaj de Beaulieu en [[batalo de Borghetto|Borghetto]], kio sekurigis al li la konkeron de [[Milano]]. En tria fazo organizita ĉe la [[sieĝo de Mantovo (1796-1797)|sieĝo de Mantovo]], li venkis super du novaj aŭstriaj armeoj estritaj de Quasdanovich kaj Wurmser en sep bataloj, kiaj Castiglione kaj Roveredo. Finfine, la plifortigaĵoj senditaj de Alvinczy estis same venkitaj ĉe Arcole kaj ĉe [[Batalo de Rivoli (1797)|Rivoli]]. Samtempe li organizis en Italio [[Napoleona ŝtato|fratajn respublikojn]] laŭ la modelo de la [[Direktoraro|Franca Respubliko]], kaj iris kontraŭ Aŭstrio; subskribis la pactraktatojn de Leoben. Dum malpli ol unu jaro, li venkis super kvin aŭstriaj armeoj, foje unu kontraŭ du, kaj decidis per li mem la futuron de la milito, dum la francaj armeoj en Germanio (Rejno) estis venkitaj de la aŭstroj kiuj devis malfortigi siajn trupojn tie por sendi plifortaĵojn en Italion. La strato de Parizo kiu nomiĝis Chantereine iĝis ĝis nun ''Rue de la Victoire'' (strato de la venko). === Kampanjo de Egiptio === [[Dosiero:Antoine-Jean Gros - Bonaparte visitant les pestiférés de Jaffa.jpg|eta|maldekstra|Pentraĵo de [[Antoine-Jean Gros]] (1804), ''Bonaparte vizitanta la pestomalsanulojn de Jaffa'']] {{Ĉefartikolo|Franca militiro al Egiptio}} Reveninte de Italio, en decembro de 1797, Bonaparte estis ricevita kiel heroo de la Direktoraro kiu organizis oficialan ceremonion por celebri la pacon de Campo-Formio. Lia populareco ĉe la francoj pliiĝis kaj la [[25an de decembro]] de [[1797]], li estis elektita membro de la [[Institut de France]] en la fako de mekanikaj artoj de la klaso de fizikaj kaj matematikaj sciencoj. En februaro de 1798, la Direktoraro studas kun Bonaparte la projekton de invado al [[Anglio]]. Napoleono inspektis la francajn marbordojn de [[Boulogne-sur-Mer|Bulonjo]], [[Calais]] kaj [[Dunkerque]], cele al la realigo de la projekto. La 23an de februaro de 1798, la registaro abandonis la projekton de invado de Anglio laŭ la konsiloj de Bonaparte, kiu, li mem influita de [[Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord|Talleyrand]], konvinkis tiam la Direktoraron porti la militon al [[Egiptio]], kie li povus tranĉi la vojon al Hindio el Granda Britio. La [[24an de februaro]] de [[1798]], la informo estis prezentita al Barras. La 5an de marto, maltrankvila pro populareco de Bonaparte, la [[Direktoraro]] taskis lin por ekspedicio en Egiption, cele al forigo de li. Krome, la balotasembleo de [[Landes]] elektis lin por deputito, sed tiu elekto estis senvalidita per leĝo (11a de majo 1798), kun tiu de aliaj 105 aliaj deputitoj, ĉefe jakobenoj<ref>Michel Massie, Sieyès et Roger Ducos se sont-ils partagé devant Bonaparte le trésor du Directoire ?, Annales historiques de la Révolution française, numero 257 julio-septembre 1984, p. 404-417.</ref>. En aprilo de 1798 oni kreis la Armeon de Oriento, sub la ordonoj de Bonaparte. Scienculoj kiu formos la Instituton de Egiptio akompanis lin. Li estis krome akompanata de la generaloj [[Jean-Baptiste Kléber|Kléber]], [[Louis Charles Antoine Desaix|Desaix]], [[Joaĥimo Murat|Murat]], Lannes, Davout kaj Caffarelli. Multaj el ili estis framasonoj (la [[generalo Kléber]] kiu fondis la loĝion «Isis» en Kajro, Dominique Vivant Denon, membro de la Ordono de Sofizianoj kaj de la loĝio «La Parfaite Réunion», Gaspard Monge membro de la militista loĝio «L'Union parfaite»), kaj tiele onidiro asertas, ke Bonaparte povos estis iniciatita en la [[framasonismo]] dum tiu kampanjo de Egiptio en la loĝio «Isis», kiel sugestas ĉefe la manuskripto ''Le miroir de la Vérité'' (la verspegulo) dediĉita al ĉiuj framasonoj<ref>''Le miroir de la Vérité'', arkivoj de la BNF, Tolbiac H11830</ref>, tamen la kritikojn kontraŭ la framasonoj kiujn li faris ekde sia ekzilo en [[Sankta Heleno]] ŝajne pruvas la malon<ref>Roger Dachez, Histoire de la franc-maçonnerie française, PUF, 2003, p. 81.</ref>. [[Dosiero:Jean-Léon Gérôme - Bonaparte Before the Sphinx.jpg|eta|dekstra|''Bonaparte antaŭ la Sfinkso'' (1867-68), Hearst Castle, San Simeon, Kalifornio.]] La 19an de majo de 1798, Bonaparte eliris el Toulon kun la kerno de la franca ŝiparo kaj evitis la persekutadon fare de la brita ŝiparo de [[Horatio Nelson|Nelson]]. La francoj konkeris [[Malto]]n, la [[10-a de junio|10a]]-11a de junio 1798, por sekurigi la postan komunikadon inter Francio kaj Egiptio. La [[19an de junio]] [[1798]], post lasi roton de 3,000 homoj surloke, la ŝiparo direktis sin al [[Aleksandrio]] kien ili alvenis la [[1an de julio]] [[1798]]. Post mallonga rezisto, la urbo estis konkerita la sekvantan tagon. Bonaparte lasis tri mil homojn en Aleksandrio kaj direktis sin orienten, laŭlonge de la delto de la rivero [[Nilo]] ĝis la rivero kiun li suprenirirs al [[Kajro]]. La unua vera lukto de la kampanjo de Egiptio okazis ĉe Ĉebreis la 13an de julio de 1798 kiam la [[mamlukoj]] estis venkitaj, danke al la artilerio de la Armeo de Oriento. La 21an de julio, ĉe la batalo de la [[Piramidoj de Gizo|Piramidoj]] de [[Nekropolo de Gizo|Gizo]], Bonaparte venkis denove super la armeo de la mamlukoj. La 24an de julio, Bonaparte kaj sia armeo eniris kiel venkintoj en Kajron. La [[1a de aŭgusto|1a]] kaj [[2a de aŭgusto]] la franca ŝiparo estis preskaŭ tute detruita ĉe [[Batalo de Abukiro (1798)|Abukiro]] fare de la ŝiparo de la admiralo Nelson. Tiele la britoj ''posedis'' la Mediteraneon kaj Bonaparte estis prizonulo de sia konkero. Post tiu malvenko, la turkoj, je la 9a de septembro, deklaris la militon al [[Francio]]. Tiam Egiptio estis parto de la [[Otomana Imperio]], kiel majoritato de [[Proksima Oriento]]. [[Dosiero:Napoleon-Gérome.jpg|eta|maldekstra|''Napoléon et ses généraux en Égypte.'' (Napoleono kaj liaj generaloj en Egiptio), [[Jean-Léon Gérôme]].]] Dum li decidis fari de Egiptio veran ŝtaton kapabla vivi en aŭtarkio, Bonaparte sendis la generalon Desaix persekuti Murad Bejon ĝis la Supra Egiptio, kompletigante tiele la submeton de la lando. Pelitaj de britoj kaj turkoj, la mamlukoj kiuj survivis influis super la loĝantaro de [[Kajro]] kiu ribeliĝis la 21an de oktobro kontraŭ la francoj. Tiu ribelo estis senpie subpremita de la francaj trupoj: Trankvilo revenis kaj Bonaparte restarigis la situacion dekretante fine [[ĝenerala amnestio|ĝeneralan amnestion]], post senkapigi multajn, kies kapoj estis montritaj al la terurita homamaso, kaj kanonadi la Grandan [[moskeo Al-Azhar|Moskeon Al-Azhar]]. En februaro de 1799, Bonaparte [[Franca militiro al Egiptio|eliris al Sirio]] por fronti la trupojn otomanajn kiujn la [[sultano]] estis senditaj por ataki la francojn en Egiptio. La 10an de februaro de 1799, Bonaparte eliris el Kajro kun sia armeo kaj venkis super la turkoj ĉe la bataloj de El-Ariĉ kaj [[Gaza]]. La 7an de marto de 1799, la urbo [[Jafo]] estis konkerita kaj rabita de la francoj. Napoleono ordonis la ekzekutadon de ĉirkaŭ dumil kvincent turkaj prizonuloj kiuj estis aŭ mortpafitaj aŭ buĉitaj pro manko de municio<ref>Ĵurnalisma dosiero «Bonaparte et l'Égypte» ĉe [[Instituto de la Araba Mondo]].</ref>. Per tiu masakro, li esperis impresi siajn kontraŭulojn. Tiam la [[pesto]] aperis inter la francoj. Napoleono favoris al [[eŭtanazio]] de la mortontaj soldatoj helpe de fortaj dozoj de [[opio]] (uzita por maldolorigi), sed lia kuracisto, la barono Desgenettes, ege kontraŭis. [[Dosiero:NazarethSouth1799.jpg|eta|Loko de la batalo de Monto Tabor, laŭ mapo de Pierre Jacotin, 1826.]] La 19an de marto 1799, Bonaparte eksieĝis ĉe [[Akko]]. La 13an de aprilo de 1799, la kavalerianoj de [[Jean-Andoche Junot|Junot]] venkis super la otomanaj kavalerianoj ĉe la batalo de [[Nazareth]] kaj la 16an de aprilo de 1799, Bonaparte kaj [[Jean-Baptiste Kléber|Kléber]] detruis la turkan armeon sendita por helpi fare de la sultano por liberigi la sieĝon de Akko dum la [[batalo de Monto Tabor]]. Kvankam ili venkis ĉe tiu batalo, la ekspedicio en [[Sirio]] estos dekonigita de la [[pesto]] kaj haltigita ĉe Akko. Reveninta al Akko, Bonaparte klopodis, malsukcese de la 24a de aprilo al la 10a de majo de 1799, konkeri la urbon. La 17an de majo de 1799, li decidis abandoni la sieĝon kaj revenis en Egiption. La 14an de junio 1799, li alvenis al Kajro kaj, ŝanĝante la situacion, venkis super la turkoj la 25an de julio de 1799 ĉe la [[Batalo de Abukiro (1799)|surtera batalo de Abukiro]]. La situacio de la [[Direktoraro]] ŝajnis al li favora por puĉo, kaj Bonaparte, kiu jam havis nur malfortan surteran armeon, ĉar li estis perdinta sian ŝiparon, abandonis la estradon de la Armeo de Oriento al [[Jean-Baptiste Kléber]]. ==== Reveno al Parizo, situacio de Francio ==== Li revenis diskrete en Francion la [[23an de aŭgusto]] de [[1799]] surŝipe de la fregato ''La Muiron'', abandonante la generalon [[Jean-Baptiste Kléber|Kléber]] kun armeo malgrandigita kaj malsana. Li elŝipiĝis ĉe [[Saint-Raphaël (Var)|Saint-Raphaël]] la [[9an de oktobro]] de 1799 post eviti mirakle la britajn ŝipojn dum la 47 tagoj de veturado. Survoje al [[Parizo]], li estis aklamita de la popolo. [[Jean-Baptiste Kléber]] montriĝis elstara administranto kaj la [[20an de marto]] de [[1800]], sukcesis venki super la turkoj ĉe la [[batalo de Heliopolo]]. Tiu venko permesis al Francio konservi [[Egiptio]]n, sed Kléber estis [[murdo|murdita]], la 14an de junio de 1800 en Kajro, la saman tagon kiam Napoleono klare venkis en la [[batalo de Marengo]] en Italio, danke al la heroa atako de [[Louis Charles Antoine Desaix|Desaix]], kiu mortiĝis dume, nome forpasante li mem ankaŭ la saman tagon kiel Kléber. La sukcedanto de Kléber, nome la generalo Menou, kapitulacis la [[31an de aŭgusto]] de [[1801]] antaŭ la fortoj turka-britaj post esti perdinta 13,500 homojn, ĉefe viktimoj de epidemioj dum la pacnegocado. La francaj soldatoj restintaj estis repatriigitaj sur britaj ŝipoj al [[Francio]]. == Reganto de Francio == {{Ĉefartikolo|18a de Brumero}} [[Dosiero:Bouchot - Le general Bonaparte au Conseil des Cinq-Cents.jpg|eta|maldekstre|Napoleono ĉirkaŭita de membroj de la Konsilio de Kvin-Centoj dum la puĉo de la [[18a de Brumero]], pentrita de [[François Bouchot]].]] En Egiptio, Bonaparte restis informita pri la aferoj de Eŭropo. Li eksciis ke Francio estis suferinta en 1799 serion de malvenkoj en la [[Milito de la Dua Koalicio]].<ref name=egyptreturn /> La 24an de Aŭgusto 1799, li profitis avantaĝon de la portempa eliro el Britaj ŝipoj el la Francaj marbordaj havenoj kaj enŝipiĝis al Francio, spite la fakton ke li ne estis ricevinta klarajn ordonojn por tio el Parizo.<ref name="Roberts 2001, p.xx">Roberts 2001, p.xx</ref> La armeo estis lasita zorgite de [[Jean Baptiste Kléber]].<ref>Dwyer 2008, p. 444</ref> Nekonate al Bonaparte, la Direktoraro estis sendinta al li ordonoj retiriĝi por helpi eviti eblajn invadojn de Franca tero, sed la malbonaj linioj de komunikado malhelpis la liveron de tiuj mesaĝoj.<ref name=egyptreturn>Connelly 2006, p.57</ref> Kiam li atingis Parizon en Oktobro, la situacio de Francio estis estinta plibonigita pro serio de venkoj. La Respubliko, tamen, estis finance ruinigita kaj la neefika Direktoraro estis nepopulara ene de la Franca loĝantaro.<ref>Dwyer 2008, p. 455</ref> La Direktoraro studis la "dizerton" de Bonaparte sed ĝi estis tro malforta por puni lin.<ref name=egyptreturn /> Spite la malsukcesojn en Egiptio, Napoleono revenis bonvenigita kiel heroo. Li faris aliancon kun la Direktoro [[Emmanuel Joseph Sieyès]], sia frato Lucien, parolanto de la [[Konsilio de la Kvin Centoj]] [[Roger Ducos]], Direktoro [[Joseph Fouché]], kaj Talleyrand, kaj ili elpostenigis la Direktoraron per [[puĉo]] la 9an de Novembro 1799 ("la 18an de Brumero" laŭ la [[Franca respublika kalendaro|revolucia kalendaro]]), nuligante la Konsilion de la Kvin Centoj. Napoleono iĝis "unua konsulo" por dek jaroj, kun du konsuloj nomumitaj de li mem kiu havis nur konsultajn voĉojn. Lia povo estis konfirmita de la nova "Konstitucio de la Jaro VIII", origine plenita de Sieyès por doni al Napoleono minoran rolon, sed reverkita de Napoleono, kaj akceptita per rekta popola voĉdonado (3,000,000 favore, 1,567 opozicie). La konstitucio konservis la aspekton de respubliko sed reale establis diktatorecon.<ref>François Furet, ''The French Revolution, 1770–1814'' (1996), p. 212</ref><ref>Georges Lefebvre, ''Napoleon from 18 Brumaire to Tilsit 1799–1807'' (1969), pp. 60–68</ref> === Konsularo === {{Ĉefartikolo|Milito de la Dua Koalicio|Konsularo (Francio)}} [[Dosiero:Jean Auguste Dominique Ingres, Portrait de Napoléon Bonaparte en premier consul.jpg|eta|upright|''Bonaparte, Unua Konsulo'', de [[Jean Auguste Dominique Ingres|Ingres]]. Pozi kun mano en jako estis ofte uzita en portretoj de regantoj por indiki trankvilan kaj stabilan regopovon.]] Napoleono establis politikan sistemon kiu historiisto Martyn Lyons nomigis "diktatoreco per plebiscito".<ref name="Lyons, Martyn 1994, p. 111">Lyons 1994, p. 111</ref> Priokupita pro la demokrataj fortoj liberigitaj de la Revolucio, sed nevola ignori lin entute, Napoleono turniĝis al regulaj balotaj konsultoj kun la franca popolo en sia vojo al la imperia povo.<ref name="Lyons, Martyn 1994, p. 111"/> Li redaktis la Konstitucion de la Jaro VIII kaj sekuris sian propran elekton kiel [[Unua Konsulo]], ekloĝante en la [[Tujlerioj]]. La konstitucio estis aprobita en manipulia referendumo okaziĝinta la venontan Januaron, per 99.94 procento de oficiale listitoj kiel voĉdonintaj "jes".<ref>Lefebvre, ''Napoleon from 18 Brumaire to Tilsit 1799–1807'' (1969), pp. 71–92</ref> La frato de Napoleono, nome Lucien, estis falsiginte la informojn por montri ke 3 milionoj da personoj estis partoprenintaj en la plebiscito; la reala nombro estis 1.5 milionoj.<ref name="Lyons, Martyn 1994, p. 111"/> Politikaj observantoj tiamaj supozis ke la eblaj elektantoj francaj publike voĉdonuntaj nombris ĉirkaŭ 5 milionoj da personoj, kaj tiele la reĝimo artefarite duobligis la partoprenan indicon por indiki popularan entuziasmon por la Konsularo.<ref name="Lyons, Martyn 1994, p. 111"/> En la unuaj kelkaj monatoj de la Konsularo, kun milito ankoraŭ timigante Eŭropon kaj la interna nestabileco ankoraŭ plage en la lando, la kapto fare de Napoleono de la povo restis ankoraŭ tre milda. Printempe de 1800, Napoleono kaj liaj trupoj trapasis la Svisajn Alpojn en Italion, cele al surprizo kontraŭ la Aŭstriaj armeojn kiuj estis reokupintaj la duoninsulon kiam Napoleono estis ankoraŭ en Egiptio. Tio estas priskribita en ''Bonaparte trapasanta la Alpojn'' de [[Hippolyte Delaroche]] kaj en la imperia pentraĵo de [[Jacques-Louis David]] nome ''Napoleono trapasanta la Alpojn''.<ref>Chandler 2002, p. 51.</ref> Post malfacila trapasado de la Alpoj, la franca armeo eniris en la ebenaĵoj de Norda Italio praktike senopozicie.<ref>Chandler 1966, pp. 279–81.</ref> Kiam Franca armeo alproksimiĝis el la nordo, la Aŭstrianoj estis tro okupitaj pro alia postene en [[Ĝenovo]], kiu estis [[Sieĝo de Ĝenovo (1800)|sieĝita]] de grava forto. La akra rezisto de tiu Franca armeo, sub [[André Masséna]], havigis al la norda truparo iome da tempo por finfari operaciojn sen grava interfero.<ref name="McLynn 1998, p.235">{{Harvnb|McLynn|1998|p=235}}</ref> Post kelkaj tagoj de reciproka serĉado, la du armeoj koliziis en la [[Batalo de Marengo]] la 14an de Junio. La [[Michael von Melas|Generalo Melas]] havis avantaĝon laŭ homkvanto de ĉirkaŭ 30 000 Aŭstraj soldatoj dum Napoleono komandis ĉirkaŭ 24 000 Francajn trupojn.<ref>{{Harvnb|Chandler|1966|p=292}}</ref> La batalo ekis favore por la Aŭstrianoj ĉar ties komenca atako surprizis la Francojn kaj laŭgrade retirigis ilin. Melas asertis ke li estis venkinta en la batalo kaj retirigis sian stabanaron al sia stabejo ĉirkaŭ la 3a horo posttagmeze, lasante siajn subulojn zorge de la persekutado de la Francoj.<ref>{{Harvnb|Chandler|1966|p=293}}</ref> La Francaj linioj neniam rompiĝis dum tiu taktika retiriĝo; Napoleono konstante rajdis inter la trupoj instige al la rezisto kaj la pluluktado. Vespere, kompleta divizio estre de [[Louis Desaix|Desaix]] alvenis al la batalkampo kaj ŝanĝis ties tajdon. Serio de artileriaj kaj de kavaleriaj atakoj dekonigis la Aŭstran armeon, kiu fuĝis laŭ la rivero Bormida reen al [[Alessandria]], lasante ĉirkaŭ 14 000 perdojn.<ref name="Chandler, David 1966, p. 296">{{Harvnb|Chandler|1966|p=296}}</ref> La venontan tagon, la Aŭstria armeo interkonsentis abandoni Nordan Italion laŭ la Konvencio de Alessandria, kiu garantiis al ili sekuran pasadon al amika teritorio ŝanĝe de ties fortikaĵoj tra la tuta regiono.<ref name="Chandler, David 1966, p. 296"/> [[Dosiero:The little grey coated figure of the soldiers' Hero.jpg|eta|maldekstre|Napoleono kiel komandanto de la Armeo.]] Kvankam kritikistoj indikis kelkajn taktikajn erarojn de Napoleono antaŭ la batalo, ili ankaŭ laŭdis lian aŭdacon kiam elektis riskan kampanjostrategion, invadante la Italian duoninsulon el la nordo kiam plej parto de Francaj invadoj venis okcidente, ĉe aŭ laŭlonge de la marbordo.<ref name="Chandler, David 1966, pp. 298-304">{{Harvnb|Chandler|1966|pp=298–304}}</ref> Kiel Chandler indikas, Napoleono uzis preskaŭ unu jaron por elpeli la Aŭstrianojn el Italio en sia unua kampanjo; en 1800, necesis nur unu monato por atingi la saman celon.<ref name="Chandler, David 1966, pp. 298-304"/> Germana strategiisto kaj batalkampa marŝalo [[Alfred von Schlieffen]] konkludis ke "Bonaparte ne nuligis sian malamikon sed eliminis lin kaj igis lin nedamaĝa" dum "[atingo] de la kampanja celo: nome la konkero de Norda Italio".<ref>{{Harvnb|Chandler|1966|p=301}}</ref> La venko de Napoleono ĉe Marengo sekurigis sian politikan aŭtoritaton kaj levis sian popularecon hejme, sed ĝi ne koondukis al tuja paco. Frato de Bonaparte, nome Jozefo, estris la komplikajn negocadojn en [[Lunéville]] kaj informis ke Aŭstrio, kuraĝigita de Brita subteno, ne agknoskus la novan teritorion kiun Francio estis akirinta. Tiele Bonaparte ordonis al sia generalo [[Jean Victor Marie Moreau|Moreau]] frapi Aŭstrion denove. Moreau kaj la Francoj trairis [[Bavario]]n kaj venkegis ĉe [[Batalo de Hohenlinden|Hohenlinden]] en Decembro 1800. Kiel rezulto, la Aŭstrianoj kapitulacis kaj subskribis la [[Traktato de Lunéville|Traktaton de Lunéville]] en Februaro 1801. Tiu traktato konfirmis kaj etendis la dekomencajn francajn akirojn de la [[Traktato de Campo Formio]].<ref name="Schom 1997, p.302">{{Harvnb|Schom|1997|p=302}}</ref> Britio tiam restis la nura lando kiu estis ankoraŭ milite kontraŭ Francio. ==== Provizora paco en Eŭropo ==== {{Vidu ankaŭ|Haitia Revolucio}} Post jardeko de konstanta milito, Francio kaj Britio subskribis la artikolojn de la [[Traktato de Amiens]] en Marto 1802, kio markis la finon de la Revoluciaj Militoj. Amiens alvokis por la retiro de la Britia trupoj el ĵus konkeritaj koloniaj teritorioj same kiel por la sekuro tranĉi la ekspansiajn celojn de la Franca Respubliko.<ref name="McLynn 1998, p.235" /> Kun Eŭropo pace kaj la rekuperon de la ekonomio, la populareco de Napoleono plialtiĝis al siaj plej altaj niveloj sub la Konsularo, kaj hejme kaj eksterlande.<ref name="Lyons, Martyn 1994, pp. 111-4">{{Harvnb|Lyons|1994|pp=111–4}}</ref> Per konstitucia referendumo dum la printempo de 1802, la Franca popolo klare aprobis konstitucion kiu faris la Konsularon permanenta, esence plialtigante Napoleonon al la posteno de diktatoro porvive.<ref name="Lyons, Martyn 1994, pp. 111-4"/> Kvankam la voĉdonado de du jaroj antaŭe estis alportinta 1.5 milionojn da personoj al la balotado, la nova referendumo estis partoprenita de 3.6 milionoj (72% el elektanteblaj voĉdonantoj).<ref name="Lyons, Martyn 1994, p. 113">{{Harvnb|Lyons|1994|p=113}}</ref> Ne estis sekreta balotado en 1802 kaj malmultaj personoj deziris malferme kontraŭi la reĝimon; la konstitucio atingis aprobon per ĉirkaŭ 99% el la voĉdonado.<ref name="Lyons, Martyn 1994, p. 113"/> Liaj ampleksaj povoj estis deklaritaj en la nova konstitucio: ''Artikolo 1. La Franca popolo nomigas, kaj la Senato proklamas Napoleonon Bonaparte Unua Konsulo dumviva.''<ref>Edwards 1999, p.55</ref> Post 1802, li estis ĝenerale aludita kiel Napoleono pli ol kiel Bonaparte.<ref name=m290>{{Harvnb|McLynn|1998|p=290}}</ref> [[Dosiero:Toussaint Louverture.jpg|eta|dekstra|170px|François Dominique Toussaint-Louverture kontraŭis la napoleonajn klopodojn reakiri la francan kolonion kiu poste estos [[Haitio]].]] Tiu mallonga paco en Eŭropo permesis al Napoleono centriĝi en la Francaj kolonioj eksterlande. [[Domingo|Sankta-Domingo]] estis sukcesinta akiri altan nivelon de politika aŭtonomeco dum la Revoluciaj Militoj, kaj [[Toussaint Louverture]] instalis sin kiel ''[[de facto]]'' diktatoro ĉirkaŭ 1801. Napoleono vidis oportunon rekuperi la iaman riĉan kolonion kiam li subskribis la Traktaton de Amiens. Dum la Revolucio, la Nacia Konvencio voĉdonis por aboli [[sklaveco]]n en Februaro 1794. Laŭ la terminoj de Amiens, tamen, Napoleono interkonsentis pacigi la Britiajn postulojn por ne aboli sklavecon en kolonioj kie la dekreto de 1794 neniam estis plenumita. La rezulta Leĝo de 20a de Majo 1802 neniam aplikiĝis al kolonioj kiel [[Gvadelupo]] aŭ [[Franca Gujano]], kvankam generaloj kaj aliaj oficiroj uzis la ekskuzon de la paco kiel oportuno por reinstali sklavecon en kelkaj el tiuj lokoj. La Leĝo de 20a de Majo oficiale restaŭris la [[sklavokomerco]]n en la kolonioj de [[Karibio]], ne la sklavecon mem.<ref>Roberts, Andrew. ''Napoleon: A Life''. Penguin Group, 2014, p. 301</ref> Napoleono sendis ekspedicion estre de la generalo Charles Leclerc por rehavi kontrolon super Sankta-Domingo. Kvankam la francoj sukcesis kapti Toussaint Louverture, la ekspedicio malsukcesis kiam malsano kripligis la Francian armeon. En Majo 1803, la lastaj 8000 Francaj trupoj lasis la insulon kaj la sklavoj proklamis sendependan respublikon kiun ili nomigis [[Haitio]] en 1804.<ref>Roberts, Andrew. ''Napoleon: A Life''. Penguin Group, 2014, p. 303</ref> Vidinte la malsukceson de siaj koloniaj klopodoj, Napoleono decidis en 1803 [[Vendo de Luiziano|vendi]] la Teritorion Luiziano al Usono, kio tuj duobligis la grandon de la tiama Usono. La vendoprezo estis malpli ol tri centimoj por akreo, nome totalo de 15 milionoj da usonaj dolaroj.<ref>Roberts, Andrew. Napoleon: A Life. Penguin Group, 2014, Introduction.</ref><ref>Connelly 2006, p.70</ref> La paco kun Britio montriĝis nestabila kaj polemika.<ref>R.B. Mowat, ''The Diplomacy of Napoleon'' (1924) [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.80819 is a survey online]; por ĵusa diplomatia historio, vidu Paul W. Schroeder, ''The Transformation of European Politics 1763–1848'' (Oxford U.P. 1996) pp 177–560</ref> Britio ne foriris el Malto kiel estis promesita kaj protestis kontraŭ la [[anekso]] de [[Piemonto]] fare de Napoleono kaj lia ''Acte de Médiation'' (perakto), kiu establis novan Svisan Konfederacion. Neniu el tiuj teritorioj estis kovritaj de la Traktato de Amiens, sed ili okazigis gravajn streĉojn.<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=265}}</ref> La disputo finis per deklaro de milito fare de Britio en Majo 1803; Napoleono reagis rekunigante la invadan kampadejon ĉe Boulogne.<ref name="Roberts 2001, p.xx"/> == Unua Imperio == {{Ĉefartikolo|Unua Imperio (Francio)}} [[Dosiero:Jacques-Louis David, The Coronation of Napoleon edit.jpg|eta|alt=Colored painting depicting Napoleon crowning his wife inside of a cathedral |''[[La kronigo de Napoleono]]'' de [[Jacques-Louis David]] en 1804.]] {{Vidu ankaŭ|Kronigo de Napoleono la 1-a|Napoleonaj Militoj}} Dum la Konsularo, Napoleono frontis kelkajn monarkiajn kaj Jakobenajn murdoklopodojn, kiaj la ''Konspiro de la ponardistoj'' en Oktobro 1800 kaj la Konspiro de la strato Saint-Nicaise (konata ankaŭ kiel la ''Infera Maŝino'') du monatojn poste.<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=243}}</ref> Januare 1804, lia polico malkovris murdan konspiron kontraŭ li en kiu estis implikita Moreau kaj kiu estis klare sponsorita de la familio de la [[Burbonoj]], iamaj regantoj de Francio. Je konsilo de Talleyrand, Napoleono ordonis la kidnapon de Louis Antoine, Duko de Enghien, kontraŭ la suvereneco de [[Baden]]. La Duko estis tuj ekzekutita post sekreta militjuĝado, kvankam li ne estis implikita en la konspiro.<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=296}}</ref> La ekzekuto de Enghien furiozigis la monarkiajn kortegojn tra tuta Eŭropo, kaj tio iĝis unu el la kontribuaj politikaj faktoroj por la eksplodo de la [[Napoleonaj Militoj]]. [[Dosiero:Bust of Napoleon I, 1807-1809 CE. Marble, from Carrara, Italy. After Antoine-Denis Chaudet. The Victoria and Albert Museum, London.jpg|eta|maldekstra|Busto de Napoleono la 1-a, 1807–1809. Marmoro, el [[Kararo]]. Laŭ Antoine-Denis Chaudet. [[Muzeo Viktoria kaj Alberto]], Londono.]] Por etendi sian povon, Napoleono uzis tiujn murdoknspirojn por justigi la kreadon de imperia sistemo bazita sur la Romia modelo. Li kredis ke Burbona restaŭrado estus pli malfacila se la sukcedo ene de sia propra familio estus enmetita en la konstitucion.<ref name=m297>{{Harvnb|McLynn|1998|p=297}}</ref> Lanĉante alian referendumon en 1804, Napoleono estis elektita kiel ''Imperiestro de Francoj'' per pli ol 99%.<ref name="Lyons, Martyn 1994, p. 113"/> Same kiel por la Dumviva Konsuleco du jarojn antaŭe, tiu referendumo produktis tre altan partoprenon, kun preskaŭ 3.6 milionoj da voĉdonantoj en la balotejoj.<ref name="Lyons, Martyn 1994, p. 113"/> Atenta observanto de la plialtigo de Bonaparte al la absoluta povo, nome Madame de Rémusat, klarigis ke "homoj elĉerpita pro la tumultemo de la Revolucio... serĉis la dominadon de kapabla reganto" kaj ke "la homoj kredis tre sincere ke Bonaparte, ĉu kiel konsulo aŭ kiel imperiestro, plenumos sian aŭtoritaton kaj savos [ilin] el la danĝeroj de anarkio.<ref>De Rémusat, Claire Elisabeth, ''Memoirs of Madame De Rémusat, 1802-1808 Volume 1'', HardPress Publishing, 2012, 542 p., {{ISBN|978-1290517478}}.</ref>" La kronigo de Napoleono okazis la 2an de Decembro 1804. Oni alportis du separatajn kronojn por la ceremonio: ora laŭra krono alvokanta al la [[Romia Imperio]] kaj kopio de la krono de [[Karlo la Granda]].<ref name="AndrewRoberts2">Roberts, Andrew. ''Napoleon: A Life''. Penguin Group, 2014, p. 355.</ref> Napoleono eniris en la ceremonion vestante la laŭran kronon kaj tenis ĝin sur sia kapo dum la tuta proceduro.<ref name="AndrewRoberts2"/> Por la oficiala kronigo, li mem levis la krono de Karlo la Granda super sia kapo kiel simbola gesto, sed neniam metis ĝin sur la verto ĉar li jam estis portinta la oran laŭran kronon.<ref name="AndrewRoberts2"/> Anstataŭe li metis la kronon sur la kapo de Josephine, kiu evento estis memorita en la oficiale akceptita pentraĵo de [[Jacques-Louis David]].<ref name="AndrewRoberts2"/> Napoleono stis kronita ankaŭ kiel [[Reĝo de Italio]], per la [[Fera Krono de Lombardio]], ĉe la [[Katedralo de Milano]] la 26an de Majo 1805. Li kreis dekok ''[[Marŝalo de Francio|Marŝalojn de Imperio]]'' el inter siaj pintaj generaloj por sekurigi la fidelon de la armeo. === Milito de la Tria Koalicio === {{Ĉefartikolo|Milito de la Tria Koalicio}} [[Dosiero:Ulm capitulation.jpg|eta|alt=Colored painting depicting Napoleon receiving the surrender of the Austrian generals, with the opposing armies and the city of Ulm in the background |Napoleono kaj la ''[[Grande Armée]]'' ricevas la kapitulacon de [[Aŭstria Imperio|Aŭstra]] [[Karl Mack von Leiberich|Generalo Mack]] post la [[Batalo de Ulm]] en Oktobro 1805. La definitiva finalo de la Kampanjo de Ulm levis la nombron de la kaptitaj aŭstraj soldatoj al 60 000. Kun la Aŭstria armeo detruita, [[Vieno]] falus al la Francoj en Novembro.]] Granda Britio estis rompinta la Pacon de Amiens deklarante militon kontraŭ Francio en Majo 1803.<ref>Paul W. Schroeder, ''The Transformation of European Politics 1763–1848'' (1996) pp 231–86</ref> En Decembro 1804, Angla-Sveda interkonsento iĝis la unua paŝo al la kreado de la Tria Koalicio. Aprile 1805, ankaŭ Britio estis subskribinta aliancon kun Rusio.<ref>{{Harvnb|Chandler|1966|p=328}}. Dume, Francaj teritoriaj rearanĝoj en Germanio okazis sen Rusia konsultado kaj la aneksado fare de Napoleono en la [[Pado|Pada valo]] pli kaj pli malfaciligis la rilatojn inter ambaŭ.</ref> Aŭstrio estis venkita de Francio dufoje en la ĵusa memoro kaj volis revenĝon, kaj tiele ĝi aliĝis al la koalicio kelkajn monatojn poste.<ref>{{Harvnb|Chandler|1966|p=331}}</ref> Antaŭ la formado de la Tria Koalicio, Napoleono estis ariginta invadan forton, nome ''Armée d'Angleterre'' (Armeo de Anglio), en ses kampadejoj ĉe [[Boulogne-sur-Mer|Boulogne]] en Norda Francio. Li intencis uzi tiun invadan forton por frapi en Anglion. Ili neniam invadis, sed la trupoj de Napoleono ricevis zorgan kaj valoran trejnadon por estontaj militoperacojn.<ref>{{Harvnb|Chandler|1966|p=323}}</ref> La homoj de Boulogne formis la kernon de tio kion Napoleono poste nomigis ''[[La Grande Armée]]''. Je starto, tiu Franca armeo havis ĉirkaŭ 200 000 homojn organizitajn en sep [[Korpuso (armeo)|korpusojn]], kiuj estis grandaj kampunuoj kiuj havis po 36 al 40 [[kanono]]jn kaj estis kapablaj je sendependa agado ĝis aliaj korpusoj povu veni al savado.<ref>{{Harvnb|Chandler|1966|p=332}}</ref> Unusola korpuso taŭge situa en forta defenda posteno povu survivi almenaŭ unu tagon sen subteno, havigante al la ''Grande Armée'' enormajn strategiajn kaj taktikajn eblojn en ĉiu kampanjo. Pinte de tiuj fortoj, Napoleono kreis [[kavalerio|kavalerian]] rezervon de 22 000 organizitaj en du kirasistaj [[Divizio (armeo)|divizioj]], kvar rajdaj divizioj de [[dragono]]j, unu divizion de nerajdaj dragonoj, kaj unu de malpeza kavalerio, ĉiuj subtenitaj de 24 pecoj de [[artilerio]].<ref name="Chandler p. 333">{{Harvnb|Chandler|1966|p=333}}</ref> Ĉirkaŭ 1805, la ''Grande Armée'' estis kreskinta ĝis forto de 350 000 homoj,<ref name="Chandler p. 333" /> kiuj estis bone ekipitaj, bone trejinitaj, kaj estritaj de kompetentaj oficiroj.<ref>Michael J. Hughes, ''Forging Napoleon's Grande Armée: Motivation, Military Culture, and Masculinity in the French Army, 1800–1808'' (NYU Press, 2012).</ref> Napoleono sciis ke la Franca ŝiparo ne povas venki super la [[Royal Navy]] en rekta batalo, kaj tiele li planis malproksimigi tiun for el la Manika Markolo pere de distraj taktikoj.<ref name="McLynn 1998, p.321">{{Harvnb|McLynn|1998|p=321}}</ref> La ĉefa strategia ideo konsistis el la eskapo de la [[Franca Mararmeo]] el la Britaj blokadoj de [[Toulon]] kaj [[Brest (Francio)|Brest]] kaj minaco de atako al Karibio. Pro tiu atako, oni esperis, ke la Britoj malfortigu sian defendon de la Okcidentaj Proksimejoj (okcidente de la Brita Insularo) pere de la sendado de ŝipoj al Karibio, kio permesus al kombinita Franc-hispana ŝiparo ekkontroli la markolon sufiĉe dumlonge por ke la Francaj armeoj trapasu ĝin kaj [[Planita invado de Unuiĝinta Reĝlando fare de Napoleono|invadu]].<ref name="McLynn 1998, p.321" /> Tamen, la plano malmuntiĝis post la Britia venko de la [[Batalo de Kabo Finisterre (1805)|Batalo de Kabo Finisterre]] en Julio de 1805. La Franca [[Pierre-Charles Villeneuve|Admiralo Villeneuve]] tiam retiriĝis al [[Cádiz]] anstataŭ unuiĝi al la Franca ŝiparo ĉe Brest por atako en la [[Manika Markolo]].<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=332}}</ref> Ĉirkaŭ Aŭgusto 1805, Napoleono estis konstatinta ke la strategia situacio estis ŝanĝita fundamente. Frontante eblan invadon fare de siaj kontinentaj malamikoj, li decidis frapi la unuan kaj turnis la direktojn de sia armeo el la Manika Markolo al la rivero [[Rejno]]. Lia baza celo estis detrui la izolitajn Aŭstriajn armeojn en Suda Germanio antaŭ la ebla alveno de ties Rusiaj aliancanoj. La 25an de Septembro, post granda sekreto kaj arda marŝado, 200 000 Francaj trupoj ektrapasis la Rejnon en fronto de 260&nbsp;km.<ref>Richard Brooks (eldonisto), ''Atlas of World Military History.'' p. 108</ref><ref>Andrew Uffindell, ''Great Generals of the Napoleonic Wars.'' p. 15</ref> Aŭstria komandanto [[Karl Mack]] estis arigante la plej grandan parton de la Aŭstria armeo ĉe la fortikaĵo de [[Ulm]] en [[Svabio]]. Napoleono sendis siajn fortojn sudorienten kaj la ''Grande Armée'' plenumis prilaboritan cirklan movadon kiu flankis la Aŭstriajn okupolokojn. La [[Ulma Kampanjo|Ulma Manovro]] komplete surprizis la Generalon Mack, kiu malfrue komprenis ke lia armeo estis tranĉokaptita. Post kelkaj minoraj bataletoj kiuj rezultis en la [[Batalo de Ulm]], Mack fine kapitulacis post esti konstatinta ke ne estis vojo por rompi la Francan ĉirkaŭon. Kontraŭ nur 2000 perdojn de Francoj, Napoleon estis sukcesinta kapti totalon de 60,000 Aŭstriaj soldatoj pere de la rapida marŝado de sia armeo.<ref>Richard Brooks (eldonisto), ''Atlas of World Military History''. p. 156.</ref> La [[Ulma Kampanjo]] estas ĝenerale konsiderata kiel strategia majstroverko kaj estis influa en la disvolvigo de la [[Plano Schlieffen]] fine de la 19a jarcento.<ref>Richard Brooks (eldonisto), ''Atlas of World Military History''. p. 156. "It is a historical cliché to compare the Schlieffen Plan with Hannibal's tactical envelopment at Cannae (216 BC); Schlieffen owed more to Napoleon's strategic maneuver on Ulm (1805)".</ref> Por la Francoj, tiu spektakla venko surtere estis tamen amarigita pro la klara venko kiun la [[Royal Navy]] akiris en la [[Batalo de Trafalgar]] la 21an de Oktobro. Post Trafalgar, Britio havis totalan dominadon de la maroj dum la daŭro de la Napoleonaj Militoj. [[Dosiero:La bataille d'Austerlitz. 2 decembre 1805 (François Gérard).jpg|eta|300px|maldekstre|Napoleono ĉe la Batalo de Austerlitz, de [[François Gérard]] 1805. La [[Batalo de Austerlitz]], konata ankaŭ kiel la Batalo de la Tri Imperiestroj, estis unu el multaj venkoj de Napoleono, kie la [[Unua Imperio (Francio)|Franca Imperio]] venkis super la [[Tria Koalicio]].]] Post la Ulma Kampanjo, Francaj fortoj sukcesis kapti [[Vieno]]n en Novembro. La falo de Vieno havigis al la Francoj grandan milit-akiron ĉar ili kaptis 100 000 pafilojn, 500 kanonojn, kaj netuŝitajn pontojn super la [[Danubo]].<ref>David G. Chandler, ''The Campaigns of Napoleon''. p. 407</ref> Je tiu kritika situacio, kaj la [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|caro Aleksandro la 1-a]] kaj la [[Francisko la 1-a (Aŭstrio)|Sankta Romia Imperiestro Francisko la 2-a]] decidis fronti Napoleonon batale, spite la kontraŭvolojn de kelkaj el ties subuloj. Napoleono sendis sian armeon norden persekute de Aliancanoj, sed poste li ordoni al siaj fortoj retiriĝi ĉar li sentis malfortecon. Nesperante allogi la Aliancanojn en batalon, Napoleono donis indikojn dum la tagoj antaŭ la engaĝiĝo ke la Franca armeo estas en bedaŭrinda stato, eĉ abandonante la dominajn Altaĵojn Pratzen ĉe la vilaĝo Austerlitz. Ĉe la [[Batalo de Austerlitz]], en [[Moravio]] la 2an de Decembro, li deplojis la Francan armeon sub la Altaĵojn Pratzen kaj intence malfortigis sian dekstran flankon, kuraĝigante la Aliancanojn lanĉi fortan atakon tie espere ĉirkaŭi la tutan Francan linion. Perforta marŝado el Vieno fare de [[Louis-Nicolas Davout|Marŝalo Davout]] kaj de lia 3a Korpuso plenigis la malplenon lasita de Napoleono ĝuste akurate. Dume, la forta Aliancana deplojado kontraŭ la Franca dekstro malfortigis ties centron de la Altaĵoj Pratzen, kiuj estis arde atakitaj de la 4a Korpuso de [[Jean-de-Dieu Soult|Marŝalo Soult]]. Kun la Aliancana centro detruita, la Francoj forbalais ambaŭ malamikajn flankojn kaj devigis la Aliancanoj fuĝi ĥaose, kaptante milojn da prizonuloj en la procezo. La batalo estis ofte vidita kiel taktika majstroverko pro la preskaŭ-perfekta plenumo de kalkulita sed danĝera plano — de sama gravo kiel ĉe [[Batalo de Cannae|Cannae]], nome fama venkego de [[Hanibalo]] ĉirkaŭ 2,000 jarojn antaŭe.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=MZoO7SIwMVIC&pg=PA133|titolo=The Encyclopedia of Warfare: From Earliest Time to the Present Day|alirdato=11-a de julio 2014|aŭtoro=Adrian Gilbert|jaro=2000|eldoninto=Taylor & Francis|ISBN=978-1-57958-216-6|paĝo=133}}</ref> La Aliancana katastrojo ĉe Austerlitz signife frapis la fidon de la Imperiestro Francisko en la Briti-estrita militklopodo. Francio kaj Aŭstrio interkonsentis por tuja batalpaŭzo kaj la Traktato de Pressburg (Bratislavo) tuj sekvis poste la 26an de Decembro. Tiu traktato eligis Aŭstrion el la milito kaj el la Koalicio dum plifortigis la antaŭajn traktatojn de [[Traktato de Campo Formio|Campo Formio]] kaj de [[Traktato de Lunéville|Lunéville]] inter ambaŭ potencoj. Tiu traktato konfirmis la Aŭstriajn perdojn de tero al Francio en [[Reĝlando Italio (1805–1814)|Italio]] kaj en [[Elektoprinclando Bavario|Bavario]], kaj terojn en Germanio al la Germanaj aliancanoj de Napoleono. Ĝi inkludis ankaŭ reparacion de 40 milionoj de frankoj al la venkitaj Habsburgoj kaj permesis al la fuĝintaj Rusiaj trupoj liberan pasadon tra malamikaj teritorioj kaj reen al ties hejmolokoj. Napoleono diris, "La batalo de Austerlitz estas la plej fajna el ĉiuj kiujn mi luktis".<ref>Schom 1997, p.414</ref> Frank McLynn sugestis ke Napoleono estis tiom sukcesa ĉe Austerlitz ke li perdis kontakton kun la realo, kaj ke tio kiu estis Francia eksterlanda politiko iĝis "persona Napoleona".<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=350}}</ref> [[Vincent Cronin]] malkonsentas, asertante ke Napoleono ne estis tiom tro ambicia por si mem, "li enkorpigis la ambiciojn de tridek milionoj da Francoj".<ref>Cronin 1994, p.344</ref> === Mezorientaj aliancoj === {{Ĉefartikolo|Franc-Otomana alianco|Franc-Persa alianco}} [[Dosiero:The Persian Envoy Mirza Mohammed Reza Qazvini Finkenstein Castle 27 Avril 1807 by Francois Mulard.jpg|eta|250px|La Irania sendito Mirza Mohammed Reza-Qazvini kunside kun Napoleono Bonaparte ĉe la [[Palaco Finckenstein]], la 27an de Aprilo 1807, por subskribi la [[Traktato de Finckenstein|Traktaton de Finckenstein]].]] Napoleono plue entreprenis grandan skemon por establi Francan eston en Mezoriento por meti premon al Britio kaj Rusio, kaj eble por formi aliancon kun la [[Otomana Imperio]].<ref name=Watson>Watson 2003, pp.13–14</ref> Februare 1806, la Otomana Imperiestro [[Selimo la 3-a]] finfine agnoskis Napoleonon kiel ''Imperiestro''. Li ankaŭ klinis por alianco kun Francio, nomante Francion "nia sincera kaj natura aliancano".<ref>Karsh 2001, p.12</ref> Tiu decido kondukis la Otomanan Imperion al perdo de milito kontraŭ Rusio kaj Britio. Franc-Persa alianco estis formita ankaŭ inter Napoleono kaj la [[Kaĝaroj|Persa Imperio]] de [[Fath-Ali Ŝaho Kaĝaro]]. Ĝi falis en 1807, kiam Francio kaj Rusio mem formis senesperan aliancon.<ref name=Watson /> Finfine, Napoleono ne estis farinta efektivajn aliancojn en la Mezoriento.<ref>Sicker 2001, p. 99.</ref> === Milito de la Kvara Koalicio kaj Tilsit === {{Ĉefartikolo|Milito de la Kvara Koalicio}} Post Austerlitz, Napoleono establis la [[Rejna Federacio|Rejnan Federacion]] en 1806. Kolekto de Germanaj ŝtatoj intencis servi kiel kusena zono inter Francio kaj Centra Eŭropo, kaj tiele la kreo de tiu Konfederacio markis la finon de la [[Sankta Romia Imperio]] kaj grave alarmis la Prusianojn. La senhonta reorganizado de Germana teritorio fare de la Francoj riskis minaci la Prusian influon en la regiono, se ne elimini ĝin entute. Militofebro en Berlino rapide altiĝis tra la somero de 1806. Je insisto de sia kortego, speciale de sia edzino [[Luiza de Meklenburgo-Strelitz|la reĝino Louise]], [[Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 3-a]] decidis defii la Francan dominadon de Centra Eŭropo irante al la milito.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=-gn5CQAAQBAJ&pg=PA9|titolo=Napoleon and Berlin: The Franco-Prussian War in North Germany, 1813|aŭtoro=Michael V. Leggiere|jaro=2015|paĝo=9}}</ref> [[Dosiero:Iena.jpg|eta|maldekstre|Napoleono revizias la Imperian Gvardion antaŭ la [[Batalo de Jena]].]] La komencaj militmanovroj ekis en Septembro 1806. En letero al la [[Jean-de-Dieu Soult|Marŝalo Soult]] detalante la planon por la kampanjo, Napoleono priskribis la esencajn trajtojn de la Napoleona militmaniero kaj enkondukis la frazon ''le bataillon-carré'' ("kvadrata bataliono").<ref name="Chandler 1966, p. 467-8">Chandler 1966, p. 467–68</ref> En la sistemo de ''bataillon-carré'', la diversaj korpusoj de la ''Grande Armée'' marŝus unuforme kune laŭ tre proksima subtena distanco.<ref name="Chandler 1966, p. 467-8" /> Se ajna sola korpuso estis atakita, la aliaj povus rapide eniri en agado kaj veni helpo. Napoleono invadis Prusion kun 180,000 trupoj, rapide marŝante al la dekstra bordo de la [[Saale|rivero Saale]]. Kiel en antaŭaj kampanjoj, lia fundamenta celo estis detrui unu opozicianton antaŭ plifortigoj el alia pinto povu ekvilibrigi la militon. Post cii pri la lokoj kie estis la Prusia armeo, la Francoj revenis okcidenten kaj trapasis la Saale kun nerezistebla forto. Je la ĝemelaj [[Batalo de Jena–Auerstedt|bataloj de Jena kaj Auerstedt]], luktitaj la 14an de Oktobro, la Francoj klare venkis super la Prusianoj kaj okazigis al ili enormajn perdojn. Kun kelkaj gravaj komandantoj mortintaj aŭ senkapabligitaj, la Prusia reĝo montriĝis nekapabla efektive komandi la armeon, kiu rapide komencis disintegriĝi. En laŭdita persekutado kiu markis la "pinton de la Napoleona militmaniero", laŭ la historiisto Richard Brooks,<ref>Brooks 2000, p. 110</ref> la Francoj sukcesis kapti el la malamiko 140,000 soldatojn, ĉirkaŭ 2,000 kanonojn kaj centojn da municiaj vagonoj, ĉiuj en unusola monato. La historiisto David Chandler verkis pri la Prusiaj fortoj: "Neniam la spirit-forto de ajna armeo estis pli komplete detruita".<ref name="Chandler 1966, p. 467-8" /> Spite ties enorman malvenkon, la Prusianoj malakceptis negoci kun la Francoj ĝis la Rusoj havus oportunon eniri en la lukto. [[Dosiero:Tilsitz 1807.JPG|eta|dekstre|La [[Traktatoj de Tilsit]]: Napoleono kunside kun [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a de Rusio]] sur flosaĵo en la mezo de la [[Nemunas|rivero Neman]].]] Post sia venko, Napoleono trudis la unuajn elementojn de la [[Kontinenta Sistemo]] pere de la Berlina Dekreto publikigita en Novembro 1806. La Kontinenta Sistemo, kiu malpermesis al Eŭropaj nacioj komerci kun Britio, estis amplekse malatentita tra sia regoteritorio.<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=497}}</ref><ref>Jacques Godechot et al. ''Napoleonic Era in Europe'' (1971) pp 126–39</ref> En la venontaj kelkaj monatoj, Napoleono marŝis kontraŭ la antaŭenirintaj Rusiaj armeoj tra Pollando kaj venis al la sangelverŝa sakostrato de la [[Batalo de Eylau]] en Februaro 1807.<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=370}}</ref> Post periodo de ripozo kaj plifirmigo ambaŭflanke, la milito restartis en Junio pere de la komenca lukto ĉe [[Batalo de Heilsberg|Heilsberg]] kiu montriĝis nedecida. La 14an de Junio, tamen, Napoleono finfine atingis klaran venkon super la Rusoj en la [[Batalo de Friedland]], forbalaante la majoritaton de la Rusia armeo en tre sangelverŝa batalo. La grado de tiu malvenko konvinkis la Rusojn fari pacon kun la Francoj. La 19an de Junio, la caro Aleksandro sendis senditon por klopodi batalpaŭzon kun Napoleono. Tiu lasta certigis al la sendito ke la rivero [[Vistulo]] reprezentis la {{JN|natura limo}} inter Franca kaj Rusia influoj en Eŭropo. Sur tiu bazo, la du imperiestroj komencis porpacajn negocadojn ĉe la urbo [[Sovetsk (Kaliningrada provinco)|Tilsit]] post kunsidi sur simbola flosilo sur la [[Nemunas|rivero Niemen]]. La unua afero kiun Aleksandro diris al Napoleono estis probable bone kalkulita: "Mi hatas la Anglojn triom multe kiom vi".<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=jZ8fAAAAMAAJ&pg=PA459|titolo=Napoleon I.: A Biography|aŭtoro=August Fournier|jaro=1911|paĝo=459}}</ref> Aleksandro frontis premon el sia frato, la [[Konstantin Pavloviĉ|Duko Konstantin]], kontraŭ fari pacon kun Napoleono. Pro la venko kiun li ĵus atingis, la Francia imperiestro proponis al la Rusoj relative malseverajn terminojn – postulante ke Rusio aliĝu al la Kontinenta Sistemo, retiru siajn fortojn el [[Valaĥio (Rumanio)|Valaĥio]] kaj [[Moldavio]], kaj lasu la kontrolon super la [[Ioniaj insuloj]] al Francio.<ref>Roberts 2014, pp. 458–59.</ref> Kontraste, Napoleono diktis tre akrajn pacterminojn por Prusio, spite la senĉesajn instigojn de la [[Luiza de Meklenburgo-Strelitz|reĝino Luiza]]. Forbalaante duonon de la Prusiaj teritorioj el la mapo, Napoleono kreis novan regnon de 1,100 kvadrataj mejloj nome Vestfalio. Li poste nomumis sian junan fraton Jérôme kiel la nova monarko de tiu nova reĝlando. La humiliga traktado al Prusio en Tilsit okazigis profundan kaj amaran antagonismon kiu pli akriĝis dum progresis la [[Napoleona epoko]]. Plie, la intencoj de Aleksandro por amikeco kun Napoleono kondukis tiun lastan al serioza misjuĝo pri la veraj intencoj de sia Rusia partnero, kiu malatentos nombrajn erojn de la traktato en la venontaj jaroj. Spite tiujn problemojn, la [[Traktatoj de Tilsit]] finfine permesis al Napoleono ripozon el milito kaj revenon al Francio, kie li ne estis dum ĉirkaŭ 300 tagoj.<ref>Roberts 2014, pp. 459–61.</ref> === Duoninsula Milito kaj Erfurt === {{Ĉefartikolo|Duoninsula Milito}} La paco de Tilsit donis al Napoleono tempon por organizi sian imperion. Unu el liaj ĉefaj celoj estis plifortigi la Kontinentan Sistemon kontraŭ la Britoj. Li decidis fokusigi sian atenton al la [[Regno Portugalio]], kiu konstante malatentis liajn komercajn malpermesojn. Post malvenko en la [[Milito de la Oranĝoj]] en 1801, Portugalio adoptis duoble-flankan politikon. Dekomence, [[Johano la 6-a (Portugalio)|Johano la 6-a]] interkonsentis fermi siajn havenojn al la Britia komerco. La situacio tute ŝanĝiĝis post la Franc-Hispana malvenko de Trafalgar; Johano kuraĝiĝis kaj oficiale pluigis diplomatiajn kaj komercajn rilatojn kun Britio. [[Dosiero:Joseph-Bonaparte.jpg|eta|maldekstre|[[Joseph Bonaparte]], frato de Napoleono, kiel Reĝo de Hispanio.]] Malkontenta pro tiu ŝanĝo de politiko fare de la [[Registaro de Portugalio]], Napoleono negocis [[Traktato de Fontainebleau (1807)|sekretan traktaton]] kun [[Karlo la 4-a (Hispanio)|Karlo la 4-a de Hispanio]] kaj sendis armeon por invadi Portugalion.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.co.uk/books?id=dnI-yMnewzEC|titolo=How Far From Austerlitz? Napoleon 1805-1815|familia nomo=Horne|persona nomo=Alistair|jaro=1997|eldoninto=Pan Macmillan|ISBN=9781743285404|paĝo=238}}</ref> La 17an de Oktobro 1807, 24,000 Francaj trupoj estre de la [[Jean-Andoche Junot|Generalo Junot]] trapasis la [[Pireneoj]]n kun [[Hispanio|hispana]] kunlaborado kaj direktis sin al Portugalio por plifortigi la ordonojn de Napoleono.<ref>Todd Fisher & Gregory Fremont-Barnes, ''The Napoleonic Wars: The Rise and Fall of an Empire.'' p. 197.</ref> Tiu atako estis la unua paŝo al tio kio poste iĝosla Duoninsula Milito, nome ses-jara luktado kiu grave elfosis la Francan forton. Tra la vintro de 1808, Francaj agentoj interplektiĝis pli kaj pli en la hispanaj internaj aferoj, cele al kreado de malkonsento inter la membroj de [[Burbonoj|hispana reĝa familio]]. La 16an de Februaro 1808, sekretaj Francaj maŝinadoj finfine materiiĝis kiam Napoleono anoncis ke li intervenos por peri inter la rivalaj politikaj fakcioj en la lando.<ref>Fisher & Fremont-Barnes pp. 198–99.</ref> La [[Joachim Murat|Marŝalo Murat]] kondukis 120,000 trupojn en Hispanion kaj la Francoj alvenis en [[Madrido]]n la 24a de Marto,<ref>Fisher & Fremont-Barnes p. 199.</ref> kie sovaĝaj tumultoj kontraŭ la okupado eksplodis ĝuste nur kelkajn semajnojn poste. Napoleono nomumis sian fraton, [[Joseph Bonaparte]], kiel la nova Reĝo de Hispanio en la somero de 1808. Tiu nomumo furiozigis la tre religian kaj konserveman hispanan loĝantaron sed ankaŭ gravajn sektorojn de liberaloj. Rezistado al la Franca agreso tuj disvastiĝis tra la tuta lando. La surpriza malvenko de la Francoj ĉe la [[Batalo de Bailén]] en Julio nutris la esperojn de la malamikoj de Napoleono kaj parte konvinkis la Francan imperiestron interveni persone. Antaŭ iri al Iberio, Napoleono decidis entrepreni kelkajn londaŭrajn haltigajn aferojn kun la Rusoj. Ĉe la [[Kongreso de Erfurt]] en Oktobro 1808, Napoleono deziris teni Rusion ĉe sia flanko dum la tuj venonta lukto en Hispanio kaj dum ajna ebla konflikto kontraŭ Aŭstrio. Ambaŭ flankoj atingis interkonsenton, nome Erfurta Konvencio, kiu proponis al Britio ĉesi sian militon kontraŭ Francio, kiu agnoskis la Rusian konkeron de [[Grandprinclando Finnlando|Finnlando]] el [[Svedio]], kaj kiu konfirmis la Rusian subtenon por Francio en ebla milito kontraŭ Aŭstrio "plej bone kapable".<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.napoleon-series.org/research/government/diplomatic/c_erfurt.html|titolo=The Erfurt Convention 1808|alirdato=22a de Aprilo 2013|eldoninto=Napoleon-series.org}}</ref> Napoleono tiam revenis al Francio kaj prepariĝis por milito. La ''Grande Armée'', sub la persona komando de la imperiestro, rapide trapasis la riveron [[Ebro]] norde de Hispanio en Novembro 1808 kaj okazigis serion de detruajn venkojn super la hispanaj fortoj. Post klare venki super la lastaj hispanaj trupoj garde de la ĉefurbo en [[Batalo de Somosierra|Somosierra]], Napoleono eniris en Madridon la 4an de Decembro kun 80,000 trupoj.<ref>Fisher & Fremont-Barnes p. 205.</ref> Li poste liberigis siajn soldatojn kontraŭ [[John Moore (Brita militisto)|Moore]] kaj la Britajn fortojn. La Britoj rapide retiriĝis al la marbordoj el la plej parto de Hispanio post lasta rezisto en la [[Batalo de Korunjo]] en Januaro 1809. Napoleono fine lasis Iberion por trakti kun la Aŭstrianoj en Centra Eŭropo, sed la Duoninsula Milito pluis longe post lia foresto. Li neniam revenis al Hispanio post la kampanjo de 1808. Kelkajn monatojn post la batalo de Korunjo, la Britoj sendis alian armeon al la duoninsulo sub la estonta [[Duko de Wellington]]. La milito tiam eniris en komplika kaj nesimetria strategia senelira sakostrato kie ĉiu partio klopodis akiri venkon. La kerno de la konflikto iĝis la bruta ''[[gerilo]]'' kiu enkotigis multon el la hispana kamparo. Ambaŭ flankoj faraĉis la plej malhumanajn farojn el la Napoleonaj Militoj dum tiu fazo de la konflikto. La senkompata gerilmaniero en Hispanio, ege foresta el la Francaj kampanjoj en Centra Eŭropo, ege malhavigis la Francajn liniojn el liveraĵoj kaj komunikado. Kvankam Francio tenis ĉirkaŭ 300,000 trupojn en Iberio dum la Duoninsula Milito, la majoritato estis ligitaj al kazernoj kaj al informaj operacoj.<ref>{{Harvnb|Chandler|1966|pp=659–60}}</ref> La Francoj neniam kapablis koncentri ĉiujn siajn fortojn efektive, plilongigante la militon ĝis la eventoj aliloke en Eŭropo fine ŝanĝis la tajdon en favoro de la Aliancanoj. Post la invado de Rusio en 1812, la nombro de Francaj trupoj en Hispanio vaste malpliiĝis ĉar Napoleono bezonis plifortigojn por konservi sian strategian pozicion en Eŭropo. Ĉirkaŭ 1814, post serioj de bataloj kaj sieĝoj tra tuta Iberio, la Aliancanoj estis sukcesintaj elpeli la Francojn el la duoninsulo. La efiko de la Napoleona invado de Hispanio kaj anstataŭo de la hispana Burbona monarkio favore de lia frato Joseph havis enorman rezulton sur la [[Hispana imperio]]. En [[Hispanameriko]] multaj lokaj elitoj formis ''juntas'' kaj organizis mekanismojn por regadi en la nomo de [[Fernando la 7-a (Hispanio)|Fernando la 7-a]], kiun ili konsideris la laŭleĝa hispana monarko. La eksplodoj de la militoj de la [[Sendependigo de Hispanameriko]] en plej el imperio estis iel rezulto de la nestabiliga agado de Napoleono en Hispanio kaj kondukis al la apero de [[kaŭdilo]]j en la tajdo de tiuj militoj.<ref>John Lynch, ''Caudillos in Spanish America 1800-1850''. Oxford: Clarendon Press 1992, pp. 402–403.</ref> === Milito de la Kvina Koalicio kaj Marie Louise === {{Ĉefartikolo|Milito de la Kvina Koalicio}} [[Dosiero:Napoleon Wagram.jpg|eta|Napoleono ĉe la [[Batalo de Wagram]], pentrita de [[Horace Vernet]].]] Post kvar jaroj flanke, Aŭstrio serĉis alian militon kun Francio por venĝi siajn pasintajn malvenkojn. Aŭstrio ne povis enkalkuli subtenon el Rusio ĉar tiu lasta estis milite kontraŭ [[Rus-Angla Milito (1807–1812)|Britio]], [[Finna Milito|Svedio]], kaj la [[Rus-Turka Milito (1806–1812)|Otomana Imperio]] en 1809. [[Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo]] de Prusio dekomence promesis helpi la Aŭstrianojn, sed poste malakceptis antaŭ la komenco de la konflikto.<ref name="Fisher & Fremont-Barnes p. 106">Fisher & Fremont-Barnes, p. 106.</ref> Informo de la Aŭstria financa ministro sugestis ke la trezoro elĉerpiĝos meze de 1809 se la granda armeo kiun Aŭstrio estis forminta ekde la Tria Koalicio restos mobilizita.<ref name="Fisher & Fremont-Barnes p. 106" /> Kvankam la [[Arkiduko Karlo de Aŭstrio-Teschen|Arkiduko Karlo]] avertis ke Aŭstrio ne estis preta por alia kunfronto kontraŭ Napoleono, aserto kiu metis lin en la tiel nomita "pacpartio", ankaŭ li ne volis vidi la armeon malmobilizita.<ref name="Fisher & Fremont-Barnes p. 106" /> La 8an de Februaro 1809, la defendantoj de la milito finfine sukcesis kiam la Imperia Registaro sekrete decidis alian kunfrontadon kontraŭ Francio. Frumatene de la 10a de Aprilo, antaŭeniraj elementoj de la Aŭstria armeo trapasis la riveron [[Inn]] kaj invadis Bavarion. La tuja atako de Aŭstrio surprizis la Francojn; Napoleono mem estis ankoraŭ en Pariso kiam li aŭdis pri la invado. Li alvenis al [[Donauwörth]] la 17an por renkonti kun la ''Grande Armée'' kiu estis en danĝera pozicio, kun siaj du flankoj separataj per 121&nbsp;km kaj kunigitaj nur per fajna fadeno de Bavariaj trupoj. Karlo premis la maldekstran alon de la Franca armeo kaj sturmis per siaj homoj la 3an Korpuson de la Marŝalo Davout. Responde, Napoleono ideis planon por tranĉi la Aŭstrianojn per la celebrita ''Manovro Landshut''.<ref>{{Harvnb|Chandler|1966|p=690}}</ref> Li reliniigis la akson de sia armeo kaj marŝigis siajn soldatojn al la urbo [[Eckmühl]]. La Francoj atingis konvinkan venkon en la rezulta [[Batalo de Eckmühl]], devigante Karlon retiri siajn fortojn al la [[Danubo]] kaj en [[Bohemio]]n. La 13an de Majo, Vieno falis por la dua fojo en kvar jaroj, kvankam la milito pluis ĉar plej el la Aŭstria armeo estis survivinta la komencajn engaĝiĝojn en Suda Germanio. Ĉirkaŭ la 17a de Majo, la ĉefa Aŭstria armeo estrita de Karlo estis alveninta en Marchfeld. Karlo tenis la kernon de siaj trupoj kelkajn mejlojn for el la riverbordo espere koncentradi ilin al la punkto kie Napoleono decidedos trapasi. La 21an de Majo, la Francoj faris sian unuan ĉefan klopodon por trapasi la Danubon, kio rezultis en la [[Batalo de Aspern-Essling]]. La Aŭstroj ĝuis la komfortan laŭnombran superecon super la Francoj laŭlonge de la batalo; la unuan tagon Karlo disponis el 110,000 soldatoj kontraŭ nur 31,000 komanditaj de Napoleono.<ref>{{Harvnb|Chandler|1966|p=701}}</ref> Ĉirkaŭ la duan tagon, plinfortigoj plialtigis la Francajn nombrojn ĝis 70,000.<ref>{{Harvnb|Chandler|1966|p=705}}</ref> La batalo estis karakterizita de forta tien kaj reen luktado por la du vilaĝoj Aspern kaj Essling, nome la kernaj punktoj de la Franca pontokapo. Ĉirkaŭ la fino de la luktado, la Francoj estis perdintaj Aspern sed ankoraŭ kontrolis Essling. Konstanta Aŭstria artileria bombardado finfine konvinkis Napoleonon retiri siajn fortojn reen al la insulo Lobau. Ambaŭ flankoj okazigis ĉirkaŭ 23,000 perdojn al la mala flanko.<ref>{{Harvnb|Chandler|1966|p=706}}</ref> Ĝi estis la unua malvenko kiun Napoleono suferis en grava batalo, kaj ĝi okazigis ekscitigon tra multaj partoj de Eŭropo ĉar ĝi montris, ke li povas estis venkita en la batalkampo.<ref>{{Harvnb|Chandler|1966|p=707}}</ref> Post la malvenko de Aspern-Essling, Napoleono dediĉis pli ol ses semajnojn en la planado kaj preparado por la eblaj situacioj antaŭ li faris alian klopodon por trapasi la Danubon.<ref name="David G. Chandler p. 708">David G. Chandler, ''The Campaigns of Napoleon''. p. 708.</ref> El la 30a de Junio al la komencaj tagoj de Julio, la Francoj retrapasis la Danubon kun fortoj, kun pli ol 180 000 trupoj marŝanta tra Marchfeld al la Aŭstroj.<ref name="David G. Chandler p. 708" /> Karlo ricevis la Francojn kun 150 000 el siaj propraj homoj.<ref>David G. Chandler, ''The Campaigns of Napoleon''. p. 720.</ref> En la posta [[Batalo de Wagram]], kiu daŭris ankaŭ du tagojn, Napoleono komandis siajn fortojn en kio estis la plej granda batalo de lia kariero ĝis tiam. Napoleono finis la batalon per koncentrita centra kerno kiu faris truon en la Aŭstria armeo kaj devigis Karlon retiriĝi. Aŭstriaj perdoj estis tre fortaj, atingante ĉirkaŭ 40,000.<ref>David G. Chandler, ''The Campaigns of Napoleon''. p. 729.</ref> La Francoj estis tro lacegaj por persekuti la Aŭstrianojn tuje, sed Napoleono finfine renkontiĝis kun Karlo ĉe [[Znojmo|Znaim]] kaj tiu lasta subskribis batalpaŭzon en la 12a de Julio. [[Dosiero:Napoleoniceurope.png|eta|maldekstre|[[Unua Imperio (Francio)|Franca Imperio]] je sia plej granda etendo en 1811; malhelblua, la Imperio mem; blua, la [[Satelita ŝtato|satelitaj ŝtatoj]]; helverda, la aliancanaj ŝtatoj.]] En la [[Reĝlando Holando]], la Britoj lanĉis la [[Kampanjo Walcheren|Kampanjon Walcheren]] por malfermi duan fronton en la milito kaj por malpezigi la premon super la Aŭstrianoj. La Brita armeo alteriĝis nur ĉe [[Walcheren]] la 30an de Julio, je punkto kie la Aŭstrianoj jam estis venkitaj antaŭe. La Kampanjo Walcheren estis karakterizita de malgranda luktado sed ankaŭ de grandaj perdoj pro la populare kromnomita "[[Febro Walcheren]]". Ĉirkaŭ 4000 Britaj trupoj perdiĝis en fuŝa kampanjo, kaj la cetero retiriĝis en Decembro 1809.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.napoleon-series.org/military/battles/c_walcheren.html|titolo=The British Expeditionary Force to Walcheren: 1809|eldoninto=napoleon-series.org}}</ref> La ĉefa strategia rezulto el la kampanjo iĝis la prokrastita politika setlado inter Francoj kaj Aŭstrianoj. Imperiestro Francisko volis atendi kaj vidi kiel la Britoj plenumis en tiu teatro antaŭ eniri en negocado kun Napoleono. Kiam evidentiĝis ke la Britoj estis irantaj nenien, la Aŭstrianoj konsentis pacnegocadon. La rezulta [[Traktato de Schönbrunn]] en Oktobro 1809 estis la plej akra premo kiun Francio estis metinta super Aŭstrio en ĵusa memoro. [[Klemens Wenzel von Metternich|Metternich]] kaj la Arkiduko Karlo havis la konservadon de la [[Habsburga Imperio]] kiel sia fundamenta celo, kaj por tio ili sukcedis unu la alian farante Napoleonon serĉi pli modestajn celojn revene al promesoj de amikeco inter la du povoj.<ref name="Todd Fisher p. 144">Todd Fisher & Gregory Fremont-Barnes, ''The Napoleonic Wars: The Rise and Fall of an Empire.'' p. 144.</ref> Tamen, dum plej el la heredaj landoj restis parto de la Habsburga regnaro, Francio ricevis [[Duklando Karintio|Karintio]]n, Kraniskon, kaj la havenurbojn de la [[Adriatika Maro]], kvankam [[Galicio]] estis donita al la [[Varsovia Duklando|Poloj]] kaj la areo de [[Salcburgo]] de [[Tirolo]] iris al la [[Reĝlando Bavario|Bavarianoj]].<ref name="Todd Fisher p. 144" /> Aŭstrio perdis ĉirkaŭ tri milionoj da subuloj, ĉirkaŭ onu kvinonon de ties totala loĝantaro, kiel rezulto de tiuj teritoriaj ŝanĝoj.<ref>David G. Chandler, ''The Campaigns of Napoleon''. p. 732.</ref> Kvankam la lukto en Iberio pluis, la Milito de la Kvina Koalicio estis la lasta ĉefa konflikto en la Eŭropa kontinento por la venontaj tri jaroj. Napoleono turnis sian fokuson al enlandaj aferoj post la milito. La [[Joséphine de Beauharnais|Imperiestrino Joséphine]] ankoraŭ ne estis naskinta filon el Napoleono, kiu estis priokupinta pro la estonteco de sia imperio post sia morto. Malespera havi laŭleĝan heredanton, Napoleono divorcis el Joséphine en Januaro 1810 kaj startis serĉi novan edzinon. En espero cementi la ĵusan aliancon kun Aŭstrio pere de familia konekto, Napoleono edziĝis al [[Maria Luiza (Parmo)|Arkidukino Maria Luiza]], kiu estis 18-jaraĝa tiame. La 20an de Marto 1811, Maria Luiza naskis bebon, kiun Napoleono faris lian heredanton kun la titolo de ''[[Reĝo de la romanoj|Reĝo de Romo]]''. Lia filo fakte neniam regis la imperion, sed historiistoj ankoraŭ aludas al li kiel ''[[Napoleono la 2-a]]''. === Invado de Rusio === {{Ĉefartikolo|Franca invado al Rusio}} [[Dosiero:Napoleon Moscow Fire.JPG|eta|dekstre|La Incendio de Moskvo (1812) pentrita de nekonata Germana artisto.]] En 1808, Napoleono kaj la caro Aleksandro kunsidis ĉe la [[Kongreso de Erfurt]] por konservi la Rus-Francan aliancon. La estroj havis amikan personan rilato posr ilia unua kunsido ĉe Tilsit en 1807.<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=378}}</ref> Ĉirkaŭ 1811, tamen, la malkonsentoj estis kreskiĝintaj kaj Aleksandro estis sub premo el la Rusia nobelaro por forrompi la aliancon. Ĉefa problemo por la rilato inter la du landoj iĝis la regulaj perfortoj de la Kontinenta Sistemo fare de la Rusoj, kio kondukis Napoleonon al minaco kontraŭ Aleksandro per seriozaj sekvoj se li formis aliancon kun Britio.<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=495}}</ref> Ĉirkaŭ 1812, konsilistoj de Aleksandro sugestis ke la eblo de invado fare de la Franca Imperio kaj de rekapto de Pollando. Je ricevo de spionaj informoj pri la militpreparoj fare de Rusio, Napoleono etendis sian ''Grande Armée'' al pli ol 450,000 homoj.<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=507}}</ref> Li malatentis ripetitajn konsilojn kontraŭ invado de la Rusia kerno kaj prepariĝis por ofensiva kampanjo; la 24an de Junio 1812 la invado komenciĝis.<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=506}}</ref> [[Dosiero:Napoleons retreat from Moscow by Adolph Northen.jpg|eta|maldekstra|''Retiro de Napoleono el Rusio'', pentraĵo de [[Adolph Northen]].]] En klopodo por akiri pliiĝanta subtenon el la Polaj naciistoj kaj patriotoj, Napoleono nomigis la militon la ''Dua Pola Milito'' — dum la ''Unua Pola Milito'' estis la [[Bara Konfederacio]] nome ribelo fare de Polaj nobeloj kontraŭ Rusio en 1768. Polaj patriotoj volis ke la Rusia parto de Pollando estu aligita al la Duklando de Varsovio kaj sendependa Pollando kreiĝu. Tio estis malakceptita de Napoleono, kiu asertis ke li estis promesinta al sia aliancano de Aŭstrio ke tio ne okazu. Napoleono malakceptis liberigon de la [[Servuteco|servutuloj]] de Rusio pro tio ke ĝi povus okazigi reagon en la ariergardo de ties armeo. La servutuloj poste faraĉos malhumanaĵojn kontraŭ la Francaj soldatoj dum la retiriĝoj de la Francoj.<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|pp=504–505}}</ref> La Rusoj evitis la celojn de Napoleono de decidiga engaĝiĝo en batalo kaj anstataŭe retiriĝis pli profunde en Rusio. Mallonga klopodo de rezisto estis farita ĉe [[Batalo de Smolensk (1812)|Smolensk]] en Aŭgusto; krome la Rusoj estis venkitaj en serio de bataloj, kaj Napoleono pluigis sian antaŭeniron. La Rusoj denove evitis batalon, kvankam en kelkaj okazoj tio plenumiĝis nur ĉar Napoleono malkutime dubis ataki kiam la oportuno leviĝis. Pro la taktikoj de bruligita tero fare de la Rusia armeo, la Francoj trovis pli kaj pli malfacile trovi furaĝon por ili mem kaj por iliaj ĉevaloj.<ref>Harvey 2006, p.773</ref> [[Dosiero:Battle of Borodino.jpg|eta|Batalo de Borodino, pentraĵo de Louis Lejeune [[1822]].]] La Rusoj finfine proponis batalon ekster Moskvo en la 7a de Septembro: la [[Batalo de Borodino]] rezultis en proksimume 44,000 Rusoj kaj 35,000 Francoj mortintaj, vunditaj aŭ kaptitaj, kaj povas esti la plej sangelverŝa tago de la batalo en la historio ĝis tiame.<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=518}}</ref> Kvankam la Francoj estis venkintaj, la Rusa armeo estis akceptinta, kaj eltenis, la plej gravan batalon kiu Napoleono supozis kiel la plej decidiga. La propra rakonto de Napoleono estis jena: "La plej terura el ĉiuj bataloj estis tiu antaŭ Moskvo. La Francoj montriĝis meritantaj venkon, sed la Rusoj montriĝis meritantaj esti nevenkeblaj".<ref>Markham 1988, p.194</ref> La Rusa armeo retiriĝis ekster Moskvo. Napoleono eniris en la urbo, supozante ke ties falo estus la fino de la milito kaj Aleksandro negocus pacon. Tamen, laŭ ordonoj de la urba guberniestro Fjodor Rostopĉin, anstataŭ kapitulaci, Moskvo estis bruligita. Post kvin semajnoj, Napoleono kaj lia armeo foriris. Komence de Novembro Napoleon eksciis pri la perdo de kontrolo hejme en Francio post la puĉo de Malet de 1812. Lia armeo retiriĝis malrapide sur neĝo ĝis la genuoj kaj preskaŭ 10,000 homoj kaj ĉevaloj frostiĝis ĝismorte nur en la nokto de la 8a/9a de Novembro. Post la [[Batalo de Berezina]] Napoleono sukcesis fuĝi sed devis abandoni multon de la restanta artilerio kaj ekipaĵaro. La 5an de Decembro, tuj antaŭ alveni en [[Vilno]], Napoleono lasis la armeon per [[sledo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.napoleon-1812.nl/english.php|titolo=Napoleon1812|verko=napoleon-1812.nl|alirdato=2017-08-30|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170705163120/http://napoleon-1812.nl/english.php|arkivdato=2017-07-05}}</ref> La Francoj suferis dum la daŭro de tiu ruiniga retiriĝo, kaj ankaŭ pro la akreco de la Rusia vintro. La Armée komencis kun ĉirkaŭ 400,000 frontliniaj trupoj, el kiuj restis malpli ol 40,000 trapasante la riveron [[Berezina]] en Novembro 1812.<ref>Markham 1988, pp.190, 199</ref> La Rusoj estis perdintaj 150,000 homojn en batalo kaj centojn da miloj de civiluloj.<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=541}}</ref> === Milito de la Sesa Koalicio === {{Ĉefartikolo|Milito de la Sesa Koalicio}} [[Dosiero:Montfort - Adieux de Napoleon a la Garde imperiale.jpg|eta|maldekstre|Adiaŭo de Napoleono al sia Imperia Gvardio, 20a de Aprilo 1814.]] Estis ektrankvilo en la luktado dum la vintro de 1812–13 dum kaj la Rusoj kaj la Francoj rekonstruis siajn fortojn; Napoleono kapablis pretigi 350,000 trupojn.<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=549}}</ref> Kuraĝigita pro la Francia perdo en Rusio, Prusio aliĝis al Aŭstrio, Svedio, Rusio, Britio, Hispanio, kaj Portugalio en nova koalicio. Napoleono ekprenis komandon en Germanio kaj okazigis serion de malvenkoj al la Koalicio kiuj finiĝis en la [[Batalo de Dresdeno]] en Aŭgusto 1813.<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=565}}</ref> Spite tiujn sukcesojn, la nombroj plue enkalkuliĝis kontraŭ Napoleono, kaj la Franca armeo renkontis forton dufoje sian grandon kaj malvenkis en la [[Batalo de Leipzig]]. Tiu estis pro multo la plej granda batalo de la Napoleonaj Militoj kaj kostis pli ol 90,000 perdojn totale.<ref>Chandler 1995, p.1020</ref> La Aliancanoj proponis pacterminojn ĉe la Frankfurtaj proponoj en Novembro 1813. Napoleono restis kiel Imperiestro de Francio, sed tiu estis limigita al siaj "{{J|natura landlimo}}". Tio signifis ke Francio povis reteni kontrolon de Belgio, Savojo kaj Rejnlando (nome okcidenta bordo de la rivero Rejno), dum rezignis la kontrolon de la ceteron, kiel ĉio de Hispanio kaj Nederlando, kaj plej el Italio kaj Germanio. Metternich diris al Napoleono ke tiuj estis la plej bonaj terminoj kiujn la Aliancanoj estis pretaj proponi; post pliaj venkoj de la aliancanoj, tiuj terminoj estus pli kaj pli akraj. La motivo de Metternich estis reteni Francion kiel ekvilibrilon kontraŭ Rusiaj minacoj, dum finigi la tre malstabiligan serion de militoj.<ref name="J. P. Riley 2013 206">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=beq3AAAAQBAJ&pg=PA206|titolo=Napoleon and the World War of 1813: Lessons in Coalition Warfighting|familia nomo=J. P. Riley|jaro=2013|eldoninto=Routledge|paĝo=206}}</ref> Napoleono, esperante venki la militon, prokrastis ĝin tro longe kaj perdis tiun oportunon; ĉirkaŭ Decembro la Aliancanoj estis retintaj sian proponon. Kiam li havis sian dorson kontraŭ la muro en 1814 li klopodis remalfermi pacnegocadon sur la bazo akcepti la Frankfurtajn proponojn. La Aliancanoj nuna havis novajn, pli akrajn terminojn kiuj inkludis la retiron de Francio al siaj limoj de 1791, kio signifis la perdon de Belgio. Napoleono restis Imperiestro, tamen li malakceptis la terminojn. La Britoj volis ke Napoleono estu porĉiame forigita; ili sukcesis. Napoleono obstine malakceptis.<ref name="J. P. Riley 2013 206" /><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=Eqo5XbXgCYcC&pg=PA53|titolo=The Fall of Napoleon: Volume 1, The Allied Invasion of France, 1813–1814|familia nomo=Leggiere|jaro=2007|paĝoj=53–54}}</ref> Napoleono retiriĝis en Francion, lia armeo malpliiĝis al 70,000 soldatoj, kaj malmultan kavalerion; li frontis tri fojojn tiom multaj Aliancanaj trupoj.<ref>Fremont-Barnes 2004, p.14</ref> La Francoj estis ĉirkaŭitaj: Britaj armeoj premis el la sudo, kaj aliaj Koaliciaj fortoj poziciis por ataki el la Germanaj ŝtatoj. Napoleono venkis serion de venkoj en la [[Sestaga Kampanjo]], kvankam tiuj ne estis sufiĉe gravaj por ŝanĝi la tajdon. La estroj de Parizo kapitulacis al la Koalicio en Marto 1814.<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=585}}</ref> [[Dosiero:DelarocheNapoleon.jpg|eta|Napoleono abdikis en Fontainebleau, 4a de Aprilo 1814, de [[Paul Delaroche]].]] La 1an de Aprilo, Aleksandro alparolis al la [[Konservisma Senato]]. Delonge obeema al Napoleono, sub la incito de Talleyrand ĝi estis turniĝinta kontraŭ li. Aleksandro diris al la Senato ke la Aliancanoj estis luktantaj kontraŭ Napoleono, ne kontraŭ Francio, kaj ili estis pretaj proponi honorajn pacterminojn se Napoleono estu forigita el la povo. La venontan tagon, la Senato aprobis la [[Imperiestra Elpostenigilo|Imperiestran Elpostenigilon]] ("Acte de déchéance de l'Empereur"), kiu deklaris Napoleonon elpostenigita. Napoleono estis veninta ĝis [[Fontainebleau]] kiam li eksciis ke Parizo estis perdita. Kiam Napoleono proponis al la armeo marŝi kontraŭ la ĉefurbo, liaj veteranaj oficiroj kaj marŝaloj insurekciis.<ref>Gates 2003, p. 259.</ref> La 4an de Aprilo, estrita de [[Michel Ney|Ney]], ili frontis kontraŭ Napoleono. Napoleono asertis ke la armeo sekvos lin, kaj Ney respondis ke la armeo sekvos siajn generalojn. Kvankam la ordinaraj soldatoj kaj regimentaj oficiroj volis lukti plue, sen veteranaj oficiroj aŭ marŝaloj sukcesa invado de Parizo estus tue malebla. Akceptinte tion neeviteblan, la 4an de Aprilo Napoleon abdikis favore de sia filo, kun Marie Louise kiel regentino. Tamen, la Aliancanoj malakceptis akcepti tion sub instigo de Aleksandro, kiu timis ke Napoleono povas trovi ekskuzon por rehavi la tronon.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=BAWbz1iPIfoC&pg=PT611|titolo=Russia Against Napoleon: The True Story of the Campaigns of War and Peace|familia nomo=Lieven|persona nomo=Dominic|jaro=2010|eldoninto=Penguin|paĝoj=484–85}}</ref> Napoleono estis tiam devigita anonci sian senkondiĉan abdikon nur du tagojn poste. === Ekzilo al Elba === [[Dosiero:Napoleon's exile to Elba3.jpg|eta|maldekstre|Brita bildo el 1814 celebre al la unua ekzilo de Napoleono al Elba fine de la Milito de la Sesa Koalicio.]] En la [[Traktato de Fontainebleau (1814)|Traktato de Fontainebleau]], la Aliancanoj ekziligis lin al [[Elba]], nome insulo de 12,000 loĝantoj en la Mediteraneo, 20&nbsp;km ĉe la marbordo de [[Toskanio]]. Ili havigis al li suverenecon super la insulo kaj permesis lin reteni la titolon de ''Imperiestro''. Napoleono klopodis memortigi sin per pilolo kiun li estis portinta post preskaŭ esti kaptita de la Rusoj dum la retiriĝo el Moskvo. Lia potenco estis malfortiĝinta laŭ la aĝo, tamen, kaj li survivis al fakto esti ekzilita dum lia edzino kaj filo trovis rifuĝon en Aŭstrio.<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|pp=593–4}}</ref> En la unuaj kelkaj monatoj en Elba li kreis malgrandan ŝiparon kaj armeon, disvolvigis la ferajn minojn, superrigardis la konstruadon de novaj ŝoseoj, aprobis dekretojn pri modernaj agrikulturaj metodoj, kaj alĝustigis la juran kaj edukan sistemon de la insulo.<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=597}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://time.com/3714089/napoleon-exile-history/|titolo=Why Napoleon Probably Should Have Just Stayed in Exile the First Time|familia nomo=Latson|persona nomo=Jennifer}}</ref> Post kelkaj monatoj en sia ekzilo, Napoleono eksciis ke lia eks-edzino Josephine estis mortinta en Francio. Li estis ruinigita pro la novaĵoj, malfermis sin en sia ĉambro kaj malakceptis eliri dum du tagoj.<ref name="pbs.org">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.pbs.org/empires/napoleon/n_josephine/newlife/page_1.html|titolo=PBS – Napoleon: Napoleon and Josephine}}</ref> === Cent-Tagoj === {{Ĉefartikolo|Cent-Tagoj}} [[Dosiero:Napoleon returned.jpg|eta|Napoleono revenas el Elba, de Karl Stenben, 19a jarcento.]] Separita el sia edzino kaj filo, kiu estis reveninta al Aŭstrio, perdinta la subvencion garantiita al li de la Traktato de Fontainebleau, kaj konscia de onidiroj pri tio ke li estos malproksimigita al tro fora insulo en la Atlantika Oceano,<ref name=Mclynn604 /> Napoleono fuĝis el Elba, per la [[Brigo (velŝipo)|brigo]] ''Inconstant'' la 26an de Februaro 1815 kun 700 homoj.<ref name=Mclynn604 /> Du tagojn poste, li surteriĝis en Franca ĉeftero ĉe Golfe-Juan kaj ekiris norden.<ref name=Mclynn604>{{Harvnb|McLynn|1998|p=604}}</ref> La 5a Regimento estis sendita por haltigi lin kaj fakte kontaktis lin ĝuste sude de [[Grenoblo]] la 7an de Marto 1815. Napoleono alproksimiĝis al la regimento sole, elrajdiĝis kaj, kiam li estis je atingo de pafilo, kriis al la soldatoj, "Jen mi. Mortigu vian Imperiestron, se vi deziras".<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=605}}</ref> La soldatoj tuj respondis pere de, "Vive L'Empereur!" Ney, kiu estis fanfaronante al la restaŭrita Burbona reĝo, [[Ludoviko la 18-a (Francio)|Ludoviko la 18-a]], ke li alportos Napoleonon al Parizo en fera kaĝo, korinkline kisis sian iaman imperiestron kaj forgesis sian ĵuron de fidelo al la Burbona monarkio. Ambaŭ homoj tiam marŝis kune al Parizo kun kreskanta armeo. La nepopulara Ludoviko la 18-a fuĝis al Belgio post konstati ke li havas malmultan politikan subtenon. La 13an de Marto, la potencoj de la [[Kongreso de Vieno]] deklaris Napoleonon [[eksterleĝulo]]. Kvar tagojn poste, Granda Britio, Rusio, Aŭstrio, kaj Prusio ĉiu promesis meti po 150,000 homojn en la batalkampo por finigi sian regadon.<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=607}}</ref> [[Dosiero:Francisco Goya - Portrait of the Duke of Wellington.jpg|eta|maldekstre|Portreto de la [[Duko de Wellington]], [[Francisco de Goya]], 1812-14.]] Napoleono alvenis en Parizo la 20an de Marto kaj regis dum periodo nune nomita la [[Cent-Tagoj]]. Komence de Junio la armitaj fortoj disponeblaj al li estis atingintaj 200,000, kaj li decidis iri ofensive por klopodi meti kojnon inter la venontaj Britaj kaj Prusaj armeoj. La Franca Armeo de la Nordo trapasis la landlimon al [[Reĝlando de la Unuiĝintaj Nederlandoj]], en nuntempa Belgio.<ref>Chesney 2006, p.35</ref> La fortoj de Napoleono luktis kontraŭ la koaliciaj armeoj, komanditaj de la [[Duko de Wellington]] kaj de [[Gebhard Leberecht von Blücher]], en la [[Batalo de Waterloo]] la 18an de Junio 1815. La armeo de Wellington rezistis ripetitajn atakojn de la Francoj kaj forigis ilin el la batalkampo dum la Prusianoj alvenis forte kaj elrompiĝis tra la dekstra flanko de Napoleono. Napoleono revenis al Parizo kaj trovis ke kaj la leĝofaristoj kaj la popolo estis turniĝintaj kontraŭ li. Konstatinte ke lia pozicio estis neeltenebla, li abdikis la 22an de Junio favure al sia filo. Li eliris el Parizo tri tagojn poste kaj setlis ĉe la iama palaco de Josephine en [[Kastelo de Malmaison|Malmaison]] (ĉe la okcidenta bordo de la [[Sejno]] ĉirkaŭ 17&nbsp;km okcidente de Parizo). Dum Napoleono veturis al Parizo, la fortoj de la Koalicio iradis tra Francio (alvenante al proksimeco de Parizo la 29an de Junio), kun la deklarita intenco restaŭri Ludovikon en la Francia trono. Kiam Napoleono aŭdis ke Prusiaj trupoj havis ordonojn kapti lin viva aŭ mortinta, li fuĝis al [[Rochefort (Charente-Maritime)|Rochefort]], konsiderinte fuĝon al Usono. Britaj ŝipoj estis blokante ĉiujn havenojn. Napoleono petis azilon al la Brita kapitano Frederick Lewis Maitland de la "Bellerophon" la 15an de Julio 1815.<ref>Cordingly 2004, p.254</ref> == Ekzilo en Sankta Heleno == [[Dosiero:Napoleon sainthelene.jpg|eta|Napoleono en [[Sankta Heleno]].]] Britio metis Napoleonon en la insulo [[Sankta Heleno]] en la Atlantika Oceano, je 1870&nbsp;km el la okcidenta marbordo de Afriko. Napoleono estis translokigita al la [[Longwood House]] tie en Decembro 1815; ĝi estis malbone riparita, kaj la loko estis malseka, ventofrapita kaj malsaniga. ''[[The Times]]'' publikigis artikolojn kiuj sugestis ke la Brita registaro estis klopodante akceli lian morton, kaj li tre ofte plendis pro la vivkondiĉoj en leteroj al la guberniestro kaj al lia gvardiano, Hudson Lowe.<ref>Schom 1997, pp.769–770</ref> Kun malgranda aro de sekvantoj, Napoleono diktis siajn memorojn kaj plendis pri la vivkondiĉoj. Lowe malaltigis la elspezojn de Napoleono, regulis malpermeson de donacoj se ili mencias lian imperian statuson, kaj devigis liajn subtenantojn subskribi garantion ke ili restos kun la prizonulo porĉiame.<ref name=Lowe>{{Harvnb|McLynn|1998|p=642}}</ref> [[Dosiero:16 Napoleons exole St Helena June1970.jpg|eta|maldekstre|[[Longwood House]], Sankta Heleno: kaptivejo de Napoleono.]] Estis onidiroj pri komplotoj kaj eĉ pri fuĝoj, sed reale oni ne faris seriozajn klopodojn.<ref>Wilkins 1972</ref> Laŭ la angla poeto [[Lord Byron]], Napoleono estis la resumo de la heroo en [[Romantismo]], persekutita, sola, kaj senmakula genio.<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=651}}</ref> === Morto === {{Ĉefartikolo|Mortmasko de Napoleono}} [[Dosiero:Napoleon Death Mask.jpg|eta|dekstre|150px|Bronza mortomasko de Napoleono. Modelita en 1821, fandita en 1833.]] Lia persona kuracisto, Barry O'Meara, avertis al Londono ke lia malplialtiĝanta sanostato estis okazigita ĉefe de akra traktado. Napoleono enfermiĝis dum monatoj en sia malseka kaj mizera loĝejo ''Longwood''.<ref>Albert Benhamou, ''[http://www.inside-longwood.com/ Inside Longwood – Barry O'Meara's clandestine letters] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121211020132/http://www.inside-longwood.com/ |date=2012-12-11 }}'', 2012</ref> En Februaro 1821, la sano de Napoleono rapide malboniĝis. Li reamikiĝis kun la Katolika Eklezio. Li mortiĝis la 5an de Majo 1821, post [[konfeso]], [[Unkto|fina unkto]] kaj [[viatiko]] en esto de pastro Ange Vignali. Liaj lastaj vortoj estis, "France, l'armée, tête d'armée, Joséphine" ("Francio, armeo, stabanaro, Joséphine").<ref name="McLynn655">{{Harvnb|McLynn|1998|p=655}}</ref><ref>Roberts, ''Napoleon '' (2014) 799–801</ref> La origina [[mortmasko]] de Napoleono estis kreita ĉirkaŭ la 6a de Majo, kvankam ne klaras kiu doktoro kreis ĝin.<ref>Wilson 1975, pp.293–5. Estis kutimo krei mortomaskon de estroj. Oni konas almenaŭ kvar verajn mortomaskojn de Napoleono: nome unu en [[The Cabildo]] en Nov-Orleano, unu en Liverpula muzeo, unu en Havano kaj unu en la biblioteko de la [[Universitato de Norda Karolino]]. Fulghum 2007.</ref> En sia testamento, li estis petinta esti entombigita ĉe la bordoj de la Sejno, sed la Brita registaro diris ke li estos entombigita en Sankta Heleno, en la Valo de Salikoj.<ref name="McLynn655"/> [[Dosiero:Napoleone Bonaparte's Tomb.jpg|eta|maldekstre|Tombo de Napoleono ĉe [[Les Invalides]].]] En 1840, [[Ludoviko-Filipo (Francio)|Ludoviko-Filipo la 1-a]] akiris permeson el la Britoj por revenigi la restaĵojn de Napoleono al Francio. La 15an de Decembro 1840, oni faris ŝtatan funebron. La funebra veturilo eliris el la Triomfarko laŭ la ''[[Champs-Élysées]]'', tra la ''[[Place de la Concorde]]'' al ''[[Les Invalides]]'' kaj poste al la kupolejo en la kapelo de Sankta Jakobo, kie ĝi restis ĝis la tombo desegnita de [[Louis Visconti]] estis kompletita. En 1861, la restaĵoj de Napoleono estis entombigita en [[Porfiro|porfira]] [[sarkofago]] en la kripto sub la kupolo de ''Les Invalides''.<ref>Driskel 1993, p. 168"</ref> ==== Mortokaŭzo ==== La kaŭzo de lia morto estis celo de polemiko. La kuracisto de Napoleono, nome François Carlo Antommarchi, estris la nekropsion, kiu trovis la kaŭzon de la morto en [[stomaka kancero]]. Antommarchi ne subskribis la oficialan informon.<ref>{{Harvnb|McLynn|1998|p=656}}</ref> La patro de Napoleono estis mortinta pro stomaka kancero, kvankam tio estis plej verŝajne nekonata je la momento de la [[nekropsio]].<ref>Johnson 2002, pp.180–1</ref> Antommarchi trovis pruvaron de stomaka ulcero; tio estis la plej konvena klarigo por la Britoj, kiuj volis eviti kritikojn pri ilia zorgado de Napoleono.<ref name="McLynn655" /> [[Dosiero:Napoleon sur son lit de mort Horace Vernet 1826.jpg|eta|dekstre|alt=Gold-framed portrait painting of a gaunt middle-aged man with receding hair and laurel wreath, lying eyes-closed on white pillow with a white blanket covering to his neck and a gold Jesus cross resting on his chest|''Napoleono en sia mortolito'', de [[Horace Vernet]], 1826]] En 1955, oni publikigis la taglibrojn de la servisto de Napoleono, nome Louis Marchand. Lia priskribo de Napoleono en la monatoj antaŭ lia morto kondukis al artikolo de Sten Forshufvud en 1961 en la gazeto ''[[Nature (gazeto)|Nature]]'' kie li postulis aliajn kaŭzojn por lia morto, kiaj intenca venenado per [[arseno]].<ref name=Cullen>Cullen 2008, pp.146–48</ref> Arseno estis uzita kiel veneno dum tiu epoko ĉar ĝi estis nedetektebla se administrita laŭlonge de longa periodo. Forshufvud, en libro de 1978 verkita kun Ben Weider, notis ke la korpo de Napoleono troviĝis bone konservita kiam moviĝis en 1840. Arseno estas forta konservanto, kaj tiele tio subtenus la privenenan hipotezon. Forshufvud kaj Weider observis ke Napoleono estis klopodante malpliigi nenormalan soifon per trinkado de grandaj kvantoj de orgeata [[suko]] kiu enhavas cianidajn komponaĵojn en [[migdalo]]j uzitaj por gustigo.<ref name=Cullen /> Ili subtenis ke la [[kalia tartrato]] uzita en lia traktado evitis ke lia stomako ekpelu tiujn komponaĵojn kaj le lia soifo estas simptomo de la veneniĝo. Ties hipotezo estis ke kalomelo donita al Napoleono iĝis troa dozo, kiu mortigis lin kaj lasis etendajn damaĝojn en la [[histo]]j.<ref name=Cullen /> Laŭ artikolo de 2007, la tipo de arseno trovita en la harar-radikaro de Napoleono estis minerala, nome la plej venena, kaj laŭ la toksikologo Patrick Kintz, tio subtenis la konkludon ke li estis murdita.<ref name=cullen156>Cullen 2008, p.156</ref> Estis modernaj studoj kiuj subtenis la trovojn de la originala nekropsio.<ref name=cullen156 /> En studo de 2008, esploristoj analizis montrojn de la hararo de Napoleono tra lia vivo, same kiel montrojn el lia familio kaj de aliaj samtempuloj. Ĉiuj montroj havis altajn nivelojn de arseno, proksimume 100 fojojn pli alte ol la nuna averaĝo. Laŭ tiuj esploristoj, la korpo de Napoleono estis jam tre poluita per arseno kiam li estis knabo, kaj la alta arsena koncentriĝo en lia hararo ne estis kaŭzita de intenca venenado; tiamaj homoj estis konstante eksponitaj al arseno el gluaĵoj kaj tinkturoj laŭlonge de siaj vivoj. La [[homa korpo]] povas toleri grandajn dozojn de arseno se ingestita regule, kaj tiu estis laŭmoda panaceo.<ref>Cullen 2008, p.50</ref> Studoj publikigitaj en 2007 kaj 2008 kontraŭis la pruvojn de arsena venenigo, kaj konfirmis pruvaron de peptika [[ulcero]] kaj de [[stomaka kancero]] kiel la mortokaŭzo.<ref>Cullen 2008, p.161, kaj Hindmarsh et al. 2008, p.2092</ref> == Frazoj == Trakuras la mondon aludoj al frazoj ŝajne diritaj de Napoleono. Ekzemploj estas la jenaj: citaĵo el li, tipa kaj ne miriga: :"En la revolucioj estas du specoj de homoj: tiuj, kiuj ilin faras, kaj tiuj, kiuj el ili profitas." Alia, kiu povas mirigi de tia homo (kaj des pli pensigas): :"Ĉu vi scias, kion mi plej admiras en la mondo? Tio estas la senpovo de forto fondi ion. Estas nuraj du potencoj en la mondo: sabro kaj spirito. Kun la tempo la sabro estas ĉiam finfine venkita de la spirito." == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Henri Félix Emmanuel Philippoteaux - Portrait of Napoleon Bonaparte.jpg|Leŭtenant-kolonelo Bonaparte, 23-jaraĝa Dosiero:Napoleon à Toulon par Edouard Detaille.jpg|«Bonaparte ĉe Toulon» de Édouard Detaille Dosiero:La Bataille du Pont d'Arcole.jpg|«Napoleono Bonaparte ĉe la Ponto de Arcole» de Horace Vernet Dosiero:Napoleon at the Battle of Rivoli.jpg|«Bonaparte ĉe la batalo de Rivoli» de Henri Félix Emmanuel Philippoteaux Dosiero:Guillaume-François Colson - Entrée de Napoléon à Alexandrie (détail).jpg|«Bonaparte eniranta en Aleksandrion» de Guillaume-François Colson, 1800 Dosiero:Jean-Léon Gérôme - Bonaparte Before the Sphinx.jpg|«Bonaparte antaŭ la Sfinkso» de Jean-Léon Gérôme Dosiero:Bouchot - Le general Bonaparte au Conseil des Cinq-Cents.jpg|«La generalo Bonaparte ĉe la Konsilio de la Kvin-Cento» de François Bouchot Dosiero:3consuls.jpg|La tri konsuloj [[Jean-Jacques Régis de Cambacérès]], Napoleono Bonaparte kaj [[Charles-François Lebrun]] Dosiero:Bonaparte a Marengo.jpg|«Bonaparte ĉe la batalo de Marengo» de Alphonse Lalauze Dosiero:Bonaparte premier Consul Gérard Chantilly.jpg|«La unua konsulo en 1803» de [[François Gérard]] Dosiero:Ingres, Napoleon on his Imperial throne.jpg|«Napoleono la 1-a sur la imperia trono» de [[Jean-Auguste-Dominique Ingres]] Dosiero:Charles Thévenin - Reddition de la ville d'Ulm.jpg|«Kapitulaco de la urbo Ulm, la 20an de oktobro 1805, Napoleono la 1-a ricevante la kapitulacon el la generalo Mack» de Charles Thévenin Dosiero:Charles Meynier - Napoleon in Berlin.png|«Napoleono en Berlino» de Charles Meynier Dosiero:Napoleon on the Battlefield of Eylau (Antoine-Jean Gros).jpg|«Napoleono dum la batalo de Eylau» de [[Antoine-Jean Gros]] Dosiero:Napoleon friedland.jpg|«Napoleono en Friedland» de Horace Vernet Dosiero:Bacciarelli_Granting_of_the_Constitution.png|«Napoleono remetas la konstitucion al la duklando de Varsovio (1807)», pentraĵo de [[Marcello Bacciarelli]], Nacia Muzeo, Varsovio. Dosiero:Suchodolski_Battle_of_Tudela.jpg|Napoleono post la [[Batalo de Tudela]] Dosiero:Napoleon Wagram.jpg|«Napoleono en Wagram», pentraĵo de Horace Vernet Dosiero:Vereshagin.Napoleon near Borodino.jpg|«Napoleono en Borodino» de Vasilij Vereŝĉagin Dosiero:Napoleon Moscow Fire.JPG|«Napoleono la 1-a antaŭ la incendio de Moskvo» Dosiero:Napoleons retreat from Moscow by Adolph Northen.jpg|«La retiriĝo de Moskvo» de Adolph Northen Dosiero:Napoleon i Poniatowski Lipsk.jpg|«Napoleono kaj Poniatowski» en Leipzig de Janvier Suchodolski Dosiero:Leipzig als harte Nuss fuer Napoleon.png|Karikaturo de Napoleono ĉe Leipzig. Dosiero::Meissonier - 1814, Campagne de France.jpg|Pentraĵo de Meissonier: 1814, Kampanjo de Francio: post la [[batalo de Laon]], Napoleono kun [[Ney]], [[Berthier]], Flahaut (filo de Talleyrand), Drouot kaj Gourgaud. Dosiero:Montfort - Adieux de Napoleon a la Garde imperiale.jpg|«Adiaŭo de Napoleono al la Imperia Gvardio ĉe Fontainebleau», de Montfort Dosiero:Napoleon's exile to Elba3.jpg|Karikaturo angla post la abdiko de Napoleono Dosiero:Beaume - Napoléon Ier quittant l'île d'Elbe - 1836.jpg|«Napoleono elirante el Elba, la 26an de februaro de 1815» de Joseph Beaume Dosiero:Napoleon returned.jpg|«Reveno el la insulo Elbo», de Carl von Steuben Dosiero:Crofts-Napoleon's last grand attack at Waterloo.jpg|«Napoleono ordonanta la atakon de la Malnova Gvardio ĉe Waterloo», de Ernest Crofts Dosiero:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|«Morto de Napoleono», Carl von Steuben </gallery> {{Ordeno de Blanka Aglo}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * Chandler, David (2002). Napoleon. Leo Cooper. ISBN 0-85052-750-3. * Chesney, Charles (2006). Waterloo Lectures:A Study Of The Campaign Of 1815. Kessinger Publishing. ISBN 1-4286-4988-3. * Connelly, Owen (2006). Blundering to Glory: Napoleon's Military Campaigns. Rowman & Littlefield. ISBN 0-7425-5318-3. * Cordingly, David (2004). The Billy Ruffian: The Bellerophon and the Downfall of Napoleon. Bloomsbury. ISBN 1-58234-468-X. * [[Vincent Cronin|Cronin, Vincent]] (1994). Napoleon. HarperCollins. ISBN 0-00-637521-9. * Cullen, William (2008). Is Arsenic an Aphrodisiac?. Royal Society of Chemistry. ISBN 0-85404-363-2. * Driskel, Paul (1993). As Befits a Legend. Kent State University Press. ISBN 0-87338-484-9. * Dwyer, Philip (2008). Napoleon: The Path to Power. Yale University Press. ASIN B00280LN5G. * Fremont-Barnes, Gregory; Fisher, Todd (2004). The Napoleonic Wars: The Rise and Fall of an Empire. Osprey. ISBN 1-84176-831-6. * Gates, David (2003). The Napoleonic Wars, 1803–1815. Pimlico. ISBN 0-7126-0719-6. * Harvey, Robert (2006). The War of Wars. Robinson. ISBN 978-1-84529-635-3. * Johnson, Paul (2002). Napoleon: A life. Penguin Books. ISBN 0-670-03078-3.; 200pp; quite hostile * Lyons, Martyn (1994). Napoleon Bonaparte and the Legacy of the French Revolution. St. Martin's Press. * Markham, Felix (1963). Napoleon. Mentor.; 303pp; biografieto fare de Oksforda studento [https://www.questia.com/read/10369968/napoleon rete] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170902004548/https://www.questia.com/read/10369968/napoleon |date=2017-09-02 }} Alirita la 1an de Septembro 2017. * McLynn, Frank (1998). Napoleon. Pimlico. ISBN 0-7126-6247-2. ASIN 0712662472. * Roberts, Andrew (2014). Napoleon: A Life. Penguin Group. ISBN 978-0-670-02532-9. * Schom, Alan (1997). Napoleon Bonaparte. HarperCollins. ISBN 978-0-06-017214-5. * Sicker, Martin (2001). The Islamic World in Decline: From the Treaty of Karlowitz to the Disintegration of the Ottoman Empire. Greenwood. [https://books.google.es/books?id=BzMJys65u9wC&pg=PA99&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false] Alirita la 19an de Aŭgusto 2017. == Vidu ankaŭ == * [[Cent-Tagoj]] * [[Honora Legio]] * [[Adolphe Thiers]] * [[Ĉambro de la reprezentantoj (Francio)]] * Listo de [[Marŝaloj kaj generaloj de Napoleono]] * [[Charles-Maurice de Talleyrand]] * [[Joseph Bonaparte]] * [[Napoleona epoko]] * [[Napoleonaj militoj]] * [[Napoleon: Total War]] {{Projektoj}} {{Ligiltabelo Reĝoj kaj imperiestroj de Francio}} {{Bibliotekoj}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Napoleon|revizio=797863520}} {{Havenda artikolo}} {{Leginda|2016|03|10}} {{ADLS|2017|37}} [[Kategorio:Napoleono Bonaparte| ]] [[Kategorio:Bonaparte|Napoleono]] [[Kategorio:Historio de Francio]] [[Kategorio:Imperiestroj de Francio]] [[Kategorio:Diktatoroj]] [[Kategorio:Deportitoj]] [[Kategorio:Homoj ekskomunikitaj de romkatolika eklezio]] [[Kategorio:Francaj revoluciaj militoj]] [[Kategorio:Unua Franca Imperio]] [[Kategorio:Francaj militistoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Homoj de la Franca revolucio]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Aleksandro Nevskijaj Ordenitoj]] [[Kategorio:Kavaliroj de Ordeno de Blanka Aglo]] [[Kategorio:Francaj marŝaloj]] [[Kategorio:Francaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Italdevenaj francoj]] [[Kategorio:Francaj generaloj]] [[Kategorio:Politikistoj de Korsiko]] 2s7tcnzh30dh15e7djx8kailk526tu0 0 15794 9384752 8489484 2026-05-27T05:56:45Z Sj1mor 12103 9384752 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo}} La '''54-a Universala Kongreso de Esperanto''' okazis de la {{dato|26|julio}} ĝis la {{dato|2|aŭgusto|1969}} en [[Helsinko]], [[Finnlando]], kun 1857 partoprenantoj el 38 landoj. La kongresa temo estis "La rolo kaj taskoj de la Esperanto-Organizaĵoj en la aktualaj lingva situacio en la mondo". La Alta Protektanto de la kongreso estis [[Urho Kekkonen]], Prezidanto de Finnlando. La lokan kongresan komitaton prezidis [[N. G. Narvala]] kaj vicprezidis [[Irja Klemola]]. La kongreso okazis plejparte en la kongresejo Dipoli en la urboparto Otaniemi de la najbara urbo [[Espoo]], en ejo de [[Finnlanda Teknika Universitato]]. Teatraj prezentoj okazis en la urba teatro de Helsinki. == Internacia Somera Universitato == La rektoro de la Universitato estis emeritiĝinta profesoro pri meteologio [[Vilho Väisälä]]. La programo: * [[Ivo Lapenna]]: Internacia Juro kaj Mondpolitiko * [[Erkki Kääriäinen]]: Pri la formo kaj grando de la terglobo * [[Italo Chiussi]]: Esperanto kaj islamo * [[Vilho Setälä]]: La finna lingvo kaj esperanto kiel ŝlosiloj al studo pri lingvoj * [[Carl Støp-Bowitz]]: Birdetoj kiel ekstermantoj de insektoj * [[Simeon Simeonov]]: Nuntempa scienca informado kaj dokumentado kun aparta konsidero de la lingvaj problemoj * [[David Lvoviĉ Armand|David L. Armand]]: Racia uzado kaj konservado de la naturfontoj de nia planedo * [[Aurél Ponori Thewrewk]]: Dante kaj la natursciencoj * [[Eŭgeno A. Bokarev|E. A. Bokarev]]: Kazaj sistemoj en finno-ugraj kaj kaŭkazaj lingvoj == Teatraĵoj prezentitaj == * [[Internacia Arta Teatro]] ** [[Vilhelmo la konkeranto]] de [[Vanĉa Kljakoviĉ]]. Rolis [[Ivan Rogulja]], [[Silva Fulgosi]]. ** [[Aparta ĉambro]] de [[Calude SAN]]. ** [[Hotelo de Pepo Bandiĉ]] de [[Branko Ĉopiĉ]]. Gastrolis [[Belka Beleva]] kaj [[Anani ANEV]] el [[Bulgara Esperanto-Teatro]] (BET). Reĝisoris [[Srdjan Flego]]. ** [[La sonoriloj]] de [[Smiljan Rozman]]. Rolis [[Mladen Šerment]] {{UK1960}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Universala Kongreso de Esperanto|69]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Finnlando]] [[Kategorio:Eventoj en Helsinko]] [[Kategorio:1969 en Finnlando]] kbyfm524dqq8g4gwpq1iayht1hlf9e0 0 16332 9384935 8948165 2026-05-27T09:57:25Z Sj1mor 12103 9384935 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{informkesto homo}} '''''Anna'' Sofia Margareta GYLLSDORFF''' (gülsdorf) estis sveda [[artisto]]-[[ĉizado|metalĉizisto]] kaj esperantisto. Ŝi naskiĝis la {{daton|19|8|1887}} en [[Laholmo]], kaj mortis la {{daton|30|9|1944}} en [[Linköping]]. Kiel esperantisto de 1906, ŝi gvidis kursojn kaj interpretis prelegantojn. Ŝi tradukis el la sveda la broŝuron ''La solvo de la vivproblemo'' en 1930.<ref>[https://libris.kb.se/bib/1342567 La solvo de la vivproblemo] en [[Libris]]</ref> En la sveda registro ''Sveriges dödbok 1830–2020,'' oni anstataŭe skribas ke ŝi naskiĝis la 19-an de septembro 1887, kaj nomiĝis ''Gylldorff.'' Tio verŝajne estas erarojn, pro tio ke kaj la registro de Laholm<ref>''Laholm stadsförsamlings födelse- och dopbok 1861–1890''</ref> kaj [[EdE]] diras ke ŝi nomis Gyllsdorf kaj naskiĝis la 19-an aŭgusto.<!--[[:sv:special:diff/51621514]]--> ==Tradukojn== * ''La solvo de la vivproblemo sur la bazo de ”[[Nova penso]]”'' – de A. Rosenberg, 1930 (31 p.) ==Fontoj== * {{EdE|linia=jes|Gyllsdorff}} {{referencoj}} {{Vivtempo|Gyllsdorff, Anna}} [[Kategorio:Svedaj esperantistoj]] 0im3nhhr9wudid5q64zkvtt6yrvfdov 0 16645 9384685 9344319 2026-05-27T00:30:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384685 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=astronaŭto Neil Armstrong|apa=Armstrong}} {{Informkesto homo |priskribo=Foto de Neil Armstrong, Julio 1969, en spaca vesto sen kasko }} '''Neil Alden ARMSTRONG''' {{prononco|nil alden armstrong}} (naskiĝis la {{daton|5|aŭgusto|1930}}, mortis la {{daton|25|aŭgusto|2012}} en la aĝo 82 jaroj), estis [[Usono|usona]] testfluga [[piloto]] kaj [[kosmonaŭto]]. Li estis la unua homo sur la [[Luno]] per la misio [[Apollo 11]]. Li estis ankaŭ [[Aerospaca scienco|aerospaca]] [[inĝeniero]], ŝipoficiro, kaj [[universitata profesoro]]. Antaŭ iĝi kosmonaŭto, Armstrong estis [[oficiro]] en la [[Usona mararmeo]] kaj servis en la [[Korea Milito]]. Post la milito, li akiris sian [[Bakalaŭro|bakaulaŭron]] ĉe la [[Universitato Purdue]] kaj servis kiel testopiloto ĉe la [[Dryden Flight Research Center|Altrapida Flugostacio]] de la [[National Advisory Committee for Aeronautics]] (NACA, kie li faris ĉirkaŭ 900 flugojn. Li poste kompletigis la [[Graduate school|gradajn studojn]] ĉe la [[Universitato de Suda Kalifornio]]. Partopreninte en la spachomaj programoj ''Man in Space Soonest'' de la [[Usona Aerarmeo]] kaj ''X-20 Dyna-Soar'', Armstrong aliĝis al la Kosmonaŭta [[Korpuso (armeo)|Korpuso]] de [[NASA]] en 1962. Li faris sian unuan spacflugon kiel komandanta piloto de [[Gemini 8]] en Marto [[1966]], iĝante la unua civila (ne-armea) kosmonaŭto de NASA kiu flugis en spaco. Li plenumis la unuan [[:en:Docking and berthing of spacecraft|ŝipkunigon]] de du [[kosmoveturilo]]j, kun la piloto [[David Scott]].<ref name="Gemini 1965–1966">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.spacecollection.info/us_gemini/gemini.html|titolo=Gemini 1965–1966|alirdato=14a de Majo 2011|eldoninto=Spacecollection.info}}</ref> Tiu misio estis haltigita post Armstrong uzis iome da sia [[:en:Atmospheric entry|reenirkontrolan]] [[fuelo]]n por eviti danĝeran turniĝon kaŭzitan de ŝtopita [[motoro]], en la unua dumfluga spaca krizo. La dua kaj lasta kosmoflugo de Armstrong estis kiel [[komandanto]] de [[Apollo 11]], nome la unua homenhava surluniga misio en Julio 1969. Armstrong kaj la piloto [[Buzz Aldrin]] de la [[:en:Apollo Lunar Module|Luna Modulo]] descendis sur la lunan surfacon kaj pasigis du horojn kaj duono ekster la kosmoveturilo, dum [[Michael Collins (kosmonaŭto)|Michael Collins]] restis en luna [[orbito]] komandante la [[kosmoŝipo]]n. Kun Collins kaj Aldrin, Armstrong ricevis la [[Prezidenta medalo de libereco|Prezidentan Medalon de Libereco]] el la [[Prezidanto de Usono|Prezidento]] [[Richard Nixon]]. Prezidanto [[Jimmy Carter]] prezentis al Armstrong la [[Kongreso de Usono|Kongresan]] Spacmedalon de Honoro en 1978. Armstrong kaj liaj kunŝipanoj ricevis la [[Kongresa Ormedalo|Kongresan Ormedalon]] en 2009. Armstrong mortiĝis en [[Cincinnati]], [[Ohio]], la 25an de Aŭgusto, 2012, je la aĝo de 82, post komplikaĵoj el [[Koronaria angio|koronaria kirurgio]].<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://blogs.scientificamerican.com/molecules-to-medicine/2012/09/03/neil-armstrongs-deatha-medical-perspective/|titolo=Neil Armstrong's Death—a Medical Perspective|alirdato=30a de Decembro 2012|gazeto=[[Scientific American]]}}</ref><ref name=CNN-Armstrong-Death>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.cnn.com/2012/08/25/us/neil-armstrong-obit/index.html|titolo=Space legend Neil Armstrong dies|alirdato=30a de Decembro 2012|verkaĵo=CNN}}</ref> == Biografio == Neil Armstrong naskiĝis al Stephen Koenig Armstrong kaj Viola Louise Engel en la Kantono [[Auglaize]], ĉe [[Wapakoneta, Ohio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.wapakoneta.net/history|titolo=History of Wapakoneta (or is it Wapaghkonnetta?)|alirdato=25a de Aŭgusto 2012|verko=City of Wapakoneta, Ohio}}</ref><ref name=Hansen49>Hansen 2005, pp. 49–50.</ref> Li devenas de [[Skotlando|skota]], [[Irlando|irlanda]], kaj [[Germanio|germana]] [[Praulo|praularo]],<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.irishcentral.com/news/distant-irish-relatives-mourn-moonwalker-neil-armstrong-167530445-237525201.html#|titolo=Distant Irish relatives mourn moonwalker Neil Armstrong|alirdato=26a de Marto 2015|familia nomo=Counihan|persona nomo=Patrick|dato=27a de Aŭgusto 2012}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.theguardian.com/uk/2004/may/28/arts.northernireland|titolo=Ulster Scots' Eagle fails to take off|alirdato=26a de Marto 2015|familia nomo=Chrisafis|persona nomo=Angelique|dato=28a de Majo 2004}}</ref> kaj havis du pli junajn gefratojn, nome June kaj Dean. Stephen Armstrong laboris kiel [[Aŭdito|aŭditisto]]<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.cbc.ca/news/technology/story/2012/05/24/f-neil-armstrong-interview-accountants.html|titolo=Neil Armstrong grants rare interview to accountants organization|alirdato=24a de Majo 2012|dato=24a de Majo 2012|verkaĵo=CBC News}}</ref> por la registaro de la [[Ohio|ŝtato Ohio]]; la familio moviĝis ĉirkaŭ la ŝtato ripete post la nasko de Armstrong, vivante en 20 urboj. La emo de Neil al flugado kreskiĝis dum tiu tempo, kaj kreskiĝis el frua starto kiam sia patro portis sian dujaran filon al Klevelandaj Aerkuradoj. Kiam li estis kvinjaraĝa, li espertis sian unuan aviadilan flugon en [[Warren (Ohio)|Warren, Ohio]], la 20an de Julio, 1936, kiam li kaj sia patro veturis per [[Ford Motor Company|Forda]] Trimotoro, konata ankaŭ kiel "Tin Goose" (lad-ansero).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://history.nasa.gov/ap11ann/astrobios.htm#Armstrong|titolo=Project Apollo: Astronaut Biographies|alirdato=12a de Majo 2011|verko=NASA}}</ref> La lasta movo de lia patro okazis en 1944, reen al la naskoloko de Neil, Wapakoneta, en la Kantono Auglaize. Armstrong ĉeestis en la Altlernejo Blume kaj komencis lecionojn de flugado ĉe la flughaveno de Wapakoneta.<ref name=Hansen49/> Li akiris studentan flugatestilon en sia 16a naskiĝtago, kaj sole flugis poste en Aŭgusto; ĉio antaŭ havi [[ŝoforpermesilo]]n.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=BnYzJKdNOM0C&pg=PA14|titolo=Neil Armstrong|familia nomo=Koestler-Grack|persona nomo=Rachel A.|dato=2009|eldoninto=Gareth Stevens|ISBN=1-4339-2147-2|paĝo=14}}</ref> Kiel junulo li estis [[skoltismo|skolto]] kaj atingis la rangon de aglo-skolto. Kiel plenkreskulo, li estis agnoskita de la Usonaj Skoltoj per la Premio de la Distingita Agloskolto kaj per la Premio de la Arĝenta Bubalo.<ref>"Distinguished Eagle Scouts" (PDF). Boy Scouts of America. [http://www.scouting.org/filestore/pdf/02-529.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160312002744/http://www.scouting.org/filestore/pdf/02-529.pdf|date=2016-03-12}} Alirita la 23an de Majo, 2016.</ref> La 18an de Julio, 1969, flugante al la Luno ene de la ''[[Columbia (kosmopramo)|Columbia]]'', Armstrong salutis la skoltojn: "Mi ŝatus saluti al ĉiuj miaj geskoltoj ĉe la Ŝtata Parko Farragut en [[Idaho]] kie ili havas [[Monda Ĵamboreo|Nacian Ĵamboreon]] tiun ĉi semajnon; kaj Apollo 11 ŝatus sendi al ili plej bonajn dezirojn". Houston reagis: "Dankon, Apollo 11. Mi certas ke se ili ne aŭdis tion, ili tenos la vorton pere de la novaĵoj. Certe aprezu tion."<ref>"Apollo 11 - Day 3, part 2: Entering Eagle - Transcript". NASA. [http://history.nasa.gov/ap11fj/09day3-entering-eagle.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120507010413/http://history.nasa.gov/ap11fj/09day3-entering-eagle.htm|date=2012-05-07}}. Alirita la 23an de Majo 2016.</ref> Inter la tre malmultaj personaj kunportitaĵoj kiujn Neil Armstrong portis kun li al la [[Luno]] kaj reen estis Monda Skolta Insigno.<ref>"World Scouting salutes Neil Armstrong". World Organization of the Scout Movement. [http://oldsite.scout.org/en/information_events/news/world_scouting_salutes_neil_armstrong] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150904004807/http://oldsite.scout.org/en/information_events/news/world_scouting_salutes_neil_armstrong|date=2015-09-04}} Alirita la 27an de Julio, 2015.</ref> En 1947, je aĝo de 17, Armstrong komencis studi [[kosmofluga inĝenierarto|kosmoflugan inĝenierarton]] ĉe la [[Universitato Purdue]]. Li estis la duapersono en sia familio kiu iris al [[altlernejo]]. Li estis ankaŭ akceptita en la [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio]] (MIT). La nura inĝeniero kiun li tiam konis (kiu estis studinta ĉe MIT) malkonvinkis lin el tiu studado, dirante al Armstrong ke ne necesas fari la tutan vojon al [[Kembriĝo (Masaĉuseco)|Kembriĝo]], por akiri bonan edukadon.<ref>Hansen 2005, pp. 55–56.</ref> Lia altlerneja lernokosto estis pagita laŭ la Plano Holloway. Sukcesaj kandidatoj devigiĝis por du jaroj de studado, sekvataj de du jaroj de flugotrejnado kaj unu jaro de [[armeservo]] en la [[Usona mararmeo]] kiel [[aviadisto]], poste kompletado de la finaj du jaroj de liaj gradiĝjaroj. Kandidatoj devis promesi ne geedziĝi ĝis gradiĝo, subskribi la "Aviation Guarantee" por servo en Aktivaj Taskoj por almenaŭ kvar jaroj, kaj ne ricevi ascendon al [[subleŭtenanto]] ĝis du jaroj post ili ricevu sian ascendon al [[midŝipmano]]. == Armeservo == Alvoko por Armstrong al la Armeo alvenis la 26an de Januaro, 1949, postulanta lian alvenon al la Aerstacio Pensacola por flugtrejnado je aĝo de 18. Tio daŭris preskaŭ 18 monatojn, dum kiuj li kvalifikiĝis por surteriĝo sur [[Aviadila ŝipo|aviadilŝipoj]] sur la ''USS Cabot'' kaj la ''USS Wright''. La 16an de Aŭgusto, 1950, du semajnojn post sia 20a naskiĝtago, Armstrong estis informita per letero ke li estis finfine kvalifikita kiel ''ŝipaviadisto''.<ref>Hansen 2005, pp. 68–78.</ref> Lia unua posteno estis al la Flota Aviadserva [[Eskadrono|Eskadro]] 7 ĉe la ŝiparmea bazo NAS [[San-Diego|San Diego]] (nune konata kiel NAS Norda Insulo). Du monatojn poste li estis sendita al la Flugeskadro 51 (VF-51), nome ĉiatipa eskadro, kaj faris sian unuan flugon en [[reagaviadilo]], nome F9F-2B Panther, en la 5a de Januaro, 1951. En Junio, li faris sian unuan reagaviadilan surteriĝon sur aviadilŝipo nome sur la ''USS Essex'' kaj li estis ascendita la saman semajnon el midŝipmano al [[subleŭtenanto]]. Fine de la monato, la ''Essex'' eknavigis havante VF-51 surferdeke, direkte al [[Koreio]], kie ties VF-51 agados kiel [[Surterataka aviadilo|surteratakaj aviadiloj]].<ref>Hansen 2005, pp. 79–85.</ref> [[Dosiero:F9F-2 Panthers VF-51 over Korea 1951.jpg|eta|F9F-2 Panthers super Koreio, kun Armstrong pilote en S-116 (maldekstre).]] En la [[Korea Milito|milito kontraŭ Koreio]] li servis kiel milit-aviadisto. Armstrong unuafoje vidis milit-agadon en la Korea Milito la 29an de Aŭgusto, 1951, kiel [[eskorto]] por fotospiona aviadilo super [[Songjin]].<ref>Hansen 2005, p. 90.</ref> Kvin tagojn poste nome la 3an de Septembro, li flugis por armita spionado super la unuaranga transportado kaj stokinstalaĵoj sude de la vilaĝo [[Majon-ni]], okcidente de [[Vonsano]]. Dum malalta [[bombardado]] je ĉirkaŭ 560&nbsp;km/h, la aviadilo de Armstrong nome F9F Panther estis frapita de [[Aerdefendo|aerdefenda pafado]]. Klopodante rehavi kontrolon, li koliziis kontraŭ [[fosto]] de alto de ĉirkaŭ 6 m, kiu fortranĉis ĉirkaŭ unu metron de la dekstra flugilo de la Panther.<ref>Hansen 2005, pp. 92–93.</ref> Armstrong flugigis la aviadilon reen al amika teritorio, sed pro la perdo de [[alerono]], [[:en:Ejection seat|lanĉo de sidloko]] estis lia nura sekureca eblo. Li planis sidlanĉi super akvo kaj atendi savon fare de [[helikoptero]]j de la [[Ŝiparmeo]], kaj tiele flugis al flughaveno proksime de [[Pohan]]g, sed lia lanĉita sidloko estis falinta surtere.<ref>Hansen 2005, p. 95.</ref> [[Ĵipo]] ŝoforita de samĉambrano de la flugolernejo prenis Armstrong; oni ne konas tion kio okazis al la [[vrako]] de No. 125122 F9F-2.<ref>Hansen 2005, p. 96.</ref> Armstrong flugis 78 misiojn super Koreio por totalo de 121 horoj en la aero, plej el kiuj estis en Januaro 1952. Li ricevis la ''Air Medal'' (Aermedalo) pro 20 luktomisioj, orstelon pro la venontaj 20, kaj la Korean Servomedalon kaj la Engaĝigan Stelon.<ref>Hansen 2005, p. 112.</ref> Armstrong retiriĝis de la Ŝiparmeon je aĝo de 22 en la 23a de Aŭgusto, 1952, kaj iĝis [[leŭtenanto]], en la [[:en:Military reserve force|Rezerva]] Usona Ŝiparmeo. Li restis en la rezervo dum ok jaroj, poste rezignis sian komision en la 21a de Oktobro, 1960.<ref name="Hansen 2005, p. 118">Hansen 2005, p. 118.</ref> == Plia studado == [[Dosiero:Purdue University, West Lafayette, Indiana, Estados Unidos, 2012-10-15, DD 08.jpg|eta|maldekstra|Centra Oficejo de la [[Universitato Purdue]] kie studis Neil Armstrong.]] Post sia servo en la Ŝiparmeo, Armstrong revenis al Purdue, kie liaj plej bonaj gradoj okazis en la kvar semestroj post lia reveno el Koreio. Li antaŭe jam estis atinginta averaĝajn markojn, sed lia fina kvalifiko estis 4.8 el 6.0.<ref>Hansen 2005, p. 62.</ref> li aliĝis al la [[Frataroj kaj fratinaroj|frataro]] Phi Delta Theta fraternity<ref>"The Beginning". internacia retejo de Phi Delta Theta. [https://www.phideltatheta.org/?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=118] Alirita la 24an de Aprilo, 2017.</ref> post sia reveno kaj li verkis kaj kunreĝisoris ĝian [[muzikalo]]n kiel parto de la [[studenta gazeto]]; li estis ankaŭ membro de la Fratara Bando de Kappa Kappa Psi<ref>"Prominent Members of Kappa Kappa Psi". Kappa Kappa Psi. [https://www.kkpsi.org/prominentmembers.asp] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20110716182330/http://www.kkpsi.org/prominentmembers.asp|date=2011-07-16}} Alirita la 3an de Majo, 2011.</ref> kaj ludisto de [[Baritono|baritona]] [[Korno (muzikinstrumento)|korno]] en la [[Bando]] ''Purdue All-American Marching Band''. Armstrong gradiĝis en 1955 per Bakalaŭro de Scienco en [[Kosmofluga inĝenierarto|Kosmofluga Inĝenierarto]].<ref name="Hansen 2005, p. 118"/> Post reveni al Purdue, li konatiĝis kun Janet Elizabeth Shearon, kiu estis studante hejm-[[ekonomiko]]. Laŭ la propra paro, ne estis reala [[Amindumo|amindumado]], kaj neniu povis memori la precizajn cirkonstancojn de ties [[fianĉiĝo]], escepte ke ĝi okazis dum Armstrong estis laborante ĉe la [[Glenn Research Center|Flugopropulsa Laboratorio Lewis]] de NACA. Ili geedziĝis en la 28a de Januaro, 1956, ĉe la Kongregacia Eklezio en [[Wilmette (Ilinojso)|Wilmette]], [[Ilinojso]]. Kiam li translokiĝis al la Aerarmea Bazo Edwards, li loĝis en la kvartaloj de studentoj de la bazo, dum Janet loĝis en la distrikto Westwood de [[Los-Anĝeleso]]. Post unu semestro, ili translokiĝis al hejmo en Valo Antelope. Janet neniam finis sian gradon, kion ŝi bedaŭros poste en sia vivo.<ref>Hansen 2005, pp. 124–127.</ref> La paro havis tri gefilojn kune: Eric, Karen, kaj Mark.<ref>Hansen 2005, p. 128.</ref> En Junio de 1961, la filino Karen ricevis diagnozon de [[maligna]] [[tumoro]] en la meza parto de la [[cerba trunko]]; traktado per [[X-radio]]j malrapidigis ĝian kreskon, sed ŝia sano malboniĝis ĝis la punkto ke ŝi ne plu povis piediri aŭ paroli. La nur dujaraĝa Karen mortiĝis pro [[pneŭmonito]], rilata al ŝia malfortigita sano, la 28an de Januaro, 1962.<ref>Hansen 2005, pp. 161–164.</ref> Armstrong poste finigis sian gradon de [[Magistro]] de Scienco en [[kosmofluga inĝenierarto]] ĉe la [[Universitato de Suda Kalifornio]] en 1970.<ref>"Biographical Data: Neil A. Armstrong". NASA. Aŭgusto 2012. [https://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/armstrong-na.html] Alirita la 24an de Aprilo 2017.</ref> Li finfine ricevos post jaroj [[Honora doktoreco|honorajn doktoriĝojn]] el kelkaj universitatoj.<ref>"Biography: Neil A. Armstrong". NASA (John H. Glenn Research Center). Marto 2008. [https://www.nasa.gov/centers/glenn/about/bios/neilabio.html] Alirita la 24an de Aprilo 2017.</ref> == Testfluga piloto == Post tio li kiel civila testfluga piloto laboris por [[NASA]]. [[Dosiero:Neil Armstrong 1956 portrait.jpg|eta|altdekstre|alt=A black-and-white photo of Armstrong|Armstrong, 26-jaraĝa, kiel testfluga piloto ĉe la la esplorcentro [[Dryden Flight Research Center]] en la Aerbazo Edwards de la ''National Advisory Committee for Aeronautics'' (NACA), [[Kalifornio]].]] Post sia gradiĝo el Purdue, Armstrong decidis iĝi eksperimenta esplortestfluga piloto. Li kandidatis ĉe la esplorcentro [[Dryden Flight Research Center]] en la [[Aerbazo]] Edwards de la ''National Advisory Committee for Aeronautics'' (NACA), kiu poste estos renomita kiel ‘‘NASA Neil A. Armstrong Flight Research Center’’ en 2014.<ref>An Act to Redesignate the Dryden Flight Research Center as the Neil A. Armstrong Flight Research Center and the Western Aeronautical Test Range as the Hugh L. Dryden Aeronautical Test Range [https://www.gpo.gov/fdsys/pkg/PLAW-113publ75/pdf/PLAW-113publ75.pdf] Alirita la 5an de Majo 2017.</ref> Kvankam la komitato ne havis malfermajn postenojn, ĝi resendis lian kandidatiĝon al la [[Glenn Research Center|Flugopropulsa Laboratorio]] en [[Klivelando]], kie Armstrong eklaboris en Marto 1955.<ref>Hansen 2005, pp. 119–120.</ref> La periodo de Armstrong en [[Klivelando]] daŭris paron de monatoj, kaj ĉirkaŭ Julio 1955 li jam estis reveninta al la bazo Edwards AFB por nova laboro.<ref>Hansen 2005, p. 122.</ref> Dum sia unua labortago ĉe Edwards, Armstrong ricevis siajn unuajn taskojn, nome piloti [[ĉasaviadilo]]jn dum liverigoj de eksperimentaj aviadiloj el modifitaj [[bombaviadilo]]j. Li flugigis ankaŭ la modifitajn bombaviadilojn, kaj en unu el tiuj misioj li havis sian unuan flugincidenton ĉe Edwards. La 22an de Marto, 1956, Armstrong estis en [[Superfortikaĵo]] Boeing B-29,<ref>Hansen 2005, p. 134.</ref> kiu devis lanĉi [[raketo]]n ''Douglas D-558-2 Skyrocket''. Li estis sidiĝinta en la dekstra pilotsidloko dum la maldekstre sidlokiĝinta komandanto, nome Stan Butchart, flugigis la B-29.<ref>Creech, Gray (15a de Julio, 2004). "From the Mojave to the Moon: Neil Armstrong's Early NASA Years". NASA. [https://www.nasa.gov/missions/research/neil_armstrong.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180918011253/https://www.nasa.gov/missions/research/neil_armstrong.html |date=2018-09-18 }} Alirita la 5an de Majo, 2017.</ref> Dum ili ascendis ĝis 30,000 futoj (9.1&nbsp;km), la kvara [[motoro]] haltiĝis kaj la [[propulsoro]] ekventomueliĝis (libere rotacii) en la aerfluo. Frapante la [[ŝaltilo]]n kiu devis haltigi la rotacion de la propulsoro, Butchart rimarkis ke la propulsoro unue malrapidiĝis sed poste ekrotaciis denove, tiam eĉ pli rapide ol la aliaj motoroj; se tiu rotacius tro rapide, ĝi povus rompiĝi aparte. Ilia aviadilo bezonis teni rapidon de 210&nbsp;mph (338&nbsp;km/h) por lanĉi sian eksplodan raketŝarĝon ''Skyrocket'', kaj la B-29 ne estos povinta surteriĝi havante ankoraŭ la ''Skyrocket'' ligita al sia ventro. Armstrong kaj Butchart ŝoforis la aviadilon en naz-suba alĝustigo por pliigi la rapidecon, kaj poste lanĉis la ''Skyrocket''. Je la momento de la lanĉo, la propulsoro de la kvara motoro diseriĝis. Pecoj el tiu damaĝis la trian motoron kaj frapis la duan. Butchart kaj Armstrong devis malŝalti la trian motoron, pro la damaĝo, kaj la unuan, pro la [[Torda momanto|tordo]] kiun ĝi estis kreinta. Ili faris malrapindan, cirklan descendon el 30,000&nbsp;ft (9,000 m) uzante nur la duan motoron (unu el kvar), kaj surteriĝis sekure.<ref>Hansen 2005, pp. 134–136.</ref> Kiel testfluga piloto, Armstrong servis kiel projekta piloto en ''F-100 Super Sabre'', nome por la variantoj A kaj C, en ''F-101 Voodoo'', kaj en la ''F-104A Starfighter'' de [[Lockheed]]. Li flugis ankaŭ per la ''Bell X-1B'', la ''Bell X-5'', la nordamerika X-15, la ''F-105 Thunderchief'', la ''F-106 Delta Dart'', la ''B-47 Stratojet'', la ''KC-135 Stratotanker'', kaj estis unu el ok elitaj pilotoj kiuj partoprenis en la esplora programo de [[Paraŝuto|paraŝuta]] vehiklo (Paresev). La unua flugo de Armstrong per raketa aviadilo okazis la 15an de Aŭgusto, 1957, per ''Bell X-1B'', je [[altitudo]] de 11.4 mejloj (18.3&nbsp;km). La naz-alteriĝa mekanismo rompiĝis surteriĝante, kio jam estis okazinta en ĉirkaŭ dekduo da antaŭaj flugoj de la ''Bell X-1B'' pro malbonaĵoj de la aviadila [[Desegnaĵo|desegnado]].<ref name="Hansen 2005, p. 145">Hansen 2005, p. 145.</ref> Li poste flugis per la nordamerika X-15 sep fojojn; lia antaŭlasta flugo atingis altitudon de 207,500 [[futo]]j (63.2&nbsp;km).<ref name="Hansen 2005, p. 145"/> Armstrong estis metita en kelkaj incidentoj kiuj estis kolektitaj en la folkloro de Edwards kaj/aŭ estis kronikigitaj en la memoroj de kolegoj. La unua okazis dum sia sesa flugo per X-15 la 20an de Aprilo, 1962, dum Armstrong estis testante mem-alĝustigan kontrolsistemon. Li estis flugante je alto de ĉirkaŭ 207,000 futoj (63&nbsp;km) (la plej alta je kiu li estis flugante antaŭ [[Gemini 8]]), sed la aviadila nazo teniĝis tro longe dum descendo kaj la X-15 revenis el la [[atmosfero]] reen al 140,000 futoj (43&nbsp;km). Je tiu altitudo, la aero estas tiom fajna ke la [[aerodinamika]]j surfacoj apenaŭ havas efikon. Li flugis preterpasante la surteriĝan kampon je [[Maĥo]] 3 (2,000&nbsp;mph (3,200&nbsp;km/h)) je ĉirkaŭ 100,000 futoj (30&nbsp;km) de altitudo, kaj finis je 40 mejloj (64&nbsp;km) sude de Edwards. Post sufiĉa descendo, li revenis super la surterigejon, kaj malfacile sukcesis surteriĝi sen frapi kontraŭ [[Josua arbo|Josuaj arboj]] de la suda pinto. Ĝi estis la plej longa flugo per X-15 kaj laŭ tempo kaj laŭ distanco el la grunda elterigejo.<ref>Hansen 2005, pp. 178–184.</ref> Nur kvar tagojn poste, Armstrong estis metita en dua incidento, kiam li flugis (por la nura fojo) kun [[Chuck Yeager]]. Ties laboro, flugante per ''[[Lockheed]] T-33 Shooting Star'', estis taksi la Sekan Lagon de la [[Ranĉo]] Smith por ties uzado kiel porurĝa surterigejo por la X-15. En sia [[membiografio]], Yeager verkis ke li estis konante ke la lagogrundo ne estis taŭga por surterigejoj post ĵusa [[pluvo]], sed Armstrong insistis flugi tamen. Dum ili klopodis cirklan halt-iron, la radoj frapis kaj ili devis atendi savon. Armstrong rakontis diferencan version de la okazaĵo, laŭ kiu Yeager neniam klopodis paroli malinstige kaj ili faris unuan sukcesan surteriĝon sur la orienta flanko de la [[lago]]. Poste Yeager sugestis al li klopodi denove, tiun fojon pli malrapide. Dum tiu dua surteriĝo, ili frapiĝis kaj laŭ Armstrong, Yeager ekridegis.<ref>Hansen 2005, pp. 184–189.</ref> [[Dosiero:Pilot Neil Armstrong and X-15 -1 - GPN-2000-000121.jpg|eta|maldekstra|alt=A black-and-white photo of Armstrong smiling outside of an X-15|Armstrong, 30-jaraĝa, kaj Nordamerika X-15 #1<br />post esplora flugo en 1960.]] Multaj el la testopilotoj ĉe Edwards laŭdis la inĝenieran kapablon de Armstrong. Milt Thompson diris ke li estis "la plej teknike kapabla inter la dekomencaj pilotoj de X-15". Bill Dana diris ke Armstrong "havis menson kiu absorbis aĵojn kiel [[spongo]]". Tiuj kiuj flugis por la Aera Forto tendencis havi diferencan opinion, speciale homoj kiaj Yeager kaj Pete Knight, kiuj ne havis inĝenierajn gradojn. Knight diris ke la pilot-inĝenieroj flugis laŭ maniero kiu estis "pli mekanika ol estas flugi", kaj montris tion kiel la tialo kial kelkaj pilot-inĝenieroj ekhavas problemojn: ties flugokapabloj ne venis nature.<ref>Hansen 2005, pp. 138–139.</ref> Kelkajn semajnojn poste nome la 21an de Majo, 1962, Armstrong estis metita en tio kion la folkloro de Edwards nomigis la "Afero Nellis". Li estis sendita per ''Lockheed F-104 Starfighter'' por inspekti la kondiĉojn de la Seka Lago Delamar en suda [[Nevado]], denove por porurĝaj surterigoj. Li mistaksis sian altitudon, kaj ankaŭ ne rimarkis ke la surteriga mekanismo ne tute estis etendiĝinta. Kiam li tuŝis grundon, la surteriga mekanismo ekreveniĝis; Armstrong aplikis tutan energion por nuligi la surterigon, sed la ventra flugileto kaj la pordo de la surteriga mekanismo frapis la grundon, damaĝante la radion kaj forigante olehidraŭlikan likvon. Sen radia komunikado, Armstrong flugis suden al la Aerforta Bazo Nellis, preterpasis la [[kontrolturo]]n, kaj skuis la [[flugilo]]jn, nome la [[signalo]] por alproksimiĝo sen-radia. La perdo de hidraŭlika likvo okazigis ankaŭ la perdon de la [[kaptohoko]], kaj dum la surterigo, li kaptis la haltigan kablon ligitan al ankroĉeno, kaj trenis la ĉenon laŭlonge de la [[surteriga kurejo]].<ref name="Hansen 2005, pp. 189–192">Hansen 2005, pp. 189–192.</ref> Necesis tridek minutoj por purigi la surterigan kurejon kaj aranĝi haltigan [[kablo]]n kaj Armstrong telefonis al Edwards kaj petis iun por kolekti lin. Milt Thompson estis sendita per F-104B, la nura dusidloka disponebla aviadilo, sed aviadilo kiun Thompson estis neniam pilotinta. Kun granda malfacilo, Thompson pilotis ĝin ĝis Nellis, sed forta kontraŭa vento okazigis malfacilan surterigon kaj la maldekstra ĉefa rado suferis trapikiĝon. La surteriga kurejo fermiĝis denove por purigi ĝin, kaj Bill Dana estis sendita al Nellis per iu ''T-33 Shooting Star'', sed li preskaŭ surteriĝis for — kaj la operacoficejo de la bazo Nellis decidis ke por eviti ajnajn pluajn problemojn, estus plej bone trovi surgrundan transporton por revenigi la tri pilotojn de la NASA reen al Edwards.<ref name="Hansen 2005, pp. 189–192"/><!--All good--> Armstrong faris sep flugojn per X-15 el Novembro 1960 al Julio 1962. Li atingis pintan altitudon de 207,500 futoj (63.2&nbsp;km) per la X-15-3,<ref name="Hansen, p. 178">Hansen 2005, p. 178.</ref> kaj pintan rapidon de [[Maĥo]] 5.74 (3,989&nbsp;mph (6,420&nbsp;km/h)) per la X-15-1; li lasis la ''[[Dryden Flight Research Center]]'' farinte totalon de 2,400 flugohoroj.<ref>Hansen 2005, p. 210.</ref> Laŭlonge de sia kariero, li pilotis pli ol 200 diferencajn modelojn de aviadiloj.<ref>"Biographical Data: Neil A. Armstrong". NASA. Aŭgusto 2012. [https://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/armstrong-na.html] Alirita la 6an de Majo 2017.</ref> == Astronaŭto == En la jaro [[1962]] [[NASA]] elektis lin astronaŭto. Dum pluraj jaroj li estis rezerva piloto por diversaj kosmo-programoj. La [[12-a de marto|12-an de marto]] [[1966]] li faris sian unuan flugon en la kosmon, kadre de la ''[[Gemini-8]]''-programo, kiun li gvidis. Dum tiu ĉi programo li kaj lia kolego [[David Scott]] unuafoje kuplis du kosmoŝipojn en la kosmo. En [[1968]] Armstrong servis kiel komandanto por la anstataŭanta teamo de la programo ''[[Apollo 8]]''. En [[1969]] li gvidis la programon ''[[Apollo 11]]'', kiu atingis la lunon. Dum la surluniĝo kun sia kolego [[Buzz Aldrin]], la [[20-a de julio|20-an de julio]] 1969, li transprenis la stiradon de la surluniĝa kapsulo ''Eagle''. La tria kolego, [[Michael Collins (kosmonaŭto)|Michael Collins]], dume restis en la kosmoŝipo. Ses horojn post la atingo de la luna surfaco, Armstrong kiel unua forlasis la kapsulon kaj surpaŝis la lunon. Dume li diris la neforgeseblajn vortojn: ''That's a small step for [a] man, one giant leap for mankind.'' (= ''Tio estas malgranda paŝo por [[homo]], sed granda salto por la [[homaro]].'') === Ekkariero === [[Dosiero:Neil Armstrong in Gemini G-2C training suit.jpg|eta|altdekstre|alt=Photo|Armstrong en frua vesto de [[Projekto Gemini|Gemini]].]] En 1958, Armstrong estis selektita por la programo de la Usona Aerforto ''Man In Space Soonest''. En Novembro 1960, li estis elektita kiel parto de la pilotkonsilanta grupo por la ''X-20 Dyna-Soar'', nome milita spacaviadilo disvolvigota fare de [[Boeing]] por la [[Usona Aerarmeo]], kaj en la 15a de Marto, 1962, li estis selektita de la Usona Aerarmeo kiel unu el sep pilot-inĝenieroj kiuj estus pilotontaj la spacaviadilon kiam ĝi estu desegnita.<ref>Hansen 2005, p. 173.</ref> En la monatoj post la anonco ke oni serĉis kandidatiĝojn por la dua grupo de kosmonaŭtoj de la NASA, Armstrong iĝis pli kaj pli ekscitita pro la aspirojn de kaj la [[programo Apollo]] kaj pro la esplorado de nova aeronaviga medio. La kandidatiĝo de Armstrong por iĝi astronaŭto alvenis ĉirkaŭ unu semajnon post la limdato de la 1a de Junio, 1962. Dick Day, kun kiu Armstrong estis laborante tre proksime ĉe Edwards, vidis la malfruan alvenon de la kandidatiĝo kaj enŝovis ĝin en la amaseto antaŭ neniu rimarku tion.<ref>Hansen 2005, p. 195.</ref><!--All good--> Ĉe la Aerforta Bazo Brooks fine de Junio, Armstrong suferis [[Medicina ekzameno|medicinan ekzamenon]] kiun multaj el la kandidatoj priskribis kiel doloriga kaj foje ŝajne neutila aŭ sensenca.<ref>Hansen 2005, pp. 195–204.</ref><!--All good--> Deke Slayton alvokis Armstrong la 13an de Septembro, 1962, kaj demandis ĉu li estus interesata en aliĝo al la NASA Astronaŭta Korpuso kiel parto de tio kion la gazetaro kromnomigis "la Novaj Naŭ"; sen [[hezito]], Armstrong respondis jese. La selektoj estis tenitaj sekrete ĝis tri tagoj poste, kvankam gazetaraj informoj estis estintaj cirkulantaj ekde pli frue tiun jaron ke li estis selektita kiel la "unua civila astronaŭto."<ref>Hansen 2005, pp. 201–202.</ref> Armstrong estis fakte unu el du civilaj pilotoj selektitaj por la dua grupo; la alia estis Elliot See, ankaŭ iama ŝipa aviadisto.<ref>"Elliot M. See, Jr.". NASA. [https://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/see-em.html] Alirita la 6an de Majo, 2017.</ref> See estis nomumita por komandi [[Gemini 9]], sed mortiĝis en akcidento de T-38 en 1966 kiu ankaŭ okazigis la morton de la kolego Charles Bassett. Armstrong estos la unua usona [[civilulo]] en la spaco, sed la unua civilulo estis estinta [[Valentina Tereŝkova]] de [[Sovetunio]], preskaŭ tri jarojn antaŭe. Estinte tekstila laboristo kaj amatora [[paraŝutisto]], ŝi estis ene de [[Vostok 6]] kiam ĝi estis lanĉita la 16an de Junio, 1963.<ref>"Valentina Vladimirovna Tereshkova (Born March 6, 1937)". Adm.yar.ru. [http://www.yarregion.ru/eng/Pages/famous_people_Valentina_Vladimirovna_Tereshkova.aspx] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150904004808/http://www.yarregion.ru/eng/Pages/famous_people_Valentina_Vladimirovna_Tereshkova.aspx|date=2015-09-04}} Alirita la 6an de Majo, 2017.</ref> === Gemini programo === {{Ĉefartikolo|Projekto Gemini}} ==== ''Gemini 8'' ==== {{Ĉefartikolo|Gemini 8}} [[Dosiero:GEMINI-TITAN (GT)-8 - PRELAUNCH ACTIVITY - CAPE (s66-24446).jpg|eta|maldekstra|Armstrong, 35, prepare por ''[[Gemini 8]]'' en Marto 1966]] La [[Skipo|skip]]<nowiki/>taskoj por Gemini 8 estis sciigitaj la 20-an de septembro 1965, kun Armstrong kiel komandanta piloto kaj David Scott kiel piloto. Scott estis la unua membro de la tria grupo de astronaŭtoj se temas pri ricevi ĉefan skiptaskon. La misio estis lanĉita la 16-an de marto 1966; ĝi devis esti la plej kompleksa tiam, kun rendevuo kaj aldokiĝo (ŝipokunigo) kun la senpilota Agena celveturilo, la dua usona [[eksterveturila agado]] (EVA) fare de Scott. En totalo, la misio estis planita por daŭri 75 horojn kaj 55 orbitojn. Post la Agena leviĝis ĉe la 10 a.m. EST ([[orienta tempo]]), la Titan II portanta Armstrong kaj Scott ekbruliĝis ĉe 11:41:02 a.m. EST, metante ilin en orbiton de kie ili sekvus la Agena.<ref>Hansen 2005, ch. 19.</ref> La rendevuo kaj unua iama aldokiĝo inter du kosmoŝipoj estis sukcese kompletigitaj post 6.5 horoj en [[orbito]].<ref name="Gemini 1965–1966"/> La kontakto kun la skipo estis intermita pro la manko de spurstacioj kovrantaj iliajn tutajn orbitojn. Sen kontakto kun la grundo, la [[Garaĝo|garaĝita]] kosmoŝipo komencis ruliĝi, kaj Armstrong provis korekti tion per la Enorbita Manovra Sistemo (OAMS) de Gemini-kosmoŝipo. Sekvante la pli fruan konsilon de la [[misikontrolo]], ili eldokiĝis, sed trovis ke la rulado pliiĝis danĝere ĝis la punkto kie ili turnis proksimume unufoje por sekundo, kio signifis ke la problemo estis en la orientiĝo-stirado de ilia Gemini. Armstrong decidis ke la nura procedurmaniero estis engaĝigi la revenkontrolan sistemon ''Reentry Control System'' (RCS) kaj malŝalti la OAMS. Misioreguloj diktis ke post kiam tiu sistemo estus enŝaltita, la kosmoŝipo devus reeniri ĉe la venonta ebla ŝanco. Estis poste opiniite ke [[Difekto|difektita]] [[Drato|drataro]] faris ke unu el la reakciaj motoroj iĝis blokita en la ŝaltiga pozicio.<ref>{{cite web |last=Merritt |first=Larry |title=The abbreviated flight of Gemini 8 |publisher=Boeing |url=http://bts.boeing.com/news/frontiers/archive/2006/march/i_history.html |date=March 2006 |accessdate=14a de Majo, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812222659/http://bts.boeing.com/news/frontiers/archive/2006/march/i_history.html |archivedate=12a de Aŭgusto, 2011 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110812222659/http://bts.boeing.com/news/frontiers/archive/2006/march/i_history.html |arkivdato=2011-08-12 }}</ref> [[Dosiero:Armstrong and Scott with Hatches Open - GPN-2000-001413.jpg|eta|alt=Photo of Armstrong and Scott in the Gemini capsule, in the water. They are being assisted by some recovery crew|Rekupero de [[Gemini 8]] el okcidento de Pacifika Oceano; Armstrong sidas dekstre.]] En la astronaŭta oficejo ekzistis kelkaj homoj, plej precipe Walter Cunningham, kiuj publike deklaris ke Armstrong kaj Scott ignoris la pripaneajn procedurojn por tia okazaĵo, kaj ke Armstrong povus esti savinta la mision se li estus ŝaltinta nur unu el la du RCS-ringoj, rezervante la alian por aliaj misioceloj. Tiuj kritikoj estis senbazaj; neniuj [[Paneo|pane]]<nowiki/>proceduroj estis skribitaj kaj estis eble ŝalti nur ambaŭ RCS-ringojn, ne ĝuste nur unun aŭ la aliajn. Gene Kranz skribis, "la skipo reagis kiel ili estis trejnitaj, kaj ili reagis malĝuste ĉar ni trejnis ilin malĝuste." La misiaj planistoj kaj kontrolistoj malsukcesis rimarki ke kiam du kosmoŝipoj estas kunigitaj, ili devas esti konsideritaj kiel unu kosmoŝipo.<ref>Kranz, p. 174.</ref> Armstrong mem estis malkontenta<ref>Hansen 2005, p. 274.</ref> ke la misio estis fortranĉita, nuligante la plej multajn misiocelojn kaj senigante al Scott lian [[Eksterveturila agado|EVA-n]]. ==== Gemini 11 ==== {{Ĉefartikolo|Gemini 11}} La lasta tasko por Armstrong en [[Projekto Gemini|Gemini]] estis kiel la helpa komandanta piloto por Gemini 11, anoncite du tagojn post la alteriĝo de Gemini 8. Trejnita por du flugoj, Armstrong estis tre sperta koncerne la sistemojn kaj estis pli en instrurolo<ref>Hansen 2005, pp. 292–293.</ref> por la novula helpa piloto, [[William Anders]]. La lanĉo estis la 12-an de septembro 1966,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://science.ksc.nasa.gov/history/gemini/gemini-xi/gemini-xi.html|titolo=Gemini-XI|alirdato=2010-07-24|verko=NASA (Kennedy Space Center)|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120201213341/http://science.ksc.nasa.gov/history/gemini/gemini-xi/gemini-xi.html|arkivdato=2012-02-01}} {{Citaĵo el la reto |url=https://science.ksc.nasa.gov/history/gemini/gemini-xi/gemini-xi.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-05-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180918011350/https://science.ksc.nasa.gov/history/gemini/gemini-xi/gemini-xi.html |arkivdato=2018-09-18 }}</ref> kun Pete Conrad kaj Dick Gordon surŝipe, kiuj sukcese kompletigis la misiocelojn, dum Armstrong funkciis kiel flugkomunikanto. Post la flugo, la prezidanto [[Lyndon B. Johnson]] petis Armstrong kaj sian edzinon partopreni en 24-taga bonvola [[turneo]] de [[Sudameriko]].<ref>Hansen 2005, pp. 296–297.</ref> Por la turneo, kiu iris en 11 landojn kaj 14 gravajn grandurbojn, estis ankaŭ Dick Gordon, George Low, iliaj edzinoj, kaj aliaj registaraj funkciuloj. En [[Paragvajo]], Armstrong impresis eminentulojn salutante ilin en ilia loka lingvo, la [[gŭarania]];<ref>Hansen 2005, p. 298.</ref> en [[Brazilo]] li parolis pri la atingoj de la Brazil-naskita [[Alberto Santos-Dumont]], kiu estis rigardita kiel venkinta super la [[fratoj Wright]] inter la unuaj aviadiloj per siaj [[14 bis]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.earlyaviators.com/edumonb.htm|titolo=Santos Dumont In France 1906–1916|alirdato=19a de Majo 2011|eldoninto=Earlyaviators.com}}</ref> === Programo Apollo === La 27-an de januaro [[1967]], la dato de la lanĉo de [[Apollo 1]], Armstrong estis en [[Vaŝingtono]], kun Gordon Cooper, Dick Gordon, [[Jim Lovell]] kaj Scott Carpenter por la subskribo de la Kosmospaca Traktato de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. La astronaŭtoj babilis kun la kunvenintaj eminentuloj ĝis 6:45 p.m. kiam Carpenter iris al la flughaveno, kaj la aliaj estis resenditaj al la gastejo Georgetown Inn, kie ili ĉiuj trovis mesaĝojn por telefoni al la [[Lyndon B. Johnson Space Center|Pilotata Kosmoŝipo-Centro]]. Dum tiuj telefonalvokoj, ili aŭdis pri la mortoj de [[Gus Grissom]], [[Ed White]] kaj [[Roger Chaffee]]. Armstrong kaj la grupo pasigis la reston de la nokto trinkante [[viskio]]n kaj diskutante kio okazis.<ref>{{cite book |last1=Lovell |first1=Jim |authorlink1=|last2=Kluger |first2=Jeffrey |authorlink2= |title=Apollo 13 |date=2000 |publisher=Houghton Mifflin |isbn=0-618-05665-3 |pages=24–25 }}</ref> La 5-an de Aprilo, 1967, la saman tagon kiam la [[enketo]] pri Apollo 1 publikigis sian raporton pri la fajro, Armstrong kunvenis kun 17 aliaj astronaŭtoj por renkontiĝo kun Deke Slayton. La unua aĵo kiun Slayton menciis estis, "La uloj kiuj flugos la unuajn lunajn misiojn estas la uloj en tiu ĉambro."<ref>Cernan, Eugene; Davis, Don (1999). The Last Man on the Moon. New York: St Martin's Griffin. p. 165. ISBN 0-312-26351-1.</ref> Laŭ [[Eugene Cernan]], Armstrong montris neniun reagon al la deklaro. Al Armstrong ĝi venis kiel neniu surprizo - la ĉambro estis plena da veteranoj de [[Gemini-projekto]], la nuraj homoj kiuj povis flugi la lunajn misiojn. Slayton parolis pri la laŭplanaj misioj kaj nomis Armstrong al la rezervoskipo por [[Apollo 9]], kiu en tiu stadio estis planita por esti mez-terorbita testilo de la kombinaĵo Luna modulo-Komando-/Klientservmodulo. Post dezajno kaj produktado kaj prokrastoj en la provizo de la Luna modulo (LM), Apollo 9 kaj Apollo 8 interŝanĝis skipojn. Surbaze de la normala skipa rotacioskemo, Armstrong estis komandonta en Apollo 11.<ref>Hansen 2005, pp. 312–313.</ref> [[Dosiero:Apollo 11 LLRV 1.jpg|eta|Armstrong flosas algrunden post ejekto el LLRV 1.]] Por doni al la astronaŭtoj sperton kun kiel la LM flugus al sia fina alteriĝanta descendon, NASA komisiis la entreprenon Bell Aircraft por konstrui du surlunajn esplorajn vehiklojn (''Lunar Landing Research Vehicles''), poste pliigitaj al tri surlunaj trejnveturiloj (LTV). Kromnomitaj la "Flying Bedsteads", ili simulis la unu-sesonon de la Luno de la [[gravito]] de la Tero uzante turboventuman motoron por apogi la ceterajn kvin-sesonojn de la pezo de la kosmoŝipo. La 6-an de majo 1968, proksimume 100 futojn (30 m) super la grundo, la kontroloj de Armstrong komencis degradi kaj la veturilo komencis bremsadon.<ref>Hansen 2005, p. 330.</ref> Li elĵetiĝis sekure (pli posta analizo indikis ke se li estus elĵetinta sin duonan sekundon poste, lia [[paraŝuto]] ne estus malfermiĝinta en tempo). Lia nura vundo estis mordaĵo de lia [[lango]]. Eĉ se li estis preskaŭ mortigita, Armstrong asertis ke sen la LLRV kaj LLTV, la alluniĝoj ne estus estintaj sukcesaj, ĉar ili donis al komandantoj valoran sperton en la konduto de allunigaj kosmoŝipoj.<ref>Hansen 2005, p. 334.</ref> ==== Apollo 11 ==== {{Ĉefartikolo|Apollo 11}} Post kiam Armstrong funkciis kiel rezervkomandanto por [[Apollo 8]], Slayton ofertis al li la postenon de komandanto de [[Apollo 11]] la 23-an de decembro [[1968]], dum Apollo 8 orbitis la Lunon.<ref>Nelson 2009, p. 17</ref> En renkontiĝo kiu ne fariĝis publika ĝis la publikigo de la biografio de Armstrong en 2005, Slayton rakontis al li ke kvankam la laŭplana skipo estis Armstrong kiel komandanto, luna modulpiloto [[Buzz Aldrin]] kaj komandmodula piloto [[Michael Collins (kosmonaŭto)|Michael Collins]], li ofertis la ŝancon anstataŭigi Aldrin per Jim Lovell. Post trapensado de ĝi dum unu tago, Armstrong diris al Slayton ke li restus ĉe Aldrin, ĉar li havus neniun malfacilecon laborante kun li kaj opinius ke Lovell meritis sian propran komandon. Anstataŭigado de Aldrin per Lovell igintus Lovell la Lunmodula Piloto, neoficiale la plej malsupra rangigita membro, kaj Armstrong ne povis pravigi loki Lovell, la komandanton de Gemini 12, en la numero 3a pozicio de la skipo.<ref>Hansen 2005, p. 338</ref> [[Dosiero:Ap11-s69-31740.jpg|eta|maldekstra|Skipo de Apollo 11. Maldekstre dekstren Armstrong, [[Michael Collins (kosmonaŭto)|Michael Collins]] kaj [[Buzz Aldrin]].]] Renkontiĝo de marto 1969 inter Slayton, George Low, Bob Gilruth, kaj Chris Kraft determinis ke Armstrong estus la unua persono sur la Luno, en iu parto ĉar NASA-administrado vidis Armstrong kiel persono kiu ne havis grandan memon.<ref name="Hansen, ch. 25.">Hansen 2005, ch. 25.</ref> [[Aŭdienco|Gazetaŭdienco]] okazinta la 14-an de aprilo 1969, donis la dezajnon de la LM-budo kiel la kialo ke Armstrong estu la unua; la pordo malfermiĝis internen kaj dekstren, igante malfacile ke la luna modulpiloto, sur la dekstra flanko, elirus unue. Slayton aldonis, "Due, ĝuste laŭ pura protokolbazo, mi supozis ke la komandanto devus esti la unua ulo for ... mi ŝanĝis ĝin tuj kiam mi trovis ke ili havis la tempolinion kiu montris tion. Bob Gilruth aprobis mian decidon."<ref>Expeditions to the Moon, chapter 8, p. 160.</ref> Dum ilia renkontiĝo, la kvar viroj ne sciis pri la elirkonsidero. La unua scio pri la renkontiĝo ekster la grupeto venis kiam Kraft skribis sian aŭtobiografion de 2001.<ref>Hansen 2005, p. 373.</ref> La 16-an de julio 1969, Armstrong ricevis kreskolunon ĉizitan el [[Stireno|polistireno]] de la grupogvidanto, Guenter Wendt, kiu priskribis ĝin kiel [[ŝlosilo]]n al la Luno. Kiel revenaĵo, Armstrong donis al Wendt bileton por "[[Taksio|spactaksio]]" "bona inter du planedoj".<ref>Hansen 2005, p. 407</ref> ===== Veturo al la Luno ===== Dum la lanĉo de Apollo 11, la [[koro]] de Armstrong atingis maksimuman rapidecon de 110 [[Takto (muziko)|taktoj]] je minuto.<ref>Hansen 2005, p. 410</ref> Li trovis la unuan fazon kiel la plej laŭta - multe pli brua ol la lanĉo de Gemini 8 Titan II - kaj la Apollo CSM estis relative ampleksa komparite kun la kapsulo de Gemini. Tiu kapablo moviĝi ĉirkaŭe estis suspektita por esti la kialo kial neniu el la skipo de Apollo 11 suferis de [[spacmalsano]], dum membroj de antaŭaj skipoj estis suferintaj tion. Armstrong estis aparte feliĉa, ĉar li estis ema al [[movmalsano]] (kinetozo) kiel infano kaj povis travivi [[naŭzo]]n post farado de longaj periodoj de [[aerakrobatio]].<ref>Hansen 2005, pp. 411–412.</ref> [[Dosiero:Neil Armstrong.jpg|eta|alt=Photo of Armstrong smiling in his spacesuit|Aldrin faris tiun foton de Armstrong en la kajuto post la plenumo de [[Eksterveturila agado|EVA]] la 21an de Julio, 1969.]] La celo de Apollo 11 estis alteriĝi sekure pli ol veni malsupren kun precizeco en speciala loko. Tri minutojn antaŭ la luna devenbrulo, Armstrong notis ke [[kratero]]j pasis proksimume du sekundojn tro frue, kio signifis ke la ''Eagle'' (aglo) verŝajne tuŝos malsupren preter la laŭplana alteriĝa zono je pluraj mejloj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Moon Dust|familia nomo=Smith|persona nomo=Andrew|dato=2006|eldoninto=Bloomsbury|ISBN=0-7475-6369-1|paĝo=11}}</ref> Kiam la [[radaro]] ''Eagle'' atingis la surfacon, pluraj komputilaj eraralarmoj ekaperis. La unua estis [[alarmo]] de kodo 1202, kaj eĉ kun ilia ampleksa trejnado, nek Armstrong nek Aldrin estis konsciaj pri kion tiu kodo signifis. Ili senprokraste ricevis averton de CAPCOM Charles Duke en [[Houston (Teksaso)|Houston]] laŭ kiu la alarmoj ne estis problemigaj; la 1202 kaj 1201 alarmoj estis kaŭzitaj de [[Plurtaskado (komputilo)|plurtaskado]] en la luna modulkomputilo. Kiel priskribite de Buzz Aldrin en la [[Dokumentario|dokumentrio]] ''In the Shadow of the Moon'', la plurtaskado estis kaŭzita de sia propra kontraŭ-kontrol-lista elekto de forlasado de la aldokiĝa radaro dum la alteriĝoproceso, tiel ke la [[komputilo]] devis prilabori nenecesajn radarajn [[dateno]]jn kaj oni ne havis sufiĉe da tempo por efektivigi ĉiujn taskojn, faligante malsupre prioritatajn taskojn. Aldrin deklaris ke li faris tion kun la celo faciligi re-kuniĝi kun la CM kies maldaŭrigo devus iĝi necesa, ne ekkomprenante ke ĝi kaŭzus la [[Plurtaskado (komputilo)|plurtaskadon]]. Kiam Armstrong rimarkis ke ili estis direktiĝintaj al alteriĝa areo kiu laŭ li estis nesekura, li transprenis manan kontrolon de la LM, kaj provis trovi areon kiu ŝajnus pli sekura, irante pli longe for ol atendite, kaj pli longe ol la plej multaj [[Simulado|simulaĵoj]] faris.<ref>Chaikin 1995, p. 199.</ref> Tial, ekzistis afero de misikontrolo ke la LM havis malmulte [[fuelo]]n.<ref>Chaikin 1995, p. 198.</ref> Dum alteriĝado, Aldrin kaj Armstrong kredis ke ili havis proksimume fuelon por 40 sekundojn, inkluzive de la fuelo kiu povis esti ŝparita por la 20 sekundoj en la okazaĵo de haltigo.<ref name="Chaikin 1995, p. 200.">Chaikin 1995, p. 200</ref> Dum trejnado, Armstrong estis surteriginta la LTV kun malpli ol 15 sekundoj forlasitaj dum pluraj okazoj, kaj li ankaŭ estis memcerta ke la LM povis postvivi rektan falon de 50 futoj (15 m) se necese. Analizo post la misio montris ke ĉe alteriĝo ekzistis 45 ĝis 50 sekundoj da brulaĵo forlasitaj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://history.nasa.gov/alsj/a11/A11_MissionReport.pdf|titolo=Apollo 11 Mission Report|dato=Novembro 1969|ĉapitro=9.8.3 Gaging System Performance|eldoninto=NASA}}</ref> La alteriĝo sur la surfaco de la Luno okazis plurajn sekundojn post 20:17:40 [[UTC]] la 20-an de Julio 1969,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.history.nasa.gov/alsj/a11/a11.landing.html|titolo=The First Lunar Landing, time 109:45:40|familia nomo=Jones|persona nomo=Eric M.|alirdato=2017-05-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171225232200/https://history.nasa.gov/alsj/a11/a11.landing.html|arkivdato=2017-12-25}} Tiu estis la tempo de sondila kontakto; la preciza tempo de alteriĝo estas malfacile determinebla, ĉar Armstrong diris ke la surteriĝo estis "tre milda" kaj "estas malfacila diri kiam ni surgrundiĝis."</ref> en kiu tempo unu el tri 67-colaj (1.7 m) longaj [[sondilo]]j ligitaj al tri el la kvar [[gambo]]j de la Luna modulo faris kontakton kun la surfaco, panellumo ene de la LM lumiĝis, kaj Aldrin alvokis, "kontakto-lumo." Armstrong fermis la motoron for kaj diris, "ĉesigon." Kiam la LM ekvenis sur la surfacon, Aldrin diris, "Okay. Motorhalto", tiam ili ambaŭ vokis kelkajn post-alteriĝajn kontrol-objektojn. Post dek-sekunda paŭzo, Duke agnoskis la alteriĝon per, "Ni kopias vin malsupren, Eagle." Armstrong sciigis la alteriĝon al Misikontrolo kaj la mondon per la vortoj, "Houston, ''[[Tranquility Base]]'' ĉi tie. La ''Eagle'' (aglo) alteriĝis." Aldrin kaj Armstrong festis per rapida manpremo kaj frapeto sur la dorso antaŭ rapida reveno al la kontrollisto de taskoj necesaj por pretigi la lunan modulon por ke la lanĉiĝo el la Luno devus krizon disvolvigi dum la unuaj momentoj sur la lunsurfaco.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.history.nasa.gov/alsj/a11/a11.landing.html|titolo=The First Lunar Landing, time 1:02:45|alirdato=30a de Novembro 2007|familia nomo=Jones|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171225232200/https://history.nasa.gov/alsj/a11/a11.landing.html|arkivdato=2017-12-25}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.jsc.nasa.gov/history/mission_trans/apollo11.htm|titolo=Mission Transcripts, Apollo 11 AS11 PA0.pdf|alirdato=30a de Novembro 2007}}</ref><ref>{{cite web |title=Apollo 11 Mission Commentary 7-20-69 CDT 15:15 – GET 102:43 – TAPE 307/1 |url=http://history.nasa.gov/alsj/a11/a11transcript_pao.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130317060736/http://www.history.nasa.gov/alsj/a11/a11transcript_pao.htm |arkivdato=2013-03-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.history.nasa.gov/alsj/a11/a11transcript_pao.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130317060736/http://www.history.nasa.gov/alsj/a11/a11transcript_pao.htm |arkivdato=2013-03-17 }}</ref> Post kiam Armstrong estis konfirminta tuŝ-malsupren, Duke re-agnoskis, kaj esprimis la timon de la flugregantoj: "Roger, ... Trankvilo. Ni kopias vin sur la tero. Vi estas grupo de uloj kiuj fariĝos bluaj. Ni spiras denove. Multan dankon."<ref name="Chaikin 1995, p. 200." /> Dum la alteriĝo, la korfrekvenco de Armstrong, ĉe unu momento, atingis 160 taktojn je minuto, laŭ la misia informo de NASA pri [[Apollo 11]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hq.nasa.gov/alsj/a11/A11_MissionReport.pdf|titolo=SA Apollo 11 Mission Report|alirdato=2017-05-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120202192111/http://www.hq.nasa.gov/alsj/a11/A11_MissionReport.pdf|arkivdato=2012-02-02}}</ref> ===== Unua surluna piedirado ===== {{Ĉefartikolo|Apollo 11#Lunsurfacaj operacoj|l1=Apollo 11—Lunar surface operations}} {{Aŭskultu|dosiero=Frase de Neil Armstrong.ogg|titolo="That's one small step for [a] man, one giant leap for mankind" }} Kvankam la oficiala flugoplano de NASA postulis restadon de la ŝipanaro dum periodo antaŭ la [[eksterveturila agado]], Armstrong petis ke la EVA estu translokigita al pli frue en la vespero, laŭ horo de Houston. Kiam Armstrong kaj Aldrin estis preta eliri, la lunmodulo de Apollo nome ''Eagle'' estis senpremigita, la pordo estis malfermita kaj Armstrong malsupreniris laŭ la [[ŝtuparo]] la unua. Ĉe la piedo de la ŝtuparo Armstrong diris, "Mi eliros el la LEM nune" (reference al la lunmodulo de Apollo). Li poste turniĝis kaj markis sian maldekstran [[boto]]n sur la luna surfaco je la 2:56 [[UTC]] de 21a de Julio, 1969,<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Exploring the Moon: The Apollo Expeditions|familia nomo=Harland|persona nomo=David|dato=1999|ISBN=1-85233-099-6}}</ref> poste li diris la famajn vortojn, "Tiu estas unu malgranda [[paŝo]] por [[homo]], unu giganta paŝo por la [[homaro]]."<ref name="Snopes">{{cite web |last=Mikkelson |first=Barbara |author2=David Mikkelson |title=One Small Misstep: Neil Armstrong's First Words on the Moon |date=Oktobro 2006 |work=Snopes.com |url=http://www.snopes.com/quotes/onesmall.asp |accessdate=19a de Septembro, 2009}}</ref> [[Dosiero:Apollo 11 Landing - first steps on the moon.ogv|eta|maldekstra|Armstrong priskribas la lunan surfacon.]] Armstrong preparis sian faman [[epigramo]]n de si mem.<ref name="Plimpton" /> En post-fluga [[gazetkonferenco]], li diris ke li estis decidinta tiujn vortojn "ĝuste antaŭ lasi la LM [lunan modulon]."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://history.nasa.gov/ap11ann/FirstLunarLanding/ch-7.html|titolo=Apollo 11 Post Flight Press Conference, 16 September 1969|alirdato=24a de Julio 2015|citaĵo=Yes, I did think about it. It was not extemporaneous, neither was it planned. It evolved during the conduct of the flight and I decided what the words would be while we were on the lunar surface just prior to leaving the LM.}}</ref> En [[intervjuo]] de 1983 en ''[[Esquire]]'', Armstrong klarigis al George Plimpton: "Mi ĉiam komprenis ke estis bona ŝanco esti kapabla reveni al la Tero, sed mi kredis ke la ŝancoj de sukcesa tuŝo sur la luna surfaco estis ĉirkaŭ eĉ por mono kvindek–kvindek... Plej personoj ne konstatas kiel malfacila estis la misio. Tiele al mi ne ŝajnis ke estis multa bazo por pensi iom por diri se ni estus devintaj nuligi la surlunigon."<ref name="Plimpton">{{Citaĵo el novaĵo|titolo=Neil Armstrong's Famous First Words|familia nomo=Plimpton|persona nomo=George|dato=Decembro 1983|verkaĵo=Esquire|paĝoj=113–118}}</ref> En 2012, lia frato Dean Armstrong plendis ke Neil estis montrinta al li noton kun desegno de la afero monatojn antaŭ la lanĉo,<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.telegraph.co.uk/news/science/space/9770712/Neil-Armstrongs-family-reveal-origins-of-one-small-step-line.html|titolo=Neil Armstrong's family reveal origins of 'one small step' line|alirdato=24a de Julio 2015|familia nomo=Gray|persona nomo=Richard|dato=30a de Decembro 2012|verkaĵo=The Telegraph}}</ref> kvankam la historiisto Andrew Chaikin, kiu estis intervjuinta la astronaŭton en 1988 por sia libro ''A Man on the Moon'' (homo sur Luno), disputis ke li estis plendante ke la diraĵo venis al li spontane dum la misio.<ref>{{Cite web|last1=Chaikin|first1=Andrew|title=Neil Armstrong Didn't Lie About 'One Small Step' Moon Speech, Historian Says|url=http://www.space.com/19136-neil-armstrong-moon-speech-truth.html|website=Space.com|accessdate=24a de Julio 2015|date=4a de Januaro 2013}}</ref> Registroj de la elsendaĵo de Armstrong ne pruvis klare la anglalingvan nedifinan artikolon "a" antaŭ "man", tio estas "unu homo" anstataŭ "homo", kvankam la NASA kaj Armstrong mem insistis dum jaroj ke la [[blanka bruo]] malklarigis ĝin. Armstrong estis asertinta ke li neniam estus farinta tian eraron, sed post ripetita aŭskultado de la registraĵoj, li finfine admitis ke li eble lasis fali la "a".<ref name="Snopes" /> Li poste diris ke li "estus esperante ke la historio estus haviginta al mi la flekseblecon por lasi fali la silabon kaj kompreni ke ĝi estis certe intencita, eĉ se ĝi ne estis dirita — kvankam ĝi povus fakte okazi".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Guidebook for the scientific traveler: visiting astronomy and space|familia nomo=Nickell|persona nomo=Duane S.|dato=2008|eldoninto=Rutgers University Press|ISBN=978-0-8135-4374-1|paĝo=175}}</ref> [[Dosiero:Armstrong on Moon (As11-40-5886) (cropped).jpg|eta|Armstrong sur la Luno.]] Ekde tiam oni plendis, ke [[Akustiko|akustika]] analizo de la registraĵo pruvas la eston de la perdita "a";<ref name="Snopes" /><ref>{{cite news |last=Goddard |first=Jacqui |title=One small word is one giant sigh of relief for Armstrong |work=[[The Times]] |location=London |date=2a de Oktobro, 2006 |url=http://www.thetimes.co.uk/tto/news/world/americas/article2000645.ece |accessdate=31a de Decembro, 2012}}</ref> Peter Shann Ford, aŭstrali-loĝanta komputilprogramisto, aplikis ciferecan kaj aŭdioanalizon kaj postulis ke Armstrong fakte diris "a man", sed la "a" estis neaŭdebla pro la limigoj de la komunika teknologio tiame.<ref name="Snopes" /><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.collectspace.com/news/news-100306a.html|titolo=Electronic Evidence and Physiological Reasoning Identifying the Elusive Vowel "a" in Neil Armstrong's Statement on First Stepping onto the Lunar Surface|alirdato=28a de Aŭgusto 2007|familia nomo=Ford|persona nomo=Peter Shann|dato=17a de Septembro 2006|verko=CollectSpace.com}}</ref><ref>{{cite news |title=Software Finds Missing 'a' in Armstrong's Moon Quote |work=[[CNN]].com |agency=Associated Press |date=1a de Oktobro, 2006 |url=http://www.cnn.com/2006/US/09/30/moon.quote.ap/index.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061004151135/http://www.cnn.com/2006/US/09/30/moon.quote.ap/index.html |archivedate=4a de Oktobro, 2006 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061004151135/http://www.cnn.com/2006/US/09/30/moon.quote.ap/index.html |arkivdato=2006-10-04 }}</ref> Ford kaj James R. Hansen, rajtigita biografiisto de Armstrong, prezentis tiujn trovojn al Armstrong kaj al reprezentantoj de la NASA, kiuj kondukis siajn proprajn analizojn.<ref>{{cite news |last=Smith |first=Veronica |title=Armstrong's Moon landing speech rewritten |work=Cosmos Magazine |agency=Agence France-Presse |date=2a de Oktobro, 2006 |url=http://www.cosmosmagazine.com/node/717 |accessdate=29a de Aŭgusto, 2007 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070831202457/http://www.cosmosmagazine.com/node/717 |arkivdato=2007-08-31 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cosmosmagazine.com/node/717 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070831202457/http://www.cosmosmagazine.com/node/717 |arkivdato=2007-08-31 }}</ref> Armstrong trovis la analizo de Ford "konvinka."<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/4225505.html|titolo=High-tech analysis may rewrite space history|alirdato=30a de Septembro 2006|familia nomo=Carreau|persona nomo=Mark|dato=29a de Septembro 2006|verkaĵo=Houston Chronicle}}</ref> Tamen, la artikolo de Ford estis publikigita en la retejo de Ford pli ol en duoble reviziita [[scienca gazeto]], kaj lingvistoj David Beaver kaj Mark Liberman verkis pri sia propra [[skeptikismo]] pri la postuloj de Ford en la [[blogo]] ''Language Log''.<ref> * {{Citaĵo el la reto|url=http://itre.cis.upenn.edu/%7Emyl/languagelog/archives/003630.html|titolo=One small step backwards|aŭtoro=Language Log}} (including audio) * {{Citaĵo el la reto|url=http://itre.cis.upenn.edu/%7Emyl/languagelog/archives/003632.html|titolo=One 75-millisecond step before a "man"|aŭtoro=Language Log}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/003634.html|titolo=Armstrong's abbreviated article: the smoking gun?|aŭtoro=Language Log}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://itre.cis.upenn.edu/%7Emyl/languagelog/archives/003635.html|titolo=Armstrong's abbreviated article: notes from the expert|aŭtoro=Language Log}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/003639.html|titolo=First Korean on the moon!|aŭtoro=Language Log}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/003645.html|titolo=What Neil Armstrong said|aŭtoro=Language Log}} </ref> Tiele, la transskriboj de la NASA plumontras la "a" interparenteze.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/alsj/a11/a11.step.html|titolo=One Small Step, time 109:24:23|alirdato=18a de Decembro 2012|familia nomo=Jones|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130102060848/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/alsj/a11/a11.step.html|arkivdato=2013-01-02}}</ref> Duoble reviziita studo de 2016 denove konkludis ke estis Armstrong kiu estis inkludinta la artikolon.<ref>{{Cite journal |last1= Baese-Berk |first1= M. M. |last2= Dilley |first2= L. C. |last3= Schmidt |first3= S. |last4= Morrill |first4= T. H. |last5= Pitt |first5= M. A. |year= 2016 |title= Revisiting Neil Armstrong's Moon-Landing Quote: Implications for Speech Perception, Function Word Reduction, and Acoustic Ambiguity |journal= PLoS ONE |volume= 11 |number= 9 |at= e0155975 |doi= 10.1371/journal.pone.0155975 |issn = 1932-6203 }}</ref> Kiam Armstrong faris sian [[proklamo]]n, [[Voice of America]] estis reelsendita rekte tra la [[BBC]] kaj tra multaj aliaj stacioj tutmonde. La ĉirkaŭkalkulita tutmonda aŭskultantaro en tiu momento estis de 450 milionoj da aŭskultantoj,<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Voice of America: A History|familia nomo=Heil|persona nomo=Alan L.|dato=2003|ISBN=0-231-12674-3}}</ref> el ĉirkaŭkalkulita tiama tutmonda loĝantaro de 3.631 mil milionoj da personoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.infoplease.com/year/1969.html|titolo=Information Please world statistics|alirdato=2a de Oktobro 2007}}</ref> [[Dosiero:Apollo 11 first step.jpg|eta|maldekstra|alt=A low-quality photo of a television monitor showing Armstrong on the lunar module's ladder|Armstrong, unu aŭ du minutoj antaŭ fari la unuan paŝon sur la Luno.]] Ĉirkaŭ 20 minutojn post la unua paŝado, Aldrin aliĝis al Armstrong sur la luna surfaco kaj iĝis tiele la dua homo kiu piediris sur la Luno, kaj la duopo ekis siajn taskojn de esplorado pri kiel facile persono povas operacii sur la luna surfaco. Jam dekomence, ili surlunigis [[memortabulo]]n de sia flugo, kaj ankaŭ plantis la [[Flago de Usono|flagon de Usono]]. La flago uzita en tiu misio havis metalan bastoneton por teni ĝin horizontale el ties fosto. Ĉar la bastoneto ne estis tute etendita, kaj la flago estis estinta forte faldita kaj pakita dum la veturado, finfine la flago rezultis kun iome onda aspekto, kvazaŭ estus venteto.<ref>Greene, Nick. "A Lunar Odyssey". Apollo 11 Mission. About.com. p. 3. [https://www.thoughtco.com/apollo-11-mission-3071335] Alirita en la 28a de Aŭgusto, 2007.</ref> En la fotoregistro de Apollo 11 estas nur kvin fotoj de Armstrong parte montrita aŭ respegulita. La misio estis planita je minute, kaj la majoritato de fotaj taskoj estis plenumita de Armstrong per unusola [[fotilo]] [[Hasselblad]].<ref name="AS11-40-5886">"[http://next.nasa.gov/alsj/a11/a11.5886.html AS11-40-5886] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110728042723/http://next.nasa.gov/alsj/a11/a11.5886.html |date=2011-07-28 }}" ''Apollo Lunar Surface Journal''. 2a de Marto, 2010. Konsultita la 13an de Majo, 2011.</ref> Post helpi munti la sciencan eksperimentan aparataron de Apollo, Armstrong piediris al tio kio estas nune konata kiel Orienta Kratero, 59 m oriente de la LM, nome la plej granda distanco veturita el la LM dum la misio. La fina tasko de Armstrong estis memorigi al Aldrin lasi malgrandan aron de memoraĵoj pri la mortintaj sovetaj [[kosmonaŭto]]j [[Juri Gagarin]] kaj [[Vladimir Komarov]], kaj la kosmonaŭtoj de Apollo 1 nome Gus Grissom, Edward White kaj Roger B. Chaffee.<ref>{{cite web |last1=Jones |first1=Eric M. |last2=Glover |first2=Ken |title=EASEP Deployment and Closeout |url=http://www.hq.nasa.gov/alsj/a11/a11.clsout.html |work=Apollo Lunar Surface Journal |publisher=NASA |accessdate=28a de Marto, 2014 |at=111:36:38 |date=1995 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140225025455/http://www.hq.nasa.gov/alsj/a11/a11.clsout.html |archivedate=2014-02-25 }}</ref> La tempo pasinta en EVA dum Apollo 11 estis ĉirkaŭ du horojn kaj duono, nome la plej mallonga el ajna de ses allunigaj misioj Apollo;<ref name=ApolloSum/> kaj ĉiuj el la postaj kvin allunigoj estis atribuitaj al laŭgradaj pli longaj periodoj de agadoj EVA — la ŝipanaro de [[Apollo 17|Apollo&nbsp;17]], kompare, paŝis ĉirkaŭ 22 horojn esplore de la luna surfaco.<ref name=ApolloSum>{{Citaĵo el la reto|url=http://history.nasa.gov/SP-4214/app5.html|titolo=Summary Data on Apollo Missions|alirdato=20a de Majo 2011|eldoninto=NASA}}</ref> En intervjuo de 2010, Armstrong klarigis ke la NASA limigis sian piediradon surlunan al du horoj ĉar ili estis necertaj kiel al [[kosmovesto]]j estos eltenantaj la ekstreman temperaturon de la Luno.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.space.com/10469-neil-armstrong-explains-famous-apollo-11-moonwalk.html|titolo=Neil Armstrong Explains His Famous Apollo 11 Moonwalk|alirdato=14a de Oktobro 2013|eldoninto=Space.com}}</ref> En 2013, la fotaro de la gazeto ''[[Popular Science]]'' inkludis foton kiun Armstrong faris de Aldrin sed lia propra bildo estas videbla sur la [[kasko]] de Aldrin kiel unu el la plej bonaj kosmonaŭtaj [[memportreto]]j.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.popsci.com/gallery/best-astronaut-selfies|titolo=Best Astronaut Selfies|alirdato=27a de Decembro 2013|eldoninto=Popular Science Magazine}}</ref> ===== Reveno al la Tero ===== [[Dosiero:President Nixon welcomes the Apollo 11 astronauts aboard the U.S.S. Hornet.jpg|eta|alt=Photo of the three crew members smiling at the [[President of the United States|President]] through the glass window of their quarantine chamber. President Nixon is standing at a microphone, also smiling.|La ŝipanaro de Apollo 11 kaj la Prezidento [[Richard Nixon|Nixon]] dum la post-misia kvarantena periodo.]] Post ili re-eniris en la LM, oni fermis kaj sigelis la pordon. Dum la preparo por la ekeliro el la luna surfaco, Armstrong kaj Aldrin malkovris ke en siaj fortikaj kosmovestoj, ili estis rompintaj la ŝaltilon por la ascenda motoro; uzante parton de [[skribilo]], ili ŝaltis la cirkvitan rompilon por funkciigi la lanĉosekvencon.<ref>Hansen 2005, pp. 489–490</ref> La luna modulo poste pluis al sia rendevuo kaj kuniĝis kun ''Columbia'', nome la komanda kaj serva modulo. La tri kosmonaŭtoj revenis al la Tero kaj falis suben en la [[Pacifika Oceano|Pacifikan Oceanon]], kie ili estis plukitaj de la [[aviadilŝipo]] ''USS Hornet (CV-12)''.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1969-059A|titolo=Apollo 11 Command and Service Module (CSM)|alirdato=26a de Aŭgusto 2012|eldoninto=NASA}}</ref> Post esti liberigita el 18-taga [[kvaranteno]] por certigi ke ili ne elprenis [[infekto]]n aŭ [[malsano]]n el la Luno, la ŝipanaro estis veturigita tra Usono kaj ĉirkaŭ la mondo kiel parto de 45-taga turneo "Giganta Salto". Armstrong poste partoprenis en la spektaklo de [[Bob Hope]] de 1969 por la [[United Service Organizations|USO]], ĉefe por la [[vjetnama milito]].<ref>Hansen 2005, p. 580.</ref> Poste el la 29a-31a de Oktobro, 1969, li kaj la resto de la kosmonaŭtoj de [[Apollo 11]] vizitis la urbon [[Teherano]], ĉefurbo de [[Irano]], kie ili renkontiĝis kun la [[Ŝaho]] [[Mohammad Reza Pahlavi]] kaj la resto de la [[reĝa familio]]. En Majo 1970, Armstrong veturis al la [[Sovetunio]] por prezenti prelegon ĉe la 13a jara konferenco de la Internacia [[Komitato pri Kosma Esplorado]]; post alveno en [[Sankt-Peterburgo|Leningradon]] el [[Pollando]], li veturis al [[Moskvo]] kie li renkontiĝis kun la [[ĉefministro]] [[Aleksej Kosigin]]. Li estis la unua okcidentano kiu vidis la [[Supersona rapido|supersonan]] [[Tupolev Tu-144]] kaj faris turneon por la [[Kosmonaŭta Trejnejo Jurij Gagarin]], kiun Armstrong priskribis kiel "iomete [[Viktoriana epoko|Viktoria]] laŭnature".<ref>Hansen 2005, p. 583.</ref> fine de la tago, li estis surprizita ĉar vidis iaman fimeton de la lanĉo de [[Sojuz 9]] — Armstrong ne sciis ankoraŭ ke la misio estis okazinta, kvankam [[Valentina Tereŝkova]] estis estinta ŝia gasto kaj ŝia edzo, [[Andrijan Nikolajev]], estis estinta en la kosmoŝipo.<ref>Hansen 2005, pp. 582–584.</ref> == Postkariero == Post lia retiriĝo el [[NASA]] en [[1971]], li okupis profesoran postenon en la [[universitato de Cincinnati]]. De [[1985]] ĝis [[1986]] li estis en la nacia komisiono pri kosmoveturado, kaj en [[1986]] li fariĝis dua prezidanto de la komisiono ekzamenanta la eksplodon de la [[kosmoŝipo]] ''[[Challenger]]''. === Instruado === <!--[[Dosiero:Neil Armstrong Hall of Engineering.png|eta|maldekstra|alt=Photo of a statue of Neil Armstrong sitting on a ledge. The words "Neil Armstrong Hall of Engineering" are visible on the building in the background.|''Neil Armstrong Hall of Engineering''<br />ĉe la [[Universitato Purdue]].]]--> Armstrong anoncis tuj post la flugo de Apollo 11 ke li ne planas flugi al la spaco denove.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.theguardian.com/science/2009/jul/09/apollo-astronauts-walking-moon|titolo=The Moon Walkers: Twelve Men Who Have Visited Another World|alirdato=3a de Majo 2011|familia nomo=Riley|persona nomo=Christopher|dato=10a de Julio 2009|eldoninto=Guardian.co.uk}}</ref> Li estis nomumita Deputita Asocia Administranto por [[aeronaŭtiko]] de la Oficejo de Antaŭenira Esplorado kaj Teknologio, de la Agentejo por Antaŭenira Esplorprojektoj ([[DARPA|ARPA]]), sed li servis en tiu posteno dum nur unu jaro, kaj rezignis el ĝi kaj el la NASA kiel tuto en 1971.<ref>Hansen 2005, p. 584.</ref> Li akceptis instruan postenon en la Departemento de [[Aerospaca scienco|Aerospaca Inĝenierado]] ĉe la [[Universitato de Cincinnati]],<ref>{{Cite web|title = Neil Armstrong Remembered|url = http://ceas.uc.edu/about/neil-armstrong-remembered.html|website = University of Cincinnati|accessdate = 2015-11-28|language = en-US|archiveurl = https://web.archive.org/web/20151208165113/http://ceas.uc.edu/about/neil-armstrong-remembered.html|archivedate = 2015-12-08}}</ref> decidinte al Cincinnati super aliaj universitatoj, inkludi sian ''[[alma mater]]'', Purdue, ĉar ĝi havis malgrandan aerospacan departementon; li esperis ke la fakultatanoj ne estus ĝenataj de la fakto ke li venis rekte al la profesoreco havinte nur la usonan magistriĝon.<ref name="a11 crew">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hq.nasa.gov/alsj/a11/a11.crew.html|titolo=Apollo 11 Crew Information|alirdato=28a de Aŭgusto 2007|dato=1a de Novembro 2005|verko=Apollo 11 Lunar Surface Journal|eldoninto=NASA|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070828070600/http://www.hq.nasa.gov/alsj/a11/a11.crew.html|arkivdato=2007-08-28}}</ref> Li eklaboris dum li estis stacie ĉe Edwards jarojn antaŭe, kaj finfine kompletis ĝin post Apollo 11 pere de prezentado de informo pri variaj aspektoj de Apollo, anstataŭe [[tezo]]n pri ŝajnigo de hipersona flugo. La oficiala labortitolo kiun li ricevis ĉe Cincinnati estis Universitata Profesoro de Aerospaca Inĝenierado. Post instrui dum ok jaroj, li rezignis en 1979 sen klarigi siajn tialojn por retiriĝo.<ref>Hansen, pp. 590–594.</ref> === Esplorado pri akcidentoj de NASA === Armstrong servis al du esploradoj pri kosmoflugaj akcidentoj. La unua estis en 1970, post [[Apollo 13]], kie kiel parto de la [[Stabo (armeo)|stabanaro]] de [[Edgar Cortright]], li produktis detalan [[kronologio]]n de la flugo. Armstrong kontraŭis la rekomendon de la informo por re-desegni la oksigenujojn de la servomodulo, nome la fonto de la eksplodo.<ref>Hansen, pp. 600–603.</ref> En 1986, la Prezidento [[Ronald Reagan]] nomumis lin por la Komisio Rogers kiu esploris la katastrofon de la [[Kosmopramo Challenger]] de tiu jaro. Kiel vicparolanto, Armstrong estis zorge de la operacia flanko de la komisio.<ref>Hansen, pp. 610–616.</ref> === Negocaj aktivecoj === [[Dosiero:NASALegendsUSO.jpg|eta|maldekstra|Neil Armstrong (dua el dekstre meze de la strio) vizitas kun usonaj aerfortanoj dum halto de Marto 2010 [[United Service Organizations|USO]] en [[Sudokcidenta Azio]]. Side ĉe li maldekstre estas kosmonaŭtoj [[Jim Lovell]] kaj [[Gene Cernan]].]] Post Armstrong retiriĝis el la NASA en 1971, li agadis kiel [[proparolanto]] por kelkaj negocoj. La unua kompanio al kiu li sukcese alproksimiĝis estis [[Chrysler]], por kiu li aperis en reklamado starte en Januaro 1979. Armstrong pensis, ke ili havis fortan inĝenieran divizion, kaj krome ili estis en financa malfacilo. Li poste agadis kiel proparolanto por aliaj kompanoj, kiaj General Time Corporation kaj la Bankers Association of America. Li plie agadis kiel proparolanto nur por usonaj negocoj.<ref>Hansen, p. 595.</ref> Kun proparolantaj taskoj, li servis ankaŭ al [[estraro]] de kelkaj komercaj kompanioj, kiel Marathon Oil, Learjet, Cinergy (Cincinnati Gas & Electric Company), Taft Broadcasting, [[United Airlines]], Eaton Corporation, AIL Systems kaj Thiokol.<ref>Hansen, pp. 596–598.</ref> Li aliĝis al estraro de Thiokol post ke li servis por la Komisio Rogers; fakte la [[Space Shuttle]] ''[[Challenger (kosmopramo)|Challenger]]'' estis detruita pro problemo kun la Thiokol-fabrikitaj solidaj raketaj [[Elektra potencialo|elektropotenciloj]]. Li retiriĝis kiel proparolanto de la estraro de EDO Corporation en 2002.<ref>"EDO Corporation CEO James M. Smith to become Chairman upon retirement of Neil A. Armstrong" (Press release). EDO Corporation. 8a de Februaro, 2000. Arkivita el la originalo la 17an de Oktobro, 2006. [https://web.archive.org/web/20061017094755/http://www.edocorp.com/pr2002/02r0208.htm] Alirita la 1an de Julio, 2006.</ref> === Nordpolusa esplorado === En 1985, profesia [[Ekspedicio|ekspediciestro]] Mike Dunn organizis veturon por porti la tiam "plej grandaj esploristoj" al la [[Norda Poluso]]. La grupo inkludis Armstrong, [[Edmund Hillary]], ties filo Peter, [[Steve Fossett]], kaj [[Patrick Morrow]], kaj alvenis tien la 6an de Aprilo, 1985. Armstrong diris ke li estas scivolema vidi kiel aspektas la Norda Poluso el grunda nivelo, ĉar li estis vidinta ĝin nur el la Luno.<ref>{{Cite web|url=http://www.atlasobscura.com/articles/neil-armstrong-and-sir-edmund-hillarys-trip-to-the-north-pole|title=When Neil Armstrong and Edmund Hillary Took a Trip to the North Pole|date=2013-08-27|website=Atlas Obscura|access-date=2016-05-19}}</ref> == Persona vivo == [[Dosiero:Neil Armstrong at 50th anniversary of John Glenn's first spaceflight.jpg|eta|Armstrong parolas en Februaro 2012 en la 50a jariĝo de la unua kosmoflugo de [[John Glenn]].]] Malkiel iamaj kosmonaŭtoj kiuj aktive serĉis politikajn karierojn post lasi NASA (kiel [[Usona Senato|usonaj senatanoj]] [[John Glenn]] [[Demokrata Partio (Usono)|(D-OH, 1974–1999)]] kaj [[Harrison Schmitt]] [[Respublikana Partio (Usono)|(R-NM, 1977–1983)]]), malgraŭ ke Armstrong estis alproksimigita de politikaj grupoj el ambaŭ partioj, sed li malakceptis ĉiujn proponojn. Li priskribis siajn politikajn tendencojn kiel favoraj al la rajtoj de la ŝtatoj kaj malfavora al la fakto ke Usono agu kiel la "[[monda policano]]".<ref>Hansen 2005, pp. 600–601.</ref> Fine de la 1950-aj jaroj, Armstrong kandidatis je loka [[Metodista eklezio|Metodisma eklezio]] por estri skoltan trupon. Demandite pri sia religia aliĝo, li etikedis sin kiel [[Deismo|deisto]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=First Man: The Life of Neil A. Armstrong|familia nomo=Hansen|persona nomo=James R.|dato=2005|eldoninto=Simon and Schuster|citaĵo=It is clear that by the time Armstrong returned from Korea in 1952 he had become a type of deist, a person whose belief in God was founded on reason rather than on revelation, and on an understanding of God's natural laws rather than on the authority of any particular creed or church doctrine. While working as a test pilot in Southern California in the late 1950s, Armstrong applied at a local Methodist church to lead a Boy Scout troop. Where the form asked for his religious affiliation, Neil wrote the word "Deist."|ISBN=978-0-7432-8171-3|paĝo=33}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://sydney.edu.au/research/spacenet/news-events/20150402.shtml|titolo=Sydney SpaceNet Events|verko=sydney.edu.au}}</ref> Lia patrino poste diris ke la religiaj kredoj de Armstrong okazigis al ŝi penon kaj doloron en sia posta vivo ĉar ŝi estis pli religia.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=First Man: The Life of Neil A. Armstrong|familia nomo=Hansen|persona nomo=James R.|dato=2005|eldoninto=Simon and Schuster|citaĵo=[Neil Armstrong's mother] wrote on October 27, 1969, to a Methodist minister in Iowa&nbsp;..."but when he was a senior in high school, and even more in college, he began wondering about the truth of Jesus Christ. I felt sure he was praying less&nbsp;... [Today] he is not teaching his own two fine sons about Jesus Christ. This fact causes a million swords to be pierced through my heart constantly."|ISBN=978-0-7432-8171-3|paĝo=35}}</ref> Ankaŭ ''[[First Man: The Life of Neil A. Armstrong]]'', lia oficiala biografio, priskribas lin kiel deisto. En 1972, Armstrong estis bonvenigita en la urbo [[Langholm]], [[Skotlando]], nome la tradicia sidejo de la [[klano Armstrong]]; li estis farita la unua libera homo de la ''burgh'', kaj deklaris feliĉe la urbon kiel sia hejmo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8158762.stm|titolo=Recalling Moon man's 'muckle' leap|alirdato=20a de Julio 2009|familia nomo=Johnston|persona nomo=Willie|dato=20a de Julio 2009|verkaĵo=BBC News}}</ref> La [[Pacjuĝisto]] legis el nevalida 400-jaraĝa leĝo kiu postulis lin pendumi ajnan Armstrong trovita en la urbo.<ref>Hansen 2005, p. 13.</ref> En Novembro 1978, Armstrong estis laborante en sia [[farmo]] ĉe [[Lebanon (Ohio)]]. Kiam li saltis el la malantaŭo de sia grenkamiono, lia [[nuptoringo]] kaptiĝis en la rado, forigante la pinton de la [[ringofingro]] de lia maldekstra mano. Li kolektis la vunditan fingron kaj metis ĝin en [[glacio]], kaj [[Kirurgio|kirurgoj]] religis ĝin ĉe la Juda Hospitalo de [[Louisville]], [[Kentucky]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=First Man: The Life of Neil A. Armstrong|alirdato=15a de Januaro 2017|familia nomo=Hansen|persona nomo=James R.|dato=2005|eldoninto=Simon & Schuster|paĝo=608}}</ref> En Februaro 1991, unu jaron post la morto de sia patro, kaj naŭ monatojn post la morto de sia patrino, li suferis mildan [[koratako]]<nowiki/>n dum li estis skiante kun amikoj ĉe [[Aspen (Koloradio)]].<ref>Hansen 2005, pp. 639–640.</ref> Armstrong edziĝis al sia unua edzino Janet Shearon la 28an de Januaro, 1956. Ties unua filo Eric naskiĝis en 1957, sekve de filino, Karen, en 1959. Karen mortiĝis pro cerba tumoro en Januaro 1962, kaj la dua filo de la paro nome Mark naskiĝis en 1963.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.biography.com/people/neil-armstrong-9188943|titolo=Neil Armstrong, First Man on Moon, Dies at 82|alirdato=28a de Aŭgusto 2012|eldoninto=A+E Networks}}</ref> La unua edzino de Armstrong, nome Janet, [[Divorco|divorcis]] el li en 1994, post 38 jaroj de geedzeco.<ref>{{cite news |last=Schorn |first=Daniel |title=Being The First Man On The Moon |work=60 Minutes |publisher=CBS News |date=2a de Julio, 2006 |url=http://www.cbsnews.com/stories/2005/11/03/60minutes/main1008288_page3.shtml |accessdate=9a de Januaro, 2011 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101013013459/http://www.cbsnews.com/stories/2005/11/03/60minutes/main1008288_page3.shtml |arkivdato=2010-10-13 }}</ref> Li estis renkontinta sian duan edzinon, nome Carol Held Knight (n. 1945),<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.rightentertainment.com/?p=6272|titolo=Carol Held Knight: Neil Armstrong's Wife, Family Survive (Photos)|alirdato=16a de Septembro 2012|familia nomo=Cain|persona nomo=Pat|dato=25a de Aŭgusto 2012}}</ref> en 1992 je golfa konkurenco, kie ili estis sidintaj kune ĉe matenmanĝa tablo. Ŝi estis dirinta malmulte al Armstrong, sed du semajnojn poste ŝi ricevis alvokon el li demandante kion ŝi estis farante — ŝi respondis ke ŝi estis forhakinta [[ĉerizarbo]]n; 35 minutojn poste Armstrong estis ĉe ŝi helponte. Ili geedziĝis la 12an de Junio, 1994, en Ohio, kaj poste ili havis duan ceremonion, ĉe [[Ranĉo]] San Isidro, en [[Kalifornio]]. Li loĝis en [[Indian Hill (Ohio)]].<ref>{{cite news |last=Johnston |first=John |last2=Amrhein |first2=Saundra |last3=Thompson |first3=Richelle |title=Neil Armstrong, Reluctant Hero |date=18a de Julio, 1999 |work=The Cincinnati Enquirer |url=http://www.enquirer.com/editions/1999/07/18/loc_neil_armstrong_the.html }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200518093111/http://www.enquirer.com/editions/1999/07/18/loc_neil_armstrong_the.html/ |date=2020-05-18 }}</ref> Armstrong estas ĝenerale referencata kiel "reluctant" (obstina) usona heroo. [[John Glenn]], la unua usonano kiu orbitis la Teron, rememoris pri la legendan [[humileco]]n de Armstrong. "Li ne sentis kiel li devus [[Ĉarlatano|ĉarlatani]] sin mem," diris la iama senatano el Ohio al [[CNN]].<ref>{{cite web |title=Birjees S Hussain: One final leap for Neil&nbsp;... |publisher=gulftoday.ae |date=August 31, 2012 |url=http://gulftoday.ae/portal/506ecc20-6263-4750-a26d-4abffc2f8428.aspx |accessdate=27a de Novembro, 2012 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180918011256/http://gulftoday.ae/portal/506ecc20-6263-4750-a26d-4abffc2f8428.aspx |arkivdato=2018-09-18 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://gulftoday.ae/portal/506ecc20-6263-4750-a26d-4abffc2f8428.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180918011256/http://gulftoday.ae/portal/506ecc20-6263-4750-a26d-4abffc2f8428.aspx |arkivdato=2018-09-18 }}</ref> "Li estis humila persono, kaj tiele li restis post sia alluna flugo, same kiel antaŭe." [[Dosiero:Quincy Jones, John Glenn, and Neil Armstrong during NASA's 50th anniversary gala.jpg|eta|maldekstra|alt=Photo|[[Quincy Jones]] prezentas platenajn kopiojn de "[[Fly Me to the Moon]]" (flugigu min lunen) al [[John Glenn]] (''maldekstre'') kaj Armstrong, 24a de Septembro, 2008.]] Post 1994, Armstrong malakceptis ĉiujn petojn de [[aŭtografo]]j ĉar li estis konstatinta ke liaj subskribaĵoj estis vendataj kontraŭ grandaj monkvantoj kaj ke multaj [[Falsado|falsaĵoj]] estis cirkulantaj; la petoj kiujn li estis ricevinta siavice ricevis formulan leteron kiel respondo, kiu diris ke li estis ĉesinta subskribi ion ajn. Kvankam lia ne-aŭtografa decido estis bone konata, la aŭtoro [[Andrew Smith]] observis ke personoj ĉe la 2002 Reno Air Races ankoraŭ klopodis akiri subskribon, kaj unu persono eĉ asertis, "Se vi ŝovas ion sufiĉe proksime al li antaŭ lia vizaĝo, li subskribos."<ref>Smith 2005, p. 134.</ref> Li ankaŭ ĉesis sendi gratulajn leterojn al novaj skoltoj ''Eagle Scouts'', ĉar li kredis ke tiuj leteroj estis venintaj el personoj kiuj ne konas la skoltojn persone.<ref>Hansen 2005, p. 623.</ref> Uzado de la nomo, bildo, kaj famaj citaĵoj de Armstrong okazigis al li problemojn laŭlonge de la jaroj. [[MTV]] deziris uzi lian citaĵon por sia nune-fama identeca priskribo de Apollo 11 surteriĝo kiam ĝi estis lanĉita en 1981, sed li malakceptis.<ref name=VanityFair>{{cite news |last=Anson |first=Robert Sam |title=Birth of an MTV Nation |work=[[Vanity Fair]]|date=Novembro 2000 |location=New York Sam |url=http://www.vanityfair.com/culture/features/2000/11/mtv200011?printable=true&currentPage=allPittman }}</ref> Armstrong [[Proceso (juro)|jurprocesis]] kontraŭ la fama entrepreno de [[gratulkarto]]j ''Hallmark Cards'' en 1994 post ili estis uzanta lian nomon kaj registron de lia citaĵo "unu malgranda paŝo" en [[Kristnasko|kristnaska]] ornamaĵo sen permeso. La proceso estis forigita el [[Tribunalo (juro)|tribunalo]]<ref>Hansen 2005, p. 628.</ref> kontraŭ nediskonigita monkvanto kiun Armstrong donacis al Purdue.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://articles.chicagotribune.com/1995-12-02/business/9512020040_1_neil-armstrong-hallmark-cards-ornament|titolo=Neil Armstrong, Hallmark Settle|alirdato=19a de Majo 2011|dato=2a de Decembro 1995|verkaĵo=Chicago Tribune}}</ref> En Majo 2005, Armstrong vidiĝis ene de malofta jura disputo kun sia [[barbiro]] de 20 jaroj, nome Mark Sizemore.<ref>{{Cite web|title = One Small Snip Of Hair...|url = http://www.thesmokinggun.com/file/one-small-snip-hair|website = The Smoking Gun|accessdate = 2015-07-20}}</ref> Post fortondi la hararon de Armstrong, Sizemore vendis iome el ĝi al kolektanto por 3,000 usonaj dolaroj sen kono aŭ permeso de Armstrong.<ref>{{Cite news |title=Armstrong, barber in fight over locks |work=Dayton Daily News |location=Ohio |date=1a de Junio, 2005 |url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-11945915.html |accessdate=17a de Majo, 2011 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121106001601/http://www.highbeam.com/doc/1P2-11945915.html |arkivdato=2012-11-06 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121106001601/http://www.highbeam.com/doc/1P2-11945915.html |date=2012-11-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-11945915.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121106001601/http://www.highbeam.com/doc/1P2-11945915.html |arkivdato=2012-11-06 }}</ref> Armstrong minacis per jura agado kontraŭ Sizemore se li ne revenigis la hararon aŭ donacis la enspezon al [[bonfara organizo]] elektita de Armstrong. Malkapabla revenigi la hararon, Sizemore faris kiel Armstrong postulis de li <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://history1900s.about.com/b/2005/06/05/barber-sold-neil-armstrongs-hair.htm|titolo=Barber Sold Neil Armstrong's Hair|alirdato=29a de Aŭgusto 2007|familia nomo=Rosenberg|persona nomo=Jennifer|dato=5a de Junio 2005|verko=About.com|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080621121623/http://history1900s.about.com/b/2005/06/05/barber-sold-neil-armstrongs-hair.htm|arkivdato=2008-06-21}}</ref>. Ekde la komenco de la 1980-aj jaroj, Armstrong estis la celo de trompinformo ke li estis [[Konverto (religio)|konvertiĝinta]] al [[Islamo]] aŭskultinta la ''[[azano]]n'', nome la islama [[alvoko al preĝo]], dum li piediris surlune. La kantisto el [[Indonezio]] Suhaemi verkis kanton nome "Gema Suara Adzan di Bulan" ("La resonan sono de la preĝalvoko sur la Luno") kiu priskribis la supozitan konverton de Armstrong; la kanto estis amplekse diskonigita en variaj publikaĵoj pri novaĵoj el [[Ĝakarto]] en 1983.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=8uB6G2AVhcAC&pg=PA93|titolo=Religious Perspectives in Modern Muslim and Jewish Literatures|familia nomo=Abramson|persona nomo=Glenda|dato=2005|serio=RoutledgeCurzon Studies in Arabic and Middle-Eastern Literatures|volumo=8|eldoninto=Psychology Press|ISBN=0-415-35021-2|paĝo=93}}</ref> Aliaj similaj trompinformaj historioj estis vidataj en [[Egiptio]] kaj [[Malajzio]]. En Marto 1983, la [[Usona Ministerio por Eksterlandaj Aferoj]] respondis per la publikigo de tutmonda mesaĝo al islamanoj dirante ke Armstrong "ne konvertiĝis al Islamo".<ref name=Hansen631>Hansen 2005, pp. 630–631.</ref> Tamen, la trompinformo ne estis komplete silentigita; ĝi surfaciĝis foje dum la venontaj tri jardekoj. Parto de la konfuzo povus deveni el la simileco inter la usona loĝloko de Armstrong en [[Lebanon (Ohio)]], kaj la lando [[Libano]] (''Lebanon'', en angla lingvo), kiu havas majoritatan loĝantaron de islamanoj.<ref name=Hansen631/><ref>{{cite web |title=Neil Armstrong never converted to Islam! |date=25a de Aŭgusto, 2012 |publisher=The Arab Digest |url=http://www.thearabdigest.com/2012/08/neil-armstrong-never-converted-to-islam.html |accessdate=13a de Oktobro, 2012 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161113212320/http://www.thearabdigest.com/2012/08/neil-armstrong-never-converted-to-islam.html |arkivdato=2016-11-13 }}</ref> == Malsano kaj morto == [[Dosiero:Neil Armstrong family memorial service (201208310014HQ).jpg|eta|Foto de Armstrong kiel knabo ĉe memorservo de lia familio en [[Indian Hill (Ohio)]] ĉe Cincinnati la 31an de Aŭgusto, 2012.]] Armstrong suferis [[Ĉirkaŭiga kirurgio|ĉirkaŭigan kirurgion]] ĉe la [[Koronaria angio|koronariaj arterioj]] la 7an de Aŭgusto, 2012, por liberigi ŝtopitajn koronariajn arteriojn.<ref>{{cite web |title=Armstrong, First Man on the Moon, Recovering From Heart Surgery |publisher=Reuters |url=http://www.reuters.com/article/2012/08/08/us-usa-people-armstrong-idUSBRE8771KU20120808 |accessdate=8a de Aŭgusto, 2012 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120809070811/http://www.reuters.com/article/2012/08/08/us-usa-people-armstrong-idUSBRE8771KU20120808 |arkivdato=2012-08-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.reuters.com/article/2012/08/08/us-usa-people-armstrong-idUSBRE8771KU20120808 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120809070811/http://www.reuters.com/article/2012/08/08/us-usa-people-armstrong-idUSBRE8771KU20120808 |arkivdato=2012-08-09 }}</ref> Kvankam oni informis ke li bone estis rekuperanta sin,<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://articles.latimes.com/2012/aug/09/science/la-sci-sn-armstrong-heart-surgery-20120809|titolo=Neil Armstrong recovering well after cardiac bypass surgery|alirdato=5a de Januaro 2014|familia nomo=H. Maugh II|persona nomo=Thomas|dato=9a de Aŭgusto 2012|eldoninto=Tribune Company|verkaĵo=Los Angeles Times}}</ref> li disvolvigis komplikaĵojn en la hospitalo kaj mortiĝis en la 25a de Aŭgusto, en Cincinnati, Ohio.<ref name=CNN-Armstrong-Death /> Post sia morto, Armstrong estis priskribita, en dokumento elsendita de la [[Blanka Domo]], kiel "inter la plej grandaj el usonaj herooj — ne nur de sia tempo, sed de ĉiuj tempoj".<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://blogs.wsj.com/washwire/2012/08/25/president-obamas-statement-on-neil-armstrongs-death/|titolo=President Obama's Statement on Neil Armstrong's Death|alirdato=26a de Aŭgusto 2012|dato=25a de Aŭgusto 2012|eldoninto=Wall Street Journal}}</ref><ref name="AP-death">{{cite news |title=Neil Armstrong, First Man on Moon, Dies at 82 |date=25a de Aŭgusto, 2012 |work=The New York Times |agency=Associated Press |url=https://www.nytimes.com/2012/08/26/science/space/neil-armstrong-dies-first-man-on-moon.html |accessdate=25a de Aŭgusto, 2012}}</ref> Tiu dokumento poste diris ke Armstrong estis portinta la aspirojn de la usonaj civitanoj kaj ke li estis haviginta "momenton de homara atingo kiu neniam estos forgesita."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.whitehouse.gov/the-press-office/2012/08/25/statement-president-passing-neil-armstrong|titolo=Statement by the President on the Passing of Neil Armstrong|alirdato=26a de Aŭgusto 2012|eldoninto=The White House, Office of the Press Secretary|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120826022403/http://www.whitehouse.gov/the-press-office/2012/08/25/statement-president-passing-neil-armstrong|arkivdato=2012-08-26}}</ref> Lia familio publikigis dokumenton priskribante Armstrong kiel "obstina usona heroo [kiu estis] servinta sian nacion fiere, kiel ŝiparmea militpiloto, testopiloto, kaj astronaŭto... Kvankam ni bedaŭras la perdon de tre bona homo, ni ankaŭ celebras sian rimarkindan vivon kaj esperas ke ĝi utilu kiel ekzemplo al junuloj ĉirkaŭ la tuta mondo por labori forte kaj realigi siajn revojn, por esti emaj esplori kaj puŝi la limojn, kaj sindoneme servi aferojn pli grandaj ol si mem. Por tiuj kiuj povas demandi kion ili povas fari por honori Neil, ni havas simplan peton. Honoru lian ekzemplon de servo, plenumo kaj modesto, kaj la venontan fojon ke vi piediru subĉiele dum klara nokto kaj vidu la lunon kiu ridetas al vi, pensu pri Neil Armstrong kaj [[Okulsigno|okulsigni]] al li."<ref name="NASA FAMILY">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2012/aug/HQ_12_600_armstrong_family.html|titolo=Family Statement Regarding the Death of Neil Armstrong|alirdato=2012-08-26|dato=2012-08-25|eldoninto=NASA}}</ref> Tio okazigis multajn reagojn, kiaj la [[kradvorto]] en [[Twitter]] "#WinkAtTheMoon" (okulsignu la lunon).<ref name="NASA FAMILY TRIBUTE Twitter HashTag">{{Citaĵo el la reto|url=https://twitter.com/search/?q=%23WinkAtTheMoon|titolo=Twitter #WinkAtTheMoon|alirdato=25a de Aŭgusto 2012|dato=25a de Aŭgusto 2012}}</ref> La kolego de Armstrong en la misio de Apollo 11, nome Buzz Aldrin, diris ke li estis "profunde tristigita de la forpaso. Mi scias ke mi estas aligita de milionoj de aliaj kiuj bedaŭras la forpaso de vera usona heroo kaj de la plej bona piloto kiun mi iam konis. Mi ege estis esperinta ke la 20an de Julio, 2019, Neil, Mike kaj mi estus stare kune por rememori la 50an Jariĝon de nia surluniĝo... Bedaŭrinde, tio ne okazos."<ref name="ALDRIN Twitter 25 AUGUST 2012">{{Citaĵo el la reto|url=https://twitter.com/TheRealBuzz/status/239488144288927744|titolo=Buzz Aldrin on Twitter about passing of Neil Armstrong|alirdato=25a de Aŭgusto 2012|dato=25a de Aŭgusto 2012|eldoninto=twitter.com}}</ref><ref name="ALDRIN Official Statement 25 AUGUST 2012">{{Citaĵo el la reto|url=http://buzzaldrin.com/buzz-aldrins-official-statement-on-the-passing-of-neil-armstrong/|titolo=Buzz Aldrin's Official Statement on the Passing of Neil Armstrong|alirdato=25a de Aŭgusto 2012|dato=25a de Aŭgusto 2012|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120830154317/http://buzzaldrin.com/buzz-aldrins-official-statement-on-the-passing-of-neil-armstrong/|arkivdato=2012-08-30}}</ref> La piloto de la komand-serva modulo de ''Apollo 11'' nome Michael Collins diris, pri Armstrong, "Li estis la plej bona, kaj li mankos al mi terure."<ref name="NASA Obituary">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nasa.gov/topics/people/features/armstrong_obit.html|titolo=Neil Armstrong: 1930–2012|alirdato=25a de Aŭgusto 2012|dato=25a de Aŭgusto 2012|eldoninto=NASA}}</ref><ref name="Collins WashPost 20120912">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.washingtonpost.com/opinions/michael-collins-the-neil-armstrong-i-knew--and-flew-with/2012/09/12/b3f7556c-fb7c-11e1-8adc-499661afe377_story.html|titolo=The Neil Armstrong I knew—and flew with|alirdato=13a de Septembro 2012|familia nomo=Collins|persona nomo=Michael|dato=12a de Septembro 2012|eldoninto=Washington Post}}</ref> La administranto de la NASA nome [[Charles F. Bolden, Jr.|Charles Bolden]] diris ke: "Dum estos historiaj libroj, Neil Armstrong estos inkludita inter tiuj, kiuj estos memorata ĉar estas li kiu faris la unuan homan paŝon sur mondo trans tiu ol la nia".<ref name="BOLDIN 25 AUGUST 2012">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2012/aug/HQ_12-601_Bolden_Statement.html|titolo=NASA Administrator Statement on Neil Armstrong's Death|alirdato=25a de Aŭgusto 2012|dato=25a de Aŭgusto 2012|eldoninto=NASA}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.aljazeera.com/news/americas/2012/08/201282519933640323.html|titolo=US space pioneer Neil Armstrong dies at 82 – Americas|alirdato=26a de Aŭgusto 2012|eldoninto=Al Jazeera English}}</ref> [[Dosiero:Neil Armstrong burial at sea (201209140008HQ).jpg|eta|maldekstra|[[Martombigo]] de Armstrong la 14an de Septembro, 2012.]] Okazis [[funebro]] honore al Armstrong la 13an de Septembro ĉe la [[Vaŝingtona Nacia Katedralo]], kies Spaca Fenestro priskribas la mision de Apollo 11 kaj tenas tranĉaĵon de roko de la Luno meze de sia [[Vitralo|vitraĵaj paneloj]].<ref name="aljazeu"/> Ĉeestis la kolegoj de Armstrong en la Apollo 11, nome Michael Collins kaj Buzz Aldrin; [[Eugene Cernan|Eugene A. Cernan]], komandanto de la misio de Apollo 17 kaj lasta homo kiu piediris sur la Luno; kaj iama Senatano kaj astronaŭto John Glenn, nome la unua usonano kiu orbitis la Teron. En [[funebra laŭdo]], [[Charles Bolden]] diris, "Neil ĉiam estos memorata ĉar estas li kiu faris la unuan homan malgrandan paŝon al mondo trans tiu nia propra, sed estis la [[kuraĝo]], [[Gracioj|gracio]], kaj humileco kiujn li montris tra sia tuta vivo estas kio plialtigis lin super la [[stelo]]j." Eugene Cernan memorigis la alproksimiĝon de Armstrong al la Luno havante malmultan [[fuelo]]n: "Kiam la aparato diris malplenon ni ĉiuj scias ke estas [[galjono]] aŭ du lasitaj en la ujo!" [[Diana Krall]] kantis la kanton "[[Fly Me to the Moon]]". [[Michael Collins (kosmonaŭto)|Michael Collins]] kondukis preĝojn. Aldrin kaj Collins foriris tuj post la evento. La komandanto de [[Apollo 15]], nome [[David Scott]], parolis al la gazetaro; li memorigis la mision de [[Gemini 8]] kun Armstrong kiam li parolis, eble por la unua fojo, pri incidento en kiu [[gluo]] verŝiĝis sur sia [[Jungilaro|ŝirmjungilaro]] kaj evitis ke ĝi fermiĝu ĝuste minutojn antaŭ la pordo devis esti sigelita aŭ la misio haltigita. Armstrong tiam alvokis la helpan piloton [[Pete Conrad]] kiu solvu la problemon, kion li faris, por pluigi la mision sen haltigi la reenan kalkulon. "Tio okazis ĉar Neil Armstrong estis teamema, li ĉiam laboris enkalkulante la teamon."<ref name="aljazeu">{{cite web |last=Terrett |first=John |title=Above the stars now |publisher=Al Jazeera English |date=15a de Septembro, 2012 |url=http://blogs.aljazeera.com/blog/americas/above-stars-now |accessdate=26a de Septembro, 2012 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-05-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150120202904/http://blogs.aljazeera.com/blog/americas/above-stars-now |arkivdato=2015-01-20 }}</ref> La 14an de Septembro, la [[Kremacio|kremaciitaj]] restaĵoj de Armstrong estis disigitaj en la [[Atlantika Oceano]] dum ceremonio de [[mara entombigo]] sur la ŝipo ''Philippine Sea''.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nasa.gov/topics/people/features/armstrong_cathedral_memorial.html|titolo=Neil Armstrong Laid to Rest in Atlantic|alirdato=14a de Septembro 2012|eldoninto=NASA|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120913211523/http://www.nasa.gov/topics/people/features/armstrong_cathedral_memorial.html|arkivdato=2012-09-13}}</ref> Flagoj estis metitaj [[Duonhisigo|duonhise]] en la tago de la funebro de Armstrong.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://content.usatoday.com/communities/theoval/post/2012/08/obama-orders-flags-at-half-staff-for-armstrong/1#.UPMU3InjlU5/|titolo=Obama orders flags at half-staff for Neil Armstrong|alirdato=13a de Januaro 2013|dato=27a de Aŭgusto 2012|eldoninto=USA Today}}</ref> == Armstrong en Esperanto == En la kvina kanto de la verko de [[Abel Montagut]] nome ''[[Poemo de Utnoa]]'' okazas asembleo de la Gobanoj ([[eksterteranoj]]). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo [[Noa]]) pere de la [[drogo]] ''anoŭdo''. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto [[Valmikio]] kaj poste la japana pentristo [[Hokusajo]] kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, unue en [[Azio]], kaj poste venas la vico de [[Fidiaso]], kaj poste [[Maria Sklodovska]], kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de [[Eŭropo]]. La venontaj [[ĉiĉerono]]j estas ankaŭ laŭvice unue [[Akenatono]] kaj poste [[Sunĝata Kejta]] kiuj omaĝas la historian gravon de Afriko. En Ameriko estas unue [[Nezaŭhtezoma]] la ĉiĉerono kiu vidigas mirindaĵojn kaj fine prezentas la historian gravon de Armstrong, kiu iĝos venonta ĉiĉerono: {{Citaĵo|:Dum ili superflugas la kabon Kanaveralan, :malantaŭ hela nubo proksimen venas amike :novtempa korpo kosma. Baldaŭ sin turnas al Uttu :tiel Nezaŭhtezoma: -Jen la figuro de Nejlo :Armstrong, kiu senmovan sablon de l'Luno surpaŝos, :l'unuan astron ekster tero de iu homido :paŝotan, kio efektivos komenco de multaj :esploroj universaj. Nun li informe kunulos.<ref>[[Abel Montagut]], ''[[Poemo de Utnoa]]''. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 128.</ref>}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Cambridge Biographical Dictionary (1990). Cambridge: Cambridge University Press. * Chaikin, Andrew (1995). A Man on the Moon : The Voyages of the Apollo Astronauts. Penguin books. ISBN 978-0140241464. * Cornish, Scott; Rahman, Tahir; McLeon, Bob; Havekotte, Ken; Reznikoff, John. "Neil Armstrong Signature Exemplars". CollectSpace.com. Retrieved May 14, 2011. * Francis, French; Burgess, Colin (2007). "A Challenging Journey to Tranquility, 1965–1969". In the Shadow of the Moon. * Hansen, James R. (2005). First Man: The Life of Neil A. Armstrong. Simon & Schuster. ISBN 978-0743256315. * Jones, Eric (1995). "One Small Step". Apollo 11 Lunar Surface Journal. NASA. Retrieved May 14, 2001. * Kranz, Gene (2000). Failure is not an Option: Mission Control From Mercury to Apollo 13 and Beyond. Simon & Schuster. ISBN 978-0783556758. * Nelson, Craig (2009). Rocket Men: The Epic Story of the First Men on the Moon. New York, New York: John Murray. ISBN 978-0-670-02103-1. * Smith, Andrew (2005). Mondust: In Search of the Men Who Fell to Earth. London: Bloomsbury. ISBN 0-7475-6368-3. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/armstrong-na.html Oficiala biografio de Armstrong fare de NASA] * [http://uc.edu/armstrong Neil Armstrong Commemorative Website]{{404|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – [[University of Cincinnati]] * {{IMDb name|0035842}} * [[iarchive:NeilArmstrongFBIFile|FBI file on Neil Armstrong]] {{Bibliotekoj}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Neil Armstrong|revizio=721048871}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Programo Apollo]] [[Kategorio:Norda Poluso]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 5-an de aŭgusto|Armstrong, Neil]] [[Kategorio:Mortintoj la 25-an de aŭgusto|Armstrong, Neil]] 3ylh3nngbr2ul3rnalsxgebhjvhehe5 0 19561 9384843 9249989 2026-05-27T07:42:59Z Sj1mor 12103 9384843 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:ClubGuttmann6.jpg|eta|200ra|Movmalkapabla sportulo]] '''Rulseĝo''' estas helpaparato por [[movmalkapablo|movmalkapabluloj]], kiuj pli-malpli [[paralizo|paraliziĝis]] aŭ estas obstaklataj mem surpiede moviĝi. Tiu aparato redonas al tiuj homoj parton de movlibereco. Ekzistas [[modelo]]j tute mekanikaj aŭ [[motoro|motorigitaj]] (epikitaj per [[akumulatoro]], direktilo). Por kiuj ne povas sidi, oni faras rullitojn. Oni uzas tiujn ilojn ankaŭ por transporti malsanulojn en malsanulejoj. Handikapuloj kun normale kapablaj kaj fortaj brakoj kaj manoj povas movi la seĝon per tiuj; aliaj bezonas motoran forton kaj parte devas stiri la seĝon per specialaj regiloj, manipuleblaj ekzemple per la buŝo. Ĝenerale por eviti postuli al handikapuloj havi posedi [[ŝoforpermesilo]]n por uzi ĝin, aŭ postuli matrikulojn kaj asekuron, energiuzantaj rulseĝoj estas specife ekskluditaj jure el esti konsiderataj [[motorvehiklo]]j.<ref>{{Cite web|last=Butt|first=Muhammad Bilal|date=2020-01-22|title=Disabled Sports: Sports wheelchairs a hope for disabled sportsman|url=https://youthpresspakistan.youthgroupltd.com/2020/01/disabled-sports-sports-wheelchairs-hope.html|url-status=live|access-date=2022-02-19|website=Youth Press Pakistan|publisher=Youth Publishers (Which owns [[Pakistan Times]])|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220219115901/https://youthpresspakistan.youthgroupltd.com/2020/01/disabled-sports-sports-wheelchairs-hope.html|archivedate=2022-02-19}} {{Citaĵo el la reto |url=https://youthpresspakistan.youthgroupltd.com/2020/01/disabled-sports-sports-wheelchairs-hope.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-03-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220219115901/https://youthpresspakistan.youthgroupltd.com/2020/01/disabled-sports-sports-wheelchairs-hope.html |arkivdato=2022-02-19 }}</ref> == Historio == [[Dosiero:ZhugeLiang1.jpg|eta|maldekstra|130ra|Antikva ĉina rulseĝo]] [[Dosiero:Franklin Delano Roosevelt wheelchair statue.jpg|eta|dekstra|130ra|Rulseĝa ŝtatuo de [[Franklin D. Roosevelt]] prezidanto de Usono (Washington D.C.)]] Unuaj ekzemploj estis uzitaj en Ĉino dum 6-a jarcento. En Europo, unuaj ekzemploj estis faritaj dum ĝermana renesanco. Rulseĝo de [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]] havis apogilojn por kapo kaj piedoj. Stephan Farfler faris rulseĝon en 1655, kiun povis la sidanto stiri. Unua patento iĝis en 1869 en la Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.museumofdisability.org/medicine_timeline.asp|titolo=Museum of disABILITY|alirdato=2010-10-22|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080820081628/http://www.museumofdisability.org/medicine_timeline.asp|arkivdato=2008-08-20}}</ref> Harry Jennings kaj lia amiko, Herbert Everest faris la unuan facilan, faldeblan rulseĝon en 1933, post kiam Everest rompis lian spinon en akcidento en mino, kaj paraliziĝis.<ref>Everest, Herbert A., Jennings, Harry C., "Folding wheel chair", US Patent 2095411, 1937</ref> Ili fondis firmaon, kaj komencis masan produkton. == Tipoj == La plej facilaj tipoj estas manstireblaj, kaj havas sidilon, apogilojn por la dorso kaj piedoj, tenilojn kaj kvar radojn, du grandajn antaŭe, kaj du malgrandajn malantaŭe. Tiuj varias, sed estas adapteblaj al sia uzanto, do oni povas ŝanĝi altecon, angulon kaj larĝon de la sidilo. Iloj por ĉiutaga uzo estas distribueblaj al iloj kun rigida skeleto kaj faldeblaj. En iloj kun rigida skeleto estas malpli moviĝantaj partoj, do oni povas pli facile stiri ilin. Ankaŭ eblas malplipezigi ilin. Por faciligi transportadon, la malantaŭaj radoj estas removeblaj kaj la dorsa apogilo estas faldebla. Iuj modeloj estas faritaj el tre malpezaj materialoj, ekzemple el alojo de aluminio, magnezio aŭ titanio. Iuj fabrikoj specialiĝis por tre malpezaj rulseĝoj. Oni povas aldoni suplementojn, kiel sekurzonon, kotŝirmilon, baron kontraŭ koto, ekstrajn apogilojn por la brakoj kaj kolo, defendilojn por vestoj, lokojn por trinkaĵo, por bastonoj (inkluzive lambastonojn). Oni povas doni pufajn plastikajn amortizilojn al radoj. Oni fabrikas faldeblajn, malpezajn sidilojn kun kvar malgrandaj radoj por transporti malsanulojn, aŭ por doni plian movliberecon ekster hejmo. Fabrikantoj provas novajn tipojn, por fari pli opurtunajn ilojn kaj doni pli da movkapablo. === Manstirataj tipoj === [[Dosiero:Lightweightwheelchair.jpg|dekstra|eta|Manstirata rulseĝo (malpeza modelo)]] Manstirataj tipoj bezonas homan forton por gvidado. Kutime ili estas faldeblaj, por faciligi stoki aŭ transporti ilin. Ordinare uzanto stiras ilin, per turnado de gvidantaj ringoj. Tiuj havas grandajn radojn, kiuj similas al tiuj de bicikloj, pleje kun grandeco 24". Uzantoj devas povi turniĝi, ŝanĝi rapidecon, kaj ekvilibri per malantaŭaj radoj. Tio ebligas evitadon de malgrandaj obstakloj. Por tiuj, kiuj povas uzi nur unu manon, estas rulseĝoj stireblaj unumane. Ili havas en la rado por la mano du gvidantajn ringojn. Kutime la pli granda ringo apartenas al alia latero. Por stiri antaŭe, la uzanto tiras ambaŭ gvindantajn radojn. La uzanto povas turniĝi per tirado de unu ringo pli rapide ol de la alia. Estas ankaŭ rulseĝoj stireblaj perpiede. Estas seĝoj, kiuj estas desegnitaj tiel, ke helpanto stiras ilin. Oni povas trovi ilin en malsanulejoj aŭ en flughavenoj. En malsanulejoj oni uzas ilin por transporti malsanulojn; en flughavenoj oni povas helpi movmalkapablulojn trapasi tra mallarĝaj koridoroj. Ĝerenerale, ju pli malpeza kaj konfigurebla estas rulseĝo, des pli ĝi kostas. Se ĝi kostas malmulte, ĝi ordinare estas uzebla tempie. Por ĝenerala uzo grandaj fabrikoj faras pli malpezajn kaj opurtunajn rulseĝojn. Plej multe kostas tre malpezaj rulseĝoj kun multe da aldonoj. === Elektraj tipoj === [[Dosiero:Pride Jazzy Select power chair 001.JPG|eta|maldekstra|Moderna elektra rulseĝo]] Helpaj iloj estas kompromisoj inter kapabloj de uzanto kaj solvendaj problemoj. Multaj manstireblaj rulseĝoj malhelpas moviĝadon. Stiri rulseĝon estas kutime peza laboro. Ordinare homoj povas plenumi 80 vatojn daŭre. Dum biciklado ĝi povas iri al 130 vatoj dum du horoj. Uzantoj de rulseĝoj devas plenumi 10-450 vatojn, meze 210 vatoj.<ref>[http://idw-online.de/pages/de/news251162 Erste Forschungsergebnisse: Viele Rollstühle statt Hilfe zusätzliche Behinderung]</ref> Elektraj rulseĝoj estas stirataj per elektro, kaj regeblaj per aliaj iloj, ekzemple stirstangoj. Oni povas stiri ilin per variaj korpopartoj, ekzemple per mentono, per kapo aŭ per pensoj. Ilia inventisto, George Klein faris unuajn ekzemplojn por uzantoj difektitaj dum la dua mondmilito.<ref>{{Cite web |url=http://www.sciencetech.technomuses.ca/english/about/hallfame/u_i19_e.cfm |title=Archivált másolat |accessdate=2011-01-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101227132350/http://www.sciencetech.technomuses.ca/english/about/hallfame/u_i19_e.cfm |archivedate=2010-12-27 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-05-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101227132350/http://www.sciencetech.technomuses.ca/english/about/hallfame/u_i19_e.cfm |arkivdato=2010-12-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sciencetech.technomuses.ca/english/about/hallfame/u_i19_e.cfm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-05-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20030708054922/http://www.sciencetech.technomuses.ca/english/about/hallfame/u_i19_e.cfm |arkivdato=2003-07-08 }}</ref> Elektraj rulseĝoj estas oportunaj ne nur por tiuj, kiuj ne povas stiri mane, sed ankaŭ por la uzantoj, kiuj volas fari longajn vojojn. Ankaŭ utilas por kormalsanuloj aŭ kronike lacaj personoj. Kutime elektraj rulseĝoj estas rigidaj, kaj havas kvar radojn, sed estas tipoj kun ses radoj. La radoj estas mallarĝaj, ĉar la uzanto ne stiras per ili. Por faciligi la moviĝadon ili havas paron, per kiu la uzanto povas la radojn levi aŭ mallevi je 10&nbsp;cm. Estas manstireblaj seĝoj, kiuj havas helpan elektran stirilon. Oni eksperimentas per raŭpaj moviloj, sed tiuj ne estas en amasa produktado. El aliaj eksperimentoj aperis [[handikapula skotero]] kaj [[raŭpa ŝtuparpaŝilo]]. Motoro de rulseĝoj uzas ne pli ol 24 voltoj, kaj 5 amperoj. Oni povas ŝargi akumulatorojn dum 8-12 horoj hejme. En flughavenoj ili ne estas uzeblaj. Oni pakas ilin, kaj flughavenoj donas kurenton alie. ==== Datoj de akumulatoro kun 12V 50Ah por elektraj rulseĝo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.elektromoskerekpar.com/12V_50Ah_elektromos_kerekesszek_akkumulator_CK106404 |titolo=Elektromos kerekesszék akkumulátor |alirdato=2020-04-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20191215115814/https://www.elektromoskerekpar.com/12V_50Ah_elektromos_kerekesszek_akkumulator_CK106404 |arkivdato=2019-12-15 }}</ref> ==== * Tensio: 12V * Kapacito: 50Ah * Dimensioj: 190*158*170mm * Pezo:15,3Kg * Konstruo: SLA (Sealed Lead Acid) === Specialaj tipoj === Iuj tipoj povas apogi uzantojn ankaŭ dum starado. Ordinare rulseĝoj ne povas teni pli ol 115 kilogramojn. Ili povas esti ne nur la uzanto, sed ankaŭ por ties uzaĵoj. Se la rulseĝo devas porti pli ol tiu pezo, oni bezonas plifortigi la rulseĝon. Estas tipoj, kiuj apogas la difektitan piedon, kaj oni povas stiri ilin per alia piedo. Oni faras pli malgrandajn ilojn por malgrandaj adoltoj kaj rulseĝojn por infanoj. Dum planado oni respektas aliajn korpajn trajtojn. Unu-du jaraj infanoj povas uzi rulseĝon por movado. Tiuj ne malhelpas lerni iri.<ref>[url=http://www.rollstuhl-fahren-lernen.de/meinrollstuhl/index.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100331204613/http://www.rollstuhl-fahren-lernen.de/meinrollstuhl/index.html |date=2010-03-31 }} {{Wayback|url=http://www.rollstuhl-fahren-lernen.de/meinrollstuhl/index.html |date=20100331204613 }} Mein Rollstuhl - meine Mobilität]</ref> Iuj tipoj estas por malglataj, sablaj teroj, kaj oni povas stiri ilin en akvo. Tie la uzanto povas delasi ilin. Movmalkapabluloj povas moviĝi pli facile en akvo. En iuj landoj de Eŭropo por alirebla turismo strandoj senkoste pruntas tiajn rulseĝojn. Estas kombinaj tipoj por banado, necesejumado, kaj flegado. Oni povas memstare stiri ilin aŭ helpanto povas fari tion. Estas tipoj, kiuj helpas sidi el lito en la ilo. Post kiam la uzanto estas en ĝi, iu starigas dorsapogilon, kaj la uzanto povas apogiĝi al ĝi. Por helpi ellitiĝadon oni povas uzi ankaŭ apogilojn aŭ plenmoveblan matracon. Aliaj tipoj helpas per elektraj iloj, sed por tio oni devas fari ilin pli pezaj kaj pli grandaj por stabileco. Tiu kapablo faras ilin pli multekostaj, ĉar por tio ili bezonas pliajn partojn. == Por sporto == [[Dosiero:Wheelchair Racing Parapan 2007.jpg|eta|220ra|Rulseĝo por kurado]] Ordinare sportoj bezonas rapidan movojn kaj eblecon turniĝi rapide. Tiaj estas ekzemple rugbeo, basketbalo, teniso kaj kurado. Rulseĝa futbalo estas aparta sportarto kun siaj reguloj. Ĉia sportarto bezonas sian tipon. Ili estas faritaj el tre malpeza komposito, tre rigidaj, kaj havas kavojn por radoj por turniĝi rapide. Ili estas uzataj nur por sporto; poste la uzanto residiĝas en sian ĉefan rulseĝon. == Normoj == La [[EN ISO 9999]] (2011) „Teĥnika helpo por malkapablaj personoj – klasifikado kaj terminologio“ klasifikas rulseĝojn en 12-21 grupojn; tio estas 11 subgrupoj. Pliaj normoj: * [[DIN]] 13240-1 Rulseĝoj; klasifikado 12/1983a eldono * DIN 13240-2 Rulseĝoj; konceptoj 12/1983 * DIN 13240-3 Rulseĝoj; mezuroj 08/1994 * DIN EN 12183 Manstiritaj rulseĝoj – priskriboj kaj metodoj de ekzamenoj * DIN EN 12184 Elektraj rulseĝoj, mobiloj kaj iliaj akumulatoroj – priskriboj kaj metodoj de ekzamenoj * DIN ISO 6440 Rulseĝoj; nomoj, konceptoj (1985) * DIN ISO 7176-1 Rulseĝoj; difinoj * DIN ISO 7193 Rulseĝoj – maksimumaj sumaj mezuroj == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Wheelchairs|ReVo=segx.rul0o}} * Por sporto ** [[Rulseĝa biciklo]] ** [[Rulseĝa futbalo]] ** [[Rulseĝa kurado]] * [[Alison Lapper]] * [[Handikapula skotero]] * [[Wheelmap.org]] (reta servo por uzantoj de rulseĝoj, kiu kolektas informojn pri la alireblo de lokoj, sur la mapon de la tuta Tero) == Bildaro == <gallery> Dosiero:WheelchairSeatingNTSB.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|en:Wheelchair seating in a theater en->eo:Rulseĝo _seating_ (in, en) (a, _) teatro sv:En enkel '''rullstol''' sv->eo:_En_ _enkel_ '''rulseĝo''' --> Dosiero:Gate for a wheelchair 1.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|en:A gate for wheelchairs in [[Hiroshima]] en->eo:(A, _) (pordo, pordego) (ĉar, kontraŭ, por, pro) rulseĝoj (in, en) [[Hiroŝimo]] --> Dosiero:Starrrahmenrollstuhl.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|en:A lightweight manual wheelchair en->eo:(A, _) _lightweight_ _manual_ rulseĝo --> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Transportaj rimedoj]] [[Kategorio:Veturiloj movataj de homa forto]] [[Kategorio:Seĝoj]] [[Kategorio:Handikapoj]] jxcpzftnegt7222lamwe2gmae32u72j 0 21402 9384410 9366405 2026-05-26T14:21:11Z DidCORN 34571 /* Movosistemo */ 9384410 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Fiŝoj (apartigilo)}} {{Taksonomio |nomo = Fiŝoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |regno2 = bestoj |dosiero = Fish diversity.jpg |dosiero larĝo = 350px |priskribo de dosiero = |regno = [[Bestoj]] |subregno = [[Eŭmetazoa]] |divizio = [[Duflankuloj]] |filumo = [[Ĥorduloj]] |subdivizio = [[Novbuŝuloj]] |subfilumo = [[Vertebruloj]] |infrafilumo = [[Makzeluloj]] |superklaso = '''Fiŝoj''' }} [[Dosiero:Jawed_fishes.png|eta|Makzelaj fiŝoj: * ''Nerepisacanthus denisoni'' (Acanthodii), ''Bothriolepis canadensis'' (Placodermi); * ''Mobula alfredi'', ''Carcharodon carcharias'' (Chondrichthyes); * ''Perca flavescens'' (Actinopterygii), ''Latimeria chalumnae'' (Sarcopterygii). ]] '''Fiŝoj''' (science: ''Pisces'')<ref>[http://vortaro.net/#fi%C5%9Doj fiŝoj en vortaro.net]</ref> estas [[vertebruloj]], ĝenerale ektotermaj, kiuj regulas sian temperaturan laŭ la medio, kiuj vivas en [[akvo]], spiras per [[branko]]j kaj naskas [[ido]]jn per [[ovo]]j (diference de [[cetacoj]], kiuj ankaŭ vivas en akvo, ankaŭ havas [[torpedo]]similan korpon, sed spiras per pulmoj kaj naskas vivantajn idojn). Ilia korpo estas tegata per [[skvamo]]j, pli malpli evidentaj, kaj ili moviĝas per [[naĝilo]]j. Fiŝoj estas [[parafiletika]] grupo, do valida laŭ tradicia taksonomio kaj foje konsiderata kiel superklaso, sed nevalida laŭ [[kladistiko|kladistikaj]] principoj. Fiŝoj estas abundaj kaj en [[marakvo]] kaj en [[nesala akvo]], kaj troveblas specioj ekde la montorojoj (ekzemple, la [[Gobio (fiŝo)|gobio]]), ĝis la plej profundo oceanareo (ekzemple, la sakofaringoformaj). Fiŝoj estas [[fiŝado|ĉasataj (kaptataj)]] por [[viando]] (estas eĉ dediĉo simila al [[brutobredado]] nome [[akvokulturo]]), kaptataj por hejmaj akvarioj kiel ornamo de ĉambroj kaj industrie estas uzata ankaŭ fiŝhaŭto. La fiŝoj ludis gravan rolon en multaj kulturoj laŭ la historio, ekde religiaj kredoj al temoj de libroj kaj filmoj. La fako de la [[bestoscienco]] kiu okupiĝas specife de la fiŝoj nomiĝas [[iktiologio]]. == Taksonomio == [[Dosiero:leafydragon.jpg|eta|200ra|Fiŝoj montras tre diversajn formojn kaj grandojn. Tiu estas [[Algeca hipokampo]], proksima parenco de la [[Hipokampo]]j. Ties foliecaj membroj permesas ilin ĉeesti kun la flosantaj algoj.]] === Nuntempa === Laŭ plej kutima taksonomio, fiŝoj (''Pisces'') estas superklaso de [[vertebrulo]]j, evolue starantaj inter [[senmakzeluloj]] kaj [[amfibio]]j. Tia grupo enhavas jenajn klasojn: * [[Plakodermoj]] (formortinta) * [[Kartilagaj fiŝoj]] * [[Akantodulo]]j (formortinta) * [[Ostaj fiŝoj]] ** [[Aktinopterigoj]] ** [[Sarkopterigo]]j. Multaj sciencistoj antaŭe donis la rangon de klaso al la [[ostaj fiŝoj]], sed nuntempe oni rigardas ĝin kiel la grandklaso, al kiu apartenas du klasoj: [[aktinopterigoj]] kaj [[sarkopterigo]]j. La [[elasmobrankoj]] havas ordojn [[plagiostomoj]] kaj [[holocefaloj]]. La [[aktinopterigoj]] havas subklasojn [[ĥondrosteoj]], [[holosteoj]], [[teleosteoj]] kaj ordojn [[acipenseroformaj]], [[ciprinoformaj]], [[klupeoformaj]], [[ezokoformaj]], [[angiloformaj]], [[sinbrankoformaj]], [[gasterosteoformaj]], [[notakantoformaj]], [[mugiloformaj]], [[akantopterigoj]], [[gadoformaj]], ktp. === Jean-Baptiste Lamarck === [[Dosiero:Atlantic cod.jpg|eta|maldekstra|250ra|''Gadus morhua'']] [[Jean-Baptiste Lamarck]] konsideris la fiŝojn kiel dekunuan klason de organizo de animaloj el la plej simplaj ([[senvertebrulo]]j) al la plej perfekta (la [[homo]]). Li difinis la fiŝojn kiel la unuan grupon kun spinon kaj skizo de skeleto kaj nerva sistemo kun mjelo kaj kranio enhavanta cerbon; tiu estus la ligaĵo inter [[senvertebrulo]]j kaj [[vertebrulo]]j, jam ene de ĉi-lastaj<ref>Jean-Baptiste Lamarck, Filozofio zoologia, 1809. SAT-Broŝurservo, 1987. Tradukis Valo. (paĝo 126)</ref>. Ili havas '''malvarman sangon''' kiel la plej proksima grupo la [[reptilio]]jn, sed diference de tiuj, la fiŝoj ankoraŭ spiras per [[branko]]j kaj ne per [[pulmo]]j. Kompare kun la senvertebruloj, la fiŝoj ankoraŭ havas nek voĉon nek [[palpebro]]jn. == Anatomio == La akva medio trudis al fiŝoj sian ĝenran formon, spirmanieron, movsistemon kaj reproduktadan kutimaron. === Spira sistemo === [[Dosiero:Tuna Gills in Situ 01.jpg|eta|Vido malantaŭa de la [[branko]]j de [[tinuso]].]] La fiŝoj faras plej parton de la [[gasa interŝanĝo]] pere de la uzado de [[branko]]j, kiuj troviĝas ambaŭflanke de la [[faringo]]. La brankoj konsistas el fadenformaj strukturoj nome brankaj filamentoj. Ĉiu el tiuj filamentoj enhavas kapilarojn, kiuj havigas grandan areon por la interŝanĝo de [[oksigeno]] kaj [[karbona dioksido]]. Tiu interŝanĝo okazas kiam la fiŝo enspiras akvon, kiu pasas tra la brankoj. Estas fiŝoj, kiaj [[ŝarko]]j kaj [[petromizo]]j, kiuj posedas brankajn malfermaĵojn multoblajn. Tamen majoritato de fiŝoj posedas brankojn protektitajn de osteca ŝirmaĵo nome [[operkulo]]j. Kapabli [[spirado|spiri]] rekte [[aero]]n estas rezulto de la adaptado ĉe fiŝoj kiuj loĝas en akvo malmulte profunda, kie ties niveloj varias aŭ kie la koncentro de [[oksigeno]] en akvo povas malpliiĝi je iuj jarepokoj. La meĥanismoj por tio estas variaj. La maldika [[haŭto]] de la [[Electrophorus electricus|elektrangiloj]] permesas el ili ian gradon de sorbo de oksigeno. Ili povas spiri aeron ankaŭ per rekta engluto el la surfaco. [[Katfiŝo]]j de la familioj [[Lorikariedoj]], [[Kaliĥtiedoj]] kaj [[Skoloplacedoj]] kapablas sorbi aeron tra sia digesta aparato.<ref>Armbruster, J. W, 1998, Modifications of the digestive tract for holding air in loricariid and scoloplacid catfishes, Copeia, paĝoj 663-675 http://www.auburn.edu/academic/science_math/res_area/loricariid/fish_key/Air.pdf Alirita la [[22an de septembro]] de 2009, angla.</ref> Ĉe la [[Pulmofiŝoj]] kaj [[Polipteredoj]], oni priskribis pulmojn similajn al tiuj de la [[tetrapodoj]], pro kio ili devas supreniri al la akvosurfaco por engluti freŝan aeron tra la buŝo por ke ĝi pasu tra la brankoj aŭ tra la brankaj filamentoj. === Digesta sistemo === Kvankam ĉiuj specoj de fiŝoj posedas [[buŝo]]n, ne ĉiuj disvolvigis [[mandiblo]]jn (ekzemplo de tio estas la [[Senmakzeluloj]]). Ĉe la specioj kiu ja disvolvigis [[mandiblo]]jn, tio permesis al ili aliri al vario multe pli ampleksa de nutraĵoj, inklude plantojn kaj aliajn organismojn. Ĉe fiŝoj, post englutado de la manĝo tra la buŝo, ĝi estis diserigita en la stomako. Organoj kiaj la [[hepato]] kaj la [[pankreato]] aldonas digestajn [[enzimo]]jn. La absorbado de nutraĵoj okazas pere, tra kaj laŭlonge de la [[intesto]]. === Movosistemo === [[Dosiero:Lampanyctodes hectoris (Hector's lanternfish).svg|eta|maldekstre|350ra|Anatomio ekstera de [[Osteichthyes|osteiktio]]<br /><small> (1) - Operkulo, (2) - [[flanka linio]], (3) - dorsa naĝilo, (4) - grasa naĝilo, (5) - vosta linio, (6) - vosta naĝilo, (7) - anusa naĝilo, (8) - fotoforo, (9) - ventra naĝilo, (10) - brusta naĝilo</small>]] Ĉe la fiŝoj ekzistas [[naĝilo]]j (''lepidotrichia'') kun '''molaj''' kaj '''malmolaj naĝilaj aristoj''' (naĝilostrioj) (nomataj en naciaj lingvoj radioj). Malmolajn naĝilajn [[aristo]]jn havas la [[perkoformaj]]. Tiuj aristoj ne disbranĉiĝas, ne montras artikiĝon. La molaj naĝilaj aristoj estas flekseblaj, montras artikiĝon, disbranĉiĝon ĉefine kaj staras el du flankaj partoj (karpoformaj). Okazas, ke la malmola aristo modifiĝas al pinta, dura aristo, kiel la unuaj aristoj ĉe dorsa kaj anusa naĝilo de karpo. Ĉiokaze la plej forte modifiĝinta nomiĝas dornego. La formo, longo, situo de la naĝilo estas grava speciokarakteriza propreco. Ĝi dividiĝas jene (numeroj montras la bildajn numerojn) * brusta naĝilo (10) (''pinna pectorales'') helpas en la malrapidaj movoj, sed ankaŭ helpas la antaŭennaĝadon kontraŭ la akvofluo. Ĝi troviĝas post la operkulo. * dorsa naĝilo, (4) (''pinna dorsales''): ĝi troviĝas sur la [[dorso]] kaj servas primare por la stabiligo ĉe movoj, kurbiĝo de fiŝoj, same kiel en [[cetacoj]]. Famas la triangula dorsa naĝilo de la [[ŝarko]]j. * ventra (9) (abdomena) naĝilo (''pinna ventrales'') malhelpas la subiĝon de la korpo, gravas en la ekvilibrigo, kaj malakcelon. * anusa naĝilo (8) (''pinna analis'') servas en la ekvilibrigo, sed formas generan organon (''gonopodium'') ĉe la vivonaskaj fiŝaj familioj ''Poeciliidae'' kaj ''Goodeidae''. * [[vosta naĝilo]] (5) (''pinna caudalis'') kun la vosta muskolaro estas la plej grava mov- kaj direkt-organo de la fiŝoj kaj cetacoj. Ĝi estas horizontala ĉe cetacoj kaj vertikala ĉe fiŝoj. * grasa naĝilo (6) sen aristo troviĝas ĉe [[siluroformaj]] (''Siluriformes''), [[karacoformaj]], [[salmoformaj]] (''Salmoniformes'') kaj kelkaj aliaj grupoj aŭ specioj inter la dorsa kaj la vosta naĝilo. Multaj [[ostaj fiŝoj]] havas internan organon nomitan [[naĝo-veziko]], kiu ĝustigas ilian [[denso]]n, laŭ la profundo kie ili evoluas, per adaptado enen de la [[gaso|gas]]volumenon. === Cirkula sistemo === [[Dosiero:Circulatorio-pez.png|eta|200ra|Skemo de la kardiovaskula sistemo de fiŝo.]] La fiŝoj havas fermitan [[Kardiovaskula sistemo|kardiovaskulan sistemon]] kun [[koro]], kiu pumpas la [[sango]]n laŭ unika cirkvito tra la tuta korpo. La sango iras el la koro al la [[branko]]j, el tiuj al la cetero de la korpo, kaj fine ĝi revenas al la koro. En la majoritato de fiŝoj la koro havas kvar partojn: la vejna ujo, la [[aŭriklo (koro)|aŭriklo]], la [[ventriklo]] kaj la arterio bulbo. Kvankam ĝi konsistas el kvar partoj, la koro de la fiŝoj estas konstituita de du kavoj situantaj serie, nome aŭriklo kaj ventriklo.<ref name="Setaro">Setaro, John F., 1999, Circulatory System, Microsoft Encarta 99.</ref> La vejna ujo estas ĉambro el maldikaj muroj kiuj ricevas la sangon el la [[vejno]]j de la fiŝo antaŭ permesi ĝin flui al aŭriklo, granda muskola ĉambro kiu utilas kiel ujo de unika direkto kiu direktas la sangon al la ventriklo. Tiu estas muskola sako de dikaj muroj kiu pumpas la sangon al la koro. La ventriklo kuntiriĝas kaj pelas la sangon al ampleksa nome arteria bulbo. Fine de la kontraŭa parto, la arteria bulbo kuniĝas kun granda sangujo nome [[aorto]], tra kiu la sango fluas al la brankoj de la fiŝo. === Ekskrecia sistemo === Same kiel multaj akvaj animaloj, plejparte la fiŝoj ekskrecias nitrogenajn forĵetaĵojn kiel [[amoniako]].<ref>Pokniak R, José, Nutrición de peces, TecnoVet, numero 2, aŭgusto de 1997, http://www.tecnovet.uchile.cl/CDA/tecnovet_articulo/0,1409,SCID%253D9163%2526ISID%253D448,00.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071124154717/http://www.tecnovet.uchile.cl/CDA/tecnovet_articulo/0,1409,SCID%253D9163%2526ISID%253D448,00.html |date=2007-11-24 }} Alirita la 22an de septembro de 2009</ref> Parto el ties ekscrecioj [[Difuzo|difuziĝas]] tra la brankoj en la ĉirkaŭa akvo. La resto estas elpelita de la [[reno]]j, nome ekskreciaj organoj kiuj filtras la rubon de la sango. La renoj helpas la fiŝojn kontroli la kvanton de amoniako en ties korpoj. La fiŝoj de [[marakvo]] tendencas perdi akvon pro [[osmozo]]. Ĉe la {{J|salakva fiŝo}}, la renoj koncentras la rubon kaj elpelas el la korpo tiom malmultan akvon kiom eblas. Ĉe la fiŝoj de [[nesala akvo]], la situacio estas mala kaj tendencas akiri akvon kontinue. La renoj de la {{J|nesalakva fiŝo}} estas speciale adaptitaj por elpeli grandajn kvantojn de [[urino]] disa (tio estas, kun multa akvo).<ref>[http://www.fisionet.org/lecciones/uni/fcom-sis-excretor.html Sistema excretor,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090418175357/http://www.fisionet.org/lecciones/uni/fcom-sis-excretor.html |date=2009-04-18 }} FisioNet, alirita la 22an de septembro de 2009</ref> Kelkaj fiŝoj disvolvigis renojn speciale adaptitaj kiuj ŝanĝis sian funkcion, permesante translokiĝi el nesala akvo al sala akvo. === Nervosistemo === [[Dosiero:Fish brain eo.svg|eta|120ra|maldekstre|Dorsa vido de la cerbo de [[Ĉielarka truto]] (''Oncorhynchus mykiss'').]] ==== Centra nervosistemo ==== Kompare kun aliaj vertebruloj, la fiŝoj havas ĝenerale malgrandan [[cerbo]]n rilate al grando de ties korpo, nome ĉirkaŭ dekkvinono de la cerba amaso de [[birdo]]j aŭ [[mamulo]]j de simila grando.<ref name="Helfman_brain">Helfman G., Collette B. kaj Facey D., The Diversity of Fishes, Blackwell Publishing, pagoj 48-49, 1997 isbn=0-86542-256-7 angla</ref> Tamen kelkaj fiŝoj havas cerbon relative grandan, kiaj tiuj de la familio [[Mormiredoj]] kaj [[ŝarko]]j, kies cerbo havas proporcion inter cerba kaj korpa amasoj similaj al tiuj de la birdoj kaj de la [[marsupiulo]]j.<ref>Helfman G., Collette B. kaj Facey D., The Diversity of Fishes, Blackwell Publishing, paĝo 191, 1997 isbn=0-86542-256-7 anglas.</ref> ==== Sensa sistemo ==== [[Dosiero:Papilas gustativas de un Pez gato.JPG|eta|[[Gusto]][[papilo]]j de [[katfiŝo]]]] Multaj fiŝoj posedas [[Sensa sistemo|sensorganojn]] tre disvolvigitajn. Preskaŭ ĉiuj tagaj fiŝoj havas [[okulo]]jn tre bone disvolvigitajn kiuj kaptas la [[koloro]]n same kiel la [[Homo sapiens|homaj estaĵoj]]. Multaj fiŝoj havas ankaŭ specialajn ĉelojn konatajn kiel kemiriceviloj kiuj estas responsaj de la [[Senso|sentoj]] de [[gusto]] kaj [[flaro]]. Kvankam disponas el [[orelo]]j en siaj kapoj, multaj fiŝoj ne [[Percepto|perceptas]] bone la [[sono]]jn. Tamen, la plej parto de fiŝoj havas sensajn ricevilojn kiuj formas la [[flankolinio]]n. La flankolinio permesas multajn fiŝojn detekti mildajn fluojn kaj vibraĵojn, same kiel senti la movadon de iliaj eventualaj predoj aŭ de aliaj proksimaj fiŝoj.<ref name="Encarta 99">Orr, James, 1999, Fish, Microsoft Encarta 99</ref> Kelkaj fiŝoj, kiaj ŝarkoj aŭ [[Siluroformaj|siluroj]], havas organojn kiuj perceptas malaltajn nivelojn de [[elektro]].<ref>Albert, J.S. kaj W.G.R. Crampton, 2006, Electroreception and electrogenesis, paĝoj 431-472, The Physiology of Fishes, 3a eldono D.H. Evans kaj J.B. Claiborne, CRC Press isbn=0849320224 angla.</ref> Aliaj kiaj la [[Electrophorus electricus|elektrangilo]], povas produkti sian propran elektron. === Reproduktado === [[Frajo]] estas ovaro de diversaj animaloj, ekz. fiŝoj, kaj ankaŭ de [[rano]]j. Ĝi evoluas en la inseksaj animaloj (femaloj), en la [[ovario]] el praovoloj (''oogonium''), dum kvarparta ''oogenezo''. Tio daŭras en fiŝoj ĉe kontinenta klimato 12 monatojn, ĉe junbestoj ĝis la unua reproduktiĝo. [[Dosiero:Salmon roe.jpg|eta|maldekstre|Salma frajo en japana bazaro.]] Strukturo de frajo * ekstera ŝelmembrano * interna ŝelmembrano * vitelo (nutra rezervo de ovo) * ovolo (ovoĉelo) La frajo fekundiĝas per [[spermatozoo]] (spermatocito), penetranta inter la du ŝelmembranojn tra la ĝermopordo (mikropile). Tra la ekstera membrano difuziĝas [[akvo]] inter la du membranojn kaj estiĝas t.n. ekstervitela areo tre ŝveliĝanta. La ŝveliĝo karakterizas la speciojn, 3-30 obla. La frajoformo estas ĝenerale globa aŭ kokovoforma, sed ĉe kelkaj [[mara fiŝo|maraj fiŝospecioj]] ĝi estas kvadrata. La ŝveliĝinta frajo grandas ĉe ornamfiŝoj 0,2&nbsp;mm, [[karpo]] 1,5–2&nbsp;mm, [[truto]] 4–6&nbsp;mm. La frajo de kelkaj specioj ŝvebas ([[herbokarpo]] (''Ctenopharyngodon idella''), [[glavbramo]] (''Pelecus cultratus''), sed ĉe la plimulto ties ekstera [[membrano]] sekrecias gluaĵon, kiu adherigas la frajon al la grundo (al [[ŝtono]], [[herbo]]) (ekz. [[karpo]], [[siluro]], [[sandro]]). [[Laktumo]] estas la semo de masklaj [[fiŝo]]j. Ĝi estas likva kaj lakteca substanco. Dum la tempo de frajado ĝi estas ŝprucata sur la frajon de la fiŝinoj, por fekundigi la ovojn. Vidu ankaŭ artikolon [[kaviaro]]. === Haŭto === La haŭto konsistas el plurtavola [[epidermo]] kun glandaj mukozaj ĉeloj kaj el dermo konsistanta el tavoloj de kolagenaj kaj elastaj fibroj. == Evoluo == [[Dosiero:Coccosteus BW.jpg|eta|dekstre|350ra|Plakodermo, [[formortinta]] [[Klaso (biologio)|klaso]] de fiŝoj.]] La fiŝoj originiĝis el aliaj [[Ĥorduloj|korduloj]] ĉirkaŭ la komenco de la [[Kambrio]]. Oni ne scias certe kie fiksigi ilian originon; la plej praa grupo de fiŝoj konataj el fosilioj korespondas al ostrakodermoj, el kiu descendas la nuntempaj [[senmakzeluloj]] (grupo kiu enhavas la [[petromizo]]jn kaj la [[mukofiŝoj]]n). Unu el la plej gravaj atingoj en la evoluo estis la disvolvigo de [[mandiblo]]j el la brankaj arkoj, ĉar tio ebligis ke la prafiŝoj nutru sin el pli grandaj pecoj, kapti predojn, maĉi ktp. Inter tiuj prafiŝoj kun mandibloj troviĝis la [[plakodermo]]j, kiuj aperis ĉirkaŭ la fino de la [[Silurio]]. La [[Tetrapodoj|surteraj vertebruloj]] diferenciĝis el la [[Sarkopterigoj|fiŝoj de lobohavaj naĝiloj]], parencaj de la [[Celakantoformaj|celakanto]] kaj de la [[Pulmofiŝoj|dipnooj]].<ref name="Ommanney">Ommanney, F.D. (1971). Los Peces. Time Inc.</ref> == Konduto == === Kognado === La fiŝoj orientiĝas uzante punktojn de referenco kaj povas uzi mensajn mapojn de rilatoj geometriaj baze sur multopaj signaloj aŭ simboloj. En studoj faritaj al fiŝoj en [[labirinto]]j, oni konstatis, ke fiŝoj uzas rutine la spacan memoron kaj la vidan difinigon.<ref>https://web.archive.org/web/20110706211428/http://juls.sa.utoronto.ca/Issues/JULS-Vol2Iss1/JULS-Vol2Iss1-Review3.pdf Appropriate maze methodology to study learning in fish, PDF, Journal of Undergraduate Life Sciences, alirita la [[25an de septembro]] de 2009, angla.</ref> Nova esplorado faligis antaŭkonceptojn pri la kognaj kapabloj de fiŝoj. Por ekzemplo, [[mantarajo]]j montris kutimojn ligitajn al la [[memkonscio]] en eksperimentoj per [[spegulo]]j. Metitaj antaŭ spegulo, individuaj rajoj engaĝiĝis en memkonsciaj situacioj, tio estas, ripeta kondutaro cele al konstato pri sia reflekto pere de korpa movado.<ref>[https://link.springer.com/article/10.1007/s10164-016-0462-z Contingency checking and self-directed behaviors in giant manta rays: Do elasmobranchs have self-awareness?] - article at [https://link.springer.com/ Springer]</ref> Ankaŭ [[Labredoj]] aprobiĝis laŭ la spegula ekzameno en scienca studo de 2018.<ref>[https://www.biorxiv.org/content/10.1101/397067v1 Cleaner wrasse pass the mark test. What are the implications for consciousness and self-awareness testing in animals?] - artikolo en [https://www.Bioriv.org/ BiorXiv] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210527113206/https://www.biorxiv.org/content/10.1101/397067v1 |date=2021-05-27 }}</ref><ref>[https://www.theguardian.com/environment/2019/feb/07/scientists-find-some-fish-can-recognise-themselves-in-mirror Scientists find some fish can recognise themselves in mirror] - artikolo en The Guardian</ref> Foje oni notis uzadon de iloj, rimarkinde inter la genro "Choerodon", en la toksotedoj kaj en la [[moruo]].<ref>[https://www.scientificamerican.com/article/fishes-use-problem-solving-and-invent-tools1/ Fishes Use Problem-Solving and Invent Tools]- artikolo en [https://www.scientificamerican.com/ Scientific American]</ref> === Komunikado === Fiŝoj ofte komunikas per sonaj signaloj, ĉefe dum manĝado, agresado, aŭ amindumado.<ref name="Bioacoustics">{{Cite journal|last1=Weinmann|first1=S.R.|last2=Black|first2=A.N.|last3=Richter|first3=M. L.|last4=Itzkowitz|first4=M|last5=Burger|first5=R.M|title=Territorial vocalization in sympatric damselfish: acoustic characteristics and intruder discrimination|journal=Bioacoustics|date=Februaro 2017|volume=27|issue=1|pages=87–102|doi=10.1080/09524622.2017.1286263|s2cid=89625932| issn=0952-4622}}</ref> La sonoj varias laŭ specio kaj celo. Fiŝoj povas fari sonojn interfrotante iujn ostojn aŭ per aliaj specialaj organoj, ekzemple la naĝoveziko.<ref name="Journal">{{Cite journal|last1=Bertucci|first1=F.|last2=Ruppé|first2=L.|last3=Wassenbergh|first3=S.V.|last4=Compère|first4=P.|last5=Parmentier|first5=E.|date=29-an de oktobro 2014|title=New Insights into the Role of the Pharyngeal Jaw Apparatus in the Sound-Producing Mechanism of Haemulon Flavolineatum (Haemulidae).|journal=Journal of Experimental Biology|volume=217|issue=21|pages=3862–3869|doi=10.1242/jeb.109025|pmid=25355850|doi-access=free}}</ref> Iuj fiŝoj komunikas per malfortaj elektrofluoj. === Migrado === {{Ĉefartikolo|Fiŝmigrado}} Multaj tipoj de fiŝoj okazigas migradon regule, en gamoj el ĉiutagaj al ĉiujaraj, kaj kun distancoj kiuj same gamas el malmultaj metroj ĝis miloj da kilometroj. La celo ĝenerale rilatas al la manĝado aŭ al la reproduktado; en kelkaj okazoj la tialo por la migrado restas ankoraŭ nekonata. === Klasigo de la migrantaj fiŝoj === [[Dosiero:Salmon jumping.jpg|eta|maldekstra|390ra|Salmoj migrosaltantaj akvofalon.]] * '''Diadromoj''', veturas inter salaj kaj nesalaj akvoj (en greka: ''día'' signifas inter). ** '''Anadromoj''', vivas precipe en mara akvo sed pariĝas en nesalaj akvoj (en greka: ''ana'' signifas supre). ** '''Katadromoj''', vivas en nesalaj akvoj sed pariĝas en salaj akvoj (en greka: ''cata'' signifas malsupre). ** '''Amfidromoj''', moviĝas inter salaj kaj nesalaj akvoj dum sia vivociklo, sed ne por pariĝado (en greka: ''amfi'' signifas ambaŭ). * '''Potadromoj''', migras nur en nesalaj akvoj (en greka: ''potamos'' signifas riveron). * '''Oceanodromoj''', migras nur en salaj akvoj (en greka: ''océanos'' signifas oceanon, maron). La fiŝoj '''anadromoj''' plej konataj estas la salmoj (''[[Salmo salar]]''), kiuj eloviĝas en malgrandaj nesalaj riveretoj, malsupreniras al maro kie ili vivas kelkajn jarojn; poste revenas al la samaj riveroj kie ili eloviĝis, ovodemetas kaj tuj poste mortas, dum kelkaj revenas al maro kaj revenas al la rivero ĉu la venontan jaron ĉu post kelkaj jaroj; kiel specio ili estas iterparaj, sed ties mortindico dum la migrado estas tiom alta ke pro tio oni supozis erare, ke ili estas semelparaj, tio estas ke ili reproduktiĝas kaj tuj mortas. La plej elstaraj fiŝoj ene de la '''katadromoj''' estas la [[Angiledoj|nesalakva angilo]], kies larvoj flosas drive en malferma oceano foje dum monatoj aŭ jaroj, antaŭ reveturi milojn da kilometroj al siaj originaj riveretoj, kie ili disvolviĝas ĝis atingi sian plenkreskan staton, kaj poste revenas al oceano por eloviĝi. La vertikala ĉiutaga migrado estas ofta konduto; multaj maraj specioj iras al la surfaco nokte por manĝi; poste ili revenas al la profundeco dum la tago. Granda nombro de {{J|mara fiŝo}}, kiel la [[tinuso]], migras el nordo suden ĉiujare, sekvante la variadon de temperaturo en la oceano. Tio estas ege grava por la [[Komerca fiŝkaptado|fiŝkaptado]]. La migrado de nemaraj fiŝoj estas kutime pli mallongaj, ĝenerale ekde lago al rivero aŭ inverse, por eloviĝo. La fiŝoj, same kiel aliaj akvaj organismoj, povas esti klasitaj ekologie peo sia tolero al diferencaj [[saleco]]j, en eŭrihalinoj aŭ stenohalinoj, same kiel pro aliaj aspektoj de sia adaptado al la medioj. == Fiŝoj kaj homoj == [[Dosiero:Seabirds longlinersm.jpg|eta|300ra|Ekzemplo de komerca fiŝkaptado.]] {{Ĉefartikolo|Komerca fiŝkaptado}} [[Komerca fiŝkaptado]] estas la agado de kaptado de fiŝoj kaj alia marmanĝaĵo por komerca profito, plejparte farita ĉe naturaj fiŝejoj. Ĝi disponigas grandan kvanton de manĝaĵo al multaj landoj ĉirkaŭ la mondo, sed tiuj kiuj praktikas ĝin kiel [[industrio]] ofte devas persekuti fiŝojn longe en la oceanon sub malfacilaj kondiĉoj. Troa fiŝkaptado tro ofte elĉerpis la kvanton de fiŝoj en la oceano, kaj same okazis pri [[cetaco]]j. Tiel oni devis internacie organizi kampanjojn por haltigi, minimumi la kaptadojn kaj permesi la rekuperadojn de la populacioj. Pri balenoj eĉ oni devis rekte malpermesi ties ĉasadon, kvankam kelkaj landoj evitas obeon al tiuj internaciaj malpermesoj, kiel [[Japanio]] kaj [[Norvegio]]. Revenante al fiŝoj, ne nur troa fiŝkaptado endanĝerigas la populaciojn, sed ankaŭ la [[poluo]] ([[plasto]] ĝenerale kaj industriaj kaj agrikulturaj forĵetaĵoj en riveroj, lagoj ktp. Inter plej ŝatataj [[plado]]j de la loĝantoj de [[Siberio]] kaj [[Norda Rusio]] estas [[fiŝrabotaĵo]], preparata el kruda rabotita fiŝo. {{Ĉefartikolo|Fiŝbredado}} * [[Fiŝoj en antikva Egiptujo]] == Konservado == La [[Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj|Ruĝa Listo]] de la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo|IUKN]] de 2006 listigas 1,173 fiŝospeciojn kiuj estas minacataj de [[formorto]].<ref>{{cite web |url=http://www.iucnredlist.org/info/tables/table1 |title=Table 1: Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2004) |accessdate=18a de januaro 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060630054235/http://www.iucnredlist.org/info/tables/table1 |publisher=iucnredlist.org |archivedate=30a de junio 2006 |url-status=dead |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-01-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060630054235/http://www.iucnredlist.org/info/tables/table1 |arkivdato=2006-06-30 }}</ref> Inklude estas specioj kiel la [[Gadus morhua|moruo]],<ref>{{cite iucn |url=https://www.iucnredlist.org/details/8784/0 |title=Gadus morhua (Atlantic Cod) |accessdate=21a de majo 2011 |df=dmy-all }}</ref> la diabla ciprinodonto,<ref>{{cite iucn |url=https://www.iucnredlist.org/details/6149/0 |title=Cyprinodon diabolis (Devils Hole Pupfish) |accessdate=21a de majo 2011 |df=dmy-all }}</ref> [[Celakantoformaj]],<ref>{{cite iucn |url=https://www.iucnredlist.org/details/11375/0 |title=Latimeria chalumnae (Coelacanth, Gombessa) |accessdate=21a de majo 2011 |df=dmy-all }}</ref> kaj la [[Blanka ŝarko]].<ref>{{cite iucn |last1=Rigby |first1=C.L. |last2=Barreto |first2=R. |last3=Carlson |first3=J. |last4=Fernando |first4=D. |last5=Fordham |first5=S. |last6=Francis |first6=M.P. |last7=Herman |first7=K. |last8=Jabado |first8=R.W. |last9=Liu |first9=K.M. |last10=Lowe |first10=C.G. |last11=Marshall |first11=A. |last12=Pacoureau |first12=N. |last13=Romanov |first13=E. |last14=Sherley |first14=R.B. |last15=Winker |first15=H. |year=2019 |title=''Carcharodon carcharias'' |page=e.T3855A2878674 |access-date=19a de decembro 2019 |df=dmy-all }}</ref> Ĉar fiŝoj vivas subakve, ili estas tre malfacile studeblaj ol surteraj animaloj kaj plantoj, kaj la informaro pri la populacioj de fiŝoj estas ofte mankohava. Tamen, la fiŝoj de nesalaj akvoj ŝajnas partikulare minacataj ĉar ili ofte loĝas en relative malgrandaj akvejoj. Por ekzemplo, la diabla ciprinodonto okupas nur unusolan akvejojn de 3 per 6 metroj.<ref>{{harvnb|Helfman|Collette|Facey|1997|pp=449–450}}</ref> === Troa fiŝkaptado === [[Dosiero:Whale shark Georgia aquarium.jpg|eta|[[Blanka ŝarko]], la plej granda specio de fiŝo, estas klasita kiel [[Vundebla specio|vundebla]].|alt=Photo of shark in profile surrounded by other, much smaller fish in bright sunlight]] {{Ĉefartikolo|Troa fiŝkaptado}} Troa fiŝkaptado estas unu el la plej gravaj minacoj al manĝeblaj fiŝoj kiel moruo kaj [[tinuso]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/highlands_and_islands/6234881.stm |title=Call to halt cod 'over-fishing' |accessdate=18a de januaro 2006 |work=BBC News |date=5a de januaro 2007 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070117142906/http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/highlands_and_islands/6234881.stm |archivedate=17a de januaro 2007 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/6301187.stm |title=Tuna groups tackle overfishing |accessdate=18a de januaro 2006 |work=BBC News |date=[[26-a de januaro]] [[2007]]|url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090121111204/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/6301187.stm |archivedate=21a de januaro 2009 |df=dmy-all }}</ref> Troa fiŝkaptado finfine okazigas populacimalpliigon (populacifalon) ĉar la survivantoj ne povas produkti sufiĉe junulojn por anstataŭigi la forigitojn. Tia '''komerca formorto''' ne supozigas, ke la specio estas formortinta, sed nur le ĝi ne plu povas elteni fiŝkaptadon. Bone studita ekzemplo de populacifalo estas tiu de la [[Pacifika sardino]] ''Sadinops sagax caerulues'' fiŝkaptita ĉe la marbordo de Kalifornio. Ekde 1937 pinto de ĝis 800,000 tunoj kaptitaj tuj falis al nur 24,000 t en 1968, post kio la tiea fiŝkaptado ne plu estis ekonomie eltenebla.<ref>{{harvnb|Helfman|Collette|Facey|1997|p=462}}</ref> La ĉefa konflikto inter la [[fiŝkapta scienco]] kaj la [[fiŝkapta industrio]] estas ke ambaŭ grupoj havas diferencajn vidpunktojn pri la adaptokapablo de la fiŝkaptejoj al la intensiva fiŝkaptado. En lokoj kie Skotlando, Novtero kaj Alasko la [[komerca fiŝkaptado|fiŝkaptada industrio]] estas grava dunganto, kaj tiel la registaroj pretas subteni ĝin.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6112352.stm |title=UK 'must shield fishing industry' |accessdate=18a de januaro 2006 |work=BBC News |date=3a de novembro 2006 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061130055349/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6112352.stm |archivedate=30a de novembro 2006 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6197433.stm |title=EU fish quota deal hammered out |accessdate=18a de januaro 2006 |work=BBC News |date=21a de decembro 2006 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061226234953/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6197433.stm |archivedate=26a de decembro 2006 |df=dmy-all }}</ref> Aliflanke, sciencistoj kaj konservistoj premas al pli forta protektotendenco, avertante ke multaj fiŝostokejoj povos esti forbalaitaj post kvindek jaroj.<ref>{{cite web |url=http://www.physorg.com/news81778444.html |title=Ocean study predicts the collapse of all seafood fisheries by 2050 |accessdate=13a de januaro 2006 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070315014325/http://www.physorg.com/news81778444.html |archivedate=15a de marto 2007 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.panda.org/about_wwf/where_we_work/europe/what_we_do/mediterranean/about/marine/bluefin_tuna/tuna_at_risk/index.cfm |title=Atlantic bluefin tuna could soon be commercially extinct |accessdate=18a de januaro 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070430205610/http://www.panda.org/about_wwf/where_we_work/europe/what_we_do/mediterranean/about/marine/bluefin_tuna/tuna_at_risk/index.cfm |archivedate=30a de aprilo 2007 |url-status=dead}}</ref> === Habitatodetruo === {{Ĉefartikolo|Habitatodetruo}} Grava danĝero kaj por nesalakvaj kaj por maraj ekosistemoj estas la [[habitata degradado]] inklude [[akvopoluado]]n, la konstruadon de akvobaraĵoj, la forigo de akvo por uzado de homoj kaj finfine la enkondukon de [[invada specio|ekzotaj]] specioj.<ref>{{harvnb|Helfman|Collette|Facey|1997|p=463}}</ref> Ekzemplo de fiŝo kiu estas endanĝerita pro habitatoŝanĝo estas la [[blanka acipensero]], nome Nordamerika [[nesalakva fiŝo]] kiu loĝas en riveroj damaĝitaj de homa agado.<ref>{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051126220804/http://www.mt.nrcs.usda.gov/news/factsheets/pallidsturgeon.html |archivedate=26a de novembro 2005 |url=http://www.mt.nrcs.usda.gov/news/factsheets/pallidsturgeon.html |title=Threatened and Endangered Species: Pallid Sturgeon ''Scaphirhynchus'' Fact Sheet |accessdate=18a de marto 2016 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-01-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20051126220804/http://www.mt.nrcs.usda.gov/news/factsheets/pallidsturgeon.html |arkivdato=2005-11-26 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.mt.nrcs.usda.gov/news/factsheets/pallidsturgeon.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-01-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20051126220804/http://www.mt.nrcs.usda.gov/news/factsheets/pallidsturgeon.html |arkivdato=2005-11-26 }}</ref> ==== Formorto de la [[Elefanta fiŝo]] ==== [[Dosiero:A_specimen_of_Psephurus_gladius,_Museum_of_Hydrobiological_Sciences,_Wuhan_Institute_of_Hydrobiology_(2).jpg|eta|dekstre]] En la komenco de 2020 oni konfirmis la jaman supozon de la formorto de tiu specio: nome "Psephurus gladius", kiu vivís en la rivero [[Jangzio]], nome la tria plej longa de la mondo kun pli ol 6300 kilometroj kaj hejmo de pli ol 400 diversaj specioj. Ekde 2009, tiu fiŝo ne estis plu vidata, sed la sciencistoj atendis ĉar ne estis certigaj pruvoj de ties formorto. Ĵusa studo publikigita en la revuo ''Science of the Total Environment'' montris la malpliigon de la specio ekde 1970 kiel rezulto de [[troa fiŝkaptado]] kaj de la habitatofragmentado. Krome, en 1981, oni konstruis la Akvobaraĵon Geĵuba kiu blokis la migradon de la fiŝo necesa por ties reproduktado. Inter 1981 kaj 2003, la specio estis vidata nur 201 fojojn — kaj 95,2% antaŭ 1995— kaj ekde 1996 oni deklaris ĝin endanĝerigita, laŭ la [[Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj|Ruĝa Listo de la Internacia Unio por la Konservado de la Naturo]]. En 2003, oni konstruis la [[Baraĵo de la Tri Gorĝoj|Baraĵon de la Tri Gorĝoj]], kaj tio malbonigis la situacion de la specio kiu jam ne trovis frajejojn. En tiu jaro oni konfirmis la lastan vidon de tiu specio. La esplorado de la ĉinaj sciencistoj konfirmis, ke la specio komplete malaperis kaj probable inter 2005 kaj 2010. Dum lasta detala esplorado tra la tuta regiono, oni identigis 322 fiŝospeciojn, kaj eĉ ne unusolan specimenon de elefanta fiŝo.<ref>Agathe Cortes, [https://elpais.com/elpais/2020/01/07/ciencia/1578404539_699369.html ''La primera especie extinguida de 2020: un pez de hasta siete metros de largo'',] [[El País]], 8a de januaro 2020 - 09:14 CET Alirita la 8an de januaro 2020.</ref> === Ekzotaj specioj === Enkonduko de [[invada specio|ne-indiĝenaj]] specioj okazis en multaj habitatoj. Unu el la plej bone studitaj ekzemploj estas la enkonduko de la [[Nila perko]] en la [[Lago Viktoria]] en la 1960-aj jaroj. La Nila perko iom post iom formortigis la 500 [[Endemio|endemiajn]] [[cikledoj|cikledajn]] speciojn de la lago. Kelkaj el ili survivas nune en kaptitecreproduktaj programoj, sed aliaj estas jam probable formortintaj.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/life/feature/story/0,,1541613,00.html |title=The little fish fight back |accessdate=18a de januaro 2006 |work=The Guardian |location=London |first=Laura |last=Spinney |date=4a de aŭgusto 2005}}</ref> [[Karpo]]j, [[Ĥanedoj|serpentokapuloj]],<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A16439-2002Jul2.html |title=Stop That Fish! |accessdate=26a de aŭgusto 2007 |work=The Washington Post |date=3a de julio 2002 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103055232/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A16439-2002Jul2.html |archivedate=3a de novembro 2012 |df=dmy-all }}</ref> [[tilapia|tilapioj]], [[perko|Eŭropa perko]], [[bruna truto]], [[ĉielarka truto]], kaj [[marpetromizo]]j estas aliaj ekzemploj de fiŝoj kiuj estis okazigintaj problemojn post ties enkonduko en fremdajn mediojn. == Fiŝoj en kulturo kaj arto == [[Dosiero:Fischer und Frau.jpg|eta|"La fiŝkaptisto kaj sia edzino" ilustraĵo de Alexander Zick.]] [[Dosiero:1975 CPA 4540.jpg|dekstra|eta|"La fiŝkaptisto kaj la fiŝo" en sovetunia [[poŝtmarko]].]] La vorto '''Iĥtis''' - laŭ la [[Greka alfabeto]]: ἰχθύς - estas la antikva kaj klasika vorto de la [[greka lingvo]] por "fiŝo". Ekster la greka lingvo la vorto estas la nomo de simbolo el du kruciĝantaj arkoj, kiuj simboligas la silueton de fiŝo. Tiu signo estis uzita kiel sekreta simbolo de [[Kristanismo]] fare de la unuaj kristanoj. La literoj ''IĤTIS'', per grekaj literoj ΙΧΘΥΣ, estas [[akronimo]] por "Jesuo Kristo, Dia Filo, Savanto" ([[greka lingvo|greke]] Ἰησοῦς Χριστὸς Θεοῦ Υἱὸς Σωτήρ). Antaŭ ol ekaperis la kredo kristanisma, la fiŝa simbolo tutmonde estis uzita kiel simbolo de la "granda patrina diino". Ĝi havas ligojn al la [[Hinduismo|Hinduisma]] dio [[Viŝnuo]], sed ankaŭ ''Dagon'', la fiŝa dio de la [[filiŝtoj]]. Ankaŭ en la antikva [[Asirio|asiria]] urbo [[Ninevo]] arkeologie troviĝis skulptaĵoj de fiŝo-dio. Ankaŭ en la [[Torao]] aŭ la [[Malnova Testamento]] de la [[Biblio]] ([[Juĝistoj (libro)|Juĝistoj]] 16:23-24; [[1-a libro de Samuel]] 5:2-5) la dio ''Dagon'' menciiĝas. En ambaŭ lokoj de la Torao temas pri transcendenta, nevidebla Dio kiu superas la [[idolo]]jn. Ĉar la fiŝo jam estis komuna religia simbolo en la antikva mondo, estis relative sendanĝere uzi ĝin fare de la sekretaj kristanismaj komunumoj sen timo pro tio altigi la danĝeron de persekuto. "La fabelo de la [[fiŝkaptisto]] kaj la fiŝo" (en rusa: «Сказка о рыбаке и рыбке», angligita: Skazka o rybake i rybke) estas [[ferakonto]] en verso de [[Aleksander Puŝkin]]. Puŝkin verkis la fabelon en aŭtuno 1833 kaj estis publikigita en la gazeto "Biblioteka dlja ĉtenija" maje de 1835. Temas pri fiŝkaptisto kiu sukcesas kapti "Oran Fiŝon" kiu promesas plenumi ĉiun deziron ŝanĝe al sia libero. La intrigo estas simila al la rusa ferakonto "La avara maljuna edzino" (laŭ [[Vladimir Propp]]) kaj al "La fiŝkaptisto kaj sia edzino" de la [[Fratoj Grimm]]. Aliaj verkistoj bazis siajn historiojn sur tiu populara rakonto: En ''To the Lighthouse'' de [[Virginia Woolf]] la rolulo Mrs. Ramsey rakontas al sia filo James version de la rakonto. La romano ''Der Butt'' de [[Günter Grass]] de [[1977]] estas iel bazita sur la rakonto, same kiel la versio de Emanuele Luzzati, nome "Punch kaj la magia fiŝo", kaj la romano de [[Ursula LeGuin]] nome "The Lathe of Heaven". [[La oldulo kaj la maro]] (angle: ''The Old Man and the Sea'') estas [[novelo]] de [[Ernest Hemingway]] verkita en Kubo en 1951 kaj eldonita en 1952. Ĝi estis la lasta ĉefa fikciaĵo verkita de Hemingway kaj eldonita dum lia vivo. Ĝi temas pri maljuniĝinta kuba [[fiŝkaptisto]] kiu luktas tritage baraktade kontraŭ giganta makajro (''Makaira nigricans'') (angle: ''marlin'') fore en la [[Golfa Marfluo]], onidire la plej granda kaptaĵo de lia vivo. Sed jam je nokto la ŝarkoj jam formanĝis la tutan korpon de la makajro, lasante nur ties skeleton. ''Rumble Fish'' (angle: ''Luktofiŝoj'') estas [[filmo]] de [[Francis Ford Coppola]] pri la romano samnoma de Susan E. Hinton. En la filmo oni rakontas la realon de du fratoj krimetemaj per senkoloraj nuancoj; la nura koloro de la filmo estas la siamaj luktofiŝoj (''Betta splendens''), por fokusigi la kontraston de ambaŭ realoj en la verko. == Proverbo == Ekzistas pluraj (22) [[proverbo]]j pri fiŝo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-09-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Al la fiŝo ne instruu naĝarton.''}} * {{citaĵo|''Batadi kiel fiŝo kontraŭ glacio.''}} * {{citaĵo|''Gasto kiel fiŝo baldaŭ fariĝas malfreŝa.''}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo en Esperanto == * Nikolao Gudskov (scienca redaktoro). (2007) Ilustrita Enciklopedio de akvariaj fiŝoj. Moskvo: IMPETO, p.&nbsp;6. ISBN 978-5-7161-0138-8. * Jean-Baptiste Lamarck, ''Filozofio zoologia'', 1809. SAT-Broŝurservo, 1987. Tradukis Valo. == Bibliografio == * Francesco Costa, Atlante dei pesci dei mari italiani, Mursia, 2004, ISBN 88-425-3188-X. * Ch. M. Danoff, J. Wiesner, J. E. Skydsgaard: Fische. In: Lexikon der Alten Welt. 1990, Band 1, Sp. 971–977. * Dudich, E., Loksa, I. (1987): Állatrendszertan – Tankönyvkiadó, Budapest ISBN 963-18-0543-3 * Eschmeyer, William N.; Fong, Jon David (2013). "Catalog of Fishes". [[California Academy of Sciences]]. * Kurt Fiedler: Lehrbuch der Speziellen Zoologie (2. Band, 2. Teil: Fische). Gustav Fischer Verlag., Jena 1991, ISBN 3-334-00339-6. * Harald Gebhardt, Andreas Ness: Fische. Die heimischen Süßwasserfische sowie Arten der Nord- und Ostsee. 7. Aufl., BLV Verlag, München 2005, ISBN 3-405-15106-6. * Géczy, B. (1989): Őslénytan – Tankönyvkiadó, Budapest ISBN 963-17-6674-8 * Helfman, G.; Collette, B.; Facey, D. (1997). The Diversity of Fishes (1st ed.). Wiley-Blackwell. ISBN 978-0-86542-256-8. * Patrick Louisy, Guida all'identificazione dei pesci marini d'Europa e del Mediterraneo, a cura di Trainito, Egidio, Milano, Il Castello, 2006, ISBN 88-8039-472-X. * Moyle, Peter B.; Cech, Joseph J. (2003). Fishes, An Introduction to Ichthyology (5a eld.). Benjamin Cummings. ISBN 978-0-13-100847-2. * Nelson, Joseph S. (2006). Fishes of the World (PDF) (4a eld.). John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-75644-6. Arkivita el la originalo (PDF) la 5an de marto 2013. * Karel Pivnicka kaj Karel Cerny, Poissons, Nathan, 1987 (ISBN 2-7000-1518-5) * Scales, Helen (2018) Eye of the shoal: A Fishwatcher's Guide to Life, the Ocean and Everything. Bloomsbury Sigma ISBN 978-1-4729-3684-4 * Sergio Zerunian, Condannati all'estinzione? Biodiversità, biologia, minacce e strategie di conservazione dei pesci d'acqua dolce indigeni in Italia, ''[[Il Sole 24 Ore]]'' Edagricole, 2002, ISBN 88-506-4778-6. == Vidu ankaŭ == * [[Fiŝaglo]] * [[Fiŝkaptejo]] * [[Fiŝoj (konstelacio)]] * [[Fiŝomanĝanto]] * [[Fiŝosto]] * [[klaŭnfiŝo]], [[fasciato]], [[ruĝbruna rajo]], [[tinuso]], [[mureno]] * [[Nesalakva fiŝo]] * [[Salakva fiŝo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/3920183.stm 24-a de julio, 2004, BBC News: la plej malgranda fiŝo de la mondo] Citaĵo: "...La plej malgranda, malpeza [[vertebrulo]] estis priskribita far usonaj sciencistoj. La nomo de tiu minifiŝo estas tena bebofiŝo [''Schindleria brevipinguis''] kaj grandas nur ĉ. 7mm..." {{Projektoj|q=Fiŝo|ReVo=fisx}} {{Portalo|Biologio|Zoologio}} {{Havenda artikolo|Fiŝoj}} [[Dosiero:Marine Life Banner.jpg|775ra]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fiŝoj| ]] [[Kategorio:Dombestoj]] [[Kategorio:Dorlotbestoj]] n656o582ghue526zq5jcp3ca0ek4h42 0 25197 9384886 9034565 2026-05-27T08:59:05Z Sj1mor 12103 9384886 wikitext text/x-wiki [[File:Banner expedition banner By popular demand.jpg|775px]] {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:MOAB_bomb.jpg|eta|dekstra|Usona bombo (2003)]] [[Dosiero:Mark 83 Bombs.jpg|eta|Mark 83]] '''Bombo''' estas [[Eksplodo|eksplodema aparato]], plejofte ujo plenigita per eksplodema materialo, celita al detruo. Plejofte [[ekigilo]] kaŭzas la eksplodon, kiun ekfunkciigas ekz. [[telemastrumilo]] aŭ iuspeca [[sentilo]]. Se ĝi estas mempropulsata, la bombo estas parto de [[misilo]]. La bombojn oni uzas amase de la [[Dua Mondmilito]]. Oni uzas ilin ofte dum [[milito]]j kaj por agi [[terorismo|terorisme]]. La militistoj kutime ĵetas ilin de [[aviadilo]]j. La bomboj povas esti je malsamaj dimensioj kaj laŭ tiu, ili povas esti destinitajn por detrui malsamajn celojn. Nune la plej detrua bombo estas la [[hidrogeno|hidrogena]] bombo kaj poste la [[atombombo]]. La plej detruaj bomboj neatomaj estas la [[usono|usona]] MOAB (Amasa Artileria Aera Bombo kvankam ĝi estas pli konata kiel "Patrino de ĉiu bombo") de la Aera Militforto kaj la [[Rusio|rusa]] "Patro de ĉiu bombo" (provita je septembro de la jaro 2007, kiu postulas esti kvaroble pli pova ol MOAB). == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=bomb}} * [[Atombombo]] * [[Bomb-aŭto]] * [[Bombhomo]] * [[Brulbotelo]] * [[Grapolbombo]] * '''Seksbombo''' estas metafora slanga esprimo por sekse tre alloga virino (Krause-vortaro 2007, p. 1255), uzata ĉefe ĉe [[Holivudo|holivudaj]] stelulinoj. * [[TM 31-210 Improvised Munitions Handbook]] {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bomboj| ]] [[Kategorio:Eksplodarmiloj]] i37vmeh3k3wbcovtph4addgolm4i4e0 0 25198 9384888 9118119 2026-05-27T08:59:35Z Sj1mor 12103 9384888 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Molotovin cocktail.jpg|eta|200px|Brulbotelo de Finnlando, uzata kun sukceso dum la [[Vintra milito]].]] '''Brulbotelo''', nomata ankaŭ '''[[benzino|benzin]][[bombo]]''' aŭ '''''Molotov''-koktelo''', estas botelo plena je brulema substanco kaj ekipita per meĉo, kiu, ĵetite kontraŭ objekto, ekbrulas en la momento de frakasiĝo. Ĝi estas unu el la plej simplaj [[armilo]]j de [[terorismo]] aŭ de [[Rezistomovado|rezistado]]. Molotov-koktelo estas rapide, facile kaj malmultekoste farebla kaj tiel ĝi estas uzata ĉefe en [[ribelo]]j, [[gerilo]]bataloj, [[stratobatalo]] aŭ ĉe [[brulatenco]]. Ĉar la fajro plej ofte nur mallonge brulas kaj la brultemperaturo estas relative malalta, ankaŭ la bruliga efiko estas – kompare al aliaj armiloj – relative malgranda. == Historio == Brulbotelo estis unuafoje uzata kiel armilo en la [[Hispana Enlanda Milito]] ([[1936]]–[[1939]]), sed ne kun la nomo de Molotov-koktelo. La nomo estis donita en 1939/40 de [[Finnlando|finnaj]] soldatoj aludante je [[Vjaĉeslav Molotov]], la tiama [[Sovetunio|Sovetia]] ministro pri eksterlandaj aferoj, kiun oni rigardis respondeculo pri la Sovetia invado al Finnlando dum la t.n. [[Vintra milito]]. La finnoj uzis sukcese la koktelojn kontraŭ rusaj [[tanko]]j. Flamoj el brulbotelo trafinta aer-prenilon de tanka motoro estis ensuĉataj kaj tiel ekbruligis ankaŭ la motoron. La finna armeo finfine produktis la koktelojn eĉ industrie kaj sendis ilin al la fronto kiel pakaĵon kun [[alumeto]]. [[Dosiero:Praga1968._Brulboteloj.jpg|eta|300px|maldekstra|Uzo de brulboteloj kontraŭ [[Sovetunio|sovetiaj]] [[tanko]]j dum [[Praga printempo 1968]]]] Ĝi estis amase uzata dum la ribelo de la [[Varsovia geto]], dum enmarŝo de sovetaj trupoj al Hungario dum la [[Hungara revolucio de 1956]] kaj dum [[Praga printempo 1968]]. Hodiaŭ oni uzas Molotov-koktelojn ĉe perfortaj [[manifestacio]]j same kiel en militoj kiel malkaran surogaton de [[Grenado (eksplodaĵo)|grenadoj]]. En multaj landoj estas malpermesite posedi, produkti, disvastigi ĝin laŭleĝe. [[ETA]] produktis brulbotelojn, al kiuj aldoniĝis [[solvilo]], tiel ke la estigita [[fajro]] neestingeble envolvis la [[viktimo]]jn. == Enhavo == Funkcio de brulboteloj similas al tiu de [[napalmo]]. La plej baza skemo estas [[botelo]], parte plenita per [[benzino]], [[etanolo]] aŭ [[metanolo]]. Kolo de botelo estas ŝtopita por ke la vaporoj de brulaĵo ne eliru ĝin. Ofte ankaŭ estas [[meĉo]] por pli facila bruligo. Originale, la boteloj estis ŝtopitaj per teksaĵo, kiun oni bruligis antaŭ ĵeto. Sed jam dum [[Vintra milito]] de jaroj [[1939]]-[[1940]] oni inventis brulig-sistemon per specialaj ŝtormaj alumetoj, kiuj povas bruli dum 30-60 sekundoj. La alumetojn oni aligis al botelojn per [[glubendo]] kaj bruligis antaŭ ĵeto. Kiam la botelo rompiĝas, la flamo kontaktiĝas kun vaporoj de brulaĵo kaj bruligo okazas. Se oni enkondukas en la brulmiksaĵon substancojn, kiuj bruliĝas post kontakto kun aero, tio igas brulbotelon pli efika ĉar la ĵetanto ne devas bruligi ĝin antaŭ uzo. Dum la Vintra milito, suomaj sciencistoj elpensis jenan sistemon: oni metis fragilan ampulon kun membrulaĵo surbaze de [[sulfura acido]] aŭ blanka [[fosforo]] enen de la botelo. Kiam la botelo rompiĝas, same rompiĝas la ampulo, la membrulaĵo kontaktiĝas kun aero kaj bruligas la brulaĵon. Pli neestingeblan kaj persistan fajron oni povas atingi per aldono de [[gudrono]] (ĉ. 10-20 ml por 0.5-litra botelo) aŭ de alia viskoza substanco al la miksaĵo. [[Che Guevara]] en sia libro "Partizana milito" rekomendas brulmiksaĵon el tri partoj de [[benzino]] kaj unu de [[motoroleo]]. == Uzo == Kutimaj brulboteloj devas esti bruligitaj antaŭ ĵeto. Por tio oni kovras la ŝtopilon per iu brulebla substanco kaj bruligas ĝin. Post rompo de botelo, la brulaĵo kovras la celon kaj ekbrulas. Se oni enkondukas membruleman substancon, la ĵetanto ne devas bruligi la botelon mem. Tio helpas al pli facila kaj rapida uzo kaj ankaŭ igas la ĵetanton malpli facile detektebla. === Eraroj pri uzo === Plej kutima kialo por nebruliĝo de memkreitaj brulboteloj estas troa plenigo de boteloj. Kiam la botelo estas tro plena je likva brulaĵo, ne estas sufiĉe da loko por facilbruligeblaj vaporoj, kaj do la rezulta miksaĵo ne tiom rapide bruliĝas. Ekzemple, de uzata brulaĵo estas surbaze de benzino, ĝi povas tute ne ekbruli, ĉar likva benzino, kontraste al la vaporoj, estas relative nebrulema. La plej optimuma plenigo de tiaj brulboteloj estas je ĉ. 1/2 - 2/3. Tamen, se oni uzas brulaĵojn de alia naturo, kiuj facile brulas en likva fazo, oni povas plene plenigi la botelojn. Aliaj kutimaj eraroj estas troa purigo de ekstera parto de botelo (se ne estas brulaĵo ekstere, la botelo ekbrulas pli malrapide) aŭ uzo de netaŭgaj tipoj de boteloj. Boteloj kun tro dikaj muroj aŭ de nestandarda formo estas malpli oportunaj por ĵeto aŭ bruligo. == Vidu ankaŭ == * [[TM 31-210 Improvised Munitions Handbook]] {{Projektoj|ReVo=botel.brul0o}} [[Kategorio:Armiloj]] kf8biltkieq8djqz9oe25gwq6udck5q 3 25458 9384738 9372675 2026-05-27T05:10:02Z Näin on näreet 255377 /* Abitura ekzameno en Finnlando */ nova sekcio 9384738 wikitext text/x-wiki ==Alilingvaj ligiloj== <pre> ?action=purge {{Div col|cols = 3}} *tiel *tri *kolonoj {{Div col end}} {{Trad|en|Voltaire|113309885}} : Re|iu </pre> polurinda|la nuna teksto ktp|montri=ne <pre> {{Prisupre|pri=rivero en Usono|samnoma rivero en Kanado|Misisipo (Kanado)}} {{Prisupre|apa=Tbiliso}} {{AliaSignifo|Tbiliso}} </pre> ref name="kongreslibro" ref group="noto" Informkesto urbo|regiono-ISO=FR mankas fonto Vikipedio:Landonomoj kun flageto apartigila paĝo|Johano de Aŭstrio (apartigilo) |sen banderolo= jes |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> kaj skribu iun sencan tie, ekzemple |forigita = jes |kialo de rezulto = kun kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa. "Jes" igas la keston esti verda, "ne" igas gxin rugxa, "atendante" blua, kaj mi mensas ke plu estas "parte" kiu igas flavan keston. == SAT == Certe vi bone agos kiel administranto, kaj lernos ĉiun trukon paŝon post paŝo, kiel ankaŭ faris mi kiu ĉiam konsideris min redaktanto kaj nenia administra aŭ teknika homo. Kaj ni ĉiukaze jam estas en proksima kontakto - estos simple bone foje mem povi puŝi butonon kaj ne nur demandi kolegon pri tio. Sed alia demando: Vi estas membro de SAT, ĉu? Ĉu vi havas ajnan ideon kiel statas la asocio? Min iom malkvietigas ke la retejo satesperanto.org aspektas tute morta, kaj multaj valoraj retpaĝoj ne estis ĝustatempe arkivigitaj en la [[interreta arkivo]] - tio povas esti nur teknika problemeto, sed iom maltrankviligas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 26 jul. 2023 (UTC) :Jes, mi estas membro de SAT, kaj ĝia retejo suferis gravan ĵusan atakon same kiel aliaj francibazitaj retejoj de esperantlingvaj asocioj. Kelkaj jam restariĝis kaj nun oni klopodas por restarigo de la SAT-retejo. Temas pri teknika ne problemeto, sed problemego. Pri la asocio mem, ĝi bone fartas. Ĵus finiĝis ĝia lasta kongreso en Kastelo Greziljono, pri kio oni povas informiĝi en [[96-a SAT-Kongreso 2023]]. Vi eĉ povas serĉi min en la foto. Mi salutas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:59, 26 jul. 2023 (UTC) == Administriĝo == Mi gratulas vin pro via administriĝo. Mi hieraŭ fermis la baloton, sed teknike nur nun havis tempon vere doni al vi la administrajn rajtojn. Nun vi povas ekbalai! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:02, 7 aŭg. 2023 (UTC) :[[Dosiero:Horse Hair Sweeper Scurge.jpg|eta|Jen via [[balailo]] kiel administranto.]] Ankaŭ mi gratulas pro la administrantiĝo! Amike, —<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 17:55, 6 aŭg. 2023 (UTC) ::PS: Mi ĵus kreis en la komunejo novan kategorion ''World Esperanto Congress 2023'' (bedaŭrine anglalingva kiel la aliaj komunejaj kategorioj pri UK-oj) kaj tien metis unuan foton de vi. Se vi havas pliajn fotojn, mi petas vin mem enordigi ilin al la tutfreŝa kategorio.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:19, 7 aŭg. 2023 (UTC) : Saluton Kani, ankaŭ ricevu miajn gratulojn pro tiu balailo. Bedaŭrinde, mi ne alvenis ĝustatempe por voĉdoni por vi, sed vi havas mian subtenon. --[[Uzanto:Alzinous|Alzinous]] ([[Uzanto-Diskuto:Alzinous|diskuto]]) 08:48, 7 aŭg. 2023 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 aŭg. 2023 (UTC) == Biharo == Saluton! Intertempe pretas jam 20 urboj, la kompleta listo haveblas ĉiam: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Urboj_de_Biharo sed tio estas nur la duono. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:34, 9 aŭg. 2023 (UTC) == vikidatumo kaj alinomigo == Saluton Estimata Kani, se mi rajtas peti de vi, kiam vi alinomigas artikolon bonvolu ankaŭ kontroli la "Ero en Vikidatumoj" kies ligilo aperas ĉe la desktro de la artikolo. Kiam oni alinomas tiam necesas fari la samon ankaŭ en vikidatumoj! Mi antaŭdankas Vin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:14, 10 aŭg. 2023 (UTC) == Marc van Oostendorp == Saluton Kani. Kiel vi? Ĉu vi jam revenis hejmen? Lastatempe mi okupiĝas pri biografioj de [[Akademio de Esperanto|akademianoj]]. Ĉi-semajne mi redaktadas la paĝon pri [[Marc van Oostendorp]]. Hieraŭ iom neatendite okazis: IP-ulo alvenis kaj forigis la oficialan retejon de van Oostendorp ({{diff|diff=8285133|teksto=vidu ĉi tie}}). Ŝajne, la IP estas de Luksemburgio. Kion tio signifas, laŭ vi? Ĉu ni ree enigu la oficialan retejon? Ĝis, —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:47, 22 aŭg. 2023 (UTC) :{{{farite}} Ha ne, ne zorgu. La ligilo estis redunda (duobla). Ĉio en ordo. —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:50, 22 aŭg. 2023 (UTC) == Bazelo == Saluton Kani. La 5-an de novembro 2016, jam antaŭ longega tempo, vi aldonis al la artikolo pri [[Bazelo]] la frazon :"La [[Paco de Bazelo]] en [[1795]] provizore finis la militon inter la ''[[Unua Respubliko de Francujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Unua Respubliko de Francio]]) kaj ''[[Prusujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Prusio]])." Vi ne estis la ĉefa redaktinto de la teksto, la baza versio estis de Didi Weidmann, kiu en la unua versio de 2008 metis frazojn kiel "Bazelo situas ĉe ambaŭ flankoj de la rivero [[Rejno]], proksime de la landa triangulo kun [[Francio]] kaj [[Germanio]] [...]" - kaj evidente uzis landnomojn laŭ la finaĵo "-io". Laŭ la vikipedia interkonsento pri landnomaj variaĵoj en artikoloj la pluaj aldonaĵoj laŭeble sekvu la saman landnoman principon kiel la baza teksto, despli ke la formoj kun finaĵo "-ujo" ĉiukaze estas nur alidirektiloj, kiuj sendas al paĝoj kun finaĵoj "-io". Ĉu vi intence metis la variaĵojn de finaĵo "-ujo", aŭ ĉu tio okazis nur rapidete, sen vera pripenso? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 1 sep. 2023 (UTC) :Foje mi sekvas tendencon konsideri landnomojn kun -ujo, kiel indiko al historia pasinteco, kaj tiel diferencigi ekzemple inter Ĉinujo kaj Ĉinio, Hispanujo kaj Hispanio ktp., kvankam mi konmprenas, ke tio ne estas oficiala decido. Ĉe Bazelo tamen la historieco ne estas tiom pasinteca kaj eble regu la unuformeco. Plej taŭge vi mem decidu pri la ĝustaj terminoj; mi absolute ne kontraŭos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 2 sep. 2023 (UTC) == Stenius == Kial ci forigis la artikolojn Jakob Stenius senior kaj Jakob Stenius junior? [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.19.219|46.132.19.219]] 22:09, 5 sep. 2023 (UTC) :Ĉar vi nek kreis internajn ligilojn nek ligis la artikolojn al aliaj lingvoj. Ĉar vi ne sekvas rekomendojn de aliaj vikipediistoj. Ĉar estis multaj lingvaj eraroj. Ĉar vi ne volas krei akcepteblajn artikolojn kaj laborigas aliulojn por ripari viajn fuŝaĵojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:16, 5 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:18, 21 sep. 2023 (UTC) ==Propono kunigi [[Infano]] kaj [[Infanaĝo]]== Saluton! Mi ĵus faris proponon ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Vi ŝajne malakceptis similan proponon antaŭ ok jaroj ĉe [[Diskuto:Infanaĝo]], sed mi ne bone komprenas kial - ĉu vi volas komenti pri via nuna opinio? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:58, 20 okt. 2023 (UTC) ==Ida L. Cummins== Mi rimarkis, ke vi forigis la paĝon "Ida L. Cummins" kun la rezonado: Ĝ6. Ĉu vi povus klarigi kial ĝi estis forigita. [[Uzanto:Rorr404|Rorr404]] ([[Uzanto-Diskuto:Rorr404|diskuto]]) 15:48, 21 okt. 2023 (UTC) :Mi ne povas memori, ĉar mi foje forigas artikolojn pro tre diversaj tialoj, ekzemple se ili estis tradukitaj per aŭtomataj tradukiloj kaj ne korektitaj, se ili havas tro da eraroj kaj neniu tuj korektas ilin, se ili ne atingas minimumajn postulojn, ekzemple tri plenaj frazoj. Ekzemple vi kreis la artikolon [[Geventepe (Karayazı)]] kun nur unu frazo (anstataŭ almenaŭ tri), pasis preskaŭ du monatoj kaj ankoraŭ oni atendas la duan frazon. Vi mem konfesas, ke vi povas "komuniki per baza nivelo de Esperanto". Ĉu vi opinias, ke oni povus fari tion en alilingva vikio, ekzemple en la anglalingva vikio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:48, 21 okt. 2023 (UTC) == Orfigo de «Commons» == Saluton, Kani. Kiel vi? Ĉu vi konsentas pri {{diff|diff=8412095|teksto=ĉi tiu modifo}} de mia roboto, kiu ŝanĝis {{ŝ|Commons}}-on al {{ŝ|Projektoj}} sen parametroj? * Malnova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] * Nova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] Notu, ke en la nova versio la ligilo al la bildgalerio en la «Vikimedia Komunejo» malaperis; tamen tiu bildgalerio ne ekzistas, ĉar [[:c:San Andrés y Sauces]] estas simpla alidirekto al [[:c:Category:San Andrés y Sauces]]. Kion vi pensas pri tio? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 18:01, 24 okt. 2023 (UTC) :Mi komprenas absolute neniom prie. Ĉefe mi dezirus kompreni la rezultojn de tiu ŝanĝo, sed mi supozas, ke miaj teknikaj kapabloj estas limigitaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 24 okt. 2023 (UTC) ::😁 Per aliaj vortoj: en la kadreto kiu troviĝas dekstre en [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] oni vidas du ligilojn (la unuan nomatan «San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo», la duan nomatan «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), sed ili ambaŭ ligas al la sama paĝo do estas ''redundaj''. En la nova versio [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] restis nur unu ligilo (nome, «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), kaj mi forigis la alian. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 19:08, 24 okt. 2023 (UTC) == Elstaraj bildoj == Saluton Kani. Lastatempe mi ŝanĝis mian agadon en VP: mi ne plu verkas novajn artikolojn (intertempe), sed iom-post-iome mi klopodas korekteti jam-ekzistatajn paĝojn verkitajn farde aliuloj. Mi aktivas nur vespere kaj, interalie, mi klopodas enmeti en nian VP-on ''elstarajn bildojn'', kredante, ke pli kvalitaj bildoj kontribuos al pli bona VP. La listo de la bildoj kiujn mi emas enmeti troviĝas en mia provejo [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], kiun mi ĝisdatigas de tempo al tempo. Multaj bildoj temas pri birdoj, kaj multaj el tiuj birdoj ankoraŭ malhavas paĝon en nia VP. Ĉar pasintece vi tre interesiĝis pri birdoj, mi pensis informi vin pri mia agado: se vi volas, vi povas kontribui kreante la ne-ekzistatajn paĝojn aŭ enmetante la orfajn bildojn en kelkan artikolon. Mi rajtigas vin modifi mian propran paĝon [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], se tio necesas. Ĝis ĝis! Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:52, 3 nov. 2023 (UTC) :Dankon. Jes, mi interesiĝas; mi vidas, ke la jam ekzistintaj artikoloj havas jam tiujn bildojn. Pri la ekzistontaj artikoloj, ja mi planas aliri tiun kampon iam. Mi esperas uzi tiujn bildojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 3 nov. 2023 (UTC) == Bak Giwan == Saluton Kani. La paĝo pri [[Bak Giwan]] jam ekzistas. Vidu la propono pri kunuigo en [[VP:KA]]. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:28, 6 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Diable kun tiuj aziaj nomoj. Ŝajne estis la sama akademiano kiu metis la novan artikolon. Nun mi devos kunigi ambaŭ. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:32, 6 nov. 2023 (UTC) == Amerika Blanka ibiso == Saluton Kani! Koncerne artikolon [[Amerika blanka ibiso]], ĉu [[Magvaria cikonio]] povas esti taŭga alternativo al "Amerika cikonio"? Mi estas kompleta laiko koncerne birdojn kaj ne volas fari eraron. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 10:32, 7 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Fakte temas pri [[Amerika mikterio]], kiu ĝuste adaptas la sciencan nomon ''Mycteria americana''. Solvite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 7 nov. 2023 (UTC) == Mia kandidatiĝo en Vikivortaro == Saluton kara! Mi decidis kandidatiĝi kiel administranto je Vikivortaro. Vi povas esprimi vian opinion ĉi tie: [https://eo.wiktionary.org/wiki/Vikivortaro:Kandidatiĝoj#Dua_administranto-kandidatiĝo_RG72 ] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:45, 12 nov. 2023 (UTC) : RG72 jam delonge havas personan problemon pri mi tute nerilata al vikioj, kaj ripete tre agreseme atakas min: [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro%3ADiskutejo&diff=901026&oldid=901025] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto%3ATaylor_49&diff=1185333&oldid=1184939]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 13 nov. 2023 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! Antaŭ kelkaj tagoj komenciĝis [[VP:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|interesa diskuto]] pri kies rezulto mi tre scivolas, ĉar tiaĵoj ofte okazas nun en la mondo kaj estos interese vidi, ĉu ankaŭ Esperantujo tion spertos. Via opinio estas bonvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:07, 27 nov. 2023 (UTC) == Malfaroj == Pardonon pro maltrankviligi vin. Mi estas ĉi tie, ĉar mi vidis ke la uzanto {{ping|Fenikals}} malfaris tri-foje mian intervenon en la maladministrantiĝa proceduro, sen doni ajnan kialon en la resumo aŭ ie ajn: [[Speciala:diff/8481661/8481424]]. Per la malfaritaj intervenoj, mi simple strekigis voĉdonon de uzanto kiu malrespektis regulojn de voĉdonoado (ri ne klarigis la kialon de la voĉdono); mi eĉ indikis la paĝon kie legeblas, ke oni nepre devas argumenti iamniere sian voĉdonon (ne sufiĉas enmeti {{ŝ|por}} aŭ {{ŝ|kontraŭ}}). Ĉar la uzanto Fenikals jam venas de semajno en kiu li atakis aliajn uzantojn surbaze de etno (ruslingvanoj en Vikipedio estas laŭ li «[[Speciala:Diff/8476632|diablaj kaj stupidaj]]») kaj mia [[Uzanto-Diskuto:Fenikals#Esprimmaniero|klopodo mediacii kun li]] malsukcesis ĉar li ne respondas al mesaĝoj, mi nun petas ke ''vi'' mediaciu kun ĉi tiu uzanto por re-starigi ordon. Ĉi tiu estas mia lastlasta provo kunlabori konstrue kun li, antaŭ mi malfermu sekcion en [[VP:PU]] kie mi petos semajnan forbaron pro malrespekto de kondutkodo. Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 17:16, 30 nov. 2023 (UTC) :Mi tute samopinias kun vi. Mi ne klopodos por mediacii, ĉar mi supozas, ke tio maleblos. Li interesiĝas pli pri redaktomilitoj ol pli solvo de problemoj. Vi jam tion konstatis. Kaj mi ne estas en meza sinteno. Mi preferas iri al PU. Li forigis tekstojn ankaŭ de aliaj. Kaj detruas pli ol konstruas. Mi proponus dusemajnan forbaron. Laŭ mi, ĉefaj eblaj mediaciantoj povus esti Tlustulimu (ŝajne preskaŭ malaperinta) kaj Thomas Pusch (saĝe dediĉita al kreado anstataŭ al polemikado). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 30 nov. 2023 (UTC) :: Uzantoj, kiuj faris pli ol 40 de redaktoj, rajtas voĉdoni.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 18:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::«[[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj|argumetante pri la kialo]]» {{ping|Fenikals}} Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 19:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::: Inicianto devas fari argumentiĝi sian pozicion (mi faris tiun), sed ne voĉdonanto.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 19:14, 30 nov. 2023 (UTC) :::::Nu bone, konsentite. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:55, 30 nov. 2023 (UTC) == Barataj urboj == Saluton! Mi vidis kaj dankas vin, ke vi helpis min en barataj urboj. Sed mi mem povas fari ilin. Male mi ne povas/rajtas korekti hungarajn urbojn, helpu min ilin fari. Iru [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorio:Urboj_de_Hungario&pagefrom=Ny%C3%ADrmada#mw-pages]. Tie vi trovas malsupre dekstre la hungarajn ĉapelitajn literojn. Tre ĝenas min tiu ordo. La laboro estas simpla (supozeble). Iru al [[Érd]], poste redaktu la kategorion tiel, ke la urbo estu Erd kaj ne Érd. Poste la urbo aŭtomate hejmenvenos al E-litero. Espereble ĝi sukcesos, post Érd estas ankoraŭ 5 ĉapelitaj urboj, bonvolu same tiel agi (ne estu ĉapeloj). --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:57, 5 jan. 2024 (UTC) :Mi ne bone komprenas. Mi ne scias redakti modife la kategoriojn. Sed oni povas alinomi la titolon de la paĝo, kaj tion vi povas fari. Se vi ne scias, mi pretas lernigi tion. Aŭ eĉ mem fari la taskon. Poste en la redakto de la paĝoj vi povas klarigi pri la aferon; tio signifas, ke la hungaraj signoj malaperos de la titolo. Tio okazas ankaŭ en multaj aliaj kategorioj kaj aŭtomataj listoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:01, 6 jan. 2024 (UTC) ::Dankon, tion mi ne elektas, ili restu sen --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:31, 6 jan. 2024 (UTC)ŝanĝo. == [[Aero senpaga]] == Saluton, Kani. Mi fakte antaŭsupozis, ke la titolo suspektigos aliajn vikipedianojn. Mi mem ja komprenis ĝin kiel vi antaŭ ol legi la libron. Verŝajne jes estas vortludo pri la dusenceco de ''free''. Tamen la senco laŭvorte celita ene de la libro estas la senco "senpaga". Temas pri ŝildo en aŭtogaraĝo, kiu reklamas "aeron senpagan", supozeble pumpotan en aŭtajn radojn. Mi enmetis la originalan citaĵon kiel noton en la viki-kodo de la artikolo. Do mi elektis "senpaga" unuavice tial, ke ĝi estas la laŭvorta senco, kaj duavice ĉar ĝi ankaŭ estas pli aplikebla al la metafore celita aero de la veturo, ol "libera" al la aero de la garaĝa pumpotubo. La teksto plurfoje reliefigas, ke la ĉefrolulo kaj ŝia patro kutimiĝis pagi (kaj kapabli pagi) por ĉiu ajn servo. Verŝajne tial la reklamo de "aero senpaga" tiel impresas ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:12, 8 jan. 2024 (UTC) :Dankon. Jes, tute mi eraris opiniante nekonante la aferon. Ĉiuokaze mi sekvus la kutiman ordon Senpaga aero, anstataŭ Aero senpaga, kiu ankaŭ eblos konsiderinte, ke la propono estas "aero". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:39, 8 jan. 2024 (UTC) ::Mi sentis ke la ordo kun postmetita adjektivo estas pli taŭga kaj por la laŭvorta senco de "free air" (sur reklamŝildo) kaj la metafora. Tial mi certe uzus ĝin, se mi verkus tradukon de la romano en Esperanton, kaj deziris uzi ĝin ankaŭ ĉi tie. ::Unue mi sentis, ke mi jam iam legis en Esperanto tiajn ŝildojn, aŭ priskribojn de tiaj ŝildoj, kaj ili uzis la ordon "_____ senpaga". (Efektive nun mi trovas ekzemplon en la ''Fundamenta Krestomatio'' [https://tekstaro.com/t?nomo=fundamenta-krestomatio-nez&id=fknez243&ignorifremdajhojn=0&uzistreketojn=0&uskle=0&serchesprimo=senpaga&tuj=1#fknez243].) Mi supozas ke oni povas senti ke ne temas vere pri substantiva frazero, sed pri mallongigo de plena frazo "Aero estas senpaga", aŭ simple ke la adjektivo estas tre forte emfazinda; ja estas evidente, ke oni liveras aeron, sed tio estas sciigenda, ke oni liveras ĝin senpage. En la angla, male, oni malofte aŭ neniam renkontus ŝildon kun la ordo "Air free". ::Ankaŭ en la metafora senco, ke oni veturas tra senpaga/libera aero, ŝajnas al mi ke la substantivo estas banala kaj la emfazo apartenas tre forte al la adjektivo, kaj tial la adjektivo estas postmetinda. Oni povas kompari la ne tre detalajn komentojn de PMEG pri la temo ĉe [https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/frazpartoj/o-vortaj_frazpartoj.html#i-d7s]. ::Sed mi konscias, ke tiuj argumentoj estas parte subjektivaj, do se vi konfirmos ke via prefero ne estas ŝanĝita post pripensi ilin, mi volonte cedos. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:00, 9 jan. 2024 (UTC) :::Mi sentas, ke ambaŭ ordoj taŭgas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 9 jan. 2024 (UTC) == Nomoj de arabaj literoj == Mi ŝatas viajn artikolojn pri arabaj literoj, sed iliaj titoloj ŝajnas al mi iom malpraktikaj: la titolon [[Ḫāʾ]], ekzemple, mi apenaŭ povas tajpi aŭ prononci, kaj eĉ legi ĝin estas malfacile sen lupeo. La literoj de la [[hebrea alfabeto]] havas oportunajn nomojn en Esperanto. Laŭ mi, ni havu tiajn nomojn ankaŭ por la arabaj literoj. Bedaŭrinde ne estas evidente, kio estus tiuj nomoj, sed kelkaj el ili eble estas facile diveneblaj. Kion vi opinius, ekzemple, pri movado de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:22, 17 jan. 2024 (UTC) :Mi supozas, ke necesas pli detala studado fare de fakulo kiu almenaŭ bone konu la araban. Mi iomete lernis. Mi opinias, ke la aldona krampo utilas nur se nepras. Ekzemple por [[alif]] taŭgus tiel, sed nun ĝi estas alidirektilo netaŭga, do, povas iĝi la ĝusta nomo de la litero. Aliaj literoj laŭ via proponita kadro postulus cerbumadon. Ekzemple mi ne povas prononci, kaj neniu facile, la literon ho malantaŭ konsonanto, tav havas tute maltaŭgan finan literon, tet estas inventaĵo, la diferenco inter kaf kaj qaf kapdolorigis min sed mi certas, ke kof estas tute maltaŭga, kaj finfine ankaŭ vav estas maltaŭga ĉar vo tute ne ekzistas en araba, sed ja ekzistas u longa kaj u mallonga, do povus estis ŭaŭ aŭ uaŭ, kio ja respegulas la araban prononcon. Alternativo estus serĉi finaĵojn en -o, same kiel en Esperanta alfabeto aŭ [[greka alfabeto]], el kiuj kelkaj, sed ne ĉiuj, estas en [[PIV]]. Tio donus alifo, bao, tao ktp. Sed resume, mi postulus aŭ fakulon aŭ referencojn en iu dulingva vortaro, alitipa publikigaĵo aŭ simile. Dume mi ne aprobas grupan alinomadon kaj pretas interkonsenti pri unuopaj solvoj kun fakulo. Por la artikolo [[araba alfabeto]] mi nur tradukis el la hispana, kiun mi pli bone komprenas, sed ne pretas malferme proponi esperantigon laŭ mia plaĉo. Ni restu en kontakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 17 jan. 2024 (UTC) : Scio de la araba certe helpus, sed tio estas nur unu flanko de tre multflanka demandaro. La parentezo verŝajne ne ĉiam necesas, sed verŝajne ja en multaj okazoj, ĉar temas pri mallongaj vortoj, kiuj probable havas aliajn signifojn. Se oni unue kreus version kun parentezo, ne estus malfacile poste movi ĝin al versio sen parentezo, do oni ne devas decidi pri tio en la komenco. Certe multaj el la proponoj estas tre pricerbumindaj; la formoj ''tha'' kaj ''dhal'' estas speciale dubindaj. (La lasta eble pensigas pri hinda manĝaĵo!) Sed la formoj ''tet'', ''kof'' kaj ''vav'' jam ekzistas kiel nomoj de hebreaj literoj, kaj eble ankaŭ kiel nomoj de literoj en aliaj semidaj skriboj, do la problemo ne estas "inventaĵo"; la problemo estas miksado de du sistemoj; sed eble tio estas bona kompromiso: uzi la arabajn nomojn, kiam ili taŭgas, sed uzi la nomojn el aliaj semidaj lingvoj, kiam la arabaj nomoj ne estas rekte uzeblaj en Esperanto? Tamen, tute konkrete, ĉu movo de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]] ŝajnas farinda unua paŝo? Ĉu simple forigi la neesperantajn kromsignojn, kiuj ne estas necesaj por distingi la nomon de aliaj literoj? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:46, 17 jan. 2024 (UTC) ::Mi jam diris, ke mi preferas simple [[Alif]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:49, 17 jan. 2024 (UTC) : Farite. Ĉu nun movi [[sīn]] al [[sin (araba litero)]] kaj [[šīn]] al [[ŝin (araba litero)]]? La parentezoj necesas, laŭ mi, ĉar [[sin]] estas apartigilo kaj [[ŝin]] estas ankaŭ hebrea litero (kaj nun apartigilo). [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 23:41, 17 jan. 2024 (UTC) ::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:50, 17 jan. 2024 (UTC) :::[[Ĝim]] kaj [[Dal]] povas esti tiel.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:20, 18 jan. 2024 (UTC) : Kaj [[sad (araba litero)]], [[dad (araba litero)]], [[lam (araba litero)]], [[mim (araba litero)]], [[nun (araba litero)]] tiel? [[SAD]] kaj [[NUN]] jam estas apartigiloj. La aliaj supozeble ŝanĝiĝu en apartigilojn, ĉar la nunaj paĝoj ([[Dad]], [[Lam]], [[mim]]) estas pri ne tre famaj aferoj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:37, 18 jan. 2024 (UTC) ::Kvar bonas, dum [[mim]] eblas senparenteze. Se vi konsideras, ke iu apartigilo povus ekhavi (apartigilo), tiel oni povus liberigi la titolon por litero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:24, 18 jan. 2024 (UTC) :Farite, mi kredas. Ĉu [[zaj]], [[ajn]], [[gajn]] sen parentezoj, kun nova [[Zaj (apartigilo)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 11:51, 18 jan. 2024 (UTC) ::[[zaj]] estis nur alidirektilo al kodotabulo, tial la triopo estas disponebla. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 18 jan. 2024 (UTC) : Farite. Kaj la sekva grupo povas esti ses duliteraj arabaj nomoj, kiuj ŝajnas uzeblaj en Esperanto: [[ba]], [[ĥa]], [[ra]], [[za]], [[fa]], [[ja]]. Ni bezonas la parentezon ĉe ĉiu el ili. Kvin el ili jam estas apartigiloj, sed [[ĥa]] nun sendas al [[Ĥa (cirila alfabeto)]], do ĝi ŝanĝiĝu en apartigilon. Ĉu bone? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:16, 18 jan. 2024 (UTC) ::Bone. Ankaŭ [[kaf]] eblas. Ne estante alidirektilo, [[qaf]] en serĉilo alidirektas al nuna [[Qāf]], sed mi dubas pri la konveno tuŝi ĝin, pro la ekzisto de q kaj pro jam utileco de [[qaf]]; tamen eblus teknike alinomi al [[Qaf]].[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:28, 18 jan. 2024 (UTC) : Bone. Nun ni atingas la pli malfacilajn literojn. Du nomiĝas proksimume ''ta'', kaj du nomiĝas proksimume ''kaf''. Mia propono por distingi ilin estas prunti la nomojn, kiujn oni uzas en aliaj semidaj lingvoj: ''tav'', ''tet'', ''kof'', ''kaf''. Tiuj nomoj estas jam certagrade establitaj en Esperanto kiel nomoj de hebreaj literoj (ekzemple https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neoficialaj_vortetoj.html), sed ili certe estas aplikeblaj ankaŭ al aliaj semidaj literoj (fenicaj, arameaj, ...). Do apliki ilin al la arabaj literoj ne ŝajnas tro radikala paŝo. Ĉu ni do movu artikolojn al [[tav (araba litero)]], [[tet (araba litero)]], [[kof (araba litero)]], [[kaf (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:59, 18 jan. 2024 (UTC) ::Pri aliaj semidaj lingvoj mi tute ne scias, sed pri la araba mi nur iomete konas. Tiukadre mi tute opozicias al uzado de kof kaj tav, kies nomoj estus nek arabaj nek esperantlingvaj. Solvon nun mi ne vidas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:27, 18 jan. 2024 (UTC) : Nu, ni cerbumu dum kelka tempo kaj eble demandu al araboj, kiam okazo prezentiĝos. Laŭdire kelkaj parolantoj de la araba ne distingas ĉiujn konsonantojn en sia ĉiutaga parolado: kiel ili do diras literumojn? Ĉu la vortoj ''tav'', ''tet'', ktp estas konataj almenaŭ de kleraj araboj kiel nomoj de literoj, aŭ ĉu ili havas aliajn tute maltaŭgajn signifojn en la araba? Ĉu araboj havas siajn proprajn nomojn por literoj en aliaj lingvoj? Kaj tiel plu. Tiaj demandoj eble spronos ideojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 18 jan. 2024 (UTC) == Re:Poŝtkarto == Saluton, kara Kani. Pardonon pro la malfrua respondo. Mi feliĉas ĉar vi ricevis la poŝtkarton. Mi ĵus sendis al vi retmesaĝon kun mia privata retadreso. Ĝis! —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 23:39, 31 jan. 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 22:25, 3 feb. 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&oldid=26173705 --> == Alinomigoj de japanaj gubernoj kaj urboj == Mi ĵus en [[Diskuto:Gubernio Saitamo]] stumblis pri la maniaj kaj ne bone diskutitaj alinomigoj de japanaj gubernioj kaj urboj el novembro 2020 de la nova [[:uzanto:resoneko|uzanto resoneko]], kaj nur post kiam mi metis mian bremsan proteston, ke tiom klara tute ne estas la situacio, a) rememoris ke antaŭ ekzakte jaro mi jam havis similan proteston en la paĝo [[Diskuto:Saitamo (urbo)]], kaj b) nur tiam rimarkis ke ankaŭ vi jam fine de 2020 provis kontakti lin. Kiel mi ĝis nun vidas, li neniam skribi eĉ unu esperantan frazon, sed nur alinomis, kaj ofte kopiis en la resumon la kompletan artikolan titolon [[Esperantigo de vortoj el japana fonto]]. Ĉu vi en iu paĝo aŭ eventuale en privata retpoŝto, kiun la eble timida kolego sendis al vi indivudue, vidis nur unu memfaritan esperantlingvan frazon de tiu kolego Resoneko? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:08, 1 mar. 2024 (UTC) :Mi memoras pri la amasa alinomado, klopodoj por kontakti la aŭtoron kaj manko de respondo. Mi tute ne memoras ĉu iam tiu respondis iel. Vere oni devas protekti kontraŭ snajperoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 1 mar. 2024 (UTC) ::Dankon pro la informo. Mi ankoraŭ kontaktis salatonbv, kiu ekde decembro 2023 ne redaktis en vikipedio, sed mi tamen atingis lin, kaj mi jam unuajn pli-malpli 100 mizerajn paĝojn entute levis al levo de minimuma artikola ĝermo. Mi eĉ dubas ĉu nun necesas protekti la paĝojn kontraŭ maniuloj, ĉar post kiam resoneko ne plu aktivis, neniu plu interesiĝas pri paĝoj pri japanaj gubernioj kaj urboj... Tamen, se vi ion suspektindan novan aktivaĵon rimarkas, vi alarmu rapide - tiam ni rapide interkonsentu kion fari protekte por ke la damaĝo ne iĝu tro vasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro == Tute alian, tre etan demandon mi havas pri via hejmregiono. En la teksto [[Vegas Bajas]] estas iu telegramstila tabeleto kun du linioj -''Meses de mayor precipitación'': decembro kaj januaro. -''Monatoj de pli granda pluvo'': julio kaj aŭgusto. Unu en iberia esperanto, alia en internacia esperanto. Se mi bone komprenas, temas pri "Monatoj de plej granda pluvo decembro kaj januaro, kaj monatoj de pli granda pluvo julio kaj aŭgusto". Tio retorike ŝajnas al mi esti iom stranga kontrastigo - "plej kontraŭ pli". Sed mi ne havas superrigardon kiam fakte en [[Vegas Bajas]] kiom pluvas. Ĉu vi povus rigardi, kiel devus esti ĝuste, eble eĉ trovi iun meteologian referencon (ne necese, nur se hazarde vi havas iun ĉe-mane)? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) :Dankon pro la averto. Estis eraro. Korektita. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:52, 6 mar. 2024 (UTC) ::Nun la klarigo aspektas plene konvinka! Kaj fakte ne mirigas ke en vintro pluvas pli ol en la plej varmaj monatoj de somero. Redankon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:28, 7 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro 2 == Mi devas ankoraŭ peti vin rigardi plian paĝon, kiun vi iniciatis en 2009. En la paĝo [[Alcántara]] estas frazo :''"vizitindas [...] monaĥejo [...] kiu iam estis sidejo de la Milita Ordeno de Alcántara ĝis la 'desamortización' de Mendizábal en [[1835]]"''. Mi el konteksto de ĝenerala scio pri la unua duono de la 19-a jarcento divenas pri kio probable temas, kaj konscias ke tiam oni en tuta Eŭropo prenis vastajn teritoriojn, palacojn kaj aliajn valorajn posedaĵojn de la katolika eklezio kaj siaj institucioj kaj disdonacis ilin teorie "al la popolo" sed reale al iuj privilegiaj nobeloj. Tamen mi pensas ke la teksto devus esti komprenebla ankaŭ sen tiaj fonaj historiaj scioj. Fakte estus eĉ dankinda temo iam ankoraŭ krei tekstojn pri la Milita Ordeno de Alcántara kaj pri Mendizábal, ĉar ambaŭ nomoj menciiĝas en multaj paĝoj, sed eĉ se tio ne fareblas en la sekva duonjaro, tamen certe eblos pli klarige vortumi la frazon. Ah, mi ankoraŭ vidis ke paĝo [[desamortización]] jam estis komencita, sed evidente ankoraŭ konstruejo kaj ankoraŭ neniel duonkompleta. Aparte de la revortumo, mi ĵus kalkuligis la serĉilon ke estas en 62 pliaj paĝoj same ne bone kompreneblaj frazoj pri ''desamortización''. Do necesus ne nur la paĝon [[Alcántara]], sed ĉiujn uzojn ĝustigi. Mi ankoraŭ ne havas opinion ĉu en tio povus helpi roboto. Unue vi laŭ mi proponu pli klaran vortumon ĉi tie, kaj tiam eblos pripensi ĉu indos laborigi unu el niaj 3-4 robotoj - fakte en nur 62 paĝojn ankaŭ eblas permane enkopii tekstoblokon se necesas. Kaj eblos dividi la senrobotan taskon. Sed unue ni vidu la tekston, eble ankaŭ estos bona tasko por roboto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:39, 7 mar. 2024 (UTC) == Artikola banderolo == Saluton kara Kani, Eble vi ne ŝatas la banderolon kiuj mi aldonis al kelkaj artikoloj, kaj mi respektas vian bonan juĝon. Foje mi ja elspezis konsiderindan tempon trovi tiun bildon, kaj do mi humile petas de vi anstataŭ forigi la bildon entute de la artikolo simple metu ĝin aliloke en la artikolo, ĉu en sekcio bilda galerio aŭ ĉe la malsupro, ĵus antaŭ la ŝablono bibliotekoj. Dankon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:22, 12 mar. 2024 (UTC) :Saluton. Ne temas ĉu mi ŝatas aŭ ne ŝatas la banderolojn, sed ĉu ili utilas aŭ ne, des pli en la komenco de la artikolo, kie ofte amasiĝas bildoj antaŭ la ĉefaj partoj de la artikoloj, nome enkonduko kaj tabelo. Multaj el ili (mi ne scias ĉu metitaj de vi aŭ de aliulo) havigas neniun informon, foje estas nur negrava pejzaĝo aŭ eltranĉaĵo de pli klara bildo, kaj foje estas konfuzo, kiel ekzemple juda kvartalo en ukraina urbo, kiu aspektas tute juda urbo, ĉu vere estis tia? Tion komplikas ĉefe la fakto, ke mankas indiko pri kio temas, kio povus pravigi la enmeton de la bildo. Foje mi trafis banderolojn sen ajna indiko en la redaktopaĝo, eble robote metitaj. Mi trafis tamen ankaŭ tute utilajn banderolojn, pri kio mi gratulas la enmetinton. Tiuokaze mi absolute ne tuŝas ilin, kvankam mi preferus klarigon. Finfine Vikipedio ne estas kolekto de bildoj. Meti dubindajn bildojn anstataŭ en la komenco en alia parto de la artikolo estas bona konsilo, kaj mi sekvos tiun. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 12 mar. 2024 (UTC) ::Pri la ĉesupro de la artikolo mi samopinias kun vi ke unu bandarolo tute sufiĉas. kaj aliaj bildoj povas iri aliloke. Pri priskribo de bildo-bandarolo, do kutime temas pri tipa pejzaĝa bildo kaj nenio pli. Se oni deziras tion, la priskribo de la bildo povas esti prenita de tiu kiu estas priskribita en vikidatumoj aŭ vikivojaĝo pri la bildo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 21:08, 12 mar. 2024 (UTC) == FEVE --> Renfe Cercanías AM == Saluton Kani! Ĉu vi konsentas, ke mi alinomu la artikolon "FEVE" al "Renfe Cercanías AM", ĉar laŭ mia kompreno "FEVE" ne plu ekzistas kaj estis anstaŭita de "Renfe Cercanías AM"? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:58, 5 apr. 2024 (UTC) :Mi konsentas ĝenerale en ĉio kion vi faras, kaj aparte en tiu afero, ĉar mi ne kontrolas la konstantan ŝanĝojn inter entreprenoj kaj ĉefe ĉe fervojoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:00, 5 apr. 2024 (UTC) ::Dankon! Tiu alinomado ne estis sentutila, ĉar ĝi samtempe ebligis al mi korekti kelkajn el miaj eraroj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:55, 5 apr. 2024 (UTC) == La klimata libro == Koran dankon pro via afabla helpo! Mi komprenas tre malmulte da Esperanto. --[[Uzanto:Cethegus|Cethegus]] ([[Uzanto-Diskuto:Cethegus|diskuto]]) 13:44, 9 apr. 2024 (UTC) == Saluto el Nordio == Nia malnova, forbarita kolego [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.223|193.210.202.223]] la 19-an de aprilo denove redaktis, kaj li eĉ bonorde denuncis sin en mia diskutpaĝo, kion mi - kiu estis survoje de la 19-a ĝis la 23-a de aprilo - nur ĵus vidis. Mi nun forbaris eble 50 eble pli da IP-numeroj de li: ĉu vi bonvolus forbari tiun ĉi numeron je daŭro de unu jaro? Mi iom lacas ĉiam fari la samon (kaj ĉar ne aldoniĝis pliaj redaktoj post la 19-a, ne urĝas fari la forbaron ene de unu minuto...). Cetere mi gratulas vin pro via lastatempa aktivado pri portugalaj urboj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:55, 24 apr. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:25, 24 apr. 2024 (UTC) -- Dankon! TP == Listoj pri unuopaj tagoj == La kronologiaj listoj pri unuopaj tagoj en multaj lingvoj estas trione por ligiloj de paĝoj pri elstaraj eventoj, trione por ligiloj al biografioj de naskiĝintoj kaj trione de mortintoj. La listoj samrange kovru ĉiujn epokojn de la homa historio kaj samrange kovru ĉiujn mondopartojn. Tial estas katastrofa situacio, ke la ekstreme pole patriota uzanto ''Sliwinski'' en granda energio misuzadas la sublistojn pri eventoj, tien vortriĉe ŝtopante amason da detaloj pri tragikaj sortoj de pollingvanoj inter la jaroj 1939 kaj 1944. Kompreneble en la tempo de la dua mondmilito okazis aparte multaj krimoj, tial pravigeblas ne trakti la 5 jarojn same koncize kiel kvin aliaj jaroj de la antikva aŭ mezepoko - sed bonvenas en unu teksta linio en ĉiu jaro mencii iujn aparte kruelajn krimojn, jen en Balkano, orienta, norda kaj okcidenta Eŭropo, ankaŭ militkrimojn en Ĉinio, Koreio kaj aliloke en Azio. Sed ke la homa historio reduktiĝas je pli 90 % al patriotisma lamentado pri mortoj de nur pollingvaj eŭropanoj nur inter 1939 ĝis 1944 ne respegulas la dimensiojn de la homa historio kaj simple estas perfortigo de la listoj. La eksa administranto RG72 estis la pli-malpli sola kiu bremsis tiun groteskan redaktadon, post kiam li ne plu estas administranto, la uzanto ''Sliwinski'' povas senbremsite daŭrigi sian akaparon de la listoj. Mi ĵus pene malfaris la lastajn ŝanĝojn post la lasta granda paĝoredukto de RG72, kaj ĝis nun nur faris tion de la [[1-a de oktobro|1-a]] ĝis la [[11-a de oktobro]] (do nur 30-ono de ĉiuj perfortitaj listoj) - tio ne kovras ĉiujn trovastajn kontribuojn, sed tamen kunforigis iujn senkulpajn kaj saĝajn redaktetojn de Volapuko, Giorno2 kaj Sj1mor. Pri tio mi pardonpetas ĉe ili. Sed mi pene sukcesos trakti la aliajn 350 listojn, kaj povas nur peti la tri saĝajn uzantojn individue restarigi siajn malmultajn redaktojn kiuj kontraŭintence ankaŭ iĝis viktimoj de la redukto - aŭ mi povas post trakto de la aliaj 350 paĝoj mem pliĝustigi la adaptojn. Ke la redaktoj de Sliwinski estas polisme ŝovinismaj, estas nur flanka aspekto de la temo, kvankam tio aparte malkonvenas por vikio en internacia lingvo: jam la fakto ke li sisteme mencias urbojn de Latvio, Litovio, Belorusio kaj Ukrainio nur per polaj tradukoj de la urbonomoj, kvazaŭ imagita "pola imperio" inkluzivus la terenojn de tiuj kvar landoj, estas impertinenta ŝovinismo, malinda kaj hontiga por esperanta teksto. Tiujn mispaŝojn mia pli-malpli starigo al la lasta stato de RG72 ne plene forigis - ilin necesos ankoraŭ unuope elsarki. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:47, 28 apr. 2024 (UTC) :Mi komprenas la problemon kaj samopinias prie. Mi jam konstatis la neelteneblan patriotismon de tiu polo, kiu kreis artikolojn nur pri homoj kun kiuj li tute koincidas ideologie, ĉefe kontraŭkomunisme, kontraŭruse, katolike ktp., pri kiuj li nur pozitive biografie verkas. Mi ne scias ĉu iam iu kontaktis lin prie. Pri la unuopaj tagoj, mi ne scias kion oni povas fari; iam mi konstatis, ke iu sisteme forigis materialon: eble temis pri la menciita agado de RG72. Ĝenerale oni povus kontakti la polon petante bremsadon en la nomo de universaleco de la enciklopedio, sed mi timas akran reagon. Eĉ oni povus iam forbari lin, ĉu?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 28 apr. 2024 (UTC) == Respuesta == Kara Kani, dankpn por tu mensaje. Ahora estoy ocupado, mas mañana voy visitar las paginas. Hasta luego [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 19:10, 28 apr. 2024 (UTC) == {{ŝ|Ill}} == En la artikolo pri [[Lotte Zweig]] Vi forigis du ligilojn al alilingvaj artikoloj. Mi sisteme enkondukas tiajn ligilojn kiam artikolo mankas en esperanto kaj ekzistas en iu alia lingvo. Tamen Vi lasis multajn aliajn. Mi ne bone komprenas kial vi decidis forigi tiujn du kaj lasis ĉiujn aliajn. --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 10:40, 29 apr. 2024 (UTC) :Almenaŭ pri Estoril mi baldaŭ kreos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:54, 29 apr. 2024 (UTC) :: Kiam la artikolo ekzistas, {{ŝ|Ill}} fariĝas nevidebla. Vidu <nowiki>{{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} </nowiki> => {{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 13:21, 29 apr. 2024 (UTC) == Dubo == Saluton, pardonu pro ĝeni vin sed mi volus demandi vin por kiu traduko laŭ vi estas pli bona por [[:en:National Council for the Safeguard of the Homeland]]: '''Nacia Konsilio por la ''Sekureco'' de la Patrujo''' aŭ '''Nacia Konsilio por la ''Protektado'' de la Patrujo'''? --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:18, 1 maj. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi dubas. Mi elektus la unuan kiel titolo kaj inkludus ambaŭ en la redakto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 07:58, 1 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:59, 1 maj. 2024 (UTC) ::Kiel vi tradukus ''[[:en:Coup Belt]]''? Puĉo-Zono? Puĉzono? Mi prenis la ideon el [[Suna Zono]]. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:44, 1 maj. 2024 (UTC) :::Puĉo-Zono estas bona solvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:38, 1 maj. 2024 (UTC) ::::Kiel vi tradukus [[:en:Rainwater harvesting in the Sahel]]? Rikoltado de pluvakvo? Pluvakvorikoltado? Pluvakvorikoltlaboro? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:32, 2 maj. 2024 (UTC) :::::Rikoltado de pluvakvo, Sed ne kredu, ke mia opinio estas la plej taŭga. Vi bone elektas. Se vi iom navigas tra Vikipedio, vi pli facile familiariĝos kun jam ekzistantaj artikoloj, kvankam ne ĉiam iliaj titoloj estas la plej ĝustaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:45, 2 maj. 2024 (UTC) ::::::Dankon pro via respondo. Kelkfoje mi dubas inter unu aŭ alia traduko, sed ŝajnas al mi, ke plej ofte estas pluraj ebloj, kiuj ĉiuj estas ĝustaj, temas nur pri persona gusto. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:54, 2 maj. 2024 (UTC) :::::::Saluton denove. Kiel vi tradukus [[:en:Plantation (settlement or colony)]]? Ĉu "plantado" aŭ "plantejo" estas bonaj opcioj? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:03, 7 maj. 2024 (UTC) :Plantejo (kolonio).--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 7 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:14, 7 maj. 2024 (UTC) :::Saluton, pardonu min por ĝeni vin denove, sed ĉu vi povus helpi min kun ĉi tiu problemo [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#Wakeley-pre%C4%9Dejo_ponardado_en_2024 ĉi tie]? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 19:35, 13 maj. 2024 (UTC) == "Merindad" == Saluton Kani! Mi havas problemeton por traduki la hispanan vorton "merindad" - tiun vorton mi plejofte trovis en artikoloj pri urboj en Navaro. Google translate tradukas ĝin per "urbo" aŭ kelkfoje lasas la vorton "merindad" senŝanĝe sed mi ja scias ke Google translate ne estas 100% fidinda! Kiel vi mem tradukus tiun vorton? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:32, 28 jun. 2024 (UTC) :Distrikto, jurisdikcio. Tute ne urbo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 28 jun. 2024 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo. Mi efektive suspektis, ke urbo ne estis taŭga traduko. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:25, 28 jun. 2024 (UTC) :::Navaro estas tute aparta mondo en Hispanio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:31, 28 jun. 2024 (UTC) ::::"Nek tute eŭska, nek tute hispana" laŭ dokumenta filmo, kiun mi ĵus spektis per televido. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:06, 30 jun. 2024 (UTC) :::::Prave. Mi iam feritempis en vilaĝo de la suda pinto, kie lokanoj estis ne nur duonaragone duonkastilie, sed ankaŭ kontraŭeŭskaj, ĉefe ĉar riĉaj eŭskoj venis aĉeti kampardomojn kaj bienojn. Tamen la municipa lokanlisto montris plimultegon de eŭskdevenaj familinomoj! [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:10, 30 jun. 2024 (UTC) [[dosiero:UEFA Euro 2024 map.svg|eta|{{centre|[[Euro 2024]] grafike bildigite}}]] == [[Euro 2024]] kaj ĝenerale la fenomeno de futbalo en Hispanio kaj Iberio == Saluton Kani, vi kompreneble rimarkis, ke mi ĉi-semajnfine sukcesis fini la skemon de la finala fazo de [[Euro 2024]], pri kiu vi ne ekokupiĝis, ĝuste antaŭ fino de la unua parto de la kvaronfinalo. Fakte tiaj skemoj ne estas granda problemo, oni simple kopias de la antaŭa ĉampionado kaj adaptas la datumojn. Mi nun ankoraŭ iom plulaboros pri la sportistoj, kluboj kaj futbala kulturo de Anglio, Nederlando kaj Francio, post kiam mi kreis biografiojn pri ĉiuj membroj de la [[Hispana nacia teamo de futbalo|hispana nacia teamo]] de la 2010-aj kaj 2020-aj jaroj, sed pri futbalo en '''Hispanio''' ĉefe rimarkis du mankojn: Momente, la plej bezonataj artikoloj pri la socia vivo de Eŭskio probable estas tiuj pri la futbalaj kluboj ''[[Real Sociedad]]'' de [[Donostio]] kaj ''[[Deportivo Alavés]]'' de [[Gasteiz]]-Vitoria, kiuj dum la pasintaj 10 jaroj tre plisukcesiĝis kaj tial menciatas en multaj aliaj sportaj artikoloj en la esperanta vikipedio. Se hazarde vi sentas emon krei tiujn du tekstojn, kun la pro la kompliketaj kodoj de vestaĵoj kree iom ambicia {{ŝ|informkesto futbalteamo}}, kiu tamen poste aspektas tre konvinke (eblas kopii la modelon de [[Real Madrid]] aŭ de [[Barça]]), vi (aŭ kompreneble ankaŭ iu alia) bonvenas ĵeti sin al tiuj du temoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:18, 7 jul. 2024 (UTC) :Mi fakte klopodis por la skemo, sed ne vidis oportunon el diversaj lingvoj. Mi stulte ne imagis preni ĝin el aliaj jaroj. Tamen mi jam konstatis, ke vi jam kreis la skemon kaj mi kompletigis ĝin metante la rezultojn de la lastaj tagoj. Mi iom sekvas la ĉampionecon. Pri la eŭskaj teamoj, mi baldaŭ faros ilin, kvankam mi ne lertas prie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 7 jul. 2024 (UTC) ::Nun mi vidas, ke en la mapo oni sugestas klarigon pri la koloroj, kion mi ne vidas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:53, 7 jul. 2024 (UTC) :::Mi nek kapablas nek kapablos solvi la vestaĵojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:57, 7 jul. 2024 (UTC) ::::Kara Kani, vi klopodu uzi la ŝablonon {{ŝ|re}} se vi notas ion por mi en iu paĝo ekster mia diskutpaĝo, ĉar mi ne kutimas kontroli paĝojn eĉ se mi ĵus notis aŭ adaptis ion tie. Vi pravas ke mi ne finis la kolorajn klarigojn pri la skema mapo - mi nun metis la klarigon ne en la esperantan paĝon, ĉar tie ĝi prenus multan spacon, sed metis ĝin esperantlingve rekte en la komunejon. Kaj pri la vestaĵoj de iuj ajn sportaj teamoj: fakte vi en la paĝo [[Real Sociedad]] fine tamen bone sukcesis - la ideo estas simple preni ilin de alilingva (plej facile la angla) vikipedio, kaj avantaĝo estas ke poste ofte neesperantistoj bonvoleme aktualigas ankaŭ la esperantajn informkestojn. Tio estas bonvena transpreno de iom da laboreto de niaj ŝultroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:25, 17 jul. 2024 (UTC) == Itala kongreso == Saluton, kani. Mi organizadas eventon pri Vikipedio ĉe la itala nacia kongreso de Esperanto. Plej verŝajne tio okazos lunde la 26-a de aŭgusto 2024. Tiun tagon, la partoprenantoj plibonigos paĝojn en [[vp:1000]], do atendu amason da modifoj en tiuj pa~goj tiun tagon. Kiam mi havos pli detalojn, mi skribos al vi. Ĝis tiam, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:13, 11 jul. 2024 (UTC) :Saluton kaj gratulon pro la iniciato. Prie, mi havas kelkaj rekomendojn, kiuj povus esti utilaj. Unue, atenti '''ĉefe''' pri la malpligrandaj paĝoj, nome Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB, kiuj bezonas ĉefe etendon de la enhavo. Vidu, ke tiurilate esperantlingva vikio estas jam la oka inter ĉiuj lingvoj en la mondo! Kaj ne la tridekplia. Tiurilate indas aldoni tekston, bildojn, bibliografion ktp. Bedaŭrinde plimulto el tiuj artikoloj temas pri sciencoj (kvankam ne nur) kaj ne tiom pri beletroj, arto, historio, geografio ktp., kiuj jam estas en la alta kategorio. Due, se eblas, eviti en la pligrandaj paĝoj artikolojn jam markitajn kiel elstaraj aŭ legindaj, ĉar plej verŝajne aliaj ne markitaj postulas etendojn, reviziadojn ktp. Trie kaj aparte, ankaŭ se eblas, eviti ankaŭ tiujn proponitajn por Artikolo de la monato, tiam ekde nun nome [[Gaviedoj]] kaj [[Israelo]], ĉar amaso de ŝanĝoj postulus reviziadojn, malkonvenajn ĉefe por la tuja aperonta artikolo [[Gaviedoj]]. Ĉiuokaze mi estos je via dispono tiurilate kaj ĝenerale. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 11 jul. 2024 (UTC) == Vikimedia komunejo == Mi petas vin mallonge rigardi la noton en [[Diskuto:Šakiai|diskutpaĝo pri la litova urbeto Šakiai]]. Tie temas pri daŭrigo de jam individue faritaj forigoj de fotoj el landoj, kiuj ne permesas ekstreman liberecon de panoramo. Se tiu evoluo ne haltigeblas, kaj mi dubas ke eblas haltigi ĝin, tiam la vikimedia komunejo parte malinstalas sin mem, kaj ni devos konsideri kiujn fotojn ni konsideras sufiĉe gravaj por loke alŝuti ilin al la esperanta vikipedio. Tio baze kontraŭas la ideon de la vikimedia komunejo, kiu ĝuste estu interprojekta, interlingva bazo de fotoj por vikipedio - kaj mi dubas ĉu la laborforto de niaj administrantoj sufiĉos por trakti kaj kontroli 1000 aŭ 10 000 aŭ pli da novaj loke alŝutataj bildoj. Mi ne alvokas al agado, sed nur volas dividi mian zorgon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:10, 17 jul. 2024 (UTC) == teksto [[Kamala Harris]] == Mi volas varbi vin kunhelpi bluigi la lastajn ruĝajn ligilojn kaj revizii la ankoraŭ dubindajn referencojn en la teksto [[Kamala Harris]]. Ŝia nomo kaj bildo nun elstaras centre de la vikipedia titolpaĝo, kaj decus se la artikolo estus polurita. Mi hodiaŭ aldonis artikolojn pri [[Alan Cranston]] kaj [[Willie Brown]], kaj faris iujn ŝanĝojn, sed la laboro ankoraŭ ne estas finita... Sed se pluraj homoj kunlaboras, ĉiu kreas 2-3 artikolojn kaj oni komune revizias la referencojn, la laboro devus esti rapide finebla. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:27, 25 jul. 2024 (UTC) :{{farite}} La ruĝaj ligiloj jam estas plenigitaj per komuna agado de Sj1mor kaj mi hieraŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 12:41, 26 jul. 2024 (UTC) == Bañuelos == En via unua versio pri la kastilia muinicipo [[Bañuelos]] de 2017 vi prave faris indikon ke la nomo signifas "banujetoj", supozante ke ĉiu tutmonde scios kio estas banujetoj (mi jam gustumis ilin, sed mia PIV 2020 ekzemple ne konas la vorton...). Tial mi ĵus ampleksigis la indikon al "banujetoj, do dolĉaj [[gisto]][[pasto|pastaj]] fritaĵoj". Ĉu vi ne eble ŝatus krei artikolan ĝermon pri la frititaj globetoj? Bonan komencon de la semajno, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:33, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ne, estis eraro inter bañuelos kaj buñuelos, pri kio vi parolas. Mi korektos "banujetoj" al ban-uj-etoj". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:09, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::Fakte, la fritaĵoj esperante nomiĝas "hispana [[benjeto]]" ([[d:Q8705390]]). Ĉar artikolo [[benjeto]] en Esperanto ekzistas, tiu probable sufiĉas, kaj ne necesas ekstre fari aldonan tekston pri "hispana benjeto" ([[d:Q8705390]]). Kaj eĉ pli klara la traduko iĝas se oni aldonas internan ligilon <nowiki>[[banujo|ban-uj-etoj]]</nowiki>, tiun mi ĵus aldonis. ::'''Flanke''', ĉu mi povas amike peti vin noti <nowiki>{{re|ThomasPusch}}</nowiki>, se vi respondas al noto farita en via diskutpaĝo? Tiam mi pli rapide vidas vian respondon (mi ĵus ekrimarkis ke mi faris similan peton jam antaŭ du semajnoj, pardonu la ripeton). Mi povus ankaŭ meti vian diskutpaĝon ĉiufoje en mian aŭtomatan "atentaron", kiam mi demandas ion, sed tion mi ne ĉiam memoras fari. Tial atentigo per {{ŝ|re}} por ĉiuj notoj kiuj ne estas en la diskutpaĝo de la celato estas pli sekura vojo altiri tujan atenton... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Kaŝiva]] == Antaŭ jardeko Narvalo skribis al mi, ke w estu v, kiel [[Vaŝingtono]]. Ankaŭ ĉi tie la ŭ estus tre stranga, v estas pli simpla. Mi faris kelkajn ĝustigojn. Supozeble estas ĉio en ordo. Vere nun sekvas Japanio, kiu daŭros ĉirkaŭ 2 jarojn.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:47, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ĉio estas en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Kiam vi ektraktos loĝloko-nomojn de Japanio, mi tre konsilas ke vi komunikiĝas kun la japana uzanto [[uzanto:Salatonbv|Salatonbv]]. Li lastatempe iom malpli aktivas en Vikipedio kaj pli komunikis en esperantaj grupoj en Facebook (iom da libertempo ĉiu rajtas havi inter la laboroj...), sed li daŭre ekzistas, havas bonajn eo-japanajn vortarojn hejme kaj estas valora kunlaboranto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Torrubia]] == En la paĝo [[Torrubia]] vi notis esperantan signifon "Orturo": Vi supozeble simple scias tion, sed ĉu eblus trovi iun eksteran referencon por la aserto, aŭ ankoraŭ klarigi la signifon - mi vidas "''tor(re)''", turo, komence de la nomo, kaj la fina parto "''rubia''" al mi iel elvokas la vorton "''rubio''", [[blonda]], kio estas simileta koloro al "oro". Sed retradukante la esperantan vorton "orturo" tra '''"[[Turo de la Oro]]"''' al "''Torre del Oro''", oni alvenus al la turo en Sevilo kaj al iom alia hispana retraduko... Eblus simple ankoraŭ iom komenti la tradukon. -[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 31 aŭg. 2024 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Mi aldonis klarigon al flava, sed ne la aludon al la Oro, ĉar en Sevilo la afero kaj la nomdeveno esta tute aliaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:09, 31 aŭg. 2024 (UTC) ::Jes klare, mi ne volis mencion de Sevilo ĉi tie, sed mi scivolemas pri la lasta penso, kiel oni venas de traduko "flava turo" al "ora turo". En la nomo de la turo de Sevilo ĉiu idioto komprenas ke "oro" devas esti "oro", sed ĉi tie la traduko estas iom libera, arteca, poeta se vi volas. Iu ajn referenco, kiu mencius tradukon de Torrubia al hispane ''torre del oro'' aŭ simile al iu alia lingvo, tuj kontentigus min. Mi ne trovis tradukon en iu alia vikipedia teksto, kaj do ĉie en vikipedio mankas eksteraj referencoj, kaj ne scias kie mi povus trovi iun eksteran referencoj. Tial mi simple demandis, ĉu vi, kiu metis la tradukon, havus ideon pri ekstera referenco. Ne estas problemo, se ne troveblas iu, sed kompreneble, se estas referencoj eĉ estas pli bone... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:26, 31 aŭg. 2024 (UTC) == Rajtoj == Saluton Tlustulimu/LiMr/Kani: Mi ĵus vidis en la listo [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj]], ke la valora uzanto ''Super nabla'' ĝis nun nur havis rajtojn de "mempatrolato", kaj ĵus donis al li plian rajton de "patrolanto=revizianto". Kompreneble, senhezite. Fakte mi miris ke la interfaco donis al mi la eblecon rajtigi lin en la sekvaj kvar kategorioj * patrolanto, kontrolanto, mempatrolato kaj konfirmita uzanto (ĉiuj ne eksvalidiĝos) kaj pensante ke li meritas je ĉiuj, mi simple rajtigis lin en ĉiuj kvar - kvankam mi eĉ ne certas kio estas diferenco inter patrolanto kaj kontrolanto, kaj ne scias ĉu la kategorio konfirmita uzanto vere validas por li - aŭ kiel li konfirmu sian ekziston... Klaras nur ke rajto mempatrolato estas pli malalta rajto, nomi mem revizii nur siajn proprajn redaktojn kaj ne laborigi plian kolegon kontroli kaj aprobi ĉiujn unuopan redakteton. Ĉu vi havas ideon kio estas la ekzakta diferencigo inter patrolanto=revizianto, kontrolanto kaj konfirmita uzanto??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 15 sep. 2024 :{{Re|ThomasPusch}} Absolute ne mi havas tiajn ideojn. Mi povas aldoni nur, ke mi konis persone ''Super nabla'' kaj estas tute fidinda persono.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:56, 15 sep. 2024 (UTC) :Jes, ie mi legetis ke vi persone renkontiĝis. Ĉu en la UK Torino? Do, tiam li eĉ estas persone konfirmita pere de persone konfirmita administranto kaj mi ne tro entuziasmis elekti lin "konfirmita uzanto". Tamen ni ne forgesu ke eĉ niaj plej pintaj administrantoj ne jam perfekte orientiĝas inter la kvar bazaj rajtigoj de ensalutintaj uzantoj - kompreneble tiujn rajtigojn ne faris ni, sed iuj neesperantistaj kolegoj. Ĉiukaze: Membrigi ''Super nabla'' en ĉiuj kvar kategorioj certe ne fiaskigos vikipedion... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 15 sep. 2024 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! La samaj uloj lanĉis kaj promocias novan [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rusoj_en_Inguŝio|interesan diskuton]]. Fakte temas ne pri konkreta artikolo, sed pri la estonteco de Esperanto-Vikipedio — ĉu ĝi estu internacia enciklopedio aŭ nura porregistara propagandilo. Mi anticipe pardonpetas se tio ne estas interesa por vi. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:34, 18 sep. 2024 (UTC) == ĉu vi povas helpi min fariĝi administranto == saluton, mi ne povas skribi la kodon por fariĝi administranto, mia nomo estas Hugo Barbieux [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 13:11, 22 sep. 2024 (UTC) :Mi nek konas vin, nek scias ĉu vi iom laboris helpe al Vikipedio. Kial vi estu administranto? Administranto de kio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:14, 22 sep. 2024 (UTC) ::Mi kreis plurajn artikolojn en Esperanto kaj mi havas multajn amikojn, kiujn mi ŝatus prezenti. administranto de novaj artikoloj [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 15:44, 22 sep. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]].VladimirPF == Helpo == Mi petas helpon, ĉar mi forgesis, kial krei ĝin. Kreu ŝablonon kun titolo '''Hungaraj urboj kun departementrajto'''! La aspekto similu al {{Gravaj hungaraj urboj}}, sed interne la rubrikojn vi lasu malplena, poste mi zorgos plu pri la redakto. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:11, 26 sep. 2024 (UTC) :Saluton. Mi ne scipovas tiujn teknikaĵojn. Mi bedaŭras. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:23, 26 sep. 2024 (UTC) == Novaĵo pri mortigita atenco de [[Hassan Nasrallah]] == Saluton Kani. Hodiaŭ matene mi aldonis novaĵon pri la supre menciita titolo. Mi kvalifikis la nomon de la atencito per "la [[ĉefkomandanto]] de [[Hizbulaho]]", kaj poste vi redaktis kaj ŝanĝis al " la superan estron de la [[politika partio]] [[Hizbulaho]]". Do bone ankaŭ mi povas vivi kun la "supera estro" sed ne kun la "politika partio". Jes, mi bone scias ke la kvalifiko de ĉiuj kontesta organizaĵo povus esti, kaj fakte estas, tute normale disputata de ambaŭ flankoj de konflikto, sed flanke al personaj politikaj opinioj de ĉiu, oni plendas neŭtralecon en vikipedio! Do specife la kvalifiko de Hizbulaho kiel politika partio ne ĝustas al la kompleta vero de la afero, kaj ŝajnigas la vikipedion kiel prenanta flankon en la konflikto. Jes laŭ miaj neneŭtralaj scioj mi opinias Hizbulaho unue kiel terorisma milic(eg)o, kaj Naseralla kiel Militestro kaj do ĉefkomandanto, sed mi ne notis tion en la novaĵo por gardi almenaŭ la ŝajnon de neŭtraleco (ĉar tutan objektivecon oni ja ne povas atingi, ĉu ne?). Notu ke Nasrallah neniam estis deputito en parlamento, kaj certe [[Hizbulaho]] estas multege pli ol politika partio en la ordinara senco kaj eĉ kompare kun aliaj politikaj partioj en la lando! Persone dirite, mi ankaŭ bone scias ke vi havas fortajn opiniojn pri la terurega konflikto en la Mezoriento kaj mi strebas kompreni vian vidpunkton sed bonvolu singardi ne propagandi en vikipedio. Dankon kaj amike, PS ne zorgu mi ne faros redaktmiliton, sed pri tiu afero kaj similaĵoj mi preferus se okazos voĉdonado. Ĉar simple ne elteneblas ke unu redaktisto decidus por la ŝajna pozicio de la tuta vikipedio. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:16, 29 sep. 2024 (UTC) :{{Re|Sj1mor}} Saluton. Eble vi vidas min kiel neneŭtrala kaj same mi vidas vin kiel neneŭtrala. Tial plej bone ni serĉu nedisputeblajn terminojn. Tiukadre mi ŝanĝis vian "terorisma" al "islamisma". Pri terorismo ĉio estas disputebla. Multaj israelanoj pensas, ke ĉiuj palestinanoj kaj ĉiuj ŝiĵaistoj estas teroristoj, dum islamanoj kaj multaj milionoj da personoj pensas ke estas Netanyahu kaj la israela armeo kiu faras terorismon. Tial plej bone oni evitu tiajn asertojn. Pri islamismo ĉiuj konsentas, ke vere Hizbulaho estas islamisma. Mi scias, ke ĝi estas pli ol simpla politika partio, sed vere ĝi estas politika partio, kiu sukcesis atingi grandan povoparton en Libano, ĉu tio plaĉas aŭ ne. Pri ĉefkomandanto, la murdito ne aperis kiel militestro. Mi vidis multajn fotojn kaj filmetojn en televido, neniam vestita per uniformo. Tial, mi pensas, ke miaj precizigoj precize serĉante nedisputeblon estis ĝustaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:24, 29 sep. 2024 (UTC) == Forigo (2024-10) == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Flago-de-Puerto-Riko.svg|Kvar dosieroj estas forigendaj]] plus 4 diskpaĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:03, 3 okt. 2024 (UTC) : {{farite}} 15:51, 4 okt. 2024 (UTC) == forigi paĝon == Forigi [https://eo.m.wikipedia.org/wiki/Raditya_Adi ĉi tiun paĝon] estas nur alidirektilo. De la nomo sole estas klare ke ĝi estas malsama. Dankon [[Uzanto:Harimau Soematra|Harimau Soematra]] ([[Uzanto-Diskuto:Harimau Soematra|diskuto]]) 23:14, 25 okt. 2024 (UTC) : {{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:25, 25 okt. 2024 (UTC) == Eta peto == Kara Kani, mi havas tute etan teknikan peton al vi, nome ĉiam kiam vi fermas diskuton, ekzemple en [[VP:FA]] aŭ [[VP:AA]], ne nur indiki "jes" aŭ "ne" (...forigita), sed ankaŭ subskribi, do meti 4 signojn "~". Alikaze estas tre malfacile arkivigi diskuton, ĉar la diskuteroj arkiviĝas laŭ la momento kiam la diskuto estis finita, kaj tiun momenton necesas pene malkovro, kiam ne estas subskribo - se ĝi estas, aŭtomate ankaŭ estas indiko pri dato kaj horo. Foje vi jes subskribas, ekzemple pri la forigo de "Raditya Adi" en VP:FA, sed ekzemple en Kristanismo kaj kontraŭkoncipo aŭ en Spider-Man... aktuale ne. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:15, 31 okt. 2024 (UTC) :Mi kredas, ke mi komprenis. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:23, 31 okt. 2024 (UTC) == Helpo == Saluton! Mi petas helpon, ĉar mi kreis artikolon [[Borbála Szerém]], kies titolo evidente estas erara anstataŭ [[Borbála Szerémi]]. Pri ŝi estis ĝermo en [[Ĝermolisto de hungaraj esperantistoj]], sed mi fortranĉis tiun sekcion. Tamen restis aldirekto, tial mi ne povis uzi la nomon Szerémi nur sen litero i. Ĉu vi povus ĉesi la aldirekton, poste alinomu Borbála Szerém al Borbála Szerémi, fine forigu Borbála Szerém, kiel malbona formo. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:17, 9 nov. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:01, 9 nov. 2024 (UTC) ::Dankon, sed mi petas denove fari [[Erzsébet Mária Eszes]], pri kiu morgaŭ estos art. Sufiĉas, ke vi faros tion, ke la nomo estu ruĝa. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:58, 9 nov. 2024 (UTC) :::Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:40, 9 nov. 2024 (UTC) == Traducción == Hola, perdona que te moleste. ¿Cómo dirías en esperanto "hacer adjudicaciones a dedo?". --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:53, 17 nov. 2024 (UTC) :Atribui fingrelekte, asigni fingrelekte... Sed mi ne estas tiom talenta! Mi prenis fingreelekton el la vortaro de De Diego (HEF). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:49, 17 nov. 2024 (UTC) ::Dankegon! [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 12:50, 17 nov. 2024 (UTC) == Historio de judoj en Nederlando == Saluton Kani, mi ĵus kun plezuro tralegis vian artikolon [[ Historio de judoj en Nederlando]]. Nur mi stumblis je la vorto antaŭnigita^{<small>[vortumo?]</small>} (vi facile trovas ĝin en la teksto). Klaras al mi ke ne temas pri "aŭtuno", sed pri io kion mi el la konteksto povus kompreni kiel "anticipe tre obeema", eble "antaŭklinita" se oni komprenas la geston de kliniĝo kiel signon de aparta subiĝo kaj obeemo. Pardonu ke mi nun eĉ ne memoris kiun ŝablonon perfekte uzi por markigi la noton (mi ne volis uzi ŝablonon "dubinda" ĉar mi ne dubas pri la enhavo, nur pri la ekzakte trafa vorto). Tial mi metis improvizitan kapnoton, kiun certe post malmultaj momentoj eblos reforpreni. Ĉu vi havas ideon pri PIV-a, taŭga vortumo en tiu loko de via teksto? Mazltov, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:36, 17 nov. 2024 (UTC) :Certe ne temas pri aŭtuno, sed pri antaŭen, do antaŭenigita. Nu, temas pri tajperaro. Tamen, eble le elekto ne estis la plej ĝusta. La ideo estus progresinta, efika, efikema, bone funkcianta ktp. Mi preferas, ke vi mem elektu anstataŭanton, ĉar vi estis kiu levis la leporon, kiel oni diras en la hispana. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 17 nov. 2024 (UTC) Nur nun vi vidis vian reagon al mia redakto de novembro. Pardonu: Estas nelogike meti noton al iu kolego kaj poste ne meminiciate kontroli se venis respondo. Sed evidente tio okazas al mi, kaj en plena kredo mi certas ke vikipedio anoncos al mi rerigardi iun paĝon. Tamen, kompreneble vikipedio nur atentigos al mi, se noto aldoniĝis al mia diskutpaĝo aŭ se reaganto metis la ŝablonoon {{ŝ|re}} al sia reago. Tial mi petas vin, indulgi mian nesuperrigardon kaj ĉiam meti la ŝablonon {{ŝ|re}} kiam vi reagas al reago de mi en via paĝo. Supozeble ankaŭ ĉe aliaj tio estus bona kutimo tiel fari. Ne ĉiam necesas, sed troa ŝablono {{ŝ|re}} ne ĝenas. Do, se vi konsideras min trovanto de leporo, mi rerigardos la paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :PS: Mi elektis vian proponon "efika". Vere vi pravas ke "antaŭenigita" estus pli malfacile komprenebla ĉi tie. Sed, kiel dirite, mi vere ĝuis tralegi la kompletan artikolon kaj juĝas ĝin tute sukcesinta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:36, 10 dec. 2024 (UTC) == Duoblaĵo [[Spiro]]-[[Spirado]] == Saluton, Kani. Mi jam ripetis en Alinomendaj Artikoloj la proponon kunigi tiujn nun samtemajn artikolojn. Tiel eblus samtempe konservi la informojn kiujn vi metis en la "havendan artikolon" kaj respekti la principon ne plurobligi artikolojn pri sama temo. Ĉu ĉi-foje vi intencas akcepti tiun ideon aŭ iel serĉi interkonsenton? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 21 nov. 2024 (UTC) :Ĉar la artikolo [[Spiro]] restos en aliaj lingvoj en serio kie ne estus Esperanto, alia solvo estus alinomi ĝin al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj; kaj tiel oni evitas la duoblaĵon Spiro-Spirado. La fakto ke estas materialo koincida inter ambaŭ artikoloj ne gravas; tio okazas ankaŭ en multaj artikoloj kaj en diversaj lingvoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 21 nov. 2024 (UTC) ::Kiel vi tre bone scias, se vi legis la artikolon, ne temas nur pri "materialo" koincida, sed pri absoluta koincido de la tuta temo. Mi ne venis ĉi tien por ke vi faru tiajn misprezentojn al mi private, sed por vidi, ĉu vi faros ilin publike ĉe Alinomendaj Artikoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:18, 21 nov. 2024 (UTC) == 193.210.203.84 == Hodiaŭ nokte vi forigis la novan, tre malmaturan tekston [[Degerby]] de anonimulo 193.210.203.84, kiun vi supozeble konsideris anonima redakto de nia konata forbarita finno. Se vi havis tiun suspekton, mi samopinias. La homo hodiaŭ eksplicite malkaŝis sin en mia diskutpaĝo, sed ankaŭ sen tio la suspekto sufiĉus. Mi nur dirus ke pli grave ol forigi unuopan paĝon estus forbari la novan anoniman konton por daŭro de jaro, por interrompi la redaktan fluon. Tio povas esti akompane kun tute afabla frazo, kiel mi faris nun, forbarante lin ("Laŭ la reguloj pri forbaro ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio." Tiun frazon mi eĉ ne plu devas tajpi, ĝin Fajrovulpo jam proponas al mi, kiam mi devas plian fojon forbari...). Ĉar vi ne forbaris lin, li ankoraŭ gaje povis redakti 10 paĝojn post kiam vi jam estis foriginta la tekston [[Degerby]]. Kompreneble la homo ĉiukaze rapide trovos novan anoniman kanalon, sed la ĝisnunaj spertoj montris ke forbaro interrompas la aktivadon almenaŭ por kelkaj tagoj, do tamen estas pli efika ol ne forbari lin, kaj sekvaj dek redaktoj venos ene de la venontaj minutoj kaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :Vi pravas, mi klopodos plue forbari. Tamen, ĉiam restas al mi dubo ĉu iam venos alia anonimulo kiu estonte povus esti aktiva kaj efika vikipediisto kaj ni erare dekomence forbaris tiun. Feliĉe nia konata neanonimulo produktas ĉiam laŭ sama maniero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:58, 10 dec. 2024 (UTC) :Kompreneble, la laboro tiam nur estas finita, se oni ankaŭ aldonas la IP-nombron al la longa listo en [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]], kaj principe necesas revizii ĉiujn redaktojn de la dubinda IP-nombro. Tio kompreneble povas esti pli larĝa laborkvanto, se la suspektulo jam faris multajn redaktojn antaŭ ol iu atentiĝis, sed ĉiukaze la monto de nerevizzitaj redaktoj ankoraŭ plialtiĝas se oni ne forbaras la anonimulon, do estas en nia propra intereso pli bone pli frue forbari la tre aktiveman forbariton... 13:42, 10 dec. 2024 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == Hong_Kong_Jockey_Club == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Hong_Kong_Jockey_Club&action=history ŝlosu la paĝon] kaj forbaru [[Specialaĵo:Kontribuoj/182.239.0.0/16|la spamiston]] por 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:23, 24 dec. 2024 (UTC) :Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:52, 25 dec. 2024 (UTC) == Fino de diskutoj pri forigoj == Kara Kani, mi ne volas nervi vin, sed mi tamen devas ripete peti vin subskribi, kiam vi dankinde fermas diskuton pri forigo de teksto aŭ ŝablono, tiel ke aŭtomate metiĝas la tempo kiam la diskuto finiĝis. Nia arkivigo funkcias laŭ la noto: "La diskuteroj ĉi tie estas ordigataj laŭ la dato kiam finiĝis la diskuto, ne laŭ tio kiam ĝi komenciĝis" kaj ne eblas en ĝusta ordo arkivigi la diskutojn kiam oni ne scias la daton. Kaj estas 100-oble pli pene detektive elserĉadi la daton el la historio de redaktoversioj kompare al simpla subskribo, kiu estas unu muso[[klako]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 14 jan. 2025 (UTC) == Dankon pri via kunlaborado por la artikolo [[Atomo]] == Por la prilaborado de la semajno ([[Atomo]]), mi estis blokita al la modelo de Bohr, sed ŝance vi kompletigis la artikolon kun la modeloj de Sommerfeld kaj de Schrödinger. Per tiaj viaj kokmpletigoj, la artikolo estas nun respektinda. Kumlaboranto Kani: Dankegon !-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:08, 17 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Stirpo == Saluton Kani! ĉar vi estas fakulo pri birdoj, mi rimarkis la vorton 'stirpo' en multaj artikoloj pri birdoj. Ĉu vi povus klarigi al mi kion tio signifas? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:47, 28 feb. 2025 (UTC) :Saluton kaj dankon pro la averto. Mi ne estas fakulo pri birdoj, sed ege interesiĝas pri tio. Fakte mi ekvikipediumis antaŭ jardekoj por pliriĉigi tiun kampon. Tiam mi estis komencanto per Esperanto, pri birdoj kaj per Vikipedio kaj faris multajn erarojn: erkzemple konfuzi inter grundo kaj planko, bredi kaj reprodukti ktp. Fakte post pluraj jaroj for de la birdaro mi revenis kaj unu el ĉefaj taskoj estas korekti tiamajn erarojn. Mi plej verŝajne imagis vorton "stirpo" por traduki el la hispana "estirpe, linaje", kaj eble similan vorton el angla, kiu normale aludas al homoj, sed tre ofte oni uzas prihomajn vortojn kaj konceptojn en zoologio, ekzemple familio. Nun mi komprenas mian eraron uzinte tiun neekzistantan vorton, sed nun trovas nur la vorton "gento" (ReVo) por referenci tiun koncepton: pragrupo de birdoj el kiu devenas nuntempaj taksonoj. Resume, kion fari? Oni povas korekti ĉiujn aperojn (333) al "gento", sed mi ankaŭ dubas pri tiu alternativo. Eble roboto povas fari tion, sed tiun teknikon mi ne regas. Same ne mi scias kiel trovi pli ĝustan alternativon. Mi bonvenigos sugestojn. Dankeme. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:34, 28 feb. 2025 (UTC) ::Dankon Kani, mi pensas ke mi pli-malpli komprenas pri kio temas. Tio kredeble koncernas la genealogion de birdo, sed mi eĉ ne scias kio estus la franca aŭ angla traduko. Laŭ Amika vortaro, '''estirpe''' deveno; (''descendencia'') posteularo, idaro. - ::Aliflanke Gran Diccionario Español-Esperanto ankaŭ proponas la vorton 'stirpo' kiel neologismon de estirpe, inter aliaj difinoj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 14:05, 28 feb. 2025 (UTC) :::Tio signifas, ke mi ne inventis la vorton, ĉar uzas tiun vortaron, kvankam plej ofte PIV. En la kunteksto de tiuj artikoloj, ne estus posteularo, sed praularo, sed tio ne multe taŭgas ĉar referencus al pluraj aŭ multaj individuoj, trunko, ktp., kaj prefere temas pri ununura devenejo, do eble oni povus lasi stirpon, dum oni trovas alian pli taŭgan vorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:44, 28 feb. 2025 (UTC) :Nun mi trovis pli taŭgan vorton, nome ''genlinio'', sed tio eble ĝustas por biologiaj aferoj, sed ne tiom por biografiaj temoj, se oni klopodas robotajn ŝanĝojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:01, 30 mar. 2025 (UTC) == Forigendaĵo 2025-03 == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Novaj_Federaciaj_Landoj.png]] bv forigu. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:15, 18 mar. 2025 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:29, 18 mar. 2025 (UTC) == "statuso_referenco=" en la ŝablono taksonomio == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]] vi aldonis referencojn al multaj paĝoj kun la ŝablono {{Ŝ|Taksonomio}} kaj erare uzis la parametron "statuso_referenco=". La ĝusta parametro estas "statuso_ref=" Listo de viaj paĝoj troviĝas en la [[Projekto:Kontrolu Vikipedion|Projekto:Kontrolu vikipedion]] https://checkwiki.toolforge.org/checkwiki.cgi?project=eowiki&view=only&id=3 Mi korektigos ĝin dum la sekvaj semajnoj. Bonvole estonte uzu la ĝustan parametron kaj aldonu referencan liston al la artikoloj. Amike Stefan [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:24, 22 mar. 2025 (UTC) == [[Fael Luna]] == Mi dividas vian kritikan juĝon pri la stile dubinda paĝo [[Fael Luna]], kaj nur havas malgrandan teknikan konsilon: Metante la ŝablonon {{ŝ|polurinda}}, ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre grava se oni ne en la aparta listo notis la problemon. Meti la ŝablonon en formo <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> pli tempoŝparas ol devigi sin pene priskribi la problemon en la aparta paĝo, despli se oni forte dubas ke post ses tagoj la problemo ankoraŭ aktualos. Tial mia konsilo pli estas ĝenerala rememorigo pri uzo de <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> en paĝoj kiuj antaŭvideble restos multajn jarojn... Dankon pro via forta engaĝiĝo en nia projekto!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:07, 15 apr. 2025 (UTC) == Protekto == Bv maksimume protektu kaj sekve malprotektu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ABabela+lingvaro la ŝablonon "Ŝablono:Babela lingvaro"] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:Babela_lingvaro&redirect=no redirect=no]. Ĝi estas neuzata. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:19, 20 apr. 2025 (UTC) :Prie mi absolute komprenas nenion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:25, 20 apr. 2025 (UTC) == Neatendite pli longa foresto el vikia administrado == Saluton, aktuale mi survojas kaj nur tre limigite povas vikipediumeti per malkomforta saĝtelefoneto - laŭplane mi estintus hejme ĉi-vespere, sed eksterplane mi morgaŭ donos mian difektitan aŭton al riperejo, atendos la riparon kiu probable daŭros 2-3 tagojn, en tiuj tagoj havos ekstrajn feriojn kaj estos hejme merkrede vespere aŭ ĵaŭde. Tiam estos nenia problemo plu vikiumi, sed ĝis tiam mi ne havos vikipedian superrigardon kaj ne povos administri. Tial mi petas vin aparte atenti pri iuj eventuale lastmomentaj dubindaj redaktoj, interalie nia finna forbarito kiu eble intertempe enŝteliĝas en redaktadon... Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:00, 4 maj. 2025 (UTC) : Cetere la historio fine finiĝis per rubigo de la kara malnova aŭto, serĉo kaj aĉeto de nova uzita veturilo kaj post hejmenveturigo de ĝi ankoraŭ problema registrigo de ĝi, ĉar la oficejoj simple ne akceptas registriĝojn, kio sume kostis tri semajnojn. Sed retkonekton mi jam aranĝis post semajno, tio estis la plej eta problemo. ''C'est la vie''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) == Decido [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] == Mi fine hodiaŭ fermis la delonge finendan diskuton pri alinomigo de [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] en VP:AA, ankaŭ adaptis la tekston kaj ŝovis plej multajn kategoriojn, krom la multajn ene de [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]. Ĉu vi pretus kontakti kun LiMr kaj peti lin robote fari la adaptojn en [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas kion mi petu de LiMr? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:37, 27 maj. 2025 (UTC) ::Ho, vi forgesis la {{ŝ|re}} aŭ @-trukon: Tiam mi ne vidas viajn reagojn! Mi pardonpetas. Nun mi 6 tagojn ne estos ĉe komputilo, kaj antaŭ la malŝalto de la ilo nur volis peti vin, en la sekvaj tagoj aparte atenti pri fuŝaj redaktoj en la "lastaj ŝanĝoj", kvankam vi ĉiam faras tion pli sukcese ol mi. Estos simple klarigi pri kio vi petis vin la 27-an de majo, sed nun jam ne plu estas tempo por tio. Ne gravas, povas ankoraŭ atendi pliajn 6 tagojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:30, 5 jun. 2025 (UTC) :::Ho, tiun lastan paŝeton en alinomigo mi evidente reforgesis kiam mi revenis al komputilo meze de junio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Diskuto:Istmo de Tehuantepeko == Mi jam atentigas vin pri notoj en [[Diskuto:Istmo de Tehuantepeko]] kiuj ankaŭ koncernas viajn redaktojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Ĉapelitaj literoj == Sal! Eble vi scias la metodon. Se mi iras al WikiData, tie nun mi ne povas tajpi la ĉapelitajn literojn ŝ, ĉ ktp. Mi ne trovas la sol--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:22, 18 jul. 2025 (UTC)von. :Mi eĉ ne scias kio estas WikiData. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:56, 18 jul. 2025 (UTC) ::Wikidata estas la angla nomo de [[Vikipedio:Vikidatumoj]]. {{re|Crosstor}}, por mi estas plej facile tajpi ĉion per la "[[Klavarfasono#Kanada_plurlingva_norma|kanada plurlingva]]" klavaro, sed se vi malvolas fari simile, oni povas trovi la supersignitajn literojn en la "Latina" parto de la menuo "Specialaj signoj" super la redaktokadro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:43, 23 aŭg. 2025 (UTC) :::Dankon, ĉio en ordo! [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:18, 24 aŭg. 2025 (UTC) == Disigo == Saluton! Bonvolu disigi la artikolon [[kirurgio]], ĉar ĝi estas aldirektita al prosektoro. Mi volas krei apartan artikolon pri prosektoro.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:12, 22 jul. 2025 (UTC) :Mi forigis la alidirektilon. Nun vi povas krei apartan artikolon pri prosektoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:23, 22 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&page=Prosektoro] Ĉu ne eblintus redakti la alidirektilon rekte sen antaŭa forigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 30 jul. 2025 (UTC) :::Jes. Sed mi volis nur faciligi la aferon. Krome krei alidirektilon ne enkalkulatas kiel kreita paĝo, kaj redakti iaman alidirektilon kiel nova artikolo ankaŭ ne, laŭ mia supozo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:16, 30 jul. 2025 (UTC) == Forigoj == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9159314&oldid=9158048 ne subskribu la vorton "jes" aŭ "ne"] ĉar tio rompas la ŝablonon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 30 jul. 2025 (UTC) :Enorde. Mi esperas ne forgesi tion. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:17, 30 jul. 2025 (UTC) Saluton, ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:35, 23 aŭg. 2025 (UTC) Ĉu vi forigos ankaŭ [[Uzanto-Diskuto:Kani|vian diskuton]] aŭ ĉu iu alia forigos ĝin por via ĝojo? Via diskuto laŭ anonco de ŝablono Forigu indikas ankaŭ vian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:34, 23 aŭg. 2025 (UTC) <pre>'''10:17, 23 aŭg. 2025 Kani diskuto kontribuoj forigis paĝon Usuario:Etrapani/Taller/Karoto (Teĥnika forigo (Ĝ6): la enteno estis: '{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }} '''Terpomo''' (''Solanum tuberosum'') estas kulturplanto grava por la homaro, plurjara planto apartenanta al la familio Solanacoj.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/potato "Potato – Definition"....', kaj la sola kontribuinto estis "[[Special:Contributions/Etrapani|Etrap...) (danki)'''</pre> La teksto <pre>''{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }}''</pre> povis esti aldonita de foriginto. La forigita paĝo verŝajne temis pri terpomo, kiel estas videbla el la komenco de la forigita paĝo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 12:49, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas la fadenon. Mi trafis ŝajnan artikolon kun fuŝo titola kaj peto de la kreinto por forigo. Mi konstatis, ke vere la artikolo [[Karoto]] restas kaj nun konstatas, ke ankaŭ la artikolo [[Terpomo]] ekzistas. Ĉu estas iu problemo? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:42, 23 aŭg. 2025 (UTC) Jes, problemo estas kun diskutoj de uzantoj troviĝantaj en listo ligantaj al la ŝablono Forigu. Kial vi ne komencis forigi ilin unu post la alia? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:48, 23 aŭg. 2025 (UTC) Kaj kiel oni povas legi la peton pri forigo? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:52, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi plu ne komprenas la problemon, ĉar mi ne konas tiun liston de diskutoj. Mi nur legis la forigpeton kaj komprenis tiun agneceson. Ambaŭ artikoloj (karoto kaj terpomo) ekzistas kaj krome la fuŝa artikolo portis la ŝablonon "Havenda artikolo" kiu tute malĝustigus la suman rezulton de tiu kategorio al ĝuste 1000. Se necesas restarigo, tion mi nek scias fari nek vidas ties neceson. Se vi scias fari tion kaj vidas tiun neceson, bv. fari ĝin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:06, 23 aŭg. 2025 (UTC) ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 15:16, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne sekvos en tiu fadeno, kiun mi ne komprenas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:32, 23 aŭg. 2025 (UTC) ::Ankaŭ mi ne komprenas kiun problemon povus havi kolego Petro, kiu evidente en la 23-a de aŭgusto restis iel nekontenta. Mi nur povas respondi al la polemika demando "ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]?" Respondo estas: '''klare ne'''. Ekzemple tie iom fuŝe kaj tute ne intencite listiĝas la persona diskutpaĝo [[Uzanto-Diskuto:Haruo]], kiu nur iam en diskuto notis ion pri la ŝablono {{ŝ|forigu}} kaj montris per ekzemplo de la ŝablono kion li volis komenti. Tio kompreneble kreas tute neintencitan meton en la teknikan kategorion. Per uzo de la sintakso <nowiki>{{ŝ|forigu}}</nowiki> oni evitus tiun eraron, sed tiam oni ne povas montri kiel aspektas ero de la ŝablono pri kiu oni volas noti ion. Entute ne estas problemo, ĉar administranto ĉiukaze ne blinde forigas artikolojn kaj diskutpaĝojn, sed nur faras tion post detala prijuĝo. Laŭ mia surfaca impreso ĉi tie ĉio iris bonan vojon - nur Petro malbone komunikis kio ĝenis lin, tiel ke neniu komprenas lian nerviĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio == Ekzemplon de dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio eblas aktuale vivi en la paĝo [[Asocio de Poloj en Germanio]], komentita en ties diskutpaĝo. Mi ne havas urĝan peton al vi elpaŝi tie - mia noto jam fakte resumigas ĉiun suspekton pri ekstremismo. Sed mi daŭre konsterniĝas, ke ankaŭ en tekstoj faritaj en Esperanto, kiuj kutime sekvas konsenton de internaciismo, kontraŭmilitismo kaj kontraŭrasismo, lastatempe ekaperas tekstoj de tia dekstra ekstremismo, kiuj ĝojigus s-inon Le Pen, s-ron Orban kaj ankaŭ ĝojigintus generalon Franco... Ne ke vi devas ion fari, sed se vi emas, rapide legetu la dubindan alineon kaj la diskutejan noton. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Cetere: teknika rimarko == Kara Kani, la notojn tute supre de via diskutpaĝo ĉi tie, kiuj ŝajne estas nur de vi por vi, vi facile povus meti al via [[:Uzanto:Kani/provejo|provejo]]. Vi antaŭ dek jaroj tie skribis la du vortojn 'mia provejo' - tio tute ĝustas, sed vi poste neniam uzis la paĝon. Ĝi estus ĝuste por tekstoblokoj celitaj '''nur de vi por vi'''... Ne, ke mi pensas ke vi '''devas''' uzi ĝin, sed mi nur volas konsciigi al vi ke vi tiun subpaĝon de vi tute ne utiligas, kaj vi povus konsideri ĉu ekuzi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:49, 19 sep. 2025 (UTC) ==Samtemaj artikoloj== Saluton Kani. Ŝajnas al mi ke vi jam havis sufiĉe da tempo por pripensi la ideon, ke en Vikipedio devas ne ekzisti pluraj artikoloj pri precize sama temo. Ĉu vi nun konsentas al tiu principo, aŭ kion vi pensas pri ĝi? Kaj ĉe la specifa kazo de la du spiradoj, ĉu gravas al vi ke la hispanlingva vikipedio, kies ekzemplon vi evidente sekvis, kunigis siajn samtemajn artikolojn, kaj anstataŭe ligis al "Spirado" artikolon pri pulma spirado, kaj ke Metavikio faris "Spiro" havenda anstataŭ "Spirado"? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:43, 3 okt. 2025 (UTC) :Mi opinias nur, ke tiu afero ne estas postulo por la esperantlingva vikio, sed por la tuta sistemo. Se estas artikoloj en pli ol 50 lingvoj, devas esti ankaŭ versio en Esperanto, dum tiu simileco restas. Male, kiam esperantisto aŭ neesperantisto enirus en tiu artikolo, komprenos, ke Esperanto ne estas tiom vasta. Eĉ povus klopodi krei la mankintan artikolon. Laŭ la historiaj paĝoj, mi tute faris neniun kontribuon en [[Spiro]] kaj pri [[Spirado]] mi kontribuis ĉefe kiam ĝi iĝis unu el la Mil havendaj artikoloj, pri kio mi laboris. Nun mi ne dediĉos tempon nek energion por disigi la enhavon de ambaŭ artikoloj. Mia laboro en aliaj kampoj estos pli utilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:04, 3 okt. 2025 (UTC) ::Ĉu mi komprenas ĝuste ke vi ne agnoskas la principon, sed jes ĉesos kontraŭbatali ĝin en ĉi tiuj artikoloj, kondiĉe ke vi mem ne faros la riparon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:51, 3 okt. 2025 (UTC) :::Mi ne estas en Vikipedio por batali, sed mi konsideras, ke unu el la du artikoloj estis havenda artikolo kun pli ol 30 000 bitokoj kaj nun estas alia kun nur pli ol 20 000 artikoloj kaj oni malaltigis ĝin al pli malsupra kategorio. Mi dediĉis tro da jaroj al tiuj 1 000 havendaj artikoloj. La komunumo apenaŭ kunlaboris tiukadre kaj kelkaj eĉ pri fajfis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:24, 4 okt. 2025 (UTC) ::::Tio ne respondas al la demando. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:01, 4 okt. 2025 (UTC) :::::Por vi tiu afero gravas, por mi nun ne. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:06, 4 okt. 2025 (UTC) == Universitato Turku/Helsinko == [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Incendio_de_Turku_(1827)&diff=prev&oldid=9096451 Incendio de Turku (1827): Malsamoj inter versioj - Vikipedio] Vi faris eraron: ne ekzistis en tiu tempo [[Universitato de Turku]], kiu estis fondita multe li poste. Tiu universitato, pri kiu la artikolo mencias, estas la nuna [[Universitato de Helsinko]], kiu estis movita al Helsinko post la indencio [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-28110-65|&#126;2025-28110-65]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-28110-65|diskuto]]) 10:52, 15 okt. 2025 (UTC) == Helpo == Sal! Mi petas helpon, iru [https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Prefektujnivelaj_urboj_de_%C4%88inio], kie [[Vuhano]] situas supre kaj ne ĉe majusklo V. Bonvolu meti Vuhanon lasta ĉe '''V'''.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:12, 13 nov. 2025 (UTC) :Farite. Mi nur tajpis Vuhano en la malplena spaco de la kategorio en la koncerna artikolo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:07, 13 nov. 2025 (UTC) == Tiu ĉi diskutpaĝo == Mi mem ofte havas tro pleniĝintan diskutpaĝon... sed via diskutpaĝo same suferas je tiu minuso. Signife pli ol 350 diskutoj sur unu paĝo estas iom multe - estus bona paŝo foje arkivigi la pli aĝajn diskutojn. {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 4 dec. 2025 (UTC) :Vi pravas. Farite. Restis nur sesono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:58, 4 dec. 2025 (UTC) == Kursivaj literoj en sciencaj nomoj == Saluton Kani! Dankon pro viaj multaj kontribuoj en miaj ĵus redaktitaj artikoloj. Vi notu ke pri la latinaj sciencaj nomoj, nur genroj, specioj kaj subspecioj estas kursive skribitaj. Male, la nomoj de regnoj, filumoj, klasoj, ordoj kaj familioj nepre ne estas kursivaj. Vi povas rigardi ĉe Wikipedia en la aliaj lingvoj por vidi kion oni skribu. Pri la dato de la konsultita referenco (AviList), veras ke oni skribu (la 22-an de dec. 2025), tamen ŝajnas al mi ke pli mallonga skribomaniero tute taŭgas, kiel Vikipedio skribas aŭtomate en tiu ĉi paĝo ekzemple. Kore, Alano [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 13:38, 22 dec. 2025 (UTC) :Saluton, kara kolego. La fakto, ke en aliaj lingvoj familioj, ordoj ktp., ne skribiĝas kursive rilatas al la fakto, ke la angla kaj aliaj lingvoj asimilas tiujn vortojn, kvazaŭ ili estus de la propra lingvo; kaj pro tio ili mencias nur tiun vorton sen traduko, do ili ne bezonas diferencigi. Male, en Esperanto, ni tradukas familiojn, ordojn ktp., kaj tial ni diras tion en latina scienca nomo kaj en Esperanto; kiel ĉe specioj, se oni mencias ambaŭ nomojn, logiko estas, ke oni marku tion kio ne estas Esperanto. Tamen jam estas miloj da artikoloj pri birdoj, en kiuj estas ne nur tiu, sed ankaŭ multaj aliaj nekongruaĵoj. Ekzemple lastatempe mi korektas la grandojn de la tabelbildoj el 300 al 240 ĉar en multaj kazoj la birdobildo aperas tro granda en la ekrano, kaj tio faras malbonan impreson kiam la bildo ne estas bonkvalita. Vi povas vidi, ke ekzemple en la anglalingva versio tiuj estas eĉ pli malgrandaj. Sed nun estas tabeloj je 300 kaj je 240. Tio ne multe gravas. Same povas okazi pri la kursiveco. Mi ne korektos tion en la artikoloj kreitaj de vi. Sed mi ankaŭ forigas la krampojn de subspecioj. Estas 20 000 birdospecioj kaj ni ankoraŭ ne faris multajn milojn; se ni intencas fari ankaŭ subspeciojn, ni bezonos kelkajn vivojn. Tamen mi foje faris subspeciojn aŭ formortintajn speciojn, sed tio okazu escepte. Mi tute ĝojas, ke vi dediĉas vin al birdoj. Dum jaroj ankaŭ aliaj vikipediistoj, sed lastatempe nur Goren ankoraŭ faras ion de tempo al tempo. Mi iam kontrolis, ke estu faritaj ĉiuj eŭropaj birdoj (laŭ historia listo), poste ekfaris ĉiujn tutmondajn speciojn laŭ la listo de familioj en la ĉefa artikolo [[Birdoj]]. Iam mi ĉesis kaj dediĉis min al aliaj taskoj. En 2025 mi revenis kaj plenigis la lasitajn truojn (sed povas esti truoj de novaj specioj) kaj nun mi estas je la fino de [[Strigedoj]]. Ĉar mi pluos laŭ tiu itinero, mi ne alvenos al Paseroformaj. Do, ni ne kolizios. Amike. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:15, 22 dec. 2025 (UTC) ::Mi feliĉas legi vin. Mi komprenas ĉiujn viajn argumentojn kaj estas tre bona afero ke ni interkonsentu. Mi konstatis ke la tabelo de prezentado ĉiam estas 320 ra larĝa eĉ se la bildo estas pli eta, kaj plejofte la fotoj estas 300 ra larĝaj. Mi do sekvis la ĝeneralan movadon. Sed de nun, mi "laboros" viaflanke kaj ŝanĝos la bildetojn al 240 ra. Ankaŭ mi forigos la krampojn ĉe la subspecioj. Fakte mi pensis ke tio povus utili, ĉefe en la kazo kie specio kun artikolo estas subigita al la rango de subspecio. Sed vi pravas, pli bone sen krampoj. Pri la kursiveco, tamen mi ne povas konsenti, ĉar ne temas pri mia propra volo aŭ la volo de Esperanto, temas pri la universalaj nomenklaturaj reguloj, kiuj postulas ke latinaj nomoj de familioj kaj ordoj ne estu skribitaj kursive (tiel estas en ĉiuj listoj de birdoj kiel tiu de IOC, aŭ la nova AviList), aŭ ke pri la aŭtoritato de la dunomo krampoj estu uzataj nur se la taksono ne estis priskribita en la nuna genro (kaj mi konstatis multajn erarajn uzojn prie). Do, dankon pro via respondo kaj mi petas ke vi rimarkigu al mi se afero fare de mi ne taŭgas. Via sperto en Vikipedio ja estas multe pri granda ol mia kaj mi certas ke mi profitos viajn konsilojn. Amike. Alano. [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 20:57, 22 dec. 2025 (UTC) :::Mi forgesis... mi konstatis ke la bildeto de la "Konserva statuso" ne funkcias kiam oni metas "CR". La ses aliaj kazoj tre bone funkcias, sed tiu ne. Mi tute ne scias al kiu mi devas rimarkigi tion. Dankon! [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 21:12, 22 dec. 2025 (UTC) ==Historiaj artikoloj== Dankon, pro viaj helpo kaj informoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:01, 12 jan. 2026 (UTC) == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 16:49, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == Mortintoj == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]]. Dankon pro tiu grava novaĵo "La [[armeo de Israelo]] konfirmis... Sed mi nur volas emfazi ke temas pri nombrado de kadavroj iel entombigitaj, kaj ke tiu nombro NE inkluzivas miloj da [[Malaperinto|malaperintoj]] (tiuj kies kadavro ankoraŭ kaj verŝajne neniam estu trovita, t.e. evaporitaj aŭ sub ruinoj). La nombrado estis daŭre farita ĵustatempe fare de la hamasa ministro pri sano ([[d:Q123152753|Q123152753]], malsama ol [[d:Q724644|Q724644]]). Laŭ mia scio la nombro da mortintoj en Cisjodanio estas relative malmulta, ŝajne ne pli ol cento(j). Mi pensas ke tiu ĉi klarigo gravas sed ĉar la novaĵo estas via mi malemas fari ĝin mi mem. Amike, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:57, 1 feb. 2026 (UTC) :La matematika diskuto estus senfina kaj kondiĉita de la asertoj de la diversaj amaskomunikiloj. Ĉiuokaze la ĉefa afero estas ĉu malaperintoj, enterigitoj subruinaj, mortintoj en atakitaj hospitaloj aŭ pro malsato kaj malfacilaj vivkoondiĉoj ktp., ne estas mortoj kiujn la atako de Israelo okazigis? Ĉiuokaze mi reredaktos la noton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:08, 1 feb. 2026 (UTC) ::Kaj la ĉefa novaĵo estas ne la mortintoj, sed la fakto, ke la israela armeo konfirmis la informojn de Hamaso. Se vi kapablas kompreni aŭ traduki https://elpais.com/internacional/2026-01-29/el-ejercito-de-israel-estima-que-ha-matado-unos-70000-palestinos-en-la-invasion-de-gaza-una-cifra-que-cuestionaba-hasta-ahora.html [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:10, 1 feb. 2026 (UTC) == Request == Hello, sorry for writing in English. Please see [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Report concerning Flughaveno Ŝeremetjevo]]. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in the first section), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[:User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[:User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[:User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 14:44, 3 feb. 2026 (UTC) :Mi pardonpetas. Mi ne komprenas la aferon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 3 feb. 2026 (UTC) ::Bone, do mi klarigos tion al vi en Esperanto. ::En [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] li skribis enhavon, kiu atakas aliajn uzantojn (vidu [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS]]). Mi proponis rapidan forigon, sed li plurfoje forigis la rapidforigan ŝablonon. Poste, post kiam NDG raportis lin kiel LTA, li iris al la diskutejo de NDG por ataki lin denove. Mi ankaŭ petis rapidan forigon por la diskutejo de NDG. ::Mi rimarkis, ke vi estas relative aktiva administranto en ĉi tiu projekto, tial mi venis peti vian helpon. '''Nun mi volas peti vin forigi la du paĝojn [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] kaj [[Uzanto-Diskuto:NDG]]''', ĉar ambaŭ enhavas atakan enhavon (vandalismon). Jen esence la situacio. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:51, 4 feb. 2026 (UTC) ::Se tio ne estas por vi oportuna, tiam mi petos helpon de alia administranto. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 08:51, 4 feb. 2026 (UTC) :::Nek oportuna nek maloportuna. Mi nur ne komprenas. Pli bone alia administranto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:22, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bone, pardonon, ke mi ĝenis vin. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 10:24, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bonvolu simple forigi la personajn atakojn. Kiel administranto, vi respondecas pri la devigo de la UCoC; ĝi estas unu el viaj devoj. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 06:26, 5 feb. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] you blocked a member of the SWMT for one month without reaseon, I see. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:43, 6 feb. 2026 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2025_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2026]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Look forwards to collaborating in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:42, 14 feb. 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:Uzanto:Kani]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2025&oldid=30070084 --> ==Finnlando kaj Rusio== Kial vi forigis la artikolon landlimo de Finnlando kaj Rusio? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 17:58, 20 mar. 2026 (UTC) :Oni devas ligi artikolojn al aliaj lingvoj por kontroli la enhavon kaj la rilatoj inter lingvoj. Krome necesas referencoj kiuj indiku de kie venas la informo. Krome necesas efike reagi al reagoj de aliaj vikipediistoj por solvi mankojn. Krome ne eblas meti personajn opiniojn. Mi ĵus faris kelkajn plibonigojn en [[Kovdozero]], kio sen tio antaŭe dirite ne eblas. La angla versio informas pri elfluo tra rivero anstataŭ kanalo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:07, 20 mar. 2026 (UTC) ::Kial vi forigis el la artikolo [[Kovdozero]] la finnajn loknomojn? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 18:10, 23 mar. 2026 (UTC) :::Kara anonimulo, ĉu vi solvis viajn misojn kaj mankojn? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:07, 23 mar. 2026 (UTC) ::::Dum mia ĉiusemajna reviziado mi vizitis la aritkolon kaj konstatis, ke kaj la titolo kaj la enhavo estis nur via persona konsidero de tio kio aperas alie en la aliaj lingvoj. Bonvolu ne krei personajn enhavojn, kiel postulas Vikipedio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:49, 23 mar. 2026 (UTC) == Help == The current edit made by Aidas is completely unacceptable. It ignores the growing consensus and reports from governmental, non-governmental, and international human rights organizations, and has begun to show bias in favor of Israel, using the phrase "according to..." as if there isn't a consensus that Israel committed genocide in Gaza. This is biased. Go and open the article on the Armenian Genocide, and you will find that it clearly states that the Armenian Genocide was a genocide committed by the Ottoman Empire. This article, after that user's edit, has begun to question the existence of a genocide. Reports from organizations clearly state that Israel is committing genocide against the Palestinians in Gaza through starvation, mass killings, sexual violence, forced mass displacement, and other methods. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) :Article name: [[Gazaa genocido]] [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) ::Saluton. En Vikipedio oni uzas Esperanton kiel laborlingvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:14, 27 mar. 2026 (UTC) :::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Weren't you the one who wrote on your personal page that your English level is 2? 🙂 [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Ĉu tio estas maniero eviti la demandon? Mia argumento estas tre klara: ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo. Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao. Ĉu ni devas ignori la vortojn de internaciaj organizaĵoj kaj subteni ŝtaton nomatan Israelo, konstruita tute sur propagando, kiu, cetere, estas tiu, kiu faras ĉi tiun genocidon? Ĉu vi atendas, ke ĝi agnoskos, kion ĝi faris? [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) :::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Kial vi evitas la diskuton? La enhavo de la artikolo estas neakceptebla; ĝi estas partia. La antaŭa versio estas pli bona; ĝi reflektas la larĝan akademian konsenton, kiu klare deklaras, ke Israelo faras genocidon en Gazao. Vikipedio devus esti neŭtrala, kaj niaj personaj opinioj ne devus influi ĝiajn artikolojn. Komparu ĉi tiun artikolon kun la Armena Genocido; tiu artikolo klare deklaras: "Genocido farita de la Otomana Imperio en la Unua Mondmilito." Sed ĉi tiu artikolo estas malsama: "Laŭ... laŭ..." Sufiĉe kun la antaŭjuĝo! Ekzistas konsento, ke Israelo faras genocidon en Gazao. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:09, 28 mar. 2026 (UTC) ::::::Mi dubas ĉu vi vere regas Esperanton. Viaj argumentoj tute malkongruas kun la stato de la artikolo. En la artikolo ne ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo, sed tute male. Mi mem konsentas, ke "Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao.", kiel vi diras, sed la ŝanĝoj kiujn oni faris en la artikolo tute ne rilatas al tiaj asertoj, sed temas nur pri lingvaj detaloj. Bonvolu ne sekvi redaktan militon. Mi blokis vin dum tri tagoj por ke vi havu tempon trankvile relegi la tekston kaj por eviti pluan redaktomiliton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:28, 28 mar. 2026 (UTC) == Graz == Saluton, mi jam legindigis la paĝon Graz post kiam aldoniĝis belaj 8 subtenaj voĉoj. Eble aspektas pli bele se vi ne faris plej multan redaktan laboron, poste proponis la tekston je legindigo (nu, laŭ mia urĝa peto, sed tamen) kaj ankaŭ finas la voĉdonon, kvazaŭ vi estus vanta propagandanto de via propra laboro (ne estas tiel, kompreneble, sed tamen povus ŝajni). Por Lajsana albatroso ni ankoraŭ povas lasi 4-5 tagojn kaj atendi ĉu ankoraŭ alvenos pliaj voĉoj al la 4 kiuj jam estas (kiuj kompreneble sufiĉas, sed tie ne necesas hasti). Ĉu vi bonvolas fari la resumeton de Graz por la ĉefpaĝo (mi jam forigis la antaŭan alidirekton de aprilo al marto)? Kaj flanke, tre bone insisti pri uzo de Eo en politikaj diskutoj. Mi certas ke la ardulo kontraŭisraela sen granda problemo povos fari tion, kaj certe ne akceptos iun opinion kiel la mian, kiu tre kondamnas la mortigojn kaj detruojn ĉe la Mediteraneo, sed gvide kulpigas Hamason pri provoko de l'sangoverŝado, uzante civilulojn kiel 'homa ŝildo' (mi ankoraŭ dubas pri amasperfortoj k.s., sed mi ne estas tie). El paca Armenio ne venis agresaj bomboj al Stambulo antaŭ jarcento, kaj ankaŭ Ukrainio ne brutale bombis Rusion en 2021, tial la eventoj ekde okt. '23 estas pli malfacilaj, kvankam kompreneble murdoj de civiluloj ĉiam estas krimo, sed tiel diferencite diskuti kun la ardulo sendube 'stos malfacile (same kompreneble homforkaptoj kaj torturoj de civiluloj ĉiam estas krimo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:21, 28 mar. 2026 (UTC) :Mi ne scias fari la resumeton. Pri la afero de la genocido, krome mi ne vidas, ke Aidas diris tion kion Cevdet diras, ke li diris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:51, 28 mar. 2026 (UTC) :Cetere, mi ĵus jam faris la resumojn [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/05]] kaj [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/06]], ĉar ni provu ne agi ĉiam je la plej lasta minuto. Tamen mi ankoraŭ ne havas koncepton kio povus veni kiel ADLS post junio. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:52, 23 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Dankon pro la informo. Mi nek legos nek partoprenos en anglalingva platformo. Mi supozas nur, ke vi turnas vin al ekstera aŭtoritato por decidi pri vikipediaj aferoj. Jen via afero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:30, 6 apr. 2026 (UTC) ::Bedaŭrinde estas hontinda la agado de Arbarulo kaj la persekuto kiun li faras en Esperanta Vikipedio. Li estas TROEGE kritikema kaj malrespektema kaj mi laciĝis esperi ion bonan de li. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:49, 12 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Claudio Pistilli}} "Ni penas forigi protektitajn enhavojn, kiam ni ekscias pri ili" ([[Vikipedio:Aŭtorrajto]]). Mi esperas ke tio klarigas miajn interagojn kun vi. Kaj ĉi tiu afero estas ke Kani (antaŭe, sed nun ne) persekutis enhavon metitan de aliaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 12 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu vi povas precizigi kiun enhavon mi persekutis aŭ vi aludas nur al rekomendoj ne troigi kreadon de ruĝaj ligiloj kiujn neniu bluigos? Bona konduto estas helpi tiujn kiuj bezonas ĝin, ne pafi el fremdlingva platformo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:51, 12 apr. 2026 (UTC) :::::Jes, mi aludas al viaj rekomendoj kaj trudaj forigoj de ruĝaj ligiloj pri menciindaj temoj. Intertempe mi vidas kaj akceptas ke la Komitato rigardas tion kiel "stilon", ne "enhavon". Ankoraŭ validas laŭ mi ke oni ne trudu stilajn regulojn al Vikipedio sen interkonsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:59, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::Vi volas ke oni trudu nur vian stilon. Pri interkonsento, ĉu vi petis permeson en Alinomendaj artikoloj pri alinomigoj de amaso da japanaj geografiaĵoj al la angla literumado el esperanta literumado. Eble jes, kaj mi mistrafis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:37, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Pri la japanaj geografiaĵoj, [[VP:NELATINA|nia titolpolitiko]] diras ke oni uzu "alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto" prefere ol memelpensitan, kaj estas konfirmite ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj]] ke por la japana la plej norma latinigo estas la hepburna. :::::::Pri "trudado", rimarku ke mi neniam metis ligilojn kie laŭ mi ili mankas en enhavo skribita de iu alia, kaj ankaŭ ne metos, se la nigremuloj same respektos ruĝeme redaktitan enhavon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:20, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Mi ne sciis pri tiu afero, sed mi certe preferus en la Esperanta Vikipedio transskribi japanajn nomojn al Esperanto ol al la angla. Cetere, Monato havas [https://www.monato.be/konvencioj.php#trans sian konvencion] pri tio. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:23, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::::Mi konsentas kun Lingvano. La problemo estas ke multaj decidoj estas farataj en Vikipedio de malmultaj decidantoj kaj oni ne povas koni ĉiujn tiajn decidojn. Pri la latina alfabeto ni devas memori, ke nek w nek y nek la dugrafoj sh, kh ktp., apartenas al la latina alfabeto. Trudi neklarajn decidojn al kreintoj de artikoloj estas ja trudo. Ĉu estas trudoj de du kategorioj? Ĉu tiuj kiuj plaĉas al mi kaj tiuj kiuj ne plaĉas? En la lastaj monatoj mi kreis pli ol ducent artikolojn kiuj estis ruĝe en [[kolibro]] kaj kreos ankoraŭ ĉirkaŭ centon. Kara Arbarulo, ĉu vi faras ion tian. Se jes, mi komprenas ke vi defendu amasajn ruĝajn ligilojn. Mi ne kredas, ke mi trudis miajn sintenojn kiom vi mem. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:38, 12 apr. 2026 (UTC) == Aŭtomate patrolita de Vikipedio == Saluton. Ĉu vi hazarde scias, kiel vi akiris la trajton "''Aŭtomate patrolita''" en Vikipedio? En multaj artikoloj kiujn mi vidas, ĝi ne estis patrolita ekde, ekzemple, 2018. Ĉu vi scias kiel akiri la funkcion? Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 08:08, 17 apr. 2026 (UTC) :Ne, mi ne memoras, sed mi supozas, ke tio venis aŭtomate, eble post difinita nombro de korektoj faritaj en diversaj artikoloj. Aparte, mi restas je via dispono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:18, 17 apr. 2026 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 04:24, 18 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Saluton, mi leteris al la aŭtoro de la artikolo en la Portugala kaj li donis al mi la tutal rajton publikigi en Esperanton. Kiel mi povas sendis al vi ciferece lian leteron. Plej altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:34, 18 apr. 2026 (UTC) Caríssimo, Cláudio, Louvamos a tua iniciativa e informamos que todos os nossos trabalhos via Luz Espírita estão inteiramente à disposição de todos, agradecendo a confiança e o carinho da nossa audiência. Abraço fraterno de toda Equipe Luz Espírita www.luzespirita.org.br Tre kara Cláudio Traduko: Ni laŭdas vian iniciatemon kaj ni informas ke ĉiuj niaj verkoj laŭ Luz Espirita (nomo de la eldonejo) ESTAS TUTE DISPONEBLAJ al ĉiuj (innteresitoj), kaj ni dankas la konfidon kaj amon pri niaj legadoj. Fratan ĉirkaŭbrakon el nia tuta teamo. www.luzespirita.org.br Mi posedas la originalan tekston en la Portugala kaj mi povas TUJ sendi al vi. En Brazilo, ni havas la koncepton: Disvastigi Spiritismon estas la PLEJ GRANDA KARITO kiun ni faras al ĝi. Mi tre dankas kaj esperas la plenan publikigadon de mia artikolo.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:45, 18 apr. 2026 (UTC) :Mi jam respondis al vi retmesaĝe kaj en la referenco de remetita teksto, vi povas aldoni la rajtilan leteron de la originala aŭtoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:10, 18 apr. 2026 (UTC) :: Suficxas diskuti cxe unu loko: [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La_aŭtodafeo_de_Barcelono_(1861)]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:37, 18 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> :Thanks. I have some ability to communicate in English but not enough. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 28 apr. 2026 (UTC) == [[Dom Eliseu]] y [[Eliseu Maria Coroli]] == Saluton, kara Kani, como estàs? Yo voy bien! Por favor, podrias dar un contextito en estas duas nuevas paginas que he abierto? Te retribuo contextando-te en Italiano y Francés, quando quieres! Muchas gracias por todo. [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 07:33, 14 maj. 2026 (UTC) :Saluton. Ĉiun lundon mi revizias artikolojn enmetitajn dum la pasinta semajno kaj korektas, aldonas, forigas kion mi konsideras taŭga. Krome en esperantlingva Vikipedio, kvankam mi komprenas kaj la francan kaj la italan kaj aliajn lingvojn, mi korespondas nur en Esperanto. Vi ekkontribuis en Vikipedio ekde antaŭ preskaŭ 20 jaroj. Vi havis tempon por ekkuraĝiĝi uzi Esperanton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 14 maj. 2026 (UTC) == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:10, 27 maj. 2026 (UTC) 04zl473u2pg5pnzteuwoyfs6gz25uu9 9384930 9384738 2026-05-27T09:53:14Z Kani 670 /* Abitura ekzameno en Finnlando */ Respondo 9384930 wikitext text/x-wiki ==Alilingvaj ligiloj== <pre> ?action=purge {{Div col|cols = 3}} *tiel *tri *kolonoj {{Div col end}} {{Trad|en|Voltaire|113309885}} : Re|iu </pre> polurinda|la nuna teksto ktp|montri=ne <pre> {{Prisupre|pri=rivero en Usono|samnoma rivero en Kanado|Misisipo (Kanado)}} {{Prisupre|apa=Tbiliso}} {{AliaSignifo|Tbiliso}} </pre> ref name="kongreslibro" ref group="noto" Informkesto urbo|regiono-ISO=FR mankas fonto Vikipedio:Landonomoj kun flageto apartigila paĝo|Johano de Aŭstrio (apartigilo) |sen banderolo= jes |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> kaj skribu iun sencan tie, ekzemple |forigita = jes |kialo de rezulto = kun kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa. "Jes" igas la keston esti verda, "ne" igas gxin rugxa, "atendante" blua, kaj mi mensas ke plu estas "parte" kiu igas flavan keston. == SAT == Certe vi bone agos kiel administranto, kaj lernos ĉiun trukon paŝon post paŝo, kiel ankaŭ faris mi kiu ĉiam konsideris min redaktanto kaj nenia administra aŭ teknika homo. Kaj ni ĉiukaze jam estas en proksima kontakto - estos simple bone foje mem povi puŝi butonon kaj ne nur demandi kolegon pri tio. Sed alia demando: Vi estas membro de SAT, ĉu? Ĉu vi havas ajnan ideon kiel statas la asocio? Min iom malkvietigas ke la retejo satesperanto.org aspektas tute morta, kaj multaj valoraj retpaĝoj ne estis ĝustatempe arkivigitaj en la [[interreta arkivo]] - tio povas esti nur teknika problemeto, sed iom maltrankviligas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 26 jul. 2023 (UTC) :Jes, mi estas membro de SAT, kaj ĝia retejo suferis gravan ĵusan atakon same kiel aliaj francibazitaj retejoj de esperantlingvaj asocioj. Kelkaj jam restariĝis kaj nun oni klopodas por restarigo de la SAT-retejo. Temas pri teknika ne problemeto, sed problemego. Pri la asocio mem, ĝi bone fartas. Ĵus finiĝis ĝia lasta kongreso en Kastelo Greziljono, pri kio oni povas informiĝi en [[96-a SAT-Kongreso 2023]]. Vi eĉ povas serĉi min en la foto. Mi salutas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:59, 26 jul. 2023 (UTC) == Administriĝo == Mi gratulas vin pro via administriĝo. Mi hieraŭ fermis la baloton, sed teknike nur nun havis tempon vere doni al vi la administrajn rajtojn. Nun vi povas ekbalai! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:02, 7 aŭg. 2023 (UTC) :[[Dosiero:Horse Hair Sweeper Scurge.jpg|eta|Jen via [[balailo]] kiel administranto.]] Ankaŭ mi gratulas pro la administrantiĝo! Amike, —<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 17:55, 6 aŭg. 2023 (UTC) ::PS: Mi ĵus kreis en la komunejo novan kategorion ''World Esperanto Congress 2023'' (bedaŭrine anglalingva kiel la aliaj komunejaj kategorioj pri UK-oj) kaj tien metis unuan foton de vi. Se vi havas pliajn fotojn, mi petas vin mem enordigi ilin al la tutfreŝa kategorio.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:19, 7 aŭg. 2023 (UTC) : Saluton Kani, ankaŭ ricevu miajn gratulojn pro tiu balailo. Bedaŭrinde, mi ne alvenis ĝustatempe por voĉdoni por vi, sed vi havas mian subtenon. --[[Uzanto:Alzinous|Alzinous]] ([[Uzanto-Diskuto:Alzinous|diskuto]]) 08:48, 7 aŭg. 2023 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 aŭg. 2023 (UTC) == Biharo == Saluton! Intertempe pretas jam 20 urboj, la kompleta listo haveblas ĉiam: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Urboj_de_Biharo sed tio estas nur la duono. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:34, 9 aŭg. 2023 (UTC) == vikidatumo kaj alinomigo == Saluton Estimata Kani, se mi rajtas peti de vi, kiam vi alinomigas artikolon bonvolu ankaŭ kontroli la "Ero en Vikidatumoj" kies ligilo aperas ĉe la desktro de la artikolo. Kiam oni alinomas tiam necesas fari la samon ankaŭ en vikidatumoj! Mi antaŭdankas Vin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:14, 10 aŭg. 2023 (UTC) == Marc van Oostendorp == Saluton Kani. Kiel vi? Ĉu vi jam revenis hejmen? Lastatempe mi okupiĝas pri biografioj de [[Akademio de Esperanto|akademianoj]]. Ĉi-semajne mi redaktadas la paĝon pri [[Marc van Oostendorp]]. Hieraŭ iom neatendite okazis: IP-ulo alvenis kaj forigis la oficialan retejon de van Oostendorp ({{diff|diff=8285133|teksto=vidu ĉi tie}}). Ŝajne, la IP estas de Luksemburgio. Kion tio signifas, laŭ vi? Ĉu ni ree enigu la oficialan retejon? Ĝis, —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:47, 22 aŭg. 2023 (UTC) :{{{farite}} Ha ne, ne zorgu. La ligilo estis redunda (duobla). Ĉio en ordo. —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:50, 22 aŭg. 2023 (UTC) == Bazelo == Saluton Kani. La 5-an de novembro 2016, jam antaŭ longega tempo, vi aldonis al la artikolo pri [[Bazelo]] la frazon :"La [[Paco de Bazelo]] en [[1795]] provizore finis la militon inter la ''[[Unua Respubliko de Francujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Unua Respubliko de Francio]]) kaj ''[[Prusujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Prusio]])." Vi ne estis la ĉefa redaktinto de la teksto, la baza versio estis de Didi Weidmann, kiu en la unua versio de 2008 metis frazojn kiel "Bazelo situas ĉe ambaŭ flankoj de la rivero [[Rejno]], proksime de la landa triangulo kun [[Francio]] kaj [[Germanio]] [...]" - kaj evidente uzis landnomojn laŭ la finaĵo "-io". Laŭ la vikipedia interkonsento pri landnomaj variaĵoj en artikoloj la pluaj aldonaĵoj laŭeble sekvu la saman landnoman principon kiel la baza teksto, despli ke la formoj kun finaĵo "-ujo" ĉiukaze estas nur alidirektiloj, kiuj sendas al paĝoj kun finaĵoj "-io". Ĉu vi intence metis la variaĵojn de finaĵo "-ujo", aŭ ĉu tio okazis nur rapidete, sen vera pripenso? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 1 sep. 2023 (UTC) :Foje mi sekvas tendencon konsideri landnomojn kun -ujo, kiel indiko al historia pasinteco, kaj tiel diferencigi ekzemple inter Ĉinujo kaj Ĉinio, Hispanujo kaj Hispanio ktp., kvankam mi konmprenas, ke tio ne estas oficiala decido. Ĉe Bazelo tamen la historieco ne estas tiom pasinteca kaj eble regu la unuformeco. Plej taŭge vi mem decidu pri la ĝustaj terminoj; mi absolute ne kontraŭos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 2 sep. 2023 (UTC) == Stenius == Kial ci forigis la artikolojn Jakob Stenius senior kaj Jakob Stenius junior? [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.19.219|46.132.19.219]] 22:09, 5 sep. 2023 (UTC) :Ĉar vi nek kreis internajn ligilojn nek ligis la artikolojn al aliaj lingvoj. Ĉar vi ne sekvas rekomendojn de aliaj vikipediistoj. Ĉar estis multaj lingvaj eraroj. Ĉar vi ne volas krei akcepteblajn artikolojn kaj laborigas aliulojn por ripari viajn fuŝaĵojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:16, 5 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:18, 21 sep. 2023 (UTC) ==Propono kunigi [[Infano]] kaj [[Infanaĝo]]== Saluton! Mi ĵus faris proponon ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Vi ŝajne malakceptis similan proponon antaŭ ok jaroj ĉe [[Diskuto:Infanaĝo]], sed mi ne bone komprenas kial - ĉu vi volas komenti pri via nuna opinio? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:58, 20 okt. 2023 (UTC) ==Ida L. Cummins== Mi rimarkis, ke vi forigis la paĝon "Ida L. Cummins" kun la rezonado: Ĝ6. Ĉu vi povus klarigi kial ĝi estis forigita. [[Uzanto:Rorr404|Rorr404]] ([[Uzanto-Diskuto:Rorr404|diskuto]]) 15:48, 21 okt. 2023 (UTC) :Mi ne povas memori, ĉar mi foje forigas artikolojn pro tre diversaj tialoj, ekzemple se ili estis tradukitaj per aŭtomataj tradukiloj kaj ne korektitaj, se ili havas tro da eraroj kaj neniu tuj korektas ilin, se ili ne atingas minimumajn postulojn, ekzemple tri plenaj frazoj. Ekzemple vi kreis la artikolon [[Geventepe (Karayazı)]] kun nur unu frazo (anstataŭ almenaŭ tri), pasis preskaŭ du monatoj kaj ankoraŭ oni atendas la duan frazon. Vi mem konfesas, ke vi povas "komuniki per baza nivelo de Esperanto". Ĉu vi opinias, ke oni povus fari tion en alilingva vikio, ekzemple en la anglalingva vikio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:48, 21 okt. 2023 (UTC) == Orfigo de «Commons» == Saluton, Kani. Kiel vi? Ĉu vi konsentas pri {{diff|diff=8412095|teksto=ĉi tiu modifo}} de mia roboto, kiu ŝanĝis {{ŝ|Commons}}-on al {{ŝ|Projektoj}} sen parametroj? * Malnova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] * Nova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] Notu, ke en la nova versio la ligilo al la bildgalerio en la «Vikimedia Komunejo» malaperis; tamen tiu bildgalerio ne ekzistas, ĉar [[:c:San Andrés y Sauces]] estas simpla alidirekto al [[:c:Category:San Andrés y Sauces]]. Kion vi pensas pri tio? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 18:01, 24 okt. 2023 (UTC) :Mi komprenas absolute neniom prie. Ĉefe mi dezirus kompreni la rezultojn de tiu ŝanĝo, sed mi supozas, ke miaj teknikaj kapabloj estas limigitaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 24 okt. 2023 (UTC) ::😁 Per aliaj vortoj: en la kadreto kiu troviĝas dekstre en [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] oni vidas du ligilojn (la unuan nomatan «San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo», la duan nomatan «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), sed ili ambaŭ ligas al la sama paĝo do estas ''redundaj''. En la nova versio [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] restis nur unu ligilo (nome, «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), kaj mi forigis la alian. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 19:08, 24 okt. 2023 (UTC) == Elstaraj bildoj == Saluton Kani. Lastatempe mi ŝanĝis mian agadon en VP: mi ne plu verkas novajn artikolojn (intertempe), sed iom-post-iome mi klopodas korekteti jam-ekzistatajn paĝojn verkitajn farde aliuloj. Mi aktivas nur vespere kaj, interalie, mi klopodas enmeti en nian VP-on ''elstarajn bildojn'', kredante, ke pli kvalitaj bildoj kontribuos al pli bona VP. La listo de la bildoj kiujn mi emas enmeti troviĝas en mia provejo [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], kiun mi ĝisdatigas de tempo al tempo. Multaj bildoj temas pri birdoj, kaj multaj el tiuj birdoj ankoraŭ malhavas paĝon en nia VP. Ĉar pasintece vi tre interesiĝis pri birdoj, mi pensis informi vin pri mia agado: se vi volas, vi povas kontribui kreante la ne-ekzistatajn paĝojn aŭ enmetante la orfajn bildojn en kelkan artikolon. Mi rajtigas vin modifi mian propran paĝon [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], se tio necesas. Ĝis ĝis! Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:52, 3 nov. 2023 (UTC) :Dankon. Jes, mi interesiĝas; mi vidas, ke la jam ekzistintaj artikoloj havas jam tiujn bildojn. Pri la ekzistontaj artikoloj, ja mi planas aliri tiun kampon iam. Mi esperas uzi tiujn bildojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 3 nov. 2023 (UTC) == Bak Giwan == Saluton Kani. La paĝo pri [[Bak Giwan]] jam ekzistas. Vidu la propono pri kunuigo en [[VP:KA]]. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:28, 6 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Diable kun tiuj aziaj nomoj. Ŝajne estis la sama akademiano kiu metis la novan artikolon. Nun mi devos kunigi ambaŭ. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:32, 6 nov. 2023 (UTC) == Amerika Blanka ibiso == Saluton Kani! Koncerne artikolon [[Amerika blanka ibiso]], ĉu [[Magvaria cikonio]] povas esti taŭga alternativo al "Amerika cikonio"? Mi estas kompleta laiko koncerne birdojn kaj ne volas fari eraron. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 10:32, 7 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Fakte temas pri [[Amerika mikterio]], kiu ĝuste adaptas la sciencan nomon ''Mycteria americana''. Solvite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 7 nov. 2023 (UTC) == Mia kandidatiĝo en Vikivortaro == Saluton kara! Mi decidis kandidatiĝi kiel administranto je Vikivortaro. Vi povas esprimi vian opinion ĉi tie: [https://eo.wiktionary.org/wiki/Vikivortaro:Kandidatiĝoj#Dua_administranto-kandidatiĝo_RG72 ] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:45, 12 nov. 2023 (UTC) : RG72 jam delonge havas personan problemon pri mi tute nerilata al vikioj, kaj ripete tre agreseme atakas min: [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro%3ADiskutejo&diff=901026&oldid=901025] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto%3ATaylor_49&diff=1185333&oldid=1184939]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 13 nov. 2023 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! Antaŭ kelkaj tagoj komenciĝis [[VP:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|interesa diskuto]] pri kies rezulto mi tre scivolas, ĉar tiaĵoj ofte okazas nun en la mondo kaj estos interese vidi, ĉu ankaŭ Esperantujo tion spertos. Via opinio estas bonvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:07, 27 nov. 2023 (UTC) == Malfaroj == Pardonon pro maltrankviligi vin. Mi estas ĉi tie, ĉar mi vidis ke la uzanto {{ping|Fenikals}} malfaris tri-foje mian intervenon en la maladministrantiĝa proceduro, sen doni ajnan kialon en la resumo aŭ ie ajn: [[Speciala:diff/8481661/8481424]]. Per la malfaritaj intervenoj, mi simple strekigis voĉdonon de uzanto kiu malrespektis regulojn de voĉdonoado (ri ne klarigis la kialon de la voĉdono); mi eĉ indikis la paĝon kie legeblas, ke oni nepre devas argumenti iamniere sian voĉdonon (ne sufiĉas enmeti {{ŝ|por}} aŭ {{ŝ|kontraŭ}}). Ĉar la uzanto Fenikals jam venas de semajno en kiu li atakis aliajn uzantojn surbaze de etno (ruslingvanoj en Vikipedio estas laŭ li «[[Speciala:Diff/8476632|diablaj kaj stupidaj]]») kaj mia [[Uzanto-Diskuto:Fenikals#Esprimmaniero|klopodo mediacii kun li]] malsukcesis ĉar li ne respondas al mesaĝoj, mi nun petas ke ''vi'' mediaciu kun ĉi tiu uzanto por re-starigi ordon. Ĉi tiu estas mia lastlasta provo kunlabori konstrue kun li, antaŭ mi malfermu sekcion en [[VP:PU]] kie mi petos semajnan forbaron pro malrespekto de kondutkodo. Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 17:16, 30 nov. 2023 (UTC) :Mi tute samopinias kun vi. Mi ne klopodos por mediacii, ĉar mi supozas, ke tio maleblos. Li interesiĝas pli pri redaktomilitoj ol pli solvo de problemoj. Vi jam tion konstatis. Kaj mi ne estas en meza sinteno. Mi preferas iri al PU. Li forigis tekstojn ankaŭ de aliaj. Kaj detruas pli ol konstruas. Mi proponus dusemajnan forbaron. Laŭ mi, ĉefaj eblaj mediaciantoj povus esti Tlustulimu (ŝajne preskaŭ malaperinta) kaj Thomas Pusch (saĝe dediĉita al kreado anstataŭ al polemikado). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 30 nov. 2023 (UTC) :: Uzantoj, kiuj faris pli ol 40 de redaktoj, rajtas voĉdoni.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 18:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::«[[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj|argumetante pri la kialo]]» {{ping|Fenikals}} Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 19:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::: Inicianto devas fari argumentiĝi sian pozicion (mi faris tiun), sed ne voĉdonanto.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 19:14, 30 nov. 2023 (UTC) :::::Nu bone, konsentite. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:55, 30 nov. 2023 (UTC) == Barataj urboj == Saluton! Mi vidis kaj dankas vin, ke vi helpis min en barataj urboj. Sed mi mem povas fari ilin. Male mi ne povas/rajtas korekti hungarajn urbojn, helpu min ilin fari. Iru [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorio:Urboj_de_Hungario&pagefrom=Ny%C3%ADrmada#mw-pages]. Tie vi trovas malsupre dekstre la hungarajn ĉapelitajn literojn. Tre ĝenas min tiu ordo. La laboro estas simpla (supozeble). Iru al [[Érd]], poste redaktu la kategorion tiel, ke la urbo estu Erd kaj ne Érd. Poste la urbo aŭtomate hejmenvenos al E-litero. Espereble ĝi sukcesos, post Érd estas ankoraŭ 5 ĉapelitaj urboj, bonvolu same tiel agi (ne estu ĉapeloj). --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:57, 5 jan. 2024 (UTC) :Mi ne bone komprenas. Mi ne scias redakti modife la kategoriojn. Sed oni povas alinomi la titolon de la paĝo, kaj tion vi povas fari. Se vi ne scias, mi pretas lernigi tion. Aŭ eĉ mem fari la taskon. Poste en la redakto de la paĝoj vi povas klarigi pri la aferon; tio signifas, ke la hungaraj signoj malaperos de la titolo. Tio okazas ankaŭ en multaj aliaj kategorioj kaj aŭtomataj listoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:01, 6 jan. 2024 (UTC) ::Dankon, tion mi ne elektas, ili restu sen --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:31, 6 jan. 2024 (UTC)ŝanĝo. == [[Aero senpaga]] == Saluton, Kani. Mi fakte antaŭsupozis, ke la titolo suspektigos aliajn vikipedianojn. Mi mem ja komprenis ĝin kiel vi antaŭ ol legi la libron. Verŝajne jes estas vortludo pri la dusenceco de ''free''. Tamen la senco laŭvorte celita ene de la libro estas la senco "senpaga". Temas pri ŝildo en aŭtogaraĝo, kiu reklamas "aeron senpagan", supozeble pumpotan en aŭtajn radojn. Mi enmetis la originalan citaĵon kiel noton en la viki-kodo de la artikolo. Do mi elektis "senpaga" unuavice tial, ke ĝi estas la laŭvorta senco, kaj duavice ĉar ĝi ankaŭ estas pli aplikebla al la metafore celita aero de la veturo, ol "libera" al la aero de la garaĝa pumpotubo. La teksto plurfoje reliefigas, ke la ĉefrolulo kaj ŝia patro kutimiĝis pagi (kaj kapabli pagi) por ĉiu ajn servo. Verŝajne tial la reklamo de "aero senpaga" tiel impresas ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:12, 8 jan. 2024 (UTC) :Dankon. Jes, tute mi eraris opiniante nekonante la aferon. Ĉiuokaze mi sekvus la kutiman ordon Senpaga aero, anstataŭ Aero senpaga, kiu ankaŭ eblos konsiderinte, ke la propono estas "aero". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:39, 8 jan. 2024 (UTC) ::Mi sentis ke la ordo kun postmetita adjektivo estas pli taŭga kaj por la laŭvorta senco de "free air" (sur reklamŝildo) kaj la metafora. Tial mi certe uzus ĝin, se mi verkus tradukon de la romano en Esperanton, kaj deziris uzi ĝin ankaŭ ĉi tie. ::Unue mi sentis, ke mi jam iam legis en Esperanto tiajn ŝildojn, aŭ priskribojn de tiaj ŝildoj, kaj ili uzis la ordon "_____ senpaga". (Efektive nun mi trovas ekzemplon en la ''Fundamenta Krestomatio'' [https://tekstaro.com/t?nomo=fundamenta-krestomatio-nez&id=fknez243&ignorifremdajhojn=0&uzistreketojn=0&uskle=0&serchesprimo=senpaga&tuj=1#fknez243].) Mi supozas ke oni povas senti ke ne temas vere pri substantiva frazero, sed pri mallongigo de plena frazo "Aero estas senpaga", aŭ simple ke la adjektivo estas tre forte emfazinda; ja estas evidente, ke oni liveras aeron, sed tio estas sciigenda, ke oni liveras ĝin senpage. En la angla, male, oni malofte aŭ neniam renkontus ŝildon kun la ordo "Air free". ::Ankaŭ en la metafora senco, ke oni veturas tra senpaga/libera aero, ŝajnas al mi ke la substantivo estas banala kaj la emfazo apartenas tre forte al la adjektivo, kaj tial la adjektivo estas postmetinda. Oni povas kompari la ne tre detalajn komentojn de PMEG pri la temo ĉe [https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/frazpartoj/o-vortaj_frazpartoj.html#i-d7s]. ::Sed mi konscias, ke tiuj argumentoj estas parte subjektivaj, do se vi konfirmos ke via prefero ne estas ŝanĝita post pripensi ilin, mi volonte cedos. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:00, 9 jan. 2024 (UTC) :::Mi sentas, ke ambaŭ ordoj taŭgas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 9 jan. 2024 (UTC) == Nomoj de arabaj literoj == Mi ŝatas viajn artikolojn pri arabaj literoj, sed iliaj titoloj ŝajnas al mi iom malpraktikaj: la titolon [[Ḫāʾ]], ekzemple, mi apenaŭ povas tajpi aŭ prononci, kaj eĉ legi ĝin estas malfacile sen lupeo. La literoj de la [[hebrea alfabeto]] havas oportunajn nomojn en Esperanto. Laŭ mi, ni havu tiajn nomojn ankaŭ por la arabaj literoj. Bedaŭrinde ne estas evidente, kio estus tiuj nomoj, sed kelkaj el ili eble estas facile diveneblaj. Kion vi opinius, ekzemple, pri movado de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:22, 17 jan. 2024 (UTC) :Mi supozas, ke necesas pli detala studado fare de fakulo kiu almenaŭ bone konu la araban. Mi iomete lernis. Mi opinias, ke la aldona krampo utilas nur se nepras. Ekzemple por [[alif]] taŭgus tiel, sed nun ĝi estas alidirektilo netaŭga, do, povas iĝi la ĝusta nomo de la litero. Aliaj literoj laŭ via proponita kadro postulus cerbumadon. Ekzemple mi ne povas prononci, kaj neniu facile, la literon ho malantaŭ konsonanto, tav havas tute maltaŭgan finan literon, tet estas inventaĵo, la diferenco inter kaf kaj qaf kapdolorigis min sed mi certas, ke kof estas tute maltaŭga, kaj finfine ankaŭ vav estas maltaŭga ĉar vo tute ne ekzistas en araba, sed ja ekzistas u longa kaj u mallonga, do povus estis ŭaŭ aŭ uaŭ, kio ja respegulas la araban prononcon. Alternativo estus serĉi finaĵojn en -o, same kiel en Esperanta alfabeto aŭ [[greka alfabeto]], el kiuj kelkaj, sed ne ĉiuj, estas en [[PIV]]. Tio donus alifo, bao, tao ktp. Sed resume, mi postulus aŭ fakulon aŭ referencojn en iu dulingva vortaro, alitipa publikigaĵo aŭ simile. Dume mi ne aprobas grupan alinomadon kaj pretas interkonsenti pri unuopaj solvoj kun fakulo. Por la artikolo [[araba alfabeto]] mi nur tradukis el la hispana, kiun mi pli bone komprenas, sed ne pretas malferme proponi esperantigon laŭ mia plaĉo. Ni restu en kontakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 17 jan. 2024 (UTC) : Scio de la araba certe helpus, sed tio estas nur unu flanko de tre multflanka demandaro. La parentezo verŝajne ne ĉiam necesas, sed verŝajne ja en multaj okazoj, ĉar temas pri mallongaj vortoj, kiuj probable havas aliajn signifojn. Se oni unue kreus version kun parentezo, ne estus malfacile poste movi ĝin al versio sen parentezo, do oni ne devas decidi pri tio en la komenco. Certe multaj el la proponoj estas tre pricerbumindaj; la formoj ''tha'' kaj ''dhal'' estas speciale dubindaj. (La lasta eble pensigas pri hinda manĝaĵo!) Sed la formoj ''tet'', ''kof'' kaj ''vav'' jam ekzistas kiel nomoj de hebreaj literoj, kaj eble ankaŭ kiel nomoj de literoj en aliaj semidaj skriboj, do la problemo ne estas "inventaĵo"; la problemo estas miksado de du sistemoj; sed eble tio estas bona kompromiso: uzi la arabajn nomojn, kiam ili taŭgas, sed uzi la nomojn el aliaj semidaj lingvoj, kiam la arabaj nomoj ne estas rekte uzeblaj en Esperanto? Tamen, tute konkrete, ĉu movo de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]] ŝajnas farinda unua paŝo? Ĉu simple forigi la neesperantajn kromsignojn, kiuj ne estas necesaj por distingi la nomon de aliaj literoj? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:46, 17 jan. 2024 (UTC) ::Mi jam diris, ke mi preferas simple [[Alif]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:49, 17 jan. 2024 (UTC) : Farite. Ĉu nun movi [[sīn]] al [[sin (araba litero)]] kaj [[šīn]] al [[ŝin (araba litero)]]? La parentezoj necesas, laŭ mi, ĉar [[sin]] estas apartigilo kaj [[ŝin]] estas ankaŭ hebrea litero (kaj nun apartigilo). [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 23:41, 17 jan. 2024 (UTC) ::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:50, 17 jan. 2024 (UTC) :::[[Ĝim]] kaj [[Dal]] povas esti tiel.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:20, 18 jan. 2024 (UTC) : Kaj [[sad (araba litero)]], [[dad (araba litero)]], [[lam (araba litero)]], [[mim (araba litero)]], [[nun (araba litero)]] tiel? [[SAD]] kaj [[NUN]] jam estas apartigiloj. La aliaj supozeble ŝanĝiĝu en apartigilojn, ĉar la nunaj paĝoj ([[Dad]], [[Lam]], [[mim]]) estas pri ne tre famaj aferoj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:37, 18 jan. 2024 (UTC) ::Kvar bonas, dum [[mim]] eblas senparenteze. Se vi konsideras, ke iu apartigilo povus ekhavi (apartigilo), tiel oni povus liberigi la titolon por litero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:24, 18 jan. 2024 (UTC) :Farite, mi kredas. Ĉu [[zaj]], [[ajn]], [[gajn]] sen parentezoj, kun nova [[Zaj (apartigilo)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 11:51, 18 jan. 2024 (UTC) ::[[zaj]] estis nur alidirektilo al kodotabulo, tial la triopo estas disponebla. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 18 jan. 2024 (UTC) : Farite. Kaj la sekva grupo povas esti ses duliteraj arabaj nomoj, kiuj ŝajnas uzeblaj en Esperanto: [[ba]], [[ĥa]], [[ra]], [[za]], [[fa]], [[ja]]. Ni bezonas la parentezon ĉe ĉiu el ili. Kvin el ili jam estas apartigiloj, sed [[ĥa]] nun sendas al [[Ĥa (cirila alfabeto)]], do ĝi ŝanĝiĝu en apartigilon. Ĉu bone? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:16, 18 jan. 2024 (UTC) ::Bone. Ankaŭ [[kaf]] eblas. Ne estante alidirektilo, [[qaf]] en serĉilo alidirektas al nuna [[Qāf]], sed mi dubas pri la konveno tuŝi ĝin, pro la ekzisto de q kaj pro jam utileco de [[qaf]]; tamen eblus teknike alinomi al [[Qaf]].[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:28, 18 jan. 2024 (UTC) : Bone. Nun ni atingas la pli malfacilajn literojn. Du nomiĝas proksimume ''ta'', kaj du nomiĝas proksimume ''kaf''. Mia propono por distingi ilin estas prunti la nomojn, kiujn oni uzas en aliaj semidaj lingvoj: ''tav'', ''tet'', ''kof'', ''kaf''. Tiuj nomoj estas jam certagrade establitaj en Esperanto kiel nomoj de hebreaj literoj (ekzemple https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neoficialaj_vortetoj.html), sed ili certe estas aplikeblaj ankaŭ al aliaj semidaj literoj (fenicaj, arameaj, ...). Do apliki ilin al la arabaj literoj ne ŝajnas tro radikala paŝo. Ĉu ni do movu artikolojn al [[tav (araba litero)]], [[tet (araba litero)]], [[kof (araba litero)]], [[kaf (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:59, 18 jan. 2024 (UTC) ::Pri aliaj semidaj lingvoj mi tute ne scias, sed pri la araba mi nur iomete konas. Tiukadre mi tute opozicias al uzado de kof kaj tav, kies nomoj estus nek arabaj nek esperantlingvaj. Solvon nun mi ne vidas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:27, 18 jan. 2024 (UTC) : Nu, ni cerbumu dum kelka tempo kaj eble demandu al araboj, kiam okazo prezentiĝos. Laŭdire kelkaj parolantoj de la araba ne distingas ĉiujn konsonantojn en sia ĉiutaga parolado: kiel ili do diras literumojn? Ĉu la vortoj ''tav'', ''tet'', ktp estas konataj almenaŭ de kleraj araboj kiel nomoj de literoj, aŭ ĉu ili havas aliajn tute maltaŭgajn signifojn en la araba? Ĉu araboj havas siajn proprajn nomojn por literoj en aliaj lingvoj? Kaj tiel plu. Tiaj demandoj eble spronos ideojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 18 jan. 2024 (UTC) == Re:Poŝtkarto == Saluton, kara Kani. Pardonon pro la malfrua respondo. Mi feliĉas ĉar vi ricevis la poŝtkarton. Mi ĵus sendis al vi retmesaĝon kun mia privata retadreso. Ĝis! —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 23:39, 31 jan. 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 22:25, 3 feb. 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&oldid=26173705 --> == Alinomigoj de japanaj gubernoj kaj urboj == Mi ĵus en [[Diskuto:Gubernio Saitamo]] stumblis pri la maniaj kaj ne bone diskutitaj alinomigoj de japanaj gubernioj kaj urboj el novembro 2020 de la nova [[:uzanto:resoneko|uzanto resoneko]], kaj nur post kiam mi metis mian bremsan proteston, ke tiom klara tute ne estas la situacio, a) rememoris ke antaŭ ekzakte jaro mi jam havis similan proteston en la paĝo [[Diskuto:Saitamo (urbo)]], kaj b) nur tiam rimarkis ke ankaŭ vi jam fine de 2020 provis kontakti lin. Kiel mi ĝis nun vidas, li neniam skribi eĉ unu esperantan frazon, sed nur alinomis, kaj ofte kopiis en la resumon la kompletan artikolan titolon [[Esperantigo de vortoj el japana fonto]]. Ĉu vi en iu paĝo aŭ eventuale en privata retpoŝto, kiun la eble timida kolego sendis al vi indivudue, vidis nur unu memfaritan esperantlingvan frazon de tiu kolego Resoneko? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:08, 1 mar. 2024 (UTC) :Mi memoras pri la amasa alinomado, klopodoj por kontakti la aŭtoron kaj manko de respondo. Mi tute ne memoras ĉu iam tiu respondis iel. Vere oni devas protekti kontraŭ snajperoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 1 mar. 2024 (UTC) ::Dankon pro la informo. Mi ankoraŭ kontaktis salatonbv, kiu ekde decembro 2023 ne redaktis en vikipedio, sed mi tamen atingis lin, kaj mi jam unuajn pli-malpli 100 mizerajn paĝojn entute levis al levo de minimuma artikola ĝermo. Mi eĉ dubas ĉu nun necesas protekti la paĝojn kontraŭ maniuloj, ĉar post kiam resoneko ne plu aktivis, neniu plu interesiĝas pri paĝoj pri japanaj gubernioj kaj urboj... Tamen, se vi ion suspektindan novan aktivaĵon rimarkas, vi alarmu rapide - tiam ni rapide interkonsentu kion fari protekte por ke la damaĝo ne iĝu tro vasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro == Tute alian, tre etan demandon mi havas pri via hejmregiono. En la teksto [[Vegas Bajas]] estas iu telegramstila tabeleto kun du linioj -''Meses de mayor precipitación'': decembro kaj januaro. -''Monatoj de pli granda pluvo'': julio kaj aŭgusto. Unu en iberia esperanto, alia en internacia esperanto. Se mi bone komprenas, temas pri "Monatoj de plej granda pluvo decembro kaj januaro, kaj monatoj de pli granda pluvo julio kaj aŭgusto". Tio retorike ŝajnas al mi esti iom stranga kontrastigo - "plej kontraŭ pli". Sed mi ne havas superrigardon kiam fakte en [[Vegas Bajas]] kiom pluvas. Ĉu vi povus rigardi, kiel devus esti ĝuste, eble eĉ trovi iun meteologian referencon (ne necese, nur se hazarde vi havas iun ĉe-mane)? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) :Dankon pro la averto. Estis eraro. Korektita. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:52, 6 mar. 2024 (UTC) ::Nun la klarigo aspektas plene konvinka! Kaj fakte ne mirigas ke en vintro pluvas pli ol en la plej varmaj monatoj de somero. Redankon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:28, 7 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro 2 == Mi devas ankoraŭ peti vin rigardi plian paĝon, kiun vi iniciatis en 2009. En la paĝo [[Alcántara]] estas frazo :''"vizitindas [...] monaĥejo [...] kiu iam estis sidejo de la Milita Ordeno de Alcántara ĝis la 'desamortización' de Mendizábal en [[1835]]"''. Mi el konteksto de ĝenerala scio pri la unua duono de la 19-a jarcento divenas pri kio probable temas, kaj konscias ke tiam oni en tuta Eŭropo prenis vastajn teritoriojn, palacojn kaj aliajn valorajn posedaĵojn de la katolika eklezio kaj siaj institucioj kaj disdonacis ilin teorie "al la popolo" sed reale al iuj privilegiaj nobeloj. Tamen mi pensas ke la teksto devus esti komprenebla ankaŭ sen tiaj fonaj historiaj scioj. Fakte estus eĉ dankinda temo iam ankoraŭ krei tekstojn pri la Milita Ordeno de Alcántara kaj pri Mendizábal, ĉar ambaŭ nomoj menciiĝas en multaj paĝoj, sed eĉ se tio ne fareblas en la sekva duonjaro, tamen certe eblos pli klarige vortumi la frazon. Ah, mi ankoraŭ vidis ke paĝo [[desamortización]] jam estis komencita, sed evidente ankoraŭ konstruejo kaj ankoraŭ neniel duonkompleta. Aparte de la revortumo, mi ĵus kalkuligis la serĉilon ke estas en 62 pliaj paĝoj same ne bone kompreneblaj frazoj pri ''desamortización''. Do necesus ne nur la paĝon [[Alcántara]], sed ĉiujn uzojn ĝustigi. Mi ankoraŭ ne havas opinion ĉu en tio povus helpi roboto. Unue vi laŭ mi proponu pli klaran vortumon ĉi tie, kaj tiam eblos pripensi ĉu indos laborigi unu el niaj 3-4 robotoj - fakte en nur 62 paĝojn ankaŭ eblas permane enkopii tekstoblokon se necesas. Kaj eblos dividi la senrobotan taskon. Sed unue ni vidu la tekston, eble ankaŭ estos bona tasko por roboto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:39, 7 mar. 2024 (UTC) == Artikola banderolo == Saluton kara Kani, Eble vi ne ŝatas la banderolon kiuj mi aldonis al kelkaj artikoloj, kaj mi respektas vian bonan juĝon. Foje mi ja elspezis konsiderindan tempon trovi tiun bildon, kaj do mi humile petas de vi anstataŭ forigi la bildon entute de la artikolo simple metu ĝin aliloke en la artikolo, ĉu en sekcio bilda galerio aŭ ĉe la malsupro, ĵus antaŭ la ŝablono bibliotekoj. Dankon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:22, 12 mar. 2024 (UTC) :Saluton. Ne temas ĉu mi ŝatas aŭ ne ŝatas la banderolojn, sed ĉu ili utilas aŭ ne, des pli en la komenco de la artikolo, kie ofte amasiĝas bildoj antaŭ la ĉefaj partoj de la artikoloj, nome enkonduko kaj tabelo. Multaj el ili (mi ne scias ĉu metitaj de vi aŭ de aliulo) havigas neniun informon, foje estas nur negrava pejzaĝo aŭ eltranĉaĵo de pli klara bildo, kaj foje estas konfuzo, kiel ekzemple juda kvartalo en ukraina urbo, kiu aspektas tute juda urbo, ĉu vere estis tia? Tion komplikas ĉefe la fakto, ke mankas indiko pri kio temas, kio povus pravigi la enmeton de la bildo. Foje mi trafis banderolojn sen ajna indiko en la redaktopaĝo, eble robote metitaj. Mi trafis tamen ankaŭ tute utilajn banderolojn, pri kio mi gratulas la enmetinton. Tiuokaze mi absolute ne tuŝas ilin, kvankam mi preferus klarigon. Finfine Vikipedio ne estas kolekto de bildoj. Meti dubindajn bildojn anstataŭ en la komenco en alia parto de la artikolo estas bona konsilo, kaj mi sekvos tiun. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 12 mar. 2024 (UTC) ::Pri la ĉesupro de la artikolo mi samopinias kun vi ke unu bandarolo tute sufiĉas. kaj aliaj bildoj povas iri aliloke. Pri priskribo de bildo-bandarolo, do kutime temas pri tipa pejzaĝa bildo kaj nenio pli. Se oni deziras tion, la priskribo de la bildo povas esti prenita de tiu kiu estas priskribita en vikidatumoj aŭ vikivojaĝo pri la bildo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 21:08, 12 mar. 2024 (UTC) == FEVE --> Renfe Cercanías AM == Saluton Kani! Ĉu vi konsentas, ke mi alinomu la artikolon "FEVE" al "Renfe Cercanías AM", ĉar laŭ mia kompreno "FEVE" ne plu ekzistas kaj estis anstaŭita de "Renfe Cercanías AM"? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:58, 5 apr. 2024 (UTC) :Mi konsentas ĝenerale en ĉio kion vi faras, kaj aparte en tiu afero, ĉar mi ne kontrolas la konstantan ŝanĝojn inter entreprenoj kaj ĉefe ĉe fervojoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:00, 5 apr. 2024 (UTC) ::Dankon! Tiu alinomado ne estis sentutila, ĉar ĝi samtempe ebligis al mi korekti kelkajn el miaj eraroj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:55, 5 apr. 2024 (UTC) == La klimata libro == Koran dankon pro via afabla helpo! Mi komprenas tre malmulte da Esperanto. --[[Uzanto:Cethegus|Cethegus]] ([[Uzanto-Diskuto:Cethegus|diskuto]]) 13:44, 9 apr. 2024 (UTC) == Saluto el Nordio == Nia malnova, forbarita kolego [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.223|193.210.202.223]] la 19-an de aprilo denove redaktis, kaj li eĉ bonorde denuncis sin en mia diskutpaĝo, kion mi - kiu estis survoje de la 19-a ĝis la 23-a de aprilo - nur ĵus vidis. Mi nun forbaris eble 50 eble pli da IP-numeroj de li: ĉu vi bonvolus forbari tiun ĉi numeron je daŭro de unu jaro? Mi iom lacas ĉiam fari la samon (kaj ĉar ne aldoniĝis pliaj redaktoj post la 19-a, ne urĝas fari la forbaron ene de unu minuto...). Cetere mi gratulas vin pro via lastatempa aktivado pri portugalaj urboj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:55, 24 apr. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:25, 24 apr. 2024 (UTC) -- Dankon! TP == Listoj pri unuopaj tagoj == La kronologiaj listoj pri unuopaj tagoj en multaj lingvoj estas trione por ligiloj de paĝoj pri elstaraj eventoj, trione por ligiloj al biografioj de naskiĝintoj kaj trione de mortintoj. La listoj samrange kovru ĉiujn epokojn de la homa historio kaj samrange kovru ĉiujn mondopartojn. Tial estas katastrofa situacio, ke la ekstreme pole patriota uzanto ''Sliwinski'' en granda energio misuzadas la sublistojn pri eventoj, tien vortriĉe ŝtopante amason da detaloj pri tragikaj sortoj de pollingvanoj inter la jaroj 1939 kaj 1944. Kompreneble en la tempo de la dua mondmilito okazis aparte multaj krimoj, tial pravigeblas ne trakti la 5 jarojn same koncize kiel kvin aliaj jaroj de la antikva aŭ mezepoko - sed bonvenas en unu teksta linio en ĉiu jaro mencii iujn aparte kruelajn krimojn, jen en Balkano, orienta, norda kaj okcidenta Eŭropo, ankaŭ militkrimojn en Ĉinio, Koreio kaj aliloke en Azio. Sed ke la homa historio reduktiĝas je pli 90 % al patriotisma lamentado pri mortoj de nur pollingvaj eŭropanoj nur inter 1939 ĝis 1944 ne respegulas la dimensiojn de la homa historio kaj simple estas perfortigo de la listoj. La eksa administranto RG72 estis la pli-malpli sola kiu bremsis tiun groteskan redaktadon, post kiam li ne plu estas administranto, la uzanto ''Sliwinski'' povas senbremsite daŭrigi sian akaparon de la listoj. Mi ĵus pene malfaris la lastajn ŝanĝojn post la lasta granda paĝoredukto de RG72, kaj ĝis nun nur faris tion de la [[1-a de oktobro|1-a]] ĝis la [[11-a de oktobro]] (do nur 30-ono de ĉiuj perfortitaj listoj) - tio ne kovras ĉiujn trovastajn kontribuojn, sed tamen kunforigis iujn senkulpajn kaj saĝajn redaktetojn de Volapuko, Giorno2 kaj Sj1mor. Pri tio mi pardonpetas ĉe ili. Sed mi pene sukcesos trakti la aliajn 350 listojn, kaj povas nur peti la tri saĝajn uzantojn individue restarigi siajn malmultajn redaktojn kiuj kontraŭintence ankaŭ iĝis viktimoj de la redukto - aŭ mi povas post trakto de la aliaj 350 paĝoj mem pliĝustigi la adaptojn. Ke la redaktoj de Sliwinski estas polisme ŝovinismaj, estas nur flanka aspekto de la temo, kvankam tio aparte malkonvenas por vikio en internacia lingvo: jam la fakto ke li sisteme mencias urbojn de Latvio, Litovio, Belorusio kaj Ukrainio nur per polaj tradukoj de la urbonomoj, kvazaŭ imagita "pola imperio" inkluzivus la terenojn de tiuj kvar landoj, estas impertinenta ŝovinismo, malinda kaj hontiga por esperanta teksto. Tiujn mispaŝojn mia pli-malpli starigo al la lasta stato de RG72 ne plene forigis - ilin necesos ankoraŭ unuope elsarki. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:47, 28 apr. 2024 (UTC) :Mi komprenas la problemon kaj samopinias prie. Mi jam konstatis la neelteneblan patriotismon de tiu polo, kiu kreis artikolojn nur pri homoj kun kiuj li tute koincidas ideologie, ĉefe kontraŭkomunisme, kontraŭruse, katolike ktp., pri kiuj li nur pozitive biografie verkas. Mi ne scias ĉu iam iu kontaktis lin prie. Pri la unuopaj tagoj, mi ne scias kion oni povas fari; iam mi konstatis, ke iu sisteme forigis materialon: eble temis pri la menciita agado de RG72. Ĝenerale oni povus kontakti la polon petante bremsadon en la nomo de universaleco de la enciklopedio, sed mi timas akran reagon. Eĉ oni povus iam forbari lin, ĉu?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 28 apr. 2024 (UTC) == Respuesta == Kara Kani, dankpn por tu mensaje. Ahora estoy ocupado, mas mañana voy visitar las paginas. Hasta luego [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 19:10, 28 apr. 2024 (UTC) == {{ŝ|Ill}} == En la artikolo pri [[Lotte Zweig]] Vi forigis du ligilojn al alilingvaj artikoloj. Mi sisteme enkondukas tiajn ligilojn kiam artikolo mankas en esperanto kaj ekzistas en iu alia lingvo. Tamen Vi lasis multajn aliajn. Mi ne bone komprenas kial vi decidis forigi tiujn du kaj lasis ĉiujn aliajn. --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 10:40, 29 apr. 2024 (UTC) :Almenaŭ pri Estoril mi baldaŭ kreos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:54, 29 apr. 2024 (UTC) :: Kiam la artikolo ekzistas, {{ŝ|Ill}} fariĝas nevidebla. Vidu <nowiki>{{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} </nowiki> => {{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 13:21, 29 apr. 2024 (UTC) == Dubo == Saluton, pardonu pro ĝeni vin sed mi volus demandi vin por kiu traduko laŭ vi estas pli bona por [[:en:National Council for the Safeguard of the Homeland]]: '''Nacia Konsilio por la ''Sekureco'' de la Patrujo''' aŭ '''Nacia Konsilio por la ''Protektado'' de la Patrujo'''? --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:18, 1 maj. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi dubas. Mi elektus la unuan kiel titolo kaj inkludus ambaŭ en la redakto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 07:58, 1 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:59, 1 maj. 2024 (UTC) ::Kiel vi tradukus ''[[:en:Coup Belt]]''? Puĉo-Zono? Puĉzono? Mi prenis la ideon el [[Suna Zono]]. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:44, 1 maj. 2024 (UTC) :::Puĉo-Zono estas bona solvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:38, 1 maj. 2024 (UTC) ::::Kiel vi tradukus [[:en:Rainwater harvesting in the Sahel]]? Rikoltado de pluvakvo? Pluvakvorikoltado? Pluvakvorikoltlaboro? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:32, 2 maj. 2024 (UTC) :::::Rikoltado de pluvakvo, Sed ne kredu, ke mia opinio estas la plej taŭga. Vi bone elektas. Se vi iom navigas tra Vikipedio, vi pli facile familiariĝos kun jam ekzistantaj artikoloj, kvankam ne ĉiam iliaj titoloj estas la plej ĝustaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:45, 2 maj. 2024 (UTC) ::::::Dankon pro via respondo. Kelkfoje mi dubas inter unu aŭ alia traduko, sed ŝajnas al mi, ke plej ofte estas pluraj ebloj, kiuj ĉiuj estas ĝustaj, temas nur pri persona gusto. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:54, 2 maj. 2024 (UTC) :::::::Saluton denove. Kiel vi tradukus [[:en:Plantation (settlement or colony)]]? Ĉu "plantado" aŭ "plantejo" estas bonaj opcioj? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:03, 7 maj. 2024 (UTC) :Plantejo (kolonio).--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 7 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:14, 7 maj. 2024 (UTC) :::Saluton, pardonu min por ĝeni vin denove, sed ĉu vi povus helpi min kun ĉi tiu problemo [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#Wakeley-pre%C4%9Dejo_ponardado_en_2024 ĉi tie]? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 19:35, 13 maj. 2024 (UTC) == "Merindad" == Saluton Kani! Mi havas problemeton por traduki la hispanan vorton "merindad" - tiun vorton mi plejofte trovis en artikoloj pri urboj en Navaro. Google translate tradukas ĝin per "urbo" aŭ kelkfoje lasas la vorton "merindad" senŝanĝe sed mi ja scias ke Google translate ne estas 100% fidinda! Kiel vi mem tradukus tiun vorton? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:32, 28 jun. 2024 (UTC) :Distrikto, jurisdikcio. Tute ne urbo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 28 jun. 2024 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo. Mi efektive suspektis, ke urbo ne estis taŭga traduko. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:25, 28 jun. 2024 (UTC) :::Navaro estas tute aparta mondo en Hispanio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:31, 28 jun. 2024 (UTC) ::::"Nek tute eŭska, nek tute hispana" laŭ dokumenta filmo, kiun mi ĵus spektis per televido. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:06, 30 jun. 2024 (UTC) :::::Prave. Mi iam feritempis en vilaĝo de la suda pinto, kie lokanoj estis ne nur duonaragone duonkastilie, sed ankaŭ kontraŭeŭskaj, ĉefe ĉar riĉaj eŭskoj venis aĉeti kampardomojn kaj bienojn. Tamen la municipa lokanlisto montris plimultegon de eŭskdevenaj familinomoj! [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:10, 30 jun. 2024 (UTC) [[dosiero:UEFA Euro 2024 map.svg|eta|{{centre|[[Euro 2024]] grafike bildigite}}]] == [[Euro 2024]] kaj ĝenerale la fenomeno de futbalo en Hispanio kaj Iberio == Saluton Kani, vi kompreneble rimarkis, ke mi ĉi-semajnfine sukcesis fini la skemon de la finala fazo de [[Euro 2024]], pri kiu vi ne ekokupiĝis, ĝuste antaŭ fino de la unua parto de la kvaronfinalo. Fakte tiaj skemoj ne estas granda problemo, oni simple kopias de la antaŭa ĉampionado kaj adaptas la datumojn. Mi nun ankoraŭ iom plulaboros pri la sportistoj, kluboj kaj futbala kulturo de Anglio, Nederlando kaj Francio, post kiam mi kreis biografiojn pri ĉiuj membroj de la [[Hispana nacia teamo de futbalo|hispana nacia teamo]] de la 2010-aj kaj 2020-aj jaroj, sed pri futbalo en '''Hispanio''' ĉefe rimarkis du mankojn: Momente, la plej bezonataj artikoloj pri la socia vivo de Eŭskio probable estas tiuj pri la futbalaj kluboj ''[[Real Sociedad]]'' de [[Donostio]] kaj ''[[Deportivo Alavés]]'' de [[Gasteiz]]-Vitoria, kiuj dum la pasintaj 10 jaroj tre plisukcesiĝis kaj tial menciatas en multaj aliaj sportaj artikoloj en la esperanta vikipedio. Se hazarde vi sentas emon krei tiujn du tekstojn, kun la pro la kompliketaj kodoj de vestaĵoj kree iom ambicia {{ŝ|informkesto futbalteamo}}, kiu tamen poste aspektas tre konvinke (eblas kopii la modelon de [[Real Madrid]] aŭ de [[Barça]]), vi (aŭ kompreneble ankaŭ iu alia) bonvenas ĵeti sin al tiuj du temoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:18, 7 jul. 2024 (UTC) :Mi fakte klopodis por la skemo, sed ne vidis oportunon el diversaj lingvoj. Mi stulte ne imagis preni ĝin el aliaj jaroj. Tamen mi jam konstatis, ke vi jam kreis la skemon kaj mi kompletigis ĝin metante la rezultojn de la lastaj tagoj. Mi iom sekvas la ĉampionecon. Pri la eŭskaj teamoj, mi baldaŭ faros ilin, kvankam mi ne lertas prie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 7 jul. 2024 (UTC) ::Nun mi vidas, ke en la mapo oni sugestas klarigon pri la koloroj, kion mi ne vidas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:53, 7 jul. 2024 (UTC) :::Mi nek kapablas nek kapablos solvi la vestaĵojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:57, 7 jul. 2024 (UTC) ::::Kara Kani, vi klopodu uzi la ŝablonon {{ŝ|re}} se vi notas ion por mi en iu paĝo ekster mia diskutpaĝo, ĉar mi ne kutimas kontroli paĝojn eĉ se mi ĵus notis aŭ adaptis ion tie. Vi pravas ke mi ne finis la kolorajn klarigojn pri la skema mapo - mi nun metis la klarigon ne en la esperantan paĝon, ĉar tie ĝi prenus multan spacon, sed metis ĝin esperantlingve rekte en la komunejon. Kaj pri la vestaĵoj de iuj ajn sportaj teamoj: fakte vi en la paĝo [[Real Sociedad]] fine tamen bone sukcesis - la ideo estas simple preni ilin de alilingva (plej facile la angla) vikipedio, kaj avantaĝo estas ke poste ofte neesperantistoj bonvoleme aktualigas ankaŭ la esperantajn informkestojn. Tio estas bonvena transpreno de iom da laboreto de niaj ŝultroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:25, 17 jul. 2024 (UTC) == Itala kongreso == Saluton, kani. Mi organizadas eventon pri Vikipedio ĉe la itala nacia kongreso de Esperanto. Plej verŝajne tio okazos lunde la 26-a de aŭgusto 2024. Tiun tagon, la partoprenantoj plibonigos paĝojn en [[vp:1000]], do atendu amason da modifoj en tiuj pa~goj tiun tagon. Kiam mi havos pli detalojn, mi skribos al vi. Ĝis tiam, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:13, 11 jul. 2024 (UTC) :Saluton kaj gratulon pro la iniciato. Prie, mi havas kelkaj rekomendojn, kiuj povus esti utilaj. Unue, atenti '''ĉefe''' pri la malpligrandaj paĝoj, nome Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB, kiuj bezonas ĉefe etendon de la enhavo. Vidu, ke tiurilate esperantlingva vikio estas jam la oka inter ĉiuj lingvoj en la mondo! Kaj ne la tridekplia. Tiurilate indas aldoni tekston, bildojn, bibliografion ktp. Bedaŭrinde plimulto el tiuj artikoloj temas pri sciencoj (kvankam ne nur) kaj ne tiom pri beletroj, arto, historio, geografio ktp., kiuj jam estas en la alta kategorio. Due, se eblas, eviti en la pligrandaj paĝoj artikolojn jam markitajn kiel elstaraj aŭ legindaj, ĉar plej verŝajne aliaj ne markitaj postulas etendojn, reviziadojn ktp. Trie kaj aparte, ankaŭ se eblas, eviti ankaŭ tiujn proponitajn por Artikolo de la monato, tiam ekde nun nome [[Gaviedoj]] kaj [[Israelo]], ĉar amaso de ŝanĝoj postulus reviziadojn, malkonvenajn ĉefe por la tuja aperonta artikolo [[Gaviedoj]]. Ĉiuokaze mi estos je via dispono tiurilate kaj ĝenerale. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 11 jul. 2024 (UTC) == Vikimedia komunejo == Mi petas vin mallonge rigardi la noton en [[Diskuto:Šakiai|diskutpaĝo pri la litova urbeto Šakiai]]. Tie temas pri daŭrigo de jam individue faritaj forigoj de fotoj el landoj, kiuj ne permesas ekstreman liberecon de panoramo. Se tiu evoluo ne haltigeblas, kaj mi dubas ke eblas haltigi ĝin, tiam la vikimedia komunejo parte malinstalas sin mem, kaj ni devos konsideri kiujn fotojn ni konsideras sufiĉe gravaj por loke alŝuti ilin al la esperanta vikipedio. Tio baze kontraŭas la ideon de la vikimedia komunejo, kiu ĝuste estu interprojekta, interlingva bazo de fotoj por vikipedio - kaj mi dubas ĉu la laborforto de niaj administrantoj sufiĉos por trakti kaj kontroli 1000 aŭ 10 000 aŭ pli da novaj loke alŝutataj bildoj. Mi ne alvokas al agado, sed nur volas dividi mian zorgon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:10, 17 jul. 2024 (UTC) == teksto [[Kamala Harris]] == Mi volas varbi vin kunhelpi bluigi la lastajn ruĝajn ligilojn kaj revizii la ankoraŭ dubindajn referencojn en la teksto [[Kamala Harris]]. Ŝia nomo kaj bildo nun elstaras centre de la vikipedia titolpaĝo, kaj decus se la artikolo estus polurita. Mi hodiaŭ aldonis artikolojn pri [[Alan Cranston]] kaj [[Willie Brown]], kaj faris iujn ŝanĝojn, sed la laboro ankoraŭ ne estas finita... Sed se pluraj homoj kunlaboras, ĉiu kreas 2-3 artikolojn kaj oni komune revizias la referencojn, la laboro devus esti rapide finebla. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:27, 25 jul. 2024 (UTC) :{{farite}} La ruĝaj ligiloj jam estas plenigitaj per komuna agado de Sj1mor kaj mi hieraŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 12:41, 26 jul. 2024 (UTC) == Bañuelos == En via unua versio pri la kastilia muinicipo [[Bañuelos]] de 2017 vi prave faris indikon ke la nomo signifas "banujetoj", supozante ke ĉiu tutmonde scios kio estas banujetoj (mi jam gustumis ilin, sed mia PIV 2020 ekzemple ne konas la vorton...). Tial mi ĵus ampleksigis la indikon al "banujetoj, do dolĉaj [[gisto]][[pasto|pastaj]] fritaĵoj". Ĉu vi ne eble ŝatus krei artikolan ĝermon pri la frititaj globetoj? Bonan komencon de la semajno, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:33, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ne, estis eraro inter bañuelos kaj buñuelos, pri kio vi parolas. Mi korektos "banujetoj" al ban-uj-etoj". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:09, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::Fakte, la fritaĵoj esperante nomiĝas "hispana [[benjeto]]" ([[d:Q8705390]]). Ĉar artikolo [[benjeto]] en Esperanto ekzistas, tiu probable sufiĉas, kaj ne necesas ekstre fari aldonan tekston pri "hispana benjeto" ([[d:Q8705390]]). Kaj eĉ pli klara la traduko iĝas se oni aldonas internan ligilon <nowiki>[[banujo|ban-uj-etoj]]</nowiki>, tiun mi ĵus aldonis. ::'''Flanke''', ĉu mi povas amike peti vin noti <nowiki>{{re|ThomasPusch}}</nowiki>, se vi respondas al noto farita en via diskutpaĝo? Tiam mi pli rapide vidas vian respondon (mi ĵus ekrimarkis ke mi faris similan peton jam antaŭ du semajnoj, pardonu la ripeton). Mi povus ankaŭ meti vian diskutpaĝon ĉiufoje en mian aŭtomatan "atentaron", kiam mi demandas ion, sed tion mi ne ĉiam memoras fari. Tial atentigo per {{ŝ|re}} por ĉiuj notoj kiuj ne estas en la diskutpaĝo de la celato estas pli sekura vojo altiri tujan atenton... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Kaŝiva]] == Antaŭ jardeko Narvalo skribis al mi, ke w estu v, kiel [[Vaŝingtono]]. Ankaŭ ĉi tie la ŭ estus tre stranga, v estas pli simpla. Mi faris kelkajn ĝustigojn. Supozeble estas ĉio en ordo. Vere nun sekvas Japanio, kiu daŭros ĉirkaŭ 2 jarojn.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:47, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ĉio estas en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Kiam vi ektraktos loĝloko-nomojn de Japanio, mi tre konsilas ke vi komunikiĝas kun la japana uzanto [[uzanto:Salatonbv|Salatonbv]]. Li lastatempe iom malpli aktivas en Vikipedio kaj pli komunikis en esperantaj grupoj en Facebook (iom da libertempo ĉiu rajtas havi inter la laboroj...), sed li daŭre ekzistas, havas bonajn eo-japanajn vortarojn hejme kaj estas valora kunlaboranto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Torrubia]] == En la paĝo [[Torrubia]] vi notis esperantan signifon "Orturo": Vi supozeble simple scias tion, sed ĉu eblus trovi iun eksteran referencon por la aserto, aŭ ankoraŭ klarigi la signifon - mi vidas "''tor(re)''", turo, komence de la nomo, kaj la fina parto "''rubia''" al mi iel elvokas la vorton "''rubio''", [[blonda]], kio estas simileta koloro al "oro". Sed retradukante la esperantan vorton "orturo" tra '''"[[Turo de la Oro]]"''' al "''Torre del Oro''", oni alvenus al la turo en Sevilo kaj al iom alia hispana retraduko... Eblus simple ankoraŭ iom komenti la tradukon. -[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 31 aŭg. 2024 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Mi aldonis klarigon al flava, sed ne la aludon al la Oro, ĉar en Sevilo la afero kaj la nomdeveno esta tute aliaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:09, 31 aŭg. 2024 (UTC) ::Jes klare, mi ne volis mencion de Sevilo ĉi tie, sed mi scivolemas pri la lasta penso, kiel oni venas de traduko "flava turo" al "ora turo". En la nomo de la turo de Sevilo ĉiu idioto komprenas ke "oro" devas esti "oro", sed ĉi tie la traduko estas iom libera, arteca, poeta se vi volas. Iu ajn referenco, kiu mencius tradukon de Torrubia al hispane ''torre del oro'' aŭ simile al iu alia lingvo, tuj kontentigus min. Mi ne trovis tradukon en iu alia vikipedia teksto, kaj do ĉie en vikipedio mankas eksteraj referencoj, kaj ne scias kie mi povus trovi iun eksteran referencoj. Tial mi simple demandis, ĉu vi, kiu metis la tradukon, havus ideon pri ekstera referenco. Ne estas problemo, se ne troveblas iu, sed kompreneble, se estas referencoj eĉ estas pli bone... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:26, 31 aŭg. 2024 (UTC) == Rajtoj == Saluton Tlustulimu/LiMr/Kani: Mi ĵus vidis en la listo [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj]], ke la valora uzanto ''Super nabla'' ĝis nun nur havis rajtojn de "mempatrolato", kaj ĵus donis al li plian rajton de "patrolanto=revizianto". Kompreneble, senhezite. Fakte mi miris ke la interfaco donis al mi la eblecon rajtigi lin en la sekvaj kvar kategorioj * patrolanto, kontrolanto, mempatrolato kaj konfirmita uzanto (ĉiuj ne eksvalidiĝos) kaj pensante ke li meritas je ĉiuj, mi simple rajtigis lin en ĉiuj kvar - kvankam mi eĉ ne certas kio estas diferenco inter patrolanto kaj kontrolanto, kaj ne scias ĉu la kategorio konfirmita uzanto vere validas por li - aŭ kiel li konfirmu sian ekziston... Klaras nur ke rajto mempatrolato estas pli malalta rajto, nomi mem revizii nur siajn proprajn redaktojn kaj ne laborigi plian kolegon kontroli kaj aprobi ĉiujn unuopan redakteton. Ĉu vi havas ideon kio estas la ekzakta diferencigo inter patrolanto=revizianto, kontrolanto kaj konfirmita uzanto??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 15 sep. 2024 :{{Re|ThomasPusch}} Absolute ne mi havas tiajn ideojn. Mi povas aldoni nur, ke mi konis persone ''Super nabla'' kaj estas tute fidinda persono.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:56, 15 sep. 2024 (UTC) :Jes, ie mi legetis ke vi persone renkontiĝis. Ĉu en la UK Torino? Do, tiam li eĉ estas persone konfirmita pere de persone konfirmita administranto kaj mi ne tro entuziasmis elekti lin "konfirmita uzanto". Tamen ni ne forgesu ke eĉ niaj plej pintaj administrantoj ne jam perfekte orientiĝas inter la kvar bazaj rajtigoj de ensalutintaj uzantoj - kompreneble tiujn rajtigojn ne faris ni, sed iuj neesperantistaj kolegoj. Ĉiukaze: Membrigi ''Super nabla'' en ĉiuj kvar kategorioj certe ne fiaskigos vikipedion... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 15 sep. 2024 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! La samaj uloj lanĉis kaj promocias novan [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rusoj_en_Inguŝio|interesan diskuton]]. Fakte temas ne pri konkreta artikolo, sed pri la estonteco de Esperanto-Vikipedio — ĉu ĝi estu internacia enciklopedio aŭ nura porregistara propagandilo. Mi anticipe pardonpetas se tio ne estas interesa por vi. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:34, 18 sep. 2024 (UTC) == ĉu vi povas helpi min fariĝi administranto == saluton, mi ne povas skribi la kodon por fariĝi administranto, mia nomo estas Hugo Barbieux [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 13:11, 22 sep. 2024 (UTC) :Mi nek konas vin, nek scias ĉu vi iom laboris helpe al Vikipedio. Kial vi estu administranto? Administranto de kio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:14, 22 sep. 2024 (UTC) ::Mi kreis plurajn artikolojn en Esperanto kaj mi havas multajn amikojn, kiujn mi ŝatus prezenti. administranto de novaj artikoloj [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 15:44, 22 sep. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]].VladimirPF == Helpo == Mi petas helpon, ĉar mi forgesis, kial krei ĝin. Kreu ŝablonon kun titolo '''Hungaraj urboj kun departementrajto'''! La aspekto similu al {{Gravaj hungaraj urboj}}, sed interne la rubrikojn vi lasu malplena, poste mi zorgos plu pri la redakto. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:11, 26 sep. 2024 (UTC) :Saluton. Mi ne scipovas tiujn teknikaĵojn. Mi bedaŭras. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:23, 26 sep. 2024 (UTC) == Novaĵo pri mortigita atenco de [[Hassan Nasrallah]] == Saluton Kani. Hodiaŭ matene mi aldonis novaĵon pri la supre menciita titolo. Mi kvalifikis la nomon de la atencito per "la [[ĉefkomandanto]] de [[Hizbulaho]]", kaj poste vi redaktis kaj ŝanĝis al " la superan estron de la [[politika partio]] [[Hizbulaho]]". Do bone ankaŭ mi povas vivi kun la "supera estro" sed ne kun la "politika partio". Jes, mi bone scias ke la kvalifiko de ĉiuj kontesta organizaĵo povus esti, kaj fakte estas, tute normale disputata de ambaŭ flankoj de konflikto, sed flanke al personaj politikaj opinioj de ĉiu, oni plendas neŭtralecon en vikipedio! Do specife la kvalifiko de Hizbulaho kiel politika partio ne ĝustas al la kompleta vero de la afero, kaj ŝajnigas la vikipedion kiel prenanta flankon en la konflikto. Jes laŭ miaj neneŭtralaj scioj mi opinias Hizbulaho unue kiel terorisma milic(eg)o, kaj Naseralla kiel Militestro kaj do ĉefkomandanto, sed mi ne notis tion en la novaĵo por gardi almenaŭ la ŝajnon de neŭtraleco (ĉar tutan objektivecon oni ja ne povas atingi, ĉu ne?). Notu ke Nasrallah neniam estis deputito en parlamento, kaj certe [[Hizbulaho]] estas multege pli ol politika partio en la ordinara senco kaj eĉ kompare kun aliaj politikaj partioj en la lando! Persone dirite, mi ankaŭ bone scias ke vi havas fortajn opiniojn pri la terurega konflikto en la Mezoriento kaj mi strebas kompreni vian vidpunkton sed bonvolu singardi ne propagandi en vikipedio. Dankon kaj amike, PS ne zorgu mi ne faros redaktmiliton, sed pri tiu afero kaj similaĵoj mi preferus se okazos voĉdonado. Ĉar simple ne elteneblas ke unu redaktisto decidus por la ŝajna pozicio de la tuta vikipedio. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:16, 29 sep. 2024 (UTC) :{{Re|Sj1mor}} Saluton. Eble vi vidas min kiel neneŭtrala kaj same mi vidas vin kiel neneŭtrala. Tial plej bone ni serĉu nedisputeblajn terminojn. Tiukadre mi ŝanĝis vian "terorisma" al "islamisma". Pri terorismo ĉio estas disputebla. Multaj israelanoj pensas, ke ĉiuj palestinanoj kaj ĉiuj ŝiĵaistoj estas teroristoj, dum islamanoj kaj multaj milionoj da personoj pensas ke estas Netanyahu kaj la israela armeo kiu faras terorismon. Tial plej bone oni evitu tiajn asertojn. Pri islamismo ĉiuj konsentas, ke vere Hizbulaho estas islamisma. Mi scias, ke ĝi estas pli ol simpla politika partio, sed vere ĝi estas politika partio, kiu sukcesis atingi grandan povoparton en Libano, ĉu tio plaĉas aŭ ne. Pri ĉefkomandanto, la murdito ne aperis kiel militestro. Mi vidis multajn fotojn kaj filmetojn en televido, neniam vestita per uniformo. Tial, mi pensas, ke miaj precizigoj precize serĉante nedisputeblon estis ĝustaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:24, 29 sep. 2024 (UTC) == Forigo (2024-10) == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Flago-de-Puerto-Riko.svg|Kvar dosieroj estas forigendaj]] plus 4 diskpaĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:03, 3 okt. 2024 (UTC) : {{farite}} 15:51, 4 okt. 2024 (UTC) == forigi paĝon == Forigi [https://eo.m.wikipedia.org/wiki/Raditya_Adi ĉi tiun paĝon] estas nur alidirektilo. De la nomo sole estas klare ke ĝi estas malsama. Dankon [[Uzanto:Harimau Soematra|Harimau Soematra]] ([[Uzanto-Diskuto:Harimau Soematra|diskuto]]) 23:14, 25 okt. 2024 (UTC) : {{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:25, 25 okt. 2024 (UTC) == Eta peto == Kara Kani, mi havas tute etan teknikan peton al vi, nome ĉiam kiam vi fermas diskuton, ekzemple en [[VP:FA]] aŭ [[VP:AA]], ne nur indiki "jes" aŭ "ne" (...forigita), sed ankaŭ subskribi, do meti 4 signojn "~". Alikaze estas tre malfacile arkivigi diskuton, ĉar la diskuteroj arkiviĝas laŭ la momento kiam la diskuto estis finita, kaj tiun momenton necesas pene malkovro, kiam ne estas subskribo - se ĝi estas, aŭtomate ankaŭ estas indiko pri dato kaj horo. Foje vi jes subskribas, ekzemple pri la forigo de "Raditya Adi" en VP:FA, sed ekzemple en Kristanismo kaj kontraŭkoncipo aŭ en Spider-Man... aktuale ne. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:15, 31 okt. 2024 (UTC) :Mi kredas, ke mi komprenis. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:23, 31 okt. 2024 (UTC) == Helpo == Saluton! Mi petas helpon, ĉar mi kreis artikolon [[Borbála Szerém]], kies titolo evidente estas erara anstataŭ [[Borbála Szerémi]]. Pri ŝi estis ĝermo en [[Ĝermolisto de hungaraj esperantistoj]], sed mi fortranĉis tiun sekcion. Tamen restis aldirekto, tial mi ne povis uzi la nomon Szerémi nur sen litero i. Ĉu vi povus ĉesi la aldirekton, poste alinomu Borbála Szerém al Borbála Szerémi, fine forigu Borbála Szerém, kiel malbona formo. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:17, 9 nov. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:01, 9 nov. 2024 (UTC) ::Dankon, sed mi petas denove fari [[Erzsébet Mária Eszes]], pri kiu morgaŭ estos art. Sufiĉas, ke vi faros tion, ke la nomo estu ruĝa. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:58, 9 nov. 2024 (UTC) :::Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:40, 9 nov. 2024 (UTC) == Traducción == Hola, perdona que te moleste. ¿Cómo dirías en esperanto "hacer adjudicaciones a dedo?". --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:53, 17 nov. 2024 (UTC) :Atribui fingrelekte, asigni fingrelekte... Sed mi ne estas tiom talenta! Mi prenis fingreelekton el la vortaro de De Diego (HEF). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:49, 17 nov. 2024 (UTC) ::Dankegon! [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 12:50, 17 nov. 2024 (UTC) == Historio de judoj en Nederlando == Saluton Kani, mi ĵus kun plezuro tralegis vian artikolon [[ Historio de judoj en Nederlando]]. Nur mi stumblis je la vorto antaŭnigita^{<small>[vortumo?]</small>} (vi facile trovas ĝin en la teksto). Klaras al mi ke ne temas pri "aŭtuno", sed pri io kion mi el la konteksto povus kompreni kiel "anticipe tre obeema", eble "antaŭklinita" se oni komprenas la geston de kliniĝo kiel signon de aparta subiĝo kaj obeemo. Pardonu ke mi nun eĉ ne memoris kiun ŝablonon perfekte uzi por markigi la noton (mi ne volis uzi ŝablonon "dubinda" ĉar mi ne dubas pri la enhavo, nur pri la ekzakte trafa vorto). Tial mi metis improvizitan kapnoton, kiun certe post malmultaj momentoj eblos reforpreni. Ĉu vi havas ideon pri PIV-a, taŭga vortumo en tiu loko de via teksto? Mazltov, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:36, 17 nov. 2024 (UTC) :Certe ne temas pri aŭtuno, sed pri antaŭen, do antaŭenigita. Nu, temas pri tajperaro. Tamen, eble le elekto ne estis la plej ĝusta. La ideo estus progresinta, efika, efikema, bone funkcianta ktp. Mi preferas, ke vi mem elektu anstataŭanton, ĉar vi estis kiu levis la leporon, kiel oni diras en la hispana. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 17 nov. 2024 (UTC) Nur nun vi vidis vian reagon al mia redakto de novembro. Pardonu: Estas nelogike meti noton al iu kolego kaj poste ne meminiciate kontroli se venis respondo. Sed evidente tio okazas al mi, kaj en plena kredo mi certas ke vikipedio anoncos al mi rerigardi iun paĝon. Tamen, kompreneble vikipedio nur atentigos al mi, se noto aldoniĝis al mia diskutpaĝo aŭ se reaganto metis la ŝablonoon {{ŝ|re}} al sia reago. Tial mi petas vin, indulgi mian nesuperrigardon kaj ĉiam meti la ŝablonon {{ŝ|re}} kiam vi reagas al reago de mi en via paĝo. Supozeble ankaŭ ĉe aliaj tio estus bona kutimo tiel fari. Ne ĉiam necesas, sed troa ŝablono {{ŝ|re}} ne ĝenas. Do, se vi konsideras min trovanto de leporo, mi rerigardos la paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :PS: Mi elektis vian proponon "efika". Vere vi pravas ke "antaŭenigita" estus pli malfacile komprenebla ĉi tie. Sed, kiel dirite, mi vere ĝuis tralegi la kompletan artikolon kaj juĝas ĝin tute sukcesinta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:36, 10 dec. 2024 (UTC) == Duoblaĵo [[Spiro]]-[[Spirado]] == Saluton, Kani. Mi jam ripetis en Alinomendaj Artikoloj la proponon kunigi tiujn nun samtemajn artikolojn. Tiel eblus samtempe konservi la informojn kiujn vi metis en la "havendan artikolon" kaj respekti la principon ne plurobligi artikolojn pri sama temo. Ĉu ĉi-foje vi intencas akcepti tiun ideon aŭ iel serĉi interkonsenton? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 21 nov. 2024 (UTC) :Ĉar la artikolo [[Spiro]] restos en aliaj lingvoj en serio kie ne estus Esperanto, alia solvo estus alinomi ĝin al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj; kaj tiel oni evitas la duoblaĵon Spiro-Spirado. La fakto ke estas materialo koincida inter ambaŭ artikoloj ne gravas; tio okazas ankaŭ en multaj artikoloj kaj en diversaj lingvoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 21 nov. 2024 (UTC) ::Kiel vi tre bone scias, se vi legis la artikolon, ne temas nur pri "materialo" koincida, sed pri absoluta koincido de la tuta temo. Mi ne venis ĉi tien por ke vi faru tiajn misprezentojn al mi private, sed por vidi, ĉu vi faros ilin publike ĉe Alinomendaj Artikoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:18, 21 nov. 2024 (UTC) == 193.210.203.84 == Hodiaŭ nokte vi forigis la novan, tre malmaturan tekston [[Degerby]] de anonimulo 193.210.203.84, kiun vi supozeble konsideris anonima redakto de nia konata forbarita finno. Se vi havis tiun suspekton, mi samopinias. La homo hodiaŭ eksplicite malkaŝis sin en mia diskutpaĝo, sed ankaŭ sen tio la suspekto sufiĉus. Mi nur dirus ke pli grave ol forigi unuopan paĝon estus forbari la novan anoniman konton por daŭro de jaro, por interrompi la redaktan fluon. Tio povas esti akompane kun tute afabla frazo, kiel mi faris nun, forbarante lin ("Laŭ la reguloj pri forbaro ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio." Tiun frazon mi eĉ ne plu devas tajpi, ĝin Fajrovulpo jam proponas al mi, kiam mi devas plian fojon forbari...). Ĉar vi ne forbaris lin, li ankoraŭ gaje povis redakti 10 paĝojn post kiam vi jam estis foriginta la tekston [[Degerby]]. Kompreneble la homo ĉiukaze rapide trovos novan anoniman kanalon, sed la ĝisnunaj spertoj montris ke forbaro interrompas la aktivadon almenaŭ por kelkaj tagoj, do tamen estas pli efika ol ne forbari lin, kaj sekvaj dek redaktoj venos ene de la venontaj minutoj kaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :Vi pravas, mi klopodos plue forbari. Tamen, ĉiam restas al mi dubo ĉu iam venos alia anonimulo kiu estonte povus esti aktiva kaj efika vikipediisto kaj ni erare dekomence forbaris tiun. Feliĉe nia konata neanonimulo produktas ĉiam laŭ sama maniero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:58, 10 dec. 2024 (UTC) :Kompreneble, la laboro tiam nur estas finita, se oni ankaŭ aldonas la IP-nombron al la longa listo en [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]], kaj principe necesas revizii ĉiujn redaktojn de la dubinda IP-nombro. Tio kompreneble povas esti pli larĝa laborkvanto, se la suspektulo jam faris multajn redaktojn antaŭ ol iu atentiĝis, sed ĉiukaze la monto de nerevizzitaj redaktoj ankoraŭ plialtiĝas se oni ne forbaras la anonimulon, do estas en nia propra intereso pli bone pli frue forbari la tre aktiveman forbariton... 13:42, 10 dec. 2024 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == Hong_Kong_Jockey_Club == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Hong_Kong_Jockey_Club&action=history ŝlosu la paĝon] kaj forbaru [[Specialaĵo:Kontribuoj/182.239.0.0/16|la spamiston]] por 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:23, 24 dec. 2024 (UTC) :Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:52, 25 dec. 2024 (UTC) == Fino de diskutoj pri forigoj == Kara Kani, mi ne volas nervi vin, sed mi tamen devas ripete peti vin subskribi, kiam vi dankinde fermas diskuton pri forigo de teksto aŭ ŝablono, tiel ke aŭtomate metiĝas la tempo kiam la diskuto finiĝis. Nia arkivigo funkcias laŭ la noto: "La diskuteroj ĉi tie estas ordigataj laŭ la dato kiam finiĝis la diskuto, ne laŭ tio kiam ĝi komenciĝis" kaj ne eblas en ĝusta ordo arkivigi la diskutojn kiam oni ne scias la daton. Kaj estas 100-oble pli pene detektive elserĉadi la daton el la historio de redaktoversioj kompare al simpla subskribo, kiu estas unu muso[[klako]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 14 jan. 2025 (UTC) == Dankon pri via kunlaborado por la artikolo [[Atomo]] == Por la prilaborado de la semajno ([[Atomo]]), mi estis blokita al la modelo de Bohr, sed ŝance vi kompletigis la artikolon kun la modeloj de Sommerfeld kaj de Schrödinger. Per tiaj viaj kokmpletigoj, la artikolo estas nun respektinda. Kumlaboranto Kani: Dankegon !-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:08, 17 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Stirpo == Saluton Kani! ĉar vi estas fakulo pri birdoj, mi rimarkis la vorton 'stirpo' en multaj artikoloj pri birdoj. Ĉu vi povus klarigi al mi kion tio signifas? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:47, 28 feb. 2025 (UTC) :Saluton kaj dankon pro la averto. Mi ne estas fakulo pri birdoj, sed ege interesiĝas pri tio. Fakte mi ekvikipediumis antaŭ jardekoj por pliriĉigi tiun kampon. Tiam mi estis komencanto per Esperanto, pri birdoj kaj per Vikipedio kaj faris multajn erarojn: erkzemple konfuzi inter grundo kaj planko, bredi kaj reprodukti ktp. Fakte post pluraj jaroj for de la birdaro mi revenis kaj unu el ĉefaj taskoj estas korekti tiamajn erarojn. Mi plej verŝajne imagis vorton "stirpo" por traduki el la hispana "estirpe, linaje", kaj eble similan vorton el angla, kiu normale aludas al homoj, sed tre ofte oni uzas prihomajn vortojn kaj konceptojn en zoologio, ekzemple familio. Nun mi komprenas mian eraron uzinte tiun neekzistantan vorton, sed nun trovas nur la vorton "gento" (ReVo) por referenci tiun koncepton: pragrupo de birdoj el kiu devenas nuntempaj taksonoj. Resume, kion fari? Oni povas korekti ĉiujn aperojn (333) al "gento", sed mi ankaŭ dubas pri tiu alternativo. Eble roboto povas fari tion, sed tiun teknikon mi ne regas. Same ne mi scias kiel trovi pli ĝustan alternativon. Mi bonvenigos sugestojn. Dankeme. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:34, 28 feb. 2025 (UTC) ::Dankon Kani, mi pensas ke mi pli-malpli komprenas pri kio temas. Tio kredeble koncernas la genealogion de birdo, sed mi eĉ ne scias kio estus la franca aŭ angla traduko. Laŭ Amika vortaro, '''estirpe''' deveno; (''descendencia'') posteularo, idaro. - ::Aliflanke Gran Diccionario Español-Esperanto ankaŭ proponas la vorton 'stirpo' kiel neologismon de estirpe, inter aliaj difinoj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 14:05, 28 feb. 2025 (UTC) :::Tio signifas, ke mi ne inventis la vorton, ĉar uzas tiun vortaron, kvankam plej ofte PIV. En la kunteksto de tiuj artikoloj, ne estus posteularo, sed praularo, sed tio ne multe taŭgas ĉar referencus al pluraj aŭ multaj individuoj, trunko, ktp., kaj prefere temas pri ununura devenejo, do eble oni povus lasi stirpon, dum oni trovas alian pli taŭgan vorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:44, 28 feb. 2025 (UTC) :Nun mi trovis pli taŭgan vorton, nome ''genlinio'', sed tio eble ĝustas por biologiaj aferoj, sed ne tiom por biografiaj temoj, se oni klopodas robotajn ŝanĝojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:01, 30 mar. 2025 (UTC) == Forigendaĵo 2025-03 == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Novaj_Federaciaj_Landoj.png]] bv forigu. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:15, 18 mar. 2025 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:29, 18 mar. 2025 (UTC) == "statuso_referenco=" en la ŝablono taksonomio == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]] vi aldonis referencojn al multaj paĝoj kun la ŝablono {{Ŝ|Taksonomio}} kaj erare uzis la parametron "statuso_referenco=". La ĝusta parametro estas "statuso_ref=" Listo de viaj paĝoj troviĝas en la [[Projekto:Kontrolu Vikipedion|Projekto:Kontrolu vikipedion]] https://checkwiki.toolforge.org/checkwiki.cgi?project=eowiki&view=only&id=3 Mi korektigos ĝin dum la sekvaj semajnoj. Bonvole estonte uzu la ĝustan parametron kaj aldonu referencan liston al la artikoloj. Amike Stefan [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:24, 22 mar. 2025 (UTC) == [[Fael Luna]] == Mi dividas vian kritikan juĝon pri la stile dubinda paĝo [[Fael Luna]], kaj nur havas malgrandan teknikan konsilon: Metante la ŝablonon {{ŝ|polurinda}}, ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre grava se oni ne en la aparta listo notis la problemon. Meti la ŝablonon en formo <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> pli tempoŝparas ol devigi sin pene priskribi la problemon en la aparta paĝo, despli se oni forte dubas ke post ses tagoj la problemo ankoraŭ aktualos. Tial mia konsilo pli estas ĝenerala rememorigo pri uzo de <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> en paĝoj kiuj antaŭvideble restos multajn jarojn... Dankon pro via forta engaĝiĝo en nia projekto!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:07, 15 apr. 2025 (UTC) == Protekto == Bv maksimume protektu kaj sekve malprotektu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ABabela+lingvaro la ŝablonon "Ŝablono:Babela lingvaro"] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:Babela_lingvaro&redirect=no redirect=no]. Ĝi estas neuzata. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:19, 20 apr. 2025 (UTC) :Prie mi absolute komprenas nenion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:25, 20 apr. 2025 (UTC) == Neatendite pli longa foresto el vikia administrado == Saluton, aktuale mi survojas kaj nur tre limigite povas vikipediumeti per malkomforta saĝtelefoneto - laŭplane mi estintus hejme ĉi-vespere, sed eksterplane mi morgaŭ donos mian difektitan aŭton al riperejo, atendos la riparon kiu probable daŭros 2-3 tagojn, en tiuj tagoj havos ekstrajn feriojn kaj estos hejme merkrede vespere aŭ ĵaŭde. Tiam estos nenia problemo plu vikiumi, sed ĝis tiam mi ne havos vikipedian superrigardon kaj ne povos administri. Tial mi petas vin aparte atenti pri iuj eventuale lastmomentaj dubindaj redaktoj, interalie nia finna forbarito kiu eble intertempe enŝteliĝas en redaktadon... Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:00, 4 maj. 2025 (UTC) : Cetere la historio fine finiĝis per rubigo de la kara malnova aŭto, serĉo kaj aĉeto de nova uzita veturilo kaj post hejmenveturigo de ĝi ankoraŭ problema registrigo de ĝi, ĉar la oficejoj simple ne akceptas registriĝojn, kio sume kostis tri semajnojn. Sed retkonekton mi jam aranĝis post semajno, tio estis la plej eta problemo. ''C'est la vie''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) == Decido [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] == Mi fine hodiaŭ fermis la delonge finendan diskuton pri alinomigo de [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] en VP:AA, ankaŭ adaptis la tekston kaj ŝovis plej multajn kategoriojn, krom la multajn ene de [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]. Ĉu vi pretus kontakti kun LiMr kaj peti lin robote fari la adaptojn en [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas kion mi petu de LiMr? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:37, 27 maj. 2025 (UTC) ::Ho, vi forgesis la {{ŝ|re}} aŭ @-trukon: Tiam mi ne vidas viajn reagojn! Mi pardonpetas. Nun mi 6 tagojn ne estos ĉe komputilo, kaj antaŭ la malŝalto de la ilo nur volis peti vin, en la sekvaj tagoj aparte atenti pri fuŝaj redaktoj en la "lastaj ŝanĝoj", kvankam vi ĉiam faras tion pli sukcese ol mi. Estos simple klarigi pri kio vi petis vin la 27-an de majo, sed nun jam ne plu estas tempo por tio. Ne gravas, povas ankoraŭ atendi pliajn 6 tagojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:30, 5 jun. 2025 (UTC) :::Ho, tiun lastan paŝeton en alinomigo mi evidente reforgesis kiam mi revenis al komputilo meze de junio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Diskuto:Istmo de Tehuantepeko == Mi jam atentigas vin pri notoj en [[Diskuto:Istmo de Tehuantepeko]] kiuj ankaŭ koncernas viajn redaktojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Ĉapelitaj literoj == Sal! Eble vi scias la metodon. Se mi iras al WikiData, tie nun mi ne povas tajpi la ĉapelitajn literojn ŝ, ĉ ktp. Mi ne trovas la sol--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:22, 18 jul. 2025 (UTC)von. :Mi eĉ ne scias kio estas WikiData. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:56, 18 jul. 2025 (UTC) ::Wikidata estas la angla nomo de [[Vikipedio:Vikidatumoj]]. {{re|Crosstor}}, por mi estas plej facile tajpi ĉion per la "[[Klavarfasono#Kanada_plurlingva_norma|kanada plurlingva]]" klavaro, sed se vi malvolas fari simile, oni povas trovi la supersignitajn literojn en la "Latina" parto de la menuo "Specialaj signoj" super la redaktokadro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:43, 23 aŭg. 2025 (UTC) :::Dankon, ĉio en ordo! [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:18, 24 aŭg. 2025 (UTC) == Disigo == Saluton! Bonvolu disigi la artikolon [[kirurgio]], ĉar ĝi estas aldirektita al prosektoro. Mi volas krei apartan artikolon pri prosektoro.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:12, 22 jul. 2025 (UTC) :Mi forigis la alidirektilon. Nun vi povas krei apartan artikolon pri prosektoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:23, 22 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&page=Prosektoro] Ĉu ne eblintus redakti la alidirektilon rekte sen antaŭa forigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 30 jul. 2025 (UTC) :::Jes. Sed mi volis nur faciligi la aferon. Krome krei alidirektilon ne enkalkulatas kiel kreita paĝo, kaj redakti iaman alidirektilon kiel nova artikolo ankaŭ ne, laŭ mia supozo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:16, 30 jul. 2025 (UTC) == Forigoj == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9159314&oldid=9158048 ne subskribu la vorton "jes" aŭ "ne"] ĉar tio rompas la ŝablonon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 30 jul. 2025 (UTC) :Enorde. Mi esperas ne forgesi tion. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:17, 30 jul. 2025 (UTC) Saluton, ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:35, 23 aŭg. 2025 (UTC) Ĉu vi forigos ankaŭ [[Uzanto-Diskuto:Kani|vian diskuton]] aŭ ĉu iu alia forigos ĝin por via ĝojo? Via diskuto laŭ anonco de ŝablono Forigu indikas ankaŭ vian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:34, 23 aŭg. 2025 (UTC) <pre>'''10:17, 23 aŭg. 2025 Kani diskuto kontribuoj forigis paĝon Usuario:Etrapani/Taller/Karoto (Teĥnika forigo (Ĝ6): la enteno estis: '{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }} '''Terpomo''' (''Solanum tuberosum'') estas kulturplanto grava por la homaro, plurjara planto apartenanta al la familio Solanacoj.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/potato "Potato – Definition"....', kaj la sola kontribuinto estis "[[Special:Contributions/Etrapani|Etrap...) (danki)'''</pre> La teksto <pre>''{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }}''</pre> povis esti aldonita de foriginto. La forigita paĝo verŝajne temis pri terpomo, kiel estas videbla el la komenco de la forigita paĝo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 12:49, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas la fadenon. Mi trafis ŝajnan artikolon kun fuŝo titola kaj peto de la kreinto por forigo. Mi konstatis, ke vere la artikolo [[Karoto]] restas kaj nun konstatas, ke ankaŭ la artikolo [[Terpomo]] ekzistas. Ĉu estas iu problemo? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:42, 23 aŭg. 2025 (UTC) Jes, problemo estas kun diskutoj de uzantoj troviĝantaj en listo ligantaj al la ŝablono Forigu. Kial vi ne komencis forigi ilin unu post la alia? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:48, 23 aŭg. 2025 (UTC) Kaj kiel oni povas legi la peton pri forigo? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:52, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi plu ne komprenas la problemon, ĉar mi ne konas tiun liston de diskutoj. Mi nur legis la forigpeton kaj komprenis tiun agneceson. Ambaŭ artikoloj (karoto kaj terpomo) ekzistas kaj krome la fuŝa artikolo portis la ŝablonon "Havenda artikolo" kiu tute malĝustigus la suman rezulton de tiu kategorio al ĝuste 1000. Se necesas restarigo, tion mi nek scias fari nek vidas ties neceson. Se vi scias fari tion kaj vidas tiun neceson, bv. fari ĝin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:06, 23 aŭg. 2025 (UTC) ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 15:16, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne sekvos en tiu fadeno, kiun mi ne komprenas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:32, 23 aŭg. 2025 (UTC) ::Ankaŭ mi ne komprenas kiun problemon povus havi kolego Petro, kiu evidente en la 23-a de aŭgusto restis iel nekontenta. Mi nur povas respondi al la polemika demando "ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]?" Respondo estas: '''klare ne'''. Ekzemple tie iom fuŝe kaj tute ne intencite listiĝas la persona diskutpaĝo [[Uzanto-Diskuto:Haruo]], kiu nur iam en diskuto notis ion pri la ŝablono {{ŝ|forigu}} kaj montris per ekzemplo de la ŝablono kion li volis komenti. Tio kompreneble kreas tute neintencitan meton en la teknikan kategorion. Per uzo de la sintakso <nowiki>{{ŝ|forigu}}</nowiki> oni evitus tiun eraron, sed tiam oni ne povas montri kiel aspektas ero de la ŝablono pri kiu oni volas noti ion. Entute ne estas problemo, ĉar administranto ĉiukaze ne blinde forigas artikolojn kaj diskutpaĝojn, sed nur faras tion post detala prijuĝo. Laŭ mia surfaca impreso ĉi tie ĉio iris bonan vojon - nur Petro malbone komunikis kio ĝenis lin, tiel ke neniu komprenas lian nerviĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio == Ekzemplon de dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio eblas aktuale vivi en la paĝo [[Asocio de Poloj en Germanio]], komentita en ties diskutpaĝo. Mi ne havas urĝan peton al vi elpaŝi tie - mia noto jam fakte resumigas ĉiun suspekton pri ekstremismo. Sed mi daŭre konsterniĝas, ke ankaŭ en tekstoj faritaj en Esperanto, kiuj kutime sekvas konsenton de internaciismo, kontraŭmilitismo kaj kontraŭrasismo, lastatempe ekaperas tekstoj de tia dekstra ekstremismo, kiuj ĝojigus s-inon Le Pen, s-ron Orban kaj ankaŭ ĝojigintus generalon Franco... Ne ke vi devas ion fari, sed se vi emas, rapide legetu la dubindan alineon kaj la diskutejan noton. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Cetere: teknika rimarko == Kara Kani, la notojn tute supre de via diskutpaĝo ĉi tie, kiuj ŝajne estas nur de vi por vi, vi facile povus meti al via [[:Uzanto:Kani/provejo|provejo]]. Vi antaŭ dek jaroj tie skribis la du vortojn 'mia provejo' - tio tute ĝustas, sed vi poste neniam uzis la paĝon. Ĝi estus ĝuste por tekstoblokoj celitaj '''nur de vi por vi'''... Ne, ke mi pensas ke vi '''devas''' uzi ĝin, sed mi nur volas konsciigi al vi ke vi tiun subpaĝon de vi tute ne utiligas, kaj vi povus konsideri ĉu ekuzi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:49, 19 sep. 2025 (UTC) ==Samtemaj artikoloj== Saluton Kani. Ŝajnas al mi ke vi jam havis sufiĉe da tempo por pripensi la ideon, ke en Vikipedio devas ne ekzisti pluraj artikoloj pri precize sama temo. Ĉu vi nun konsentas al tiu principo, aŭ kion vi pensas pri ĝi? Kaj ĉe la specifa kazo de la du spiradoj, ĉu gravas al vi ke la hispanlingva vikipedio, kies ekzemplon vi evidente sekvis, kunigis siajn samtemajn artikolojn, kaj anstataŭe ligis al "Spirado" artikolon pri pulma spirado, kaj ke Metavikio faris "Spiro" havenda anstataŭ "Spirado"? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:43, 3 okt. 2025 (UTC) :Mi opinias nur, ke tiu afero ne estas postulo por la esperantlingva vikio, sed por la tuta sistemo. Se estas artikoloj en pli ol 50 lingvoj, devas esti ankaŭ versio en Esperanto, dum tiu simileco restas. Male, kiam esperantisto aŭ neesperantisto enirus en tiu artikolo, komprenos, ke Esperanto ne estas tiom vasta. Eĉ povus klopodi krei la mankintan artikolon. Laŭ la historiaj paĝoj, mi tute faris neniun kontribuon en [[Spiro]] kaj pri [[Spirado]] mi kontribuis ĉefe kiam ĝi iĝis unu el la Mil havendaj artikoloj, pri kio mi laboris. Nun mi ne dediĉos tempon nek energion por disigi la enhavon de ambaŭ artikoloj. Mia laboro en aliaj kampoj estos pli utilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:04, 3 okt. 2025 (UTC) ::Ĉu mi komprenas ĝuste ke vi ne agnoskas la principon, sed jes ĉesos kontraŭbatali ĝin en ĉi tiuj artikoloj, kondiĉe ke vi mem ne faros la riparon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:51, 3 okt. 2025 (UTC) :::Mi ne estas en Vikipedio por batali, sed mi konsideras, ke unu el la du artikoloj estis havenda artikolo kun pli ol 30 000 bitokoj kaj nun estas alia kun nur pli ol 20 000 artikoloj kaj oni malaltigis ĝin al pli malsupra kategorio. Mi dediĉis tro da jaroj al tiuj 1 000 havendaj artikoloj. La komunumo apenaŭ kunlaboris tiukadre kaj kelkaj eĉ pri fajfis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:24, 4 okt. 2025 (UTC) ::::Tio ne respondas al la demando. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:01, 4 okt. 2025 (UTC) :::::Por vi tiu afero gravas, por mi nun ne. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:06, 4 okt. 2025 (UTC) == Universitato Turku/Helsinko == [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Incendio_de_Turku_(1827)&diff=prev&oldid=9096451 Incendio de Turku (1827): Malsamoj inter versioj - Vikipedio] Vi faris eraron: ne ekzistis en tiu tempo [[Universitato de Turku]], kiu estis fondita multe li poste. Tiu universitato, pri kiu la artikolo mencias, estas la nuna [[Universitato de Helsinko]], kiu estis movita al Helsinko post la indencio [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-28110-65|&#126;2025-28110-65]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-28110-65|diskuto]]) 10:52, 15 okt. 2025 (UTC) == Helpo == Sal! Mi petas helpon, iru [https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Prefektujnivelaj_urboj_de_%C4%88inio], kie [[Vuhano]] situas supre kaj ne ĉe majusklo V. Bonvolu meti Vuhanon lasta ĉe '''V'''.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:12, 13 nov. 2025 (UTC) :Farite. Mi nur tajpis Vuhano en la malplena spaco de la kategorio en la koncerna artikolo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:07, 13 nov. 2025 (UTC) == Tiu ĉi diskutpaĝo == Mi mem ofte havas tro pleniĝintan diskutpaĝon... sed via diskutpaĝo same suferas je tiu minuso. Signife pli ol 350 diskutoj sur unu paĝo estas iom multe - estus bona paŝo foje arkivigi la pli aĝajn diskutojn. {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 4 dec. 2025 (UTC) :Vi pravas. Farite. Restis nur sesono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:58, 4 dec. 2025 (UTC) == Kursivaj literoj en sciencaj nomoj == Saluton Kani! Dankon pro viaj multaj kontribuoj en miaj ĵus redaktitaj artikoloj. Vi notu ke pri la latinaj sciencaj nomoj, nur genroj, specioj kaj subspecioj estas kursive skribitaj. Male, la nomoj de regnoj, filumoj, klasoj, ordoj kaj familioj nepre ne estas kursivaj. Vi povas rigardi ĉe Wikipedia en la aliaj lingvoj por vidi kion oni skribu. Pri la dato de la konsultita referenco (AviList), veras ke oni skribu (la 22-an de dec. 2025), tamen ŝajnas al mi ke pli mallonga skribomaniero tute taŭgas, kiel Vikipedio skribas aŭtomate en tiu ĉi paĝo ekzemple. Kore, Alano [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 13:38, 22 dec. 2025 (UTC) :Saluton, kara kolego. La fakto, ke en aliaj lingvoj familioj, ordoj ktp., ne skribiĝas kursive rilatas al la fakto, ke la angla kaj aliaj lingvoj asimilas tiujn vortojn, kvazaŭ ili estus de la propra lingvo; kaj pro tio ili mencias nur tiun vorton sen traduko, do ili ne bezonas diferencigi. Male, en Esperanto, ni tradukas familiojn, ordojn ktp., kaj tial ni diras tion en latina scienca nomo kaj en Esperanto; kiel ĉe specioj, se oni mencias ambaŭ nomojn, logiko estas, ke oni marku tion kio ne estas Esperanto. Tamen jam estas miloj da artikoloj pri birdoj, en kiuj estas ne nur tiu, sed ankaŭ multaj aliaj nekongruaĵoj. Ekzemple lastatempe mi korektas la grandojn de la tabelbildoj el 300 al 240 ĉar en multaj kazoj la birdobildo aperas tro granda en la ekrano, kaj tio faras malbonan impreson kiam la bildo ne estas bonkvalita. Vi povas vidi, ke ekzemple en la anglalingva versio tiuj estas eĉ pli malgrandaj. Sed nun estas tabeloj je 300 kaj je 240. Tio ne multe gravas. Same povas okazi pri la kursiveco. Mi ne korektos tion en la artikoloj kreitaj de vi. Sed mi ankaŭ forigas la krampojn de subspecioj. Estas 20 000 birdospecioj kaj ni ankoraŭ ne faris multajn milojn; se ni intencas fari ankaŭ subspeciojn, ni bezonos kelkajn vivojn. Tamen mi foje faris subspeciojn aŭ formortintajn speciojn, sed tio okazu escepte. Mi tute ĝojas, ke vi dediĉas vin al birdoj. Dum jaroj ankaŭ aliaj vikipediistoj, sed lastatempe nur Goren ankoraŭ faras ion de tempo al tempo. Mi iam kontrolis, ke estu faritaj ĉiuj eŭropaj birdoj (laŭ historia listo), poste ekfaris ĉiujn tutmondajn speciojn laŭ la listo de familioj en la ĉefa artikolo [[Birdoj]]. Iam mi ĉesis kaj dediĉis min al aliaj taskoj. En 2025 mi revenis kaj plenigis la lasitajn truojn (sed povas esti truoj de novaj specioj) kaj nun mi estas je la fino de [[Strigedoj]]. Ĉar mi pluos laŭ tiu itinero, mi ne alvenos al Paseroformaj. Do, ni ne kolizios. Amike. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:15, 22 dec. 2025 (UTC) ::Mi feliĉas legi vin. Mi komprenas ĉiujn viajn argumentojn kaj estas tre bona afero ke ni interkonsentu. Mi konstatis ke la tabelo de prezentado ĉiam estas 320 ra larĝa eĉ se la bildo estas pli eta, kaj plejofte la fotoj estas 300 ra larĝaj. Mi do sekvis la ĝeneralan movadon. Sed de nun, mi "laboros" viaflanke kaj ŝanĝos la bildetojn al 240 ra. Ankaŭ mi forigos la krampojn ĉe la subspecioj. Fakte mi pensis ke tio povus utili, ĉefe en la kazo kie specio kun artikolo estas subigita al la rango de subspecio. Sed vi pravas, pli bone sen krampoj. Pri la kursiveco, tamen mi ne povas konsenti, ĉar ne temas pri mia propra volo aŭ la volo de Esperanto, temas pri la universalaj nomenklaturaj reguloj, kiuj postulas ke latinaj nomoj de familioj kaj ordoj ne estu skribitaj kursive (tiel estas en ĉiuj listoj de birdoj kiel tiu de IOC, aŭ la nova AviList), aŭ ke pri la aŭtoritato de la dunomo krampoj estu uzataj nur se la taksono ne estis priskribita en la nuna genro (kaj mi konstatis multajn erarajn uzojn prie). Do, dankon pro via respondo kaj mi petas ke vi rimarkigu al mi se afero fare de mi ne taŭgas. Via sperto en Vikipedio ja estas multe pri granda ol mia kaj mi certas ke mi profitos viajn konsilojn. Amike. Alano. [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 20:57, 22 dec. 2025 (UTC) :::Mi forgesis... mi konstatis ke la bildeto de la "Konserva statuso" ne funkcias kiam oni metas "CR". La ses aliaj kazoj tre bone funkcias, sed tiu ne. Mi tute ne scias al kiu mi devas rimarkigi tion. Dankon! [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 21:12, 22 dec. 2025 (UTC) ==Historiaj artikoloj== Dankon, pro viaj helpo kaj informoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:01, 12 jan. 2026 (UTC) == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 16:49, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == Mortintoj == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]]. Dankon pro tiu grava novaĵo "La [[armeo de Israelo]] konfirmis... Sed mi nur volas emfazi ke temas pri nombrado de kadavroj iel entombigitaj, kaj ke tiu nombro NE inkluzivas miloj da [[Malaperinto|malaperintoj]] (tiuj kies kadavro ankoraŭ kaj verŝajne neniam estu trovita, t.e. evaporitaj aŭ sub ruinoj). La nombrado estis daŭre farita ĵustatempe fare de la hamasa ministro pri sano ([[d:Q123152753|Q123152753]], malsama ol [[d:Q724644|Q724644]]). Laŭ mia scio la nombro da mortintoj en Cisjodanio estas relative malmulta, ŝajne ne pli ol cento(j). Mi pensas ke tiu ĉi klarigo gravas sed ĉar la novaĵo estas via mi malemas fari ĝin mi mem. Amike, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:57, 1 feb. 2026 (UTC) :La matematika diskuto estus senfina kaj kondiĉita de la asertoj de la diversaj amaskomunikiloj. Ĉiuokaze la ĉefa afero estas ĉu malaperintoj, enterigitoj subruinaj, mortintoj en atakitaj hospitaloj aŭ pro malsato kaj malfacilaj vivkoondiĉoj ktp., ne estas mortoj kiujn la atako de Israelo okazigis? Ĉiuokaze mi reredaktos la noton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:08, 1 feb. 2026 (UTC) ::Kaj la ĉefa novaĵo estas ne la mortintoj, sed la fakto, ke la israela armeo konfirmis la informojn de Hamaso. Se vi kapablas kompreni aŭ traduki https://elpais.com/internacional/2026-01-29/el-ejercito-de-israel-estima-que-ha-matado-unos-70000-palestinos-en-la-invasion-de-gaza-una-cifra-que-cuestionaba-hasta-ahora.html [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:10, 1 feb. 2026 (UTC) == Request == Hello, sorry for writing in English. Please see [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Report concerning Flughaveno Ŝeremetjevo]]. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in the first section), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[:User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[:User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[:User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 14:44, 3 feb. 2026 (UTC) :Mi pardonpetas. Mi ne komprenas la aferon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 3 feb. 2026 (UTC) ::Bone, do mi klarigos tion al vi en Esperanto. ::En [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] li skribis enhavon, kiu atakas aliajn uzantojn (vidu [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS]]). Mi proponis rapidan forigon, sed li plurfoje forigis la rapidforigan ŝablonon. Poste, post kiam NDG raportis lin kiel LTA, li iris al la diskutejo de NDG por ataki lin denove. Mi ankaŭ petis rapidan forigon por la diskutejo de NDG. ::Mi rimarkis, ke vi estas relative aktiva administranto en ĉi tiu projekto, tial mi venis peti vian helpon. '''Nun mi volas peti vin forigi la du paĝojn [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] kaj [[Uzanto-Diskuto:NDG]]''', ĉar ambaŭ enhavas atakan enhavon (vandalismon). Jen esence la situacio. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:51, 4 feb. 2026 (UTC) ::Se tio ne estas por vi oportuna, tiam mi petos helpon de alia administranto. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 08:51, 4 feb. 2026 (UTC) :::Nek oportuna nek maloportuna. Mi nur ne komprenas. Pli bone alia administranto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:22, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bone, pardonon, ke mi ĝenis vin. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 10:24, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bonvolu simple forigi la personajn atakojn. Kiel administranto, vi respondecas pri la devigo de la UCoC; ĝi estas unu el viaj devoj. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 06:26, 5 feb. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] you blocked a member of the SWMT for one month without reaseon, I see. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:43, 6 feb. 2026 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2025_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2026]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Look forwards to collaborating in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:42, 14 feb. 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:Uzanto:Kani]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2025&oldid=30070084 --> ==Finnlando kaj Rusio== Kial vi forigis la artikolon landlimo de Finnlando kaj Rusio? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 17:58, 20 mar. 2026 (UTC) :Oni devas ligi artikolojn al aliaj lingvoj por kontroli la enhavon kaj la rilatoj inter lingvoj. Krome necesas referencoj kiuj indiku de kie venas la informo. Krome necesas efike reagi al reagoj de aliaj vikipediistoj por solvi mankojn. Krome ne eblas meti personajn opiniojn. Mi ĵus faris kelkajn plibonigojn en [[Kovdozero]], kio sen tio antaŭe dirite ne eblas. La angla versio informas pri elfluo tra rivero anstataŭ kanalo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:07, 20 mar. 2026 (UTC) ::Kial vi forigis el la artikolo [[Kovdozero]] la finnajn loknomojn? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 18:10, 23 mar. 2026 (UTC) :::Kara anonimulo, ĉu vi solvis viajn misojn kaj mankojn? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:07, 23 mar. 2026 (UTC) ::::Dum mia ĉiusemajna reviziado mi vizitis la aritkolon kaj konstatis, ke kaj la titolo kaj la enhavo estis nur via persona konsidero de tio kio aperas alie en la aliaj lingvoj. Bonvolu ne krei personajn enhavojn, kiel postulas Vikipedio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:49, 23 mar. 2026 (UTC) == Help == The current edit made by Aidas is completely unacceptable. It ignores the growing consensus and reports from governmental, non-governmental, and international human rights organizations, and has begun to show bias in favor of Israel, using the phrase "according to..." as if there isn't a consensus that Israel committed genocide in Gaza. This is biased. Go and open the article on the Armenian Genocide, and you will find that it clearly states that the Armenian Genocide was a genocide committed by the Ottoman Empire. This article, after that user's edit, has begun to question the existence of a genocide. Reports from organizations clearly state that Israel is committing genocide against the Palestinians in Gaza through starvation, mass killings, sexual violence, forced mass displacement, and other methods. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) :Article name: [[Gazaa genocido]] [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) ::Saluton. En Vikipedio oni uzas Esperanton kiel laborlingvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:14, 27 mar. 2026 (UTC) :::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Weren't you the one who wrote on your personal page that your English level is 2? 🙂 [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Ĉu tio estas maniero eviti la demandon? Mia argumento estas tre klara: ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo. Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao. Ĉu ni devas ignori la vortojn de internaciaj organizaĵoj kaj subteni ŝtaton nomatan Israelo, konstruita tute sur propagando, kiu, cetere, estas tiu, kiu faras ĉi tiun genocidon? Ĉu vi atendas, ke ĝi agnoskos, kion ĝi faris? [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) :::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Kial vi evitas la diskuton? La enhavo de la artikolo estas neakceptebla; ĝi estas partia. La antaŭa versio estas pli bona; ĝi reflektas la larĝan akademian konsenton, kiu klare deklaras, ke Israelo faras genocidon en Gazao. Vikipedio devus esti neŭtrala, kaj niaj personaj opinioj ne devus influi ĝiajn artikolojn. Komparu ĉi tiun artikolon kun la Armena Genocido; tiu artikolo klare deklaras: "Genocido farita de la Otomana Imperio en la Unua Mondmilito." Sed ĉi tiu artikolo estas malsama: "Laŭ... laŭ..." Sufiĉe kun la antaŭjuĝo! Ekzistas konsento, ke Israelo faras genocidon en Gazao. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:09, 28 mar. 2026 (UTC) ::::::Mi dubas ĉu vi vere regas Esperanton. Viaj argumentoj tute malkongruas kun la stato de la artikolo. En la artikolo ne ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo, sed tute male. Mi mem konsentas, ke "Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao.", kiel vi diras, sed la ŝanĝoj kiujn oni faris en la artikolo tute ne rilatas al tiaj asertoj, sed temas nur pri lingvaj detaloj. Bonvolu ne sekvi redaktan militon. Mi blokis vin dum tri tagoj por ke vi havu tempon trankvile relegi la tekston kaj por eviti pluan redaktomiliton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:28, 28 mar. 2026 (UTC) == Graz == Saluton, mi jam legindigis la paĝon Graz post kiam aldoniĝis belaj 8 subtenaj voĉoj. Eble aspektas pli bele se vi ne faris plej multan redaktan laboron, poste proponis la tekston je legindigo (nu, laŭ mia urĝa peto, sed tamen) kaj ankaŭ finas la voĉdonon, kvazaŭ vi estus vanta propagandanto de via propra laboro (ne estas tiel, kompreneble, sed tamen povus ŝajni). Por Lajsana albatroso ni ankoraŭ povas lasi 4-5 tagojn kaj atendi ĉu ankoraŭ alvenos pliaj voĉoj al la 4 kiuj jam estas (kiuj kompreneble sufiĉas, sed tie ne necesas hasti). Ĉu vi bonvolas fari la resumeton de Graz por la ĉefpaĝo (mi jam forigis la antaŭan alidirekton de aprilo al marto)? Kaj flanke, tre bone insisti pri uzo de Eo en politikaj diskutoj. Mi certas ke la ardulo kontraŭisraela sen granda problemo povos fari tion, kaj certe ne akceptos iun opinion kiel la mian, kiu tre kondamnas la mortigojn kaj detruojn ĉe la Mediteraneo, sed gvide kulpigas Hamason pri provoko de l'sangoverŝado, uzante civilulojn kiel 'homa ŝildo' (mi ankoraŭ dubas pri amasperfortoj k.s., sed mi ne estas tie). El paca Armenio ne venis agresaj bomboj al Stambulo antaŭ jarcento, kaj ankaŭ Ukrainio ne brutale bombis Rusion en 2021, tial la eventoj ekde okt. '23 estas pli malfacilaj, kvankam kompreneble murdoj de civiluloj ĉiam estas krimo, sed tiel diferencite diskuti kun la ardulo sendube 'stos malfacile (same kompreneble homforkaptoj kaj torturoj de civiluloj ĉiam estas krimo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:21, 28 mar. 2026 (UTC) :Mi ne scias fari la resumeton. Pri la afero de la genocido, krome mi ne vidas, ke Aidas diris tion kion Cevdet diras, ke li diris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:51, 28 mar. 2026 (UTC) :Cetere, mi ĵus jam faris la resumojn [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/05]] kaj [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/06]], ĉar ni provu ne agi ĉiam je la plej lasta minuto. Tamen mi ankoraŭ ne havas koncepton kio povus veni kiel ADLS post junio. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:52, 23 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Dankon pro la informo. Mi nek legos nek partoprenos en anglalingva platformo. Mi supozas nur, ke vi turnas vin al ekstera aŭtoritato por decidi pri vikipediaj aferoj. Jen via afero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:30, 6 apr. 2026 (UTC) ::Bedaŭrinde estas hontinda la agado de Arbarulo kaj la persekuto kiun li faras en Esperanta Vikipedio. Li estas TROEGE kritikema kaj malrespektema kaj mi laciĝis esperi ion bonan de li. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:49, 12 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Claudio Pistilli}} "Ni penas forigi protektitajn enhavojn, kiam ni ekscias pri ili" ([[Vikipedio:Aŭtorrajto]]). Mi esperas ke tio klarigas miajn interagojn kun vi. Kaj ĉi tiu afero estas ke Kani (antaŭe, sed nun ne) persekutis enhavon metitan de aliaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 12 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu vi povas precizigi kiun enhavon mi persekutis aŭ vi aludas nur al rekomendoj ne troigi kreadon de ruĝaj ligiloj kiujn neniu bluigos? Bona konduto estas helpi tiujn kiuj bezonas ĝin, ne pafi el fremdlingva platformo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:51, 12 apr. 2026 (UTC) :::::Jes, mi aludas al viaj rekomendoj kaj trudaj forigoj de ruĝaj ligiloj pri menciindaj temoj. Intertempe mi vidas kaj akceptas ke la Komitato rigardas tion kiel "stilon", ne "enhavon". Ankoraŭ validas laŭ mi ke oni ne trudu stilajn regulojn al Vikipedio sen interkonsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:59, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::Vi volas ke oni trudu nur vian stilon. Pri interkonsento, ĉu vi petis permeson en Alinomendaj artikoloj pri alinomigoj de amaso da japanaj geografiaĵoj al la angla literumado el esperanta literumado. Eble jes, kaj mi mistrafis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:37, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Pri la japanaj geografiaĵoj, [[VP:NELATINA|nia titolpolitiko]] diras ke oni uzu "alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto" prefere ol memelpensitan, kaj estas konfirmite ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj]] ke por la japana la plej norma latinigo estas la hepburna. :::::::Pri "trudado", rimarku ke mi neniam metis ligilojn kie laŭ mi ili mankas en enhavo skribita de iu alia, kaj ankaŭ ne metos, se la nigremuloj same respektos ruĝeme redaktitan enhavon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:20, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Mi ne sciis pri tiu afero, sed mi certe preferus en la Esperanta Vikipedio transskribi japanajn nomojn al Esperanto ol al la angla. Cetere, Monato havas [https://www.monato.be/konvencioj.php#trans sian konvencion] pri tio. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:23, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::::Mi konsentas kun Lingvano. La problemo estas ke multaj decidoj estas farataj en Vikipedio de malmultaj decidantoj kaj oni ne povas koni ĉiujn tiajn decidojn. Pri la latina alfabeto ni devas memori, ke nek w nek y nek la dugrafoj sh, kh ktp., apartenas al la latina alfabeto. Trudi neklarajn decidojn al kreintoj de artikoloj estas ja trudo. Ĉu estas trudoj de du kategorioj? Ĉu tiuj kiuj plaĉas al mi kaj tiuj kiuj ne plaĉas? En la lastaj monatoj mi kreis pli ol ducent artikolojn kiuj estis ruĝe en [[kolibro]] kaj kreos ankoraŭ ĉirkaŭ centon. Kara Arbarulo, ĉu vi faras ion tian. Se jes, mi komprenas ke vi defendu amasajn ruĝajn ligilojn. Mi ne kredas, ke mi trudis miajn sintenojn kiom vi mem. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:38, 12 apr. 2026 (UTC) == Aŭtomate patrolita de Vikipedio == Saluton. Ĉu vi hazarde scias, kiel vi akiris la trajton "''Aŭtomate patrolita''" en Vikipedio? En multaj artikoloj kiujn mi vidas, ĝi ne estis patrolita ekde, ekzemple, 2018. Ĉu vi scias kiel akiri la funkcion? Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 08:08, 17 apr. 2026 (UTC) :Ne, mi ne memoras, sed mi supozas, ke tio venis aŭtomate, eble post difinita nombro de korektoj faritaj en diversaj artikoloj. Aparte, mi restas je via dispono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:18, 17 apr. 2026 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 04:24, 18 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Saluton, mi leteris al la aŭtoro de la artikolo en la Portugala kaj li donis al mi la tutal rajton publikigi en Esperanton. Kiel mi povas sendis al vi ciferece lian leteron. Plej altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:34, 18 apr. 2026 (UTC) Caríssimo, Cláudio, Louvamos a tua iniciativa e informamos que todos os nossos trabalhos via Luz Espírita estão inteiramente à disposição de todos, agradecendo a confiança e o carinho da nossa audiência. Abraço fraterno de toda Equipe Luz Espírita www.luzespirita.org.br Tre kara Cláudio Traduko: Ni laŭdas vian iniciatemon kaj ni informas ke ĉiuj niaj verkoj laŭ Luz Espirita (nomo de la eldonejo) ESTAS TUTE DISPONEBLAJ al ĉiuj (innteresitoj), kaj ni dankas la konfidon kaj amon pri niaj legadoj. Fratan ĉirkaŭbrakon el nia tuta teamo. www.luzespirita.org.br Mi posedas la originalan tekston en la Portugala kaj mi povas TUJ sendi al vi. En Brazilo, ni havas la koncepton: Disvastigi Spiritismon estas la PLEJ GRANDA KARITO kiun ni faras al ĝi. Mi tre dankas kaj esperas la plenan publikigadon de mia artikolo.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:45, 18 apr. 2026 (UTC) :Mi jam respondis al vi retmesaĝe kaj en la referenco de remetita teksto, vi povas aldoni la rajtilan leteron de la originala aŭtoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:10, 18 apr. 2026 (UTC) :: Suficxas diskuti cxe unu loko: [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La_aŭtodafeo_de_Barcelono_(1861)]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:37, 18 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> :Thanks. I have some ability to communicate in English but not enough. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 28 apr. 2026 (UTC) == [[Dom Eliseu]] y [[Eliseu Maria Coroli]] == Saluton, kara Kani, como estàs? Yo voy bien! Por favor, podrias dar un contextito en estas duas nuevas paginas que he abierto? Te retribuo contextando-te en Italiano y Francés, quando quieres! Muchas gracias por todo. [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 07:33, 14 maj. 2026 (UTC) :Saluton. Ĉiun lundon mi revizias artikolojn enmetitajn dum la pasinta semajno kaj korektas, aldonas, forigas kion mi konsideras taŭga. Krome en esperantlingva Vikipedio, kvankam mi komprenas kaj la francan kaj la italan kaj aliajn lingvojn, mi korespondas nur en Esperanto. Vi ekkontribuis en Vikipedio ekde antaŭ preskaŭ 20 jaroj. Vi havis tempon por ekkuraĝiĝi uzi Esperanton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 14 maj. 2026 (UTC) == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:10, 27 maj. 2026 (UTC) :Tion oni decidis kolektive en la respektiva paĝo Forigendaj artikoloj, ĉar oni konsideris ĝin persona redakto sen ajna referenco al fontoj de kie oni prenas tiun informon aŭ alilingva korespondaĵo, kie oni povus konstati la pravecon de la informo, kio estas nepre necesa en Vikipedio. Krome mankas sufiĉa lingvonivelo, ekzemple la vorto "abitura" ne ekzistas en Esperanto ktp. Vi kreas plurajn artikolojn, kiuj postulas tro da laboro al patrolantoj, ĉar ili bezonas plibonigon por adapti ilin al la vikipediaj postuloj. Vi devus rigardi kiel estas artikoloj kreitaj de aliaj vikipediistoj por ĝuste adaptiĝi al la necesa kvalito de la artikoloj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:53, 27 maj. 2026 (UTC) h0zdh99bb4su45tuk8ip4ecnqnox41t 0 25643 9384531 9304988 2026-05-26T18:02:25Z Birkic 8548 tajperara korekto. ĝuste estus "argila" 9384531 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Terpiro |koloro = lightgreen |dosiero = Topinambur Helianthus tuberosus 2.jpg |dosiero larĝo = 260px |priskribo de dosiero = La planto |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |klaso = [[Dukotiledonaj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Asteraloj]] ''Asterales'' |familio = [[Asteracoj]] ''Asteraceae'' |genro = [[Helianto]] ''Helianthus'' |specio = '''''Terpiro / Topinamburo''''' |dunomo = ''Helianthus tuberosus'' |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |vikispecio = |komunejo = }} '''Terpiro'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref> (''Helianthus tuberosus'', pro tio ankaŭ nomata [[tubero|tubera]] [[helianto]]) estas plurjara, moltiga legomplanto kun [[rizomo]]j havantaj [[tubero|tigotuberojn]] utiligeblajn kiel [[legomo]], valora por [[diabeto|diabetuloj]] kaj kiel [[furaĝo]]. La sciencan nomon de la genro ''{{lcfirst:{{#invoke:Wikidata|claim|P225|parameter=link}}}}'' enkondukis {{#invoke:Wikidata|claim|P225|qualifier=P405|parameter=link}}. [[Dosiero:Sunroot growing.jpg|eta|200ra|maldekstra|{{centre|kreskantaj folioj sen floroj}}]] [[Dosiero:Sunroot top.jpg|eta|200ra|maldekstra|{{centre|unuopa branĉo kun floroj}}]] [[Dosiero:Topinambur Helianthus tuberosus 1.jpg|eta|200ra|maldekstra|{{centre|planto floranta}}]] [[Dosiero:Gewaschene-Topinambur-Knollen.jpg|eta|200ra|Lavitaj terpir-tuberoj]] == Nomigo == '''Topinamburo''' povas rilati aŭ al terpiro mem aŭ al la [[tubero]] de terpiro, kiun oni kuiras kiel [[terpomo]]n. == Priskribo == Ĝi apartenas al la familio de [[asteracoj]] ([[kompozitacoj]]) (''Asteraceae'', aŭ ''Compositae''), origine kreskis en [[Nearkta ekozono|norda Ameriko]], estis kultivata ĉefe pro la manĝeblaj tuberoj. Ĝi apartenas al la sama genro ([[helianto]]) kiel [[sunfloro]] (''Helianthus annuus''). Same kiel la sunfloro ĝi havas grandajn foliojn kaj (kontraŭe al tiu) malgrandajn, forte flavajn florojn. Ĝi altas 2–3 m, la rezervaj organoj estas tigotuberoj, kreskantaj sur disbranĉiĝanta subtera tigo. La belaj infloreskoj aperas fine de somero, en frua aŭtuno, la unuopaj petiolaj floroj estas flavaj, la tubaj floroj estas flavaj, brunetaj, purpuraj. La subteraj tuberoj havas diversajn formojn kaj pezas ĝis {{Ĉirkaŭ|110 g}}. La koloro de la tubera ŝelo povas varii de helbruna ĝis purpura, bruna, ruĝa. La ŝelo estas tre maldika, la tuberoj rapide elsekiĝas en aero. La interno de la tubero estas blanka kaj kraka. La tubero riĉas je planta fibro, mineraloj. La planto estas multigebla per displantado de la tuberoj, ĝi toleras la pli malriĉajn grundojn, ĝi apenaŭ havas plantajn kaj bestajn damaĝantojn. Terpiro bone toleras sekecon kaj froston. La plantado de la tuberoj povas okazi aŭ aŭtune (je profundo de 10–12&nbsp;cm en sabla grundo) aŭ printempe (je profundo de 8–10&nbsp;cm en sabla grundo; je 6–8&nbsp;cm en malloza grundo). La vicodistanco devas estis 50–70&nbsp;cm, la najbara distanco 40–50&nbsp;cm. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=pir.ter0o}} * [https://nutritiondata.self.com/facts/vegetables-and-vegetable-products/2456/2 Nutradaj informoj] ({{en}}) {| |[[Dosiero:Tobinambur1.jpg|eta|225ra|{{centre|Terpir-tuberoj, ruĝaj; tre malfrue floranta specio}}]] |[[Dosiero:Tobinambur_2.jpg|eta|200ra|{{centre|Terpir-tuberoj, <small>tre frue floranta specio kun etaj tuberoj, origine trovitaj sovaĝiĝintaj apud [[Ingelheim am Rhein]]</small>}}]] |} {{asteracoj}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Asteracoj]] [[Kategorio:Utilplantoj]] [[Kategorio:Nearktisa flaŭro]] [[Kategorio:Radiklegomoj]] [[Kategorio:Alkoholaĵoj]] [[Kategorio:Neobiotoj]] [[Kategorio:Diabeto]] [[Kategorio:Legomoj]] rotw2v95x76zb6v9a22wuprsqc5wrun 0 26509 9384675 9359337 2026-05-27T00:06:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384675 wikitext text/x-wiki {{Titolo|''Horizontaal''}} {{Informkesto gazeto | Nomo = Nederlanda Katoliko | Bildo = 1910 Nederlanda Katoliko.jpg | Titolo = | Speco = | Ĝenro = | Formato = | Periodeco = dumonate | Establodato = [[1910]] | Ĉesigita publikado = [[2014]] | Lando = [[Nederlando]] | Urbo = [['s-Hertogenbosch]] | Posedanto = | Publikigisto = Nederl. R.-Kath. Esperantistenbond "Nederlanda Katoliko" | Politiko = | Stabo = | Eldonkvanto = | Redaktisto = | Ĉefredaktisto = | Kunredaktisto = | Etataj aŭtoroj = | Adreso = | Retejo = | Lingvo = [[Nederlanda lingvo|nederlanda]], [[Esperanto]] | Prezo = | ISSN = 1571-151X }} '''Nederlanda Katoliko''' estas [[periodaĵo]] en [[nederlanda lingvo]] kaj en Esperanto, fondita en 1910. Redaktis ĝin interalie [[J. N. J. Smulders]], [[Henri Damen]], [[Petrus Heilker]] kaj [[Petrus Micheel Brouwer]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://data.onb.ac.at/rec/AC03791267 ''Nederlanda Katoliko''] en la katalogo de [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://viewer.onb.ac.at/1003BEBD ''Nederlanda Katoliko'' porparte reteje] legebla pere de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:15810870 ''Nederlanda Katoliko''] en la katalogo de [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://www.librarycat.org/lib/Erfgoedbib/item/295885539 ''Nederlanda Katoliko'' en katalogo "Erfgoedbib" de ''TinyCat''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20260106055215/https://www.librarycat.org/lib/Erfgoedbib/item/295885539 |date=2026-01-06 }} (''[[LibraryThing]]'') [[Kategorio:Esperanto-gazetoj]] [[Kategorio:Katolikaj gazetoj]] [[Kategorio:Nederlandaj gazetoj]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Esperanto-gazetoj)]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Nederlando]] nyh7ridi5x8o9b7827llrv1wj8z5w9f 0 26720 9384814 8449209 2026-05-27T07:28:21Z Sj1mor 12103 9384814 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Monorail disney4.jpg|eta|''Monorail'' ĉe [[Disney World]], [[Usono]]]] '''Unurela fervojo''' estas [[fervojo]] aŭ [[metroo]] kun trako, kiu konsistas el unu relo. La veturilo veturas sur ĝi aŭ sub ĝi. Unurela fervojo ne estas oftaj kaj ne estas uzataj por longaj distancoj. Ilia malavantaĝo estas granda kosto de ekspluatado, precipe vintre, kaj ne sufiĉa kapacito de vagonoj. == Unurelaj fervojoj laŭ landoj == === Britio === Ekzistas unurela fervojo ĉe la [[flughaveno London Gatwick]], kiu ligas ties terminalojn. === Ĉinio === * [[Metroo de Ĉongĉingo]], linioj 2 kaj 3. === Germanio === [[Dosiero:H bahn dortmund1.jpg|eta|''H-Bahn'' en [[Dortmund]], [[Germanio]]]] En la germana urbego [[Dortmund]] ekzistas unurela fervojo ĉe la universitato. === Italio === * [[Marconi Express]] === Japanio === [[Dosiero:OsakaMonorail1000Series01.jpg|eta|Serio 1000 de Osaka Rapida Fervojo (apud [[Stacio Minami-Ibaraki]] [[Ibaraki (urbo)|Ibaraki]], [[Gubernio Osaka]], [[Japanio]])]] En [[Japanio]], unurela fervojo estas speco de [[fervojo]] laŭ juro. La plejlonga fervojo en Japanio, [[Osaka Rapida Fervojo]] estis la plejlonga unurela fervojo en la mondo laŭ [[Guinness-libro de rekordoj]]. * [[Tokyo Monorail]] ** [[Linio Haneda]] 17.8&nbsp;km * [[Tokia Metropola Oficejo pri Transporto]] ** [[Ueno-Unurelvojo]] 0.3&nbsp;km * [[Tama-Toshi-Unurelvojo-Linio]] ** [[Linio Tama-Toshi-Unurelvojo]] 16.0&nbsp;km * [[Chiba-Toshi-Unurelvojo]] ** [[Chiba-Toshi-Unurelvojo 1-a linio|1-a linio]] 3.2&nbsp;km ** [[Chiba-Toshi-Unurelvojo 2-a linio|2-a linio]] 12.0&nbsp;km * [[Maihama Resort Line]] ** [[Disney Resort Line]] 5.0&nbsp;km * [[Shonan-Unurelvojo]] ** [[Linio Enoshima]] 6.6&nbsp;km * [[Meitetsu]] ** [[Linio Monkey Park Unurelvojo]] 1.2&nbsp;km * [[Osaka Rapida Fervojo]] ** [[Linio Osaka Unurelvojo (ĉefa)]] 21.2&nbsp;km ** [[Linio Saito]] 6.8&nbsp;km * [[Sky Rail Service]] ** [[Linio Seno]] 1.3&nbsp;km * [[Kitakyushu Kosoku Tetsudo]] ** [[Linio Kokura]] - 8.8&nbsp;km * [[Okinawa-Toshi-Unurelvojo]] ** [[Linio Okinawa-Toshi-Unurelvojo]] 12.9&nbsp;km === Rusio === [[Dosiero:Monorail Ostankino Moscow8-041008.jpg|eta|Monorelo de Moskvo]] En [[Rusio]], [[Monorelo de Moskvo]] komencis funkcii la {{daton|20|novembro|2004}}, kiel aŭtonoma transportilo. Ĝi pasas tra [[Ostankino (distrikto)]] de la ĉefurbo kaj ligas la lokon situantan ĉe [[Tutrusia Ekspozicia Centro]] kun la loko ĉe metrostacio ''{{Mosmet|Timirjazevskaja}}''. Ĝia longeco estas 4,7&nbsp;km. Vagonaroj veturas preter [[Ostankina bieno]], Triunuo preĝejo, [[Ostankina televida centro|TV centro]] kaj ceteraj belaj vidindaj objektoj de [[Moskvo]]. Ekde [[2008]] ĝi estas parto de [[Metroo de Moskvo]]. === Sud-Koreio === * [[Metroo de Teguo]], linio 3 - {{Unuo|23.1|km}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Unurelaj fervojoj| ]] 92ibii3omzgrxzydchg6sb9hehl0x81 0 27299 9384368 9292256 2026-05-26T13:09:27Z Sj1mor 12103 9384368 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|Usona valuto|Dolaro}} {{Informkesto valuto |Valuto = |Ŝtato =Usono |Subdivido = |Mallongigo = |Kurza dato = |Kurzo = |Bildo ={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |Bildo-grandeco= |Bildo-priskribo= }} [[Dosiero:Dollar Sign.svg|eta|Dolarsigno.]] [[Dosiero:USCurrency_Federal_Reserve.jpg|eta|dekstra|200ra|Federaciaj Reservaj Biletoj, sen seriaj numeroj]] '''Usona dolaro''' estas la monunuo aŭ oficiala [[valuto]] en [[Usono]] kaj ties transmaraj teritorioj. La internacia normigita mallongigo ([[ISO 4217]]) estas '''USD''' (valutsigno: '''[[Dolara signo|$]]'''; [[ISO 4217|kodo]]: '''USD'''; ankaŭ mallongigita '''US$''' kaj aludita kiel simple '''dolaro''', '''Usona dolaro''' aŭ eĉ '''amerika dolaro'''). Ĝi estas [[Federacia Rezerva Bileto]] kaj unu dolaro estas 100 dolaraj [[cendo]]j. La [[dolarsigno|dolara simbolo]] estas majuskla litero [[S]] kun vertikala streko: «$». Usono oficiale adoptis la dolaron en [[1785]]. La usona dolaro estas agnoskita fidinda [[valuto]]. Ĝi estas la plej uzata oficiala valuto en [[internacia komerco|internaciaj komercaj operacoj]] kaj estas la plej hegemonia [[rezerva valuto]] en la mondo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.federalreserve.gov/pf/pdf/pf_4.pdf|titolo=The Implementation of Monetary Policy – The Federal Reserve in the International Sphere|alirdato=24a de aŭgusto 2010|formato=PDF}}</ref> Kelkaj landoj uzas ĝin kiel sia oficiala valuto, kaj en multaj aliaj ĝi estas la [[de facto|valuto ''de facto'']].<ref>Benjamin J. Cohen, ''The Future of Money'', Princeton University Press, 2006, ISBN 0-691-11666-0; ''cf.'' "the dollar is the de facto currency in Cambodia", Charles Agar, ''Frommer's Vietnam'', 2006, ISBN 0-471-79816-9, p. 17</ref> Ekster Usono, ĝi estas ankaŭ uzata kiel nura valuto en du [[Britaj transmaraj teritorioj]] en [[Karibio]]: nome ĉe la [[Britaj Virgulininsuloj]] kaj la insuloj [[Turkoj kaj Kajkoj]]. Kelkaj urboj tutmonde uzas la usonajn dolarojn kiel valuton ''de facto'' kune kun sia propra. == Tutmonde == La usona dolaro estas monde la plej grava el la multaj [[valuto]]j, kiuj nomiĝas [[dolaro (monunuo)|dolaro]]. Ĝi estas referenca valuto por multaj aliaj valutoj kaj la sola valuto en kelkaj ekonomiaj branĉoj, ekzemple la komercado per [[nafto]]. La usona dolaro estas la valuto ne nur de Usono, sed ankaŭ de * [[Ekvadoro]] * [[Marŝala Insularo]] * [[Federacio de Mikronezio]] * [[Orienta Timoro]] * [[Panamo]] * [[Porto-Riko]] * [[Salvadoro]] * [[Turkoj kaj Kajkoj]] * [[Usonaj Virgulininsuloj]] * [[Britaj Virgulininsuloj]] * [[Zimbabvo]] == Monbiletoj == En Usono cirkulas [[monbileto]]j de 1 al 100 dolaroj, sed biletoj pli valoraj ol 10 dolaroj estas malvolonte akceptataj (pro suspekto pri falseco). Ankaŭ du-dolaraj biletoj ne estas vere oftaj. La biletoj montras bildojn de usonaj politikistoj, plejparte prezidentoj: [[Dosiero:United States one dollar bill, obverse.jpg|eta|280ra|maldekstre|Unudolara monbileto.]] [[Dosiero:United States one dollar bill, reverse.jpg|eta|280ra|maldekstre|Unudolara monbileto.]] * [[Usona unudolara monbileto|$1]]: [[George Washington]], unua prezidento de Usono * $2: [[Thomas Jefferson]], tria prezidento de Usono * $5: [[Abraham Lincoln]], deksesa prezidento de Usono * $10: [[Alexander Hamilton]], unua financa ministro de Usono * $20: [[Andrew Jackson]], sepa prezidento de Usono * $50: [[Ulysses S. Grant]], dekoka prezidento de Usono * $100: [[Benjamin Franklin]], filantropo, verkisto, inventisto, diplomato, kaj usona patrioto dum la usona revolucio == Etimologio == La [[vorto]] ''dolaro'' origine devenas de [[arĝento|arĝenta]] [[monero]], produktita en la [[Ĉeĥio|ĉeĥa]] urbeto ''Sankt Joachimsthal'' (hodiaŭ [[Jáchymov]]), komence nomata «Joachimsthaler» poste «T(h)aler» ([[talero]]). == Superrigardo == La [[Konstitucio de Usono]] provizas ke la [[Usona Kongreso]] havas la povon "To coin money" (monstampadi).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://topics.law.cornell.edu/constitution/articlei#section8|titolo=Paragraph 5 of Section 8 of Article 1 of the Constitution of the United States of America|alirdato=24a de Ausgusto 2010|eldoninto=Topics.law.cornell.edu}}</ref> Leĝoj efektivigantaj tiun povon estas nuntempe kodigitaj en Sekcio 5112 el Titolo 31 el la Usona Kodo. Parto 5112 preskribas la formojn, en kiuj usonaj dolaroj devas esti eldonitaj.<ref name="Section5112">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.law.cornell.edu/uscode/31/5112.html|titolo=Section 5112 of Title 31 of the United States Code|alirdato=16a de Marto 2010}}</ref> Tiuj moneroj estas ambaŭ nomumitaj en parto 5112 kiel "[[laŭleĝa pagilo]]" en pago de [[ŝuldo]]j.<ref name="Section5112"/> La Sakagaŭea dolaro estas unu ekzemplo de kupraloja dolaro. La pura arĝentodolaro estas konata kiel la ''American Silver Eagle'' (usona arĝentaglo). Parto 5112 ankaŭ zorgas pri la realigo kaj emisio de aliaj moneroj, kiuj havas valorojn intervalantajn de unu cendo ĝis kvindek dolaroj.<ref name="Section5112"/> Tiuj aliaj moneroj estas pli plene priskribitaj en artikolo [[Moneroj de usona dolaro]]. [[Dosiero:US One Cent Obv.png|eta|dekstra|150ra|[[Cendo|Unucenda]] [[monero]]]] La konstitucio provizas ke "regula Deklaro kaj Raporto pri la Ricevoj kaj Elsendoj de ĉiu publika mono devas esti publikigita de tempo al tempo".<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://topics.law.cornell.edu/constitution/articlei#section9|titolo=Paragraph 7 of Section 9 of Article 1 of the Constitution of the United States of America|alirdato=24a de Aŭgusto 2010|eldoninto=Topics.law.cornell.edu}}</ref> Tiu elpreno de la konstitucio estas zorgita specifa fare de Sekcion 331 el Titolo 31 el la Usona Kodo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.law.cornell.edu/uscode/html/uscode31/usc_sec_31_00000331----000-.html|titolo=Section 331 of Title 31 of the United States Code|alirdato=24a de Aŭgusto 2010|dato=6a de Aŭgusto 2010|eldoninto=Law.cornell.edu}}</ref> La monsumoj raportitaj en la "Deklaroj" nuntempe estas esprimitaj en usonaj dolaroj (ekzemple, vidu la ''Financial Report of the United States Government'' de 2009).<ref>{{cite web |url=http://www.gao.gov/financial/fy2009/09frusg.pdf |title=2009 Financial Report of the United States Government |format=PDF |accessdate=24a de Aŭgusto, 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-02-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100804014505/http://gao.gov/financial/fy2009/09frusg.pdf |arkivdato=2010-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100804014505/http://gao.gov/financial/fy2009/09frusg.pdf |archivedate=2010-08-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://gao.gov/financial/fy2009/09frusg.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100804014505/http://gao.gov/financial/fy2009/09frusg.pdf |arkivdato=2010-08-04 }}</ref> La usona dolaro povas tial esti priskribita kiel la kontunuo por Usono. La vorto "dolaro" estas unu el la vortoj en la unua paragrafo de Sekcion 9 el Artikolo 1 el la [[usona konstitucio]]. En tiu kunteksto, "dolaroj" estas referenco al la [[hispana dolaro]], monero kiu havis monvaloron de 8 hispanaj pecoj de valuto, aŭ [[realo]]jn. En 1792 la [[Usona Kongreso]] enkondukis leĝaron titolitan ''An act establishing a mint, and regulating the Coins of the United States''. Sekcio 9 el tiu ''act'' aprobis la produktadon de diversaj moneroj, inkluzive de "DOLLARS OR UNITS—each to be of the value of a Spanish milled dollar as the same is now current, and to contain three hundred and seventy-one grains and four sixteenth parts of a grain of pure, or four hundred and sixteen grains of standard silver" ("DOLAROJ AŬ UNUOJ - ĉiuj de la valoro de hispana dolaro ĉar tiu nun estas aktuala, kaj enhavu tri cent kaj sepdek-unu grajnojn kaj kvar deksesonajn partojn de grajno de pura, aŭ kvar cent kaj dek ses grajnojn de standarda arĝento". Sekcio 20 el la ''act'' disponigis "That the money of account of the United States shall be expressed in dollars, or units... and that all accounts in the public offices and all proceedings in the courts of the United States shall be kept and had in conformity to this regulation" (ke la kontanta mono de Usono estu esprimita en dolaroj, aŭ unuoj ... kaj tiuj ĉiuj kontoj en la ŝtatoficoj kaj ĉiuj procedoj en la tribunaloj de Usono devas esti eltenitaj kaj konformaj al tiu reguligo). En aliaj vortoj, tiu ''act'' nomumis la usonan dolaron kiel la unuo de valuto de Usono. Male al la hispana dolaro la usona dolaro estas bazita sur [[dekuma sistemo]] de valoroj. Aldone al la dolaro la pristampa leĝo oficiale establis monunuojn ''mill'' aŭ unu-milono de dolaro (simbolo ₥), [[Unucenda monero (Usono)|cendo]] aŭ unu-centono de dolaro (simbolo ¢), [[ŝilingo]], ''nikelo'' aŭ unu-dekono de dolaro, kaj ''aglo'' aŭ dek dolaroj, por devigaj pezoj kaj konsisto de oro, arĝento, aŭ kupro por ĉiu. Estis proponita en la mezo de la [[1800aj jaroj]] ke unu cento da dolaroj estu konataj kiel ''unio'', sed neniuj oficialaj moneroj iam estis stampitaj kaj ekzistas nur padronoj de la ''duona unio'' de 50 usonaj dolaroj. Tamen, nur cendoj estas en ĉiutaga uzo kiel sekcioj de la dolaro; "ŝilingo" estas utiligita sole kiel la nomo de la monero kun la valoro de 10¢, dum "aglo" kaj "mill" (muelejo) estas plejparte malkonataj al la popolo, kvankam muelejoj foje estas uzitaj en aferoj de impostoj, kaj benzinprezoj estas kutime en la formo de $X.XX9 je galono, ekz., 3.599 USD, foje skribite kiel 3.59 9⁄10 USD. Kiam nuntempe eldonite por cirkulado, estas elsenditaj nominalaj valoroj egalaj al aŭ malpli ol dolaro dum nominalaj valoroj egalaj al aŭ pli grandaj ol dolaro estas elsenditaj kiel [[Federacia Rezerva Bileto]] (kun la escepto de [[oro]], [[arĝento]] kaj [[plateno]] kreitaj kiel moneroj supre al 100 USD same legalaj pagiloj, sed valoraj multe pli kiel orbriko aŭ buljono). Kaj unu-dolaraj moneroj kaj biletoj hodiaŭ estas produktitaj, kvankam la biletformato estas signife pli ofta. En la pasinteco, "papermono" estis foje eldonita en nominalaj valoroj malpli ol dolaro (frakcia valuto) kaj oraj moneroj estis eldonitaj por cirkulado ĝis la valoro de 20 USD (konata kiel la "duaglo", nuligita en la [[1930-aj jaroj]]). La esprimo ''aglo'' estis uzita en la ''Coinage Act'' de [[1792]] por la nominala valoro de dek dolaroj, kaj poste estis uzita en nomado de oraj moneroj. Papervaluto malpli ol unu dolaro en nominala valoro, konata kiel "frakcia valuto", estis ankaŭ foje pejorative referita kiel "shinplasters" (tibibendetoj). En 1854, James Guthrie, tiam Sekretario de la Fisko, proponis kreon de oraj moneroj de 100, 50 kaj 25 dolarojn, kiuj estis referitaj kiel "Union", "Half Union", kaj "Quarter Union",<ref>Mehl, B. Max. "United States $50.00 Gold Pieces, 1877", in ''Star Rare Coins Encyclopedia and Premium Catalogue'' (20a eldono, 1921)</ref> tiel implicante nominalan valoron de 1 unio = 100 USD. [[Dosiero:One US dollar 1917.jpg|250ra|eta|maldekstra|Serio de unudolara monbileto de 1917.]] Hodiaŭ, usonaj biletoj estas faritaj de [[kotono|kotonfibra]] papero, male al plej multe de la komuna [[papero]], kiu estas farita el lignofibro. Usonaj moneroj estas produktitaj fare de la Usona Stampejo. Usondolaraj monbiletoj estas presitaj fare de la ''Bureau of Engraving ans Printing'' (Agentejo de Gravurado kaj Presado) kaj, ekde 1914, estis eldonita fare de la [[Federacia Rezerva Sistemo]]. La "grand-grandaj notoj" emisiitaj antaŭ 1928 mezuris 7.42 colojn (188&nbsp;mm) por 3.125 coloj (79.4&nbsp;mm); malgrand-grandaj notoj, lanĉitaj tiun jaron, mezuras 6.14 colojn (156&nbsp;mm) por 2.61 coloj (66&nbsp;mm) kaj 0.0043 coloj (0.11&nbsp;mm) dike. Kiam la nuna, malpli granda usona valuto estis lanĉita, ĝi estis referita kiel Filipin-granda valuto ĉar Filipinio antaŭe adoptis la saman grandecon por sia laŭleĝa valuto. == Historio == === Originoj: la hispana dolaro === La Usona dolaro estis enkondukita samrange kun la [[Hispanameriko|hispanamerika]] [[hispana dolaro|arĝenta dolaro]] (aŭ ''hispana peso'', ''hispana milled dollar'', ''eight-real coin'', ''piece-of-eight''). Tiu lasta estis produktita el riĉa arĝento el minoj de [[Hispanameriko]]; stampita en [[Meksikurbo]], [[Potosí]] (Bolivio), [[Lima]] (Peruo) kaj ankaŭ en aliaj lokoj; kaj ĝi amplekse cirkulis tra tuta Ameriko, en Azio kaj en Eŭropo el la 16-a ĝis 19-a jarcentoj. La maŝina stampado de la hispanaj dolaroj ekde 1732 akiris sian tutmondan reputacion kiel komerca monero kaj igis ĝin la modelo por la nova valuto de [[Usono]]. Eĉ post la oficiala instanco ''United States Mint'' (Usona Monerstampejo) ekstampis monerojn en 1792, surloke stampitaj kiel ''dollars'' kaj ''cents'', ili estis malpli abundaj en cirkulado ol la [[Hispanameriko|hispanamerikaj]] ''pesos'' kaj ''reales''; ekde tiam la hispanaj, meksikaj kaj usonaj dolaroj ĉiuj restis laŭleĝe validaj en Usono ĝis la aprobo de la stampoleĝo ''Coinage Act'' de 1857. Fakte la familiareco de la usonaj kolonoj kun la hispana du-''kvarona peso'' estis la tialo por stampi preskaŭ dekuman [[Dolarkvarona monero (Usono)|25-centonan dolarkvaronan moneron]] anstataŭ 20-centonan moneron. Fakte estis forta rilato inter la [[hispana dolaro]] kaj la unuopaj ŝtataj koloniaj valutoj, nome Konektikuta pundo, Delavara pundo, Georgia pundo, Merilanda pundo, Masaĉuseca pundo, Nov-Hampŝajra pundo, Nov-Ĵerzeja pundo, Novjorka pundo, Nord-Karolina pundo, Pensilvania pundo, Rod-Insula pundo, Sud-Karolina pundo, kaj Virginia pundo. === ''Coinage Act'' (Stampoleĝo) de 1792 === [[Dosiero:Alexander Hamilton portrait by John Trumbull 1806.jpg|eta|altdekstre|[[Alexander Hamilton]] kompletigis la detalojn de la ''Coinage Act'' de 1792 kaj la establadon de la Usona Monerstampejo.]] La 6an de Julio, 1785, la [[Kontinenta Kongreso]] decidis, ke la monunuo de Usono, nome [[dolaro]], enhavu 375.64 grajnon de fajna arĝento; la 8an de Aŭgusto, 1786, la Kontinenta Kongreso pluigis tiun difinon kaj plue decidis, ke la dividadon de la valuta mono, korespondan kun la dividado de moneroj, oni faru laŭ [[Dekuma nombrosistemo|dekuma sistemo]], tiel ke sub-unuoj de milonoj estu 0.001 de dolaro, centonoj je 0.010 de dolaro, kaj ''dimes'' (dekonoj) je 0.100 de dolaro.<ref name="contcongress1"> Fitzpatrick, John C., eld. (1934). [http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem/hlaw:@field(DOCID+@lit(jc0317)) "Tuesday, August 8, 1786".] Journals of the Continental Congress 1774–1789. XXXI: 1786: 503–505. Arkivita el la originalo la 7an de Majo, 2021. Alirita la 5an de Decembro, 2019. </ref> Post la aprobo de la [[Usona Konstitucio]], oni difinis la usonan dolaron pere de la leĝo ''Coinage Act'' de [[1792]]. Ĝi specifis "dolaron" baze sur la [[hispana dolaro|''Spanish milled dollar'']] kiu enhavu 371+4⁄16 grajnojn de fajna arĝento, aŭ 416.0 gr de "norma arĝento" de fajneco 371.25/416 = 89.24%; kaj "aglo" enhavu 247+4⁄8 grajnojn de fajna oro, aŭ 270.0 gr de 22 [[karato]]j aŭ 91.67% da fajna oro.<ref>{{Cite web|last=Mint|first=U.S.|title=Coinage Act of 1792|date=6a de Aprilo, 2017|url=https://www.usmint.gov/learn/history/historical-documents/coinage-act-of-april-2-1792|publisher=U.S. treasury|access-date=17a de Oktobro, 2018|archive-date=8a de Novembro, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108001121/https://www.usmint.gov/learn/history/historical-documents/coinage-act-of-april-2-1792|url-status=live}}</ref> [[Alexander Hamilton]] alvenis al tiuj ciferoj baze sur pritaksado de la trezoro de averaĝa enhavo de fajna arĝento de elekto de uzataj [[Hispana dolaro|hispanaj dolaroj]], kiuj estis de 371 grajnoj. Kombine kun la antaŭa or-arĝenta proporcio de 15, la normon por oro oni kalkulis je 371/15 = 24.73 grajnoj de fajna oro aŭ 26.98 grajnoj de 22K oro. Rondigante tiun lastan kalkulon al 27.0 grajnoj finigis la normon de la dolaro al 24.75 grajnoj de fajna oro aŭ 24.75*15 = 371.25 grajnoj = 24.0566 gramoj = 0.7735 pez-uncoj de fajna arĝento. Tiu sama stampoleĝo ankaŭ markis la valoron de "aglo" je 10 dolaroj, kaj la dolaron je 1⁄10 de aglo. Ĝi stampis arĝentajn monerojn en kvantoj de 1, 1⁄2, 1⁄4, 1⁄10, kaj 1⁄20 da dolaro, kaj orajn monerojn en kvantoj de 1, 1⁄2 kaj 1⁄4 de aglo. La valoro de oro aŭ arĝento enhavata en la dolaro estis tiam konvertita en relativa valoro en ekonomio por aĉetado kaj vendado de varoj. Tio ebligis, ke la valoro de varoj restu preskaŭ konstanta laŭlonge de la tempo, escepte pro la enfluo kaj elfluo de oro kaj arĝento en la ekonomio de la lando.<ref>Vidu [https://www.ecominoes.com/2013/01/the-definitive-inflation-chart.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230607021323/https://www.ecominoes.com/2013/01/the-definitive-inflation-chart.html |date=2023-06-07 }}.</ref> Kvankam [[hispana dolaro]] freŝe stampita post 1772 teorie enhavis 417.7 grajnojn de arĝento de fajneco 130/144 (aŭ 377.1 grajnojn de fajna arĝento), fidinda taksado de tiu periodo fakte konfirmis enhavon de fajna arĝento de 370.95 gr por la averaĝa hispana dolaro cirkulanta. <ref>{{Cite journal|url = https://www.jstor.org/stable/1834139|jstor = 1834139|last1 = Sumner|first1 = W. G.|title = The Spanish Dollar and the Colonial Shilling|journal = The American Historical Review|year = 1898|volume = 3|issue = 4|pages = 607–619|doi = 10.2307/1834139|access-date = 7a de Junio, 2021|archive-date = 9a de Aprilo, 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220409153556/https://www.jstor.org/stable/1834139|url-status = live |issn = 0002-8762 }}</ref> La nova usona arĝenta dolaro de 371.25 gr tamen kompariĝis favore kaj estis ricevita en egaleca rango kun la hispana dolaro por eksterlandaj pagoj, kaj post 1803 la Usona Monerstampejo devis suspendi la produktadon de tiu monero el siaj limigitaj resursoj ĉar ĝi malsukcesis havi ĝin en la enlanda cirkulado. Nur post la sendependigo de Meksiko en 1821 la enhavo de fajna arĝento en ilia peso nome de 377.1 grajnoj estis firme eltenita, kun kiu Usono poste devis konkurenci uzante pli pezan 378.0 gr komercan dolaron. === Desegno === La frua valuto de Usono ne montris vizaĝojn de prezidentoj, kiel nuntempe estas kutimo;<ref>{{Cite web|url=https://www.oanda.com/currency/iso-currency-codes/USD|title=United States Dollar|publisher=OANDA|access-date=17a de Oktobro, 2018|archive-date=18a de Oktobro, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181018003057/https://www.oanda.com/currency/iso-currency-codes/USD|url-status=live}}</ref> kvankam nuntempe laŭjure nur portreto de mortintaj individuoj povas aperi en usonaj valutoj.<ref>{{Cite web|url=https://www.law.cornell.edu/uscode/text/31/5114|title=Engraving and printing currency and security documents:Article b|publisher=Legal Information Institute|access-date=19a de Decembro, 2013|archive-date=20a de Decembro, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220073118/http://www.law.cornell.edu/uscode/text/31/5114|url-status=live}}</ref> Fakte, la ĵus formita registaro estis kontraŭ la montrado de portretoj de estroj sur la valuto, praktiko komparebla kun la politiko de eŭropaj monarkoj.<ref> Matt Soniak (22a de Julio, 2011). [https://www.mentalfloss.com/article/28312/money-everything-you-ever-wanted-know-about-coin-portraits "On the Money: Everything You Ever Wanted to Know About Coin Portraits".] Mental Floss. Alirita la 17an de Oktobro, 2018. </ref> La valuto kiel oni konas ĝin nuntempe ne montras la vizaĝojn kiujn ili nun havas ĝis la komenco de la 20-a jarcento; antaŭ tio la vizaĝan flankon de monero uzas profilajn vizaĝojn kaj rajdantajn, siditajn, kaj starajn figurojn el greka kaj romia mitologioj kaj de indiĝenaj usonanoj. La lastaj moneroj kiuj montris profilojn de historiaj usonanoj estis la "dime" (dekono, 1946) kaj la dolaro (1971). === Kontinenta valuto === [[Dosiero:Continental Currency One-Third-Dollar 17-Feb-76 obv.jpg|eta|maldekstre|Kontinenta unu triono de dolaro (reverso).]] Post la [[Usona revolucio]], la [[Dek tri Kolonioj]] iĝis [[suvereneco|sendependaj]]. Liberigitaj el brita monregulado, ĉiu el ili stampis monbiletojn de [[pundo]]j por pagi pro militaj elspezoj. La [[Kontinenta Kongreso]] stampis ankaŭ "Kontinentan Valuton" kvantigitan en hispanaj dolaroj. Kontinenta valuto ege senvaloriĝis dum la milito, kio rezultis en la fama frazo "ne meritas kontinentan".<ref>{{Cite book|last1=Newman|first1=Eric P.|title=The Early Paper Money of America|date=1990|publisher=Krause Publications|location=Iola, Wisconsin|isbn=0-87341-120-X|page=17|edition=3}}</ref> Unuaranga problemo estis ke monpolitiko ne estis kunordigita inter la Kongreso kaj la ŝtatoj, kiuj plue eldonis kreditajn monbiletojn. Aldone, nek la Kongreso nek la registaroj de kelkaj ŝtatoj havis la volon aŭ eĉ rimedojn por retiri la biletoj el cirkulado per impostado aŭ vendado de obligacioj.<ref>{{Cite book|last1=Wright|first1=Robert E.|title=One Nation Under Debt: Hamilton, Jefferson, and the History of What We Owe|date=2008|publisher=McGraw-Hill|location=New York, New York|isbn=978-0-07-154393-4|pages=50–52}}</ref> La valuto estis finfine anstataŭita per la arĝenta dolaro je proporcio de 1 arĝenta dolaro por 1 000 kontinentaj dolaroj. Tio rezultis en frazo cele al evitado de tiaj situacioj nome "No state shall... make anything but gold and silver coin a tender in payment of debts" en la [[Usona Konstitucio]] (artikolo 1a, sekcio 10a). === Arĝenta kaj ora normoj, 19-a jarcento === Ekde la validigo de la stampoleĝo de 1792 nome ''Mint Act'' ĝis la validigo en 1900 de la [[orbazo]] la dolaro estis sur [[dumetalismo|dumetaleca]] arĝent-ora normo, difinita ĉu kiel 371.25 grajnoj (24.056 g) de fajna arĝento aŭ 24.75 grajnoj de fajna oro (or-arĝenta proporcio 15). Post la leĝo ''Coinage Act'' de [[1834]] la ekvivalento de la dolaro en fajna oro estis reviziita al 23.2 grajnoj; ĝi estis iomete alĝustigita al 23.22 gr en 1837 (or-arĝenta proporcio ~16). Tiu sama leĝo solvis ankaŭ la malfacileco stampi la "norman arĝenton" de 89.24% de fajneco reviziante la dolaran [[alojo]]n al 412.5 grajnoj, 90% de arĝento, ankoraŭ enhavanta 371.25 grajnojn de fajna arĝento. Ankaŭ [[oro]] estis reviziita al 90% de fajneco: 25.8 netaj grajnoj, 23.22 grajnoj de fajna oro. Post la plialtiĝo de la prezo de arĝento dum la [[Kalifornia Orimpeto]] kaj la malapero de la cirkulado de arĝentaj moneroj, la "Coinage Act" de [[1853]] malpliigis la normon por arĝentajn monerojn al malpli ol 1 dolaro el 412.5 grajnoj ĝis 384 gr, 90% de arĝento por 100 centonoj (iomete reviziita ĝis 25.0 g, 90% de arĝento en 1873). Tiu leĝo ankaŭ limigis la rajto de individuoj al "libera arĝento" por konverto de ingotoj en unu monero, nome la arĝenta dolaro de 412.5 grajnoj; pli malgrandajn monerojn de pli malalta normo rajtis produkti nur la Usona Monerstampejo uzante siajn proprajn ingotojn. Resume kaj [[Moneroj de usona dolaro|lige al moneroj]] stampitaj en la 19-a jarcento: * En metalbazo: 1/2 cenda, [[Unucenda monero (Usono)|1 cenda]], [[Kvincenda monero (Usono)|5 cenda]] aŭ "nikelo". * En arĝanto: 5 cenda, [[Dekcenda monero (Usono)|''dime'']] aŭ dekcenda, [[Dolarkvarona monero (Usono)|dolarkvarono]], [[Dolarduona monero (Usono)|dolarduono]], [[Dolara monero (Usono)|arĝenta dolaro]]. * En oro: ora dolaro $1, $2.50 ''quarter eagle'' (aglokvarono), $5 ''half eagle'' (agloduono), $10 ''eagle'' (aglo), $20 ''double eagle'' (duobla aglo) * Malpli oftaj kvantoj: bronza 2 cenda, nikela 3 cenda, [[Tri-cenda arĝentaĵo (Usona monero)|arĝenta 3 cenda]], arĝanta 20 cenda, ora tri-dolara $3. === Monbileta eldono, 19-a jarcento === Por financi la [[Brit-usona milito de 1812|militon de 1812]], la Kongreso rajtigis la eldonon de ''Treasury Notes'' (Trezoraj Monbiletoj), nome interez-havaj mallongdaŭraj ŝuldo-dokumentoj kiujn oni povis uzi por pagi publikajn ŝuldojn. Kvankam ili celis servi kiel ŝuldopagiloj, ili fakte funkciis "je limigita etendo" kiel vera mono. Tiuj "Treasury Notes" estis denove presitaj por helpi solvi la malpliigon de la publikaj enspezoj rezulte el la Panikoj de [[1837]] kaj de [[1857]], same kiel por helpi financi la [[Meksik-usona milito|Meksik-usonan militon]] kaj la [[Usona Enlanda Milito|Enlandan Militon]]. Oni eldonis monbiletojn denove en 1862 sen apogo de valoraj metaloj pro la [[Usona Enlanda Milito|Interna Milito]]. Aldone al la "Treasury Notes", la Kongreso en 1861 rajtigis la Trezoron ŝuldi 50 milionojn de usonaj dolaroj en la formo de "Demand Notes", kiuj ne portis interezon sed povis esti elaĉetitaj je peto por valoraj metaloj. Tamen, ĉirkaŭ decembro 1861, la specistoko de la registaro de la [[Unio (Usona Enlanda Milito)|Unio]] estis superita pro peto de elaĉeto kaj ili estis devigitaj suspendi la elaĉeteblon almenaŭ provizore. En februaro 1862 la Kongreso aprobis la leĝon ''Legal Tender Act of 1862'', kaj eldonis monbiletojn ''United States Notes'', kiuj ne estis elaĉeteblaj je peto kaj ne enhavis interezon, sed estis {{J|leĝaj valutoj}} (laŭleĝaj pagiloj), kio signifis, ke ŝuldatoj devis akcepti ilin je nomvaloro por ajna pago escepte por publikaj ŝuldoj kaj importimpostoj. Tamen, oni plus stampis monerojn el arĝento kaj el oro, kio rezultis en la senvalorigo de la ĵus presitaj monbiletoj pro [[Thomas Gresham|la leĝo de Gresham]]. En 1869, la Supera Tribunalo decidis en la kazo de Hepburn kontraŭ Griswold, ke la Kongreso ne postulu la ŝuldatojn akcepti ''United States Notes'', sed nuligis tiun regulon la sekvan jaron en la kazoj ''Legal Tender Cases''. En 1875, la Kongreso aprobis la leĝon ''Specie Payment Resumption Act'', kiu postulis, ke la Trezoro permesu, ke la ''U.S. Notes'' estu elaĉetitaj kontraŭ oro ekde la 1a de januaro, 1879. === Ora normo, 20-a jarcento === [[Dosiero:NNC-US-1907-G$20-Saint Gaudens (Roman, high relief).jpg|eta|Ora "double eagle" (duobla aglo, monero de 20 dolaroj), 1907.]] Kvankam la dolaro aperis laŭ la [[orbazo]] ''[[de jure]]'' nur post 1900, la [[dumetalismo|dumetaleca epoko]] finiĝis ''[[de facto]]'' kiam la stampoleĝo "Coinage Act of 1873" haltigis la stampadon de la norma [[Dolara monero (Usono)|arĝenta dolaro]] de 412.5 Troy grajnoj = 26.73 g; 0.859 ozt, nome nura tute laŭleĝa valuta monero per kiu unuopuloj rajtis konverti ingotojn en senlimaj kvantoj (aŭ en libera [[arĝento]]),<ref>Arĝentaj ingotoj povis esti konvertitaj en senlimaj kvantoj de komercaj dolaroj de 420 grajnoj, sed tio celis nur eksportado kaj havis laŭleĝajn valutlimojn en Usono.</ref> ĝis la apero de la Arĝentimpetego el Comstock Lode en la 1870-aj jaroj. Tio estis la tiel nomita "Krimo de la 73a". La leĝo ''Gold Standard Act'' de 1900 nuligis la historian ligon de la usona dolaro al arĝento kaj difinis ĝin nur kiel 23.22 gr de fajna oro (aŭ $20.67 por "troy" [[unco]] de 480 grajnoj). En 1933, ormoneroj estis konfiskitaj per la dekreto "Executive Order 6102" dum regado de [[Franklin D. Roosevelt]], kaj en 1934 la normon oni ŝanĝis ĝis 35 dolaroj por "troy" uncoj da fajna oro, aŭ 13.71 gr por dolaro. Post [[1968]] oni plenumis serion de revizioj de la ora mezurilo, kulmine en la krizoreago nomita ''[[Richard Nixon|Nixon Shock]]'' de 15a de aŭgusto, 1971, kiu subite finigis la konverteblon de dolaroj en oro. La usona dolaro ekde tiam libere fluktuis en la [[Valutmerkato|eksterlandaj valutmerkatoj]]. === Federacia Rezerva Bileto, 20-a jarcento ĝis nun === {{Ĉefartikolo|Federacia Rezerva Bileto}} La Kongreso pluigis la elsendadon de monpapero post la Interna Milito, la lasta el kiuj estis la ''[[Federal Reserve Note]]'' kiu estis rajtgita pere de la leĝo "Federal Reserve Act of 1913". Ekde la malkontinuigo de ĉiuj aliaj tipoj de monbiletoj (Oraj Atestiloj en 1933, Arĝentaj Atestiloj en 1963, kaj ''United States Notes'' (Usonaj Monbiletoj, en 1971), la usona dolaro ekde tiam estis eldonita nur kiel ''[[Federal Reserve Note]]s''. === Apero kiel rezerva valuto === [[Dosiero:WhiteandKeynes.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[John Maynard Keynes]] (dekstre) kaj [[Harry Dexter White]] ĉe la inaŭgura kunsido de la [[Internacia Monunua Fonduso]] en 1946. Ili ludis gravajn rolojn en la skizado de antaŭrigardoj al la post-milita tutmonda financa sistemo.]] La usona dolaro por la unua fojo aperis kiel grava internacia [[Rezerva valuto|rezervovaluto]] en la [[1920-aj jaroj]], renversante la britiajn [[Brita pundo|sterlingan pundon]] ĉar ĝi eliris el la [[Unua Mondmilito]] relative sendamaĝa kaj ekde tiam Usono estis grava ricevinto de milittempaj oralvenoj. Post Usono stabiliĝis kiel eĉ pli forta tutmonda [[superpotenco]] dum la [[Dua Mondmilito]], la [[Ekonomia Modelo de Bretton Woods|Interkonsentoj de Bretton Woods]] de 1944 establis la usonan dolaron kiel la unuaranga tutmonda rezervovaluto kaj la nura postmilita valuto ligita al oro. Spite la fakton, ke ĉiajn ligilojn al oro oni malfaciligis en 1971, la dolaro plue estas la ĉefa rezervovaluto por internacia komerco en la tuta mondo ĝis nuntempe. La Interkonsentoj de Bretton Woods de 1944 difinis ankaŭ la monunuan ordon post la Dua Mondmilito kaj la rilatojn inter la nuntempaj [[Unuiĝintaj Nacioj|sendependaj ŝtatoj]], markante sistemon de reguloj, institucioj kaj proceduroj por reguligi la internacian monunuan sistemon. Tiuj interkonsentoj fondis la [[Internacia Monunua Fonduso|Internacian Monunuan Fonduson]] kaj aliajn instituciojn de la nuntempa Grupo de la [[Monda Banko]], establante infrastrukturon por konduki internaciajn pagojn kaj aliradon al la tutmondaj kapitalmerkatoj uzante la usonan dolaron. La [[monpolitiko]] de Usono estas kondukita de la [[Federacia Rezerva Sistemo (Usono)|Federacia Rezerva Sistemo]], kiu funkcias kiel la [[centra banko]] de la lando. Ĝi estis fondita en 1913 laŭ la leĝo ''[[Federal Reserve Act]]'' cele al havigo de elasta valuto por Usono kaj al superrigardo de ĝia bankosistemo, precize en la sekvo de la [[Paniko de 1907]]. Dum plej granda parto de la postmilita periodo, la [[Federacia Registaro de Usono|Usona Registaro]] estis financante siajn proprajn elspezadon forte prunteprenante el dolar-helpitaj tutmondaj kapitalmerkatoj, per ŝuldoj kvatigitaj en ĝia propra valuto kaj je minimumaj interezproporcioj. Tiu kapablo ege pruntepreni nefrontante gravajn [[krizo]]jn en la pagekvilibrado estis priskribita kiel "eksterordinara privilegio" de [[Usono]]. == Dolarsigno == {{Ĉefartikolo|Dolarsigno}} '''Dolarsigno''' aŭ '''pesosigno''' ($) estas simbolo ĉefe uzita por indiki la diversajn peso- kaj dolar- unuojn de [[valuto]] ĉirkaŭ la mondo. Tiu simbolo povas interŝanĝe havi unu aŭ du vertikalajn strekojn. Notu ke dum la du-streka versio estas laŭvide identa al la nomita [[cifrão]], ne temas pri la sama simbolo. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|q=Usona dolaro}} * la dispartigan artikolon [[Dolaro (monunuo)|Dolaro]], kiu listigas, en kiuj aliaj landoj la nacia valuto ankaŭ nomiĝas tiel, kaj * la artikolon pri la nacia valuto de [[Slovenio]], [[Tolaro]], kiu havas la saman etimologion kiel la vorto ''dolaro'' kaj uziĝis de la ŝtata sendependiĝo dum la jaro [[1991]] ĝis la enkonduko de la eŭropa valuto [[Eŭro]] dum januaro [[2007]]. * [[Federacia Rezerva Bileto]] * [[Moneroj de usona dolaro]] * [[Usona unudolara monbileto]] * [[Dolarigo]] {{-}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * ({{ref-en}}) ({{ref-de}}) {{Citaĵo el la reto|url=http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/USA-B-En.htm|titolo=Monbileto de Usono|alirdato=2018-04-29|redaktinto=Heiko Otto}} {{Valutoj de Ameriko}} {{Havenda artikolo|Usona dolaro}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=United States dollar|revizio=1171300507}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Monunuoj]] [[Kategorio:Ekonomio de Usono]] [[Kategorio:Ekonomio de Ekvadoro]] [[Kategorio:Ekonomio de la Marŝala Insularo]] [[Kategorio:Ekonomio de la Federacio de Mikronezio]] [[Kategorio:Ekonomio de Orienta Timoro]] [[Kategorio:Ekonomio de Panamo]] [[Kategorio:Ekonomio de Porto-Riko]] [[Kategorio:Ekonomio de Salvadoro]] [[Kategorio:Ekonomio de la Turkoj kaj Kajkoj]] [[Kategorio:Ekonomio de la Usonaj Virgulininsuloj]] [[Kategorio:Ekonomio de la Britaj Virgulininsuloj]] [[Kategorio:Ekonomio de Zimbabvo]] 3i39ois7sj8kajwszg3qhn1a94kelb9 0 27303 9384691 9346705 2026-05-27T00:47:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384691 wikitext text/x-wiki {{Informkesto prezidento | nomo = Nelson Mandela | dosiero = Nelson Mandela 1994 (2).jpg | grandeco de dosiero= | priskribo = Mandela en 1994. | vico = 1-a | ofico = Prezidanto de Sud-Afriko | de = [[10-a de majo]] [[1994]] | ĝis = [[14-a de junio]] [[1999]] | vicprezidento = [[Frederik Willem de Klerk]]<br />[[Thabo Mbeki]] | antaŭulo = [[Frederik Willem de Klerk]] (Ŝtata Prezidento de Sud-Afriko) | sekvanto = [[Thabo Mbeki]] | vico2 = 19-a | ofico2 = [[Senalianca Movado#Ĝeneralaj sekretarioj|Ĝenerala Sekretario de Senalianca Movado]] | de2 = [[3-a de septembro]] [[1998]] | ĝis2 = [[14-a de junio]] [[1999]] | antaŭulo2 = Andrés Pastrana Arango | sekvanto2 = [[Thabo Mbeki]] | dato de naskiĝo = {{naskiĝdato|1918|7|18}} | loko de naskiĝo = [[Dosiero:Flag of South Africa (1928-1994).svg|22px]] [[Mvezo]], [[Orienta Kablando]], [[Unio de Sud-Afriko]] | dato de morto = {{mortodato kaj aĝo|2013|12|5|1918|7|18}} | loko de morto = [[Dosiero:Flago-de-Sud-Afriko.svg|22px|border]] Houghton Estate, [[Johanesburgo]], [[Sud-Afriko]] | partio = [[Afrika Nacia Kongreso|ANK]] }} '''Nelson MANDELA''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1918|7|18}} en [[Mvezo]], [[Transkejo]], [[Sud-Afriko]], mortis {{mortodato|2013|12|05}}), vere '''Rolihlahla Dalibunga Mandela''', estas iama [[prezidanto]] de la [[Sudafrika Respubliko]] de [[1994]] ĝis [[1999]], iama gvidanta kontraŭ-[[apartismo|apartisma]] batalanto kaj [[politikisto]]. Li estas tiel grava persono por la nigraj egalrajtigaj movadoj en Sud-Afriko kiel [[Martin Luther King]] en [[Usono]] aŭ [[Mahatma Gandhi]] en [[Barato]]. Li estis la unua sudafrika negra ŝtatestro, kaj la unua elektita en [[Demokratio|demokratia]] kaj [[Universala voĉdonrajto|universala]] [[balotado]]. Lia regado fokusiĝis al malmuntado de la heredo de la sistemo de [[Apartismo|sudafrika apartismo]] kiu estis bazita sur instituciita [[rasismo]], [[malriĉo]] kaj [[socia malegaleco]], kaj al instigo al rasa reamikiĝo ene de la lando. Politike [[Afrika naciismo|afrika naciisto]] kaj [[Demokrata socialismo|demokrata socialisto]], li estis prezidento de la [[Afrika Nacia Kongreso]] (ANK) de 1991 ĝis 1997. Internacie, Mandela estis Ĝenerala Sekretario de [[Movado de Nealiancitaj Landoj]] de 1998 ĝis 1999. Li pasigis sian infanaĝon ĉe la [[tribo]] de Thembu de la [[Kosoj]], en ties reĝa familio kie li naskiĝis; studis [[jurscienco]]n, estis [[advokato]] kaj pasigis multajn jarojn en [[prizono]] (27 jarojn kaj duono) pro politika agado ([[politika malliberulo]]). Loĝis en [[Johanesburgo]], implikiĝis en [[Kontraŭimperiismo|kontraŭkolonia]] politiko, aliĝis al la partio ANC kaj iĝis fonda membro de ties junularo. Post kiam la Sudafrika Nacia Partio enpoviĝis en 1948, li elstaris en defia kampanjo de la ANC en 1952, ricevis postenon en la organizo de la provinco [[Transvalo]] kaj en 1955 de la Kongreso de la Popolo. Li laboris kiel advokato kaj estis ripete arestita pro kontraŭleĝaj aktivaĵoj kaj, kun la estratro de la ANC, estis sensukcese juĝata el 1956 al 1961. Influita de [[marksismo]], li sekrete aliĝis al la [[Sudafrika Komunista Partio]] (SACP) kaj estis en ties Centra Kommitato. Kvankam dekomence li agadis per [[Neviolento|neviolenta]] protestado, en asocio kun la SACP li kunfondis la militan ''[[Umkhonto we Sizwe]]'' (MK) en 1961, kio kondukis al kampanjo por [[sabotado]] kontraŭ la reĝimo de apartismo. En 1962, li estis arestita pro [[Konspiro|konspirado]] kontraŭ la ŝtato, kaj kondamnita al [[porviva enprizonigo]] en la [[Rivonia Juĝado]]. == Infanaĝo, junaĝo == ===Infanaĝo: 1918–1934=== '''Rolihlahla Dalibhunga Mandela''' naskiĝis la 18an de Julio en [[1918]] en Qunu aŭ Mvezo proksime al Umtata, tiam en la [[Kabprovinco]] de la [[Unio de Sud-Afriko]], nun en [[Transkejo]].<ref>Mandela 1994, p. 3; Boehmer 2008, p. 21; Smith 2010, p. 17; Sampson 2011, p. 3.</ref> Uzinte la personan nomon Rolihlahla,<ref>Mandela uzis la literumadon Rolihlahla, vidu por ekzemplo la [http://www.mandela.gov.za/ oficialan retejon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210519014225/http://www.mandela.gov.za/ |date=2021-05-19 }}. Peter Mtuze notas, ke la ortografio de [[Kosa lingvo|Kosaj]] nomoj ŝanĝiĝis ekde la tempo de la lernejaj jaroj de Mandela, kaj ke ĝi estu nuntempe skribita Rholihlahla. (''Mandela's Long Walk to Freedom: the isiXhosa translator's tall order. Southern African Linguistics and Applied Language Studies 2003, 21(3), 141–152.'')</ref> a [[Kosa lingvo|Kosa]] termino konversacie signifanta "problemiganto",<ref>Benson 1986, p. 16; Mandela 1994, p. 3; Smith 2010, p. 17; Meredith 2010, p. 2; Sampson 2011, p. 3.</ref> en postaj jaroj li estis konata laŭ sia klannomo, Madiba.<ref>Mandela 1994, p. 4; Lodge 2006, p. 2; Smith 2010, p. 16.</ref> Lia patroflanka pra-avo, Ngubengcuka, estis reĝo de Temboj en la [[Transkejo|Transkejaj]] Teritorioj de la nuntempa provinco [[Orienta Kablando]] de [[Sudafriko]].<ref>Meer 1988, p. 3; Guiloineau & Rowe 2002, p. 23; Meredith 2010, p. 1.</ref> Unu el la filoj de Ngubengcuka, nome Mandela, estis la avo de Nelson kaj la fonto de lia familinomo.<ref>Guiloineau & Rowe 2002, p. 26.</ref> Ĉar Mandela estis la filo de la reĝo el edzino de la klano Ixhiba, nome "maldekstramana linio", la posteuloj de lia malgranda branĉo de la reĝa familio estis [[Morganata geedzeco|morganataj]], neelekteblaj por heredi la tronon, sed restis agnoskitaj kiel heredaj reĝaj konsilistoj.<ref>Guiloineau & Rowe 2002, p. 26; Lodge 2006, p. 1; Mafela 2008, pp. 102–103.</ref> Lia patro, Gadla Henry Mphakanyiswa Mandela (1880–1928), estis konsilanto kaj kanceliero de la tribestroj de Tembu. Li estis nomumita por tiu posteno en 1915, post lia antaŭulo estis akuzita pro korupto fare de reganta blankula magistro.{{sfn|Smith|2010|p=19}} Ĉiuokaze li perdis en [[1919]] plimulton de sia posedaĵo ([[bovo]]jn kaj [[agro]]n) pro juĝa proceso. En 1926, ankaŭ Gadla estis elpostenigita pro korupto, sed al Nelson oni diris, ke lia patro estis perdinta sian laborpostenon pro kontraŭstaro al la neraciaj postuloj de magistro.<ref>Mandela 1994, pp. 8–9; Smith 2010, pp. 21–22; Sampson 2011, p. 4.</ref> Adoranto de la dio Kamata,<ref>Mandela 1994, p. 17; Meredith 2010, p. 1.</ref> Gadla estis poligamo kun kvar edzinoj, kvar filoj kaj naŭ filinoj, kiuj loĝis en diferencaj vilaĝoj. La patrino de Nelson estis la tria edzino de Gadla, nome Nosekeni Fanny, filino de Nkedama de la "dekstramana linio" kaj membro de la klano amaMpemvu de Kosoj.<ref>Benson 1986, p. 15; Mandela 1994, pp. 7–8; Smith 2010, pp. 16, 23–24; Meredith 2010, pp. 1, 3; Sampson 2011, p. 4.</ref> Mandela poste asertis, ke lia frua vivo estis dominata de la tradiciaj Tembu kutimoj kaj tabuoj.<ref>Mandela 1994, p. 15; Meredith 2010, p. 3.</ref> Li kreskiĝis kun du fratinoj en la kabanaro de sia patrino en la vilaĝo Kunu, kie li laborzorgis brutaron kaj pasigis multan tempon kun aliaj kolegaj knaboj.<ref>Benson 1986, p. 16; Mandela 1994, p. 12; Smith 2010, pp. 23–24; Meredith 2010, pp. 2, 4.</ref> Ambaŭ liaj gepatroj estis analfabetoj, sed lia patrino, estante kristana, sendis lin al loka [[Metodismo|metodisma]] lernejo kiam Nelson estis ĉirkaŭ sepjaraĝa. Mandela estis la unua en la familio, kiu vizitis lernejon tiuaĝe. Tie li estis baptita kaj ricevis la [[angla lingvo|anglan]] nomon Nelson fare de la [[metodismo|metodistaj]] instruistoj.<ref>Mandela 1994, pp. 18–19; Lodge 2006, p. 3; Smith 2010, p. 24; Meredith 2010, pp. 2, 4–5; Sampson 2011, pp. 5,7; Forster 2014, pp. 91–92.</ref> Kiam Mandela estis ĉirkaŭ naŭjaraĝa, lia patro venis loĝi en Kunu, kie li mortis pro nediagnozigita malsano, kiun Mandela kredis pulma malsano.<ref>Mandela 1994, p. 20; Lodge 2006, p. 3; Smith 2010, p. 25; Meredith 2010, p. 5; Sampson 2011, p. 7.</ref> Lia patro mortis en [[1927]] kaj Nelson vizitis poste proksiman [[misio|misian]] [[lernejo]]n. La patrino de Mandela portis lin al la palaco de la "Granda Placo" de Mqhekezweni, kie li estis konfidita al la gardisto de la Tembu [[Regenteco|regento]], ĉefo Jongintaba Dalindyebo. Kvankam li ne vidis san patrinon denove dum multaj jaroj, Mandela sentis, ke Jongintaba kaj lia edzino Noengland traktis lin kiel sia propra filo, edukante lin kun siaj propraj filo, Justice, kaj filino, Nomafu.<ref>Benson 1986, p. 17; Meer 1988, p. 4; Mandela 1994, pp. 22–25; Lodge 2006, p. 3; Smith 2010, pp. 26–27; Meredith 2010, p. 5; Sampson 2011, pp. 7–9.</ref> Ĉar Mandela venis al kirkaj servoj ĉiun dimanĉon kun siaj edukistoj, kristanismo iĝis grava parto de lia vivo.<ref name="ReferenceA">Meer 1988, p. 7; Mandela 1994, pp. 27–29; Meredith 2010, pp. 8–9.</ref> Li venis al la metodisma misia lernejo apud la palaco, kie li studis anglan, kosan, historion kaj geografion.<ref name="ReferenceA"/> Li disvolvis amon al la [[Historio de Afriko]], kaj ŝatis aŭskulti la rakontojn fare de maljunaj vizitantoj de la palaco, kaj estis influita de la [[kontraŭimperiismo|kontraŭimperiisma]] retoriko de vizitanta ĉefo, nome Joyi.<ref>Meer 1988, pp. 11–12; Mandela 1994, pp. 31–34; Lodge 2006, p. 3; Smith 2010, p. 18; Meredith 2010, p. 8.</ref> Tamen, en tiu epoko li konsideris la [[Dispartigo de Afriko|eŭropajn koloniistojn]] ne kiel subpremantoj sed kiel bonfarantoj kiuj estis alportintaj edukadon kaj aliajn profitojn al suda Afriko.<ref>Mandela 1994, p. 43; Meredith 2010, p. 11.</ref> Pleniginte la 16-jaran aĝon, li estis rite plenkreskigite laŭ tradicioj de sia popolo ([[kosoj]]). Justice kaj kelkaj aliaj knaboj veturis al Tyhalarha por trapasi la "ulŭaluko" [[Cirkumcido|cirkumcida]] ritaro kiu simbole markis ilian transiron el knaboj al viraj plenkreskuloj; poste li ricevis la nomon ''Dalibunga''.<ref>Benson 1986, p. 17; Mandela 1994, pp. 36–42; Lodge 2006, p. 8; Smith 2010, pp. 29–31; Meredith 2010, pp. 9–11; Sampson 2011, p. 14.</ref> ===Clarkebury, Healdtown, kaj Fort Hare: 1934–1940=== [[Dosiero:Young Mandela.jpg|eta|maldekstre|altdekstre|Mandela ĉirkaŭ 1937.]] Intence akiri kapablojn necesajn por iĝi privata konsilanto por la Tembu reĝa familio, en 1933 Mandela ekfaris sian mezan edukadon en la Metodisma Altlernejo de Clarkebury en Ngkobo, okcident-stila institucio, kiu estis la plej granda lernejo por afrikaj nigruloj en Tembulando.<ref>Mandela 1994, pp. 45–47; Smith 2010, pp. 27, 31; Meredith 2010, pp. 12–13; Sampson 2011, p. 15.</ref> Klopodante socialiĝi kun aliaj studentoj je egalema bazo, li asertis, ke li tie perdis sian "snoban" sintenon, kaj intimiĝis kun junulino por la unua fojo; li ekludis sportojn kaj disvolvis vivodaŭran amon al [[ĝardenado]].{{sfn|Mandela|1994|pp=48–50}} Li gradiĝis en du jaroj{{sfn|Sampson|2011|p=17}} kaj en 1937 kun 19 jaroj li translokiĝis al la metodisma lernejo Healdtown Comprehensive School en [[Fort Beaufort]], kie studis multaj anoj de la Tembu-a reĝa parencaro, kiel Justice.<ref>Mandela 1994, p. 52; Smith 2010, pp. 31–32; Meredith 2010, p. 14; Sampson 2011, pp. 17–18.</ref> Tie li ekŝatis kaj [[bokso]]n kaj longdistancan [[kuro]]n, kaj en sia dua jaro li iĝis [[prefekto]].<ref>Mandela 1994, p. 56; Smith 2010, p. 32; Meredith 2010, p. 15.</ref> La studestro emfazis la superecon de la [[Eŭropo|eŭropaj kulturo]] kaj [[registaro|regostiloj]], sed Mandela iĝis pli kaj pli interesata en la indiĝena kulturo de [[Afriko]], kaj faris sian unuan ne-kosan amikon, nome parolanto de [[Sota lingvo|sota]], kaj venis sub la influo de unu el sia preferataj instruistoj, nome koso kiu rompis tabuon edziĝinte al soto.<ref>Mandela 1994, pp. 53–54; Smith 2010, p. 32; Meredith 2010, pp. 14–15; Sampson 2011, pp. 18–21.</ref> Li studis poste kun apogo de Jongintaba en la [[Universitato de Fort Hare]], institucio por [[elito]]j de nigruloj kun ĉirkaŭ 150 studentoj, en Alice, ekde 1939, kie li eklaboris por akiri bakalaŭron. Tie li studis anglan, [[antropologio]]n, politikon, "indiĝenan administracion", kaj nederlandan [[Romia juro|Romian juron]] en sia unua jaro, dezirante iĝi interpretisto aŭ oficisto por la Departemento de Indiĝenaj Aferoj.<ref>Mandela 1994, pp. 62–65; Lodge 2006, p. 9; Smith 2010, pp. 33–34; Meredith 2010, pp. 15–18; Sampson 2011, pp. 21, 25.</ref> [[Dosiero:Oliver Tambo (1981).jpg|eta|dekstre|170px|[[Oliver Tambo]], kiu iĝis por Mandela vivdaŭra amiko, kunkaboranto kaj pli poste kunbatalanto kontraŭ la [[apartismo]].]] Mandela loĝis en la internulejo Wesley House, kaj tie amikiĝis kun sia parenco, [[Kaiser Matanzima|Matanzima]], kaj kun [[Oliver Tambo]], kiu iĝis por Mandela vivdaŭra amiko, kunkaboranto kaj pli poste kunbatalanto kontraŭ la [[apartejdo]].<ref>Mandela 1994, pp. 62–63; Smith 2010, pp. 33–34; Meredith 2010, pp. 17–19; Sampson 2011, pp. 24–25.</ref> Tie li lernis dancadon,<ref>Mandela 1994, pp. 67–69; Smith 2010, p. 34; Meredith 2010, p. 18; Sampson 2011, p. 25.</ref> ludis en drama teatraĵo pri [[Abraham Lincoln]],<ref>Mandela 1994, p. 68; Lodge 2006, p. 10; Smith 2010, p. 35; Meredith 2010, p. 18; Sampson 2011, p. 25.</ref> kaj instruis [[Biblio]]n en la loka komunumo kiel parto de la Studenta Kristana Asocio.<ref>Mandela 1994, p. 68; Lodge 2006, p. 10; Meredith 2010, p. 18; Forster 2014, p. 93.</ref> Kvankam li havis amikojn kiuj tenis konektojn kun la [[Afrika Nacia Kongreso]] (ANK) kiu deziris, ke Sudafriko estu sendependa el la [[Brita Imperio]], Mandela evitis tiam eniron en la ĵus naskita movado,{{sfn|Sampson|2011|p=25}} kaj iĝis proparolanto de la [[Brita Imperio|britaj militklopodoj]] kiam eksplodis la [[Dua Mondmilito]].<ref>Mandela 1994, pp. 70–71; Lodge 2006, p. 11; Meredith 2010, p. 19; Sampson 2011, p. 26.</ref> Li helpis establi hejman komitaton de studentoj de unua jaro kiu defiis la dominadon de studentoj de dua jaro.<ref>Mandela 1994, p. 66; Smith 2010, p. 34.</ref> Fine de la unua studjaro, li partoprenis en studenta asocio kontraŭ la politiko de la universitato kaj partikulare pro la manĝokvalito; tial li estis forigita de tiu universitato, kien li ne revenis.<ref>Benson 1986, p. 21; Mandela 1994, pp. 78–86; Lodge 2006, pp. 11–12; Smith 2010, pp. 34–35; Meredith 2010, pp. 19–20; Sampson 2011, pp. 26–27.</ref> Li iris al [[Johannesburg]], kie li en la [[Universitato de Sud-Afriko]] (UNISA) finstudis per dedistanca studado. Poste li ekstudos [[juro]]n en la Universitato Witwatersrand. ===En Johanesburgon: 1941–1943=== Reveninte al Mqhekezweni en Decembro 1940, Mandela trafis, ke Jongintaba estis [[Aranĝita geedzeco|aranĝinta geedzecojn]] por li kaj Justice; konsternita, ili fuĝis al [[Johanesburgo]] tra [[Queenstown]], kien li alvenis en Aprilo 1941.<ref>Benson 1986, p. 21; Mandela 1994, pp. 73–76; Lodge 2006, p. 12; Smith 2010, pp. 36–39; Meredith 2010, pp. 20–22; Sampson 2011, pp. 27–28.</ref> Mandela trovis laboron kiel nokta gardisto en Crown Mines, nome lia "unua rigardo al la reala sudafrika kapitalismo", sed estis maldungita kiam la ''induna'' (laborestro) malkovris, ke li estas fuĝinto.<ref>Benson 1986, p. 23; Meer 1988, pp. 25–26; Mandela 1994, pp. 89–94; Lodge 2006, pp. 12–13; Smith 2010, p. 40; Meredith 2010, pp. 27–28; Sampson 2011, pp. 29–30.</ref> Li restis kun kuzo en George Goch Township, kiu prezentis Mandela al nemoveblisto kaj aktivulo de la ANK nome [[Walter Sisulu]]. Tiu lasta havigis al Mandela laborpostenon kiel jur-metilernanta [[oficisto]] en la jura firmao de Witkin, Sidelsky kaj Eidelman, kompanio estrata de Lazar Sidelsky, [[Liberalismo|liberala]] judo simpatia al la idearo de la ANK.<ref>Mandela 1994, pp. 96–101; Lodge 2006, pp. 13, 19–21; Smith 2010, p. 41; Meredith 2010, pp. 28–30; Sampson 2011, pp. 30–31.</ref> En tiu firmao, Mandela amikiĝis kun Gaur Radebe — Hlubi membro de la ANK kaj de la [[Sudafrika Komunista Partio|Komunista Partio]] — kaj Nat Bregman, juda [[komunismo|komunisto]] kiu iĝis lia unua amiko blankula.<ref>Mandela 1994, pp. 104–105; Lodge 2006, pp. 22, 31–32; Smith 2010, pp. 43, 48; Meredith 2010, pp. 31–32; Sampson 2011, pp. 32–33.</ref> Mandela ĉeestis en kunsidoj de la Komunista Partio, en kiuj li estis impresita ke [[Sudafrikaj blankuloj|eŭropanoj]], [[Bantuoj|afrikanoj]], [[Hindio|hindianoj]], kaj [[koloruloj]] estis miksitaj kiel egaluloj. Li poste asertis, ke li ne aliĝis al la partio ĉar ties [[ateismo]] konfliktis kun lia kristana kredo, kaj ĉar li rigardis la sudafrikan lukton kiel bazita sur rasaj fundamentoj pli ol kiel [[klasbatalo]].<ref>Mandela 1994, p. 106; Smith 2010, pp. 48–49.</ref> Por pluigi sian pli altan edukadon, Mandela matrikuliĝis en la Universitato de Sudafriko por koresponda kurso, kaj laboris por sia gradigo nokte.<ref>Mandela 1994, p. 100; Smith 2010, p. 44; Meredith 2010, p. 33; Sampson 2011, p. 34.</ref> [[Dosiero:Johannesburg-c1910.jpg|eta|maldekstre|Pritchard Street, [[Johanesburgo]], ĉirkaŭ 1940.]] Ricevante malgrandan salajron, Mandela luprenis ĉambron en domo de Xhoma familio en [[Alexandra]]; spite la enorman malriĉecon, krimon kaj poluadon, Alexandra ĉiam restis speciala loko por li.<ref>Benson 1986, p. 23; Meer 1988, p. 26; Mandela 1994, pp. 99, 108–110; Smith 2010, pp. 44–45; Meredith 2010, p. 33; Sampson 2011, p. 33.</ref> Kvankam ĝenita pro sia malriĉeco, li por mallonge rendevuis kun [[Svazioj|Svazia]] virino antaŭ malsukcese malklopodi la filinon de sia ludonanto.<ref>Mandela 1994, pp. 113–116; Lodge 2006, p. 23; Smith 2010, pp. 45–46; Sampson 2011, p. 33.</ref> Por enspezi monon kaj esti pli proksima al la urbocentro de Johanesburgo, Mandela translokiĝis en la instalaĵojn de la Witwatersrand Indiĝena Laborasocio, vivante inter ministoj de variaj triboj; ĉar la instalaĵoj estis vizitita de variaj ĉefoj, li iam renkontiĝis kun la [[Regento|Regenta Reĝino]] de [[Basutolando]].<ref>Mandela 1994, pp. 118–119; Lodge 2006, p. 24; Meredith 2010, p. 33; Sampson 2011, p. 34.</ref> Fine de 1941, Jongintaba vizitis Johanesburgon — kaj pardonis Mandela pro lia forfuĝo — antaŭ reveni al Tembulando, kie li mortis en la vintro de 1942. Mandela kaj Justice alvenis unutagon malfrue por la funebro.<ref>Mandela 1994, pp. 116–117, 119–120; Lodge 2006, p. 22; Smith 2010, p. 47; Meredith 2010, pp. 33–34; Sampson 2011, p. 33.</ref> Post li trapasis siajn ekzamenojn BA komence de 1943, Mandela revenis al Johanesburgo por sekvi politikan vojon kiel [[advokato]] pli ol iĝi privata konsilanto en Tembulando, kiel estis lia dekomenca plano.<ref>Mandela 1994, pp. 122, 126–27; Smith 2010, p. 49; Meredith 2010, p. 34; Sampson 2011, p. 34.</ref> Li poste asertis, ke li spertis neniun epifanion, sed ke li "simple trovis [sin mem] farante tion, kaj ne povis fari alimaniere."{{sfn|Mandela|1994|p=135}} == Politika aktivado == ===Juraj studoj kaj la Junulara Ligo de ANK: 1943–1949=== Li jam kiel jur-studento partoprenis en la laboro de la politika opozicio kontraŭ la blanka minoritata reĝimo por la politikaj, socialaj kaj ekonomiaj rajtoj de la nigra plimulto. Li enpaŝis en [[1942]] al ANC ([[Afrika Nacia Kongreso]]) kaj fondis tie post du jaroj kun [[Walter Sisulu]], [[Oliver Tambo]] kaj aliaj la junularan organizaĵon de ANK. Mandela ekstudis juron en la [[Universitato de Witwatersrand]], kie li estis la nura nigrula afrika studento kaj frontis rasismon. Tie, li amikiĝis kun liberalaj kaj komunistaj eŭropdevenuloj, judaj kaj hindiaj studentoj, inter kiuj [[Joe Slovo]] kaj [[Ruth First]].<ref>Meer 1988, pp. 33–34; Mandela 1994, pp. 127–131; Smith 2010, pp. 64–65; Meredith 2010, pp. 34–35; Sampson 2011, pp. 34–35.</ref> Estante pli kaj pli politikigita, en Aŭgusto 1943 Mandela manifestaciis apoge al sukcesa bus-bojkoto kontraŭ prezplialtigoj.<ref>Mandela 1994, pp. 122–123; Lodge 2006, pp. 27–28; Smith 2010, p. 48; Meredith 2010, p. 44; Sampson 2011, p. 37.</ref> Aliĝinta al la ANK, li estis pli kaj pli influita de Sisulu, kaj pasigis tempon kun aliaj aktivuloj en la hejmo de Sisulu en Orlando, [[Soweto]], kiel sia olda amiko Oliver Tambo.<ref>Mandela 1994, p. 136; Smith 2010, p. 53; Meredith 2010, pp. 36, 43.</ref> En 1943, Mandela renkontiĝis kun [[Anton Lembede]], membro de ANK aliĝinta al la "Afrikista" branĉo de [[Afrika naciismo]], kiu estis arda opozicianto al la ras-unuiĝinta fronto kontraŭ koloniismo kaj imperiismo aŭ al alianco kun komunistoj.<ref>Mandela 1994, pp. 137–139; Lodge 2006, pp. 33–34; Smith 2010, p. 53; Meredith 2010, pp. 42–43; Sampson 2011, pp. 38–39.</ref> Spite sia amikeco kun ne-nigruloj kaj komunistoj, Mandela sekvis la ideojn de Lembede, en la kredo ke nigraj afrikanoj povus esti tute sendependaj en sia luktado por politika mem-determinado.<ref>Benson 1986, p. 31; Meer 1988, pp. 34–35; Mandela 1994, pp. 142–143; Smith 2010, p. 54.</ref> Decidintaj pri la neceso de junulara branĉo por amas-mobiligi afrikanojn opozicie al ties subpremado, Mandela estis inter delegitaro kiu venis al prezidanto de ANK [[Alfred Bitini Xuma]] ĉe lia hejmo en [[Sophiatown]] kun tiu propono; la Junulara Ligo de la [[Afrika Nacia Kongreso]] (ANCYL) estis fondita en paska dimanĉo 1944 en la Socia Centro de Bantuaj Viroj, kun Lembede kiel prezidanto kaj Mandela kiel membro de ties plenumkomitato.<ref>Benson 1986, pp. 28–29; Mandela 1994, pp. 139–143; Lodge 2006, p. 35; Smith 2010, pp. 52–56; Meredith 2010, pp. 44–46; Sampson 2011, pp. 39–41.</ref> [[Dosiero:Mandela e Evelyn 1944.jpg|eta|dekstre|Mandela kaj Evelyn en Julio 1944, en la nupto de Walter kaj Albertina Sisulu en la Socia Centro de Bantuoj.{{sfn|Smith|2010|p=fotoj}}]] Ĉe Sisulu, Mandela ekkonis [[Evelyn Mase]], zorgistino kaj aktivulino de la ANK el Ngkobo, [[Transkejo]]. Enirinte en amrilaton kaj geedziĝinte en Oktobro 1944, ili dekomence loĝis kun siaj parencoj ĝis translokiĝi al luprenita domo en la kvartalo Orlando, [[Soweto]] komence de 1946.<ref>Benson 1986, p. 24; Meer 1988, pp. 39–40; Mandela 1994, pp. 144, 148–149; Lodge 2006, pp. 24, 25; Smith 2010, pp. 59–62; Meredith 2010, p. 47; Sampson 2011, p. 36.</ref> Ilia unua filo, Madiba "Thembi" Thembekile, naskiĝis en Februaro 1945; filino, Makaziwe, naskiĝis en 1947 sed mortis pro [[meningito]] naŭ monatojn poste.<ref>Meer 1988, pp. 40–41; Mandela 1994, pp. 149, 152; Lodge 2006, p. 29; Smith 2010, pp. 60–64; Meredith 2010, p. 48; Sampson 2011, p. 36.</ref> Al Mandela plaĉis la hejma vivo, kaj foje gastigis siajn patrinon kaj fratinon, Leabie.<ref>Meer 1988, p. 40; Mandela 1994, pp. 150, 210; Lodge 2006, p. 30; Smith 2010, p. 67; Meredith 2010, p. 48; Sampson 2011, p. 36.</ref> Komence de 1947, liaj tri jaroj de artikoloj finis en Witkin, Sidelsky kaj Eidelman, kaj li decidis iĝi plen-tempa studento, vivtenante el pruntoj el Bantu Welfare Trust (Bantua Bonfargrupo).<ref>Mandela 1994, p. 151; Smith 2010, p. 64; Meredith 2010, pp. 48–49.</ref> En Julio 1947, Mandela urĝe portis Lembede, kiu estis malsana, al hospitalo, kie li mortis; li estis sukcedita kiel prezidanto de la junulara ligo de ANCYL fare de la pli modera Peter Mda, kiu konsentis kunlabori kun komunistoj kaj ne-nigruloj, kaj nomumis Mandela sekretario de la ANCYL.<ref>Benson 1986, p. 36; Meer 1988, p. 43; Mandela 1994, pp. 153–154; Smith 2010, p. 66; Sampson 2011, p. 48.</ref> Mandela malkonsentis kun la demarŝoj de Mda, kaj en Decembro 1947 subtenis nesukcesajn klopodojn elpeli komunistojn el la ANCYL, konsiderante ilian ideologion ne-afrika.<ref>Mandela 1994, p. 154; Sampson 2011, p. 42.</ref> En 1947, Mandela estis elektita al la plenumkomitato de la branĉo de la ANK de la provinco [[Transvalo]], kaj servis kun la regiona prezidanto C. S. Ramohanoe. Kiam Ramohanoe agadis kontraŭ la deziroj de la kommitato por kunlabori kun hindianoj kaj komunistoj, Mandela estis unu el tiuj kiuj devigis lin rezigni.<ref>Mandela 1994, pp. 154–157; Lodge 2006, p. 37; Smith 2010, p. 66; Sampson 2011, p. 49.</ref> En la sudafrika ĝenerala balotado de 1948, en kiu nur blankuloj rajtis voĉdoni, la Afrikaner-dominata "Herenigde Nasionale Party" de [[Daniel François Malan]] enpoviĝis, tuj uniiginte al la Afrikanerparty por formi la [[Nacia Partio de Sud-Afriko|Nacian Partion]]. Malferme [[Scienca rasismo|rasisma]], la partio kodigis kaj etendis la rasan segregadon per nova [[apartismo|apartisma leĝaro]].<ref>Benson 1986, p. 35; Mandela 1994, pp. 159–162; Lodge 2006, pp. 41–42; Smith 2010, pp. 70–72; Meredith 2010, pp. 76–78; Sampson 2011, pp. 51–52.</ref> Akirante pliigante influon en la ANK, Mandela kaj lia partiaj aliancanoj ekdefendis [[Rekta agado|rektan agadon]] kontraŭ apartismo, kiel per [[bojkoto]]j kaj [[striko]]j, influitaj per taktikoj jam uzitaj de la sudafrika hindia komunumo. Xuma ne apogis tiujn taktikojn kaj estis forigita el la prezidenteco per [[Mocio de demisio|mocio de malkonfido]], kaj anstataŭita de James Moroka kaj pli agema plenumkomitato en kiu estis Sisulu, Mda, Tambo, kaj Godfrey Pitje.<ref>Benson 1986, pp. 36–37; Mandela 1994, pp. 162–165; Lodge 2006, p. 44; Smith 2010, pp. 72–73; Meredith 2010, pp. 78–79; Sampson 2011, pp. 53–55.</ref> Mandela poste konfesis, ke li kaj liaj kolegoj estis "gvidantaj la ANK al pli radikala kaj revolucia vojo."{{sfn|Mandela|1994|p=165}} Dediĉinta sian tempon al politiko, Mandela malsukcesis sian finan jaron en Witwatersrand trifoje; li finfine ne ricevis sian gradigon en Decembro 1949.<ref>Smith 2010, pp. 68–70; Sampson 2011, p. 35.</ref> Mandela poste estos ankaŭ la gvidanto de la kontraŭrezista kampanjo de ANK de [[1952]] kaj ĉe la popola kongreso (''Congress of the People'') de [[1955]], kiu akceptis la liberec-ĉarton, postan bazon de la kontraŭ-apartisma movado. ===Defia Kampanjo kaj Prezidenteco de la Transvala ANK: 1950–1954=== [[Dosiero:Flag of the African National Congress.svg|eta|maldekstre|La trikolora [[flago]] de ANK; nigra pro la popolo, verda pro la tero, kaj orkolora pro la rimedoj de Afriko{{sfn|Benson|1986|p=26}}]] Mandela ekhavis la postenon de Xuma en la nacia komitato de la ANK en Marto 1950,<ref>Mandela 1994, p. 168; Lodge 2006, p. 44; Sampson 2011, pp. 55–56.</ref> kaj tiun saman jaron li estis elektita nacia prezidanto de la junulara ligo ANCYL.<ref>Benson 1986, p. 41; Mandela 1994, p. 176; Lodge 2006, p. 47; Smith 2010, p. 78; Meredith 2010, p. 88; Sampson 2011, pp. 63–64.</ref> En Marto, okazis la Kongreso por la Defendo de la Libera Parolo en Johanesburgo, kunigante afrikajn, hindiajn, kaj komunistajn aktivulojn por alvoki [[Tago de la Laboro|majotagan]] [[ĝenerala striko|ĝeneralan strikon]] proteste kontraŭ apartismo kaj la regadon fare de la blankula minoritato. Mandela opoziciis al la striko, ĉar ĝi estis mult-rasa kaj ne ANK-estrita, sed majoritato de nigrulaj laboristoj partoprenis, rezulte en pliigita polica subpremado kaj enkonduko de la Leĝo por Subpremado de Komunismo, 1950, kio malhelpis la agadon de ĉiuj protestantoj.<ref>Benson 1986, pp. 38–40; Meer 1988, pp. 48–49; Mandela 1994, pp. 165–167; Smith 2010, pp. 74–75; Meredith 2010, pp. 81–83; Sampson 2011, pp. 61–62.</ref> En la nacia kongreso de la ANK de Decembro 1951, li plue argumentis kontraŭ tutrasa unuigita fronto, sed li perdis la voĉdonon.<ref>Mandela 1994, p. 176; Smith 2010, p. 78; Sampson 2011, pp. 63–64.</ref> Tiukadre, Mandela malakceptis la afrikisman sintenon de Lembede kaj aliĝis al idearo de mult-rasa fronto kontraŭ apartismo.<ref>Benson 1986, p. 42; Meer 1988, p. 55; Lodge 2006, p. 48; Meredith 2010, p. 94.</ref> Influita de amikoj kiel Moses Kotane kaj de la apogo de [[Sovetunio]] al la [[Militoj de nacia liberigo]], lia dekomenca malfido al komunismo ekvanuis kaj li eklegis literaturon de [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], kaj [[Mao Zedong]], kaj finfine aliĝis al la [[Marksismo|marksisma filozofio]] de la [[dialektika materiismo]].<ref>Mandela 1994, pp. 177–172; Lodge 2006, pp. 45, 47; Smith 2010, pp. 75–76; Meredith 2010, p. 87; Sampson 2011, pp. 64–65.</ref> Komentante pri komunismo, li poste asertis, ke li "trovis [sin] forte kredanta la ideon ke senklasa socio, en [sia] menso, estas simila al la tradicia afrika kulturo en kiu la vivo estis komuna."{{sfn|Mandela|1994|p=172}} En Aprilo 1952, Mandela eklaboris por la jura firmao de H.M. Basner, kiu estis posedo de komunisto,<ref>Mandela 1994, p. 165; Lodge 2006, p. 53; Smith 2010, p. 77; Meredith 2010, p. 92.</ref> kaj lia pliiĝanta engaĝiĝo al laboro kaj aktivismo signifis ke li dediĉis malpli da tempo al sia familio.<ref>Mandela 1994, p. 170; Smith 2010, p. 94; Meredith 2010, p. 103.</ref> En 1952, la ANK ekpreparis kunecan [[Defia Kampanjo|Defian Kampanjon]] kontraŭ apartismo kune kun hindiaj kaj komunistaj grupoj, fondante Nacian Korpuson de Voluntuloj por rekruti volontulojn. Tiu kampanjo estis planita por sekvi la vojon de [[neperforta rezisto]] influita de [[Mahatma Gandhi]]; kelkaj subtenis tion pro etikaj tialoj, sed Mandela anstataŭe konsideris tion praktike utila.<ref>Benson 1986, pp. 44–46; Meer 1988, pp. 56–58; Mandela 1994, pp. 182–183; Smith 2010, pp. 77, 80; Meredith 2010, pp. 88–89; Sampson 2011, pp. 66–67.</ref> Dum manifestacio en [[Durban]] en 22a de Junio, Mandela diskursis al homamaso de 10 000 personoj, iniciate de la kampanjaj protestoj pro kio li estis arestita kaj por mallonge malliberigita en la prizono Marshall Square.<ref>Mandela 1994, pp. 183–188; Lodge 2006, p. 52, 53.</ref> Tiuj okazaĵoj establis Mandela kiel unu el la plej bone konataj nigrulaj politikaj figuroj en Sudafriko.{{sfn|Lodge|2006|p=47}} Pro pluaj protestoj, la membreco de la ANK kreskiĝis el 20 000 ĝis 100 000 anoj; la registaro respondis per amasarestoj kaj aprobis la Leĝon de Publika Sekureco en 1953 por permesi la deklaron de [[militleĝo]].<ref>Mandela 1994, pp. 188–192; Sampson 2011, p. 68.</ref> En Majo, aŭtoritatoj malpermesis, ke la prezidanto de la Transvala ANK nome J. B. Marks faru publikan aperon; malkapabla pluteni sian postenon, li rekomendis Mandela kiel sia sukcedanto. Kvankam afrikistoj opoziciis al lia kandidatiĝo, Mandela estis elektita kiel regiona prezidanto en Oktobro.<ref>Benson 1986, p. 51; Mandela 1994, pp. 194–195; Lodge 2006, p. 54; Smith 2010, p. 85; Sampson 2011, pp. 72–73.</ref> [[Dosiero:The Nelson Mandela House.jpg|eta|dekstre|Iama domo de Mandela en Johanesburga kvartalo de [[Soweto]].]] En Julio 1952, Mandela estis arestita laŭ la Leĝo por Subpremado de Komunismo kaj suferis proceson kiel unu el la 21 akuzitoj — inter kiuj Moroka, Sisulu, kaj Yusuf Dadoo — en Johanesburgo. Kondamnitaj pro "statuta komunismo", termino kiun la registaro uzis por priskribi la plej fortan opozicion al la apartismo, ilia kondamno al naŭ monatoj de [[punlaboro]] estis ŝanĝita al du jaroj de enprizonigo.<ref>Benson 1986, pp. 50–51; Mandela 1994, pp. 195–198; Lodge 2006, p. 54; Smith 2010, pp. 83–84; Meredith 2010, p. 92; Sampson 2011, pp. 71–72.</ref> En Decembro, Mandela ricevis ses-monatan malpermeson partopreni en mitingoj aŭ paroli al pli ol unu individuo samtempe, faris sian Transvalan prezidantecon de ANK nepraktika, kaj dum tiu periodo la Defia Kampanjo vanuiĝis.<ref>Meer 1988, p. 64; Mandela 1994, pp. 199–200, 204; Smith 2010, p. 86; Sampson 2011, p. 73.</ref> En Septembro 1953, Andrew Kunene legis la diskurson de Mandela "No Easy Walk to Freedom" (Ne estas facila vojo al libero) en la kunsido de la Transvala ANK; la titolo estis prenita el citaĵo de hindia sendependigestro [[Jawaharlal Nehru]], grava influo al la pensaro de Mandela. Tiu diskurso planis agadplanon por scenejo en kiu la ANK estas malpermesita. Tiu plano de Mandela, aŭ M-Plano, postulis la dividon de la organizaĵo en strukturo de sekretaj ĉeloj kun pli centrigita estreco.<ref>Benson 1986, pp. 58–59; Meer 1988, p. 60; Mandela 1994, pp. 205–207, 231; Lodge 2006, p. 58; Meredith 2010, pp. 107–108; Smith 2010, pp. 116–117; Sampson 2011, pp. 81–82, 84–85.</ref> Mandela eklaboris kiel [[advokato]] por la firmao Terblanche kaj Briggish, antaŭ veni al la pli liberala Helman kaj Michel, aprobinte la kvalifikajn ekzamenojn por iĝi plenrajta advokato.<ref>Mandela 1994, pp. 209–210; Smith 2010, p. 87; Meredith 2010, p. 95; Sampson 2011, p. 7.</ref> En Aŭgusto 1953, Mandela kaj Tambo malfermis sian propran juran firmaon, nom Mandela kaj Tambo, funkcianta en urbocentro de Johanesburgo. Estante la nura afrikan-estrita jura firmao en la lando, ĝi estis populara inter ofenditaj nigruloj, ofte traktante kazojn de [[policbrutaleco]]. Malŝatata de la aŭtoritatoj, la firmao estis devigita translokigi al tro fora loko ĉar ilia oficeja permesilo estis forigita laŭ la Leĝo de Grupaj Areoj; kiel rezulto, ili klientaro dismuntiĝis.<ref>Benson 1986, pp. 54–57; Meer 1988, p. 61; Mandela 1994, pp. 210–216; Lodge 2006, p. 73; Smith 2010, pp. 87–93; Meredith 2010, pp. 95–101; Sampson 2011, pp. 77–80.</ref> Kiel advokato de aristokrata heredo, Mandela estis parto de la Johanesburga elita [[meza klaso]] de nigruloj, kaj ricevis multan respekton el la komunumo de nigruloj.{{sfn|Lodge|2006|pp=28–29, 75}} Kvankam dua filino, [[Makaziwe Mandela]], naskiĝis en Majo 1954, la rilato de Mandela kun Evelyn malboniĝis, kaj ŝi akuzis lin pro adolto. Eble li havis amaferojn kun ANK-anino [[Lillian Ngoyi]] kaj sekretariino Ruth Mompati; variaj individuoj proksimaj al Mandela en tiu periodo asertis poste, ke tiu lasta faris el li filon.<ref>Meredith 2010, pp. 103–104; Smith 2010, pp. 95–99, 105–106.</ref> Ĝenita pro la konduto de sia filo, Nosekeni revenis al Transkejo, dum Evelyn aliĝis al la [[Atestantoj de Jehovo]] kaj malakceptis la priokupado de Mandela kun politiko.<ref>Mandela 1994, pp. 293–294; Meredith 2010, pp. 104–105; Smith 2010, pp. 98–99, 105–106; Sampson 2011, pp. 76–77.</ref> ===Popolkongreso kaj Proceso de Perfido: 1955–1961=== En [[1956]] Mandela estis akuzita kun 155 aliaj aktivuloj pro ŝtatperfido. La mamut-proceso daŭris ĝis [[1961]] kaj finiĝis per liberigo de ĉiu akuzito. Origine Mandela estis konata reprezentanto de la [[senperforto]], sed post kiam en marto de 1960 en [[Sharpeville]] oni pafis la senarmilajn demonstrantojn kaj sekve ANK kaj aliaj kontraŭ-apartismaj grupoj estis malpermesitaj, Mandela kaj liaj kunbatalantoj akceptis la neceson de perforta batalo kontraŭ la apartismo. En [[1961]], li iĝis gvidanto de la armita alo de ANK, nome de ''Umkhonto we Sizwe'' ("Lanco de la Nacio"). Post partopreni en la nesukcesa protesto eviti la devigitan translokigon de ĉiuj nigruloj el la ĉeurbo Sophiatown de Johanesburgo en Februaro 1955, Mandela konkludis, ke la violenta agado montriĝas necesa por finigi la apartismon kaj la regadon fare de la minoritato de blankuloj.<ref>Mandela 1994, pp. 218–233, 234–236; Lodge 2006, pp. 59–60; Meredith 2010, pp. 114–117; Smith 2010, p. 120–123; Sampson 2011, pp. 82–84.</ref> Je lia konsilo, Sisulu petis armilaron el la [[Popola Respubliko Ĉinio]], kio estis malakceptita. Kvankam la ĉina registaro apogis la lukton kontraŭ la apartismo, ili kredis, ke la movado estas nesufiĉe preparata por [[gerilo|gerila militagado]].<ref>Mandela 1994, pp. 226–227; Lodge 2006, p. 60; Meredith 2010, pp. 108–109; Smith 2010, p. 118; Sampson 2011, p. 84.</ref> Kun la impliko de la Sudafrika Hindia Kongreso, la Popola Kongreso de Koloruloj, la Sudafrika Kongreso de Sindikatoj kaj la Sudafrika Kongreso de Demokratoj, la ANK planis Kongreson de la Popolo, alvokante al ĉiuj sudafrikanoj sendi proponojn por la epoko post-apartiisma. Bazite sur la responfoj, estis redaktita la Ĉarto de Libereco skizita de [[Rusty Bernstein]], alvokante al la kreado de demokrata, ne-rasisma ŝtato kun la [[ŝtatigo]] de la ĉefa industrio. La ĉarto estis adoptita en kongreso en Junio 1955 en [[Kliptown]]; 3 000 delegitoj partoprenis en la evento, kiu estis perforte fermita de la polico.<ref>Benson 1986, pp. 64–67; Meer 1988, pp. 71–75; Mandela 1994, pp. 243–249; Lodge 2006, pp. 65–66; Meredith 2010, pp. 129–133; Smith 2010, pp. 118–120, 125–128; Sampson 2011, pp. 87–95.</ref> La enhavo de la Ĉarto de Libereco restis grava por Mandela, kaj en 1956 li priskribis ĝin kiel "inspiro por la popolo de Sudafriko".{{sfn|Meredith|2010|p=134}} Post la fino de dua malpermeso en Septembro 1955, Mandela iris por feritempo al [[Transkejo]] por diskuti la rezulton de la Leĝo de Bantuaj Aŭtoritatoj de 1951 kun la lokaj tribestroj, kaj vizitis sian patrinon kaj Noengland antaŭ sekvi al [[Kaburbo]].<ref>Mandela 1994, pp. 253–274; Smith 2010, pp. 130–132; Sampson 2011, pp. 96–99.</ref> En Marto 1956 li ricevis sian trian malpermeson de publikaj aperoj, kio limigis lin al Johanesburgo dum kvin jaroj, sed li ofte defiis tion.<ref>Mandela 1994, p. 275; Meredith 2010, p. 147; Sampson 2011, pp. 101–102.</ref> La geedzeco de Mandela rompiĝis kaj Evelyn lasis lin, portante iliajn filojn loĝi kun sia frato. La proceso por divorco ekis en Majo 1956, kaj ŝi plendis, ke Mandela fizike perfortis ŝin; li neis tiujn akuzojn, kaj plendis por akiri la gardadon de iliaj filoj.<ref>Meer 1988, pp. 79–80; Meredith 2010, pp. 143–144; Smith 2010, pp. 100–102; Sampson 2011, p. 110.</ref> Ŝi retiris sian peton separiĝi en Novembro, sed Mandela petis la divorcon en Januaro 1958; la divorco estis oficialigita en Marto, kaj la filoj estis atribuitaj al la gardado fare de Evelyn.<ref>Meer 1988, pp. 79–80; Mandela 1994, p. 296; Smith 2010, pp. 102–104; Sampson 2011, p. 110.</ref> Dum la divorcoproceso, li ekrilatis kun sociala laboristo, [[Winnie Madikizela-Mandela|Winnie Madikizela]], al kiu li edziĝis en Bizana, en Junio 1958. Ŝi poste eniris en la aktiveco de ANK, kaj pasigis kelkajn semajnojn en prizono.<ref>Benson 1986, pp. 74–76; Meer 1988, p. 93; Mandela 1994, pp. 306–311; Lodge 2006, pp. 75–77; Meredith 2010, pp. 144–149; Smith 2010, pp. 104, 132–145; Sampson 2011, pp. 110–113.</ref> Kune ili havis du filojn: Zenani, naskita en Februaro 1959, kaj [[Zindzi Mandela-Hlongwane|Zindziswa]] (1960–2020).{{sfn|Meredith|2010|pp=165, 186}} En Decembro 1956, Mandela estis arestita kun plej el la nacia plenumkomitato de ANK, kaj akuzita pro "alta perfido" kontraŭ la ŝtato. Okazinta en la Johanesburga Prizono inter amasaj protestoj, ili suferis preparan pridemandadon antaŭ la atribuo de [[kaŭcio]].<ref>Benson 1986, pp. 68, 71–72; Meer 1988, p. 83; Mandela 1994, pp. 283–292; Meredith 2010, pp. 136–141; Smith 2010, pp. 163–164; Sampson 2011, pp. 103–106.</ref> la refuto de la defendantoj ekis en Januaro 1957, estrita de defend-advokato Vernon Berrangé, kaj li pluis ĝis la kazo estis prokrastita en Septembro. En Januaro 1958, Oswald Pirow estis nomumita akuzisto, kaj en Februaro la juĝisto decidis, ke estas "sufiĉa tialo" por ke la akuzitoj iru al juĝado en la Transvala Supera Kortumo.<ref>Mandela 1994, pp. 299–305; Meredith 2010, p. 142; Smith 2010, pp. 167–168; Sampson 2011, pp. 116–117.</ref> La formala "Juĝo pro Perfido" startis en [[Pretorio]] en Aŭgusto 1958, kaj la akuzitoj sukcese forigis la tri juĝistojn — ĉiuj ligitaj al la reganta Nacia Partio — kiuj devis esti anstataŭitaj. En Aŭgusto, unu akuzo estis forfalita, kaj en Oktobro la akuzteamo retiris sian akuzdokumenton, metante reformulitan version en Novembro kiu argumentis, ke la estroj de ANK faris altan perfidon alvokante al violenta revolucio, akuzo kiun la akuzitoj neis.<ref>Mandela 1994, pp. 331–334; Meredith 2010, pp. 162, 165; Smith 2010, p. 167; Sampson 2011, pp. 122–123.</ref> En Aprilo 1959, afrikistoj malkonsentaj kun la demarŝoj de la unuigita fronto de ANK fondis la [[Pan Africanist Congress of Azania|Tutafrikisma Kongreso]] (TAK); Mandela malkonsentis kun la rase ekskludaj praktikoj de TAK, priskribante ilin kiel "nematuraj" kaj "naivaj".<ref>Benson 1986, p. 79; Meer 1988, pp. 90–92, 141–143; Mandela 1994, pp. 327–330; Meredith 2010, pp. 167–168; Smith 2010, pp. 171–173; Sampson 2011, pp. 117–122.</ref> Ambaŭ partioj partoprenis en kampanjo kontraŭ paspermesiloj komence de 1960, en kiuj afrikanoj bruligis paspermesilojn kiuj estis laŭleĝe devige portendaj. Unu el la TAK-organizitaj manifestacioj ricevis pafadon el la polico, kio rezultis en mortoj de 69 protestantoj en la nomita [[Masakro de Sharpeville]]. La okazaĵo ricevis internacian kondamnon de la registaro kaj rezultis en protestaj tumultoj tra tuta Sudafriko, kaj Mandela publike brulis sian paspermesilon solidarece.<ref>Benson 1986, pp. 83–84; Meer 1988, pp. 144–147; Mandela 1994, pp. 342–346; Lodge 2006, pp. 81–82; Meredith 2010, pp. 167–170; Smith 2010, pp. 173–175; Sampson 2011, pp. 130–131.</ref> Responde al la maltrankvilo, la registaro plenumis la staton de urĝo, deklarante [[militleĝo]]n kaj malpermesante la ANK kaj la TAK; en Marto, oni arestis Mandela kaj aliajn aktivulojn, enprizonante ilin por kvin monatoj sen jura akuzo en la sensanitaraj kondiĉoj de la Pretoria Loka prizono.<ref>Benson 1986, pp. 85–86; Mandela 1994, pp. 347–357; Meredith 2010, pp. 172–175; Smith 2010, p. 175; Sampson 2011, pp. 132–133.</ref> La enprizonigo okazigis problemojn por Mandela kaj liaj kunakuzitoj en la Proceso pro Perfido; iliaj advokatoj ne rajtis kontakti ilin, kaj tial oni decidis, ke la advokatoj retiriĝos proteste ĝis la akuzitoj estu liberigitaj el prizono kiam la stato de urĝo estis forigita fine de Aŭgusto 1960.<ref>Mandela 1994, pp. 357–364; Meredith 2010, pp. 176, 184; Smith 2010, p. 177; Sampson 2011, pp. 134–135.</ref> En la sekvaj monatoj, Mandela uzis sian liberan tempon por organizi Tut-Afrikan Konferencon apud [[Pietermaritzburg]], [[Kvazulu-Natalo|Natalo]], en Marto 1961, en kiu 1 400 kontraŭ-apartismaj delegitoj kunsidis, kaj interkonsentis al hejma striko por marki la 31an de Majo, nome la tago kiam Sudafriko iĝis respubliko.<ref>Benson 1986, p. 98; Mandela 1994, pp. 373–374; Lodge 2006, pp. 83–84; Meredith 2010, pp. 187–188; Smith 2010, pp. 183–185; Sampson 2011, pp. 140–143.</ref> La 29an de Marto 1961, ses jarojn post la komenco de la Proceso pro Perfido, la juĝistoj produktis verdikton de nekulpo, asertante ke estas nesufiĉa pruvaro por kondamni la akuzitojn pro "alta perfido", ĉar ili estis defendante nek komunismon nek violentan revolucion; tiu rezulto ĝenis la registaron.<ref>Benson 1986, p. 94; Meer 1988, p. 151; Mandela 1994, pp. 377–380; Lodge 2006, p. 84; Meredith 2010, pp. 188–189; Smith 2010, p. 178; Sampson 2011, p. 143.</ref> ===MK, SACP, kaj turneo tra Afriko: 1961–62=== [[Dosiero:liliesleaf hut1.jpg|eta|dekstra|Kabano en la bieno Liliesleaf Farm, kie Mandela kaŝiĝis.]] Maskita kiel ŝoforo, Mandela veturis tra la lando sekrete, organizante la novan ĉel-strukturon de la ANK kaj la planitan amasan hejman strikon. Referencata kiel la "Nigra Pimpernel" en gazetara referenco al la romano de [[Emma Orczy]] de 1905 nome ''[[La ruĝa anagalo|The Scarlet Pimpernel]]'' — averto por lia aresto estis disvastigita de la polico.<ref>Benson 1986, p. 99; Mandela 1994, pp. 283–287; Meredith 2010, pp. 192–193; Smith 2010, pp. 186–188, 193; Sampson 2011, pp. 144–146, 154.</ref> Mandela tenis sekretajn kunsidojn kun ĵurnalistoj, kaj post la registaro malsukcesis eviti la strikon, li avertis ilin, ke multaj kontraŭ-apartismaj aktivuloj tuj turniĝos al violento pere de grupoj kiel la "Poqo" aŭ Azania Popola Liberiga Armeo de TAK.<ref>Mandela 1994, pp. 289–291; Smith 2010, pp. 188–189; Sampson 2011, pp. 147–149.</ref> Li kredis, ke la ANK formos armitan grupon kanaligante iome da tiu violento en kontrolita direkto, konvinkante kaj la estron de la ANK nome [[Albert Luthuli]] — kiu estis morale opozicia al violento — kaj aliancanajn aktivulajn grupojn pri ties neceso.<ref>Mandela 1994, pp. 393–396; Meredith 2010, pp. 199–200; Smith 2010, pp. 206–210; Sampson 2011, pp. 150–151.</ref> Inspirita de la agadoj de la movado de [[Fidel Castro]] nome [[Movado 26-a de Julio|26-a de Julio]] en la [[Kuba Revolucio]], en 1961 Mandela, Sisulu, kaj Slovo kun-fondis [[Umkhonto we Sizwe]] ("Lanco de la Nacio", mallongigite MK el U'''mk'''honto). Estante proparolanto de la milita grupo, Mandela akiris ideojn el literaturo pri gerila militagado fare de marksistoj kiel Mao kaj [[Che Guevara]] same kiel el la milit-teoriulo [[Carl von Clausewitz]].<ref>Benson 1986, p. 107; Mandela 1994, pp. 397–398; Meredith 2010, pp. 197–198, 200–201; Smith 2010, pp. 209–214; Sampson 2011, pp. 151–154.</ref> Kvankam dekomence estis deklarita oficiale separata el la ANK por ne damaĝi ties reputacion, la MK estis poste amplekse agnoskita kiel armita branĉo de la partio.<ref>Smith 2010, pp. 209–210; Sampson 2011, p. 151.</ref> Plej fruaj membroj de MK estis blankulaj komunistoj kiuj estis kapablaj kaŝi Mandela en siaj hejmoj; post esti kaŝita en la apartemmento de komunisto Wolfie Kodesh en Berea, Mandela translokiĝis al komunist-posedata bieno Liliesleaf Farm en Rivonio, kie li kuniĝis kun Raymond Mhlaba, Slovo, kaj Bernstein, kiuj kune preparis la konstitucion de la MK.<ref>Benson 1986, p. 107; Mandela 1994, pp. 397–409; Lodge 2006, pp. 92–93; Meredith 2010, pp. 201–204; Smith 2010, pp. 191, 222–229; Sampson 2011, pp. 154–156.</ref> Kvankam poste Mandela neis, pro politikaj tialoj, esti iam membro de la Komunista Partio, historia esploro publikigita en 2011 klare sugestis, ke li estis aliĝinta fine de la 1950-aj jaroj aŭ komence de la 1960-aj jaroj.{{sfn|Ellis|2011|pp=667–668}} Tio estis konfirmita kaj de SACP kaj de ANK post la morto de Mandela. Laŭ la SACP, li ne nur estis membro de la partio, sed ankaŭ servis en ties Centra Komitato.{{sfn|Ellis|2016|p=1}}<ref name="Mandela'sCommunism">{{cite web |url=http://www.sacp.org.za/main.php?ID=4151%20 |title=SACP statement on the passing away of Madiba |website=South African Communist Party |date=6a de Decembro 2013 |access-date=29a de Junio 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303223354/http://www.sacp.org.za/main.php?ID=4151%20 |archive-date=3a de Marto 2016 |url-status=dead |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303223354/http://www.sacp.org.za/main.php?ID=4151%20 |arkivdato=2016-03-03 }}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303223354/http://www.sacp.org.za/main.php?ID=4151%20 |date=2016-03-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sacp.org.za/main.php?ID=4151%20 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303223354/http://www.sacp.org.za/main.php?ID=4151%20 |arkivdato=2016-03-03 }}; {{cite news |last=Marrian |first=Natasha |title=SACP confirms Nelson Mandela was a member |url=http://www.bdlive.co.za/national/politics/2013/12/06/sacp-confirms-nelson-mandela-was-a-member |access-date=7a de Decembro 2013 |newspaper=Business Day |location=South Africa |date=6a de Decembro 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306232040/http://www.bdlive.co.za/national/politics/2013/12/06/sacp-confirms-nelson-mandela-was-a-member |archive-date=6a de Marto 2016 |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://archive.today/20131228070449/http://www.bdlive.co.za/national/politics/2013/12/06/sacp-confirms-nelson-mandela-was-a-member |date=2013-12-28 }}</ref> Funkciante tra ĉel-strukturo, MK planis agojn de [[sabotado]] kiu faru maksimuman premon al la registaro kontraŭ minimumaj eblaj perdoj; ili klopodis bombadi militistajn instalaĵojn, [[elektra centralo|elektrajn centralojn]], telefonliniojn, kaj komunikvojojn nokte, kiam civiluloj ne ĉeestu. Madela asertis, ke ili elektis sabotadon ĉar ĝi estas la malplej damaĝa agado, ne postulas mortigojn, kaj havigas la plej eblajn esperojn por rasa reamikiĝo poste; li neniam agnoskis, ke se tio estu estinta malsukcesa, tiam gerila militagado estus estinta necesa.<ref>Benson 1986, p. 108; Meer 1988, p. 171; Mandela 1994, pp. 411–412; Lodge 2006, p. 90; Meredith 2010, p. 204.</ref> Tuj post la estro de la ANK Luthuli ricevis la [[Nobel-premio pri paco|Nobel-premion pri paco]], MK publike anoncis sian ekziston per 57 bomboj en la afrikansa festotago de la "Geloftedag" (16a de Decembro) 1961, sekvita de pluaj atakoj en Novjaro.<ref>Benson 1986, p. 110; Meer 1988, p. 170; Mandela 1994, pp. 413–415; Lodge 2006, p. 95; Meredith 2010, p. 206; Smith 2010, pp. 239–246; Sampson 2011, pp. 158–159.</ref> La ANK decidis sendi Mandela kiel delegito al la kunsido de Februaro 1962 de la Movado de Tut-Afrika Liberigo por Orienta, Centra kaj Suda Afriko (PAFMECSA) en [[Adis-Abebo]], Etiopio.<ref>Benson 1986, p. 111; Meer 1988, pp. 171–172, 176; Mandela 1994, pp. 418–425; Lodge 2006, p. 95; Smith 2010, pp. 251–254; Benneyworth 2011, p. 81; Sampson 2011, pp. 160–162.</ref> Elirinta el Sudafriko sekrete tra [[Beĉuanalando]], survoje Mandela vizitis [[Tanganjikio]]n kaj kunvenis kun ties prezidento, [[Julius Nyerere]].<ref>Meer 1988, pp. 173–175; Lodge 2006, p. 97; Meredith 2010, p. 209; Benneyworth 2011, pp. 81, 84.</ref> Alveninta en Etiopion, Mandela kunvenis kun la imperiestro [[Haile Selassie]], kaj diskursis tuj post Selassie en la konferenco.<ref>Meer 1988, pp. 176–177, 180; Mandela 1994, pp. 427–432; Smith 2010, pp. 255–256; Sampson 2011, pp. 163–165.</ref> Post la konferenco, li veturis al [[Kairo]], Egiptio, kie admiris la politikajn reformojn de la Prezidento [[Gamal Abdel Nasser]], kaj poste iris al [[Tunizo]], Tunizio, kie la Prezidento [[Habib Bourguiba]] donis al li 5 000 pundojn por armilaro. Li sekvis al Maroko, Malio, Gvineo, Sieraleono, Liberio, kaj Senegalo, kaj ricevis financojn el la Liberia Prezidento [[William Tubman]] kaj de la Gvinea Prezidento [[Ahmed Sékou Touré]].<ref>Meer 1988, pp. 185–194; Mandela 1994, pp. 432–440; Meredith 2010, p. 210; Smith 2010, pp. 256–259; Sampson 2011, pp. 165–167.</ref> Li eliris el Afriko al Londono, Anglio, kie li kunvenis kun kontraŭ-apartismaj aktivuloj, ĵurnalistoj, kaj elstaraj politikistoj.<ref>Benson 1986, p. 114; Meer 1988, pp. 196–197; Mandela 1994, pp. 441–443; Meredith 2010, pp. 210–211; Smith 2010, pp. 259–261; Sampson 2011, pp. 167–169.</ref> Reveninte en Etiopion, li komencis ses-monatan kurson pri gerila militagado, sed finkompletigis nur du monatojn antaŭ esti realvokita al Sudafriko fare de la estraro de la ANK.<ref>Mandela 1994, pp. 443–445; Lodge 2006, p. 100; Meredith 2010, p. 211; Smith 2010, pp. 261–262; Benneyworth 2011, pp. 91–93; Sampson 2011, pp. 169–170.</ref> ==Prizono== ===Aresto kaj proceso Rivonia: 1962–1964=== La 5-an de aŭgusto de [[1962]] li estis arestita en [[Howick]] kaj juĝita je 5-jara prizono pro neleĝaj eksterlandaj vojaĝoj kaj striko-instigo. Junie de [[1964]] li estis denove juĝita, tiufoje je ĝismorta prizono pro planita armita ribelo. La [[mallibereja puno]] estis plenumita sur la prizona [[Insulo Robben]], kiu situas en la [[Atlantika oceano]] antaŭ [[Kapurbo]]. [[Dosiero:1988 CPA 5971.jpg|eta|maldekstre|180px|"Nelson Mandela – porlibera luktanto en Sudafriko" en [[Rusa lingvo|rusa]] ĉe [[poŝtmarko]] de 1988 de la [[Soveta Unio]] date el la epoko de [[Miĥail Gorbaĉov|Gorbaĉov]].]] Mandela rifuzis en februaro de [[1985]] la proponon de liberiĝo, kunligita pri rezigno je la armita batalo. Li restis en la prizono ĝis februaro de [[1990]], kiam forta kampanjo de ANK kaj internacia premo rezultis en la liberigo de Mandela la 11-an de februaro. La ŝtata prezidento [[Frederik Willem de Klerk|F.W. de Klerk]] ebligis la liberigon kaj samtempe ordonis forigi la malpermeson de ANK. Mandela kaj de Klerk ricevis komune dum [[1993]] la [[Nobel-Premio pri Paco|Nobel-Premion pri Paco]]. ==Prezidento== En [[1994]] venkis ANK la unuan demokratian baloton kaj la 9-an de majo Nelson Mandela elektiĝis fare de la nova parlamento la unua nigra prezidento de Sud-Afriko. Kiel ŝtatestro kaj prezidento de ANK (julio [[1991]]–decembro [[1997]]) Mandela akiris internacian kaj enlandan estimon pro sia agado, nur kelkaj radikaluloj estis seniluziiĝintaj pro la akiritaj socialaj plibonigoj (antaŭ ĉio pro la nekapabla agado de registaro kontraŭ [[aidoso]]) kaj anoncis [[Konstitucio de Sud-Afriko]] en 1996. Mandela estis kritikita ankaŭ pro siaj amikoj kiel [[Fidel Castro]] kaj [[Muamar Kadafi]], kiujn li nomis siaj "batalkamaradoj". Ankaŭ lia decido en [[1998]], sendi sudafrikajn soldatojn al [[Lesoto]] (por forbati puĉon) restas disputata. Post sia retiriĝo kiel prezidento en junio de 1999, li agadis kiel advokato por socialaj kaj homrajtaj organizaĵoj. En [[2003]] li akre kritikis la Irak-politikon de [[George W. Bush]] kaj [[Tony Blair]]. == Persona vivo == Mandela edziĝis trifoje. Li divorcis de sia unua edzino Evelyn Ntoko Mase en [[1957]] post 13-jara geedzeco. Li disiĝis de sia dua edzino [[Winnie Madikizela-Mandela|Winnie Madikizela]] post 38-jara geedzeco en [[1992]] kaj divorcis en [[1996]]. Li geedziĝis je sia 80-jara naskiĝtago kun [[Graça Machel]], vidvino de [[Samora Machel]], iama prezidento de [[Mozambiko]] kaj ANC-apoganto, kiu estis mortinta antaŭ 15 jaroj en aviadila akcidento. ==Politika ideologio== [[Dosiero:Bill-Clinton-with-Nelson-Mandela.jpg|eta|Mandela kaj Clinton.]] Mandela identiĝis kiel kaj [[Afrika naciismo|afrika naciisto]], nome ideologia sinteno kiun li tenis ekde sia aliĝo al la ANK,<ref>Benson 1986, pp. 25, 232; Lodge 2006, p. 220; Meredith 2010, p. 241; Sampson 2011, pp. 37, 584.</ref> kaj kiel socialisto.<ref>Benson 1986, pp. 231–232; Smith 2010, p. 231.</ref> Le estis praktikcela politikisto, pli ol intelektula fakulo aŭ politika teoriulo.<ref>Boehmer 2008, p. 13; Barnard 2014, p. 14.</ref> Laŭ biografiisto Tom Lodge, "por Mandela, politiko temis ĉiam pri realigo de historioj, pri farado de rakontoj, pri morale ekzemplaj kondutoj, kaj nur duarange pri ideologia rigardo, pli pri rimedoj ol pri finaj celoj."{{sfn|Lodge|2006|p=ix}} La historiisto Sabelo J. Ndlovu-Gatsheni priskribis Mandela kiel "liberala afrika naciisto–malkoloniiga humanisto",{{sfn|Ndlovu-Gatsheni|2014|p=907}} dum la [[politika analizisto]] Raymond Suttner avertis kontraŭ etikedigo de Mandela kiel liberala kaj asertis, ke Mandela montris "hibridan soci-politikan manieron".{{sfn|Suttner|2007|p=122}} Mandela adoptis kelkajn el siaj politikaj ideoj el aliaj pensuloj — inter kiuj hindiaj sendependigaj estroj kiel Gandhi kaj Nehru, aktivuloj de la afrik-usonaj [[civilaj rajtoj]], kaj afrikaj naciistoj kiel [[Kwame Nkrumah|Nkrumah]] — kaj aplikis ilin al la situacio de Sudafriko. Samtempe li malakceptis aliajn aspektojn de iliaj pensaroj, kiel la kontraŭ-blankuloj sento de multaj afrikaj naciistoj.{{sfn|Boehmer|2008|p=109}} Farante tion li sintezis kaj kontraŭ-kulturajn kaj hegemoniajn konsiderojn, ekzemple skizante ideojn el la tiam dominanta [[Afrikaneroj|afrikanera naciismo]] promociante ĝian kontraŭ-apartisman vidon.{{sfn|Boehmer|2008|p=102}} Lia politika disvolviĝo estis tre forte influita de sia juraj edukado kaj praktiko, partikulart pro sia espero atingi ŝanĝojn ne pere de violento sed pere de "jura revolucio".{{sfn|Lodge|2006|p=viii}} Laŭlonge de sia vivo, li ekdefendis vojon de ne-violento, poste li turnis sin al violento, kaj poste finfine adoptis ne-violentan alproksimiĝon al negocado kaj reamikiĝo.{{sfn|Boehmer|2008|p=107}} Kiam li turnis sin al violento, li faris tion ĉar ne vidis alternativon, kaj estis ĉiam pragmata prie, perceptante ĝin kiel rimedo por devigi la kontraŭon al negoctablo.{{sfn|Boehmer|2008|pp=105, 108}} Li klopodis celi simbolojn de la superregado fare de blankuloj kaj de la rasisma subpremado pli ol la blankulojn mem kiel individuoj, kaj ege deziris ne malfermi rasamiliton en Sudafriko.{{sfn|Ndlovu-Gatsheni|2014|p=914}} Tiu akcepto uzi violenton distingas Mandela disde la ideologio de [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhismo]], kun kiu kelkaj komentistoj klopodis asociigi lin.{{sfn|Suttner|2007|pp=119–120}} ===Demokratio=== [[Dosiero:Experience ubuntu.ogg|eta|260px|maldekstre|Nelson Mandela klarigas la koncepton de Ubuntu.]] Kvankam li prezentiĝis ofte aŭtokratie en kelkaj diskursoj, Mandela estis arda kredanto en demokractio kaj akceptis majoritatajn decidojn eĉ kiam li tute malkonsentis kun tiuj.{{sfn|Sampson|2011|p=433}} Li montris engaĝiĝon al la valoroj de demokratio kaj de homaj rajtoj ekde almenaŭ la 1960-aj jaroj.{{sfn|Ndlovu-Gatsheni|2014|pp=906–907}} Li estis konvinkita ke "inkluziveco, respondeco kaj esprimlibereco" estas la fundamentoj de demokratio,{{sfn|Battersby|2011|p=605}} kaj klare kredis en la [[Jurnaturalismo|naturaj]] kaj homaj rajtoj.{{sfn|Kalumba|1995|p=162}} Suttner argumentis, ke estas "du manieroj de estreco" kiujn Mandela adoptis. Unuflanke li aliĝis al ideoj pri kolektiva estreco, kvankam aliflanke li kredis, ke estas situacioj en kiuj estro devas esti decidiga kaj decidema kaj agadi senkonsule al aliuloj por atingi partikularan celon.{{sfn|Suttner|2007|pp=113–114}} Laŭ Lodge, la politika pensaro de Mandela montris tensiojn inter lia subteno de la [[liberalismo|liberala demokratio]] kaj la antaŭ-koloniaj afrikaj formoj de konsenta decidfarado.{{sfn|Lodge|2006|p=xi}} Li estis admiranto de la brit-stila [[parlamenta demokratio]],{{sfn|Ndlovu-Gatsheni|2014|p=907}} kaj asertis, ke "Mi vidas la Britan Parlamenton kiel la plej demokrata institucio en la mondo, kaj la sendependeco kaj senpartieco de ties justica sistemo ĉiam okazigis mian admiradon."{{sfn|Ndlovu-Gatsheni|2014|p=907}} Tiukadre li estis priskribita kiel engaĝiĝinta al "eŭrop-nordamerika modernisma projekto de emancipiĝo", io kio distingas lin disde aliaj afrikaj naciistaj kaj socialistaj estroj kiel Nyerere kiuj dubis aliĝi al stiloj de demokratia regomaniero kiuj estis okcidentaj, pli ol afrikaj, en origino.{{sfn|Ndlovu-Gatsheni|2014|p=907}} Mandela tamen ankaŭ montris admiron por tio kion li konsideris indiĝenaj formoj de demokratio, priskribante la tradician socian regomanieron de [[Kosoj]] kiel "demokratio en sia plej pura formo".{{sfn|Ndlovu-Gatsheni|2014|p=907}} Li parolis ankaŭ pri influa afrika etika tendenco, nome [[Ubuntu (filozofio)|Ubuntu]], kiu estas [[Ngunoj|Ngnunlingva termino]] kun la signifo "persono estas persono tra aliaj personoj" aŭ "mi estas ĉar ni estas."{{sfn|Oppenheim|2012|pp=369–370}} ===Socialismo kaj marksismo=== [[Dosiero:Nelson Mandela tributes in Parliament Square - London - DSCF0404.jpg|eta|Floroj proponitaj antaŭ la Statuo de Nelson Mandela, ''Parliament Square'', Londono, post lia morto.]] Mandela defendis la finan establon de senklasa socio,<ref>Benson 1986, pp. 231, 232; Ellis 2016, p. 7.</ref> kaj Sampson priskribis lin kiel "malferme opozicia al kapitalismo, privata terposedeco kaj la povo de riĉuloj".{{sfn|Sampson|2011|p=298}} Mandela estis influita de [[Marksismo]], kaj dum la revolucio li arde proponis [[Marksismo|sciencan socialismon]].{{sfn|Sampson|2011|p=282}} Li neis esti komunisto en la Proceso pro Perfido,<ref>Mandela 1994, p. 365; Sampson 2011, pp. 135–138.</ref> kaj eltenis tion kaj poste parolante al ĵurnalistoj,{{sfn|Benson|1986|p=232}} kaj en sia membiografio.{{sfn|Ellis|2016|p=18}} Laŭ la sociologo Craig Soudien, "kvankam simpatia Mandela al socialismo, komunisto li ne estis."{{sfn|Soudien|2015|p=361}} Kontraste, la biografo David Jones Smith asertis, ke Mandela "aliĝis kaj al komunismo kaj al komunistoj" fine de la 1950-aj jaroj kaj komence de la 1960-aj jaroj,{{sfn|Smith|2010|pp=217–218}} dum la historiisto Stephen Ellis komentis, ke Mandela estis asimilinta multon de la [[Marksismo-leninismo|marksism-leninisma]] ideologio ĉirkaŭ 1960.{{sfn|Ellis|2016|p=7}} Ellis ankaŭ trovis pruvaron, ke Mandela estis estinta aktiva membro de la [[Sudafrika Komunista Partio]] dum la fino de la [[1950-aj jaroj]] kaj komenco de la 1960-aj jaroj,{{sfn|Ellis|2011|pp=667–668}} io kio estis konfirmita post lia morto kaj fare de la ANK kaj fare de la SACP, kaj tiu lasta klarigis, ke li ne nur estis membro de la partio, sed ankaŭ servis en ties Centra Komitato.<ref name="Mandela'sCommunism"/> Lia membreco estis kaŝita de la ANK, konscie ke la kono de iama aliĝo de Mandela en la SACP povus esti malprofita en iliaj klopodoj altiri subtenon el okcidentaj landoj.{{sfn|Ellis|2016|p=17}} La rigardo de Mandela al tiuj okcidentaj registaroj diferencis tamen el tiuj de Marksist–Leninistoj, ĉar li ne kredis, ke ili estas kontraŭ-demokrataj aŭ reakciaj kaj restis engaĝita al la demokratiaj sistemoj de regado.{{sfn|Smith|2010|p=231}} La Ĉarto de Libereco de 1955, kiun Mandela estis helpinta krei, alvokis por la [[ŝtatigo]] de bankoj, orminoj kaj tero, por sekurigi egalecan distribuadon de riĉeco.{{sfn|Kalumba|1995|pp=164–165}} Spite tiujn kredojn, Mandela iniciatis programon de [[privatigo]] dum sia prezidenteco kongrue kun la tiamaj tendencoj en aliaj landoj.{{sfn|Freund|2014|p=294}} Oni ripete sugestis, ke Mandela estus preferinta disvolvigi [[socialdemokratio|socialdemokratan]] ekonomion en Sudafrikon sed ke tio ne estis farebla kiel rezulto de la internacia politiko kaj la ekonomia situacio dum la komenco de la 1990-aj jaroj.{{sfn|Freund|2014|p=294}} Tiu decido estis parte influita pro la falo de la [[Socialisma ŝtato|socialismaj ŝtatoj]] en la Sovetunio kaj en la [[Orienta Bloko]] dum la komenco de la 1990-aj jaroj.{{sfn|Sampson|2011|pp=433–435}} == Verko == Li mem verkis sian biografion: "Long walk to freedom", "Longa marŝado al libereco" kaj "[[Ubuntu (filozofio)|Ubuntu]]". == Vidu ankaŭ == * [[Apartismo]] aŭ rasapartismo * [[Rasismo]] * [[Suda Afriko]] * [[Sudafriko]] * [[Tutafrikismo]] ==Referencoj== {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * Barnard, Rita (2014). "Introduction". En Rita Barnard (eld.). The Cambridge Companion to Nelson Mandela. Cambridge: Cambridge University Press. pp.&nbsp;1–26. ISBN 978-1-107-01311-7. * Battersby, John (2011). "Afterword: Living Legend, Living Statue". En Anthony Sampson. Mandela: The Authorised Biography. London: HarperCollins. pp.&nbsp;587–610. ISBN 978-0007437979. * Benneyworth, Garth (2011). "Armed and Trained: Nelson Mandela's 1962 Military Mission as Commander in Chief of Umkhonto we Sizwe and Provenance for his Buried Makarov Pistol". South African Historical Journal. 63 (1): 78–101. doi:10.1080/02582473.2011.549375. S2CID 144616007. * Benson, Mary (1986). Nelson Mandela. Harmondsworth: Penguin Books. ISBN 978-0-14-008941-7. * Boehmer, Elleke (2008). Nelson Mandela: A Very Short Introduction. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-280301-6. * Ellis, Stephen (2011). "The Genesis of the ANC's Armed Struggle in South Africa 1948–1961". Journal of Southern African Studies 37 (4): 657–676. doi:10.1080/03057070.2011.592659. * Forster, Dion (2014). "Mandela and the Methodists: Faith, Fallacy and Fact". Studia Historiae Ecclesiasticae. 40: 87–115. * Freund, Bill (2014). "The Shadow of Nelson Mandela, 1918–2013". African Political Economy. 41 (140): 292–296. doi:10.1080/03056244.2014.883111. S2CID 153570087. * Guiloineau, Jean; Rowe, Joseph (2002). Nelson Mandela: The Early Life of Rolihlahla Madiba. Berkeley: North Atlantic Books. pp.&nbsp;9–26. ISBN 1-55643-417-0. [http://books.google.com/?id=4iKSlwuya1YC&pg=PA9#v=onepage&q&f=false] * Herbst, Jeffrey (2003). "The Nature of South African Democracy: Political Dominance and Economic Inequality". En Theodore K. Rabb, Ezra N. Suleiman. The Making and Unmaking of Democracy: Lessons from History and World Politics. London: Routledge. pp.&nbsp;206–224. ISBN 978-0-415-93381-0. * Mafela, Munzhedzi James (2008). "The Revelation of African Culture in "Long Walk to Freedom"". En Anna Haebich, Frances Peters-Little, Peter Read. Indigenous Biography and Autobiography. Sydney: Humanities Research Centre, Australian National University. [http://epress.anu.edu.au/aborig_history/indigenous_biog/mobile_devices/ch08.html#d0e6318] * Houston, Gregory; Muthien, Yvonne (2000). "Democracy and Governance in Transition". En Yvonne Muthien, Meshack Khosa and Bernard Magubane. Democracy and Governance Review: Mandela's Legacy 1994–1999. Pretoria: Human Sciences Research Council Press. pp.&nbsp;37–68. ISBN 978-0-7969-1970-0. * Kalumba, Kibujjo M. (1995). "The Political Philosophy of Nelson Mandela: A Primer". Journal of Social Philosophy 26 (3): 161–171. doi:10.1111/j.1467-9833.1995.tb00092.x. * Lodge, Tom (2006). Mandela: A Critical Life. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-921935-3. * Mafela, Munzhedzi James (2008). [https://web.archive.org/web/20130724060728/http://epress.anu.edu.au/aborig_history/indigenous_biog/mobile_devices/ch08.html#d0e6318 "The Revelation of African Culture in Long Walk to Freedom".] En Anna Haebich; Frances Peters-Little; Peter Read (eds.). Indigenous Biography and Autobiography. Sydney: Humanities Research Centre, Australian National University. pp.&nbsp;99–107. Arkivita el la originalo en 24a de Julio 2013. Alirita en 15a de Junio 2013. * Mandela, Nelson (1994). Long Walk to Freedom Volume I: 1918–1962. Little, Brown and Company. ISBN 978-0-7540-8723-6. * Mandela, Nelson (2004) [1994]. Long Walk to Freedom Volume II: 1962–1994. London: BBC AudioBooks and Time Warner Books Ltd. ISBN 978-0-7540-8724-3. * Meer, Fatima (1988). Higher than Hope: The Authorized Biography of Nelson Mandela. London: Hamish Hamilton. ISBN 978-0-241-12787-2. * Meredith, Martin (2010). Mandela: A Biography. New York: PublicAffairs. ISBN 978-1-58648-832-1. * Muthien, Yvonne; Khosa, Meshack; Magubane, Bernard (2000). "Democracy and Governance in Transition". En Yvonne Muthien, Meshack Khosa and Bernard Magubane. Democracy and Governance Review: Mandela's Legacy 1994–1999. Pretoria: Human Sciences Research Council Press. pp.&nbsp;361–374. ISBN 978-0-7969-1970-0. * Ndlovu-Gatsheni, Sabelo J. (2014). "From a 'Terrorist' to Global Icon: A Critical Decolonial Ethical Tribute to Nelson Rolihlahla Mandela of South Africa". Third World Quarterly. 35 (6): 905–921. doi:10.1080/01436597.2014.907703. S2CID 144338285. * Oppenheim, Claire E. (2012). [https://www.mdpi.com/2077-1444/3/2/369 "Nelson Mandela and the Power of Ubuntu".] Religions. 3 (2): 369–388. doi:10.3390/rel3020369. * Sampson, Anthony (2011) [1999]. Mandela: The Authorised Biography. London: HarperCollins. ISBN 978-0007437979. * Smith, David James (2010). Young Mandela. London: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 978-0-297-85524-8. * Soudien, Crain (2015). "Nelson Mandela, Robben Island and the Imagination of a New South Africa". Journal of Southern African Studies. 41 (2): 353–366. doi:10.1080/03057070.2015.1012915. S2CID 143225875. * Suttner, Raymond (2007). "(Mis)Understanding Nelson Mandela". African Historical Review. 39 (2): 107–130. doi:10.1080/17532520701786202. S2CID 218645921. * Suttner, Raymond (2014). "Nelson Mandela's Masculinities". African Identities. 12 (3–4): 342–356. doi:10.1080/14725843.2015.1009623. S2CID 145448829. * Suttner, Raymond (2016). "'I Was Not Born With a Hunger to Be Free': Nelson Mandela's Early Journeys towards Political Awareness". Journal of Asian and African Studies. 51 (1): 17–31. doi:10.1177/0021909614541973. S2CID 144447985. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Nelson Mandela|n=Kategorio:Nelson Mandela}} * [http://www.anc.org.za/people/mandela.html Biografio en la retejo de la Afrika Nacia Kongreso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040610081033/http://www.anc.org.za/people/mandela.html |date=2004-06-10 }} * [http://mirejo3.blogspot.com/2013/08/mandela.html Pri Mandela en la dulingva blogo de [[Mireille Grosjean]].] * [http://mirejo3.blogspot.ch/2010/02/mandela-11-fe.html Pri Mandela en la dulingva blogo de Mireille Grosjean]. En tiu ĉapitro eblas legi en fr kaj eo la du lastajn paĝojn de lia verko "Longa marŝado al libereco" * [http://archive.nelsonmandela.org/ Nelson Mandela Centre of Memory] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210110133356/http://archive.nelsonmandela.org/ |date=2021-01-10 }} * [http://www.nelsonmandelachildrensfund.com/ Nelson Mandela Children's Fund] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210125000203/http://www.nelsonmandelachildrensfund.com/ |date=2021-01-25 }} * [http://www.nelsonmandela.org/ Nelson Mandela Foundation] * [http://www.mandelarhodes.org/ Mandela Rhodes Foundation] * [http://www.theelders.org/ The Elders] * [http://www.nelsonmandelamuseum.org.za/ Nelson Mandela Museum] * [http://www.mandeladay.com/ Nelson Mandela Day] * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/nesubigita-invictus-forta-filmo-pri.html | titolo = Nesubigita (Invictus): forta filmo pri volo kaj pardono | titolo-aldono = | alirdato = 2018-05-26 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2012-10-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180526151156/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/nesubigita-invictus-forta-filmo-pri.html | arkivdato = 2018-05-26 | citaĵo = }} ''(pri filmo «Invictus», bildiganta Nelson Mandela)'' * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Nelson Mandela|revizio=1032649240}} {{havenda artikolo}} {{Nobel-premio pri paco}} {{Vivtempo|Mandela, Nelson}} {{Bibliotekoj|PeEnEo=27303|PND=118730541|LCCN=n/85/153068|VIAF=98029748|TSURL=viaf/98029748}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco]] [[Kategorio:Sudafrikaj politikistoj]] [[Kategorio:Sudafrikaj komunistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Sudafriko]] [[Kategorio:Senperforto]] [[Kategorio:Apartismo]] [[Kategorio:Familio Mandela]] [[Kategorio:Sudafrikaj aktivuloj]] [[Kategorio:Saĥarov-Premio gajnintoj]] [[Kategorio: Homaj Rajtoj]] tnxdlggarbcz2s8i0hpnemaa0iqm0bu 0 28675 9384917 9373788 2026-05-27T09:37:32Z Sj1mor 12103 9384917 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=inventisto|unuo de povumo|Vato (mezurunuo)|apa=Vato}} {{Informkesto sciencisto |loko de morto=[[Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando|Unuiĝinta Reĝlando<br/> de Granda Britio kaj Irlando]]}} '''James WATT''' [pron: ''Ĝejms Ŭat''], esperantigita '''VATO''' aŭ '''VATTO''' (naskiĝis la {{daton|19|januaro|1736}}, mortis la {{daton|19|aŭgusto|1819}}), membro de la [[Reĝa Societo de Londono|RSL]] kaj de la [[Reĝa Societo de Edinburgo|RSE]], estis [[Skotlando|skota]] maŝinkonstruisto, [[Mekanika inĝenierarto|mekanika inĝeniero]] kaj [[inventisto]]. Li konstruis la unuan vaste uzeblan [[vapormaŝino]]n. Fakte liaj plibonigoj faritaj al la maŝino de [[Thomas Newcomen|Newcomen]] estis fundamenta al la ŝanĝoj alportitaj de la [[Industria Revolucio]], kaj en lia denaska [[Granda Britio]] kaj en la cetero de la mondo. [[Dosiero:Watt James von Breda.jpg|maldekstra|200px|eta|''James Watt'' de Carl Frederik von Breda.]] Dum laborado kiel ilfabrikisto por la [[Universitato de Glasgovo]], Watt interesiĝis en la [[teknologio]] de [[vapormaŝino]]j. Li konstatis, ke tiutempaj motordezajnoj elspezis grandan kvanton da [[energio]] per ripetita malvarmigo kaj revarmigo de la [[cilindro (motoro)|cilindro]]. Watt enkondukis motoran plibonigon, nome separatan [[Kondensilo (vaporo)|kondensilon]], kiu evitis tiun perdon de energio kaj radikale plibonigis la energion, [[Meĥaniko|meĥanikan efikecon]], kaj [[Kosto|kost-efikecon]] de vapormaŝinoj. Eventuale li adaptis sian motoron por produkti [[Rotacio|turnan movon]], ege plilarĝigante ties uzadon krom por [[pumpilo]]j. Watt klopodis komercigi sian [[Invento|inventon]], sed li spertis grandajn financajn malfacilaĵojn ĝis li eniris al partnerecon kun [[Matthew Boulton]] en 1775. La nova firmao [[Boulton and Watt]] estis eventuale tre sukcesa kaj Watt riĉiĝis. En sia retireco, Watt pludisvolvigis novajn inventojn kvankam neniu estis tiom grava kion lia vapormaŝino. Li mortiĝis en 1819 je aĝo de 83. Li disvolvigis la koncepton de [[ĉevalpovo]],<ref>{{citaĵo el la reto||url=http://www.egr.msu.edu/~lira/supp/steam/wattbio.html|titolo=Biography of James Watt|lasta=Lira|unua=Carl|jaro=2001|eldonisto=egr.msu.edu|alirdato=5a de Julio 2010}}</ref> kaj la [[mezurunuo]] establita de la [[internacia sistemo de unuoj]] kiel unuo de energio nome [[vato (unuo)|vato]] estas nomata laŭ li. ==Biografio== === Ekvivo kaj edukado === James Watt naskiĝis la 19an de Januaro 1736 en [[Greenock]] apud [[Glasgow]] ĉe la historia [[Renfrewshire]], nome [[marhaveno]] ĉe la profunda [[rio]] ''Firth of Clyde'', kiel la plej aĝa el kvin survivantaj filoj de Agnes Muirhead (1703–1755) kaj James Watt (1698–1782).<ref name="Tann" > Tann, Jennifer (2013) [2004]. "Watt, James (1736–1819)". ''Oxford Dictionary of National Biography'' (reta eld.). Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/28880. </ref><ref name="thurston-growth-steam-engine">{{citaĵo el libro||lasta=Thurston|unua=Robert Henry|titolo=A history of the growth of the steam-engine|url=http://books.google.com/?id=HguRSvxVtuAC&printsec=frontcover#v=onepage&q|serio=The International Scientific Series|jaro=1878|eldoninto=D. Appleton and Company|loko=New York|paĝo=80}}</ref> Lia patro estis [[Ŝipkonstruado|ŝipkonstruisto]], ŝipposedanto kaj dunganto, kaj servis kiel urba ĉefa ''baillie'' (alta estrarano),<ref name="Tann" /><ref name="muuirhead-life-james-watt">{{citaĵo el libro||url=http://books.google.com/?id=aA5VAAAAMAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q|lasta=Muirhead|unua=James Patrick|titolo=The life of James Watt: with selections from his correspondence|eldono=2|jaro=1859|eldoninto=John Murray|paĝo=10}}</ref> dum lia patrino, nome Agnes Muirhead, venis el altranga familio kaj estis bone edukita. La riĉo de la familio Watt devenis parte el komerco fare de la patro de Watts pri [[sklavo]]j kaj sklav-produktitaj varoj.<ref> Lisa Williams, [https://www.nationalgalleries.org/art-and-artists/features/remaking-our-histories-scotland-slavery-and-empire "Scotland and Slavery",] National Galleries Scotland, 9a de Oktobro 2020. Alirita la 1an de Decembro 2021. </ref> Ambaŭ gepatroj de James estis [[presbiteriano]]j kaj fortaj subtenantoj el la branĉo de ''covenanter''.<ref name="klooster-icons">{{citaĵo el libro||lasta=Klooster|unua=John W.|titolo=Icons of invention: the makers of the modern world from Gutenberg to Gates|url=http://books.google.com/?id=WKuG-VIwID8C&printsec=frontcover#v=onepage&q|serio=Icons of invention|volumo=1|jaro=2009|eldoninto=ABC-CLIO|ISBN=978-0-313-34743-6|paĝo=30}}</ref> La avo de Watt, nome Thomas Watt (1642–1734), estis matematika instruisto kaj ''baillie'' ĉe Baronejo de Cartsburn.<ref>{{citaĵo el libro||url=http://books.google.com/?id=aA5VAAAAMAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q|lasta=Muirhead|unua=James Patrick|titolo=The life of James Watt: with selections from his correspondence|eldono=2|jaro=1859|eldoninto=John Murray|paĝo=4,7}}</ref> Spite la edukon el tre religiaj gepatroj, li poste iĝos [[Diismo|diisto]].<ref name="Clarendon press">{{citaĵo el libro||titolo=James Watt and the steam engine: the memorial volume prepared for the Committee of the Watt centenary commemoration at Birmingham 1919|jaro=1927|eldoninto=Clarendon press|unua=Henry Winram |lasta=Dickinson|first2= Rhys |last2=Jenkins|last3= Committee of the Watt Centenary Commemoration|paĝo=78|citaĵo=It is difficult to say anything as to Watt's religious belief, further than that he was a Deist.}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto||titolo=A Biographical Dictionary of Ancient, Medieval, and Modern Freethinkers|url=http://www.infidels.org/library/historical/joseph_mccabe/dictionary.html|eldonisto=Haldeman-Julius Publications|alirdato=17a de Aŭgusto 2012|unua=Joseph |lasta=McCabe|jaro=1945|citaĵo=He made such improvement in the crude steam-engine that had been invented before his time that he is usually described as the inventor. "His many and most valuable inventions must always place him among the leading benefactors of mankind," says the account of him in the ''Dictionary of National Biography''. He was an accomplished man. He knew Greek, Latin, French, German and Italian and was very friendly with the great freethinking French scientists. Andrew Carnegie has written a life of him and describes him as a deist who never went to church.}}</ref>. Dum sia junaĝo li ofte estis malsana (kaj suferis kapdoloron dum sia tuta vivo),<ref name="Tann" /><ref> [[Samuel Smiles|Smiles, Samuel]] (1904). [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.173811/page/n21/mode/2up?view=theater ''Lives of the Engineers'' (popola eld.).] London: John Murray. p. 12. Alirita la 9an de Decembro 2017. </ref> kaj ĉar li dum longa tempo ne povis viziti lernejon, liaj gepatroj donis al li [[Hejminstruo|instruojn hejme]]. La patrino instruis al li legi kaj skribi kaj la patro, kiu laboris kiel komercisto, kaj konstruisto de ŝipoj kaj de maristaj instrumentoj, donis al li sciojn pri [[matematiko]], teknika desegnado kaj konstruado. Li poste aliris al la Lernejo de Greenock.<ref>{{citaĵo el libro||lasta=Tann|unua=Jennifer|titolo=Oxford Dictionary of National Biography|eldoninto=Oxford University Press|loko=Oxford, England|jaro=2004|ĉapitro=James Watt (1736–1819)}}</ref> Li montris dekomence grandan mankapablon, inĝenieran lertecon kaj komprenon por matematiko, dum [[Latino]] kaj [[Antikva greka|Greka]] malinteresis al li. [[File:James-watt-1736-1819-engineer-inventor-of-the-stea.jpg|thumb|James Watt fare de pentristo John Partridge, laŭ Sir William Beechey (1806)<ref>{{cite book|last1=Annan|first1=Thomas|title=Illustrated catalogue of the exhibition of portraits on loan in the new galleries of art, Corporation buildings, Sauchiehall Street|date=1868|publisher=Glasgow Art Gallery and Museum|location=Glasgow|page=90|url=https://archive.org/stream/illustratedcatal00anna#page/90/mode/2up/search/watt|access-date=4a de Decembro 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=James Watt, 1736 – 1819. Engineer, inventor of the steam engine|url=https://www.nationalgalleries.org/art-and-artists/4074/james-watt-1736-1819-engineer-inventor-steam-engine|website=Scottish National Portrait Gallery|access-date=5a de Decembro 2017}}</ref>]] Elirinte el la lernejo, Watt laboris en la atelieroj de la negocoj de sia patro, montrante konsiderindajn kapablojn kaj lertecon por krei inĝenierajn modelojn. Post lia patro suferis negocajn malsukcesojn, Watt lasis Greenock por serĉi labordungadon en [[Glasgovo]] kiel produktanto de matematikaj instrumentoj.<ref name="Tann" /> En la jaro [[1754]] kiam li estis 18-jaraĝa, la patrino de Watt mortis kaj la sano de lia patro ekmalboniĝis. Watt veturis al [[Londono]] kaj tie plue lernis la produktadon de instrumentoj por matematikistoj dum unu jaro (1755–56); du jarojn poste li revenis al [[Skotlando]], kaj setliĝis en la ĉefa komerca urbo [[Glasgovo]], cele al kreado de sia propra negoco pri instrumentoj. Li estis ankoraŭ tre juna kaj, ne plenuminte plenan [[metilernanto|metilernadon]], li ne havis la kutimajn konektojn pere de iama majstro por establiĝi kiel kvalifita laboristo instrumentista. Watt saviĝis el tiu haltiĝo pere de la alveno el [[Jamajko]] de [[astronomio|astronomiaj instrumentoj]] hereditaj de Alexander al la [[Universitato de Glasgovo]] – instrumentoj kiuj postulus atentadon de fakuloj.<ref>Marshall (1925), Ĉapitro 3.</ref> Watt restaŭris ilin ĝis funkcianta kondiĉo kaj estis pagita. Tiuj instrumentoj estis finfine instalitaj en la Observatorio Macfarlane. Sekve, tri profesoroj proponis al li la oportunon por krei malgrandan atelieron ene de la universitato. Li estis iniciatita en 1757 kaj du el la profesoroj, nome la [[fizikisto]] kaj la [[kemiisto]] [[Joseph Black]] kaj la fama ekonomikisto [[Adam Smith]], amikiĝis kun Watt.<ref> {{cite book |title=Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black |year=1970 |url=https://archive.org/details/partnersinscienc0000robi |url-access=registration |last1=Robinson |first1= Eric |last2=McKie |first2= Doublas |location= Cambridge, Massachusetts }} </ref> Dekomence, li laboris por bontenado kaj reparado de sciencaj instrumentoj uzataj en la universitato, helpante per demonstraciaĵoj, kaj disvastigante la produktadon de [[kvadranto]]j (angulmezuriloj. Li faris kaj reparis latunajn [[oktanto|reflektantajn kvadrantojn]], paralelajn [[rektilo]]jn, [[Pesilo (mezurilo)|pezoskalilojn]], partojn por [[teleskopo]]j, kaj [[barometro]]j, inter aliaj iloj. [[Dosiero:Bust of James Watt.JPG|eta|maldekstre|Busto de Watt ĉe la [[Skota Nacia Portretgalerio]].]] Oni asertas false, ke li devis barakti por establiĝi en Glasgovo pro la opozicio de la glasgova institucio ''Trades House'', sed tiu mito estis komplete malmuntita fare de la historiisto [[iarchive:historyofhammerm00lums/page/n8|Harry Lumsden]]. La registroj el tiu periodo perdiĝis, sed oni scias, ke li povis labori kaj komerce komplete normale kiel kapabla kaj lerta [[Metalfarado|metalfaristo]] tiel ke la koncerna institucio "Incorporation of Hammermen" devis kontentiĝi, ke li plenumis iliajn postulojn por membreco.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/historyofhammerm00lums|title=History of the Hammermen of Glasgow; a study typical of Scottish craft life and organisation|last=Lumsden|first=Harry|publisher=A. Gardner|year=1912|location=Paisley|pages=[https://archive.org/details/historyofhammerm00lums/page/394 394]–404}}</ref> Oni scias ankaŭ, ke aliaj personoj en metalkomercado estis persekutitaj pro laborado ne estante membroj de la "Incorporation" eĉ ĝis la 19-a jarcento, kaj tiel evidentas, ke la reguloj jam estis definitive plenumigitaj kiam Watt estis komercanta kaj laborantea en la urbo. En 1759, li formis partnerecon kun Jon Craig, arkitekto kaj negocistoj, por fabriki kaj vendi serion de produktoj kiel muzikinstrumentoj kaj [[ludilo]]j. Tiu partnereco daŭris dum la sekvaj ses jaroj, kaj dungis ĝis 16 laboristoj. Craig mortis en 1765. Unu el la dungitoj, nome Alex Gardner, finfine ekkontrolis la negocon, kiu daŭris ĝis la 20-aj jarcento.<ref>Hills, vol. 1, pp. 103–15.</ref> En 1764, Watt edziĝis al sia kuzino Margaret (Peggy) Miller, kun kiu li havis kvin gefilojn, el kiuj nur du vivis ĝis matureco: nome James Watt Jr. (1769–1848) kaj Margaret (1767–1796). Lia edzino mortis dum nasko en 1773. En 1777, li edziĝis denove, tiam kun Ann MacGregor, filino de glasgova [[Tinkturo|tinkturisto]], kun kiu li havis du gefilojn: nome Gregory (1777–1804), kiu iĝis geologo kaj mineralogo,<ref>{{Cite book | last1 = Torrens | first1 = H. S. | chapter = The geological work of Gregory Watt, his travels with William Maclure in Italy (1801–1802), and Watt's "proto-geological" map of Italy (1804) | doi = 10.1130/2006.2411(11) |title=The Origins of Geology in Italy |series=Geological Society of America | volume = 411 | pages = 179–197 | year = 2006 | isbn = 0-8137-2411-2 }}</ref> kaj Janet (1779–1794). Ann mortis en 1832.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kZcsXTQntrkC&pg=PA1045|title=The Lunar Men: The Inventors of the Modern World 1730–1810|last=Uglow|first=Jenny|date=2011|publisher=[[Faber & Faber]]|isbn=978-0-571-26667-8|language=en}}</ref> Inter 1777 kaj 1790 li loĝis en Regent Place, [[Birmingamo]]. ===Watt kaj la [[Bolkruĉo|boligilo]]=== [[Dosiero:Wasserkessel01.jpeg|eta|220px|En tiu ĉi metala bolkruĉo la vaporforto funkciigas fajfilon.]] Estas populara historio, ke Watt inspiriĝis por inventi la [[vapormaŝino]]n vidante boliĝantan tekuirilon, kaj la vaporon puŝante la kovrilon supren kaj tiel montrante al Watt la povon de [[vaporo]]. Tiun historion oni rakontis laŭ multaj formoj; en kelkaj Watt estas junulo, en aliaj li estas pli aĝa, foje temas pri la teujo de lia patrino, foje de lia onklino. Watt fakte ne ''inventis'' la vapormotoron, kiel la historio sugestas, sed spektakle nur plibonigis la efikecon de jam ekzistanta [[Thomas Newcomen|motoro de Newcomen]] aldonante apartan [[kondensilo]]n. Tio estas malfacile klarigebla al ii kiu ne estas familiara kun la konceptoj de [[varmo]] kaj de varma efikeco. Ŝajnas, ke la historio estis kreita, eble fare de la filo de Watt, nome James Watt Jr., kaj daŭris ĉar estas facile komprenebla kaj memorebla por infanoj.<ref>{{cite journal |title=True Myths: James Watt's Kettle, His Condenser, and His Chemistry |last=Miller |first=D. P. |journal= ''History of Science'' |year=2004 |volume=42 |issue=3 |pages=333–360 [p. 334] |doi=10.1177/007327530404200304 |bibcode=2004HisSc..42..333M |s2cid=161722497 | issn=0073-2753}}</ref> Tiukadre, ĝi povas esti vidata kiel similaĵo al la historio de [[Isaac Newton#Gravito|Isaac Newton kaj la falanta pomo]] kaj lia malkovro de la [[gravito]]. Kvankam ĝi estis ofte diskredigita kiel [[mito]], la historio de Watt kaj la teujo havas faktan bazon. Klopodante por kompreni la [[termodinamiko]]n de varmo kaj vaporo, James Watt realigis multajn laboratoriajn eksperimentojn kaj liaj taglbroj registris, ke farante ilin, li uzis teujon kiel [[boligilo]]n por generi vaporon.<ref>{{cite book |title=Science and Technology in the Industrial Revolution |first1=A. E. |last1=Musson |first2=Eric |last2=Robinson |publisher=Manchester University Press |year=1969 |page=80 }}</ref> ===Komencaj eksperimentoj per vaporo=== [[File:James Eckford Lauder - James Watt and the Steam Engine- the Dawn of the Nineteenth Century - Google Art Project.jpg|thumb|left|James Eckford Lauder: ''James Watt kaj la vapormaŝino: la ekiĝo de la Deknaŭa Jarcento'', 1855.]] En 1759, amiko de Watt, nome John Robison, altiris sian atenton al la uzado de vaporo kiel fonto de [[Povumo|movopovo]].<ref name="Muirhead1858">{{cite book|last=Muirhead|first=James Patrick|title=The life of James Watt: with selections from his correspondence|url=https://archive.org/details/lifejameswattwi03muirgoog|access-date=17a de Aŭgusto 2011|year=1858|publisher=J. Murray|pages= [https://archive.org/details/lifejameswattwi03muirgoog/page/n99 74]–83}}</ref> La desegno de la motoro de Newcomen, uzita dum preskaŭ 50 jaroj por pumpi akvon el minejoj, estis ege ŝanĝita el sia unua realigo. Watt ekeksperimentis per vaporo, kvankam li neniam esti vidinta funkciantan vapormaŝinon. Li klopodis por konstrui modelon; ĝi malsukcesis funkciigi ĝin kontentige, sed li pluigis siajn eksperimentojn kaj eklegis ĉion kion li povis akiri prie. Li sukcesis konstati la gravon de la [[latenta varmo]] — nome la [[varmoenergio]] elsendita aŭ absorbita dum procezo de konstanta temperaturo — en la klopodoj por kompreni la motoron, kiun, nekonate al Watt, lia amiko [[Joseph Black]] estis malkovrinta kelkajn jarojn antaŭe. La malkovro de la vapormaŝino estis en tre primitiva stato, ĉar la scienco [[termodinamiko]] ne estos formaligita dum preskaŭ aliaj pliaj 100 jaroj. [[File:Watts First Condenser.jpg|thumb|170px|Origina kondensilo de Watt (Science Museum (Londono).]] En la jaro [[1763]] la loka universitato donis al James Watt la taskon, ripari vapormaŝinon evoluigitan de [[Thomas Newcomen]].<ref name="Muirhead1858" /> Eĉ post la riparado Watt rimarkis, ke la maŝino forkonsumis grandan kvanton da [[brulaĵo]] kaj apenaŭ donis efikon, nome ĉirkaŭ tri kvaronoj de la varma energio necesis por varmigi la [[Cilindro (motoro)|cilindron]] en ĉiu ciklo.<ref> Frazer, Persifor (1859). [https://books.google.es/books?id=o3oqAQAAIAAJ&pg=PA296&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''Journal of the Franklin Institute''.] pp. 296–297. Alirita la 17an de Aŭgusto 2011. </ref> Tiun energion oni elspezis ĉar, fine de la ciklo, oni injekciis malvarman akvon en la cilindron por [[Kondensado|kondensi]] la vaporon kaj redukti ties premon. Tiel, per ripetado de la varmigo kaj sekva malvarmigo de la cilindro, la maŝino perdis plej multoj de sia varma energio anstataŭ konverti ĝin en mekanika energio. La definitiva malkovra atingo de Watt alvenis al li en Majo 1765 kiam li promenis tra la parko Glasgow Green,<ref>Dickinson, p. 36.</ref> kaj venis al li la ideo kondensi la vaporon en aparta ĉambro for el la [[piŝto]], kaj reteni la temperaturon de la cilindro je la sama temperaturo dum li injekcias vaporon ĉirkaŭante ĝin per "vapormantelo".<ref name="FrazerPa1859"> Frazer, Persifor (1859). [https://books.google.es/books?id=o3oqAQAAIAAJ&pg=PA296&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Journal of the Franklin Institute.] pp. 296–297. Alirita la 17an de Aŭgusto 2011. </ref> Tiel, malmulta energio estis absorbita de la cilindro en ĉiu ciklo, kio faciligis la realigon atingi uzeblan energion. Watt sukcesis finkonstrui funkciantan modelon iom poste en tiu sama jaro. Spite al eventuale funkciebla desegno, estis ankoraŭ esencaj malfacilaĵoj por konstrui plen-skala motoron. Tio postulis plian [[kapitalo]]n, parto de kiu estis havigita de Black. Plia esenca apogo venis el John Roebuck, nome fondinto de fama ferfabriko ''Carron Iron Works'' proksima al [[Falkirk]], kun kiu li tiam formis novan partnerecon. Roebuck loĝis en Kinneil House ĉe Bo'ness, kaj dum tiu epoko Watt laborkis perfektiganta sian vapormaŝinon en kabano apuda al lia domo.<ref>{{cite book|last1=Salmon|first1=Thomas James|title=Borrowstounness and district, being historical sketches of Kinneil, Carriden, and Bo'ness, c. 1550–1850|date=1913|publisher=William Hodge and Co.|location=Edinburgh|pages=372–376|url=https://archive.org/stream/borrowstounnessd00salmrich#page/270/mode/2up|access-date=9a de Decembro 2017}}</ref> La ekstera strukturo de la kabano, kaj tre granda parto de unu el liaj projektoj, ankoraŭ ekzistis.<ref>"James Watt's Cottage", CANMORE. Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland. Alirita la 13an de Majo 2010.</ref> Post literaturaj studoj, interparoloj kun sciencistoj, kaj per tiu aro da eksperimentoj li finfine en [[1765]] sukcesis plibonigi la efikon de la vapormaŝino de 0,5 % al 2 %. La ĉefa malfacilaĵo estis en la kongrumaŝinigo de la piŝto kaj de la cilindro. Tiamaj [[Siderurgio|fer]]-laboristoj estis pli [[Forĝisto|forĝistecaj]] ol io kiel la nuntempaj [[maŝinisto]]j, kaj ne kapablis produkti la komponantoj kun sufiĉa precizeco. Oni devis elspezi multan kapitalon por akiri [[patento]]j por la invento de Watt. Baraktante por akiro de rimedoj, Watt devis serĉi laborpostenojn — unue kiel [[Termezurado|termezuristo]], poste kiel [[Konstrua inĝenierarto|konstruinĝeniero]] — dum ok jaroj.<ref>Hills, vol. I, pp. 180–293.</ref> Finfine en [[1769]] li unuafoje anoncis [[patento]]n. Ĝis [[1773]] la entreprenisto John Roebuck estis financante la inventojn de Watt, sed post lia [[bankroto]] [[Matthew Boulton]], kiu posedis Soho fabrikon, transprenis la financadon kaj akiris la patentorajtojn. Etendo de la patento ĝis 1800 estis sukcese akirita en 1775.<ref> ''James Watt's Fire Engines Patent Act 1775'' (15 Geo. 3. c. 61). Tiam, oni postulis parlamentan leĝon (''Act of Parliament'') por etendi patenton. </ref> Danke al Boulton, Watt finfine havis aliron al kelkaj el la plej bonaj ferlaboristoj en la mondo. La malfacilo de la fabrikado de granda cilindro kun tre forte kongruigita piŝto estis solvita de John Wilkinson, kiu estis disvolviginta precizajn borteknikojn por [[kanono|kanonfabrikado]] en Bersham, proksime de [[Wrexham]], [[Norda Kimrio]]. Kune, ili en [[1775]] fondis la firmaon ''[[Boulton and Watt]]'' apud [[Birmingham]], [[Anglio]], kiu daŭris 25 jarojn. Dum la sekvaj jaroj Watt konstante plibonigis siajn maŝinojn. === Unuaj motoroj === [[Dosiero:SteamEngine Boulton&Watt 1784.png|eta|maldekstre|Gravuraĵo de vapormaŝino de 1784 desegnita de [[Boulton and Watt]].]] En 1776, oni instalis kaj funkciigis la unuajn maŝinojn en komercaj entreprenoj. Tiuj unuaj motoroj estis uzataj por funkciigi pumpilojn kaj produktis nur reciprokan movadon alternan por movi la pumpilbastonojn de la fino de la fosto. The dezajno estis komerce sukcesa, kaj dum la sekvaj kvin jaroj, Watt estis tre okupita instalante pliajn maŝinojn, ĉefe en [[Kornvalo]], por pumpi akvon el la minoj. Tiujn fruajn maŝinojn ne fabrikis ''Boulton and Watt'', sed faris aliaj laŭ desegnoj faritaj de Watt, kiu servis en la rolo de [[Inĝeniero|konsultinĝeniero]]. La starigon de la maŝino kaj ties testadon superinspektis ja Watt, dekomence, kaj poste dungitoj de la firmao. Tiuj estis grandaj maŝinoj. La unua, por ekzemplo, havis cilindro kun diametro de 50&nbsp;coloj kaj ĝeneralan alton de ĉirkaŭ 24 futoj, kaj postulis la konstruadon de aparta konstruaĵo por hejmigi ĝin. ''Boulton and Watt'' ricevis ĉiujaran pagon, egale al unu triono de la valoro de la savita karbo kompare kun maŝino de Newcomen kiu plenumu saman laboron. La kampo de aplikado por la invento ege ampleksiĝis kiam Boulton instigis Watt konverti la reciprokan movadon de la piŝto por produkti [[Rotacio|rotacian energion]] por dispecigo, teksado kaj muelado. Kvankam [[kranko]] ŝajnis evidenta solvo por la konverto, ''Watt and Boulton'' estis bremsita per patento por tio, kies tenanto, nome James Pickard kaj liaj asociitoj proponis kruc-permesi la eksteran kondensilon. Watt obstine malakceptis tion kaj ili ĉirkaŭiris la patenton per sia "sunplaneda dentradaro" en 1781. Laŭlonge de la sekvaj ses jaroj, li faris aliajn plibonigojn kaj modifojn al la [[vapormaŝino]]. Duobl-aga motoro, en kiu la vaporo agadis alterne sur ambaŭ flankoj de la piŝto, estis unu el tiuj. Li priskribis metodojn por funkciigi la vaporon "ekspansie" (t.e., uzante vaporon je premoj multe super atmosfera premo). Li priskribis komponitan motoron, kiu konektis du aŭ pliajn motorojn. Ili atingis du pliajn patentojn por tiuj en 1781 kaj 1782. Konstante oni plibonigis nombrajn aliajn demarŝojn kiuj faciligis la fabrikadon kaj instaladon de tiuj motoroj. Unu el tiuj inkludis la uzadon de la vapor-indikilo kiu produktas informan indikon de la premo en la cilindro kontraŭ ties volumo, kio restis komerca sekreto. Alia grava invento, pri kiu Watt estis aparte fiera, estis la ligilon por paralela movado, kiu estas esenca en la duobl-agaj motoroj ĉar ĝi produktas la rektalinian movadon postulitan por la cilindra bastono kaj la pumpilo, el la konektita balanctrabo, kies pinto moviĝas laŭ cirkla [[Linio (geometrio)|arko]]. Tion oni patentis en 1784. Fluakcelila [[valvo]] por kontroli la energion de la motoro, kaj centrifuga regulilo, patentiĝis en 1788,<ref>{{cite book|last=Brown|first=Richard|title=Society and Economy in Modern Britain 1700–1850|url=https://archive.org/details/societyeconomymo00brow|url-access=limited|publisher=Routledge|location=London|year=1991|page=[https://archive.org/details/societyeconomymo00brow/page/n74 60]|isbn=978-0-203-40252-8}}</ref> por reteni ilin sekure. Tiuj plibonigoj kune produktis motoron kiu estis ĝis kvinfoje pli energiefikaj ol la motoro Newcomen. Pro la danĝero de nedezirata eksplodo ĉe la boligiloj, kiuj estis ankoraŭ en tre praa stato de disvolvigo, kaj la eventualaj sekvoj de eliraĵoj, Watt limigis sian uzadon de altprema vaporo – ĉiuj liaj motoroj uzis vaporon je preskaŭ atmosfera premo. ===Patentaj procesoj=== [[File:20070616 Dampfmaschine.jpg|thumb|Vapormaŝino konstruita de James Watt en 1848 en [[Freiberg (Saksio)|Freiberg]] en Germanio.]] Edward Bull ekkonstruis maŝinojn por ''Boulton and Watt'' en Kornvalo en [[1781]]. Ĉirkaŭ [[1792]], li ekfaris maŝinojn laŭ sia propra desegno, sed kiuj enhavis apartajn kondensilojn, kaj tiel kontraŭis la [[patento]]jn de Watt. Krome ankaŭ du fratoj, nome Jabez Carter Hornblower kaj Jonathan Hornblower Jnr. ekkonstruis maŝinojn ĉirkaŭ la sama tempo. Aliaj ekmodifis la motorojn de Newcomen aldonante kondensilon, kaj la minposedantoj en Kornvalo konvinkiĝis, ke la patento de Watt ne estu respektita. Ili ekhaltigis la pagojn al ''Boulton and Watt'', kio ĉirkaŭ 1795 estis falinta ĝis la plej malaltaj niveloj. El totalo de ŝulditaj 21 000 britaj pundoj (ekvivalenta al 2 310 000 de 2021, nur 2 500 estis ricevitaj. Watt estis devigita aliri al tribunaloj por procesigi siajn postulplendojn.<ref>Hills, vol. 3, ĉ. 5 kaj 6.</ref> Li unue plendis kontraŭ Bull en 1793. La ĵurio deklaris por Watt, sed la demandon ĉu aŭ ne la origina specifigo de la patento estas valida oni lasis por posta proceso. Dume, oni plendis kontraŭ la patentorompintoj, kio rezultis en tio, ke iliaj pago de la [[tantiemo]]j estu metitaj en [[kaŭcio]]. La proceso por determini la validecon de la specifigo kiu okazis la sekvan jaron estis nedefinitiva, sed la plendoj restis validaj kaj la patentorompintoj, escepte Jonathan Hornblower, ĉiu ekprocesigis siajn kazojn. Hornblower estis tuj procesita en 1799, kaj la kondamno estis klare en favoro de Watt. Ilia amiko John Wilkinson, kiu estis solvinta la problemon borante taŭgan cilindron, estis aparte komplika. Li estis stariginta ĉirkaŭ 20 maŝinojn ekster la scio de Boulton kaj Watts. Ili finale interkonsentis aranĝon en 1796.<ref>Roll, p. 158.</ref> Boulton kaj Watt neniam rekuperis ĉion kion oni ŝuldis al ili, sed la disputoj estis rekte aranĝitaj inter la partioj aŭ pere de [[arbitracio]]. Tiuj proceso estis tre kostaj kaj laŭ mono kaj laŭ tempo, sed finfine ili estis sukcesaj por la firmao. ===Kopimaŝino=== [[Dosiero:Portable Copying Machine by James Watt & Co.jpg|eta|maldekstre|Portebla kopimaŝino de James Watt & Co. ĉirkaŭ 1795.]] Antaŭ 1780, ne estis bona metodo por fari [[kopio]]jn de [[letero]]j aŭ [[desegno]]j. La nura metodo foje uzita estis mekanika aparato uzanta plurajn ligitajn skribilojn. Watt dekomence eksperimentis plibonigante tiun metodon, sed tuj rezignis de tiu alproksimiĝo, ĉar ĝi estis tro malkomforta. Li anstataŭe decidis klopodi por fizike transigi [[inko]]n el la antaŭa flanko de la originalo al la dorso de alia folio, trempita je solvaĵo, kaj premita al la originalo. La dua folio devis esti fajne maldika, por ke la inko estu vidata tra ĝi kiam la kopio estu eksponita al la lumo, tiel reproduktante la originalon precize.<ref>Hills, Vol. 2, pp. 190–211.</ref><ref>W. B. Proudfoot, ''Origin of Stencil Duplicating'', p. 21, citita ĉe Quaritch.com, 12a de Oktobro 2013.</ref> Watt ekdisvolvis la proceszon en 1779, kaj faris multajn eksperimentojn por formuli la inkon, elekti la maldikan paperon, dezajni metodon por malsekigi tiun specialan fajnan paperon, kaj fari premilon taŭga por apliki la ĝustan, kiu certigu la inkotransigon. Ĉio el tio postulis multajn eksperimentojn, sed li tuj havis sufiĉan sukceson por patenti la procezon unu jaron poste. Watt formis alian partnerecon kun Boulton (kiu havigis financadon) kaj [[James Keir]] (por administri la negocon) en firmao nomita ''James Watt and Co.'' La perfektigo de la invento postulis multan disvolvigan laboron antaŭ ĝi estu rutine uzata de aliuloj, sed tion oni faris laŭlonge de sekvaj malmultaj jaroj. Boulton kaj Watt transdonis siajn kunhavaĵojn al siaj filoj en 1794.<ref>Hills, vol. 3, p. 116.</ref> Ĝi iĝis komerca sukceso kaj estis amplekse uzata en oficejoj eĉ en la 20-a jarcento. ===Kemiaj eksperimentoj=== Ekde jam sufiĉe frue, Watt estis tre interesata en kemio. Fine de 1786, estante en Parizo, li atestis eksperimenton fare de [[Claude Louis Berthollet]] en kiu li reakciigis [[Klorida acido|kloridan acidon]] kun [[mangano|mangana duoksido]] por produkti [[kloro]]n. Li jam estis trovinta, ke [[akva solvaĵo]] de kloro povas [[lesivo|lesivi]] teksaĵojn, kaj estis publikiginta siajn trovaĵojn, kio starigis grandan intereson inter multaj eblaj rivaloj. Kiam Watt revenis al Britio, li ekeksperimentis tiukadre kun la espero trovi komerce funkcieblan procezon. Li malkovris, ke miksaĵo de salo, mangana duoksido kaj [[sulfata acido]] povas produkti kloron, kiun Watt kredis pli malmultekosta metodo. Li pasigis la kloron tra milda solvaĵo de [[alkalo]], kaj atingis malklaran solvaĵon kiu ŝajnis havi bonajn lesivajn proprecojn. Li tuj komunikis tiujn rezultojn al James McGrigor, sia bopatro, kiu estas lisivisto en Glasgovo. Krome, li klopodis por reteni sian metodon kiel sekreto.<ref>Hills, vol. 3, ch. 4.</ref> [[File:Watt apparatus 3.JPG|thumb|Scienca aparato desegnita de ''[[Boulton and Watt]]'' preparata por la medicina esplorejo ''Pneumatic Institution'' en [[Bristolo]].]] Kun McGrigor kaj lia edzino Annie, li ekpliigis la procezon, kaj en Marto 1788, McGrigor kapablis lesivi 1 500 jardojn (4 500 futojn) da drapoj kontentige. Ĉirkaŭ tiu epoko, ankaŭ Berthollet malkovris la procezon per salo kaj sulfata acido, kaj publikigis ĝin, tiel ke ĝi iĝis de publika kono. Multaj aliaj ekeksperimentis kaj plibonigis la procezon, kiu havis ankoraŭ multajn limigojn, el kiuj ne la plej malgrava estas la problemo transporti la likvaĵon. La rivaloj de Watt tuj superis lin en la disvolvigo de la procezo, kaj li rezignis el tiu konkurenco. Nur en 1799 estis kiam Charles Tennant patentis procezon por produkti solidan lesivan pulvoron (nome kalcia hipoklorito) kiu ja jam iĝis komerca sukceso. Ĉirkaŭ 1794, Watt estis elektita de Thomas Beddoes por fabriki aparatojn kiuj produktu, purajn kaj stokeblajn gasojn por uzado en la nova planita medicina esplorejo ''Pneumatic Institution'' ĉe Hotwells en [[Bristolo]]. Watt plue eksperimentis per variaj gasoj, sed ĉirkaŭ 1797, la medicina uzado de "artefaritaj aeroj" (artefaritaj gasoj) estis veninta al sakstrato.<ref>Hills, vol. 3, pp. 152–58.</ref> En [[1800]] li retiriĝis kaj transdonis siajn aferojn al siaj du filoj. Kune kun sia dua edzino li ekloĝis en la bieno Heathfield apud Birmingham, kie li en 1819 mortis. ==Bildaro== <gallery> Dosiero:James Watt - Statue - Birmingham - 2005-10-13.jpg|Vata statuo ekster Birmingham Centra Biblioteko Dosiero:Maquina vapor Watt ETSIIM.jpg|Vapormaŝino Heathfield Hall, Handsworth by Allen Edward Everitt.jpg|Pentraĵo de 1835 de "Heathfield", nome la hejmo de Watt en Handsworth, fare de Allen Edward Everitt. James Watt's Workshop.jpg|Ateliero de James Watt. </gallery> == Notoj == {{referencoj|2}} ==Referencoj== * "Some Unpublished Letters of James Watt" en ''Journal of Institution of Mechanical Engineers'' (London, 1915). * [[Andrew Carnegie|Carnegie, Andrew]], ''James Watt University Press of the Pacific'' (2001) (Represita el la eldono de 1913), ISBN 0-89875-578-6. * Dickinson, H. W. (1935). ''James Watt: Craftsman and Engineer''. Cambridge University Press. * Dickinson, H. W. kaj Hugh Pembroke Vowles, ''James Watt and the Industrial Revolution'' (publikigita en 1943, nova eldono de 1948 kaj represita en 1949. Publikigita ankaŭ en hispana kaj portugala (1944) fare de la [[British Council]]) * Hills, Rev. Dr. Richard L., ''James Watt'', Vol 1, His time in Scotland, 1736–1774 (2002); Vol 2, The years of toil, 1775–1785; Vol 3 Triumph through adversity 1785–1819. Landmark Publishing Ltd, ISBN 1-84306-045-0. * Hulse David K. (1999). ''The early development of the steam engine''. Leamington Spa, UK: TEE Publishing. pp.&nbsp;127–152. ISBN 1-85761-107-1. * Hulse David K. (2001). ''The development of rotary motion by steam power''. Leamington, UK: TEE Publishing Ltd. ISBN 1-85761-119-5. * Marsden, Ben. ''Watt's Perfect Engine'', Columbia University Press (New York, 2002) ISBN 0-231-13172-0. * Marshall, Thomas H. (1925), James Watt, [http://www.history.rochester.edu/steam/marshall/chapter3.html Chapter 3: Mathematical Instrument Maker] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051221105312/http://www.history.rochester.edu/steam/marshall/ |date=2005-12-21 }}, el [http://www.history.rochester.edu/steam Steam Engine Library] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051212142412/http://www.history.rochester.edu/steam/ |date=2005-12-12 }} de la Departamento de Historio de la [[Universitato de Roĉestro]] * Marshall, Thomas H. (1925) [http://www.history.rochester.edu/steam/marshall/ ''James Watt''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051221105312/http://www.history.rochester.edu/steam/marshall/ |date=2005-12-21 }}, University of Rochester Department of History. * Muirhead, James Patrick (1854). ''Origin and Progress of the Mechanical Inventions of James Watt''. London: John Murray. [http://books.google.com/?id=9lspAAAAYAAJ&printsec=frontcover&dq=Origin+and+Progress+of+the+Mechanical+Inventions+of+James+Watt] * Muirhead, James Patrick (1858). ''The Life of James Watt''. London: John Murray. [http://books.google.com/?id=zUE6AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=The+life+of+James+Watt+with+selections+from+his+correspondence] * Roll, Erich (1930). ''An Early Experiment in Industrial Organisation : being a History of the Firm of Boulton & Watt. 1775–1805.'' Longmans, Green and Co. * [[Samuel Smiles|Smiles, Samuel]], ''Lives of the Engineers'', (London, 1861–62, new edition, five volumes, 1905). ===Rilataj temoj=== * Schofield, Robert E. (1963). ''The Lunar Society, A Social History of Provincial Science and Industry in Eighteenth Century England''. Clarendon Press. * Uglow, Jenny (2002). ''The Lunar Men''. London: Farrar, Straus and Giroux. == Vidu ankaŭ == * [[Herono]] * [[Kopiilo]] * [[5961 Watt]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=James Watt}} *[http://www.history.rochester.edu/steam/carnegie/ James Watt de Andrew Carnegie (1905)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051222003739/http://www.history.rochester.edu/steam/carnegie/ |date=2005-12-22 }} *[http://www.history.rochester.edu/steam/marshall/ James Watt de Thomas H. Marshall (1925)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051221105312/http://www.history.rochester.edu/steam/marshall/ |date=2005-12-21 }} *[http://www.birmingham.gov.uk/cs/Satellite?c=Page&childpagename=Lib-Central-Archives-and-Heritage%2FPageLayout&cid=1223092751138&pagename=BCC%2FCommon%2FWrapper%2FWrapper Archives of Soho] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111031120629/http://birmingham.gov.uk/cs/Satellite?c=Page&childpagename=Lib-Central-Archives-and-Heritage%2FPageLayout&cid=1223092751138&pagename=BCC%2FCommon%2FWrapper%2FWrapper |date=2011-10-31 }} ĉe Birmingham Central Library. *[http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/watt_james.shtml BBC History: James Watt] *[http://www.engineeringhalloffame.org/profile-watt.html Scottish Engineering Hall of Fame – James Watt] *[http://www.revolutionaryplayers.org.uk/home.stm Revolutionary Players, retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060308154827/http://www.revolutionaryplayers.org.uk/home.stm |date=2006-03-08 }} *[http://crocat.cornwall.gov.uk/dserve/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqDb=Catalog&dsqCmd=Overview.tcl&dsqSearch=(RefNo='ad1583') Cornwall Record Office Boulton and Watt letters]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171106174825/http://crocat.cornwall.gov.uk/dserve/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqDb=Catalog&dsqCmd=Overview.tcl&dsqSearch=%28RefNo%3D%27ad1583%27%29 |date=2017-11-06 }} *[http://www.electricscotland.com/history/men/james_watt.htm Significant Scots – James Watt] *{{citaĵo el la reto|1=|url=http://www.history.rochester.edu/steam/carnegie/ch8.html|titolo=Chapter 8: The Record of the Steam Engine|eldonisto=www.history.rochester.edu|alirdato=6a de Julio 2009|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090708035056/http://www.history.rochester.edu/steam/carnegie/ch8.html|arkivdato=2009-07-08}} {{Bibliotekoj}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=James Watt|revizio=1181382042}} {{havenda artikolo}} {{DEFAŬLTORDIGO:Watt, James}} [[Kategorio:Teknikistoj]] [[Kategorio:Skotaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Skotaj diistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 19-an de januaro|Watt, James]] [[Kategorio:Mortintoj la 19-an de aŭgusto|Watt, James]] 9srlmfq4retous3ydgl5ntxykhf2yfe 0 29856 9384844 9030798 2026-05-27T07:43:25Z Sj1mor 12103 9384844 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Dining table for two.jpg|eta|250px|Manĝotablo kun du seĝoj.]] '''Meblo''' estas iu movebla objekto kiu povas esti utila aŭ ornama. Tiel, meblo povas havi malsamajn uzojn laŭ la speco de meblo. Ekzemple, oni povas uzi [[seĝo]]n por sidi, [[lampo]]n por lumi kaj beligi, kaj [[horloĝo]]n por montri la tempon. Multaj mebloj en unu loko (ĉe [[domo]] aŭ [[laborejo]]) estas nomataj '''meblaro'''. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''meblo''' estas ''Movebla objekto por loĝeja, praktika aŭ ornama uzo.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 136.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''mobilis'' (movebla). Kaj li aldonas la terminojn ''mebli'', por provizi loĝejon je mebloj; ''meblisto'', por homo, kiu faras aŭ vendas meblojn; ''meblaro'', por la mebloj de ia loĝejo; aro de mebloj.<ref>Azorín, samloke.</ref> == Specoj de meblo == [[Dosiero:Rietveld chair 1.JPG|eta|dekstra|250px|[[Gerrit Rietveld|Rietveld]] seĝo.]] {{Div col|cols = 4}} * [[Bargeno]] * [[Benko]] * [[Bretaro]] * [[Divano]] * [[Ekranego]] * [[Etaĝero]] * [[Ferdekseĝo]] * [[Fotelo]] * [[Horloĝo]] * [[Kesto]] * [[Komodo]] * [[Korbseĝo]] * [[Lito]] * [[Litoŝranko]] * [[Oficeja seĝo]] * [[Ombrelujo]] * [[Seĝo]] * [[Sofo]] * [[Ŝranko]] * [[Tablo]] * [[Tabureto]] {{Div col end}} == Ĉinaj mebloj == En [[Ming-dinastio|Ming]]- kaj [[Qing-dinastio]]j ([[1368]]-[[1911]]) la klasikaj ĉinaj mebloj atingis la kulminon de siaj praktikeco kaj artismo. Danke al la tiama specifa kulturo, Ming-dinastiaj mebloj distingiĝis per aparta eleganteco kaj furoris ĝis la unuaj jaroj de Qing-dinastio ([[1644]]-[[1911]]). La privataj ĝardenoj de [[Ming-dinastio]], projektitaj de kleruloj, enkorpigis iliajn estetikajn sentojn. Ili deziris, ke la mebloj en la ĝardenoj servu ne nur al la materia vivo, sed ankaŭ al la spirita. Pro tio, ili proponis, ke la mebloj forme kaj dekore estu antikvecaj, elegantaj kaj delikataj, oponante kontraŭ la nura gravurado kaj lakado en meblofarado. Unu el la Ming-dinastiaj [[brakseĝo]]j kun apogiloj neelstaraj portas la nomon Wenyi (la vorto signifas porklerulan seĝon). Ĝi, distinga per agrabla mildeco, tre plaĉis al poetoj kaj pentristoj de Ming kaj Qing-dinastioj. Influite de la menciita kulturo, formiĝis la stilo de Ming-dinastiaj mebloj, kiu montriĝis unue en elekto de materialo. Fajnaj mebloj de Ming-dinastio estas faritaj el [[palisandro]], [[mesuo]] (''Mesua ferrea'') kaj aliaj lignoj bonkvalitaj, malmolaj kaj subtilaj. Palisandro havas naturajn vejnojn similajn al pimpaj [[ondo]]j; [[pterokarpo]] - kvietajn kolorojn kun vejnoj neevidentaj. Tiam vivis kaligrafo, kiu gravuris sur sia pterokarpa seĝo ĉinan skribon kun la teksto: Sidante sur tiu ĉi seĝo en libera tempo, mi prenas unu tagon kiel du. Se mi povos vivi 70 jarojn, do ŝajnas, ke mi havos 140 jarojn. El tio videblas, kiel grandan spiritan ĝuon alportis al la homoj la bonkvalitaj mebloj el malmola [[ligno]]. Kompare kun tradiciaj lakitaj mebloj, tiuj el malmola ligno distingiĝas per delikateco kaj eleganteco de framo. Ming-dinastiaj mebloj estas faritaj per kunigado de tenonoj kaj mortezoj. La meblo kun tia framo kun dekoj da harmonie kombinitaj lignopecoj estas facile portebla kaj fortika. Tia strukturo estas rigardata kiel [[kristalo]] de kelkmiljara kulturo kaj saĝo de la ĉina nacio. La linioj de Ming-dinastiaj mebloj karakteriziĝas per diverseco kaj plastika ŝarĝiĝemo. La konturoj de brakseĝo forte impresas en harmonia kombino de ĝiaj partoj. S-forma linio sur dorsapogilo de brakseĝo estis laŭdata de okcidentaj sciencistoj kiel la plej bela "Ming-linio" de la [[Oriento]]. Post Ming-dinastiaj mebloj aperis Qing-dinastiaj mebloj novtipaj kaj unikaj. Pro ekonomia disvolviĝo la Qing-dinastiaj [[nobelo]]j deziris pli luksan vivon. La mebloj, projektitaj laŭ ilia estetika vidpunkto, estis pli belaj kaj pli luksaj ol tiuj de Ming-dinastio. La mebloj de Qing-dinastio diferencas per variado de formo. Aparte menciindas rondaj mebloj, precipe rondaj [[tablo]]j, originalaj pro siaj mirindaj strukturo kaj formo. Iuj mebloj kun ebena surfaco en formoj umeflora, ventumila kaj poligona distingiĝas per granda aprecindeco. La Qing-dinastiaj mebloj plejparte estas grandaj kaj peza kun diversaj reliefoj pri [[birdoj]], homfiguroj kaj aliaj [[bestoj]] kaj ankaŭ [[pejzaĝo]]j. Ili estas faritaj el malmola ligno, taŭga por gravurado kaj rebrilanta post polurado. Krom [[marmoro]] kaj [[perlamoto]], ankaŭ [[jado]], [[eburo]], [[agato]], [[kristalo]] k.a. estas uzataj por meblo-dekoracio. Iuj<!-- Esiis 'Juj' -- ĉu mi erare redaktis? --> riĉaj familioj ornamis siajn ĉambrojn per 8 aŭ 10 specoj de seĝoj por montri sian majestecon kaj [[riĉeco]]n. Nuntempe, mebloj de Mingkaj Qing-dinastioj estas altvaloraj por konservado. Tiuj mebloj prezentas ekonomion, kulturon, arton kaj morojn de la antikva socio. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Sketchy Supermall Furniture.jpg|Meblovendejo. Dosiero:HOL crazyds klotzi.jpg|Truita kofro. Dosiero:Narz tras 01.jpg|Ilaro de meblisto. Dosiero:Narz pily 01.jpg|Ilaro de meblisto. Dosiero:Vrba postelja.jpg|Lito. Dosiero:Lundia-hylly.jpg|Bretaro. Dosiero:Table set by tapiovaara.jpg|Benkoj Dosiero:VOLTAIRE Seat.jpg|Brakseĝo. Dosiero:A_brown_sofa_(2005-03-03).jpg|Sofo. Dosiero:Hocker (fcm).jpg|Benketo. Dosiero:Salemer Münster Musikerzimmer Notenschrank.jpg|Ŝranko. Dosiero:Vedel childrens furniture gh.jpg|Porinfana meblo. Dosiero:Artaj mebloj.jpg|Artaj mebloj en muzeo de Fondaĵo Mercedes Calle, [[Cáceres]]. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Meblarto]] * [[Meblofarado]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|commonscat=Furniture|ReVo=mebl}} [[Kategorio:Mebloj]] [[Kategorio:Arto]] cq3b5blm0khrtz4t1iawhaned6h7d5i 0 29881 9384558 9268232 2026-05-26T19:13:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384558 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |tipo =urbo |lando=[[Francio]] |statuso=Urbo |nomo={{lang|fr|Nancy}} |flago= |blazono= Blason Nancy 54.svg |devizo= |patrono= |bildo=Nancy1.jpg |bildo-priskribo=Placo de la Respubliko |mapo= |mapo2= |longitudo=06/11/01/E |latitudo=48/41/34/N |regiono-ISO=FR-54 |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |tipo1=reliefo |situo sur mapo2= Francio Nancy |situo de2=Situa mapo de Nancio |ŝtato= |provinco= |distrikto= |regiono=[[Grand Est]] |departemento=[[Meurthe-et-Moselle]] |arondismento=Nancy<br /><small>([[ĉefurbo]])</small> |kantono=[[Ĉefurbo]] de 4 kantonoj |subdistrikto= |fondo= |registaro= |estro= S-o Laurent Hénart |estro ekde=[[2014]]-[[2020]] |interkom=[http://www.grandnancy.org/ Communauté urbaine du Grand Nancy] |ĝemel=<nowiki/> * [[Newcastle-upon-Tyne]] ([[Britio]]) * [[Lieĝo]] ([[Belgio]]) * [[Karlsruhe]] ([[Germanio]]) * [[Padovo]] ([[Italio]]) * [[Kanazaŭa (urbo)|Kanazaŭa]] ([[Japanio]]) * [[Kirjat Ŝmona]] ([[Israelo]]) * [[Lublin]] ([[Pollando]]) * [[Cincinnati]] ([[Usono]], [[Ohio]]) * [[Kunmingo]] ([[Ĉinio]]) * [[Krasnodar]] ([[Rusio]]) |pk=54000 |alto=212 m<br /><small>(de 188 al 353 m) |areo=15.01 |loĝantaro= 104072 |loĝantaro-stato=[[2013]] |denso=7021 |tel= 03 83 |aŭto= 54 |horzono=UTC +1 (+2 somere) }} Eksĉefurbo de la dukoj de [[Duklando Loreno|Loreno]], '''Nancio''' (franclingve ''{{lang|fr|Nancy}}'' [nãsi:]) estas franca urbo kaj [[prefektejo]], kiu lokiĝas en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Meurthe-et-Moselle]] kaj en la [[francaj regionoj|regiono]] [[Grand Est]]. Ĝi havis proksimume {{formatnum:105000}} loĝantojn en 2013 kaj estas la dua plej loĝata urbo en [[Loreno]] post [[Metz]] laŭ la nombro de enurbaj loĝantoj. Nancy estas ankaŭ la unua urba kunigo de Loreno kaj la 13-a el Francio. Ĝi estas ankaŭ la 5-a [[universitata urbo]] de Francio. Ĝia urbestro estis Laurent Hénart de 2014 ĝis 2020, post André Rossinot kiu oficis 21 jarojn de [[1983]] ĝis [[2014]]. == Geografio == === Situo === '''Nancio''' lokiĝas en nordorienta parto de Francio inter kelkaj montetoj kiuj estas arbaraj montplataĵoj. Do la urbo lokiĝas en duona pelvo, malfermita al oriento, al Parizo. La rivero [[Meurthe (rivero)|Meŭrto]] (''la Meurthe'') estas la orienta limo de la urbo. Tiu ĉi rivero ne estas navigebla por veturigo per akvo. === [[Geologio]] === Nancio lokiĝas sur [[Ĵuraso (terhistorio)|ĵurasa]] ŝtonaĵ-tavolo, pli precize sur [[Liaso]] (suba Ĵuraso)<ref>[http://www3.ac-nancy-metz.fr/base-geol/fiche.php?dossier=14 geologia kunteksto ĉe la akademio Nancy-Metz]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (franclingve)</ref>. === [[Klimato]] === La kontinentaj influoj estas rimarkindaj. Vintroj estas nubgrizaj kaj malvarmaj, someroj sufiĉe varmaj sed ne tre sunbrilantaj. Nebuloj estas maloftaj en la ĉirkaŭaĵo de Nancio, kontraŭe ventoj fortaj estas ege maloftaj. === Lokoj kaj antaŭurboj === {{Lang|fr|Beauregard, Boudonville, Buthégnemont, Haussonville, Haut-du-Lièvre, Saint-Nicolas, Saint-Jean, Saurupt, Trois-Maisons}}<!--fino "lang"--> estas ĉiuj lokoj kaj eksantaŭurboj ''ekster la muroj'' inkluditaj en la urbo iom post iom laŭ ĝia kresko kaj ĝia historio. La urbo nun kreskas orienten, en la kvartalo nomita ''{{lang|fr|Rives de Meurthe}}'', inter la rivero [[Meurthe]] kaj la kanalo de [[Marne]] ĝis la riverego [[Rejno]]. === Najbaraj komunumoj === Najbaraj komunumoj de la urbo Nancio kuniĝas en la interkomunumreto [http://www.grandnancy.org/ Communauté urbaine du Grand Nancy], kies loĝantoj nombriĝas {{formatnum:270000}}. 8 urboj najbaras Nancion. Per {{unuo|35000|loĝantoj}}, [[Vandœuvre-lès-Nancy]] estas la dua plej loĝanto-enhava urbo de [[Meurthe-et-Moselle]] kaj do la dua de la interkomunumreto. Sekvas malantaŭe [[Laxou]] ({{formatnum:15898}} loĝantoj) kaj [[Villers-lès-Nancy]] ({{formatnum:15700}} loĝantoj), [[Saint-Max]], [[Malzéville]], [[Maxéville]], [[Tomblaine]] kaj [[Jarville-la-Malgrange]]. La urba kunigo estas sentrua kaj loĝata forte ({{formatnum:350000}} loĝantoj), la komunumoj de la interkomunumreto estas konsiderataj kiel partoprenantaj en la urbo ; la komunumoj konsiderataj kiel ĉirkaŭurboj foraj ne estas enigataj. Notinde, la [[Metroplo de la granda Nancio]] estas la unua el [[Loreno]], la urba areo de Nancio enhavas {{formatnum:410000}} loĝantojn. Do Nancio estas la 13-a franca [[metropolo]] (fonto [[INSEE]]). == Historio == Nancy estas la eksĉefurbo de la iama [[Duklando Loreno]]. === [[Mezepoko]] === La unua dokumenta mencio de Nancio datiĝas el la jaro [[1061]]. Dum la [[batalo apud Nancio]], la [[5-a de januaro|5-an de januaro]] [[1477]], mortis [[Karlo la Brava]], duko de [[Burgonjo]]. === Famaj personoj naskiĝintaj en Nancio === La duko de Loreno [[Francisko la 1-a Stefano (Sankta Romia Imperio)|Francisko la 1-a Stefano]] ([[1708]]-[[1765]]), kiu poste iĝis [[Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio|imperiestro de la Sankta Romia Imperio]], naskiĝis en Nancio. Same kiel : * [[Antoine Drouot]] ([[1774]]-[[1847]]), generalo de [[Napoléon Bonaparte]], kromnomigita "la Saĝulo de la Granda Armeo", * la marŝalo [[Louis Hubert Gonzalve Lyautey]] ([[1854]]-[[1934]]), * [[Léopold Sigisbert Hugo]] (1773-1828) imperia generalo kaj patro de [[Victor Hugo]], * [[Virginie Mauvais]] ([[1797]]-[[1892]]), instruistino, oficirino de publika instruado, alinomigita dojenino de publika instruado. * [[François Édouard Virlet]] kolonelo ({{dato|18|februaro|1810}} - {{dato|24|decembro|1889}} en [[Fontainebleau]]) ; En la urbo ankaŭ kelkaj artaj personoj naskiĝis : * la gravuristo kaj pentristo [[Jacques Callot]] ([[1592]]-[[1635]]), * la ceramiko-vitristo [[Émile Gallé]] ([[1846]]-[[1904]]), * la desegnisto [[Lefred-Thouron]], * la teatroverkisto [[Charles Palissot de Montenoy]] ([[1730]]-[[1814]]), dramaturgo admiranto de [[Voltaire]], sed kritikita paradokse tre ofte kiel kontraŭanto de la partio de la filozofoj ĉefe pro sia kritiko de [[Diderot]], * [[Jean-François de Saint-Lambert]], militisto, filozofo, fabelisto kaj poeto lorena kaj post 1766 franca, * la verkisto [[Edmond de Goncourt]] ([[1822]]-[[1896]]), fondinto de la Akademio ''Goncourt'', * la pentristo [[Aimé Morot]] (1850-1913), * [[Pierre Schaeffer]] ([[1910]]-[[1995]]), inventisto de [[konkreta muziko]], * la kantistino [[Catherine Sauvage]] ([[1929]]-[[1988]]), * [[Daniel Denise]], [[fotisto]] ([[1955]]-) * la kantisto [[Charlélie Couture]] ([[1956]]-) kaj lia frato [[Tom Novembre]] ([[1959]]-), * [[Virginie Despentes]], aktorino kaj verkistino ({{dato|13|junio|1969}}), kiu aludas sian naskiĝurbon aŭ ĉirkaŭaĵojn de tiu urbo en libroj (''Teen Spirit'', ''Bye Bye Blondie''), * [[Sophie Loubière]] ([[1969]]-), ĵurnalistino, produktistino, verkistino, specialigita pri kina muziko. * [[Najoua Belyzel]], [[Listo de franclingvaj kantistoj|franca kantistino]] ({{dato|15|decembro|1981}} en Nancio); El la plej famaj sciencistoj, la matematikistoj [[Henri Cartan]] ([[1904]]- ) kaj precipe [[Henri Poincaré]] ([[1854]]-[[1912]]) estas ĉefaj personoj en tiu fako. Ankaŭ naskiĝis tie [[René Blondlot]] ([[1849]]-[[1930]]), aŭtoro de unu el la plej gravaj eraroj dum la 20-a jarcento pri eksperimenta fiziko kun la [[No-radioj]], sed li ankaŭ faris gravajn sciencajn esplorojn. La biologiisto [[François Jacob]] (naskiĝis tie la {{daton|17|junio|1920}}). La [[ĝardenkulturisto]] [[François Félix Crousse]] naskiĝis, laboris kaj mortis en Nancio. Pri politiko, menciinda estas [[François Chérèque]], sekretario de Konfederacio Franca Demokratia pri Laboro (''CFDT'') ekde 2002, naskiĝis en Nancio la {{daton|1|junio|1956}}. Pri sporto, oni povas listigi [[Jean-Louis Schlesser]] ([[1948]]-), venkinto de [[Ralio Parizo-Dakaro]] je [[1999]] kaj [[2000]] kaj ankaŭ la futbalisto [[Olivier Rouyer]] kiu profesias internacie. === Aliaj famaj personoj === * [[Claude Petit Jean]], muzikisto, komponisto ([[1562]]-[[1592]]) ; * [[Stanislas Leszczyński]], reĝo de Pollando kaj poste duko de Loreno kaj bopatro de [[Ludoviko la 15-a (Francio)|Ludoviko la 15-a]], kiu realigis la plej famaj konstruaĵoj de Nancio ; * [[Charles Hyacinthe Leclerc de Landremont]], generalo mortis en Nancio ; * [[Émile Coué]], franca psikoterapiisto, verkinto de la fama metodo kiu havas lian nomon ({{dato|26|februaro|1857 }} en [[Troyes]] - {{dato|2|julio|1926}} en Nancio) ; * [[Maurice Barrès]], verkisto kaj politikisto ([[1862]]-[[1923]]) ; * [[Guy Ropartz]], komponisto, direktoro de la skolo de muziko de Nancio (1864-1955) ; * [[Arsène Lejeune]], arkitekturo, kiu faris grandajn konstruaĵojn antaŭ labori pri la urbo de [[Parizo]] ([[1866]] - [[1938]]) ; * [[Sigmund Freud]], en Nancio apud [[Ambroise-Auguste Liébeault]] kaj [[Hippolyte Bernheim]] en 1889 ; * [[Madeleine Barbulée]], franca aktorino ([[1910]]-[[2001]]) ; * [[Jack Lang]] kaj [[Monique Buczyński]] ; * [[Roger Piantoni]], internacia futbalisto ([[1931]]) ; * [[Jean-Claude Berthon]], ĵurnalisto, kreinto de la revuo ''Disco-Revue'', (1942-2005) ; * [[C. Jérôme]] ({{dato|21|decembro|1946}}-{{dato|14|marto|2000}}), vere nomita Claude Dhôtel, kantisto, kiu travivis sian infanecon en la eta vilaĝo [[Champenoux]] apud Nancio ĉe siaj geavoj. Notinde unu el siaj kanzonoj nomiĝas ''Nancy''. * [[Ségolène Royal]] ([[1953]]-), politikistino, kiu akiris la akademian gradon pri [[ekonomiko]] en la [[Universitato Nancio 2]]. Famaj personoj kiuj instruis en Nancio: * [[Michel Platini]], futbalisto internacia ([[1955]]) kaj prezidento de [[UEFA]] ekde 2006 ; * [[Patrick Dupond]], steldancisto (direktoro arta de la Franca Baleto de Nancio en 1988) ({{dato|14|marto|1959}}) ; * [[Hervé Bize]], artgaleriisto kiu havas artistan galerion en Nancio ([[1966]]); * [[Sophie Loubière]], [[ĵurnalisto|ĵurnalistino]], [[verkisto|verkistino]], fakistino pri filmaj muzikoj ; * [[Anne-Sophie Mathis]], ĉampionino de [[bokso]] ([[1977]]) ; * [[Les amis d'ta femme]], franca muzikgrupo (de [[1997]]) ; * [[Fin de siècle]], muzikgrupo (de [[1999]]) ; * [[Rachid Wallas]] [[repo|repisto]] ; * [[Jean-Baptiste Werner]], ĵurnalisto, membro de la redakcio de la televidkanalo [[Direct8]] kaj de la ĉiutagaj ĵurnaloj [[Directsoir]] kaj [[Matinplus]] ; * [[Dominique Strauss-Kahn]], franca politikisto ; * [[Jack Lang]], franca politikisto ; * [[René Haby]], franca politikisto ; * [[Henri Leon Lebesgue]], matematikisto ; * [[Régis Debray]], profesoro pri studioj de amaskomunikiloj ; * [[Laurent Schwartz]], matematikisto, [[medalo Fields]] ; * [[Jean-Yves Le Déaut]], franca politikisto, profesoro pri [[biokemio]] ; === Heraldiko === [[Dosiero:Blason Nancy 54.svg|150px|dekstre]] La [[heraldiko|urba blazono]] bildiĝas dekstre. {{-}} == Demografio kaj statistikoj == La urbo, kiu estas eta kaj dense loĝita ({{formatnum:1501}} hektaroj, {{formatnum:6902}} loĝantoj po km²), ekde longtempe kreskis en aglomerita urba zono en la ĉirkaŭaj komunumoj ĉar la urbcentro jam plenkreskis. {{Demografio |1697={{formatnum:10000}} |1790={{formatnum:30000}} |1876={{formatnum:66000}} |1936={{formatnum:121301}} |1954={{formatnum:124836}} |1962={{formatnum:128677}} |1968={{formatnum:123428}} |1975={{formatnum:107902}} |1982={{formatnum:96317}} |1990={{formatnum:99351}} |1999={{formatnum:103605}} |2004={{formatnum:104600}} |2007={{formatnum:105349}} |2008={{formatnum:106361}} |sansdoublescomptes= 1962 }} Post [[1962]], la loĝantaro malkreskis rapide, sed tio estis urba disvastigo, ne vere malkresko. Efektive, samtempe la interkomunuma loĝantaro kreskis senhalte ekde {{formatnum:270000}} loĝantoj je [[1962]] ĝis {{formatnum:330000}} je [[1999]]. Tiun diluon de loĝantoj klarigas la plimultigo de veturiloj kaj altigo de vivnivelo de loĝantoj. Do ili volis loĝejojn pli grandajn. Ekde dekjaro, la urbo provas lanĉi konstruojn de loĝejoj en la malmultaj spacoj eblaj. Tiu politiko klarigas la etan kreskon. {| rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" align="right" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom: 2px solid #999" |+ style="padding-bottom: 0.5em; margin-top; 1em"| '''Evoluo de salajrula dungo''' |- ! Salajraj dungoj !! 1989 !! 2000 |- | Terkulturado || align="right" | 538 || align="right" | 698 |- | Industrio || align="right" | 30&nbsp;239 || align="right" | {{formatnum:23386}} |- | Konstruo || align="right" | 9&nbsp;638 || align="right" | {{formatnum:8545}} |- | Komerco || align="right" | 19&nbsp;424 || align="right" | {{formatnum:20680}} |- | Servicoj || align="right" | 95&nbsp;113 || align="right" | {{formatnum:110048}} |- | Sumo || align="right" | 154&nbsp;952 || align="right" | {{formatnum:163357}} |} == Administrado == [[Dosiero:Drapeaux_hotelDeVille_Nancy.jpg|dekstra|300px|eta|Urbodomo]] === Kantonoj === Nancio disiĝas en 4 kantonoj: * la orienta kantono enhavas {{formatnum:23423}} loĝantojn ; * la norda kantono enhavas {{formatnum:24863}} loĝantojn ; * la okcidenta kantono enhavas {{formatnum:32138}} loĝantojn ; * la suda kantono enhavas {{formatnum:23181}} loĝantojn. La departementaj elektitaj konsilistoj estas: * Dominique Olivier ([[Socialista Partio (Francio)|Socialista Partio]] - Nancy Orienta), * Mathieu Klein ([[Socialista Partio (Francio)|Socialista Partio]] - Nancy Norda), * Jean-François Husson ([[UMP]] - Nancy Okcidenta). * Nicole Creusot ([[Socialista Partio (Francio)|Socialista Partio]] - Nancy Suda), === Urbestroj === Ekde franca revolucio ĝis 21-a jarcento * grafo Custine d'Auflance de printempo [[1790]] ĝis {{dato|27|aŭgusto|1790}} (demisiita) * [[Étienne Mollevaut]] {{dato|16|novembro|1790}} ĝis {{dato|27|marto|1791}} * [[Charles Thieret]] {{dato|6|aprilo|1791}} ĝis januaro [[1792]] * [[Adrien Duquesnoy]] {{dato|15|februaro|1792}} ĝis aŭgusto [[1793]] * [[Jean-Jacques Beaulieu]] aŭgusto 1793 ĝis {{dato|4|septembro|1793}} * [[Nicolas Gehin]] {{dato|4|septembro|1793}} ĝis {{dato|15|septembro|1793}} * [[Pierre Philip]] {{dato|1er|oktobro|1793}} ĝis {{dato|21|oktobro|1793}} * [[Emmanuel Glasson Brisse]] {{dato|21|oktobro|1793}} ĝis {{dato|30|novembro|1793}} * [[Mathieu Croizier]] {{dato|30|novembro|1793}} ĝis {{dato|3|oktobro|1794}} * [[Joseph Wulliez]] {{dato|8|oktobro|1794}} ĝis {{dato|14|decembro|1794}} * [[Claude Mallarme]] {{dato|14|decembro|1795}} ĝis aprilo [[1795]] * [[Charles Thieret]] {{dato|2|majo|1795}} ĝis {{dato|30|septembro|1795}} * [[François Antoine Lallemand]] {{dato|3|oktobro|1795}} ĝis {{dato|14|novembro|1795}} * [[Claude Dumast]] {{dato|14|novembro|1796}} ĝis {{dato|3|aprilo|1796}} * [[Jean-Baptiste Genaudet]] {{dato|23|majo|1796}} ĝis {{dato|19|marto|1797}} * [[Jean-Baptiste Regneault]] {{dato|29|marto|1797}} ĝis {{dato|23|oktobro|1797}} * [[Louis-Jean Saulnier]] {{dato|30|octobre|1798}} ĝis {{dato|8|januaro|1798}} * [[François-Antoine Lallemand]] {{dato|15|januaro|1798}} ĝis {{dato|10|februaro|1814}} * [[Joseph Mique]] {{dato|11|februaro|1814}} ĝis {{dato|29|aprilo|1815}} * [[Payot de Beaumont]] (par interim) dum aprilo [[1815]] * [[François Antoine Lallemand]] de aprilo ĝis {{dato|26|junio|1815}} * [[Antoine-Michel Mengin]] {{dato|26|junio|1815}} ĝis {{dato|17|julio|1815}} * [[Sébastien Mandel]] (demisiita) je la {{daton|17|julio|1815}} * [[Payot de Beaumont]] {{dato|17|julio|1815}} ĝis oktobro [[1815]] * [[Nicolas Benoist]] {{dato|30|oktobro|1846}} ĝis majo [[1816]] * [[Drouot de Saint Mard]] {{dato|22|junio|1816}} ĝis {{dato|4|aŭgusto|1816}} * [[Regnault de Raulecourt]] {{dato|4|aŭgusto|1816}} ĝis julio [[1830]] * [[Charles Moreau]] {{dato|2|aŭgusto|1830}} ĝis {{dato|24|aŭgusto|1830}} * [[Nicolas Tardieu]] {{dato|24|aŭgusto|1830}} ĝis novembro [[1831]] * [[Charles Moreau]] {{dato|16|novembro|1831}} ĝis decembro [[1834]] * [[Nicolas Welche]] de decembro [[1834]] ĝis marto [[1842]] * [[Jean Noel]] {{dato|11|marto|1842}} ĝis januaro [[1848]] * [[Pierre Marchal]] {{dato|26|januaro|1848}} ĝis majo 1848 * [[Jules Monet]] {{dato|10|majo|1848}} ĝis oktobro [[1849]] * [[Jean Lemoine]] de oktobro [[1849]] ĝis julio [[1852]] * [[Henri Buquet]] {{dato|23|julio|1852}} ĝis junio [[1869]] * [[Charles Welche]] {{dato|30|junio|1869}} ĝis {{dato|22|januaro|1872}} * [[Auguste Bernard]] {{dato|14|marto|1872}} ĝis aŭgusto [[1879]] * [[Emile Adam]] {{dato|20|majo|1888}} ĝis majo [[1892]] * [[Hippolyte Maringer]] {{dato|15|majo|1892}} ĝis {{dato|15|majo|1904}} Urbestroj dum 20-a kaj 21-a jarcentoj: * [[Hippolyte Maringer]] {{dato|15|majo|1892}} ĝis {{dato|15|majo|1904}} * [[Ludovic Beauchet]] {{dato|7|julio|1904}} ĝis majo [[1912]] * [[Joseph Laurent]] {{dato|19|majo|1912}} ĝis {{dato|23|aŭgusto|1914}} * [[Gustave Simon]] {{dato|23|aŭgusto|1914}} ĝis {{dato|7|decembro|1919}} * [[Henri Mengin]] {{dato|10|decembro|1919}} ĝis majo [[1925]] * [[Emile Devit]] {{dato|17|majo|1925}} ĝis majo [[1929]] * [[Marie-Joseph Malval]] {{dato|19|majo|1929}} ĝis {{dato|13|majo|1933}} * [[Charles-Victor Noel]] {{dato|18|junio|1933}} ĝis {{daton|15|decembro|1933}} * [[Camille Schmitt]] de decembro [[1933]] ĝis septembro [[1944]] * [[Jean Prouve]] {{dato|15|septembro|1944}} ĝis {{dato|18|majo|1945}} * [[Pierre Donzelot]] {{dato|18|majo|1945}} ĝis {{dato|14|marto|1946}} * [[Henry Sirguey]] {{dato|25|marto|1946}} ĝis {{dato|19|oktobro|1947}} * [[Lionel Pellerin]] {{dato|26|oktobro|1947}} ĝis {{dato|10|majo|1953}} * [[Raymond Pinchard]] {{dato|10|majo|1953}} ĝis {{dato|22|aŭgusto|1961}} (morta) * [[Pierre Weber]] {{dato|9|septembro|1961}} ĝis [[1969]] (demisiita) * [[André Rosambert]] {{dato|8|januaro|1970}} ĝis {{dato|12|februaro|1970}} * [[Marcel Martin]] {{dato|17|februaro|1970}} ĝis marto [[1977]] * [[Claude Coulais]] {{dato|23|marto|1977}} ĝis {{dato|12|marto|1983}} * [[André Rossinot]] de {{dato|12|marto|1983}} ĝis {{dato|6|aprilo|2014}} === Ĝemelurboj === * [[Newcastle-upon-Tyne]] [[Unuiĝinta Reĝlando]] ekde [[1954]] [http://www.newcastle.gov.uk/core.nsf/a/twintownnancy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100124065509/http://www.newcastle.gov.uk/core.nsf/a/twintownnancy |date=2010-01-24 }} * [[Liège]], [[Belgio]] ekde [[1954]] * [[Karlsruhe]], [[Germanio]] ekde [[1955]] [http://www.karlsruhe.de/stadt/international/partnerstaedte/nancy.fr] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110830060354/http://www.karlsruhe.de/stadt/international/partnerstaedte/nancy.fr |date=2011-08-30 }} * [[Padovo]], [[Italio]] ekde [[1964]] [http://www.padovanet.it/dettaglio.jsp?id=2867] * [[Kanazaŭa (urbo)|Kanazaŭa]], [[Japanio]] ekde [[1973]] [http://www.city.kanazawa.ishikawa.jp/sister/indexE.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110719092637/http://www.city.kanazawa.ishikawa.jp/sister/indexE.html |date=2011-07-19 }} * [[Kirjat Ŝmona]] (קרית שמונה), [[Israelo]] ekde [[1984]] * [[Lublin]], [[Pollando]] ekde [[1988]] [http://www.um.lublin.pl/en/index.php?typ=news&look=all&id=45]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[Cincinnati]], [[Usono]] ekde [[1991]] La ĝemeligo kun la urbo [[Pireo]] en [[Grekio]] haltis pro finigo de la kunrilatoj. == Kulturo == Kiel urbo el [[Granda Regiono]], Nancio partoprenas en la programo de la eŭropa jaro de [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo]] por la jaro [[2007]]. === Milita konstruaĵo === * [[kazerno]] ''Thiry'' konstruita de 1764 al 1769. === Urba konstruaĵaro === Sufiĉe konservita dum la jarcentoj, la variaj kvartaloj karakterizas sin per propra etoso. La plej malnovaj konstruaĵoj de la urbo estas mezepokaj. La turo de la komandejo ''Saint-Jean du Vieil Aître'' estis konstruita dum la [[12-a jarcento]] kaj estas la plej malnova el la videblaj konstruaĵoj de la urbo. [[Dosiero:Tour de la Commanderie.jpg|eta|200px|''Tour de la Commanderie Saint-Jean-du-Vieil-Aître'']] ==== Malnova urbo ([[12-a jarcento|12-a]]-[[16-a jarcento]]) ==== Kelkaj restaĵoj de la eksaj fortikaĵoj, kiu ĉirkaŭis la mezepoka urbo, kiel la pordego de ''la Craffe'' estas de la [[14-a jarcento]]. [[Dosiero:Nancy Porte de la Craffe BW 2015-07-18 17-21-30 1.jpg|eta|maldekstra|200px|Pordego ''Porte de la Craffe'']] La duka palaco estas [[16-a jarcento|16-a jarcenta]] konstruaĵo. Ĝi havas notindan pordaron, laŭ [[flamgotika stilo]], gastigas nun la muzeo de Loreno. Apudanta la palaco, la preĝejo de ŝnuristoj (''église des cordeliers'') enhavas la tombojn de la dukoj de Loreno. La malnova urbo prezentas ankaŭ plurajn konstruaĵojn de la [[renesanco]] (domo ''Lillebonne'', domo ''Haussonville''...) kaj kelkaj domoj laŭ la [[klasicismo]] (domo ''Ferraris'', domo de la lupoj ''Hôtel des Loups'', ktp). Ankaŭ notinda estas la placo ''Saint-Epvre'', en la centro de la kvartalo. ==== Nova urbo ==== ==== Placo Stanislao (''Place Stanislas'') ==== Konstruitas inter [[1752]] kaj [[1756]] laŭ la ordono de [[Stanislao la 1-a]], el kiu originas la nomo de la placo. [[Dosiero:Panorama place stanislas nancy 2005-06-15.jpg|eta|center|700px|Paronamo de la placo Stanislas en 2005]] ==== Kvartalo Leopoldo (''Quartier Léopold'') ==== [[Leopoldo la 1-a (Belgio)|Leopoldo la 1-a de Belgio]] plibeligis la urbon en [[1837]] per agrabla korto ''le Cour'', kies la longa perspektivo rande starita de maronarboj ĝis la pordego ''Désilles''. Malgraŭ la miksaĵo de arkitekturaj stiloj de tri jarcentoj, ''le Cour'' tenas harmonian etoson. ==== [[Secesio (stilo)|Secesio]] (Skolo de Nancio) ==== ==== Kvartalo Haut-du-Lièvre ==== Tiu kvartalo elvokas la arkitekturon de la periodo post [[dua mondmilito]]. Interalie, domego estis la plej rektliniforma el Francio. ==== Aktuale ==== Nun, krom freŝdata renovigo de la industria kvartalo de la ''Meurthe'' kaj de la kvartalo de la stacidomo, la novaj konstruaĵoj estas ĉefe realigitaj en la ĉirkaŭurboj, ĉefe en aro de solaj domoj sudokcidente kaj sude de la urba kunigo. === Religia konstruaĵaro === La episkopujo de la diocezo de Nancio kaj ''Toul'' lokiĝas en la urbo. El religiaj konstruaĵoj en la urbo, estas : * Turo de la ordonejo ''Saint-Jean du Vieil-Aître'' : 13-a jarcento; * Duka kapelo kaj preĝejo de la ''Cordeliers'' (kies monaĥinejo ŝirmas muzeon pri popolaj artoj kaj tradicioj), ununava preĝejo de la 15-a jarcento, kaj kie randiĝas tomboŝirmoj de la Dukoj kaj la duka baroka kapelo de la 17-a jarcento; * Preĝejo ''Saint-Sébastien'' : italbaroka halopreĝejo de la 17-a jarcento; * Protestanta templo : 18-a jarcento; * Katedralo ''Notre-Dame'' : 18-a jarcento, malofta katedralo en Francio konstruata dum tiu epoko kaj montranta importanta trezoro (katolika liturgilibro ''évangéliaire'' de 10-a jarcento); * Preĝejo ''Notre-Dame-de-Bonsecours'' : 18-a jarcento, ŝirmas la tombon de [[Stanisław Leszczyński]]. Estas ankaŭ la paroko de [[Pollando|poloj]] en [[Loreno]]; * Ronda kapelo el monaĥinejo de ''Visitation'' de la 13-a jarcento; * Sinagogo : konstruata en [[1787]] kaj pligrandigita plurfoje; * Baziliko ''Saint-Epvre'' : 19-a jarcento, mirinda konstruaĵo novgotika beligita de 86 fenestreg[[vitralo]]j, freskoj kaj meblaro skulptita. * La urbo enhavas ankaŭ multe da aliaj religiaj konstruaĵoj de 19-a jarcento kies intereso ne estas neglektinda: Preĝejo ''Saint-Léon la 9-a'', baziliko ''Notre-Dame de Lourdes''... === Parkoj kaj ĝardenoj === * Parko Sankta Maria - ''Parc Sainte Marie'', 38 bis avenue du Maréchal Juin * Parko Olry, 83 avenue de Strasbourg * Parko Karlo la 3-a - ''Parc Charles III'', 109 rue Charles III kaj 22 rue des Jardiniers * Parko de la Arbidejo - ''la Pépinière'', inter Place Stanislas kaj Boulevard du 26^ème régiment d'infanterie * Parko de la aerkuracadejo - ''Parc de la Cure d'air'', 54 rue Marquette * Parko Blondot, 4 quai Claude le Lorrain * La akvoĝardeno, fermita, ''Jardin d'eau'', inter kanalo kaj la stratoj Bastien Lepage kaj La Mothe * Ĝardeno [[Dominique Alexandre Godron]], 30 rue Sainte Catherine * Ĝardeno de la Palaco de la garnizonestro - ''Jardin du Palais du Gouverneur'', rue Jacquot * Ĝardeno de la Muzeo de la Nancia Skolo, 36 rue du sergent Blandan * Ĝardeno de la Citadelo, rue Henry Déglin * Ĝardeno de la Belvedero, fermita, 112 rue de Boufflers * Domo de la Verda Spaco, Parko Sankta Maria, avenue Boffrand * Parko Varcollier, rue de Sonini * Ĝardeno de la linda koro - ''Jardin du joli Coeur'', 6 rue du Joli Coeur * Ĝardeno de la [[Manufakturo]] - ''Jardin de la Manufacture'', rue du Baron Louis - quai Claude le Lorrain * Tereno de la globludejo - ''Terrain de jeux de boules'', 5/7 rue de la colline * Ĝardeno R..E.A.L.I.S.E, 16 rue Victor Hugo * Arbareto de la Altaĵo de la Leporo - ''Bois du Haut du Lièvre'', rue Sainte Catherine - rue Drouot * Ĝardeno de la domo Majorelle - ''Jardin de la Maison Majorelle'', 1 rue Majorelle === Muzeoj === * Muzeo de Loreno kaj tradicioj kaj artoj popolaj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nancy.fr/culturelle/musee/html/musee_lorrain.php |titolo=ttt-ejo de la Muzeo de Loreno |alirdato=2007-02-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100110020001/http://www.nancy.fr/culturelle/musee/html/musee_lorrain.php |arkivdato=2010-01-10 }}</ref> [[Dosiero:MULO-Borghese_Gladiator.jpg|eta|300px|Lorena muzeo. Kopio de la 18-a jarcento de la statuo de [[gladiatoro]] de la muzeo Louvre]] [[Dosiero:Palais Ducal.jpg|eta|300px|Lorena muzeo en la eksa duka palaco]] * Muzeo de la skolo de Nancio [[Dosiero:Musée de l'Ecole de Nancy Nancy FRA 003.jpg|eta|300px|Muzeo de la skolo de Nancio]] * Muzeo de la belaj artoj (nacia muzeo) * Akvario-Muzeo de Nancio<ref>[http://www.man.uhp-nancy.fr/ Akvario-Muzeo de Nancio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081108001524/http://www.man.uhp-nancy.fr/ |date=2008-11-08 }} ĉe la universitato Henri Poincaré</ref> * Muzeo de fero en [[Jarville-la-Malgrange]] * [[Botanika ĝardeno]] de Montet en [[Villers-lès-Nancy]]<ref>Botanika ĝardeno de Montet: * [http://www.cjbn.uhp-nancy.fr/montet.html en la ttt-ejo de la konservejo kaj botanikaj ĝardenoj de Nancy]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe la universitato Henri Poincaré * [http://www.vandoeuvre.fr/mairie/pages/fr/326.htm en la ttt-ejo de la urbo de de Vandœuvre]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.nancy.fr/culturelle/musee/html/jardin_botanique.php en la ttt-ejo de la urbo de Nancio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Spektaklejoj === * La nacia teatro-operejo de Nancio kaj Loreno * La ĉambro Poirel ; * La teatro de la Manufakturo (Nacia centro de teatro, direktita de [[Charles Tordjman]]) ; * La teatro de Mondésert ; * La ĉambro de koncertoj ''Austrasique'' ; * La ĉambrego de koncertoj ''Zénith'' ; * La kultura centro ''André-Malraux'' (CCAM), en [[Vandœuvre-lès-Nancy]] ; * La teatro ''Gérard-Philipe'', en [[Frouard]] ; * La ejo ''Jean-Jaurès'', en [[Tomblaine]] ; * La estonta regiona centro pri nunaj muzikoj ''L'autre Canal'' (la alia kanalo), malfermo prognozata je [[marto de 2007]]. === Aranĝoj === === Sportoj === === Aliaj === === Edukado === Per la nombro de studentoj, Nancio estas sur la kvara loko inter la [[universitato|universitataj]] urboj de [[Francio]]. La tri ĉefaj [[altlernejo]]j, [[Politeĥnika Nacia Instituto de Loreno]] (INPL), [[Universitato Henri Poincaré]] kaj [[Universitato Nancio 2]] komune havas pli ol {{formatnum:50000}} studentojn. * [[Universitato de Loreno]] kun la [[Universitato de Nancio]] ** [[Universitato Henri Poincaré]] (Nancio 1) ** [[Universitato Nancio 2]] * Politeĥnika nacia instituto de Loreno ** ''[[École nationale supérieure des mines de Nancy]]'' ** ''[[École nationale supérieure d'électricité et de mécanique]]'' ** ''[[École nationale supérieure en génie des systèmes et de l'innovation]]'' * [[ICN Business School]] === Gastronomio === La [[bombono]] el [[bergamoto]] ''bergamote'', eta kvarangula flava, estas specialaĵo nancia famega. Origine, ĝi estis ŝerco dubgusta de kukisto <!-- pâtissier --> kiu parfumis bombonon per [[kolonjakvo]], ĝi estis ekde produktita per esenco de bergamoto. Tiu ero de kolonjakvo estas frukto el la familio de [[citrono]]. Ĝi alvenas el [[Sicilio]] kaj ĝin posedis tiam la duko de Loreno [[Renato de Anĵuo|Renato la 1-a de Napolo]]. Krom ĝi, menciendaj estas: * sala torto laŭ lorena maniero: ''quiche lorraine'', * ''baba'' (inventita de la duko de Loreno [[Stanisław Leszczyński]]), * la pasteĉo laŭ lorena maniero: ''pâté lorrain'', * la [[mirabelo]], * la [[makarono]]j, produktitaj ekde la [[17-a jarcento]], notinde ke la urboj [[Toul]] kaj [[Boulay]] produktas ankaŭ tiu specialaĵon ekde la [[19-a jarcento]]. == Ekonomio == Nancio estas la kvina financa loko de Francio. Ĝi enhavas interalie la regionajn sidejojn de ĉiuj francaj bankoj. En la eksa sidejo de ''Saint-Gobain PAM'' malfermiĝis Domo pri Financo. Nancio ankaŭ estas la sidejo de la komerca kaj industria ĉambro de Loreno kaj la ĉambro de Meurthe-et-Moselle. Ĉi tiu estras la havenon de [[Frouard]]. == Esperanta vivo == La Esperanto-Grupo de Nancy estis fondita la 19-an de januaro 1903 (Laŭ "Esperantista Dokumentaro" - junio 1906). Nun ĝi havas la nomon ''Esperanto Nancy 54'' (retpaĝaro: [http://esperanto-nancy.fr/]; malnova: [http://www.chez.com/esperantofranceest/]). En apuda [[Champenoux]] pro iniciato de la loka esperantisto Roland Genot baptiĝis "vojo de d-ro Zamenhof". Okaze de la [[eŭropaj balotoj]], [[Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] ricevis 51 voĉdonojn (0,23% de voĉoj) en 2004, kaj 24 voĉdonojn (0,12% de voĉoj) en 2009. === Eventoj === En Nancio, okazis pluraj aranĝoj: * en 1931, la kongreso de [[Fédération Espérantiste Ouvrière]], * en 1954, la kongreso de [[SAT]]. === Esperantistoj === * [[Eugène Noël]] ([[1855]]-[[1921]]) * [[Émile Grosjean-Maupin]] ([[1863]]-[[1933]]) * [[Henri Maresquelle]] ({{dato|6|marto|1866}}-?) * [[Jean Chapellier]] (?-[[1976]]) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Nancy-Ville (stacidomo)]] * [[Flughaveno Metz-Nancy-Loreno]] * [[Tramtransporto en Nancy (TVR)]] ==Bildaro== <gallery> Nancy3.jpg|<center>nokta panoramo Nancy2.jpg|<center>nokta vidaĵo de la turo Thiers kaj de la fervoja [[Nancy-Ville (stacidomo)|stacidomo]] Nancy1.jpg|<center>nokta vidaĵo de la Respublika Placo urbocentre Porte Héré Nancy.JPG|<center>la [[triumfarko]] vidata de la placo Stanislas Nancy Porte Here BW 2015-07-18 13-45-28.jpg|<center>la triumfarko pli proksime 54-Nancy-Place Stanislas-Grilles Jean Lamour-1914.JPG|<center>la placo Stanislas en 1914 Nancy Place Stanislas BW 2015-07-18 13-50-15.jpg|<center>la placo Stanislas en 2005 Nancy Neptunbrunnen.jpg|<center>Neptuna Fontano en la placo Stanislas Nancy BW 2015-07-18 13-16-32.jpg|<center>la nancia [[Tramtransporto en Nancy (TVR)|tramvojo sur pneŭoj]] estas fakte plibonigita buso </gallery> {{Granda dosiero|Panorama_place_stanislas_nancy_2005-06-15.jpg|1000px|{{center|Panorama vido de la centra placo Stanislas}}}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.nancy.fr/ oficiala retejo] ({{fr}}) * [http://www.mairie-nancy.fr www.mairie-nancy.fr] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050615031819/http://www.mairie-nancy.fr/ |date=2005-06-15 }} ({{fr}}) * [http://www.laplusbelleplacedumonde.com/ La plej bela placo el tuta mondo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060901013453/http://laplusbelleplacedumonde.com/ |date=2006-09-01 }} ({{fr}}) * [https://web.archive.org/web/20080422012430/http://www.ot-nancy.fr/esperanto/ esperantlingva paĝaro de la urba turisma oficejo okaze de la 250-a jubileo de la Placo Stanislas en 2005] (arkivigite) * [http://www.nancy-tourisme.fr aktuala retejo de la urba turisma oficejo] ({{fr}}, {{en}} kaj {{de}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nancy| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Meurthe-et-Moselle]] [[Kategorio:Urboj membraj de la Internacia asocio de franclingvaj urbestroj]] s3uea8wxnidxdblgo1x8xmnm2hqfyyx 0 31798 9384829 9266434 2026-05-27T07:34:35Z Sj1mor 12103 9384829 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Trolebuso''' estas [[Elektrobuso|elektra aŭtobuso]], kiu prenas sian [[energio]]n per [[troleo]] super la vojo. Male al [[tramo]], al kiu sufiĉas unu drato kaj la metalaj reloj por provizi energion, trolebuso bezonas du dratojn. Ĉar tiuj devas ne havi kontakton inter si, la busa troleo-duo devas esti mallarĝa; ĝi kutime konsistas el [[pulio]]j, kiuj ne glitas, sed ruliĝas laŭlonge de la dratoj. Avantaĝoj de trolebusoj estas, kiel ĉe elektraj tramoj, la manko de rubgasoj kaj motora bruo kaj la akcela forto ĉe malaltaj rapidoj (elektra motoro ne bezonas transmisiilon). Esploroj trovis, ke eĉ la rubgasa bilanco (kiu enkalkulas la rubgasojn de [[elektrocentralo]]j) estas favora. Kompare al tramo trolebuso postulas malpli da substruktura investo, ĉar oni ŝparas la trakojn. [[Dosiero:First Trolleybuss of Siemens in Berlin 1882.gif|eta|maldekstra|200ra|La unua trolebuso en Berlino]] [[Dosiero:Eberswalde-obus-skoda.jpg|eta|250ra|[[Ŝkoda]]-trolebuso]] [[Dosiero:Mercedes-Benz O 405 NE at line number 25 in Gdynia 1.jpg|eta|250ra|[[Trolebuso]] en [[Gdynia]], [[Pollando]]]] La unua trolebuso veturis en [[1882]] en [[Berlino]]. Nun la lando kun plej multe da trolebusoj estas [[Rusio]], kie 89 urboj havas trolebusojn; [[Moskvo]] havis {{Unuo|2000}}. [[Ŝanhajo]] havas la plej malnovan konstante ekzistintan reton (de [[1914]]). La plej longa trolebusa itinero ligas trajnan ĉefstacidomon en [[Simferopolo]] kun ĉemara ripozurbo [[Jalto]] en [[Krimeo]], ĝia longeco estas 86 kilometroj. Ekzistas hibridaj busoj, kiuj eksterurbe (kie ne ekzistas dratoj) veturas [[dizelo|dizele]] kaj ĉe la urbolimo ekprenas kurenton de dratoj. Aliaj havas [[akumulatoro]]jn, kiuj permesas eksterdratan veturadon. Ĝenerale oni konstatas ne tro grandan popularecon de trolebusoj, kie ili ne jam ekzistas; preskaŭ nenie okazas instalo de novaj trolebusaj sistemoj. == Ekzemple == * [[Trolebuso de Tours]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=bus.trole0o}} * [[Trolebusa kontakta lineo]] * [[Trolebusa transporto en la mondo]] * [[Elektrobuso]] [[Kategorio:Trolebusoj| ]] [[Kategorio:Trolebusa transporto]] [[Kategorio:Motorveturiloj]] [[Kategorio:Elektra trakcio]] [[Kategorio:Transportaj rimedoj]] ljs5886yw022k9cr7qgfj54g0ufawjz 0 31799 9384813 9266713 2026-05-27T07:28:10Z Sj1mor 12103 9384813 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Moderus Alfa 2.jpg|eta|Tramoj en [[Tramtransporto en Szczecin|Szczecin]]]] [[Dosiero:Mk Berlin Tram 6.jpg|eta|Tramoj en [[Tramtransporto en Berlino|Berlino]]]] [[Dosiero:Pesa Warszawa.jpg|eta|Tramo en [[Tramtransporto en Varsovio|Varsovio]]]] [[Dosiero:Tram Mrozy.jpg|eta|Turisma ĉevala tramo en [[Tramtransporto en Mrozy|Mrozy]]]] '''Tramo''' estas [[Relo|surrela]] [[veturilo]] de [[tramvojo]], kiu, male al [[fervojo]], povas partopreni en sur[[ŝoseo|ŝosea]] [[trafiko]] kaj ĉu tute ĉu parte sekvi ties regulojn (fervojo ĝuas [[Prioritato|prioritaton]]). Tramoj nun plej ofte estas [[elektro|elektraj]]. Iam tamen ekzistis [[ĉevalo|ĉevalaj]] tramoj. Elektraj tramoj prenas sian [[energio]]n el [[supertraka kontakta lineo]], pere de kurentoprenilo ([[troleo]] aŭ [[pantografo (kurentoprenilo)|pantografo]]). Kompare al [[aŭtobuso]]j tramoj ŝparas energion pro la malmulta [[froto]] sur la metalaj reloj. Ili tamen postulas pli altajn substrukturajn investojn pro la necesaj [[trako]]j. La unuaj eksperimentoj pri elektra pelado de tramoj realiĝis en [[Berlino]]-[[Lichterfelde]] en [[1881]], samjare la firmao Siemens ekspoziciis en [[Parizo]] tramon, kiu prenis elektron de [[troleo]]. En la [[Usono|usona]] [[Richmond]] en [[1888]] estis konstruita elektra tramo, kie la bazaj problemoj estis jam solvitaj. En [[Tramtransporto en Prago|Prago]] unua elektra tramo veturis en [[1891]]. La plej amase produktitaj modeloj de tramo estas sovetia [[KTM-5]] kaj ĉeĥoslovaka [[Tatra T3]] (ambaŭ po ĉirkaŭ 14 000). == Tramvojo == [[Dosiero:Toronto 20050923-143825 RailAGorge.jpg|eta|Sekcio de fendita relo]] La [[tramvojo]] estas kutime enigita en la [[ŝoseo]] kaj en tiu kazo uzas kavajn [[relo]]jn inkludante vojgorĝon por ricevi la elstarajn randojn de la veturilradoj. Antaŭe, estis plej ofte uzita klasika instalo de [[relo]]j sur [[ŝpalo]]j el traktita ligno kun [[plando]]j, ĉirkaŭ kiuj oni metis la [[pavimo]]jn de la ŝoseo (aŭ verŝis [[asfalto]]n aŭ [[betono]]n), sed kun la tempo, pli kompleksaj metodoj estis evoluigitaj. Iuj tramretoj, kiel ekzemple tiuj de [[Tramtransporto en Amsterdamo|Amsterdamo]], adaptas relojn kies [[gorĝo]] estas plenigita per elasta [[polimero]], evitante kaŭzi akcidentojn, okaze ke la mallarĝaj radoj de [[biciklo]]j enblokus sin enen. La polimero estas facile dispremita per la radoj de multe pli pezaj tramoj. == Bremsado == Ĉar la [[froto]] de la metalaj radoj malplias ol tiu de [[kaŭĉuko|kaŭĉukaj]] [[pneŭmatiko]]j, tramoj principe bezonas pli longan vojon por bremsi ol [[aŭtomobilo]]j. Tial multaj tramoj havas por krizaj okazoj aldonan [[magneto|magnetan]] bremson, ĉe kiu [[elektra energio]] estas uzata por magnete altigi la premforton de bremsoŝuo al la relo. Alia metodo altigi la bremsforton estas la induktado de oscila [[magnetkampo]] en la relo. Kelkaj tramoj ankoraŭ havas sablokestojn, kiuj laŭ bezono ŝutas sablon sur la relojn antaŭ la radoj. == Tramo en la kulturo == Tramo ofte estas temo en [[novelo]]j, [[romano]]j kaj [[filmo]]j nur du ekzemploj: [[Tramtransporto en Gdansko|Gdanskaj]] tramoj ludas gravan rolon en la unuaj ĉapitroj de romano ''Die Blechtrommel'' ([[La lada tambureto]]) de [[Günter Grass]]. En la lasta ĉapitro la heroo de la romano Oskar Matzerath kaj lia amiko Gottfried von Vittlar malfrue nokte ŝtelis tramon el la deponejo de Unterrath en la norda parto de [[Düsseldorf]]. Dana filmo el 1953 '''Ved Kongelunden''' (''Ĉe la arbaro Kongelunden'') iĝas preskaŭ kulta por danaj tramvoj-amantoj, precipe ĉar oni en ĝi bone vidas, kiel funkciis [[Tramtransporto en Kopenhago|tramvojo en Kopenhago]] en la post-militaj jaroj. == Nepasaĝeraj tramoj == Kelkaj urboj uzis sian tramsistemon por la transporto ne nur de pasaĝeroj, sed ankaŭ de varoj, ekzemple poŝtaĵoj. Tiu uzo tamen pliparte malaperis, kiam disponeblis malmultekostaj kamionoj. En [[Tramtransporto en Zuriko|Zuriko]] de 2003 ekzistas tramo, kiu kolektas grandajn rubaĵojn<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.stadt-zuerich.ch/vbz/de/index/produkte_dienstleistungen/cargo_tram_und_etram.html | titolo = Cargo- und E-Tram - Stadt Zürich | alirdato = 2012-07-15 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20120715073718/http://www.stadt-zuerich.ch/vbz/de/index/produkte_dienstleistungen/cargo_tram_und_etram.html | arkivdato = 2012-07-15 }}</ref>. ==Tramoj en diversaj lokoj== * [[Eksa tramo de Tours]] * [[Tramtransporto en Barcelono]] konsistas el tri kompanioj: Tramvia Blau, Trambaix kaj Trambesòs. * [[Tramtransporto en Luksemburgo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Tramtransporto}} {{Projektoj|ReVo=tram}} * [[Tramtransporto]] * [[Listo de urboj kun tramtransporto]] * [[Elektra motortrajno]] * [[Tramvojo]] * [[Tram-metroo]] * [[Rapidtramo]] * [[Subsurfaca tramo]] * [[Eksprestramo]] * [[Marborda tramo (Belgio)]] – la plej longa tramlinio en la mondo * [[Alstom Citadis]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.webcitation.org/query?id=1256547718090555&url=www.geocities.com/bildkartoj/hago-1909.jpg Esperantistaj tramistoj 1909] [[Kategorio:Tramvojo| ]] [[Kategorio:Transportaj rimedoj]] [[Kategorio:Fervoja transporto]] [[Kategorio:Tramtransporto]] 7eqjkd6j95q9vq45655ghxa48jrvgq5 0 32743 9384419 9214977 2026-05-26T14:35:01Z DidCORN 34571 9384419 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri la naturaj naĝiloj de fiŝoj ktp. Por legi pri la homfaritaj iloj, vidu ĉe [[naĝilo (artefarita)]].}}[[Dosiero:Lampanyctodes hectoris (Hector's lanternfish).svg|eta|dekstra|350px|Anatomio ekstera de [[Osteichthyes|osteiktio]]<br /><small> (1) - Operkulo, (2) - [[flanka linio]], (3) - dorsa naĝilo, (4) - grasa naĝilo,</br> (5) - [[vosto]],(6) - vosta naĝilo, (7) - anusa naĝilo ([[kilo (biologio|kilo]]<ref> Kilo en [[NPIV]] pri fiśo[https://vortaro.net/#kilo_kd]</ref> ), (8) - fotoforo, </br>(9) - ventra naĝilo, (10) - brusta naĝilo</small>]] [[Dosiero:RhodeusSericeusTailfin.JPG|eta|[[vosta naĝilo]]]] '''Naĝilo''' estas la puŝa, stabiliga, direkta organo de [[fiŝo]]j kaj [[cetacoj]]. Ĉe la fiŝoj ekzistas naĝiloj kun '''molaj''' kaj '''malmolaj naĝilaj aristoj''' (fiŝostetoj) (nomataj en naciaj lingvoj radio) (''lepidotricha''). Malmolajn naĝilajn aristojn havas la perkoformaj. Tiuj aristoj ne disbranĉiĝas, ne montras artikiĝon. La molaj naĝilaj aristoj estas fleksemaj, montras artikiĝon, disbranĉiĝon ĉefine kaj staras el du flankaj partoj (karpoformaj). Okazas, ke la malmola aristo modifiĝas al pinta, dura aristo, kiel la unuaj aristoj ĉe dorsa kaj anusa naĝilo de karpo. Ĉikaze la plej forte modifiĝinta nomiĝas dornego. La formo, longo, situo de la naĝilo estas grava speciokarakteriza propreco. Ĝi dividiĝas jene (numeroj montras la bildajn numerojn) * brusta naĝilo (10) (pinna pectorales) helpas en la malrapidaj movoj, sed ankaŭ helpas la antaŭennaĝon kontraŭ la akvofluo. Ĝi troviĝas post la operkulo. * dorsa naĝilo, (3) (pinna dorsales): ĝi troviĝas sur la [[dorso]] kaj servas primare por la stabiligo ĉe movoj, kurbiĝo de fiŝoj, cetacoj. Famas la triangula dorsa naĝilo de la [[ŝarko]] * ventra (9) (abdomena) naĝilo (pinna ventrales) malhelpas la subiĝon de la korpo, gravas en la ekvilibrigo, kaj malakcelon. * anusa naĝilo (7) (pinna analis) servas en la ekvilibrigo, sed formas generan organon (''gonopodium'') ĉe la vivonaskaj fiŝaj familioj ''Poeciliidae'' kaj ''Goodeidae''. * [[vosta naĝilo]] (6) (pinna caudalis) kun la vosta muskolaro estas la plej grava mov- kaj direktoorgano de la fiŝoj kaj cetacoj. Ĝi estas horizontala ĉe cetacoj kaj vertikala ĉe fiŝoj. * grasa naĝilo (4) sen aristo troviĝas ĉe [[Siluroformaj]] (''Siluriformes''), [[Karacoformaj]], [[Salmoformaj]] (''Salmoniformes'') kaj kelkaj aliaj grupoj aŭ specioj inter la dorsa kaj la vosta naĝilo. La brustaj kaj ventraj naĝiloj de la prafiŝoj antaŭ ĉ. 400 milionojn da jaroj helpis la unuajn paŝojn sur la tero. El ili evoluis la prareptilioj kun kruroj. La dorsaj naĝiloj kun duraj aristoj ĉe kelkaj fiŝoj estas ekipitaj kun [[venenglando]] (ekz. [[ruĝa fajrofiŝo]], [[drakokapo]], [[ŝtonfiŝo]]). == Vosta naĝilo == La vosta naĝilo (''pinna caudalis'') kun la vosta muskolaro estas la plej grava mov- kaj direkto- kaj stabiliga organo de fiŝoj kaj cetacoj. Ĝi havas tri tipojn ĉe fiŝoj: * vere simetria (''dificerk'') ĉe la pulmofiŝoj kaj tre junaĝe ĉe la ostaj fiŝoj. * nesimetria (''heterocerk'') ĉe acipenseroj (|Acipenseroformaj)), tio estas ĝi estas nesimetrie ekstere kaj eĉ en la skeleto. * ŝajne simetria (''homocerk''), la verajn [[ostaj fiŝoj|ostajn fiŝojn]] karakterizas naĝilo, kiu havas ekstere simetrian naĝilon, sed la interna skeleto estas nesimetria. La homocerka naĝilo bone montras la naĝokapablecon de la fiŝo. La rapidaj specioj havas pli forte entranĉitajn vostajn naĝilojn ol ĉe la malrapidaj fiŝoj. Ĝi estas vertikala ĉe fiŝoj, horizontala ĉe cetacoj. La naĝilo de cetacoj ne entenas ostetojn, ĝi estas muskola organo, kiu helpas la antaŭen-naĝon kaj ĉe kelkaj specioj la baton de kaptaĵo. La vosta naĝilo de delfenoj servas por amuzigi publikon en delfinarioj per diversaj ludoj, naĝoj. == Naĝila formulo == La naĝila formulo montras la aristonombron de fiŝoj en formulo. En la formulo aperas la mallongigoj de la du gravaj naĝiloj kiel * D por dorsaj aristoj * A por anusaj, post ili oni signas la nombron de la malmolaj aristoj kaj post frakcia streko sekvas la nombro de la molaj aristoj. Naĝila formulo de [[sandro]] (''Lucioperca lucioperca'') D I 13-15/0, D II 1/20-22: laŭ la formulo la sandro havas du (I kaj II) dorsajn naĝilojn kaj la malmolaj aristoj en la unua naĝilo nombras 13-15 dume tiu ne entenas molajn aristojn. La dua naĝilo enhavas 1 malmolan kaj 20-22 molajn aristojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=nagx.0ilo}} * [[Naĝilnaĝado]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Besta anatomio]] j5kotdt8oaxfboyywifqpjgyco6h4m1 0 33605 9384972 9384174 2026-05-27T10:33:39Z ~2026-31599-66 257625 9384972 wikitext text/x-wiki {{AliaSignifo|Montargis (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Centro-Valo de Luaro]] | departemento = {{Loiret}} | arondismento = ''[[arondismento Montargis|Montargis]]'' | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-45 | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | situo sur mapo2=Francio | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''Montargis''' estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Loir-et-Cher|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Loiret]]'', en la regiono [[Centro-Valo de Luaro]] ({{lang-fr|Centre-Val de Loire}} {{IFA|sɑ̃tʁə val də lwaʁ]}}). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Administre la komunumo estas la centro de la [[arondismento]] ''[[arondismento Montargis|Montargis]]'' kaj de samnoma [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. Montargis estas la ĉefurbo de [[Gâtinais]], regiono kuŝanta inter [[Parizo]] kaj [[Orléans]], oriente de [[Beauce]] kaj iom simila. La urbo troviĝas en la [[Departementoj de Francio|deparmento]] [[Loiret]]. Apud Montargis troviĝas vasta arbaro. == Geografio == === Lokiĝo === Montargis situas en la regiono Gâtinais, 33 km sude de [[Nemours]], 38 km norde de [[Gien]], 53 km sudokcidente de [[Sens]], 68 km oriente de la prefektejo de [[Loiret]], Orléans, 76 km nordokcidente de la prefektejo de [[Yonne]], [[Auxerre]] kaj 109 km sude de [[Parizo]]. === Geologio kaj reliefo === La areo de la komunumo estas 446 hektaroj; ĝia alteco varias de 82 ĝis 112 metroj<ref>''Répertoire géographique des communes'', eldonita per l'Institut national de l'information géographique et forestière, legu rete|lien=http://professionnels.ign.fr/rgc#tab-3 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150108205314/http://professionnels.ign.fr/rgc#tab-3 |date=2015-01-08 }}.</ref>. === Najbaraj komunumoj === La najbaraj komunumoj estas Amilly, Châlette-sur-Loing kaj Villemandeur. === Hidrografio === [[Dosiero:Canal de Briare depuis le Bvd du Rempart à Montargis (juillet 2025).JPG |eta|left|La Kanalo de Briare en Montargis.]] La hidrografia reto, kun totala longo de 10,5 km, estas aparte kompleksa kaj densa. Ĝin trairas de sudo al nordo la [[Loing]] kaj la Kanalo de Briare same kiel la Vernisson kaj la Puiseaux kiuj konverĝas antaŭ ol enflui en la Kanalon de Briare. Krome, multaj kanaloj troveblas en la urbocentro de Montargis, kiuj, kune kun ĝiaj 131 pontoj kaj piediraj pontoj, kontribuis al ĝia kromnomo "Venecio de la Gâtinais". == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Loiret]] * [[Montargis (stacidomo)]] <gallery> Plan.chateau.Montargis.png|<!-- Floorplan_ de la _Château_ _de_ Montargita --> Alfred Sisley - The Loing's Canal - Google Art Project.jpg|<!-- Canal_ _du_ _Loing_, _gemalt_ _von_ [[Alfredo _Sisley_]]. --> Ary Scheffer - Death of Malvina.jpg|<!--''_Malvine_, in _den_ _Armen_ _Fingals_ _sterbend_'' _von_ _Girodet_-_Trioson_ --> MontargisSeal.JPG|<!-- Sigelo de la Komunumo _de_ Montargis --> </gallery> == Referencoj kaj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Montargis}} [[Kategorio:Montargis| ]] [[Kategorio:Urboj de Francio]] [[Kategorio:Komunumoj de Loiret]] hu51shzgd9d2hh3c1jy49f5t5td4z6c 0 33662 9384847 9200927 2026-05-27T07:45:15Z Sj1mor 12103 9384847 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Surfing in Hawaii.jpg|eta]] '''Surfotabulo''' estas akvorezista, naĝkapabla tabulo, servanta kiel [[sportilo]] por „rajdi” sur la maraj ondoj. Ekzistas diversaj tipoj por la [[ondorajdado]]. La tabulo, uzata por [[ventosurfado]] aŭ [[tabulvelado]] estas pli granda kaj havas [[velo]]n sur [[masto]]. Ĉiu '''surfotabulo''' estas ekipita per [[stabiligilo]], kiu troveblas ĉe la mezo de la poŭpo (malantaŭa parto). Ĉe la ventosurfotabuloj troviĝas ĝenerale 3 fiksaj stabiligiloj, ĉe la klasoj de Longboard kaj Formula eĉ movebla speco de stabiligilo proksime al la mezo. La grandeco de la tabulo estas mezurita en [[futo]] kaj [[colo]], la [[volumeno]] ĉe ventosurfotabuloj en [[litro]]j. == Tabulvelado == Ĉe [[ventosurfado]] aŭ [[tabulvelado]] la tabulo nomatas '''veltabulo'''<ref>[https://vortaro.net/#veltabulo_kd artikolo ''veltabulo'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio (en la eldono de 1970 tiu vorto ankoraŭ ne listiĝis)</ref> kaj oni distingas tabulspecojn laŭ uzocelo: * '''''Wave''''': ĉirkaŭ 75 ĝis 95 litroj, malgranda kaj turnema - ĝi ne donas sufiĉan suprenpelan forton, sed tion ĝi kompensas per rapida movo. * '''''Freeride''''': tre ŝatata inter hobiaj sportantoj de ĉiuj aĝoj, ĉar ĝi estas facile portebla, grandas 85 kaj 150 litrojn. * '''''Freestyle''''': tre turniĝema, movigebla kun volumeno de 95 ĝis 120 litroj. Ĝi servas por specialaj prezentoj: saltoj aŭ rotaciaj trikoj. * '''''Freemove''''': kombinas la ecojn de Wave- kaj Freestyle-tabuloj kun volumeno de ĉirkaŭ 85 ĝis 105 litroj kaj tiel apartenas al la "sink-tabuloj" ([[Arkimedo]]). * '''''Formula''''': ĝi estas pli larĝa kaj volumena ol la supre priskribitaj. Ĝi uzatas ĉefe en profesiaj konkursoj. Ĝin karakterizas balanciĝa stabileco kaj samtempe relative eta frotado: dum glisado nur duonkorpo de la surfotabulo tuŝas la akvon. * '''''Speed''''': tiun kategorion uzas la {{J|profesia sportisto}} (ekz. [[Finian Maynard]], [[Björn Dunkerbeck]]) por akiri novaj rapidecan rekordon ([[Finian Maynard]] plibonigis la [[13-an de novembro]] [[2004]] la ĝistiaman rekordon je 46,82 [[knoto]]j). == Ondorajdado == Ĉe [[ondorajdado]] oni uzas du diversajn tipojn de tabulo: ''Longboard'' kaj ''Shortboard''. Ilin distingas la diferenco je longo: Longboard estas la tabulo se ĝi pli longas ol 240 centimetroj. Sub 240 centimetroj, oni parolas pri Shortboard. La normaj surfotabuloj longas 180 ĝis 210 centimetrojn kaj uzatas por konkursaj celoj. La pli mallongaj havas fantaziajn nomojn kiel fiŝo, rano, ovo ktp. La baza materialo de surfotabuloj estas plej ofte „Epoxy”. La tavoloj estas el [[vitrofibro]] respektive el [[vitrofibro-fortigita plasto]]. Oni jam produktas tiajn tabulojn, ĉe kies centro troviĝas helioplenigita veziko, kio reduktas la pezon de la surfotabulo. Por certigi la laŭlongan stabilecon, oni enkonstruas maldikan lignospecon, la t.n. [[trabo|trabeton]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=tabul.surf0o}} * [[Kajta surfado]] * [[Neĝtabulo|Neĝosurfo]] * [[Sablotabulado]] * [[Ventosurfado]] * [[Surfado]] * [[Surfjeto]] * [[Velado]] * [[Apogflugila surftabulo]] [[Kategorio:Akvaj sportoj]] [[Kategorio:Sportiloj]] [[Kategorio:Surfado]] bkda9cw2quefpw1t5bzsxobfi0j2zoe 0 33789 9384443 9286086 2026-05-26T14:56:21Z Sj1mor 12103 9384443 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Sufiksoj en Esperanto}} '''-iv''' estas neoficiala pseŭdo[[sufikso]] de [[Esperanto]]. Ĝi estas uzata en iuj vortoj menciataj en la [[Plena Ilustrita Vortaro]]. Ĝi devenas el [[Ido (lingvo)|Ido]], inspirita de la [[latina lingvo]], kaj posedas ĝenerale du signifojn: * Kapablo je ago esprimata en la antaŭa radiko (kiel en "pagiva" = "pagipova") * Kapablo je igo esprimata en la antaŭa radiko (kiel en "kreativa" = "kreatigipova"). Ekzistas similaĵoj al tiu ĉi sufikso en aliaj lingvoj: ekzemple ''-dyktig'' {{prononco|dikti}} {{PlurajLingvokodoj|no}}; ''-tüchtig'' {{prononco|tyĥtig/tyĥtiĥ}}, ''-fähig'' {{prononco|fehig}}, ''-tauglich'' {{prononco|taŭgliĥ}} {{PlurajLingvokodoj|de}}. == Ekzemploj == Oni notu ke la ĉi-subaj ekzemploj estas tradicie rigardataj kiel unuradikaj vortoj, en kiuj "iv" estas nur parto de radiko kaj ne afikso. La montrita interpreto kun "iv" kiel sufikso estas nur la interpreto de tiuj, kiuj ŝatas enkonduki "iv" en Esperanton. === Signifo ''kapabla'' === * akv'o'tra'las'iv'a, * brul'iv'a,{{mankas fonto}} * daŭr'iv'a (''kapabla daŭri''), * esprim'iv'a, * konstru'iv'a(''kapabla konstrui''), * konvink'iv'a, * kre'iv'a (''kapabla krei''), * produkt'iv'a (''kapabla produkti''), * sent'iv'a === Signifo ''igikapabla'' === * altern'at'iv'a,<ref>[https://vortaro.net/#alternativo_kd "alternativo"] estas esperanta vorto de radiko «alternativ’», la radiko '''ne''' estas kunmetita</ref> * daŭr'iv'a (''kapabla igi daŭra''), * esprim'at'iv'a,{{mankas fonto}} * grand'iv'a (''kapabla grandigi''), * «inklud'iv'a»,<ref>[https://vortaro.net/#inkluziva_kd "inkluziva"] estas esperanta vorto de radiko «inklu'''z'''iv’», vorto «inklu'''d'''iv’» '''ne''' ekzistas en Esperanto</ref> * konstru'at'iv'a (''kapabla igi konstruata''),{{mankas fonto}} * kre'at'iv'a (''kapabla igi kreata''), {{mankas fonto}} * kresk'(ant)'iv'a,{{mankas fonto}} * mort'iv'a,{{mankas fonto}} * produkt'iv'a (''kapabla igi je produkto''),<ref>same, [https://vortaro.net/#produktiva_kd "produktiva"] estas esperanta vorto de radiko «produktiv’», la radiko '''ne''' estas kunmetita</ref><ref>ekzempla uzo en [https://archive.org/details/muzikado_kantado «Muzikado kaj kantado tenas cerbon produktiva», 5-minuta sondosiero de februaro 2024] de [[Anton Oberndorfer]]</ref> * ruĝ'iv'a, {{mankas fonto}} * vol'at'iv'o. == Argumentoj por -iv- == Laŭ kelkaj esperantistoj -iv- povas utili kiel aktiva ekvivalento de la pasiva [[-ebl-]]. Cetere, la dua signifo iasence internaciiĝas per la [[16 reguloj de gramatiko de Esperanto|15-a regulo]] de Esperanto (kvankam necesas ĉiam akcenti, ke la 15-a regulo eblas apliki nur, kiam ne estas iu alternativo esprimi iun koncepton). == Argumentoj kontraŭ -iv- == Sendube ekzistas en oficiala Esperanto pluraj manieroj esprimi la saman signifon kiel la pseŭdosufikso -iv-. Eblas ĝenerale uzi la jenajn sufiksojn: * '''-a''' (kreiva - krea) * '''-ema''' (produktiva - produktema) * '''-pova''' (pagiva - pagipova/pagopova) {{Projektoj|ReVo=iv.0}} == Notoj kaj referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Sufiksoj en Esperanto]] [[de:Sprachaufbau des Esperanto#Die Wortbildung]] [[en:Esperanto vocabulary#List of lexical suffixes]] lagtljnksgoe1p9cf9h2qgcfqg4khjw 0 34105 9384835 9370360 2026-05-27T07:38:26Z Sj1mor 12103 9384835 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Logo Renewable Energy by Melanie Maecker-Tursun V1 4c.svg|eta|dekstra|Emblemo pri renoviĝantaj energioj de [[Commons:Category:Melanie Maecker-Tursun|Melanie Maecker-Tursun]].]] [[Dosiero:Alternative Energies.jpg|eta|dekstra|[[Suna energio]], [[ventenergio]] kaj [[biomaso (ekonomio)|biomaso]] estas tri specoj de renoviĝa energio.]] '''Renoviĝanta energio''' (aŭ '''renovigeblaj energiofontoj''''', ''aŭ '''neelĉerpebla energio''') signifas [[energio]]n el [[Daŭripovo|longdaŭra]] [[Energifonto|energiofonto]], kiu aŭ rekreskas aŭ estas (almenaŭ laŭ homaj mezuroj) neelĉerpebla. Renoviĝeco dependas unuflanke de la rapido, je kiu oni eluzas la fonton, kaj aliflanke de la rapido de ĝia renoviĝado. La esprimo "renoviĝanta energio" estas la mallonga, kutima esprimo por la koncepto "renoviĝantaj energifontoj" aŭ "energioj el renoviĝantaj originoj", kiuj estas pli ĝustaj laŭ [[Fiziko|fizika]] vidpunkto. La renoviĝantan parton de la tutmonda [[fina konsumado]] de energio oni taksis en 2018 je 17,9 %, el kiuj 6,9 % estas tradicia [[Biomaso (ekonomio)|biomaso]] (ligno, agrikulturaj forĵetaĵoj ktp.) kaj 11,0 % estas "moderna" renoviĝanta energio: 4,3 % estas varmo produktata el termikaj renoviĝantaj energioj (biomaso, geotermo, [[Termika suna energio|sunenergio]]), 3,6 % estas [[hidroelektro]], 2,1 % estas aliaj elektraj renoviĝaĵoj: ([[Ventoenergio|vento]], [[Fotovoltaika suna energio|suno]], geotermo, biomaso, [[biogaso]]), kaj 1 % estas [[biobrulaĵo]]j; la renoviĝantan parton de elektroproduktado oni taksis en 2018 je 26,4 %. == Nocio == [[Dosiero:Photovoltaik adlershof.jpg|eta|dekstra|250ra|Sunpaneloj en [[Berlin]]-Adlershof.]] Oni komprenas sub la nocio renovigebla energio ĝenerale tiujn energi-fontojn, kiuj laŭ homaj mezuroj ne estas elĉerpeblaj, ĉar ili nature renoviĝas pli rapide ol homoj eluzas ilin. Ili estiĝas el konstantaj aŭ ciklaj naturfenomenoj, precipe el la lumado de la [[Suno]], sed ankaŭ el la gravita altiro de la [[Luno]] kaj el la interna varmo de de la [[Tero]]. La Suno estas la precipa fonto de diversaj formoj de renoviĝa energio: ĝia [[Sunradiado|radiado]] estas la [[Transportanto de energio|transportanto]] de energio utiligebla (rekte aŭ nerekte) por [[fotosintezo]]; por la [[akva ciklo]], kiu permesas [[hidroelektro]]n kaj la jonan difuzon okazigatan de la alveno de [[nesala akvo]] en [[Mara akvo|marakvon]] ([[osmozelektro]]n); aŭ por la temperatura malegalo inter la profundaj kaj malprofundaj akvoj de la maroj ([[Marovarma central|marvarmelektro]]). Ĉi tiu sunenergio, kune kun [[terrotacio]], originigas la ventojn (utiligeblajn rekte por [[ventoenergio]] aŭ nerekte por [[Maronda centralo|ondelektro]]) kaj la marfluojn ([[marfluelektron]]). La ena varmo de la Tero ([[geoterma energio]]) kalkuliĝas kiel formo de renoviĝa energio. Kaj sunenergio kaj la ena varmo de la Tero originas el [[Kernoreakcio|nukleaj reagoj]] ([[fuzio]] ĉe la Suno, [[fisio]] ĉe la enaĵo de la Tero). La movoj de la [[Tero]]-[[Luno|Luna]] sistemo estigas la [[tajdo]]jn de la maroj, permesante la profitadon de [[tajda energio]]. La dominantaj manieroj havigi energion dum la pasintaj 150 jaroj - [[Fosilia brulaĵo|fosiliaj]] kaj [[Nuklea brulaĵo|nukleaj]] [[brulaĵo]]j - ne estas renoviĝaj energifontoj. Ili estas konsumataj je rapido multe pli alta ol tiu, je kiu ili nature kreiĝas kaj havebliĝas. Krom la nerenoviĝeco, la brulproduktoj kunportas gravajn malavantaĝojn kiel [[Tutmonda varmiĝo|tutmondan varmiĝon]] kaj [[radioaktiveco]]n. [[Dosiero:IvanpahRunning.JPG|eta|maldekstra|250ra|Termodinamika sunenergio : [[Suncentralo de Ivanpah]].]][[Dosiero:Windpark.jpg|eta|maldekstra|250ra|Ventoparko ĉe [[Lübz]], [[Mecklenburg-Vorpommern]].]] La energio akirita pere de [[ventogeneratoro]]j profitas la kinetikan energion de la [[vento]], kiun ili transformas en [[elektra energio]]. Tiun rimedon oni povas kvalifiki kiel senfina, dum la kvanto eble akirebla en preciza geografia zono dependas de la reĝimo de ventoj kaj de la loka orografio. Simila koncepto, sed ne identa, estas tiu de renoviĝeblaj energioj: nome alternativa energio, aŭ pli precize fonto de alternativa energio kiu povas anstataŭi la konvenciajn energiojn aŭ energiajn fontojn,<ref>[https://rodas5.us.es/file/a768a69f-cc90-ce79-22c6-adcc921cf5d1/2/tema3_ims_SCORM.zip/page_03.htm Fuentes de energía convencionales] Alirita la 18an de oktobro 2023.</ref> ĉu pro pli malgranda polua efekto, aŭ fundamente pro eblo de renovigo. La energikonsumado estas unu de la grandaj mezuriloj de la progreso kaj bonfarto de socio. La koncepto de "energia krizo" aperas kiam la energifontoj el kiuj oni liveras al la socio elĉerpiĝas aŭ draste multekostiĝas. Ekonomia modelo kiel tiu aktuala, kies funkciado dependas de kontinua kresko postulas ankaŭ peton same kreskiĝantan de energio. Ĉar la energifontoj kaj fosiliaj kaj nukleaj estas nesenfinaj, estas same neevitebla ke en difinita momento la peton oni ne povas plenumi kaj la tuta sistemo kolapsas, se oni ne malkovras kaj disvolvigas aliajn novajn metodojn por akiri energion: tiuj estus la alternativaj energioj. Aliflanke, la uzado de la nunaj energifontoj kiaj la [[nafto]], la [[natura gaso]] kaj la [[karbo]] okazigas kromajn gravajn problemojn kiel la kreskiĝanta [[poluado]] kaj la pliigo de la [[Forceja gaso|forcejaj gasoj]]. La polemiko inter alternativaj kaj konvenciaj energioj ne estas nur klasigo de la energifontoj, sed respegulas ŝanĝon kiu nepre devos okazi dum la 21-a jarcento. La koncepto «alternativa energio» naskiĝis ĉirkaŭ la 1970-aj jaroj, kiam oni ekkonsideris la eblon ke la energioj tradicie uzataj, nome energioj de fosilia deveno, elĉerpiĝos baldaŭ aŭ malbaldaŭ (ideo speciale etendiĝinta el la publikigo, en 1972, de la informo de la [[Roma Klubo]], nome [[La limoj de kreskado]]) kaj necesis trovi alternativojn pli longdaŭrajn. Aktuale jam oni ne povas diri, ke ili estas alternativa eblo: ili estas realaĵo kaj la uzado de tiuj energioj, tiam preskaŭ kimeraj, etendiĝas tra la tuta mondo kaj formas parton de la normalaj rimedoj de generado de energio. La esprimo "alternativa energio" estas sinonimo por pura, verda energio aŭ renovigebla energio. Oni konsideras alternativaj ĉiuj tiujn kiuj devenas de naturaj rimedoj kaj de neelĉerpigeblaj fontoj, nome ĉiuj kiuj dum sia generado, produktado kaj uzado, ne poluas.<ref>Emili Rousaud, fondinto de Factorenergia. [https://www.factorenergia.com/es/blog/eficiencia-energetica/que-son-energias-alternativas/ «Energías alternativas: Qué son y qué tipos existen».] factorenergia. Konsultita la 10an de septembro 2020.</ref> Tamen gravas mencii, ke la alternativaj energioj, eĉ estante renovigeblaj, estas ankaŭ limigitaj kaj, kiel ĉiu ajna natura rimedo havas eblajn maksimumojn de espluatado, kio ne signifas, ke ili estas elĉerpeblaj. Tial, eĉ se oni povas realigi transiron al tiuj novaj energioj milde kaj laŭgrade, ili ankaŭ permesas pluigi la aktualan ekonomian modelon bazitan en la konstanta kresko. Pro tio aperis la koncepto de [[daŭripova disvolviĝo]]. Tiu modelo baziĝis sur la jenaj premisoj: [[Dosiero:Oesterwurth solarhaus hinter raps.JPG|eta|dekstra|250ra|Instalaĵo de [[Fotovoltaiko|fotovoltaika sunenergio]] sur la tegmento de rura loĝejo, en Germanio.]] * La uzado de renovigeblaj energifontoj, ĉar la fosiliaj energifontoj aktuale ekspluatataj finfine elĉerpiĝos, laŭ la nuntempaj prognozoj, dum la 21-a jarcento. * La uzado de puraj fontoj, abandonante la procezojn de konvenciaj [[Brulo|brulsistemoj]]. * La disvastigo de etendaj ekspluatadoj de la energifontoj, proponante kiel alternativo la promocio de la memkonsumado, kiu malhelpu se eblas la konstruadon de grandaj infrastrukturoj de generado kaj distribuado de [[elektra energio]]. * La malpliigo de la energia petado, pere de la plibonigo de la rendimento de la elektraj aparatoj ([[Elektra hejmilaro|elektraj hejmiloj]], lampoj ktp.). * Malpliigi kaj elimini la nenecesan energian konsumadon. Ne temas nur pri pli efika konsumadp, sed pri vera malpliigo de konsumado, tio estas, disvolvigi konscion kaj kulturon de la energia ŝparado kaj kondamno de la ekscesa elspezado. == Fontoj == "Verda energio" estas esprimo kiu priskribas la energion generitan el fontoj de [[primara energio]] respektemaj kun la [[medio]]. La verdaj energioj estas renovigeblaj energioj kiuj ne [[poluado|poluas]], tio estas, kies maniero akiri aŭ uzadi ilin ne elsendas kromproduktojn kiuj povas negative modifi la medion. Aktuale, ili ekhavas pli grandan gravon pro la pliiĝanta graviĝo de la [[forceja efiko]] kaj de la sekva [[tutmonda varmiĝo]], akompanata de pli granda ekkonzcio je tutmonda nivelo rilate al tiu problemo. Krome enlandaj ekonomioj kiuj ne havas aŭ elĉerpis siajn tradiciajn energifontojn (kiel nafto aŭ gaso) kaj bezonas akiri tiujn resursojn el aliaj ekonomiojn, klopodas por eviti tiun energian dependon, kaj la negativan rezulton en sia komerca ekvilibro kiun tiu akiro kreas. === Akvoenergio === [[Dosiero:Hydroelectric Generator.svg|eta|maldekstre|Diagramo de [[generatoro]] en '''akvoenergia centralo''': <br /> '''A''' generatoro, '''B''' turbino]] {{Ĉefartikolo|Akvoenergio}} '''Akvoenergio''' signifas la flu[[energio]]n de la fluanta [[akvo]], kiun oni transformas hodiaŭ per konvenaj maŝinoj (ĉefe [[turbino]]j) al [[elektra energio]] (t.e. [[hidroelektro]]). En la fruhistoriaj tempoj oni uzis la mekanikan energion de akvo rekte (ekz en [[muelejo]]j). La eluzo de la akvoenergio signifas la eluzon de la akva [[potenciala energio]] (situa energio) en la [[gravita kampo]] de la [[Tero]]. Ĉe subenfluo la potenciala energio transformiĝas al flua energio (moviĝa energio de la akvo). La akvoenergia centralo apartenas al la renoviĝantaj energifontoj. La akvo [[vaporo|vaporiĝas]] per la suna radiado formante [[nuboj]]n, el kiuj defalas [[precipitaĵo]]. El la falita precipitaĵo povas formiĝi [[rojo]]jn, poste riverojn, kies fluenergion povas eluzi la homoj. La plimulto de la hodiaŭaj akvocentraloj funkcias laŭ principo de la praaj akvoradoj, kiuj pelis muelejojn. Ĉe la centraloj la akvo movas radon ĉirkaŭ generatoro kaj produktas el la kineta kaj potenciala energio elektran energion. La akvoenergio donas 18 % de la tutmonde produktita elektra energio kaj tiel same grandas kiel [[atoma energio]]. Akvoenergio estas la sola renoviĝanta energio, kiu grave prizorgas la homan bezonon je energio (suno, vento, [[geoterma energio|tervarmo]] kaj [[biomaso]] kune donas nur 2%). === Sunenergio === {{Ĉefartikolo|Sunenergio}} '''Sunenergio''' aŭ suna energio estas la [[energio]] kiun la [[Suno]] elradias. Ĝi ekestas en la suno per [[fuzio]]. Per suna energio oni nuntempe ofte celas la energion kiun homoj mem per [[teknologio]] povas produkti rekte de la radiado de la suno. Plej ofte tio okazas per la jenaj tri manieroj: * Varmigi akvon per la varmo de la suno. Tio okazas en "sunokolektejoj", kiuj uzas la radiojn de la suno por varmiĝi. * Varmigi oleon per la koncentrata lumo de la suno. Tio okazas en kanaloparabola kolektejoj , kiuj uzas spegulojn kaj nigrajn tubojn interne al la vitra tuboj. La oleo varmas akvon kaj produzas vaporon. Tiu ĉi produzas elektron en duobla turbino (Rankine ciklo). * Transformi la sunon al elektro per [[sunpanelo]]. [[Dosiero:PS10 solar power tower.jpg|eta|dekstre|Sunenergia turo.]] [[Sunkolektoro]] estas instalaĵo por energiogajno. La kolektoro "kolektas" kaj absorbas la [[radio]]jn ([[energio]]); male al la [[fotovoltaiko|fotovoltaikaj]] instalaĵoj, ĝi uzas ankaŭ la energion de la longondaj radioj ĝis la infraruĝa radia areo ([[varmoradiado]]) ĉe difuza lumo. Sunkolektoroj atingas relative altan [[efikeco]]n – tipe inter 60 kaj 75 % – ĉe prilaboro de la radiado. Plej gravaj partoj de la kolektoroj estas la ''absorbilo'', kiu akceptas la varmon kaj direktas ĝin al plej ofte likva varmoportanto. Per helpo de la varmoportanta likvo estas la varmo forportita el la kolektoro kaj fine konservita aŭ uzita rekte. Por eviti perdon de varmo necesas bona izolado de la absorbilo kontraŭ la medio. [[Sunkaldrono]] aŭ sunkuirilo estas (plej efike parabola) aparato kiu fokusigas la sunradiojn je unu punkto kaj tiel varmigas aĵojn en tiu punkto. === Biomaso === Sur grunde, [[Biomaso (ekonomio)|biomaso]] kreskas kaj rekreskas en la [[Arbaro|arbaroj]], sur la [[Kampo (agrikulturo)|kampoj]] kaj en [[Ĝardeno|ĝardenoj]], dum la tuta vivdaŭro de [[Plantoj|planto]]. La ĉi-lasta devas esti kolektata, ĉar temas pri forĵetaĵoj kiujn la homoj devas porti al la koncernaj kolektejoj aŭ kiun ili ĵetas en la tiel nomatan "brunan [[Rubujo|rubujon]]" kiu estas regule malplenigata de municipaj forzorgaj entreprenoj. El biomaso oni povas ĉerpi [[Biogaso|biogason]] kiu estas kutime simila al [[tergaso]], ankaŭ eblas ĉerpi puran [[Hidrogeno|hidrogenon]] el biomaso, do  gason kiu ne enhavas [[Karbono|karbonon]] kaj kiu tial ne produktas [[Karbona dioksido|karbondioksidon]] ĉe [[Brulo|bruligo]]. La municipaj entreprenoj povas disponigi por la produktado de hidrogeno laŭ tiu procezo ne nur ĝardenajn forĵetaĵojn, sed ankaŭ postpurigan [[Ŝlimo|ŝlimon]] kiu ekestas ĉe la purigo de rubakvo. Je malaltaj temperaturoj, eblas produktado de ĝis 100 kilogramojn da hidrogeno el unu [[tuno]] da biomaso. === Ventoenergio === [[Dosiero: Wind power plants in Xinjiang, China.jpg|eta|maldekstre|Ventogeneratoroj en [[Ujgura Aŭtonoma Regiono Ŝinĝango|Ŝinĝango]], [[Ĉinio]].]] {{Ĉefartikolo|Ventoenergio}} [[Ventoenergio]] aŭ ''ventenergio'' konvertas [[kineta energio|kinetan energion]] de moviĝanta [[aero]] ([[vento]]) al pli uzebla formo por homaro. La plej malnova ilo kreita de homoj por uzi la ventenergion estas la [[velo]]: la ventenergio utilas al la movado de boatoj tra la maro. Poste la homaro eklernis uzi la ventenergion per [[ventomuelejo]]j, rekte transformante ĝin en mekanikan laboron. La unuaj ventomuelejoj aperis verŝajne en [[Azio]], eble 2000 aŭ eĉ 3000 jarojn a.ne. Velboatoj kaj aliaj uzoj de la ventenergio sen turneblaj partoj ankoraŭ ekzistas, sed estas malpli gravaj ol en la pasinteco. Nuntempe per la vorto ventenergio oni plej ofte celas [[elektro|elektran energion]] kiu estas produktita per [[ventoturbino]]j, ankaŭ nomataj ''ventelektrigiloj'' aŭ ''ventoelektrigiloj''. La plej gravaj avantaĝoj de ventoenergio estas la malpliigo de la medipoluado pro [[Fosilia brulaĵo|fosiliaj brulaĵoj]] kaj la malpli forta dependo de la [[nafto]]. La plej gravaj malavantaĝoj estas la alta prezo (pli malpli 1,5 ĝis 3-oble pli multe kostas ol "griza kurento"), la varieco en la disponeblo de vento, la bezono je spaco, la bruo generita de [[ventogeneratoro]]j kaj damaĝo al la medio pro rompo de pejzaĝo kaj mortigado de birdoj. === Geoterma energio === [[Dosiero:Geothermie_verfahren.png|eta|dekstre|200ra|Hidroterma elektroproduktado: la vaporo ĉerpita rekte el la subtera rezervejo (flava zono sur la bildo) per la sondo pelas [[turbino]]n kaj [[generatoro]]n, kondensiĝas en [[malvarmiga turo|malvarmiga(j) turo(j)]] kaj revenas subteren kiel likva akvo, kie ĝi denove vaporiĝas.]] {{Ĉefartikolo|Geoterma energio}} La '''geoterma energio''' estas [[energio]] ĉerpita el la [[tero|tera]] interno. La geotermaj energifontoj troviĝas ofte proksime de aktivaj [[vulkano]]j. Por ĉerpo de la geoterma energio estas plej facile uzeblaj la [[termofonto]]j, [[gejsero]]j, bolantaj [[marĉo]]-lagetoj, [[fumarolo]]j aŭ gaskrateroj. La geoterman energion uzis unuafoje la antikvaj [[romio|romianoj]] por hejtado de [[domo]]j kaj [[banejo]]j. Oni uzas tiun ĉi metodon ankaŭ hodiaŭ en [[Islando]], [[Turkio]], [[Japanio]], sed plej ofte oni produktas per la geoterma energio [[elektro|elektran]] [[kurento]]n. La unua tia [[elektra centralo]] ekfunkciis en la itala [[Larderello]], en [[1904]]. La plej bone uzeblaj fontoj estas la 80–350&nbsp;°C varma [[akvo]] en la subteraj rezervejoj. Oni povas plej facile produkti la elektran energion el varma akvo pli varma ol 180&nbsp;°C. Oni rapide vaporigas la varmegan akvon kaj/aŭ movas [[turbino]]n per la vaporo. === Tajda energio === {{Ĉefartikolo|Tajda energio}} '''Tajda energio''', estas formo de [[akvoenergio]] kiu konvertas la [[energio]]n akiritan el [[tajdo]] en utilaj formoj de energio, ĉefe [[elektro]].Kvankam ankoraŭ ne amplekse uzata, la tajda energio havas potencialon por estonta generado de [[elektro]]. Tajdoj estas pli antaŭvideblaj ol [[ventenergio]] kaj [[sunenergio]]. Inter fontoj de [[renovigebla energio]], tajda energio tradicie suferis el relative alta kosto kaj limigita disponeblo de lokoj kun sufiĉe altaj tajdaj areoj de fluaj rapidoj, tiele malpliigante ties totala disponeblo. Tamen multaj ĵusaj teknologiaj disvolvigoj kaj plibonigoj, ambaŭ laŭ desegno (ekz. dinamisma tajda energio, tajdaj lagunoj formitaj per tajdaj baraĵoj) kaj turbina teknologio (ekz. novaj aksaj [[turbino]]j, krucfluaj turbinoj), indikas ke la totala disponeblo de tajda energio povas esti multe pli alta ol antaŭvidite, kaj ke la ekonomiaj kaj mediaj kostoj povas veni al kompetitivaj niveloj. Historie, [[tajdomuelejo]]j estis uzitaj kaj en Eŭropo kaj en la marbordo al Atlantiko de Nordameriko. La alvenanta akvo estis enhavita en grandaj stokujoj, kaj kiam la tajdo foriris, ĝi movis [[akvorado]]jn kiuj uzis la mekanikan energion produktitan por mueli grenon.<ref>{{Cite web|author=Ocean Energy Council|title=Tidal Energy: Pros for Wave and Tidal Power|url=http://www.oceanenergycouncil.com/index.php/Tidal-Energy/Tidal-Energy.html|date=2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-11-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080513175027/http://www.oceanenergycouncil.com/index.php/Tidal-Energy/Tidal-Energy.html|arkivdato=2008-05-13|accessdate=2023-10-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080513175027/http://www.oceanenergycouncil.com/index.php/Tidal-Energy/Tidal-Energy.html|archivedate=2008-05-13}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.oceanenergycouncil.com/index.php/Tidal-Energy/Tidal-Energy.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-11-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080513175027/http://www.oceanenergycouncil.com/index.php/Tidal-Energy/Tidal-Energy.html |arkivdato=2008-05-13 }}</ref> La plej antikvaj ekzemploj datas el la [[Mezepoko]], aŭ eĉ el [[Antikva Romo|romiaj tempoj]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.kentarchaeology.ac/authors/005.pdf|titolo=Microsoft Word - RS01j.doc|alirdato=2011-04-05|formato=PDF|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110517013738/http://www.kentarchaeology.ac/authors/005.pdf|arkivdato=2011-05-17}}</ref><ref>{{Cite journal| author=Minchinton, W. E. | title=Early Tide Mills: Some Problems | journal=Technology and Culture | volume=20 | issue=4 |date=Oktobro 1979 | pages=777–786 | doi=10.2307/3103639| publisher=Society for the History of Technology| jstor=3103639|issn=0040-165X}}</ref> Estis nur en la 19a jarcento kiam la procezo uzi falantan akvon kaj girantajn [[turbino]]jn por krei elektron estis enkondukita en Usono kaj Eŭropo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Energy Factbook|familia nomo=Dorf|persona nomo=Richard|dato=1981|loko=Nov-Jorko|eldoninto=McGraw-Hill}}</ref> La unua grandskala tajda energifabriko estis la [[Tajdocentralo de la Rance]] en Francio, kiu ekfunkciis en 1966. Ĝi estis la plej granda tidal tajda energifabriko laŭ terminoj de produkto ĝis la tajda energifabriko de la lago Sihŭa malfermiĝis en Sud-Koreio en Aŭgusto, 2011. Tiu fabriko Sihŭa uzas marmurajn defendobarierojn kun 10 turbinoj kiuj generas 254 MW.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Guinness world records 2014|familia nomo=Glenday|persona nomo=Craig|jaro=2013|ISBN=9781908843159}}</ref> === Tipoj === {{Div col|cols = 3}} * [[Sunenergio]] ** [[Fotovoltaiko]] ** [[Sunenergio|Sunkolektoro]] * [[Ventoenergio]] ** [[Ventenergiaj instalaĵoj]] * [[Akvoenergio]] ** [[Akvobaraĵo]]j ** [[Maronda centralo|Ondenergio de maroj]] ** [[Tajdomuelejo|Tajdoenergio]] ** [[Marflua centralo|Fluenergio de maroj]] ** [[Marvarmelektro]] ** [[Osmozelektro]] * [[Bioenergio]] (el [[Biomaso (ekonomio)|biomaso]]): ** [[Biodizelo]] ** [[Bioetanolo]] ** [[Biogaso]] ** [[Oleo]] * [[Geoterma energio]] * [[Nuklea kunfandiĝo]] (nuntempe ne uzebla, sed eble evoluigota) {{Div col end}} == Uzoj == === Elektroproduktado === Ĉiu fonto de renoviĝa energio povas esti utiligata por produkti elektron. En 2018, pli ol du trionoj el la tutmonda nove instalita kapablo de elektroproduktado estis renoviĝa,<ref>''Agence internationale pour les énergies renouvelables'' (IRENA)</ref> sed post du jardekoj da kreskado, la rapido de nova instalado de suna, venta, kaj akva elektrokapablo stabiliĝis ĉe 177 GW jare. Laŭ la [[Internacia Energia Agentejo]] (IEA), "ĉi tiu neatendita malvastiĝo de la kreskaj tendencoj estigas maltrankvilon pri la kapablo atingi longdaŭrajn klimatajn celojn". La febliĝo rilatas precipe al Ĉinujo, kie ekfunkciigoj malpliiĝis de 80 al 75 GW, post senaverta anonco de la registaro en junio de 2019 ke ĝi ne plu rajtigos ekfunkciigon de sunelektraj instalaĵoj ĝis la fino de la jaro kaj malaltigos siajn aĉetprezojn por ili. Kvankam renoviĝaĵoj reprezentas 63 % el la kapablokreskado, ilia parto de la elektroproduktado estas nur 25 % pro ilia malpli bona funkcidaŭro kompare al termaj centraloj<ref>[https://www.lesechos.fr/industrie-services/energie-environnement/la-croissance-des-energies-vertes-marque-le-pas-1017268]</ref>. === Transporto === {{Ĉefartikolo|Daŭripova transporto}} La plejparto de nunaj transportiloj funkcias per fosiliaj brulaĵoj. En la praktiko ne ekzistas alternativo por aviadiloj kaj normale ne por ŝipoj. Tamen elektraj aŭtoj estas tre disvastiĝintaj, kaj povas esti daŭripovaj se la elektro per kiu oni ŝargas ilin venas de renoviĝantaj fontoj. Veturiloj funkciantaj per biobrulaĵoj, precipe bioetanolo kaj biodizelo, ankaŭ estas relative oftaj. Veturiloj kiuj rekte utiligas sunenergion estas konstruitaj sed ankoraŭ ne estas vendataj al la publiko. === Hejtado === La varmo produktita de la suno, la brulado de biomaso, aŭ geotermaj fontoj povas esti rekte uzata por hejtado, sen antaŭe transformi ĝin al elektro. == Ekonomiaj aspektoj == === Kosto === {| class="wikitable floatright" |+Ebenigita produktadokosto ([[LCOE]]) tutmonde en 2019 (usonaj dolaroj por MWh) !Fonto !Venta !Fotovoltaika sunelektro !Karbona !Plurcikla gaselektro |- | |Supertera ventelektro malalte <nowiki>|</nowiki> mezume |Industriskala malalte <nowiki>|</nowiki> mezume |Ekzistanta <nowiki>|</nowiki> nova |Ekzistanta <nowiki>|</nowiki> nova |- |BNEF<ref name="BNEF2019">{{citaĵo el la reto|titolo=Clean Energy Will Continue To Hit Dirty Power As Costs Continue To Fall |dato= 2019-10-29|url=https://www.forbes.com/sites/mikescott/2019/10/29/clean-energy-will-continue-to-hit-dirty-power-as-costs-continue-to-fall/}}</ref> |27 <nowiki>|</nowiki> 47 |26 <nowiki>|</nowiki> 51 | | |- |Lazard<ref name="Lazard2019">{{citaĵo el la reto |titolo=Levelized Cost of Energy and Levelized Cost of Storage 2018 |dato=2019-11-7 |url=https://www.lazard.com/perspective/lcoe2019/ |alirdato=2021-10-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211026093551/https://www.lazard.com/perspective/lcoe2019 |arkivdato=2021-10-26 }}</ref> |28 <nowiki>|</nowiki> 41 |32 <nowiki>|</nowiki> 37 |33 <nowiki>|</nowiki> 109 |44 <nowiki>|</nowiki> 56 |- |IRENA<ref name="IRENA2019">{{citaĵo el libro|titolo=Renewable Power Generation Costs in 2019 |loko=Abu Dabi |eldoninto=Agence internationale pour les énergies renouvelables (IRENA) |dato=2019-5 |isbn=978-92-9260-040-2 |url=https://www.irena.org/publications/2019/May/Renewable-power-generation-costs-in-2018}}.</ref> |44 <nowiki>|</nowiki> 56 |58 <nowiki>|</nowiki> 85 | | |} Por la konstruo de novaj elektroproduktaj centraloj, laŭ studo de la banko [[Lazard]], jam iĝis pli avantaĝe priveti sunan kaj ventan energion en preskaŭ ĉiu lando, ĉu en Eŭropo aŭ Usono, ĉu Aŭstralio, Brazilo, Barato, Sudafriko, aŭ Japanujo; tamen tiuj energioj ne estaj ĉiam tuj haveblaj, do restas komplementaj al elektroproduktado el fosilia aŭ nukleaj energioj<ref>{{Citaĵo el la reto|url= https://www.lesechos.fr/industrie-services/energie-environnement/electricite-les-energies-renouvelables-sont-de-plus-en-plus-competitives-1146277|titolo= Électricité : les énergies renouvelables sont de plus en plus compétitives|verko= [[Les Échos]]|dato= 7-an de novembro 2019}}.</ref>. La IEA konsideras, ke en evoluantaj landoj, la bremsoj al vastigo estas regulaj baroj, elektroretaj kondiĉoj, kaj mikroekonomikaj konsideroj, dum en evoluintaj landoj la rapida vastigo de renoviĝaĵoj fermigas iujn termikajn elektrocentralojn<ref name="Échos02102015">{{citaĵo el la reto|url= https://www.lesechos.fr/industrie-services/energie-environnement/021374128775-en-2020-26-de-lelectricite-viendra-des-energies-renouvelables-selon-laie-1161597.php|titolo= En 2020, 26 % de l’électricité viendra des énergies renouvelables selon l’AIE|verko= [[Les Échos]]|dato= 2 octobre 2015|alirdato= 2021-10-21|arkivurl= https://archive.today/20151004103814/http://www.lesechos.fr/industrie-services/energie-environnement/021374128775-en-2020-26-de-lelectricite-viendra-des-energies-renouvelables-selon-laie-1161597.php|arkivdato= 2015-10-04}}.</ref>. == Tutmonda stato == {| class="wikitable" |+ Evoluo de malneta produktado de elektro el renoviĝantaj fontoj ([[Kilovathoro|TWh]]) |- bgcolor="#40E0D0" align="center" ! Énergie ! 1990 ! ''%'' ! 2000 ! ''%'' ! 2010 ! ''%'' ! 2015 ! 2018 ! ''% 2018'' ! var.<br />2018/1990 |- align="right" |align="left"| Akva || {{formatnum:2192}} || ''18,4 %'' || {{formatnum:2696}} || ''17,4 %'' || {{formatnum:3535}} || ''16,4 %'' || {{formatnum:3982}} || {{formatnum:4325}} || '''''16,2 %''''' || '''+97 %''' |- align="right" |align="left"| Biomasa || 105 || ''0,9 %'' || 114 || ''0,7 %'' || 278 || ''1,3 %'' || 416 || 518 || '''''1,9 %''''' || '''+392 %''' |- align="right" |align="left"| Ruba || 8 || ''0,1 %'' || 17 || ''0,1 %'' || 33 || ''0,2 %'' || 38 || 39 || '''''0,1 %''''' || '''+365 %''' |- align="right" |align="left"| Geoterma || 36 || ''0,3 %'' || 52 || ''0,3 %'' || 68 || ''0,3 %'' || 81 || 89 || '''''0,3 %''''' || '''+144 %''' |- align="right" |align="left"| Suna (FV)* || 0,09 || ''0,001 %'' || 0,8 || ''0,005 %'' || 32 || ''0,15 %'' || 250 || 554 || '''''2,1 %''''' || '''×{{formatnum:6092}}'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- align="right" |align="left"| Suna (term.)* || 0,7 || ''0,006 %'' || 0,5 || ''0,003 %'' || 1,6 || ''0,008 %'' || 10 || 11 || '''''0,04 %''''' || '''+{{formatnum:1608}} %''' |- align="right" |align="left"| Venta || 4 || ''0,03 %'' || 31 || ''0,2 %'' || 342 || ''1,6 %'' || 834 || {{formatnum:1273}} || '''''4,8 %''''' || '''×328'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- align="right" |align="left"| Tajda || 0,5 || ''0,005 %'' || 0,5 || ''0,004 %'' || 0,5 || ''0,002 %'' || 1,0 || 1,0 || '''''0,004 %''''' || '''+88 %''' |- align="right" |align="left"| '''Totala RE''' || '''{{formatnum:2347}}''' || '''''19,7 %''''' || '''{{formatnum:2912}}''' || '''''18,8 %''''' || '''{{formatnum:4291}}''' || '''''19,9 %''''' || '''{{formatnum:5610}}''' || '''{{formatnum:6811}}''' || '''''25,5 %''''' || '''+190 %''' |- | colspan="11" |<small>Fonto de informo : [[Internacia Energia Agentejo]]<ref name="AIEélec">{{en}}[https://www.iea.org/data-and-statistics/data-tables?country=WORLD&energy=Electricity&year=2018 Data and statistics - World Electricity 2018] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210203224853/https://www.iea.org/data-and-statistics/data-tables?country=WORLD&energy=Electricity&year=2018 |date=2021-02-03 }}, [[Internacia Energia Agentejo]], 12-an de septembro de 2020.</ref>.<br />* % = proporcio el la produktado de elektro; Suna (FV) = Suna (fotovoltaika) ; Suna (term.) = Suna (termodinamika).<br />Rim. : la IEA inkluzivas en akvelektro la produktadon de pumprezervaj centraloj, kiu ne estas renoviĝanta.</small> |} === Ĉinujo === En 2018, 26 % de la elektro produktata en [[Ĉinujo]] estis renoviĝanta (17 % akva kaj 9 % el aliaj renoviĝantaj fontoj).<ref name="AIEél">{{en}}[https://www.iea.org/data-and-statistics/data-tables?country=CHINAREG&energy=Electricity&year=2018 Data and statistics - China Electricity 2018] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211021193153/https://www.iea.org/data-and-statistics/data-tables?country=CHINAREG&energy=Electricity&year=2018|date=2021-10-21}}, [[Internacia Energia Agentejo]], 12a de septembro 2020.</ref> === Usono === Laŭ la usona ''Energy Information Administration'', renoviĝaj fontoj liveris proksimume 11% de totala primara energikonsumado<ref name=EIAmonthlyElectricity >{{Citaĵo el la reto|url=http://www.eia.gov/totalenergy/data/monthly/pdf/sec1_5.pdf|titolo=Primary Energy Production by Source|dato=2017-07-12|eldoninto=US Energy Information Administration}}</ref> kaj 17% de la elektro produktita en [[Usono]] en 2018.<ref name=EIAmonthlyElectricity /><ref>{{Cite web|url=https://www.eia.gov/tools/faqs/faq.php?id=92|title=How much of U.S. energy consumption and electricity generation comes from renewable energy sources? - FAQ - U.S. Energy Information Administration (EIA)|website=www.eia.gov|access-date=2019-09-21}}</ref> [[Hidroelektro]] estas la plej uzata formo de elektroproduktado en la lando.<ref name=EIAmonthlyElectricity /> Usono estas la kvara plej granda produktanto de hidroelektro en la mondo post Ĉinujo, Kanado, kaj Brazilo. === Novzelando === En [[Novzelando]] 79,2 % de la produktata [[elektro]] devenas el renoviĝantaj fontoj, kiel akvofluo, vento, geotermiko kaj biomaso. === Tuvalo === En [[julio de 2009]] la [[Tuvalo|tuvala]] registaro deklaris, ke ĝi volas venigi sian tutan energiproduktadon de renoviĝantaj fontoj antaŭ la jaro 2020.<ref>{{eo}} ''(ligilo ne plu funkcias)'' [http://www.eventeo.net/web/index.php/pacifiko/natura%20medio/1614-tuvalo-antaen-al-senkarbona-energio Tuvalo : antaŭen al senkarbona energio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Malgraŭ tio, en 2020 la renoviĝanta elektro atingis nur 8 % de la totala elektroproduktado.<ref>{{en}}[http://documents1.worldbank.org/curated/en/778441609911205874/pdf/Supporting-Tuvalu-Move-Toward-100-Percent-Renewable-Energy.pdf]</ref> == Internaciaj klopodoj == {{Ĉefartikolo|Internacia Agentejo pri Renoviĝanta Energio}} La '''Internacia Agentejo pri Renoviĝanta Energio''' ({{Lang-en|'''International Renewable Energy Agency'''}}, akronime '''IRENA''') estas [[interregistara organizaĵo]] establita en 2009 por antaŭenigi la uzon de [[renovigebla energio]] <ref>[http://www.elogit.no/id/10798.0 «FN-byrå for fornybar energi»]{{404|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, EL & IT Forbundet, 29a de januaro 2009.</ref>. En decembro 2012, IRENA havis 104 membrolandojn, dum 55 landoj subskribis la statutojn de la organizaĵo kaj estis kandidatoj por membreco <ref>[http://irena.org/Menu/Index.aspx?mnu=Cat&PriMenuID=46&CatID=67 «Updates on IRENA membership»], IRENA.</ref>. IRENA provizore estas ĉefsidejita en [[Abudabio (urbo)|Abudabio]] en la [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] <ref name="gulf2">{{cite news|newspaper=Gulf News|title=UAE to host Irena HQ|author=Abbas Al Lawati|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/environment/uae-to-host-irena-hq-1.73103|date=2009-06-29|access-date=2009-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120926155150/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/environment/uae-to-host-irena-hq-1.73103|archive-date=26a de Septembro 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. La organizaĵo havas konstantan statuson de observanto en la [[Ĝenerala Asembleo de UN]] <ref>[http://www.un.org/en/members/intergovorg.shtml «Intergovernmental Organizations»] {{Wayback|url=http://www.un.org/en/members/intergovorg.shtml|date=20121201004149}}, De forente nasjoner.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == === Esperante === * Alvaro Motta: "Celo 7. Pagebla kaj pura energio." En Humphrey Tonkin kaj Rakoen Martens (red.), ''Gvidilo al la 17 celoj por daŭripova evoluigo de Unuiĝintaj Nacioj'', p.&nbsp;54-58. Mondial, 2020, ISBN 9781595694102 === Germane === * M. Kaltschmitt, A. Wiese kaj W. Streicher (red.): ''Erneuerbare Energien. Systemtechnik, Wirtschaftlichkeit, Umweltaspekte'', Springer Verlag, Berlin/Heidelberg, 2013, ISBN 978-3-642-03248-6 * Hermann Scheer: ''Der energethische Imperativ. Wie der vollständige Wechsel zu erneuerbaren Energien zu realisieren ist.'' Kunstmann, München, 2010, ISBN 978-3-88897-683-4 == Eksteraj ligiloj == === Angle === * [https://www.climaterealityactionfund.org Climate Reality Action Fund (estis "Repower America")] === Germane === * [http://vorort.bund.net/suedlicher-oberrhein/index.html BUND, aktiva regiona filio en la tradicio de la Popolaltlernejo Wyhler Wald, naturprotekta NRO; enkonduko en Esperanto] * [http://www.solaranlagen-portal.de Solaranlagen-Portal.de - sendependaj informoj] * [http://www.solaranlagen-photovoltaik.net Solaranlage-Photovoltaik.net - sendependaj informoj] * [http://www.solarstromerzeugung.de Solar Photovoltaikanlagen] * [http://www.hydrogeit.de Hydrogeit hydrogeit.de - sendependaj informoj (Sven Geitmann)] * [http://www.thema-energie.de thema-energie.de - sciokatalogo pri r. e. kaj energi-ŝparado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050129090026/http://www.thema-energie.de/ |date=2005-01-29 }} * [http://www.renewables-made-in-germany.com renewables-made-in-germany.com - pri germanaj firmaoj kaj produktoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050209114127/http://www.renewables-made-in-germany.com/ |date=2005-02-09 }} * [http://www.volker-quaschning.de volker-quaschning.de - pri r. e. kaj klimatoprotekto] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Renewable energy|n=Kategorio:Renoviĝanta energio}} * [[Daŭripovo]] * [[Daŭripova disvolviĝo]] * [[Tria industria revolucio]] * [[Energia transiro]] * [[Energifonto]] * [[Karbona neŭtraleco]] * [[Klimata justeco]] * [[Ventoenergio]] * [[Elektra aŭtomobilo]] * [[Mediprotekto]] * [[Greenpeace]] * [[Pinto de Hubbert]] * [[Rekreskanta krudmaterialo]] {{-}} == Galerio == [[Dosiero:Turbiny wiatrowe ubt.jpeg|eta|maldekstra|180ra|Ventaj turbinoj ĉe Vendsyssel en Danlando]] [[Dosiero:Solar panels on yacht at sea.jpg||eta|maldekstra|180ra|Sunpaneloj ĉe ŝipeto]] {{-}} {{Havenda artikolo|Renoviĝanta energio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Renoviĝanta energio| ]] [[Kategorio:Elektra energio]] [[Kategorio:Mediprotektado]] t2x26h51tbt8l93b3bn1yaibwh3ozgt 0 35579 9384557 9384084 2026-05-26T19:07:55Z Sj1mor 12103 9384557 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nevoĉa muzikisto | nomo = Sonny Rollins | dosiero = Sonny Rollins 3.jpg | priskribo de dosiero = | grandeco de dosiero = | larĝa dosiero = | fono = nevoĉa muzikisto | naskonomo = Theodore Walter Rollins | alie nomata = Sonny | kromnomo = | naskiĝo = [[7-a de septembro]] [[1930]]<br />{{flagicon|Usono}} [[Novjorko]], [[Usono]] | morto = | deveno = | instrumento = [[Tenora saksofono]] | tipo de voĉo = | ĝenro = [[ĵazo]] | profesio = [[saksofonisto]] | aktivaj jaroj = [[1951 en muziko|1951]] - nuntempo | eldoninto = [[Prestige Records]]<br />[[Impulse!]] | parencaj temoj = [[Jackie McLean]], [[Max Roach]], [[Clifford Brown]] | ttt = [http://www.sonnyrollins.com www.sonnyrollins.com] | nuntempaj membroj = | antaŭaj membroj = | signifa instrumento = [[saksofono]] |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }} }} [[Dosiero:Sonny Rollins.jpg|eta|250ra|[[Perugia]], Sonny Rollins dum koncerto en [[Umbrio]].]] '''Theodore Walter (Sonny) ROLLINS''' (naskiĝis la [[7-an de septembro]] [[1930]] en urbo [[Nov-Jorko]], mortis la [[25-an de majo]] [[2026]]) estis [[Usonanoj|usona]] [[ĵazo|ĵaza]] tenora [[saksofono|saksofonisto]]. Rollins ekis kiel [[piano|pianisto]], tiam ŝanĝis al alda [[saksofono]], fine ŝanĝante al [[tenora saksofono]] en [[1946]]. Li estis unue registrita en [[1949]] kun [[Babs Gonzales]]. Ankaŭ en 1949, li registris kun [[J. J. Johnson]] kaj [[Bud Powell]]. Rollins registris kun [[Miles Davis]] en [[1951]] kaj [[Thelonious Sphere Monk]] en [[1953]]. Rollins kunigis la kvinteton [[Clifford Brown]] – [[Max Roach]] en [[1955]], kaj post la morto de Brown en [[1957]] li laboris kiel ĉefo. La plej larĝe aklamata albumo de Rollins estis ''[[Saxophone Colossus]]'', registrita je la [[22-a de junio]] [[1956]], kun [[Tommy Flanagan]] ĉe [[piano]], antaŭa basisto de [[Jazz Messengers]] [[Doug Watkins]] kaj lia favora tamburisto, [[Max Roach]]. Ĉi-tio estas nur la tria fojo, ke Sonny estis majstro en la registra studio. Ĉi-tiu sonbendo enhavis eble lian plej konatan komponaĵon "St Thomas", Kariba [[Kalipso (muziko)|kalipso]] el melodio kantita de lia patrino en lia infaneco. Rollins konsideriĝas la ĉefa tenora saksofono ludanto de la [[1950-aj jaroj]] kaj restis signifa figuro poste. Li estis premiita per [[Grammy]]-premio pro vivtempa atingo en [[2004]]. {{Projektoj}} {{Ĝermo|usona muzikisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rollins, Sonny}} [[Kategorio:Usonaj muzikistoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵazmuzikistoj]] [[Kategorio:Usonaj saksofonistoj]] [[Kategorio:Gajnintoj de Premio Grammy]] 50x6yfz45224tcsakvexvmssr2kaghy 0 38493 9384363 9294371 2026-05-26T13:06:40Z Sj1mor 12103 9384363 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kvenko | devena_nomo = <small>قونكة, Qūnka^tu</small> | alia_nomo = {{Lang-es|Cuenca}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Cuenca | moto = «Tre Nobla, Tre Lojala, Fidelega kaj Heroa» | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Cuenca-panoramica4.JPG | dosiero_priskribo = Kvenko <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Bandera de Cuenca.svg | blazono = Escudo de Cuenca.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = Iberio | ŝtato_tipo = Duoninsulo | regiono = | regiono_tipo = | distrikto = Provinco Kvenko | distrikto_tipo = Provinco | municipo = | municipo_tipo = | komunumo = Kastilio-Manĉo | komunumo_tipo = [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|Komunumo]] | histregiono = Kastilio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto_tipo = | parto = | parto1 = | rivero = Júcar | rivero1 = Huécar | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = Katedralo de Kvenko | memorindaĵo1 = Pendodomoj | memorindaĵo2 = Episkopejo | memorindaĵo3 = Preĝejo Sankta Andreo | memorindaĵo4 = Preĝejo Sankta Mikaelo | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | ŝoseo = | ŝoseo1 = | ŝoseo1_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Kvenko | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 946 | lat_d = 40 | lat_m = 04 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 02 | long_m = 09 | long_s = 00 | long_EW = W | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 911.06 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 56.703 | loĝantaro_dato = 2011 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | dato = | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | ĉefulo = Ángel Mariscal | ĉefulo_tipo = Urbestro | ĉefulo_partio = [[PP]] <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 16000 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = [[Aŭtokodoj en Hispanio|Aŭtokodoj]] | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Historia murigita urbo de Kvenko | unesko_jaro = 1996 | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_kriterioj = ii, iv | unesko_regiono = 4 | unesko_numero = 789 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.cuenca.es/ www.cuenca.es] | commons = Cuenca, Spain | portalo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=9}} }} '''Kvenko''' ({{lang-es|Cuenca}}) estas la ĉefurbo de la samnoma [[Hispanio|hispana]] [[provinco]] situanta en la [[Administra organizado de Hispanio|aŭtonoma regiono]] de [[Kastilio-La Manĉo]]. Ĝi situas en la renkontiĝejo de la riveroj [[Júcar]] kaj Huécar. En [[2011]] tie loĝis 56 703 homoj.<ref name=ine>[http://www.ine.es/nomen2/index.do INE - Relación de unidades poblacionales]</ref> Ĝia centro estas [[Monda heredaĵo de Unesko]].<ref>http://whc.unesco.org/en/list/781</ref> Inter la vidindaĵoj troviĝas la Katedralo, la famaj ''Pendodomoj'' (pendantaj domoj super krutaĵo de la rivero). En la ĉirkaŭaĵo troviĝas natura pejzaĝo konata kiel la ''Ciudad Encantada'' (hantita urbo).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.pueblos-espana.org/castilla+la+mancha/cuenca/cuenca/Casas+Colgadas/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120710003333/http://www.pueblos-espana.org/castilla+la+mancha/cuenca/cuenca/Casas+Colgadas |arkivdato=2012-07-10 }}</ref> La urbo Kvenko staras 150&nbsp;km sudoriente de [[Madrido]]. La [[provinco Kvenko]] estas la 5a plej granda en Hispanio laŭ surfaco<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.codigospostal.org/ciudades-mas-100000-habitantes.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120415125209/http://www.codigospostal.org/ciudades-mas-100000-habitantes.html |arkivdato=2012-04-15 }}</ref>, tamen ĝi estas la 7e malplej loĝata kaj la urbo mem havas nur 56 000 loĝantojn<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.guiarte.com/paises/espana/guias_ciudades.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120330201413/http://www.guiarte.com/paises/espana/guias_ciudades.html |arkivdato=2012-03-30 }}</ref>. Ĝi estas la 2a plej malgranda provinca ĉefurbo de Hispanio post Teruelo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cajamarfundacion.es/mediterraneo/revista/me0304.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110930175705/http://www.cajamarfundacion.es/mediterraneo/revista/me0304.pdf |arkivdato=2011-09-30 }}</ref> Kvankam ekzistas pruvoj ke ĉirkaŭ la nuna urbo loĝis homoj ekde [[Paleolitiko]], ne estis ĝis la alveno de la islamanoj ĉirkaŭ la 10a jarcento, kiam estiĝis la urbo per la konstruado de la islama alkazaron Qūnka de kie naskiĝis la urbo Kvenko<ref>http://palomatorrijos.blogspot.com.es/2010/12/el-arco-bezudo-cuenca.html</ref>. La urbo situis sur ege strategia loko, sur kruta monto inter la riveroj Júcar kaj Huécar. Ĝi estis konkerita de kristana reĝo Alfonso la 8-a en la jaro 1117.<ref>http://turismo.cuenca.es/portal/lang__es-ES/tabid__9381/default.aspx</ref> La urbo dividiĝas en du partoj: la malnova urbo, kiu staras, kiel dirite, sur monto inter du ravinoj laŭ kiuj fluas la riveroj [[Huécar]] kaj [[Júcar]], estis nomata [[Monda heredaĵo de Unesko]] en 1996 pro la bona konservo de la antikva urba pejzaĝo kaj la mezepoka fortikaĵo, ĝia riĉa civila kaj religia arkitekturo de la 12-a ĝis la 18-a jarcento, kaj la eksterordinara fuzio de la urbo kun ties belega medio.<ref name=rojmon12>{{citaĵo el libro| titolo=Cuenca ciudad| persona nomo=José Andrés| familia nomo=Prieto| jaro=2005| eldoninto=Fundación Turismo de Cuenca| ĉapitro=Monumentos| paĝoj=12}}</ref><ref name=callejero/> La plej interesaj festivaloj en Kvenko estas la [[Sankta Semajno]]<ref>http://www.cuencaysusemanasanta.es/</ref>, Semajno de Religia Muziko kaj la festoj de Sankta Juliano<ref name="publispain.com">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.publispain.com/viajes/cuenca/festividades.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120601222748/http://www.publispain.com/viajes/cuenca/festividades.htm |arkivdato=2012-06-01 }}</ref> (aŭgusto) kaj Sankta Mateo (septembro).<ref name="publispain.com"/> Vizitinda estas ankaŭ la Muzeo de Abstrakta Arto.<ref>http://www.march.es/arte/cuenca/</ref> == Nomo == La nomo ''Cuenca'' venas de la [[araba lingvo|araba vorto]] قونكة (''Qūnka^tu''), kiu komence estis nomo uzata nur por la ''[[alkazabo]]'' situinta kie hodiaŭ staras la restaĵoj de la kastelo, kaj poste tiu nomo estis donita al la tuta urbo.<ref>http://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=1070173</ref> == Geografio == === Situo === [[Dosiero:Vista aérea de Cuenca.jpg|eta|230px|Aera vido de Kvenko.]] La urbo Kvenko dividiĝas en du zonojn klare diferencigitaj: la antikva urbo kaj la nova urbo. La unua troviĝas sur roka monteto ĉirkaŭata de profunda valo de la rivero [[Júcar]] norde kaj ties alfluanto, la [[Huécar|rivero Huécar]] sude. Ĉi lasta rivero elfluas en la malalta parto de la antikva urbo, iom antaŭ la tiel nomata [[Ponto Sankta Antono]]. Okcidente kaj sude de la antikva urbo, kaj disigita de la rivero Huécar, etendiĝas la nova urbo kun direkto nordo-sudo, kun la centra parto en la strato Carretería. La alteco de la urbo estas inter 920&nbsp;[[marnivelo|msm]] de la nova urbo kaj iom pli ol 1000 ĉe la plej alta parto de la antikva urbo.<ref>{{Cite book|title=Cuenca |apellidos=Cuevas |name=Pedro José |editorial=Alfonsípolis |ubicación=Cuenca |year=2000 |capítulo=Territorio: Geografía |page=29}}</ref> === Klimato === La klimato en Kvenko estas [[mediteranea klimato|mediteranea]] kontinenta, kun malvarmaj temperaturoj en vintro kaj mildaj en somero. La pluvado estas abunda sed dum somero pluvas malpli. == Historio == === Islama origino === [[Dosiero:Location map Taifa of Toledo.svg|eta|dekstra|250px|Kvenko apartenis al la [[tajfo de Toledo]]]] Kiam la [[Ibera duoninsulo]] estis parto de la [[Romia Imperio]] ekzistis pluraj gravaj setlejoj en la [[provinco]], kiel ekzemple Segóbriga, Ercávica kaj Gran Valeria<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.patrimoniohistoricoclm.es/parque-arqueologico-de-segobriga/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120221082414/http://www.patrimoniohistoricoclm.es/parque-arqueologico-de-segobriga/ |arkivdato=2012-02-21 }}</ref>. Tamen, la loko kie Kvenko hodiaŭ situas estis neloĝata en tiu tempo. Kiam la [[islamanoj]] kaptis la areon en 714, ili baldaŭ taksis la valoron de tiu strategia loko kaj konstruis fortikaĵon (nomita Kunka) inter du gorĝoj fositaj inter la riveroj [[Júcar]] kaj [[Huécar]], ĉirkaŭitaj per murego el 1 kilometro longa. Kvenko baldaŭ sin dediĉis al agrikultura kaj teksaĵa produktado, ĝuante kreskantan prosperon.<ref>http://www.cervantesvirtual.com/obra/tesoro-de-monedas-rabes-descubierto-en-la-provincia-de-cuenca-0/</ref> === Kristana konkero === Ĉirkaŭ la [[12-a jarcento]], la [[kristanoj]], vivante en pli norda [[Hispanio]] dum la islama ĉeesto, komencis malrapide reakiri la [[Iberio|Iberan duoninsulon]].<ref>http://www.arteguias.com/reconquistacristiana.htm</ref> Kastilio prenis okcidentajn kaj centrajn areojn de Hispanio, dum [[Aragonio]] plivastiĝis tra la [[Mediteraneo|Mediteranea regiono]]. La islama regno, Al-Andalus, dividiĝis en malgrandajn [[tajfo]]jn sub kristana premo. Kvenko estis parto de la [[Tajfo de Toledo]]. En 1076 ĝi estis sieĝita de Sanĉo Ramírez de Aragonio, sed ne konkerita<ref>http://mimarzgz.blogspot.com.es/2007/04/reconquista-de-aragon.html</ref>. En 1080 la reĝo [[Yahya al-Qadir]] de [[Toledo]] perdis sian Tajfon, kaj lia veziro subskribis en Kvenko traktaton kun [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio]] per kiu li cedis al li kelkajn fortikaĵojn en interŝanĝo de armea helpo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://perseo.sabuco.com/historia/Taifa%20de%20Toledo.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120609122929/http://perseo.sabuco.com/historia/Taifa%20de%20Toledo.pdf |arkivdato=2012-06-09 }}</ref> [[Dosiero:TumboA ferdinand.jpg|eta|250px|maldekstra|Ferdinando la 2-a de Aragono.]] Post la malvenko de Alfonso en la [[batalo de Sagrajas]] (1086), Kvenko estis kaptita de la reĝo de [[Sevilo]], [[Al-Mu'tamid ibn Abbad]]. Tamen, kiam liaj teroj estis atakitaj de la [[almoravidoj]], li sendis sian bofilinon Zaida al Alfonso, ofertante al li Kvenko interŝanĝe de armea subteno. La unuaj kristanaj trupoj vojaĝis al la urbo en 1093. Tamen, la almoravidoj kaptis ĝin en 1108. Ilia guberniestro en la urbo deklaris sin sendependa en 1144, sekvita de la tuta Murcio post unu jaro. En 1147 [[Muhammad ibn Mardanis]] estis elektita reĝo de Kvenko, Murcio kaj [[Valencio]]. Li devis defendi siajn terojn de la almohada invado ĝis sia morto en 1172, post kiu lia filo devis subskribi pakton pri tributoj kun la novalvenintoj. La reĝo [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8a]] 17 jarojn aĝa, provis konkeri la urbon, sed post kvin monatoj da sieĝo, li devis retiriĝi post enmarŝo de trupoj senditaj de la [[almohadoj|almohada kalifo]] [[Abu Yaqub Yusuf]]. [[Dosiero:Eugenio Cajés (1575-1634) - San Julián, Bishop of Cuenca - PC.98 - Pollok House.jpg|eta|200px|dekstra|Sankta Juliano de Kvenko]] Alfonso subskribis armisticon sed kiam, en 1176 la kvenkanoj okupis kelkajn kristanajn terojn en Huete kaj Uclés, Alfonso intervenis estrante koalicion kune kun [[Ferdinando la 2-a (Leono)|Ferdinando la 2-a]], [[Alfonso la 2-a (Aragono)|Alfonso la 2-a de Aragonio]] kaj la [[Ordeno de Kalatrava|Armeaj Ordoj]] de [[ordeno de Kalatrava|Kalatravo]], [[ordeno de Santiago|Santiago]] kaj [[ordeno de Montegaudio|Montegaudio]], sieĝante Kvenkon ekde la tago de Epifanio en 1177. La komandanto de la urbo, Abu Bakr, denove serĉis la subtenon de Yaqub Yusuf, sed li estis en Afriko kaj ne sendis ajnan helpon. Post malsukcesa atakmisio de Kvenko kontraŭ la kristana tendaro la [[27-an de julio]], la sieĝita urbo estis konkerita de la trupoj de Alfonso la [[21-an de septembro]] [[1177]], dum la islamana garnizono rifuĝis sin en la citadelo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.maravedis.net/alfonso8.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120312071722/http://www.maravedis.net/alfonso8.html |arkivdato=2012-03-12 }}</ref> Ĉi lasta falis en oktobro, metante finon al la araba superregado en Kvenko. Alfonso la 8-a donis al la urbo titolon, kaj estis konsiderita "Muy noble y muy leal" (Tre nobla kaj tre lojala). Estis antaŭfiksitaj aro de leĝoj, la [[Foruo]]. La diocezo de Kvenko estis establita en 1183; ĝia dua episkopo estis [[Sankta Juliano de Kvenko]], kiu iĝis patrona sanktulo de la urbo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://loquemisojosrecuerdan.blogspot.com.es/2012/03/muy-noble-y-muy-leal-fidelisima-y-noble.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120629191244/http://loquemisojosrecuerdan.blogspot.com.es/2012/03/muy-noble-y-muy-leal-fidelisima-y-noble.html |arkivdato=2012-06-29 }}</ref> Dum la venontaj jarcentoj Kvenko ĝuis prosperon, danke al teksaĵo-produktado kaj brutar-ekspluato. La katedralo estis konstruita en tiu tempo, laŭ anglo-normanda stilo, kun multaj francaj laboristoj, ĉar la edzino de Alfonso la 8-a, Leonor de Plantagenet, estis franca.<ref>http://www.arteguias.com/catedral/cuenca.htm</ref> === 18a jarcento ĝis nuntempo === [[Dosiero:Hoz del Huecar.jpg|eta|240px|maldekstra|Ponto Sankta Paŭlo.]] Dum la [[18-a jarcento]] la teksaĵa industrio malkreskis, aparte kiam [[karlo la 4-a (Hispanio)|Karlo la 4-a]] malpermesis tiun agadon en Kvenko por malhelpi la konkuradon kun la [[Reĝa Tapiŝfarejo]], kaj la ekonomio de Kvenko malkreskis, tiel draste perdante populacion (5 000 loĝantoj). Dum la milito de sendependeco kontraŭ la trupoj de [[Napoleono]], la urbo suferis grandan detruon, kaj tio pliakrigis la krizon. La urbo perdis loĝantojn, kun nur ĉirkaŭ 6 000 loĝantoj, kaj nur alveno de fervojoj en la 19-a jarcento, kune kun la lignoindustrio, povis malrapide akceli loĝigadon de Kvenko, kaj ĝi atingis 10 000 loĝantojn. En 1874, dum la [[Tria Karlisma Milito]], Kvenko estis konkerita de la karlismaj trupoj, subtenantaj de "Karlo la 7-a", posteulo de [[Karlo Maria Isidro de Burbono]] kiel reĝo anstataŭ la reganta [[Isabel la 2-a (Hispanio)|Izabela la 2-a]], kaj la urbo suferis egajn difektojn ree.<ref>http://www.cuenca.es/realidad_virtual/contenido/cuencaŜVIII/cuencaŜVIII.html{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La [[20-a jarcento]] komenciĝis kun la kolapso de la turo Giraldo de la katedralo en 1902, kiu ankaŭ influis la fasadon. Ĝi devis esti rekonstruita de [[Vicente Lámperez]], kun du novaj ĝemelturoj ĉe ambaŭ flankoj de la fasado kiu restis nefinita sen la supraĵo de ili. La unuaj jardekoj de la [[20-a jarcento]] estis tumulta same kie en aliaj regionoj de Hispanio. Ekzistis malriĉeco en kamparaj areoj, kaj la [[Romkatolika Eklezio]] estis atakita, kun monaĥoj, monaĥinoj, pastroj kaj episkopo de Kvenko, Cruz Laplana y Laguna, kiuj estis murditaj. Dum la [[Hispana Enlanda Milito]], Kvenko estis parto de la respublikana zono. Ĝi estis okupita en 1938 de la trupoj de [[Generalo Franco]].<ref>http://www.vocesdecuenca.com/frontend/voces/Represion-Y-Guerra-Civil-En-Cuenca-vn2944-vst113{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dum la postmilita periodo tiu areo iĝis ekstreme malriĉa, kaŭzante la elmigradon de multaj loĝantoj al pli prosperaj regionoj, plejparte [[Eŭskio]] kaj [[Katalunio]], sed ankaŭ al aliaj landoj kiel ekzemple [[Germanio]]. La urbo komencis bonfarti malrapide post la 1960aj kaj 1970aj jaroj, kaj la urbolimoj transiris la gorĝon al plataĵo.<ref>http://www.eluniverso.com/2011/11/03/1/1447/crecimiento-cuenca-llega-zona-rural-vuelve-problema.html</ref> En la lastatempaj jardekoj en kiuj la urbo travivis moderan kreskon laŭ loĝantoj kaj ekonomio, la du precipaj sektoroj iĝis la kreskatanta [[turismo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.spain.info/es/ven/otros-destinos/reportaje/cuenca.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110811184538/http://www.spain.info/es/ven/otros-destinos/reportaje/cuenca.html |arkivdato=2011-08-11 }}</ref>, kaj tio instigis la plibonigon de vojoj kaj transportado. Kvenko forte investas por [[kulturo]]<ref>http://www.eldiadecordoba.es/article/ocio/898901/luis/alberto/cuenca/apuesta/por/la/cultura/como/respuesta/caos.html</ref> kaj kiel rezulto ĝi estis deklarita [[Monda heredaĵo de Unesko]] en 1996. En la lastaj jaroj, novaj kulturaj infrastrukturoj kiel ekzemple la municipa Koncertejo aŭ la Muzeo de Scienco troviĝas en Kvenko kaj la urbo estis kandidato por la [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo]] en 2016.<ref>http://www.abc.es/20101001/comunidad-castillalamancha/cuenca-2016-servido-para-20101001.html</ref> {{Granda dosiero|Cristo del Socorro. Panorámica.jpg|1100px|Vido de la antikva urbo kaj la ravino de la rivero de [[Huécar]] kaj [[Júcar]] ekde la monteto Socorro}} == Vidindaĵoj == [[Dosiero:catedral cuenca.jpg|220px|eta|[[Katedralo de Kvenko]].]] [[Dosiero:A Black and White Photo of the Cuenca Cathedral in Spain.jpeg|220px|eta|Katedralo de Kvenko.]] [[Dosiero:Cuenca Ermita de las angustias.JPG|220px|eta|Ermitejo Virgulino de la Angoroj.]] [[Dosiero:Iglesia de San Pedro. Desde el castillo.JPG|eta|220px|Preĝejo Sankta Petro]] [[Dosiero:A black and white photo taken in Cuenca Spain.jpeg|eta|Kvenko (Hispanio)]] En la jaro [[1996]], la «Historia murigita urbo Kvenko» estis deklarita [[Monda heredaĵo de Unesko]], kun la sekvaj lokoj: {| class="wikitable" border="1" width="60%" ! Kodo ! Nomo ! Koordinatoj |- | 781-001 | Enmura urbo | {{Koord|40|04|35.8|N|2|07|54.3|O}} |- | 781-002 | Kvartalo de la Kastelo | {{Koord|40|04|56.4|N|2|07|32.6|O}} |- | 781-003 | Kvartalo Sankta Antono | {{Koord|40|04|44.5|N|2|08|13.2|O}} |- | 781-004 | Kvartalo Tiradores | {{Koord|40|04|28.0|N|2|07|49.6|O}} |} Kvenko en la historia urboparto konservas antikvan kaj riĉan arkitekturan heredaĵon inter kiuj elstaras pluraj religiaj konstruaĵoj. Granda parto de la historia urboparto similas al rigardejo sur ravino de la riveroj [[Júcar]] kaj [[Huécar]], natura medio kiu plibeligas la urbon. === Religia arkitekturo === * [[Katedralo de Kvenko|Katedralo Sankta Maria kaj Sankta Juliano]]: Ĝi estis ekkonstruita en la 13a jarcento sur kie staris la moskeo kaj ĝi estas verko de la frua [[gotiko]] en [[Hispanio]].<ref name=rojmon13b>{{citaĵo el libro| titolo=Cuenca ciudad| persona nomo=José Andrés| familia nomo=Prieto| jaro=2005| eldoninto=Fundación Turismo de Cuenca| ĉapitro=Monumentos: La Catedral| paĝoj=13–14}}</ref> Ĝi estis konsekrita en [[1208]] de la ĉefepiskopo Ximénez de Rada, sed ne estis finkonstruita ĝis [[1271]].<ref name=rojmon13b/> * [[Episkopa Palaco de Kvenko|Episkopa Palaco]]: estas apudaĵo de la Katedralo kaj interne troviĝas la Dioceza Muzeo. La konstruaĵo ne havas klaran arkitekturan stilon, sed estas rezulto de reformoj ekigitaj dum la konstruado mem en la [[18-a jarcento]].<ref>'''Ibáñez Martínez, Pedro Miguel''': ''Arquitectura y poder. Espacios emblemáticos del linaje Albornoz en la ciudad de Cuenca''. Cuenca (Universidad de Castilla-La Mancha), 2003.</ref> * [[Preĝejo Sankta Andreo (Kvenko)|Preĝejo de Sankta Andreo]]: konstruita en la 16a jarcento sub la gvido de la arkitekto Pedro de Alviz. En [[1936]] la kirko suferis gravajn damaĝojn kaj poste estis restaŭrita.<ref name=callejero>Cuenca: Viviendo la ciudad / Living the city| eldonejo: Instituto de Promoción Turística de Castilla-La Mancha|jaro 2010</ref> * [[Preĝejo Sankta Mikaelo (Kvenko)|Preĝejo Sankta Mikaelo]]: Ekkonstruita en la 13a jarcento, ankoraŭ konserviĝas la absido de tiu epoko. La cetero estis reformita en la 18a jc. kaj restaŭrita en la 20a jarcento. Nuntempe ĝi gastigas koncertojn kaj kulturajn aranĝojn. * [[Preĝejo Sankta Nikolao de Bari (Kvenko)|Preĝejo Sankta Nikolao]]: Temas pri simpla konstruaĵo unukapela, konstruita laŭ [[Renesanco|renesanca stilo]].<ref name=rojmon13b/> * [[Preĝejo Sankta Petro (Kvenko)|Preĝejo Sankta Petro]]: La nuna konstruaĵo venas de la 18a jarcento kaj estis starigita kie antaŭe troviĝis moskeo. Ĝi estis konstruita laŭ planoj de la arkitekto Martín de Aldehuela. En ĝia interno estas bildaro pri la kvenka Sankta Semajno. * [[Preĝejo Sankta Kruco (Kvenko)|Preĝejo Sankta Kruco]]: Konstruita en la 16a jarcento kaj estis reformita plurfoje. Nuntempe ĝi estas ekspoziciejo.<ref name=7museos>Paseos por Cuenca|eldonejo: Ayuntamiento de Cuenca| jaro 2008|ĉapitro: Ruta de los Museos</ref> * [[Preĝejo La Savinto (Kvenko)|Preĝejo La Savinto]]: El la 16-a jarcento, ununava, kun kapeloj laŭ la tradicio de Levanto. La nuna sonorilturo estis aldonita en [[1903]]. * Preĝejo Sankta Pantaleono de Jerusalemo: Konstruita de la templanoj en la 13a jarcento kaj nuntempe troviĝas en ruinoj.<ref name=7huecar>Paseos por Cuenca|eldonejo Ayuntamiento de Cuenca| jaro 2008|ĉapitro: Ruta del Paseo del Huécar</ref> * Preĝejo Virgulino de la Lumo: Konstruita en la 16a jarcento sur antaŭa ermitejo, kiu laŭ la tradicio, estis konstruigita de [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8-a]] post apero de la [[Maria (patrino de Jesuo)|Virgulino Maria]].<ref name=7casonas>Paseos por Cuenca|eldonanto Ayuntamiento de Cuenca| ĉap. Ruta de las Casonas o Palacios</ref> * Ermitejo Virgulino de la Angoroj: Malgranda konstruaĵo for de la historia urboparto kun fortaj ligoj al la Sankta Semajno de Kvenko. Ĝi estas verko de Marín de Aldehuela.<ref name=7balcones>Paseos por Cuenca|eldonanto Ayuntamiento de Cuenca|ĉapitro Ruta de los Balcones del Júcar</ref> ==== Monaĥ(in)ejoj ==== [[Dosiero:Convento de San Pablo Cuenca Spain-3.jpg|eta|220px|maldekstra|Monaĥejo Sankta Paŭlo.]] * [[Monaĥejo Sankta Paŭlo]]: Ekkonstruita en [[1523]] kiel monaĥejo por dominikanoj, profitante la rokan strukturon de la profunda ravino. Nun ĝi gastigas hotelon. * [[Monaĥejo de la Difavoro]]: Antikva [[cenobitejo]] de la [[Ordeno de la Difavoro]] konstruita inter la 16a kaj 18a jarcentoj, precipe el baroka stilo. * [[Monaĥejo Sankta Filipo Neri]]: Konstruita sub la gvido de José Martín en la 18a jarcento. ĝi estas unu el la ĉefaj montraĵoj de [[rokoko]] en [[Hispanio]]. * [[Monaĥejo Sankta Petro de la Justinaninoj]]: Konstruita en la 18a jarcento kaj situas ĉe la Ĉefa Placo. * Monaĥejo la Anĝelinoj: La konstruaĵo, apudaĵo de la preĝejo sankta Nikolao de Bari, estis konstruita en la 16a jarcento. Nuntempe ĝi gastigas la Lernejon de Metioj. * Monaĥejo de la Prizorgantoj de la Sankta Koro de Jesuo:Konstruita en la 17a jarcento kaj nun sidejo de hotelo. * [[Monaĥejo de la Franciskana Koncipiĝo]]: Konstruita en la 5a jarcento kaj situas ekstermure en la antikva Pordo de Valencio. * Monaĥejo de la Senŝuaj Franciskanoj: Konstruaĵo de la 16a jarcento en kies atrio troviĝas kruco ĉizita sur ŝtono kun skulptita mano kun legenda rakonto. * [[Monaĥejo de la Benediktinaj Patrinoj]]: Fondita la [[14-an de decembro]] [[1448]] laŭ mendo de Pedro Arias de Vamonde. === Civila heredaĵo === [[Dosiero:Casacolgantecuenca.jpg|190px|eta|maldekstra|[[Pendodomoj]].]] * [[Pendodomoj]]: La plej tipa karakterizaĵo de la urbo. Temas pri serio de domoj konstruitaj ekde la 15a jarcento sur la ravino de la rivero [[Huécar]]. Verŝajne en la komenco estis senjordomoj kaj ĝis la nuntempo ili estis diverscele uzitaj, inter ili la gastigo de la Urbodomo. * [[Turo de Mangana]]: La nomo ''Mangana'' estas uzata ekde la fino de la 16a jarcento por nomi la horloĝon de la urbo. Ĝi situas en la mudeĥara kvartalo de la antikva [[al-Andalus|al-andalusa]] [[alkazaro]] kiu unu estis [[mudeĥaro|mudeĥara]] kaj poste [[juda kvartalo]]. * [[urbodomo de Kvenko|Urbodomo]]: Konstruita en [[1733]] laŭ palnoj de Jaime Bort. * [[Ponto Sankta Paŭlo]]: Ĝi situas sur la ravino de la rivero Huécar. Inter [[1533]] kaj [[1589]] ŝtona ponto estis konstruita sed ĝi falis kaj la nuna el fero kaj ligno anstataŭis ĝin. * [[Ponto Sankta Antono]]: Ĝi staras sur la rivero [[Júcar]]. El mezepoka origino kvankam plurfoje reformita.<ref name=rojmon15a>{{citaĵo el libro| titolo=Cuenca ciudad| persona nomo=José Andrés| familia nomo=Prieto| jaro=2005| eldoninto=Fundación Turismo de Cuenca| ĉapitro=Monumentos: Las Casas Colgadas| paĝoj=15}}</ref> * Kastelo: Sur tiu loko staris la antikva [[alkazabo]]. Nuntempe en ruinoj kvankam ĝi konservas turon. * [[Provinca Historia Arkivo de Kvenko]]: Situas proksime al la kastelo, en konstruaĵo de la [[16-a jarcento]] kiu estis sidejo de la [[Inkvizicio]] de Kvenko. * [[Gastejo Sankta Jozefo]]: Konstruita en la 17a jarcento, komence ĝi apartenis al la familio de la pentristo [[Juan Bautista Martínez del Mazo]]. Poste iĝis sidejo de la katedrala ĥoro kaj nun estas hotelo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.decuencaasantiago.org/hospitalsantiago/hs_servicio_pobres.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111005032152/http://www.decuencaasantiago.org/hospitalsantiago/hs_servicio_pobres.htm |arkivdato=2011-10-05 }}</ref> === Placoj kaj ĝardenoj === * '''Ĉefa Placo''': Ĝi troviĝas en la centro de la antikva urbo. Ĝi havas leĝeran triangulan formon kaj ĝiaj limoj estas markataj de la [[Katedralo de Kvenko|katedralo]], la [[Urbodomo]] kaj la [[Monaĥejo Sankta Petro de la Justinaninoj]]. Ĝi ne estis la ĉefa placo de la kristana urbo ĝis la [[15-a jarcento]], kiam ĝi anstataŭis la placon Karmelo (tiam Placo de la Pilorio) kie kunvenis la Konsilio. * '''Placo de Mangana''': Ĝi okupas la terenon de la antikva [[alkazaro]] kaj en ĝi troviĝas la [[Turo de Mangana]] kaj la ''Monumento al la Konstitucio'' de [[Gustavo Torner]]. Ĝi estis la celo de pluraj arkeologiaj esploroj ĝis fino de [[2010]]. == Kulturo == Kvenko estas kultura urbo. En ĝi troviĝas pluraj diverstemaj muzeoj, historia urboparto kiu estas kultura heredaĵo de Unesko kaj fama celebrado de la Sankta Semajno. La urbo altiras turistojn kiuj vizitas ĝin pro la ampleksa kultura aranĝaro. La urbo estis inter la oficialaj kandidatoj por iĝi Eŭropa Kultura Ĉefurbo de la jaro 2016. Sekve, kelkaj el la plej elstaras kulturaĵoj. === Muzeoj === [[Dosiero:Museo de Arte Abstracto Español en Cuenca.jpg|eta|Enirejo de la Muzeo de Hispana Abstrakta Arto.]] [[Dosiero:Museo de las Ciencias. Fachada.JPG|eta|Muzeo de la Sciencoj]] * '''[[Muzeo de Kvenko]]''': Ĝi situas en la tiel nomata ''Pastrodomo'' kaj en ĝi videblas arkeologiaj eltrovaĵoj pri la urbo kaj la tuta [[provinco Kvenko]], ekde [[Paleolitiko]] ĝis la [[Moderna epoko]]. Elstaras tri haloj dediĉataj al la romiaj urboj [[Segóbriga]], [[Ercávica]] kaj [[Valeria (romia urbo)|Valeria]], kaj la statuo de [[Lucio Cezaro]], el [[marmoro]]. Ankaŭ menciindas la numismatika kolekto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-cuenca/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100213193603/http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-cuenca/ |arkivdato=2010-02-13 }}</ref> * '''[[Muzeo de Hispana Abstrakta Arto]]''': Situanta ĉe la [[Pendodomoj]], ĝi montras verkojn de la plej gravaj hispanaj artistoj de la dua duono de la [[20-a jarcento]] kiel [[Eduardo Chillida]], [[Antonio Saura]], [[Pablo Serrano]] aŭ [[Manolo Millares]] inter aliaj. Ĝi malfermiĝis al la publiko en [[1966]] danke al la kuna kunlaboro de [[Fernando Zóbel]] kaj [[Gustavo Torner]].<ref>http://www.turismocastillalamancha.com/arte-cultura/museos/cuenca/museo-de-arte-abstracto-espanol/</ref> * '''Fondaĵo Antonio Pérez''': Sientanta ĉe la iama monaĥinejo de la Karmelanoj ([[17-a jarcento]]) ĝi estas fame konata loko de nuntempa arto. Ĝi gastigas verkojn de Millares, Gordillo, [[Gustavo Torner|Torner]], [[Antonio Saura]], [[Fernando Zóbel|Zóbel]], [[Rafael Canogar|Canogar]], [[Joan Brossa|Brossa]] kaj [[Andy Warhol|Warhol]] inter aliaj. Elstaras la persona kolekto de ''eltrovitaĵoj'' de [[Antonio Pérez]].<ref>http://www.fundacionantonioperez.es/</ref> * '''[[Muzeo de la Sciencoj de Kastilio-Manĉo]]''': Ĉi situas ĉe la Antikva Restadejo de Senprotektaj Maljunuloj, kiu konsiderinde ampleksiĝis por la instalado de la muzeo. Ĝi estas dividita en 4 laŭtemajn salonojn, plus la distribuejo kaj la [[Planetario]]. Ĝi didaktike kaj dinamike montras plurajn sciencajn fakojn, ekde [[astronomio]] kaj [[renoviĝanta energio]] ĝis [[geologio]] aŭ [[biodiverseco]].<ref>http://pagina.jccm.es/museociencias/{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Ars Natura''': Temas pri interpreto-centro pri la singulareco de la teritorio kaj la [[biodiverseco]] de [[Kastilio-Manĉo]]. Situanta sur la monteto Molina, ĝi konsistas el du malsamaj partoj interligitaj. La unua estas la muzea konstruaĵo mem, en kiu elstaras la salonoj dediĉataj al la naŭ naturaj unuoj de Kastilio-Manĉo, kaj la [[akvario]] kaj ejo por la [[fungoscienco]]. La dua, ĉirkaŭanta a konstruaĵon, estas [[botanika ĝardeno]] kiu montras la floraron de tiaj ekosistemoj.<ref>http://www.centroarsnatura.es/</ref> * '''Katedrala Trezoro''': Temas pri malgranda muzeo situanta interne de la Katedralo. Ĝi havas verkojn de Pedro de Mena, García Salmerón kaj Martín Gómez El Viejo, inter aliaj.<ref name="despania.es">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.despania.es/museo-tesoro-catedralicio-1816.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140607005637/http://www.despania.es/museo-tesoro-catedralicio-1816.html |arkivdato=2014-06-07 }}</ref> * '''Dioceza Muzeo de Religia Arto''': Situanta ĉe la Episkopa Palaco, ĝi inaŭguriĝis en [[1983]]. La konstruaĵo kalkulas je pluraj surskriboj en [[araba lingvo]] de la [[12-a jarcento]], kvankam estis konsiderinde reformita en la [[16-a jarcento]]. En ĝi elstaras verkoj de [[El Greco]], flandra kalvario de [[Gérard David]] kaj pluraj tabuloj de la kvenka lernejo pri pentrado. Inter la skulptaĵoj, elstaras la Kalvario de Alfonso la 8-a, de la fino de la [[12-a jarcento]].<ref name="despania.es"/> * '''Fondaĵo Antonio Saura-Casa Zavala''': Ĝi situas en la antikva palaco de la familio Cerdán de Landa kaj nuntempe ĝi havas kolenton de verkoj de la pentristo [[Antonio Saura]]. La fondaĵo posedas bibliotekon pri avangarda pentraro, kun publika alireblo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fundacionantoniosaura.es/default.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120616171416/http://www.fundacionantoniosaura.es/default.aspx |arkivdato=2012-06-16 }}</ref> * '''Internacia Muzeo de Elektrografio''': Temas pri esplormuzeo, ligata al la [[Universitato de Kastilio-Manĉo]]. Ĝi montras kolekton de pli ol 400 verkoj pri elektrografia kaj bita arto, faritaj per uzado de metodoj kun rilatoj al la novaj teknologioj por produktado, reproduktado kaj prizorgado de bildoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.mide.uclm.es/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120505070435/http://www.mide.uclm.es/ |arkivdato=2012-05-05 }}</ref>. * '''Spaco Torner''': Ĝi situas en la Monaĥejo Sankta Paŭlo, nuna [[Parador Nacional]] kaj ĝi montras verkojn de tiu [[Gustavo Torner|kvenka pentristo]], iniciatinto de la Muzeo de Abstrakta Arto.<ref>http://www.espaciotorner.com/</ref> * '''Muzeo pri la Sankta Semajno''': Ĝi situas en la strato Alfonso la 8a, en la iama domo de la familio Girón y Cañizares. Ĝi elmontras vivaĵojn kaj emociojn de la Sankta Semajno de Kvenko kaj multmedia muntaĵo kiu uzis la lastajn mezeografiajn teknologiojn.<ref>http://www.msscuenca.org/ Muzeo pri la Sankta Semajno en Kvenko</ref> === Festoj === [[Dosiero:Estatua de Semana Santa.JPG|200px|eta|Statuo omaĝe al la [[nazareno]]j de la Sankta Semajno en Kvenko.]] * '''[[Sankta Semajno en Kvenko]]''': ĝi estas deklarata kiel loka kultura heredaĵo kun altiro por internacia turismo. Inter ĝiaj diversaj eventoj elstaras la procesio ''Vojo al Kalvario'', populare konata kiel [[Las turbas]]. * '''Semajno de la Religia Muziko''': temas pri altkvalita festivalo el internacia turisma allogo. En ĝi ludas kelkaj el la plej prestiĝaj kantistoj de la religia muziko, en kiu oni instigas la rekuperadon de tiu kultura heredaĵo kaj la komponadon de novaj verkoj. * '''Festoj de Sanktaj Juliano''': Ili okazas fine de aŭgusto kune kun foiro de manfaritaĵoj kaj aliaj diversaj aranĝoj, ekde defiloj ĝis teatraĵoj, subĉielaj koncertoj kaj toreado. * '''Festoj de Sankta Mateo''': Ili okazas de la [[18-a de septembro|18a]] ĝis la [[21-a de septembro]] kaj estas deklaritaj kiel regiona heredaĵo el turimsa allogo. Ili rememorigas la [[reconquista|konkeron]] de Kvenko fare de [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8-a]], kaj la tradicio diras ke oni festas ĝin ekde la konkero mem, kvankam la unua dokumento konata kiu oficialigas la feston venas de la [[19-a de septembro]] [[1581]]. La celebrado centriĝas en du eventoj. La unua promenigas la standardon de Alfonso la 8-a kaj la alia konsistas el toreado de bovinoj en la Ĉefa Placo. ==== Kuirarto ==== La kuirarto de la [[provinco Kvenko]] konsistas el diversaj pladoj daritaj de paŝtistoj, metiistoj, ĉasistoj, homoj kiuj uzas la energion kiun la manĝaĵo donas por elteni la krudan klimaton, kiu senŝtupe transiras de varmo al malvarmo sed favorigata de regiono kie pluraj produktoj troveblas. La ĉasviando, precipe la [[Alectoris rufa|perdriko]], troviĝas en granda kvanto de pladoj, kiel la [[morteruelo]], kvankam eblas ĝin anstataŭigi per kokin-viando. Aliaj viandaĵoj, kiel ŝafaĵo troviĝas en preskaŭ tuta [[Kastilio-Manĉo]], kan ankaŭ en Kvenko. Manĝaĵoj kiaj la [[zaraĥo]]j, aŭ la kotletoj de montaraj mamsuĉaj ŝafidoj sur braĝo ankaŭ estas tre popularaj. Tradiciaj pladoj de kvenko estas la [[ajoarriero]], ellaborita surbaze de moruo kaj ajloj (en kiuj elstaras tiuj de [[Las Pedroñeras]]). La [[manĉa gazpaĉo]] sur [[sengista pano]], pluraj ĉasviandoj, la [[paneroj (plado)|paneroj]], la ''[[calderneta]]'', estas parto de la kvenka kuirarto kiu plejparte uzas viandon por siaj tradiciaj pladoj. ==== Karesmaj pladoj ==== [[Dosiero:Botella de Resolí.JPG|eta|150px|Botelo de [[resolio]], la tipa likvoro de la urbo.]] La protagonismo de la pladoj surbaze de viando malaperas en Kvenko kun la alveno de la Sankta Semajno. Dum tiu semajno La [[fabosupo]]j, [[kikersupoj]] kun [[peklita moruo|moruo]] kaj [[spinaco]]j, la blankaj fazeoloj aŭ terpomoj, estas la precipaj pladoj kuirataj en tiuj tagoj dum kiu la tradicia kuirarto havas alian aspekton. La legomoj, kuirataj kun akvo kaj salo ankaŭ oftas. La [[truto]]j, el riveroj kaj rojoj de Kvenko ankaŭ estas manĝataj anstataŭ viando dum la Sankta Semajno. ==== Dolĉaĵoj ==== Dolĉaĵoj en Kvenko havas longan tradicion kaj ampleksan varion de diversaj dolĉaĵoj. Inter la dolĉaĵoj plej popularaj elstaras [[alajú]], arabdevena dolĉaĵo ellaborita kun [[mielo]], [[migdalo]]j kaj paneroj, kvankam ekzistas aliaj versioj de la sama dolĉaĵo kiu anstataŭigas la migdalojn per nuksoj aŭ figoj. Ankaŭ menciindas la [[toriĥo]]j ŝmiritaj kun [[lakto]] (ĉefe dum la [[Sankta Semajno]]), la [[biskvit-paneto]]j el cinamo, la oblatoj, la [[sekvinbera pano]] aŭ la frititaj kringoj. ==== Vinoj kaj likvoroj ==== En ĉi tiu provinco oni produktas la [[vino]]n [[La Mancha (vino)|La Mancha]], blankaj kaj ruĝaj estas same popularaj. Pli tipa trinkaĵo en Kvenko estas [[resolí]], likvoro ellaborita per brando, cinamo, kafo, oranĝoŝelo kaj sukero. == Demografio == === Loĝantaro === Laŭ la revizio de la municipa loĝant-registro de la [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)|Nacia Statistik-Instituto de Hispanio]] ([[2009]]), la loĝantaro de Kvenko estis ĉirkaŭ 55.866 personoj: 27.006 viroj kaj 28.860 inoj. La plejpulto de la loĝanto loĝis en la urbo Kvenko kaj la cetero en loĝlokoj disaj tra la tuta municipo, distribuitaj kiel sekve:<ref name=ine/> <center> {| class="wikitable sortable" |+ '''Setlejoj kiuj formas la municipon de Cuenca''' |- style="background:#efefef;" ! Loĝloko !! Loĝantoj !! Koordinatoj!!Distanco (km) |- | [[Colliga]]||77||{{Koord|40|02|45|N|2|15|39|O|display=inline}} || 11 |- | [[La Melgosa]]||159||{{Koord|40|01|33|N|2|05|46|O|display=inline}} || 4,5 |- | [[Mohorte]]||51||{{Koord|40|00|32|N|2|3|47|O|display=inline}} || 8 |- | [[Nohales]]||150||{{Koord|40|05|07|N|2|10|44|O|display=inline}}|| 3 |- | [[Tondos]]||80||{{Koord|40|09|47|N|2|12|02|O|display=inline}} || 14 |- | [[Valdecabras]]||84||{{Koord|40|09|33|N|2|02|08|O|display=inline}} || 16 |- | [[Villanueva de los Escuderos]]||66||{{Koord|40|02|29|N|2|18|07|O|display=inline}} || 16 |- |Kvenko||54.843||{{Koord|40|04|18|N|2|08|02|O|display=inline}} ||- |- |}</center><center><small>Fontoj: [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)|NISE]] 2010 (datenoj de 2009), [[Google Earth]]</small></center> == Ekonomio == La ekonomio de Kvenko tradicie baziĝas sur la [[pluva agrikulturo]] ([[cerealo]]j, [[vito]]j, ktp.) kaj en la arbara ekspluatado. En la lastaj jaroj [[turismo]] konsiderinde revigligis la ekonomian panoramon kiu suferis pro la konstanta elmigrado okazanta ekde la [[1950-aj jaroj]]. Malgraŭ tio, la Urbodomo havis ŝuldon de 70.383.000 eŭroj je la [[31-a de decembro]] [[2009]], laŭ informo de la Ministerio de Ekonomio de Hispanio. == Politiko == Kvenko estas regata de loka korporacio de magistratanoj elektitaj ĉiun kvaran jaron per [[universala voĉdonrajto]] kiu siavice elektas [[urbestro]]n. La balot-censo konsistas el ĉiuj registritaj loĝantoj pli ol 18-jaraĝaj kaj hispaniaj civitanoj kaj aliaj el [[Eŭropa Unio]]. Laŭ la leĝo pri la nombro de magistratanoj laŭ kvanto de loĝantoj, la Municipa Korporacio de Kvenko havas 25 magistratanojn. La nuna sidejo de la urbodomo situas ĉe la Ĉefa Placo. La municipo estas regata de la partio [[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]] kiu havas 13 magistratanojn kaj 12 de [[Partido Popular|PP]]. === Municipaj balotoj === La sekvaj tabeloj montras la rezultojn de la municipaj balotoj okazintaj en 2003, 2007 kaj 2011. <center> {| height="5000" width="800" style="background:White" | {| class="wikitable" border="1" |- | colspan="6" style="background-color:#C0C0C0" |'''Municipaj balotoj, [[25-an de majo]] [[2003]]''' |- style="background-color:#D8D8D8" | '''Partio''' || align="right" | '''Voĉdonoj''' | align="right" | '''%''' | align="right" | '''Skabenoj''' |- | | '''[[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]]''' | align="right" | 11353 | align="right" | 44.54 % | align="right" | 11 |- | | '''[[Partido Popular|PP]]''' | align="right" | 10135 | align="right" | 39.76 % | align="right" | 9 |- | | '''[[Independientes por Cuenca|IXC]]''' | align="right" | 2040 | align="right" | 8 % | align="right" | 1 |} | {| class="wikitable" border="1" |- | colspan="6" style="background-color:#C0C0C0" |'''Municipaj balotoj, [[27-an de majo]] [[2007]]''' |- style="background-color:#D8D8D8" | '''Partio''' || align="right" | '''Voĉdonoj''' | align="right" | '''%''' | align="right" | '''Skabenoj''' |- | | '''[[Partido Popular|PP]]''' | align="right" | 12393 | align="right" | 46.97 % | align="right" | 13 |- | | '''[[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]]''' | align="right" | 10629 | align="right" | 40.28 % | align="right" | 11 |- | | '''[[Unuiĝinta Maldekstro|UM]]''' | align="right" | 1323 | align="right" | 5.01 % | align="right" | 1 |} | {| class="wikitable" border="1" |- | colspan="6" style="background-color:#C0C0C0" |'''Municipaj balotoj, [[22-an de majo]] [[2011]]''' |- style="background-color:#D8D8D8" | '''Partio''' || align="right" | '''Voĉdonoj''' | align="right" | '''%''' | align="right" | '''Skabenoj''' |- | | '''[[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]]''' | align="right" | 12828 | align="right" | 43.79 % | align="right" | 13 |- | | '''[[Partido Popular|PP]]''' | align="right" | 12690 | align="right" | 43.32 % | align="right" | 12 |} |} </center> == Transporto == [[Dosiero:Hoz del Júcar. Entrada a la ciudad.JPG|eta|170px|Ekiĝo de CM-2105, en la ravino de rivero [[Júcar]].]] === Vojoj === La urbo Kvenko, situanta ĉe la bordo de la [[Kvenka Montaro]], ekde la antikvo estis strategia preterpasejo kaj ankoraŭ ĝi estas nodo de la transportiloj de la [[provinco Kvenko|provinco]]. ;Ŝoseoj por atingi Kvenkon: {| border = "0" |[[A-40|Aŭtovojo de Kastilio-Manĉo]] ligas la uron kun la [[Aŭtovojo de Levanto|A-3]] ĉe [[Tarancón]]. |--- |[[CU-11]] Es el tramo de prolongación de la [[Autovía de Castilla-La Mancha|A-40]] en el acceso a Cuenca. |--- |[[N-320]] Ligas [[La Gineta]] ([[Provinco Albaceto|Albaceto]]) kun [[Venturada]] ([[Madrida Regiono]]). |--- |[[N-400]] Ligas Kvenkon kun [[Toledo]]. |--- |[[N-420]] Ligas [[Kordovo]]n kun [[Taragono]]. |--- |[[CM-2105]] Ligas Kenkon kun [[Huélamo]]. |--- |[[CU-914]] Ligas Kvenkon con [[Palomera]]. |--- |} === Fervojo === La [[Cuenca (stacidomo)|Stacidomo de Kvenko]] inaŭguriĝis en [[1883]], kiam kompletiĝis la sekcio kiu ligis ĝin al [[Aranjuez]] kaj de tie, kun [[Madrido]]. En 1947 kompletiĝis la sekcio kiu ligis ĝin kun [[Requena]] kaj [[Valencio]]. Pro la alveno de altrapidaj trajnoj tiu linio estos verŝajne forigata laŭ la koncerna ministerio. La nova stacidomo {{stacidomo|Cuenca Fernando Zóbel}} estas parto de la linio de altrapidaj trajnoj [[LAV Madrid-Levante|Madrid-Levante]] kaj ekfunkciis la {{Daton|18|12|2010}}. Estinte la unua urbo de la linio ekde Madrido, ĝi estas ŝlosila enklavo kiu ligas la okcidenton kaj orienton de Hispanio. == Elstaraj kvenkanoj == [[Dosiero:AlonsoDeOjeda.jpg|eta|maldekstra|200px|[[Alonso de Ojeda]].]] * '''[[Fernando de Kastilio kaj Plantagenet]]''' (1189-1211): filo de [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8-a]] kaj ties edzino [[Eleonora de Anglio (reĝino de Kastilio)|Eleonora Plantagenet]]''' * '''Juan Rodríguez de Cuenca''' (14a kaj 15a jarcentoj): historiisto de la epoko de [[Johano la 1-a (Kastilio)|Johano la 1-a]]. * '''Andrés Cabrera''' (1430 - ): komercisto, politikisto, nobelo kaj militisto de la [[regno de Kastilio|Kastilia regno]] el [[kristanigitaj judoj|juda deveno]]. Ĉefservisto de la palaco, konsilisto kaj [[almoĥarifo]] de la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a de Kastilio]].Li estis la almoĥarifo de [[Segovio]] kaj Kvenko (1465), kaj okupiĝis havis la postenon pri ''pleja justico'' de la urbo Segovio (1468) kaj urbestro de la [[Alkazaro de Segovio]] (1470). Li iĝis Markizo de Moya kaj senjoro de [[Chinchón]]. Li partoprenis diversajn armitajn okazitaĵojn de la [[Milito de Granado]]. * '''Diego de Valera''' (1412-1488): [[verkisto]] kaj [[historio|historiisto]]. * '''Alonso de Ojeda''' (1468 - 1515): naviganto, guberniestro kaj [[konkistadoro]]. Li donis la nomon al la nuna [[Venezuelo]]. * '''[[Alfonso de Valdés]]''' (1490-1532): [[Humanismo|humanisma]] [[Erasmismo|erasmisto]]. * '''Francisco de Mendoza y Bobadill]''' (1508-1566): [[kardinalo]] [[teologio|teologo]] kaj [[humanismo|humanisto]]. Episkopo de Korio. * '''[[Juan de Valdés]]''' (1509-1541): [[Humanismo|humanista]] [[Erasmismo|erasmista]], hermano del anterior. * '''[[Andrés Hurtado de Mendoza]]''' (1510-1560): Markizo de Cañete, ili akompanis la imperiestron [[Karlo la 1-a (Hispanio)|Karlo la 5-a]] en liaj kampanjoj en Germanio kaj Flandrio. Li estis 3a vicreĝo de Peruo kaj fondis plurajn urbojn kaj vilaĝojn en la Nova Mondo, inter kiuj troviĝas la ekvadora urbo [[Kvenko (Ekvadoro)|Kvenko]]. [[Dosiero:Andrés Hurtado de Mendoza y Cabrera.jpg|eta|200px|maldekstra|[[Andrés Hurtado de Mendoza]].]] * '''García Hurtado de Mendoza''' (1535-1609): Filo de [[Andrés Hurtado de Mendoza]] kaj Markizo de Cañete. Li estis Kapitano Generalo de [[Ĉilio]] inter 1557 kaj 1561, kaj poste Vicreĝo de [[Peruo]] en 1589-1596. * Luis de Molina (1535 - 1600): pastro, hispana jezuito, teologo kaj juristo. * '''[[Francisco de Mora]]''' (1553 - 1610): [[arkitekto]] [[Renesanco|renesancisma]]. [[Dosiero:Garcia Hurtado de Mendoza 2.jpg|eta|200px|maldekstra|[[García Hurtado de Mendoza]].]] * '''Antonio Enríquez Gómez''' (1600 - 1663): [[dramaturgo]], [[rakontisto]] kaj lirika [[poeto]]. * '''Cristóbal García Salmerón''' (c.1603 - c.1666): baroka pentristo. * '''[[Juan Bautista Martínez del Mazo]]''' (1605 - 1667): pentristo, bofilo de [[Diego Velázquez|Velázquez]]. * '''José Torres Mena''' (1822 - 1879): politikisto kaj verkisto naskiĝinta en [[Albaceto]]. Li estis reprezentanto de la [[provinco Kvenko]] en la [[Kongreso de la Deputitoj]] flanke de la Liberala Radikala Partio de [[1869]] al [[1873]]. Li publikigis la libron ''Kvankaj novaĵoj''. * '''Andrés González-Blanco''' (1886 - 1924): Literatura kritikisto, romanverkisto kaj poeto. * '''Federico Muelas''' (1910 - 1974): poeto, [[ĵurnalisto]] kaj filmverkisto de la [[Generacio de 1936]]. * '''Fernando Zóbel''' (1924 - 1984): [[Filipinoj|filipina]] pentristo, fondinto kune kun Gustavo Torner, de la [[Muzeo de Hispana Abstrakta Arto]]. * '''Gustavo Torner''' (1925 - ), pentristo, fondinto kune kun Fernando Zóbel, de la Muzeo de Hispana Abstrakta Muzeo. * '''José Luis Coll''' (1931 - 2007): humoristo kaj verkisto. * '''Mari Carmen''' (1945 - ): ventroparolisto. * '''Julio Sanz Vázquez''' (1965 - ): komponisto kaj artisto premiita de la Internacia Tribuno de Muziko Unesko en [[1992]]. * '''José Luis Olivas''' (n. Motilla del Palancar, 13-an de oktobro de 1952), hispana politikisto de [[Partido Popular]]. {{-|maldekstra}} == Ĝemeligitaj urboj == * {{ECU}} [[Kvenko (Ekvadoro)|Kvenko]] * {{ITA}} [[L'Aquila]] * {{KOR}} [[Paju]] * {{ESP}} [[Arundo]] * {{ESP}} [[Plasencio]] == Bildgalerio == <gallery> File:Catedral Cuenca.jpg|Panorama vido de la Katedralo. File:Cuenca CasasColgadas1.jpg|Pendodomoj. File:Cuenca Ermita de las angustias.JPG|Ermitejo de la Virgulino de la Angoroj. File:Cuenca, iglesia de la Merced.jpg|Monaĥejo de la Difavoro. File:Cuenca Convento de las carmelitas.JPG|Monaĥinejo de la Karmelaninoj. File:Parador Nacional de Cuenca (portada) 065.jpg|''Parador Nacional de Cuenca''. File:Diputacion provincial de cuenca.jpg|Provinca Deputitejo. File:Cuenca-20080319-03-calle alfonso viii.jpg|Strato Alfonso la 8-a. File:Cuenca Plaza mayor.JPG|Ĉefa Placo File:Cuenca-2000 rio jucar 01.jpeg|Rivero Júcar tra Kvenko. File:Cuenca-20080319-06-desde puente san anton.jpg|Rivero Júcar vidata ekde la ponto Sankta Antono. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.cuenca.es/ Urbestraro de Cuenca] {{Municipoj de Provinco Kvenko}} {{Elstara}} {{ADLS|2012|18}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Hispanio|Cuenca]] [[Kategorio:Kastilio-Manĉo]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Hispanio]] 8yy9b2ljbq19q9t2o8lgs4si2307wvg 0 40831 9384326 9237461 2026-05-26T12:16:35Z ThomasPusch 1869 9384326 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Feed-icon headphones.svg|dekstra|140ra|{{centre|emblemo por podkastado}}]] '''Podkasto''' (transliterumo de la anglalingva vorto ''podcast'') estas programo eldonita per la [[Interreto]], en maniero kiu ebligas al uzantoj aboni puŝkanalon kaj ricevi la novajn sonajn aŭ videajn dosierojn aŭtomate. Ĝi estas esence [[blogo]], kies (ĉefaj) publikaĵoj estas elŝuteblaj sondosieroj, aboneble listigataj per [[RSS]] aŭ simila protokolo. Tiu ĉi tekniko donas la eblecon al multaj produktantoj krei mem-eldonitajn [[radio]]- kaj [[televido]]-programojn. Ekzistas la distingo inter originalaj ("veraj") podkastoj kaj neoriginalaj podkastoj: originalaj estas tiuj elsendaĵoj, kiuj aperas nur en podkasta aranĝo, dum la neoriginalaj estas ekzemple elsendoj (jam elsenditaj) duume elsenditaj en podkasta formo. Uzantoj abonas podkastojn per 'podkasta' [[programaro]] kiu periode serĉas kaj ricevas novajn materialojn. Poste ĝi povas aktualigi la enhavon de portebla muzikaparato, kopiante la novajn dosierojn al ĝi; el tio venas la angla nomo 'podcast', kombino el [[iPod]] (muzikaparato de la firmao [[Apple]]) kaj 'broadcast' (disaŭdigo, brodkasto). Podkastado tamen ne neprigas iPod-on; ĉiu muzikaparato aŭ [[komputilo]] kapabla ludi la koncernan datenaranĝon (plejofte tio estas [[MP3]], sed ankaŭ la pli novaj [[Ogg/Vorbis]] kaj [[AAC]]) povas aŭdigi sonajn podkastojn. Ĉirkaŭ 70% de la aŭskultantoj konsumas podkastojn per sia komputilo, la resto per portebla ludileto. == Unikaj atributoj == Podkastoj ĝenerale estas senpage aŭskultadaj. Ili estas aŭtomate aperantaj en podkastilo – aboninte la podkastkanalon, oni ne devas daŭre serĉi ilin, malkiel multajn specojn de informoj, kiujn oni devas postĉasi. Due, ili restas haveblaj longe, kaj oni povas ekŝati podkaston kaj traaŭskulti ĝian tutan katalogon facile. La elsendo de podkasto povas okazi iam ajn, kaj ĝia konsumo-aŭdo povas okazis iam ajn kiam la podkasto estas ankoraŭ havebla sur la reto. Ĉar la elspezo fari posdkaston estas malkara tiale la traktado povas fokusiĝi pri io tre specifa – multe pli specifa ol [[Televidprogramo|televid-programo]], ekzemple, kies multekosteco kondiĉas vastan akcepton. Ne estas tre multekoste krei podkastojn – se oni povas akcepti malpli ol perfektan sonkvaliton, oni povas registri podkaston per sia [[poŝtelefono]]. La sistemoj por registri, munti, kaj disŝuti, kiujn oni uzas estas senpagaj. Oni povas krei laŭ sia propra ritmo, fidante, ke la aŭskultantoj kaptos la epizodon, kiam ajn ĝi estos preta. Kaj oni povas elekti tre specifan temon kaj fidi, ke la ĝustaj homoj trovos vin. === Diferencoj de tradiciaj disaŭdig-procezoj === Malkiel radio aŭ interretaj disaŭdigoj, podkastoj estas riceveblaj kaj aŭskulteblaj/spekteblaj kiam ajn, laŭ la deziroj de la uzanto. Tamen, ekzistas en tio ankaŭ malavantaĝoj, ekzemple, podkastoj ne povas inkluzivi tujajn kontribuojn de la aŭskultantoj/spektantoj. Tamen, podkastoj havas gravajn avantaĝojn kontraŭ tradiciaj disaŭdigaj metodoj pro la egalisma kerno de la tekniko. En la plimultaj landoj uzo de la radia spektro estas forte limigita, kaj personaj dissendo-permesiloj estas malfacile aŭ tute ne atingeblaj. Podkastado ebligas al unuopuloj facile dissendi siajn materialojn tutmonde sen tiuj malhelpoj. === Diferencoj inter sonaj podkastoj kaj aliaj specoj de interret-radio === Podkastoj malsimilas al pli malnovaj interret-elsendoj laŭ la maniero per kiu la materialoj estas disdonitaj. Anstataŭ centra son-datumstrio, aŭskultontoj ricevas la sondosierojn rekte kaj aŭtomate. Podkastoj povas inkluzivi ceterinformojn kiel datojn, titolojn, kaj priskribajn notojn. == Esperantlingvaj podkastoj == Ekzistas vigla kulturo de esperantlingvaj podkastoj. Vidu liston en la Listo de [[Radioj kaj podkastoj en Esperanto]]. == Ankaŭ vidu == * [http://esperan.to/artikolaro/podkastado.html Kiel krei propran podkaston?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070807043953/http://esperan.to/artikolaro/podkastado.html |date=2007-08-07 }} * [[Radioj kaj podkastoj en Esperanto]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=podkast}} * [[Libera Folio]] [https://www.liberafolio.org/2023/01/24/tri-usonanoj-diskutas-persone/ Tri usonanoj diskutas persone], pri la podkasto ''Usone Persone'' la 24-an de januaro 2023 {{Radio en esperanto}} [[Kategorio:Interreto]] [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] p03a8680rrhiic0wao5xccnzdvwgr6q 0 41008 9384462 9382878 2026-05-26T15:58:20Z RG72 11847 9384462 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:44, 29 maj. 2024 (UTC)}} {{Informkesto urbo | tipo=urbo&nbsp; | nomo=Jalutorovsk | lando=[[Rusio]] | statuso=Urbo | flago= | blazono= | devizo= | patrono= | mapo= | bildo= | latitudo=56/39/00/N | longitudo=66/18/00/E | regiono-ISO=RU-TYU | Mapo en angulo= | tipo1=reliefo | zomo=10 | situo de= Situo de Jalutorovsko en [[Tjumena provinco]] | situo sur mapo2=Jalutorovsko | situo de2=Situa mapo de Jalutorovsko | regiono= | mikroregiono= | provinco=[[Tjumena provinco]] | departemento= | distrikto=[[Ĉefurbo]] de [[Jalutorovska distrikto]] | distriktaro= | kantono= | fondo=[[1659]] | registaro= | estro= Vjaĉeslav Smelik | alto= | areo= | loĝantaro= {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | loĝantaro-stato= 2024 | denso= | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono=[[UTC]] +5 (+6 somere) | pk= | tel=+7 34535 | aŭto=72 | kodo=71415 | laŭ=[[OKATO]] | TTTejo= [https://yalutorovsk.admtyumen.ru/ yalutorovsk.admtyumen.ru] }} '''Jalutorovsko''' ({{lang-ru|Ялуторовск}}) estas [[urbo]], la centro de Jalutorovska distrikto kaj fervoja stacio en [[Tjumena provinco]], [[Rusio]]. Ĝi situas ĉe la [[Trasiberia fervojo]], ĉe rivero [[Tobol]]. La urbo estis fondita en [[1659]] kaj havas statuson de la urbo ekde [[1782]]. Ekde [[1911]] al la urbo venas grandaj riveraj ŝipoj. En [[1912]] ekfunkciis la [[fervojo]]. == Etimologio == Lingvisto Aleksandr Konstantinoviĉ Matvejev asertis ke la urbonomo devenas de la nomo de la origina tatara urbo ''Javlutura'', prononcita de la tataroj kiel ''Julitura'' ({{lang-tt|Яулытура}}), kio signifis "urbo kun armeo" aŭ "militurbo"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Географические названия Урала: Краткий топонимический словарь |lasta = Матвеев |unua = А. К. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1987 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Средн.-Урал. кн. изд-во |loko = Свердловск |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 201 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Loĝantaro == {{Demografio2 |titolo= Jalutorovsko |1823<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1845}} | 1835<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|1986}} | 1851<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2526}} | 1840<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|2805}} | 1855<ref name="Varlakov"/> | {{unuo|3311}} | 1860<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/> | {{unuo|3030}}<ref>{{unuo|1568}} maskloj kaj {{unuo|1462}} inoj.</ref> | 1898<ref name="Nosilov2-137"/> | {{unuo|4700}} | 1959 | {{unuo|20200}} | 2001 | {{unuo|37500}} | 2015 | {{unuo|39840}}<ref name="Основные показатели2016"/> | 2016 | {{unuo|39399}}<ref name="Основные показатели2016">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2016 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-03-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220722003746/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11419864@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-22 | citaĵo = }}</ref> | 2017 | {{unuo|39970}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2017 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-03-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220721111808/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11513241@cmsArticle | arkivdato = 2022-07-21 | citaĵo = }}</ref> | 2018 | {{unuo|39918}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2018 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-02-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824094221/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11616194@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2019 | {{unuo|39919}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> | 2020 | {{unuo|39938}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2020 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-03-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230824033635/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11898003@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-24 | citaĵo = }}</ref> | 2021 | {{unuo|39822}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 2021 год | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-04-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823214841/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/economics/economic/more.htm?id=11959812@cmsArticle | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref> | 2022 | {{unuo|39822}}<ref name="Пояснительная записка2023"/> | 2023 | {{unuo|38882}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> | 2024 | {{unuo|38970}}<ref name="Основные показатели2024-9"/> }} En 2023 en la urbo naskiĝis 360 homoj kaj mortis 480, do natura malkresko de la loĝantaro estis 120 homoj. Al la urbo transloĝiĝis {{unuo|1179}} kaj ĝin forlasis {{unuo|983}} homoj, do la migrada kresko estis 196 homoj<ref name="Пояснительная записка2023">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/%D0%9F%D0%BE%D1%8F%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%20-%20%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%AF%D0%BB%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202023%20%D0%B3.%20(1).docx | titolo = Пояснительная записка социально-экономического развития города Ялуторовска за январь – декабрь 2023 года | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Шамкина В.В. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-03-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Geografio == Jalutorovsko situas ĉe nordorienta flanko de la ŝoseo [[R-402 (Rusio)|R-402]] (parto de [[Eŭropa ŝoseo 22|E22]]), proksimume 73 km for de la sud-orienta rando de [[Tjumeno]]. Horizontale ĝin dividas je du partoj la [[Transsiberia fervojo]]. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj urboj) | Norde = | Nordoriente = | Oriente = | Sudoriente = [[Zavodoukovsko]] | Sude = [[Kurgano (urbo)|Kurgano]] | Sudokcidente = [[Ŝadrinsko]] | Okcidente = | Nordokcidente= [[Tjumeno]] }} {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Jalutorovsko (la plej proksimaj vilaĝoj) | Norde = [[Anisimovka (Tjumena provinco)|Anisimovka]] | Nordoriente = [[Ĥoĥlovo (Tjumena provinco)|Ĥoĥlovo]]<br/>[[Krivolukskaja]] | Oriente = | Sudoriente = | Sude = [[R-402 (Rusio)|R-402]]<br/>[[Pamjatnoje (Tjumena provinco)|Pamjatnoje]] | Sudokcidente = | Okcidente = [[Progress (Tjumena provinco)|Progress]]<br/>[[Sosnina (Tjumena provinco)|Sosnina]]<br/>[[Zinovo (Tjumena provinco)|Zinovo]] | Nordokcidente= }} La urbo situas sur maldekstra bordo de rivero [[Tobolo]]. === Kandelfesta placo === La placo, nomita Kandelfesta ({{lang-ru|Сретенская|t=Sretenskaja}}) troviĝas en la histora centro de la urbo, surloke de ĝia fondo kaj gastigas la plej elstarajn konstruaĵojn — la Jalutorovskan fortikaĵon, la Kandelfestan katedralon kaj aleon kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Inter la muzeo Komercejo kaj la katedralo staras monumento de Nikolao de Moĵajsko, konsiderata protektanto de la rusaj urboj. Ĝi estis farita de Vladimir Ŝarapov en 1994 aŭ 1995 de [[granito]] de [[Ufa]] kaj dediĉita al la fondo de la urbo<ref name="по Сретенской18"/><ref name="От дворника до скульптора"/>. Origine la placo nomiĝis la Bazara, ĉar tie, apud la katedralo tradicie okazis foiroj kaj regula vendado, publikaj festoj. En 1918 loka soveto alinomis ĝin je la placo de Laboro ({{lang-ru|площадь Труда}}). Tie okazis manifestacioj kaj amasaj kunvenoj, inkluzive la {{daton|22|6|1941}} kiam la urbanoj eksciis pri komenco de la [[Granda patriota milito]]<ref name="по Сретенской18">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2002 ĝi estis alinomita kiel la Kandelfesta (Sretenskaja)<ref name="Наш голос"/>. Dekstre de la katedralo troviĝas monumento al viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], okazinta en 1921, kiam ĉirkaŭ 100 aktivuloj estis mortigitaj de ribeluloj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj. Surloke de la nuna aleo troviĝis Junpionira skvaro ({{lang-ru|Пионерский сквер}}) kaj staris tribuno el ruĝaj brikoj, stukitaj kaj farbitaj je griza koloro. En 1960 ĝi estis forigita kaj sur ĝia loko aperis gipsa monumento de Lenin fare de tjumena skulptisto Valentin Belov. La areo estis alinomita je la placo Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Pervomajskaja === Origine la strato nomiĝis Ĉielira ({{lang-ru|Вознесенская|t=Voznesenskaja}}), ĉar en tiu ĉi strato troviĝis la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]]. La {{daton|1|5|1918}} okaze de la [[Unua de Majo]] sur la Kandelfesta placo okazis subĉiela kunveno post kiu manifestacio marŝis laŭ strato Ĉielira, pro tio alinomita al Pervomajskaja (Unuamaja)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Ялуторовск: след в истории |lasta = Белоглазов |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ГУП ТО «Тюменский издательский дом» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-9288-0030-4 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 105 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 17, en kies unua etaĝo funkciis vendejo de negocistino Jekaterina Guseva kaj en la dua etaĝo sidis oficejoj, inkluzive ŝian kabineton kies fenestroj estis turnitaj al Tobolo tiel ke ŝi povis vidi siajn ŝipojn kaj la havenon. Post la ŝtatigo la ejo estis transdonita al la elektrostacio; nun tie sidas oficejoj kaj vendejoj. Sekvas la unuetaĝa brika domo N 19, en kiu funkcias muzeo Komercejo ({{lang-ru|Торговые ряды|t=Torgovije Rjadi}}). Origine tio estis du konstruaĵoj, konstruigitaj en 1901 de negocisto Ivan Lagin, kies ĉefa komerco estis vendado de ŝtofoj. En la 1960-aj ili estis unuigitaj per alkonstruaĵo. <ref name="по Сретенской18"/>. En 2017 en ĝi estis malfermita la muzeo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la unuetaĝa brika domo N 55 funkcias la Jalutorovska Ortodoksa Gimnazio. Konstruado de tiu ĉi domo, origine destinita por la distrikta lernejo ({{lang-ru|уездное училище}}), komenciĝis en septembro 1887 danke al monoferoj de Ignatij Ivanoviĉ Kolosov, tomska negocisto de la 1-a rango. La {{JULGREGDATO|3|8|1890|akuzativo=jes}} okazis solena malfermo, dum kiu la negocisto transdonis ĝin al la Ministerio pri Popola Klerigado: "Mi transdonas kun espero ke mia nomo estos memorata dum jarcentoj" ({{lang-ru|Передаю с надеждой на то, чтобы мое имя помнилось в веках}}). En la sovetia tempo tie funkciis lernejo de la 2-a grado, bazlernejo de la mezlernejo N 7. En [[oktobro 2006]] ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij konsekris ĝin kiel la ortodoksan gimnazion<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | titolo = В полную силу заработал в Ялуторовске духовно-просветительный центр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = А. Солнцева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220813095032/http://www.ihtus.ru/chron/072007/11.shtml | arkivdato = 2022-08-13 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa ligna domo N 60 loĝis familio de negocisto Mamontov kaj la {{JULGREGDATO|14|10|1841|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie naskiĝis la mecenato [[Savva Mamontov]]. Ĝi estis konstruita fine de la 18-a jarcento. La unua etaĝo estas brika, tie troviĝis kuirejo kaj loĝis servistaro. Nun ĝiaj fenestroj estas masonitaj per pli modernaj brikoj. La dua etaĝo estas ligna, plej verŝajne oni uzis pinajn trabojn je diametro 30 cm. En tiu etaĝo loĝis la posedantoj, ĝi havis apartan enirejon. La rezidejo enhavis ankaŭ stokejon, banejon, kaleŝejon, poton el [[lariko]], glaciejon-stokejon kies partoj estis trovitaj. La fasadaj tegaĵoj, kornicoj kaj ŝutroj estas de sovetia periodo, sed konserviĝis origina pordo kun ansoj kaj ŝtalaj elementoj. La familio Mamontov forlasis la domon en 1843 kaj en 1846 ĝi estis transdonita al asekura kompanio "Salamandra". Poste tie sidis apoteko kaj fine ĝi denove iĝis loĝdomo. En sovetia periodo ĝi estis dividita je 4 apartamentoj kaj servis kiel loĝejo por pluraj familioj, do okazis granda rekonstruado<ref name="Каким будет дом-музей"/>. En oktobro 1991 al la urbo venis delegacio de la Asocio de Komerca Kunlaboro "Art-management" (Jekaterinburgo) kaj studentoj el 4 altlernejoj de Tjumeno kaj Uralo subestre de la asocia direktoro Rafael Alĥanov ({{lang-ru|Рафаэль Альханов}}) kaj helpe de maljunaj urbanoj ili trovis la Mamontov-domon. En 2017 la domo estis transdonita al Tjumena provinco kaj en aprilo 2021 transiris sub administradon de la Tjumena Provinca Muzeo — oni planas aranĝi tie muzeon de Savva Mamontov kaj de loka negocistaro ĝenerale<ref name="Каким будет дом-музей">{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | titolo = Каким будет дом-музей Саввы Мамонтова в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Елена Кухальская | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = Николай Кочатков | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240227205336/https://vsluh.ru/long/kakim-budet-dom-muzey-savvy-mamontova-v-yalutorovske/ | arkivdato = 2024-02-27 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | titolo = Дом в Ялуторовске, где родился Савва Мамонтов, переоборудуют в музей | titolo-aldono = Знаменитый меценат провел в этом здании свои детские годы | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Яна Шулика | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-04-17 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = 72.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203080832/https://72.ru/text/realty/2020/04/17/69096553/ | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Revolucio === En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, tio estis la ĉefa strato. Li rememoris ke ĉe unu ĝia finaĵo troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la kvaretaĝa domo N 44 funkcias kulturdomo Art-Voyage ({{lang-ru|Арт-Вояж}}), konstruita en 1947. En ĝia maldekstra alo ĝis 1956 sidis elektrostacio. La ejo estis dufoje grave rekonstruita, lastfoje en 2009<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la domo N 73 funkcias la Jalutorovska Muzea Komplekso. Duetaĝa brika domo, konstruita en 1972, gastigas ekspoziciojn pri la urbo, ĉambrojn por kunlaborantoj, stokejon de eksponaĵoj. Apude staras konstruaĵo N 75/3 — [[Domo de Matvej Muravjov-Apostol (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Matvej Muravjov-Apostol]]. En la korto situas konstruaĵo N 75/2 [[Domo de Ivan Jakuŝkin (Jalutorovsko)|domo-muzeo de Ivan Jakuŝkin]]. En la domo N 130, ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio La Hela | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. === Strato Lenin === Sur la mapo el loka muzeo, datita la {{dato|5|6|1858}}, la strato estas nomita Soldatskaja (Soldata). En 1911 oni alinomis ĝin je Sretenskaja (Kandelfesta), ĉar ĝi komenciĝis de la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. En 1920 estis provo alinomi ĝin je Sovetskaja (Soveta), sed tiu ĉi nomo ne fiksiĝis<ref name="по Сретенской15">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La strato komenciĝis ĉe gastokorto, surloke de kiu nun staras kulturdomo kaj malnova komercejo ({{lang-ru|торговые ряды}}). Ĝi estis 256 saĵenojn (546 m) longa kaj finiĝis ĉe kruciĝo kun la nuna strato Sverdlov. Nun la strato etendiĝas je {{unuo|1846|m}}, sed la katedralo plu videblas de iu ajn punkto<ref name="по Сретенской15"/>. La strato komenciĝas per lignaj loĝdomoj, dekstre de kiuj situas la Kandelfesta placo, sur kiu troviĝas la Jalutorovska fortikaĵo, la Kandelfesta katedralo kaj etendiĝas aleo kun memorŝtonoj kaj monumentoj. Ekde la 1930-aj surloke de la detruita katedralo staris banejo, konstruita el ĝiaj brikoj, kaj apude meblovendejo, en kies duetaĝa ligna konstruaĵo fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj sidis la Popola Domo ({{lang-ru|Народная аудитория}}), do klerigejo kie funkciis librejo kaj ekde 1911 ankaŭ kinejo, okazis amatoraj spektakloj kaj novjaraj festoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 14 (Pervomajskaja 32), origine konstruita kiel loĝdomo en la unua duono de la 19-a jarcento, poste sidis policejo kaj distrikta trezorejo ({{lang-ru|казначейство}}); nun tie estas oficejoj. En la duetaĝa brika domo N 16 (Pervomajskaja 21) sidas oficejoj. Ĝi estis konstruigita en 1896 de negocistoj Mjasnikov. Ĝia lasta posedanto estis negocistino Irina Vasiljevna Mjasnikova. Post kiam en 1907 la katedralo estis fermita por riparado, ŝi donis en tiu ĉi domo ejojn por starigo de ikonostazo kaj okazigo de la diservoj. Apude, ĉe kruciĝo de stratoj Lenin kaj Revolucio staris ligna domo kun ĉizitaj ŝutroj, kiu estis parto de la Mjasnikov-rezidejo, same kiel situintaj apude stokejoj. Ĉio krom la domo N 14 estis detruita por aperigi sur ilia loko trietaĝan blankbrikan telekomunikan oficejon<ref name="по Сретенской18"/>. La duetaĝa brika domo N 20 (Revolucio 45) estis konstruigita de negocisto A. Pantelejev. En la sovetia periodo tie longan tempon sidis filmodeponejo kaj sekcio de junaj teknikistoj ({{lang-ru|станция юных техников}})<ref name="по Сретенской18"/>. Sekvas la duetaĝa brika domo N 13 (Revolucio 43) de negocistino Jekaterina Guseva. Regionografo Anatolij Mjasnikov asertis vidi en ties subterejo la masonitan enirejon de la pasejo al la menciitaj stokejoj kaj priskribas duonmetron dikan kulturtavolon, sur kies fundo troviĝis lignaj trotuaroj, aperintaj en la urbo en 1911. Li supozis ke kaze de forigo de pli postaj tavoloj reaperus ĝis la mezo, nun subterigitaj fenestroj de la terkeloj. En 1918 tie sidis milita-revolucia stabo, dum la Dua mondmilito tie funkciis evakua hospitalo N 1501. Longan tempon tie sidis la administracio de Jalutorovska distrikto<ref name="по Сретенской18"/>. En la duetaĝa domo N 15 funkcias aĉetcentro Pjatnica (Vendredo). Origine tie troviĝis stokejoj de negocistoj Kolmakov (iuj asertas ke tio estis Jekaterina Guseva). En al sovetia periodo tie sidis fajrobrigadejo. La konstruaĵo havas grandan subterejon, de kiu laŭdire subtera pasejo kondukis al la domo de Guseva (N 13)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Poste tie sidis la aĉetcentro "MiK", forbrulinta la {{daton|8|5|2016}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | titolo = В Ялуторовске горит ТЦ "МиК" | titolo-aldono = Огонь охватил 159 квадратных метров | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Калинкина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-08-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Komsomolskaja Pravda]] | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= ru | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160509114258/https://www.tumen.kp.ru/online/news/2386249/ | arkivdato = 2016-05-09 | citaĵo = }}</ref>. La posedantoj unue planis restarigi ĝin, sed jam kiel unuetaĝan, ĉar la dua etaĝo estis grave detruita, sed fine ili preferis bankroti<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191131.html | titolo = ТЦ "МиК" на пути к возрождению | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-10-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181016203131/https://yalutorovsk.online/news/191131.html | arkivdato = 2018-10-16 | citaĵo = }}</ref>. En [[decembro 2018]] la ejon aĉetis nova posedanto<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/191367.html | titolo = "МиК" теперь не бесхозный | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Светлана Нечаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-12-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20181231053606/https://yalutorovsk.online/news/191367.html | arkivdato = 2018-12-31 | citaĵo = }}</ref>. Fine de 2019 la aĉetcentro malfermiĝis denove jam kiel Pjatnica<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.online/news/199000.html | titolo = Из века в век. От пожарной части до ТЦ "Пятница" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovsk Znajet | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250203072537/https://yalutorovsk.online/news/199000.html | arkivdato = 2025-02-03 | citaĵo = }}</ref>. En la trietaĝa domo N 17/2, ĉe kruciĝo kun strato Svobodi, funkcias aĉetcentro "Retro". Iam tie troviĝis stokejoj, kiujn en 1937 anstataŭis kinejo "Ruĝa Oktobro" je 200 sidlokoj<ref name="по Сретенской17">{{citaĵo el libro |titolo = Пешком... по Сретенской // Явлутур-городок: Историко-краеведческий альманах |lasta = Мясников |unua = А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Белоглазов П. |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 9 |dato = 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Ялуторовский филиал ОАО «Тюменский издательский дом» |loko = Ялуторовск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9288-0247-9 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2006 komercisto ekkonstruigis la nunan ejon kiel sportejon kun naĝejo, sed post la [[financa krizo de 2008]] la konstruado haltis. Nova posedanto daŭrigis ĝin, sed poste en la sama strato Svobodi malfermiĝis sportejo "Atlanta" (N 193a), do la ekonomia efikeco de plia sportejo iĝis dubinda. En 2011 la posedanto petis ĉe la urba administracio permeson transformi la konstruaĵon je aĉetcentro kun kafejo, infanludejo kaj kegloludejo. El tiuj ĉi planoj efektiviĝis nur la aĉetcentro, malfermita en 2013<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/259327.html | titolo = Полувековая хроника | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Евгений Дашунин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-08-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131091017/https://tyumedia.ru/259327.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. En la duetaĝa brika domo N 44 sidas artlernejo de Savva Mamontov, konstruita en 1988. Antaŭe sur tiu ĉi loko staris ligna konstruaĵo, en kiu sidis la muzika kaj sporta lernejoj. Antaŭ ĝi, en la samnoma skvaro, en 1998 estis starigita busto de Savva Mamontov fare de Vladimir Ŝarapov — la unua monumento al tiu ĉi mecenato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/13694 | titolo = Савва Мамонтов. Страсти по-сибирски | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Дмитрий Падерин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="по Сретенской17"/>. Trans la strato situas urboĝardeno. Komence de la 20-a jarcento sur tiu loko estis placo, nomita laŭ diversaj fontoj, Pana ({{lang-ru|Хлебная}}) aŭ Vianda ({{lang-ru|Мясная}}). En 1930 komsomolanoj establis sur ĝia loko la urboĝardenon: plantis arbojn, kreis aleojn, konstruis someran kinejon, legejon, manmovan karuselon. En 2009 okaze de la 350-a datreveno de la urbo ĝi estis grave rekonstruita. El la arboj de 1930 restis nur 3 tilioj<ref name="по Сретенской17"/>. Antaŭ la ĉefa enirejo ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov — [[Eta Princo]], forbalaante de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. En la ĝardeno troviĝas alia lia skulptaĵo "Senfineco" ({{l-ru|Бесконечность}}) forme de kuŝanta virino rigadranta ĉielo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Ĉe la maldekstra flanko staras kulturcentro "Jubilejnij" (Jubilea), en kiu funkcias kinejo "Premiera" (Premiero). La kinejo "Jubilejnij" malfermiĝis la {{daton|30|11|1967}}. Komence de la 21-a jarcento ĝi jam arkaikiĝis fizike kaj teknike, epoko de la kinobendoj finiĝis kaj en [[aŭgusto 2013]] tie okazis lastaj seancoj. Sekvis granda rekonstruado kaj la {{daton|1|12|2016}} la kinejo malfermiĝis denove — oni prezentis filmon "Aviaskipo" ({{lang-ru|Экипаж}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | titolo = В Ялуторовске открылся современный кинотеатр | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161209045000/https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/news/more.htm?id=11397157%40egNews | arkivdato = 2016-12-09 | citaĵo = }}</ref>. Aperis nova ekrano 5 metrojn alta, kun diagonalo 12 metroj, kaj moderna halo je 350 sidlokoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | titolo = Глава Ялуторовска оценил городской кинотеатр после ремонта | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Юлия Мартьянова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-10-21 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Argumenti i Fakti | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161026203510/https://tmn.aif.ru/culture/glava_yalutorovska_ocenil_gorodskoy_kinoteatr_posle_remonta | arkivdato = 2016-10-26 | citaĵo = }}</ref>. Simbolan butonon dum la malferma ceremonio premis Jurij Gilov, kinomekanikisto kiu antaŭ 49 jaroj prezentis en la sama kinejo la unuan filmon<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/218454.html | titolo = Новый кинотеатр открыли в Ялуторовске | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161202113210/https://t-l.ru/218454.html | arkivdato = 2016-12-02 | citaĵo = }}</ref>. Ambaŭflanke de la kinejo staras du skulptaĵoj fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov: de Aleksandr Suvorov, inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}<ref name="Наука побеждать"/> kaj de la urbofondistoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov, inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}. Trans la strato staras statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov, inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}; ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Strato Obolenskij === Meze de la 19-a jarcento la strato nomiĝis Bolniĉnaja (Hospitala). Laŭ iuj fontoj la hospitalo troviĝis sur Vianda placo ({{lang-ru|Мясная площадь}}), nun okupita de urboĝardeno. Eble bazlernejo N 5, situinta en sovetia periodo en la sama loko, okupis la saman konstruaĵon, nur rekonstruitan. En la dua duono de la 19-a jarcento, nomon Obolenskij havis alia, transversa strateto, nuntempe nomata Novikov. En 1911 ĝi estis alinomita kiel Svirelinskaja dum Bolniĉnaja iĝis Obolenskij<ref name="По Оболенского">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/224617.html | titolo = По Оболенского | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180605135745/https://tyumedia.ru/224617.html | arkivdato = 2018-06-05 | citaĵo = }}</ref>. La unuaj kvartaloj, ĝis strato Puŝĉin, plu havas domojn konstruitajn komence de la 20-a jarcento. En la duetaĝa ligna domo N 17 loĝis posedanto de sapfarejo, situinta en la korto. Sur la dua etaĝo ankoraŭ en sovetia periodo estis balkono. Ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Tobolskaja, dekstre staras la domo N 37 (Tobolskaja 16), kies unua etaĝo estas ruĝbrika kaj la dua estas ligna. Nun tie estas loĝejoj, sed de la Dua mondmilito ĝis la mezo de la 1960-aj tie sidis redakcio de la ĵurnalo "Kolĥoza Vero" ({{lang-ru|Колхозная правда}}). Iam tie funkciis laktoaĉetejo ({{lang-ru|дом маслопрома}}, neformale nomita {{lang-ru|молоканка}}), aĉetinta lakton de privatuloj por laktofabriko. Surloke de la domoj N 43 kaj 45 staris kolbasfarejo kaj surloke de la domo N 55 estis gastejo. Inter stratoj Tobolskaja kaj Novikov staris kelkaj domoj, kies posedanto estis veturigisto ({{lang-ru|ямщик}}) Fjodor Pervuĥin<ref name="По Оболенского"/>. La domo N 52 estas brika, kun pezaj metalaj ŝutroj, inkluzive ĉe la pordo transformita je fenestro. Maldekstre al ĝi estas alkonstruita pli malfrua brika konstruaĵo. Iam en la domo funkciis butiko. La eksa Vianda placo en la 1930-a jaroj estis transformita je urboĝardeno. Komsomolanoj plantis tie acerojn, tiliojn kaj pinojn, aperis atrakcioj. Surloke de la nuna parkumejo ĉe angulo de stratoj Obolenskij kaj Novikov, staris benkoj de somera kinejo, kie oni spektis filmojn subĉiele<ref name="По Оболенского"/>. Ĉe la maldekstra flanko ĝis strato Lenin sekvas lignaj domoj. Ĉe kruciĝo kun strato Lenin maldekstre staras hotelo "Retro" kun samnoma restoracio. De 1937 ĝis 1968 sur tiu ĉi loko troviĝis kinejo "Ruĝa Oktobro" ({{lang-ru|Красный Октябрь}}), kies elirejo estis turnita al strato Obolenskij. En 1958–1959 sur tiu ĉi stratkruciĝo aperis semaforo. Trans la strato, kie nun staras la domo N 38 en strato Lenin, gastiganta nutraĵvendejon, estis la sola urba frizejo. Sur la alia duetaĝa domo N 42, konstruita el brikoj ĉe kruciĝo kun strato Lenin en 1960, pendas memortabulo el blanka marmoro, informanta ke tiu ĉi strato estas nomita omaĝe al decembristo Jevgenij Obolenskij<ref name="По Оболенского"/>. Sekvas kvartalo de lignaj domoj, inter kiuj elstaras la domo N 96 (strato Jakuŝkin 37), agnoskita arkitektura monumento danke al ornamitaj ŝutroj. En la duetaĝa brika domo N 84 en sovetia periodo funkciis entrepreno, riparanta hejmajn teknikaĵojn. En postsovetia epoko ĝi akiris novan fasadon kaj mansardon, kaj gastigas diversajn societojn kaj entreprenojn<ref name="По Оболенского"/>. La strato finiĝas ĉe kruciĝo kun strato Moskovskaja (Moskva). Antaŭe tiuloke troviĝis militista kvartalo, nun funkcias aĉetcentroj<ref name="По Оболенского"/>. == Historio == En 1659 tjumena vojevodo Fjodor Verigin sendis kamparanojn Pjotr Uljanov ({{lang-ru|Петрушка Ульянов}}) kaj Jelisej Gilov ({{lang-ru|Елеська Гилев}}) serĉi lokojn kie oni povus fondi setlejojn, kies loĝantoj pagus dekonan imposton. Ili trovis sur la maldekstra bordo de rivero Tobolo malnovan tataran urbeton Javlutur, jam forlasitan kaj konkludis ke ĝi taŭgas por fondi setlejon kaj fortikaĵon. En raporto al la vojevodo ili rimarkigis ke de du flankoj la loko estas protektita de Tobolo, de la tria situas granda lago Ĉat ({{lang-ru|Чать}}), ĉe la kvara troviĝas du fosaĵoj profundaj je 3 saĵenoj (6,4 metroj), kondukantaj al la lago. Inter la fosaĵoj troviĝas remparo kiu etendiĝas ĝis Tobolo, do eniri la urbeton eblas nur per unusola vojo sekvanta tra tiuj ĉi fosaĵoj kaj la remparo. De Tobolo al la urbeto sekvas suprenvojo por transporti akvon ({{lang-ru|водяной взвоз}}). La urbeto havis dimensiojn 70 x 50 saĵenoj (149,35 x 106,68 metroj). Malsupre laŭ la fluo de Tobolo haveblis paŝtejo pli ol 2 verstojn longa (2,13 km), direkte al Tjumeno plugejoj kaj falĉejoj etendiĝis je pli ol 30 verstoj (32 km). Haveblis grandaj lagoj kaj fontoj por fiŝkaptado. La plugejoj estis ĉirkaŭitaj de densaj arbaroj kaj marĉoj, kiuj protektis kontraŭ subitaj invadoj. La tero estis tre konvena por plugado kaj la herbejoj riĉaj je altaj herboj. Krome tra tiu ĉi areo sekvis itineroj de rusaj kaj tataraj negocistoj, venantaj de Tatario kaj Baŝkirio, de negocistoj, ĉasistoj kaj fiŝkaptistoj venantaj de Tobolsko ktp<ref name="Varlakov">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Город Ялуторовск | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Варлаков | persona nomo = Григорий | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Тобольские губернские ведомости | volumo = | numero = 16 | paĝoj = | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1858 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1659 la vojevodo petis ĉe la caro permeson establi setlejon tiuloke kaj la permeso venis. Historiisto Grigorij Varlakov asertis en 1858, ke la urbeto aperis en la sama jaro, ĉar en teraj registroj de tjumena monaĥejo jam estas menciata Jalutorovska urbeto ({{lang-ru|Ялуторовская слобода}})<ref name="Varlakov"/>. Tamen historiisto Sergej Turov skribis en 2000, ke la konstruado de la Jalutorovska fortikaĵo komenciĝis ne pli frue ol en 1661, kiam aperis ukazo pri ekkonstruado de Jalutorovska setlejo<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Komence de la 18-a jarcento tio estis muro el vertikale starigitaj traboj ({{lang-ru|стоячий тын}}), kun tri turoj kaj preĝejo enkonstruita en la muro. La fortikaĵo estis fojfoje atakata de nomadoj, ekzemple en 1693, kiam apudaj vilaĝoj estis bruligitaj, iliaj loĝantoj mortigitaj aŭ kaptitaj<ref name="Материалы к истории Ялуторовского острога135"/>. La ĉefa danĝero estis atakoj de [[kalmukoj]]<ref name="Varlakov"/>. En 1741 la fortikaĵo jam konsistis el eta citadelo ({{lang-ru|острог}}) kaj ekstera muro. Flanko turnita al la rivero Tobolo ne havis fortikaĵojn. En 1749 la citadela muro havis longecon je {{unuo|210|saĵenoj}} kaj {{unuo|8|arŝinoj}} ({{unuo|453,75|metroj}}) dum la ekstera muro ({{lang-ru|город лежачий}}) estis longa je {{unuo|2|verstoj}} kaj {{unuo|349|saĵenoj}} ({{unuo|2878,23|metroj}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Tiujare en la urbo estis 172 domoj kaj loĝis 300 viroj aĝaj 16 ĝis 50 jarojn<ref name="Река Тобол с ее притоками83">{{citaĵo el libro |titolo = Река Тобол с ее притоками // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Абрамов |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 83 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1754 la fortikaĵo estis rekonstruita forme de vertikalaj traboj kun tri travetureblaj turoj ({{lang-ru|выездные башни}}), el kiuj unu kondukis al Tobolsko, alia al Tjumeno kaj la tria al Isetska provinco<ref name="Река Тобол с ее притоками83"/>. Laŭ la tuta perimetro de la ekstera muro staris obstakloj ({{lang-ru|надолбы}}) kaj forkegoj ({{lang-ru|рогатки}}), malebligantaj subitan invadon. Flanke de la kampo haveblis ankaŭ [[ĉirkaŭfosaĵo|fosaĵo]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1763 en la fortikaĵo haveblis stokejoj de pulvo, nutraĵoj, malnovaj kanonoj kaj fajrobrigadejo. En tiu lasta troviĝis interalie kupra fajroestingilo ({{lang-ru|медная пожарная машина}}) forme de "superverŝa tubo" ({{lang-ru|заливная труба}}) — aparato, en kies ujojn oni verŝis per siteloj akvon, post kio eblis ŝpruci ĝin je distanco 8 ĝis 10 metroj. La maŝino postulis priservadon de 50 homoj. Funkciis ankaŭ segejo ({{lang-ru|пильный сарай}}), produktinta tabulojn per ĉevaltira maŝino, konstruita de lokaj metiistoj. Maŝinaj segiloj tiutempe estis maloftaj eĉ en Eŭropa Rusio, kie plu dominis mansegiloj. El unu trabo oni faris unu tabulon ({{lang-ru|тесница}}). En 1710 oni jam ne mencias la eksteran muron, evidente likviditan pro kadukiĝo ({{lang-ru|за ветхостью}}). La citadelo estas menciata ankoraŭ en 1809, ekzakta tempo de ĝia malkonstruado ne estas konata<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 136-137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En priskribo de 1741, oni diras ke komence de la 1710-aj jaroj lokanoj konstruis digon, per kiu ili rektigis fluon de la rivero Tobolo, reveniginte ĝin al la fortikaĵo kaj solvinte tiel problemon de akvoprovizado — antaŭe la rivero fluis {{unuo|1,5|verstojn}} ({{unuo|1,6|km}}) for. Tio povas esti vero, ĉar la riveroj en [[Okcidenta Siberio]] ofte ŝanĝas sian fluon, foje minacante setlejojn aŭ inverse foriĝante de ili, pro kio jam en la 18-a jarcento okazis grandaj hidroteknikaj laboroj celintaj korekti tiaĵojn. Tamen jam en 1864 oni konstatis ke Tobolo fluas je la sama distanco for de la urbo, kvankam spuroj de ĝia malnova fluo ankoraŭ videblis proksime de la urbo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Материалы к истории Ялуторовского острога | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Туров | persona nomo = С. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 139-140 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1785 la urbo ricevis blazonon: mueleja rado sur blua kampo kiel signo de tio ke ĉirkaŭ Jalutorovsko abundas muelejoj<ref name="Varlakov"/>. En 1796 en Jalutorovsko estis 2 drinkejoj, 20 negocistaj butikoj kaj 190 domoj. Lernejoj, malsanulejoj, azilejoj kaj fabrikoj mankis. En 1799 en la urbo estis jam 294 domoj, 4 forĝejoj, 4 steataj kaj buteraj fabrikoj, sapfabriko<ref name="Turov80">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 80 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1812 funkciis 4 drinkejoj kaj unu lernejo<ref name="Turov80"/>. En 1822 la urbo iĝis centro de Jalutorovska distrikto. En 1858 en la urbo funkciis 4 steataj fabrikoj, 1 sapfabriko, 22 brikfarejoj, 4 forĝejoj; nur 4 brikaj domoj. La {{daton|1|7|1846}} estis malfermita junulina lernejo<ref name="Varlakov"/>. Ekde la 1830-aj jaroj la urbo estas prikonstruata surbaze de regula skemo, do dividiĝas je kvadrataj kvartaloj kunigitaj per rektaj stratoj<ref name="Turov80"/>. En 1823 en Jalutorovsko estis 294 domoj<ref name="Varlakov"/>, en 1835 — 438 domoj<ref name="Туров81"/> (aŭ 449)<ref name="Varlakov"/>, en 1851 — 483 domoj<ref name="Туров81">{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 81 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> (aŭ 485)<ref name="Varlakov"/>. En 1858 estis aprobita la ĝenerala plano de Jalutorovsko. En 1860 en la urbo estis 559 domoj, el kiuj nur 5 estis brikaj (4 ŝtataj kaj 1 privata) kaj 554 estis lignaj (2 ŝtataj, 2 komunumaj, 550 privataj). El la brikaj konstruaĵoj plej rimarkindaj estis duetaĝa sidejo de lokaj administraj institucioj kaj hospitalo por 12 litoj. Gastokorto konsistis el 12 brikaj kaj 105 lignaj butikoj. Haveblis 8 lignaj komercaj stokejoj. Funkciis 11 fabrikoj: po 1 steata kaj butera, 2 sapaj, 7 brikaj. En 1862 forbrulis la Jalutorovska lernejo ({{lang-ru|Ялуторовское училище}}). Estis du pontoj, el kiuj unu estis flosa, do funkciis nur somere, kaj la dua konektis la bordojn de ravino en vilaĝo Borouŝenskaja, apudurbo de Jalutorovsko. La urbo konsistis el 4 stratoj, 8 stratetoj kaj 1 placo, sur kiu situis la gastokorto. La stratoj estis larĝaj kaj nepavimitaj, do somere kovriĝis je verda herbo. Fine de la 1880-aj jaroj en la urbo estis 564 domoj (inkluzive 6 brikajn), 14 fabrikoj (inter kiuj aperis 1 leda kaj 2 brikaj, sed komplete malaperis la steataj kaj buteraj)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Старый Ялуторовск: пашенная слобода, острог, город (XVIII-XIX вв.) // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1994 |lasta = Туров |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = <!-- jaro de la citita fonto sen vikiligilo: 2001 --> |origindato = 1997 |eldonejo = ИПП "Тюмень" |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 82 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ĵurnalisto Ippolit Zavaliŝin atestis en 1861, ke foiro okazinta tiujare la {{daton|26|9}} estis tre malplena (oni alportis varojn je {{unuo|6000|arĝentaj rubloj}} kaj vendis je {{unuo|2000|rubloj}}), kio draste kontrastis kun situacio en [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kiun li nomis «eterna foiro». Li plendis ankaŭ pri multnombraj [[Malsaĝulo pro Kristo|malsaĝuloj pro Kristo]], kiuj vagadis laŭ tieaj foiroj kun klaboj enmane kaj minace elpostuladis almozon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Путевые заметки (Тобольская губерния) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Завалишин | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 93 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = февраль 2000 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1878, kiam al la urbo venis ekzilita revoluciulo Solomon Ĉudnovskij, la urbo konsistis el la ĉefa strato (nun strato Revolucio) kaj du transversaj. Li rememoris ke ĉe unu finaĵo de la ĉefstrato troviĝis policejo kaj fajrobrigadejo kun gvatoturo, kontraŭ ili situis bazaro. Trans la bazarplaco situis blanke stukita brika prizono, konsistinta el kelkaj konstruaĵoj kaj ĉirkaŭita je alta ŝtona barilo. Nemalproksime estis malprofunda lageto (nun Babanovskoje), en kiu sovaĝaj anasoj tiom abundis, ke lokanoj batis ilin per bastonoj, ĉasante por kelkdek birdoj unufoje. Trans la lago, 200–300 [[saĵeno]]jn (426–640 metrojn) for de la urbo, situis kvartalo el 20–30 domoj de forĝistoj, kie loĝis ankaŭ iom da lignaĵistoj. Tiuj ĉi metiistoj hufumis ĉevalojn kaj estis produktantaj ĉarojn kaj sledojn por la urbo, najbaraj vilaĝoj kaj eĉ por Tobolsko, ĉar ilia reputacio estis bona. Haveblis ankaŭ kelkaj flankaj stratoj kaj stratetoj, sed tie staris mizeraj domoj de marĝenuloj, plejparte de krimuloj kaj ekzilitoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 175–176 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li diris ke loĝantaro de Jalutorovsko tiutempe estis {{unuo|2240}} homoj, el kiuj 75% estis ekzilitaj krimuloj, el kiuj siavice 800 ĝis {{unuo|1000}} ĉiam estis fuĝintaj, do efektive en la urbo loĝis ne pli ol {{unuo|1000}}–{{unuo|1500}} homoj. Haveblis 557 domoj. Grandparte tio estis ŝtatoficistoj, la aliaj okupiĝis pri komerco kaj metioj. En la tuta urbo estis unusola tajloro (al kiu tamen ofte mankis laboro), 2 botistoj, 1 lignaĵejo kaj ĉirkaŭ 20 forĝejoj en la apudurba kvartalo ({{l-ru|слободка}}). En la uebo haveblis paroĥa lernejo, distrikta lernejo kaj virina antaŭgimnazio — posteulo de la knabina lernejo de Ivan Jakuŝkin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184, 215 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Memoro pri la ekzilitaj decembristoj ankoraŭ estis viva tiutempe en la urbo kaj homoj kun plezuro montris iliajn domojn aŭ lokojn, kie ili situis. Speciale bone oni rememoris Ivan Puŝĉin kaj Ivan Jakuŝkin. Ĉe la distrikta lernejo ili establis bonan librejon, sed tiutempe ĝi jam estis plejparte disrabita kaj restis malmultaj bonaj eldonaĵoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 185 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funksiis loka sekcio de la [[Rusia Ruĝa Kruco]], kies membroj estis damoj, fojfoje kunsidantaj kaj aranĝantaj amatorajn spektaklojn por lokanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[Commons:File:Чудновский С.Л. - Из давних лет. Воспоминания (1934).pdf|Из давних лет. Воспоминания]] |lasta = Чудновский |unua = С. Л. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 186 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La urbo en 1898 havis nur primitivan havenon, kie mankis stokejoj kaj kontoro, do ŝipoj malkargis la varojn rekte sur bordon, la sola konstruaĵo estis eta gardistejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 133 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la urbo estis eĉ ne unu veturigisto<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 134 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>, nek hotelo aŭ gastejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ligna gastokorto staris fermita. Vojaĝanto [[Konstantin Nosilov]] konstatis tiam ke li trovis eĉ ne unu bonan lernejon aŭ alian socian institucion kaj ke la urbo estas nura administra centro, kies ekonomia signifo estas preskaŭ nula, kio speciale rimarkeblas kompare al la riĉa Jalutorovska distrikto<ref name="Nosilov2-137">{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 137 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Haveblis tamen riĉaj komercistoj kiel Kalmikovoj ({{lang-ru|Калмыковы}}), Gusevoj ({{lang-ru|Гусевы}}), kiuj posedis fabrikojn kaj vaporŝipojn. Lokaj foiroj kolektis ĝis {{unuo|15000|homojn}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = По Туре, Тоболу и Исети | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Носилов | persona nomo = К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Лукич | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 138 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = июнь 2002 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|22|4|2009}} ekfunkciis la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn kaj blokojn el [[porobetono]]<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8">{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Preĝejoj == Ĝis 1752 la preĝejoj de Jalutorovsko apartenis al la spirita administracio de [[Kurgano (urbo)|Kurgano]]<ref name="Varlakov"/>. La {{daton|1|1|2009}} estis fondita la Jalutorvska subeparĥio ({{lang-ru|Ялуторовское благочиние}}) sub regado de la ĉefpastro Aleksandr Lemeŝko. Al ĝi apartenas Jalutorovsko, [[Zavodoukovsko]], [[Jalutorovska distrikto|Jalutorovska]], [[Zavodoukovska distrikto|Zavodoukovska]], [[Isetska distrikto|Isetska]] kaj [[Uporova distrikto]]j<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | titolo = Ялуторовское благочиние | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorvska subeparĥio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20220604153905/https://yalutorovskoe.cerkov.ru/ | arkivdato = 2022-06-04 | citaĵo = }}</ref>. La ĉefa kristana preĝejo estas la [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)|Kandelfesta katedralo]]. Ĝi unuafoje estas menciita jam en 1740, brika preĝejo aperis en 1777, sed estis malkonstruita en 1931 kaj konstruita denove en 2010. En 1837 ĝin vizitis la carido [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandr Nikolajeviĉ]]. La {{JULGREGDATO|18|2|1846|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} tie okazis geedziĝo de la decembristo Jevgenij Obolenskij kaj loka kamparanino Varvara Baranova. La dua laŭ graveco estas la [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)|Endormiĝa-Nikolaa preĝejo]], situanta en la [[Jalutorovska Spirit-Memora Komplekso|Spirit-Memora Komplekso]]. Ĝi estis konstruita en 1872 ĉe la urba tombejo kaj ne funkciis nur en 1938–1947. Nun tio estas paroĥa preĝejo, apud kiu en la sama Spirit-Memora Komplekso, funkcias la [[kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)|kapelo de Nikolao de Mira]], fondita en 2002 kaj rekonstruita en 2004–2005, kaj la [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Georgo]], fondita kiel memorsigno en 1994 fare de veteranoj de la [[Afgana milito (1979-1989)]] kaj transformita je kapelo en 2021. Al ĝia paroĥo apartenas ankaŭ la hospitala [[Preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino (Jalutorovsko)|preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino]] ĉe la hospitalo N 23, konstruita en 2006–2016. Ĉe la sanatorio ''La Hela'' funkcias la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]], konsekrita en 2000. Ekzistis ankaŭ la [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)|Ĉielira preĝejo]] konstruita en 1812 apud la ligna samnoma preĝejo, konstruita en 1754. En la 1930-aj ĝi estis detruita. En tiu ĉi preĝejo en 1841 estis baptita la fama mecenato [[Savva Mamontov]]. == Vidindaĵoj == === Jalutorovska fortikaĵo === La amuzejo-muzeo Jalutorovska fortikaĵo ({{lang-ru|Ялуторовский острог}}) estas konstruita en 2007–2009 laŭ iniciato de la muzea direktoro Pavel Beloglazov surloke de la iama fortikaĵo, en la Kandelfesta placo (N 1). Tio estas ligna fortikaĵo kun areo 1,5 hektaroj, kun gardoturo kun pordego, ponteto super fosaĵo, granda korto en kiu situas domo de siberiano, forĝejo, stokejo, pluraj lignaj kaj metalaj skulptaĵoj, popolaj ludiloj, domo de [[Baba Jaga]]. En subterejo sub la stokejo troviĝas ekspoziciejoj, prezentantaj arkeologiajn trovaĵojn — dioramojn de terkabano kaj de sepulta boato kun mortinto, ambaŭ trovitaj ĉirkaŭ la urbo — kaj mezepokajn ĉambrojn kun torturejo kaj oficejo. En aparta konstruaĵo funkcias metiejo de rusaj tradiciaj pupoj kaj argilaĵoj, kaj ekspoziciejo. En la korto haveblas amfiteatro kaj tereno sur kiu okazas festoj kaj koncertoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | titolo = Ялуторовский острог: описание, как добраться, фото. Смотровая башня, кузница, Змей-Горыныч , сувениры и куклы. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Варвара Гусева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-03-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Naŝ Ural | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250217121242/https://nashural.ru/mesta/tyumenskaya-oblast/yalutorovskiy-ostrog/ | arkivdato = 2025-02-17 | citaĵo = }}</ref>. La skulptaĵojn faris artistoj de Moskvo, Sankt-Peterburgo, Tambovo, Saratovo, Ufa, Tjumeno, partoprenintaj en 2009 simpozion "Ligna skulptarto"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-i.ru/articles/18090 | titolo = Приехать в Ялуторовск и прикоснуться к истории | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Киселёва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705080540/https://t-i.ru/articles/18090 | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. La fortikaĵo malfermiĝis la {{daton|27|6|2009}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | titolo = В Ялуторовске полностью воссоздали древний острог | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ольга Ладина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-06-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Rossijskaja Gazeta]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201024092916/https://rg.ru/2009/06/25/reg-ural/istoria.html | arkivdato = 2020-10-24 | citaĵo = }}</ref>. Nokte de la 6-a al la {{dato|7|1|2014}} la fortikaĵo forbrulis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/141846.html | titolo = Культурный шок | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ульяна Плюснина | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-01-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705081448/https://tyumedia.ru/141846.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>, sed jam la {{daton|14|11|2015}} remalfermiĝis post la rekonstruo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | titolo = Ялуторовский острог открывается после реставрации | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-11-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Mega Tyumen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240804205452/https://megatyumen.ru/news/yalutorovskiy-ostrog-otkryvaetsya-posle-restavratsii/ | arkivdato = 2024-08-04 | citaĵo = }}</ref>. En 2018 en la fortikaĵo aperis [[samovaro]] alta pli ol 2 metrojn, peza preskaŭ 250 kg kaj enspaciganta proksimume 200 litrojn da akvo — la plej granda funkcianta samovaro en Rusio. Samjare venis permeso registri tie geedzecojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Knabina lernejo === En la unuetaĝa ligna domo N 33 ĉe strato Svobodi, konstruita meze de la 19-a jarcento, funkciis knabina lernejo, establita de decembristo Ivan Jakuŝkin helpe de pastro Stefan Znamenskij. Post la revolucio kaj ĝis la Dua mondmilito tie sidis pedagogia lernejo, poste sanatoria orfejo N 87, komence de la 2000-aj jaroj tie gastis ŝtatoficejoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/172164.html | titolo = Сибирь приняла и обогрела | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-05-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250131075328/https://tyumedia.ru/172164.html | arkivdato = 2025-01-31 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|7|11|1941}} al la urbo venis la unua trajno kun infanoj, evakuitaj el la sieĝita Leningrado — ili estis transportitaj al vilaĝo Odina. En 1943 orfejo en Odina estis malfondita, la georfoj estis translokitaj al Jalutorovsko. Komence de 1945 tie loĝis 167 infanoj. Ĉe la rivero ili havis legomejon, kie sur 9 hektaroj la infanoj kaj edukistoj plantis terpomojn, brasikon, karoton, rafanon, napon. En plia tereno, kiu situis ĉe la nuntempa vilaĝo Anisimovka kaj estis 1 hektaron granda, ili plantis pizon kaj avenon. La orfejo havis 2 ĉevalojn, 7 bovojn, 8 bovinojn, ŝafojn kaj bovidojn. La infanoj lernis plejparte en la bazlernejo N 5, okjaraj lernejoj N 2 kaj N 4. Funkciis koruso, drama, muzika kaj sporta sekcioj. La {{daton|30|4|2015}} sur la domo estis inaŭgurita memortabulo el nigra marmoro, bildiganta virinon brakumi infanojn, kaj enhavanta surskribon: "Omaĝe al la heroaĵo de la tjumenanoj. En 1941 al la urbo Jalutorovsko el la sieĝita Leningrado estis evakuitaj ĉirkaŭ 250 infanoj. Por ili estis speciale establitaj infana internulejo kaj orfejo. Malalta kliniĝo al la urbanoj de posteuloj de la savitaj infanoj!". La memortabulon konsekris kleriko de la Kandelfesta katedralo Andrej Zavjalov. === Decembrista bosko === [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|Decembrista bosko. Septembro 2014.]] En la sudokcidenta urboparto situas [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo Decembrista bosko ({{l-ru|Роща Декабристов}}), kiu havas areon {{unuo|78,866|hektaroj}}. Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj iam ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En 1890 la boskon priskribis botanikisto Miĥail Sijazov. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. == Monumentoj == === Historiaj === Statuo de Lenin fare de Vladimir Matrosov estis inaŭgurita la {{daton|5|11|1987}}. Ĝi estas inter la lastaj Lenin-monumentoj en la mondo kaj origine kaŭzis malkontenton de la mendintaj ĝin aŭtoritatoj. Laŭdire dum la transportado la kapo estis difektita kaj pro tio kliniĝis malsupren, impresinte kvazaŭ Lenin bedaŭras pri io aŭ estas malĝoja. La skulptisto, veninta por la inaŭgura ceremonio, helpe de la ĉefarkitekto Vasilij Skokov kaj direktoro de la ripara fabriko Viktor Otjokin penis levi la kapon, sed sukcesis nur parte<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 254 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1998 sur la Vokzala placo aperis monumento al la decembristoj fare de Vladimir Matrosov. Ĝi konsistas el 9 bustoj, do prezentas ĉiujn decembristojn ekzilitajn al la urbo, kaj katenitaj manoj premantaj glavon sur podio ĉirkaŭvolvita de rubando kun la vortoj el poemo de [[Aleksandr Odojevskij]] "Flamaj sonoj de la profetaj kordoj..." ({{lang-ru|Струн вещих пламенные звуки…}}): "Al glavoj impetis niaj manoj, sed akiris nur katenojn" ({{lang-ru|К мечам рванулись наши руки, но лишь оковы обрели}}). Origine oni planis instali ĝin apud la [[Decembrista bosko]], kadre de ties grandskala plibeligado kaj prikonstruado. Sed malsufiĉa financado malebligis la konstruadon, dum malnovaj kinejo kaj kafejo en la bosko estis detruitaj pro kadukiĝo, do ne havis sencon instali tie novan monumenton. Fine oni decidis starigi ĝin apud la fervoja stacidomo por ke ĝi impresu la alvenintojn. La bustoj kaj la aliaj monumentoj estis farataj de la skulptisto kaj sendataj al la urbo laŭgrade, de la fino de la 1980-aj ĝis komenco de la 1990-aj jaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сподвижник Вучетича // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Могутова |unua = Любовь |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 255 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Busto de Ivan Jakuŝkin fare de Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|24|6|2004}} apud knabina lernejo en strato Svobodi (N 33), establita de la decembristo. Instali ĝin proponis la aŭtoro<ref name="От дворника до скульптора"/><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/98245.html | titolo = В Ялуторовске открыли памятник декабристу Ивану Якушкину | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2004-06-24 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250705064115/https://t-l.ru/98245.html | arkivdato = 2025-07-05 | citaĵo = }}</ref>. Skulptaĵo de la urbofonditoj Pjotr Uljanov kaj Elisej Gilov fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|29|7|2007}}<ref name="Наш голос">{{citaĵo el la reto | url = http://old.t-i.ru/article/5979 | titolo = Наш голос — опальная столица декабристов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2008-02-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Statuo de la fama rusia militestro [[Aleksandr Suvorov]] fare de loka skulptisto Vladimir Ŝarapov estis inaŭgurita la {{daton|21|11|2006}}. Dum la Dua mondmilito per Suvorov-ordeno estis premiitaj nur 2 loĝantoj de Tjumena provinco, inter kiuj estis Aleksandr Timofejeviĉ Ŝirobokov (ordeno de la 3-a rango) de Jalutorovsko<ref name="Наука побеждать">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/218780.html | titolo = "Наука побеждать" в новом наполнении | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Зорин | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La aŭtoro diris ke la statuon iniciatis la tiama urbestro, argumentinta ke tio necesas por patriota edukado de la junularo<ref name="От дворника до скульптора">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | titolo = От дворника до скульптора: как творит ялуторовчанин Владимир Шарапов | titolo-aldono = Интервью с почетным жителем Ялуторовска, которого наградил президент России Владимир Путин | alirdato = 2026-02-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ляйсан Айдбаева | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2026-02-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260219052154/https://tumentoday.ru/2026/02/12/ot_dvornika_do_skulptora_kak_tvorit_yalutorovchanin_vladimir_sharapov/?ysclid=mlt0dxu61u692605178 | arkivdato = 2026-02-19 | citaĵo = }}</ref>. Antaŭ la ĉefa enirejo de la urboĝardeno ĉe kruciĝo de la stratoj Lenin kaj Obolenskij staras monumento "Stratpurigisto" ({{l-ru|Дворник}}) fare de Vladimir Ŝarapov. Li diris ke la urbestro petis fari stratpurigiston kaj li komence planis krei ordinaran barbulon, sed poste decidis fari [[Eta Princo|Etan Princon]], konsiderinte ĝin pli proksima al la junularo, vizitanta la urboĝardenon. Ekde tiam la knabo kun balailo enmane forbalas de sur sia planedo aĉaĵojn, subskribitajn kiel "Malbono", "Narkotikaĵoj", "Malpuraĵoj" ks. Origine la skulptaĵo troviĝis en la ĝardeno, poste ĝi estis translokita al la enirejo<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la apoteko (strato Krasnoarmejskaja, 50/2) staras monumento ''Patrino kaj Ido'' ({{l-ru|Мать и дитя}}) farita de Vladimir Ŝarapov en 1983 aŭ 1984. Li faris ĝin el betono kaj kovris per aluminio<ref name="От дворника до скульптора"/>. Antaŭ la regiona muzeo ĉe strato Revolucio 75/1 la {{daton|22|8|2013}} estis inaŭgurita busto de Ivan Jurjeviĉ Ozolin, fondinto de la muzeo. La instaladon iniciatis la muzeo en junio 2010. Aŭtoro: Vladimir Ŝarapov<ref name="Основателю музея">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/11003.html | titolo = Основателю музея | titolo-aldono = | alirdato = 2025-01-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анатолий Мясников | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111117055348/https://tyumedia.ru/11003.html | arkivdato = 2011-11-17 | citaĵo = }}</ref>. === Teknikaj === En 2010 ĉe la fino de strato Voroŝilov aperis monumento al la traktoro T-74 (versio de [[DT-54]]) kun nivelatoro D-20BM^{[[:en:Grader|en]]}, instalita laŭ peto de voja ripara-konstrua administracio ({{lang-ru|ДРСУ}}) omaĝe al granda kontirbuo de tiaj maŝinoj al komfortigado de la urbo<ref name="Ялуторовские технопамятники">{{citaĵo el la reto | url = https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | titolo = Ялуторовские технопамятники | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = mib55 | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-10-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[LiveJournal]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704174246/https://techmonuments.livejournal.com/53973.html | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref><ref name="Основателю музея"/>. En teritorio de loka transporta kompanio Avtotrans en strato Meĥanizatorov staras sur sokloj kamiono [[GAZ-51]] kaj buso [[LiAZ-677|LiAZ-677M]], iam funkciintaj en tiu ĉi entrepreno<ref name="Ялуторовские технопамятники"/>. == Ekonomio == En la urbo funkcias pluraj entreprenoj, produktantaj kukojn, konfektojn, viandaĵojn kaj laktaĵojn, meblojn, brikojn kaj aliajn konstruajn materialojn, lignon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 4–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Funkcias la fabriko Porevit, produktanta silikatajn brikojn, betonon, betonajn slabojn, blokojn el [[porobetono]] ktp. La laktofabriko en 2010 kune kun la aliaj entreprenoj de la kompanio Junimilk iĝis parto de la grupo de kompanioj [[Danone]]-Junimilk<ref name="Ялуторовск: путь длиною в 360 лет8"/> (ekde 2023 — Health & Nutrition). Ekde 2017 la telefonio estas komplete cifereca<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 2022 funkciis 327 vendejoj (suma areo {{unuo|56825|m|2}}), 65 manĝejoj ({{unuo|5212}} sidlokoj), 131 servejoj<ref name="Пояснительная записка2023"/>. El pli ol 167 km de la vojoj, pli ol 116 estas asfaltitaj, 50 km faritaj el [[rompoŝtono]]j kaj malpli ol 2 km grundaj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Социально-экономическое развитие города Ялуторовска |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20240514171718/https://www.duma72.ru/upload/iblock/48d/broshyura_yalutorovsk_dlya-pechati.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = la Tjumena Provinca Dumao |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Fine de 2024 en la urbo estis 38 registritaj senlaboruloj<ref name="Основные показатели2024-9">{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/files/upload/OMSU/Yalutorovsk/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/3.%20%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%209%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%B2%202024%20%D0%B3.ods | titolo = Основные показатели социально-экономического развития города Ялуторовска за 9 месяцев 2024 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2025-02-02 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-12-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la administracio de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, kio egalis al 0,22% de la ekonomie aktiva loĝantaro<ref name="Пояснительная записка2023"/>. == Edukado == Dum jarcentoj la urbo havis eĉ ne unu lernejon kaj eĉ post kiam en 1782 ĝi ricevis urbostatuson kaj en apudaj urboj malfermiĝis distriktaj lernejoj, loka administracio plu rifuzis fari tion reference al manko de necesa financado. Evidente pioniro de la edukado en la urbo estis ukraina nobelo Ignatij Osipoviĉ Olŝevskij, naskiĝinta proksimume en 1757 en Radomiŝla distrikto (Kieva gubernio) kaj ekzilita al Jalutorovsko en 1804. Li aranĝis privatan instruadon de lego, skribo, gramatiko, aritmetiko kaj ortodoksa religio. La {{JULGREGDATO|2|11|1817|akuzativo=jes}} malfermiĝis la Jalutorovska Distrikta Lernejo, konstruita danke al monoferoj de la urbanoj, precipe de komercisto Aleksej Daniloviĉ Bikov ({{l-ru|Быков}}) kaj akceptinta 30 lernantojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = История ялуторовских школ // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Палопеженцев |unua = Николай |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90–92 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En la urbo en 2019 funkciis 5 infanĝardenoj, 5 mezlernejoj kaj ortodoksa gimnazio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1958 malfermiĝis infana muziklernejo kaj en 1990 aperis artlernejo (en la malnova ligna konstruaĵo en strato Svobodi (Libereco), kie iam funkciis la Domo de Junpioniroj). En [[julio 2008]] ili estis unuigitaj je la artlernejo, kiu ekde [[februaro 2017]] nomiĝas la artlernejo de Savva Mamontov<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = П. Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 9785604063132 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 61 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ya-dshi.tmn.muzkult.ru/about | titolo = О школе | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La artlernejo de Savva Mamontov | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Ekde la {{dato|1|9|1958}} funkcias sportlernejo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yadusch.ru/ | titolo = Ялуторовская спортшкола | titolo-aldono = | alirdato = 2025-12-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = La sportlernejo de Jalutorovsko | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Agriteknologia Kolegio, establita per la ordono de la Ministerio pri Agrikulturo de RSFSR la {{daton|2|8|1968}} kiel [[sovĥozo]]-teknikumo. En septembro 1968 venis la unuaj studentoj (librotenistoj), en 1970 ili finis la studadon. En 1972 estis finkonstruita amasloĝejo N 1 por 515 loĝantoj. En januaro 1974 ekfunkciis 4-etaĝa studejo en strato Baĥtijarov (N 53). Samjare ekfunkciis malĉeesta fako. En 1975 zooteknika fako estis transigita al [[Iŝimo]]. En 1979 malfermiĝis praktikejo. En 1982 estis finkonstruita amasloĝejo N 2 por 180 loĝantoj kaj kantino je 200 sidlokoj. La {{daton|14|8|1993}} la sovĥozo-teknikumo estis transformita je sovĥozo-kolegio. En septembro 2001 ĝi iĝis agrikultura kolegio. Samjare surbaze de la kolegio malfermiĝis filio de la Tjumena Ŝtata Agrikultura Akademio, kies unuaj studentoj finis en 2004. En septembro 2003 malfermiĝis la muzeo. La {{daton|30|7|2013}} al la kolegio estis aligita la profesia lernejo N 24, la {{daton|11|6|2015}} — la Niĵnetavda Plurfaka Teknikumo, la {{daton|10|6|2019}} — la Zavodoukovska Agroindustria Teknikumo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | titolo = Агротехнологический колледж: История | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Agroteknologia Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250808081244/https://yalagrokoll.ru/o-kolledzhe/istoriya/ | arkivdato = 2025-08-08 | citaĵo = }}</ref>. Funkcias la Jalutorovska Filio de la Tjumena Medicina Kolegio, establita la {{daton|27|5|1965}} kiel la medicina lernejo (la unuaj sukuristoj finis en 1969). La {{daton|26|1|2009}} ĝi estis transformita je kolegio, la {{daton|31|12|2013}} iĝis filio de la Tjumena Medicina Kolegio. Ĝi sidas en strato Revolucio (N 37)<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | titolo = История колледжа | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tjumena Medicina Kolegio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250805223656/https://yal-med.ru/istorija-kolledzha/ | arkivdato = 2025-08-05 | citaĵo = }}</ref>. == Medicino == Laŭ iuj datumoj, en 1804 en la urbo la [[Kamiŝlovo|Kamiŝlova]] negocisto Karnauĥov konstruigis unuetaĝan domon kun mezanino, en kiu ekfunkciis hospitalo kun 10 litoj, financata de iu bienulo. Tamen lokaj kuracistoj laŭ raportoj estis malspertaj kaj drinkemaj<ref name="Областная больница № 23"/>. [[Miĥail Znamenskij]], kies familio transloĝiĝis al la urbo en 1839, skribis ke "loĝantoj de Polutorovsko<ref>La memoraĵisto modifis preskaŭ ĉiujn toponimojn kaj nomojn en siaj rememoroj.</ref> estis malsaniĝantaj kaj mortantaj sen eĉ unufoje rememori ke ili havas Ivan Pavloviĉ" ({{l-ru|жители Полуторовска хворали и умирали ни разу не вспомнив, что есть у них Иван Павлыч}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Исчезнувшие люди // Исторические окрестности города Тобольска: Сочинения |lasta = Знаменский |unua = М. С. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Ю. Л. Мандрика |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1997 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = СофтДизайн |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5887090855 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 90 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Decembristo [[Andrej Jentalcev]], loĝinta en la urbo kiel ekzilito en 1830–1845, amatore okupiĝis pri medicino, senpage kuracante lokanojn per memfaritaj kuraciloj. En 1906–1909 pacientojn akceptis la ekzilita bolŝevisto [[Ivan Rusakov]], profesia pediatro, loĝinta en la domo N 44 ĉe strato Svobodi<ref name="Областная больница № 23">{{citaĵo el la reto | url = https://ob23.dz72.ru/company/ | titolo = История ГБУЗ ТО «Областная больница № 23» (г. Ялуторовск) | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la provinca hospitalo N 23 | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250324031518/https://ob23.dz72.ru/company/ | arkivdato = 2025-03-24 | citaĵo = }}</ref>. En 1914 distrikta kuracisto Aleksej Konstantinoviĉ Seriĥ ({{lang-ru|Серых}}) aĉetis la domon ĉe strato Carskaja (strato Revolucio, N 49). Lin asistis akuŝigistino Teplouĥova kaj sukuristino Golubeva. Lia filo Nikolaj iĝis ĥirurgo, kies edzino Zinaida Petrovna estis ftizologo, estro de polikliniko; ilia filino Olga Kungurova en 2023 estis laboranta kiel kuracistino en la fako de funkcia diagnozado en hospitalo<ref name="Областная больница № 23"/>. En la 1920-aj jaroj en la urbo formiĝis sistemo de sanservo. En 1922 surbaze de la urba hospitalo aperis la distrikta hospitalo je 40 litoj. Poste estis konstruita plia hospitalo j 40 litoj. Fine de la 1930-aj en la urbo kaj ĝia distrikto jam funkciis 3 hospitaloj kaj 3 ambulatorioj, en kiuj labboris 9 kuracistoj kaj ĉirkaŭ 80 medicinistoj. En 1940 la distrikta hospitalo estis transformita je plurdistrikta, do priservis ankaŭ Isetskan, Uporovan, Jurginskan kaj Omutinskan distriktojn; nombro de la litoj kreskis ĝis 105. De decembro 1941 ĝis februaro 1943 funkciis evakuaj hospitaloj N 1501 kaj N 1786<ref name="Областная больница № 23"/>. En 1950 estis establita unuigita infana fako. En 1958 komenciĝis konstruado de infektejo por plenkreskuloj. En 1967 estis finkonstruita plia korpuso je 120 litoj. Samjare estis unuigitaj la plenkreskula kaj infana hospitaloj, forminte la Jalutorovskan Centran Distriktan Hospitalon. En 1969 ĝi ricevis unuan etaĝon de loĝdomo por plenkreskula polikliniko, en 1972 similan ejon ricevis infana polikliniko. En 1974 aperis aparta [[sangotransfuzo|sangotransfuza]] fako. En 1984 malfermiĝis terapeŭta korpuso, en 1985 la traŭmatologia je 60 litoj, en 1986 aperis tiu stomatologia. En 1999 estis konstruita plenkreskula polikliniko, en 2002 aperis akceptofako. En 2005 la hospitalo ricevis statuson de la provinca hospitalo N 23<ref name="Областная больница № 23"/>. En 2025 la provinca hospitalo N 23 havis infanan kaj plenkreskulan poliklinikojn, virinan konsultejon, stomatologian poliklinikon, 2 ambulatoriojn, 26 sukurista-akuŝigistajn punktojn, ambulancan fakon, 20 kabinetojn en edukejoj, hospitalon je 251 litoj<ref name="Областная больница № 23"/>. Ĉe la bordo de lago Babanovskoje, funkcias sanatorio ''La Hela'' ({{lang-ru|Светлый|t=Svetlij}}), malfermita la {{daton|19|5|1973}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://gutosvet.ru/about/ | titolo = О центре | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-27 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = sanatorio ''La Hela'' | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250514110630/https://gutosvet.ru/about/ | arkivdato = 2025-05-14 | citaĵo = }}</ref>. La {{daton|24|7|2000}} tie estis konsekrita la [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)|kapelo de Sankta Olga]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | titolo = город Ялуторовск. Часовни и памятники | titolo-aldono = Никольская часовня, город Ялуторовск | alirdato = 2025-02-13 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Tobolska metropolio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210127031214/http://tobolsk-eparhia.ru/p/blag/php/place.php?id=yal&id1=1&id2=4 | arkivdato = 2021-01-27 | citaĵo = }}</ref>. En 2014 en strato Baĥtijarov (N 72) malfermiĝis sanatorio "Betula Bosko" ({{lang-ru|Берёзовая роща|t=Berjozovaja roŝĉa}}). Sian nomon ĝi ricevis pro betula bosko sur sia teritorio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = В новом веке и новом тысячелетии // Ялуторовск: путь длиною в 360 лет |lasta = Белоглазов |unua = Павел |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Павел Белоглазов |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2019 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО «Офсет Принт» |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-6040631-3-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Publika transporto == La urbo atingeblas per busoj kaj trajnoj. La nova busa stacidomo situas en strato Novikov (N 34), kontraŭ la fervoja stacidomo, kaj povas samtempe akcepti ĝis 4 busojn kaj 107 vizitantojn. Ĝi estis malfermita la {{daton|19|11|2007}}<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | titolo = В Ялуторовске открыли новое здание автовокзала | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Любовь Гордиенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2007-11-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Vsluh.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250704062827/https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/v-yalutorovske-otkryli-novoe-zdanie-avtovokzala_126150/ | arkivdato = 2025-07-04 | citaĵo = }}</ref>. La fervoja stacidomo situas en strateto Ĵeleznodoroĵnij (N 2a) en la ejo, konstruita tiucele en 1912 kaj grave rekonstruita en 2008–2009<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yalutorovsk.admtyumen.ru/mo/yalutorovsk/socium/more_.htm?id=10461863%40egNews | titolo = В Ялуторовске после реконструкции открылся железнодорожный вокзал | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2009-07-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En la urbo mem navedas busoj kaj busetoj. Plejparte tio estas [[LiAZ]], [[Pavlova Aŭtobusa Uzino|PAZ]], [[NefAZ]], [[Yutong]], [[KAvZ]]. En varma periodo foje veturas ankaŭ [[LiAZ-677]], traveturinta ekde la 1990-aj jam pli ol milionon da kilometroj, kaj ekde 2018 uzata kiel surrada monumento<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | titolo = В Тобольске на маршруте работает ретроавтобус ЛиАЗ - легендарный "Луноход" | titolo-aldono = | alirdato = 2025-07-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Артем Локалов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2024-06-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Rodina | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20241008212729/https://rodina-history.ru/2024/06/28/v-tobolske-na-marshrute-rabotaet-retroavtobus-liaz-legendarnyj-lunohod.html | arkivdato = 2024-10-08 | citaĵo = }}</ref>. == Famaj naskiĝintoj == * [[Savva Mamontov]] (1841-1918), entreprenisto kaj mecenato == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{ru}} * [https://bus-yalutorovsk.ru/ Horaro de lokaj busoj] {{ru}} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | titolo = Vojaĝo al Jalutorovsko — urbo de decembristoj kaj filisteroj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-09-19 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918165619/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/vojago-al-jalutorovsko-urbo-de.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} ''(blogaĵo pri vojaĝo en 2011)'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Urboj de Tjumena provinco}} [[Kategorio:Jalutorovsko| ]] 21olu740j5cxq0gx35wsqyd9qwdh4m9 0 43622 9384588 9212448 2026-05-26T20:13:13Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9384588 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ildefonso M. NÚÑEZ BELTRÁN''' (naskita en 1902; mortinta la {{daton|19|majo|2000}} en [[Kaŝamako]]) estis perua esperantisto. Lerninte Esperanton en 1918, li propagandis la lingvon en [[Ekvadoro]], [[Kolombio]], [[Venezuelo]] kaj [[Peruo]]. Li fariĝis delegito laŭ letera instigo de [[Hector Hodler]], kaj restis aktiva kiel tia ĝis alta aĝo. {{Ĝermo|Esperantisto}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1902|Núñez Beltrán, Ildefonso M.]] [[Kategorio:Peruaj esperantistoj|Núñez Beltrán, Ildefonso M.]] [[Kategorio:Mortintoj en 2000|Núñez Beltrán, Ildefonso M.]] of0yt8ikoiluja5dpuxwniumqz2p422 0 45076 9384512 9384253 2026-05-26T17:21:42Z Kani 670 /* Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj */ 9384512 wikitext text/x-wiki {{Unua}} [[Dosiero:Komuna-foto.jpg|eta|600px|Komuna foto de 76-a Hispana Kongreso de Esperanto en Teruelo.]] La '''Hispana Esperanto-Kongreso''' estas jare okazanta [[Esperanto-renkontiĝo]] de esperantistoj de [[Hispanio]], organizata de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. En la numero de Kongresoj estas ĝenerale enkalkulataj la tri nomataj "Diskutantaj kunvenoj de Esperantistoj de Iberaj landoj" en [[Barcelono]] (25a-30a de junio 1920), [[Zaragozo]] (26a-29a de majo 1921) kaj [[Valencio]] (printempo de 1923).<ref>Nomitaj "Asamblea Deliberante de Esperantistas de Tierras Ibéricas" en Kongreslibro de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]], [[Ĥiĥono]], 1955, 32 paĝoj sen paĝonumerigo.</ref> La 4-a okazinta en [[Bilbao]] jam estis nomata Kongreso. 7 kromaj kongresoj okazis antaŭ la [[Hispana Enlanda Milito|interna milito]]. En [[1951]] okazis la unua postmilita Kongreso en [[Terrassa]] (proksime al Barcelono). De tiam la kunvenoj okazas ĉiujare, preskaŭ ĉiam en someraj monatoj. == Kongresaj urboj == Jen mapo kun la urboj iam gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. Oni interkrampe indikas nombron de kongresoj en plurfoje gastigintaj urboj. Verda koloro indikas, ke la urbo iam gastigis [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalan Kongreson de Esperanto]]. {{Situo sur mapo/+ | Hispanio | Larĝo=600 | Floso= center | Titolo=Urboj gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. | lokoj = {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alakanto]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 38.345278 | Lon-g = -0.483056}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alcalá de Henares|Alcalá]] | Pozicio = right | Lat-g = 40.46666 | Lon-g = -3.36666}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Almagro]] | Pozicio = | Lat-g = 38.888238 | Lon-g = -3.711822}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Arundo]] | Pozicio = left | Lat-g = 36.737222 | Lon-g = -5.164722}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Barcelono]](4) | Pozicio = 4 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 41.3825 | Lon-g = 2.176944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Bilbao]](5) | Pozicio = | Lat-g = 43.256944 | Lon-g = -2.923611}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Castelló]](2) | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.97 | Lon-g = -0.05}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cullera]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 39.16 | Lon-g = -0.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[El Puig de Santa Maria|El Puig]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.58 | Lon-g = -0.305}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ferrol]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -8.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Herrera del Duque]] | Pozicio = top | Lat-g = 39.168611 | Lon-g = -5.051111}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ĥiĥono]](2) | Pozicio = top | Lat-g = 43.533 | Lon-g = -5.7}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ilerdo]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.6166 | Lon-g = 0.6333}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]] | Pozicio = down | Lat-g = 37.6 | Lon-g = -0.9833}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] | Pozicio = | Lat-g = 37.8 | Lon-g = -4.76}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]] | Pozicio = down | Lat-g = 40.07 | Lon-g = -2.135}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[La Laguna]](2) | Pozicio = | Lat-g = 28.48 | Lon-g = -16.32}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Leono (Hispanio)|Leono]] | Pozicio = | Lat-g = 42.5988 | Lon-g = -5.5669}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Madrido]](5) | Pozicio = 6 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 40.418889 | Lon-g = -3.691944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Malago]](4) | Pozicio = down | Lat-g = 36.716 | Lon-g = -4.416}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | Pozicio = | Lat-g = 38.91 | Lon-g = -6.33}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Mieres]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 43.25 | Lon-g = -5.77}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Murcio]](2) | Pozicio = | Lat-g = 37.98 | Lon-g = -1.13}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palencio]] | Pozicio = | Lat-g = 42.01 | Lon-g = -4.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Oviedo]] | Pozicio = left | Lat-g = 43.36 | Lon-g = -5.85}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palma de Majorko]] | Pozicio = right | Lat-g = 39.56 | Lon-g = 2.649}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palos de la Frontera]] | Pozicio = left | Lat-g = 37.2277 | Lon-g = -6.89322}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Pontevedro]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.4336 | Lon-g = -8.6475}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sabadell]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 41.54 | Lon-g = 2.10}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Salou]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 41.07416 | Lon-g = 1.138}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sant Cugat del Vallès|Sant Cugat]] | Pozicio = | Lat-g = 41.4747 | Lon-g = 2.08}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Javier (Hispanio)|San Javier]] | Pozicio = right | Lat-g = 37.80 | Lon-g = -0.83}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Lorenzo de El Escorial|San Lorenzo]] | Pozicio = left | Lat-g = 40.59 | Lon-g = -4.1 }} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Sebastián de los Reyes|S. S. de los Reyes]] | Pozicio = top | Lat-g = 40.5469 | Lon-g = -3.625}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -3.8}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santiago de Compostela]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.888 | Lon-g = -8.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sevilo]](3) | Pozicio = top | Lat-g = 37.38 | Lon-g = -5.98}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sorio]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.46 | Lon-g = -2.28}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Terrassa]] | Pozicio = 10 | Lat-g = 41.56 | Lon-g = 2.008}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Teruelo]] | Pozicio = 1 | Lat-g = 40.343611 | Lon-g = -1.107222}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valadolido]](3) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -4.72}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valencio]](4) | Pozicio = 3 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 39.466 | Lon-g = -0.375}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Vigo]](2) | Pozicio = 8 | Lat-g = 42.23 | Lon-g = -8.71}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Zaragozo]](5) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -0.883}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cheste]] | Pozicio = left | Lat-g = 39.493889 | Lon-g = -0.683556}} }} == Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj == {| class="wikitable sortable" !Numero!!Jaro!!Urbo!!Dato |----------------- | [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2026]] || [[Portugalete]] ([[Biskajo]]) || De la [[14a de julio|14a]] ĝis la [[18a de julio]] [[2026]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2026] |----------------- | [[83a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2025]] || [[Sorio]] || De la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[4a de majo]] [[2025]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2025] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250512174147/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2025-05-12 }} |----------------- | [[82a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2024]] || [[Cheste]] || De la [[5a de septembro]] ĝis la [[8a de septembro]] [[2024]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2024] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240909133352/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2024-09-09 }} |----------------- | [[81a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2023]] || [[Sevilo]] || De la [[12a de oktobro]] ĝis la [[15a de oktobro]] [[2023]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/es Hispana Kongreso 2023] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231208132324/https://kongreso.esperanto.es/es |date=2023-12-08 }} |----------------- |[[80a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2022]]||[[Comillas]]||De la [[29a de aprilo]] ĝis la [[3a de majo]] [[2022]]. Vidu retejon en [https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento esperanto.es/kongreso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220216175554/https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento |date=2022-02-16 }}. |----------------- |[[79a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2021]]||Reta||Planita komence por la [[30a de aprilo]] ĝis la [[4a de majo]] [[2020]], en [[Comillas]], sed pro la pandemio de Covid-19 prokrastita unue ĝis oktobro 2020, kaj poste okazigita virtuale la 2an kaj 3an de oktobro 2021. |----------------- |[[78-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2019]]||[[Malago]]||de la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[5a de majo]] [[2019]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 51-a kongreso de [[IFEF]] kaj kun la 21-a kongreso de la [[Andaluzia Esperanto-Unuiĝo]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[77-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2018]]||[[Madrido]]||de la [[20a de julio]] ĝis la [[22a de julio]] [[2018]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 71-a [[ILEI-Kongreso]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[76-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2017]]||[[Teruel]]||de la [[23a de junio]] ĝis la [[25a de junio]] [[2017]] |----------------- |[[75-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2016]]||[[Herrera del Duque]]||de la [[30a de junio]] ĝis la [[4a de julio]] [[2016]] |----------------- |[[74-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2015]]||[[Cullera]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[73-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2014]]||[[Arundo]]||de la 1a ĝis la 4a de majo |----------------- |[[72-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2013]]||[[Zaragozo]]||de la 3a ĝis la 5a de majo |----------------- |[[71-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2012]]||[[Almagro]]||de la 27a de aprilo ĝis la 2a de majo |----------------- |[[70-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2011]]||[[San Lorenzo de El Escorial]]||de la 28a de junio al la 2a de julio |----------------- |[[69-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2010]]||[[Santiago de Compostela]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[68-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2009]]||[[Malago]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |67||[[2008]]||[[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]]|| |----------------- |66||[[2007]]||[[Palos de la Frontera]]|| |----------------- |65||[[2006]]||[[El Puig de Santa Maria|El Puig]] - [[Provinco Valencio]]|| |----------------- |64||[[2005]]||[[Alcalá de Henares]]<ref>La ĉefa temo estis [[Don-Kiĥoto el Manĉo]], okaze de la kvarcenta datreveno de la publikigo de la verko</ref>||de la 7a ĝis la 10a de julio |----------------- |[[63-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2004]]||[[Bilbao]]<ref>Koincidis kun la 6-a [[Eŭropa Esperanto-Kongreso]]</ref>||de la 25a al 29a de aŭgusto |----------------- |62||[[2003]]||[[Valencio]]||de la 15a ĝis la 20a de julio |----------------- |[[61-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2002]]||[[Alakanto]]||de la 1a ĝis la 4a de aŭgusto |----------------- |60||[[2001]]||[[San Javier (Hispanio)|San Javier]] ([[Murcio]]) ||de la 22a ĝis la 24a de junio <ref>[[Kajeroj el la Sudo]] [http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm n-ro 51] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828074504/http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm |date=2008-08-28 }}</ref> |----------------- |59||[[2000]]||[[San Sebastián de los Reyes]] ([[Madrido]])||de la 29a de aprilo ĝis la 1a de majo |----------------- |58||[[1999]]||[[Castellón]]|| |----------------- |[[57-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1998]]||[[Valadolido]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |56||[[1997]]||[[Valencio]]|| |----------------- |55||[[1996]]||[[Murcio]]|| |----------------- |54||[[1995]]||[[Salou]]|| |----------------- |53||[[1994]]||[[Malago]]||de la 16a ĝis la 21a de julio <ref>[[Boletín|Boletín de HEF]] [http://www.esperanto.es/boletin/bol317.pdf num. 317]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |----------------- |[[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1992]]<ref>En 1993 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Valencio</ref>||[[Merido (Hispanio)|Merido]]||de la 30a de aprilo ĝis la 3a de majo |----------------- |51||[[1991]]||[[La Laguna]]|| |----------------- |50||[[1990]]||[[Sant Cugat del Vallès]]|| |----------------- |[[49-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1989]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |48||[[1988]]||[[Valencio]]|| |----------------- |47||[[1987]]||[[Madrido]]|| |----------------- |46||[[1986]]||[[Vigo]]|| |----------------- |45||[[1985]]||[[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]|| |----------------- |44||[[1984]]||[[Sevilo]]|| |----------------- |43||[[1983]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |42||[[1982]]||[[Malago]]|| |----------------- |41||[[1981]]||[[Murcio]]|| |----------------- |40||[[1980]]||[[Madrido]]|| |----------------- |39||[[1979]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |38||[[1978]]||[[Leono (Hispanio)|Leono]]|| |----------------- |37||[[1977]]||[[Sabadell]]|| |----------------- |36||[[1976]]||[[Ferrol]]|| |----------------- |35||[[1975]]||[[Ilerdo]]|| |----------------- |34||[[1974]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |33||[[1973]]||[[Madrido]]|| |----------------- |32||[[1972]]||[[Vigo]]|| |----------------- |31||[[1971]]||[[Alakanto]]|| |----------------- |30||[[1970]]||[[Mieres]]|| |----------------- |29||[[1969]]<ref>En 1968 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Madrido</ref>||[[La Laguna]]|| |----------------- |28||[[1967]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |27||[[1966]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |26||[[1965]]||[[Palencio]]|| |----------------- |25||[[1964]]||[[Valencio]]|| |----------------- |24||[[1963]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |23||[[1962]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |22||[[1961]]||[[Palma de Majorko]]|| |----------------- |21||[[1960]]||[[Pontevedro]]|| |----------------- |20||[[1959]]||[[Malago]]|| |----------------- |19||[[1958]]||[[Castellón]]|| |----------------- |18||[[1957]]||[[Madrido]]|| |----------------- |17||[[1956]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |[[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1955]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |[[15-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1954]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[14-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1953]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[13-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1952]]||[[Valencio]]|| |----------------- |[[12-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1951]]||[[Tarrasa]]|| |----------------- |11||[[1936]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |10||[[1933]]||[[Santandero (Hispanio)|Santandero]]|| |----------------- |9||[[1932]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[8-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1929]]||[[Oviedo]]|| |----------------- |[[7-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1928]]||[[Sevilo]]|| |----------------- |[[6-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1926]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[5-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1925]]||[[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]]|| |----------------- |[[4-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1924]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[3-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1923]]||[[Valencio]]|| |----------------- |[[2-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1921]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[1-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1920]]||[[Barcelono]]|| |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://kongreso.esperanto.es/eo Paĝo pri la Kongresoj en la retejo de HEF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230417202941/https://kongreso.esperanto.es/eo |date=2023-04-17 }} * [http://maps.google.es/maps/ms?msa=0&msid=203721317763863211410.0004b6fab9bfe19bcc8dc Mapo kun ĉiuj hispanaj kongresoj kaj internaciaj kongresoj okazintaj en Hispanio] * [https://www.podkasto.net/2016/07/19/la-115a-elsendo/ Sonraporto] el la jubilea 75a Hispana Kongreso de Esperanto. [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto| ]] [[Kategorio:Hispana Esperanto-Federacio]] 5ww4932rm2hvowf8fjd5x4saju174xk 9384618 9384512 2026-05-26T21:34:03Z Kani 670 /* Referencoj */ 9384618 wikitext text/x-wiki {{Unua}} [[Dosiero:Komuna-foto.jpg|eta|600px|Komuna foto de 76-a Hispana Kongreso de Esperanto en Teruelo.]] La '''Hispana Esperanto-Kongreso''' estas jare okazanta [[Esperanto-renkontiĝo]] de esperantistoj de [[Hispanio]], organizata de [[Hispana Esperanto-Federacio]]. En la numero de Kongresoj estas ĝenerale enkalkulataj la tri nomataj "Diskutantaj kunvenoj de Esperantistoj de Iberaj landoj" en [[Barcelono]] (25a-30a de junio 1920), [[Zaragozo]] (26a-29a de majo 1921) kaj [[Valencio]] (printempo de 1923).<ref>Nomitaj "Asamblea Deliberante de Esperantistas de Tierras Ibéricas" en Kongreslibro de la [[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]], [[Ĥiĥono]], 1955, 32 paĝoj sen paĝonumerigo.</ref> La 4-a okazinta en [[Bilbao]] jam estis nomata Kongreso. 7 kromaj kongresoj okazis antaŭ la [[Hispana Enlanda Milito|interna milito]]. En [[1951]] okazis la unua postmilita Kongreso en [[Terrassa]] (proksime al Barcelono). De tiam la kunvenoj okazas ĉiujare, preskaŭ ĉiam en someraj monatoj. == Kongresaj urboj == Jen mapo kun la urboj iam gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. Oni interkrampe indikas nombron de kongresoj en plurfoje gastigintaj urboj. Verda koloro indikas, ke la urbo iam gastigis [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalan Kongreson de Esperanto]]. {{Situo sur mapo/+ | Hispanio | Larĝo=600 | Floso= center | Titolo=Urboj gastigintaj la Hispanan Esperanto-Kongreson. | lokoj = {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alakanto]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 38.345278 | Lon-g = -0.483056}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Alcalá de Henares|Alcalá]] | Pozicio = right | Lat-g = 40.46666 | Lon-g = -3.36666}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Almagro]] | Pozicio = | Lat-g = 38.888238 | Lon-g = -3.711822}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Arundo]] | Pozicio = left | Lat-g = 36.737222 | Lon-g = -5.164722}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Barcelono]](4) | Pozicio = 4 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 41.3825 | Lon-g = 2.176944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Bilbao]](5) | Pozicio = | Lat-g = 43.256944 | Lon-g = -2.923611}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Castelló]](2) | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.97 | Lon-g = -0.05}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cullera]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 39.16 | Lon-g = -0.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[El Puig de Santa Maria|El Puig]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 39.58 | Lon-g = -0.305}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ferrol]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -8.25}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Herrera del Duque]] | Pozicio = top | Lat-g = 39.168611 | Lon-g = -5.051111}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ĥiĥono]](2) | Pozicio = top | Lat-g = 43.533 | Lon-g = -5.7}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Ilerdo]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.6166 | Lon-g = 0.6333}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]] | Pozicio = down | Lat-g = 37.6 | Lon-g = -0.9833}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] | Pozicio = | Lat-g = 37.8 | Lon-g = -4.76}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]] | Pozicio = down | Lat-g = 40.07 | Lon-g = -2.135}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[La Laguna]](2) | Pozicio = | Lat-g = 28.48 | Lon-g = -16.32}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Leono (Hispanio)|Leono]] | Pozicio = | Lat-g = 42.5988 | Lon-g = -5.5669}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Madrido]](5) | Pozicio = 6 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 40.418889 | Lon-g = -3.691944}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Malago]](4) | Pozicio = down | Lat-g = 36.716 | Lon-g = -4.416}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Merido (Hispanio)|Merido]] | Pozicio = | Lat-g = 38.91 | Lon-g = -6.33}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Mieres]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 43.25 | Lon-g = -5.77}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Murcio]](2) | Pozicio = | Lat-g = 37.98 | Lon-g = -1.13}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palencio]] | Pozicio = | Lat-g = 42.01 | Lon-g = -4.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Oviedo]] | Pozicio = left | Lat-g = 43.36 | Lon-g = -5.85}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palma de Majorko]] | Pozicio = right | Lat-g = 39.56 | Lon-g = 2.649}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Palos de la Frontera]] | Pozicio = left | Lat-g = 37.2277 | Lon-g = -6.89322}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Pontevedro]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.4336 | Lon-g = -8.6475}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sabadell]] | Pozicio = 2 | Lat-g = 41.54 | Lon-g = 2.10}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Salou]] | Pozicio = 4 | Lat-g = 41.07416 | Lon-g = 1.138}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sant Cugat del Vallès|Sant Cugat]] | Pozicio = | Lat-g = 41.4747 | Lon-g = 2.08}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Javier (Hispanio)|San Javier]] | Pozicio = right | Lat-g = 37.80 | Lon-g = -0.83}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Lorenzo de El Escorial|San Lorenzo]] | Pozicio = left | Lat-g = 40.59 | Lon-g = -4.1 }} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[San Sebastián de los Reyes|S. S. de los Reyes]] | Pozicio = top | Lat-g = 40.5469 | Lon-g = -3.625}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santandero (Hispanio)|Santandero]] | Pozicio = top | Lat-g = 43.466 | Lon-g = -3.8}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Santiago de Compostela]] | Pozicio = 3 | Lat-g = 42.888 | Lon-g = -8.533}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sevilo]](3) | Pozicio = top | Lat-g = 37.38 | Lon-g = -5.98}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Sorio]] | Pozicio = left | Lat-g = 41.46 | Lon-g = -2.28}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Terrassa]] | Pozicio = 10 | Lat-g = 41.56 | Lon-g = 2.008}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Teruelo]] | Pozicio = 1 | Lat-g = 40.343611 | Lon-g = -1.107222}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valadolido]](3) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -4.72}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Valencio]](4) | Pozicio = 3 | Marko = Green pog.svg | Lat-g = 39.466 | Lon-g = -0.375}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Vigo]](2) | Pozicio = 8 | Lat-g = 42.23 | Lon-g = -8.71}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Zaragozo]](5) | Pozicio = left | Lat-g = 41.65 | Lon-g = -0.883}} {{Situo sur mapo/~ | Hispanio | Teksto = [[Cheste]] | Pozicio = left | Lat-g = 39.493889 | Lon-g = -0.683556}} }} == Detala listo de Hispanaj Esperanto-Kongresoj == {| class="wikitable sortable" !Numero!!Jaro!!Urbo!!Dato |----------------- | [[84a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2026]] || [[Portugalete]] ([[Biskajo]]) || De la [[14a de julio|14a]] ĝis la [[18a de julio]] [[2026]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2026] |----------------- | [[83a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2025]] || [[Sorio]] || De la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[4a de majo]] [[2025]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2025] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250512174147/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2025-05-12 }} |----------------- | [[82a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2024]] || [[Cheste]] || De la [[5a de septembro]] ĝis la [[8a de septembro]] [[2024]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/ Hispana Kongreso 2024] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240909133352/https://kongreso.esperanto.es/ |date=2024-09-09 }} |----------------- | [[81a Hispana Kongreso de Esperanto]] || [[2023]] || [[Sevilo]] || De la [[12a de oktobro]] ĝis la [[15a de oktobro]] [[2023]]. Vidu retejon en [https://kongreso.esperanto.es/es Hispana Kongreso 2023] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231208132324/https://kongreso.esperanto.es/es |date=2023-12-08 }} |----------------- |[[80a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2022]]||[[Comillas]]||De la [[29a de aprilo]] ĝis la [[3a de majo]] [[2022]]. Vidu retejon en [https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento esperanto.es/kongreso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220216175554/https://www.esperanto.es/hef/index.php/80a-kongreso/prezento |date=2022-02-16 }}. |----------------- |[[79a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2021]]||Reta||Planita komence por la [[30a de aprilo]] ĝis la [[4a de majo]] [[2020]], en [[Comillas]], sed pro la pandemio de Covid-19 prokrastita unue ĝis oktobro 2020, kaj poste okazigita virtuale la 2an kaj 3an de oktobro 2021. |----------------- |[[78-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2019]]||[[Malago]]||de la [[1a de majo|1a]] ĝis la [[5a de majo]] [[2019]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 51-a kongreso de [[IFEF]] kaj kun la 21-a kongreso de la [[Andaluzia Esperanto-Unuiĝo]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[77-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2018]]||[[Madrido]]||de la [[20a de julio]] ĝis la [[22a de julio]] [[2018]] <br />(ĝi parte koincidis kun la 71-a [[ILEI-Kongreso]]) <ref>vidu retejon en [http://www.esperanto.es/kongreso esperanto.es/kongreso]</ref> |----------------- |[[76-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2017]]||[[Teruel]]||de la [[23a de junio]] ĝis la [[25a de junio]] [[2017]] |----------------- |[[75-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2016]]||[[Herrera del Duque]]||de la [[30a de junio]] ĝis la [[4a de julio]] [[2016]] |----------------- |[[74-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2015]]||[[Cullera]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |[[73-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2014]]||[[Arundo]]||de la 1a ĝis la 4a de majo |----------------- |[[72-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2013]]||[[Zaragozo]]||de la 3a ĝis la 5a de majo |----------------- |[[71-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2012]]||[[Almagro]]||de la 27a de aprilo ĝis la 2a de majo |----------------- |[[70-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2011]]||[[San Lorenzo de El Escorial]]||de la 28a de junio al la 2a de julio |----------------- |[[69-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2010]]||[[Santiago de Compostela]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |[[68-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2009]]||[[Malago]]||de la 2a al la 5a de julio |----------------- |67||[[2008]]||[[Kvenko (Hispanio)|Kvenko]]|| |----------------- |66||[[2007]]||[[Palos de la Frontera]]|| |----------------- |65||[[2006]]||[[El Puig de Santa Maria|El Puig]] - [[Provinco Valencio]]|| |----------------- |64||[[2005]]||[[Alcalá de Henares]]<ref>La ĉefa temo estis [[Don-Kiĥoto el Manĉo]], okaze de la kvarcenta datreveno de la publikigo de la verko</ref>||de la 7a ĝis la 10a de julio |----------------- |[[63-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2004]]||[[Bilbao]]<ref>Koincidis kun la 6-a [[Eŭropa Esperanto-Kongreso]]</ref>||de la 25a al 29a de aŭgusto |----------------- |62||[[2003]]||[[Valencio]]||de la 15a ĝis la 20a de julio |----------------- |[[61-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[2002]]||[[Alakanto]]||de la 1a ĝis la 4a de aŭgusto |----------------- |60||[[2001]]||[[San Javier (Hispanio)|San Javier]] ([[Murcio]]) ||de la 22a ĝis la 24a de junio <ref>[[Kajeroj el la Sudo]] [http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm n-ro 51] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828074504/http://www.gazetotekolanti.com/kajeroj/k51hef.htm |date=2008-08-28 }}</ref> |----------------- |59||[[2000]]||[[San Sebastián de los Reyes]] ([[Madrido]])||de la 29a de aprilo ĝis la 1a de majo |----------------- |58||[[1999]]||[[Castellón]]|| |----------------- |[[57-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1998]]||[[Valadolido]]||de la 1a ĝis la 3a de majo |----------------- |56||[[1997]]||[[Valencio]]|| |----------------- |55||[[1996]]||[[Murcio]]|| |----------------- |54||[[1995]]||[[Salou]]|| |----------------- |53||[[1994]]||[[Malago]]||de la 16a ĝis la 21a de julio <ref>[[Boletín|Boletín de HEF]] [http://www.esperanto.es/boletin/bol317.pdf num. 317]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |----------------- |[[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1992]]<ref>En 1993 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Valencio</ref>||[[Merido (Hispanio)|Merido]]||de la 30a de aprilo ĝis la 3a de majo |----------------- |51||[[1991]]||[[La Laguna]]|| |----------------- |50||[[1990]]||[[Sant Cugat del Vallès]]|| |----------------- |[[49-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1989]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |48||[[1988]]||[[Valencio]]|| |----------------- |47||[[1987]]||[[Madrido]]|| |----------------- |46||[[1986]]||[[Vigo]]|| |----------------- |45||[[1985]]||[[Kartaĥeno (Hispanio)|Kartaĥeno]]|| |----------------- |44||[[1984]]||[[Sevilo]]|| |----------------- |43||[[1983]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |42||[[1982]]||[[Malago]]|| |----------------- |41||[[1981]]||[[Murcio]]|| |----------------- |40||[[1980]]||[[Madrido]]|| |----------------- |39||[[1979]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |38||[[1978]]||[[Leono (Hispanio)|Leono]]|| |----------------- |37||[[1977]]||[[Sabadell]]|| |----------------- |36||[[1976]]||[[Ferrol]]|| |----------------- |35||[[1975]]||[[Ilerdo]]|| |----------------- |34||[[1974]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |33||[[1973]]||[[Madrido]]|| |----------------- |32||[[1972]]||[[Vigo]]|| |----------------- |31||[[1971]]||[[Alakanto]]|| |----------------- |30||[[1970]]||[[Mieres]]|| |----------------- |29||[[1969]]<ref>En 1968 ne okazis Hispana Kongreso, ĉar okazis la Universala Kongreso en Madrido</ref>||[[La Laguna]]|| |----------------- |28||[[1967]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |27||[[1966]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |26||[[1965]]||[[Palencio]]|| |----------------- |25||[[1964]]||[[Valencio]]|| |----------------- |24||[[1963]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |23||[[1962]]||[[Valadolido]]|| |----------------- |22||[[1961]]||[[Palma de Majorko]]|| |----------------- |21||[[1960]]||[[Pontevedro]]|| |----------------- |20||[[1959]]||[[Malago]]|| |----------------- |19||[[1958]]||[[Castellón]]|| |----------------- |18||[[1957]]||[[Madrido]]|| |----------------- |17||[[1956]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |[[16-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1955]]||[[Ĥiĥono]]|| |----------------- |[[15-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1954]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[14-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1953]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[13-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1952]]||[[Valencio]]|| |----------------- |[[12-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1951]]||[[Tarrasa]]|| |----------------- |11||[[1936]]||[[Barcelono]]|| |----------------- |10||[[1933]]||[[Santandero (Hispanio)|Santandero]]|| |----------------- |9||[[1932]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[8-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1929]]||[[Oviedo]]|| |----------------- |[[7-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1928]]||[[Sevilo]]|| |----------------- |[[6-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1926]]||[[Madrido]]|| |----------------- |[[5-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1925]]||[[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]]|| |----------------- |[[4-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1924]]||[[Bilbao]]|| |----------------- |[[3-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1923]]||[[Valencio]]|| |----------------- |[[2-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1921]]||[[Zaragozo]]|| |----------------- |[[1-a Hispana Kongreso de Esperanto]]||[[1920]]||[[Barcelono]]|| |} ==Provincoj kie neniam okazis HEK== Lugo, Ourense, Gipuzko, Arabo, Rioĥo, Burgoso, Segovio, Avilo, Salamanko, Zamoro, Cáceres, Toledo, Gvadalaĥaro, Albacete, Huesca, Ĝirono, Ilerdo, Ĥaeno, Kordovo, Almerio, Kadizo, Granda Kanario (22). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://kongreso.esperanto.es/eo Paĝo pri la Kongresoj en la retejo de HEF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230417202941/https://kongreso.esperanto.es/eo |date=2023-04-17 }} * [http://maps.google.es/maps/ms?msa=0&msid=203721317763863211410.0004b6fab9bfe19bcc8dc Mapo kun ĉiuj hispanaj kongresoj kaj internaciaj kongresoj okazintaj en Hispanio] * [https://www.podkasto.net/2016/07/19/la-115a-elsendo/ Sonraporto] el la jubilea 75a Hispana Kongreso de Esperanto. [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto| ]] [[Kategorio:Hispana Esperanto-Federacio]] g3zov73k36kttyva5ky2etki7vpomf7 0 45397 9384821 9214811 2026-05-27T07:31:02Z Sj1mor 12103 9384821 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Space Shuttle Challenger (04-04-1983).JPEG|eta|Lanĉo de Kosmopramo Challenger]] [[Dosiero:STS-92 - Landing at Edwards Air Force Base (EC00-0311-3).jpg|eta|Kosmopramo ''Discovery'' en oktobro 2000]] '''Kosmopramo''' (aŭ ''kosma navedo'', [[angle]]: ''Space Shuttle'') estis plurfoje uzebla [[kosmoveturilo]] disvolvita de la [[Usono|Usona]] kosmo-agentejo [[NASA]]. Ĝi kapablis transporti sep homojn kaj ŝarĝon de 25 [[tuno]]j (lanĉe) kaj 15 tunoj revene. Ĝi estas lanĉita ekde la ''[[Kennedy Space Center]]'' ([[Kosmocentro]] [[Kennedy]]) en [[Cape Canaveral]]. 135 misioj okazis inter [[1981]] kaj [[2011]]. Kosmopramo estis lanĉata de [[raketo]], sed surteriĝis simile al [[aviadilo]]. Ĝiaj nomoj distingas ĝin de [[kosmoŝipo]]j, kiuj ordinare uzeblas nur unufoje. Tio havas du kialojn: * kosmoŝipo konsistigas nur etan parton de la raketa instalaĵo lanĉita; preskaŭ ne valoras reuzi ĝin; * kosmoŝipo ordinare ĉe sia refalo al tero aŭ akvo difektiĝas tiom, ke ne eblas reuzi ĝin. <!--* Les navettes spatiales ravitailleurs peuvent être multiples. Stéphane Schmutz NASA Professeur Autofinanzierung--> == Listo de kosmopramoj == [[Dosiero:Shuttle profiles.jpg|eta|Ĉiuj kosmopramoj profile dum starto]] [[NASA]] entute konstruigis 7 diversajn kosmopramojn. Temas pri: * [[Space Shuttle Pathfinder|Pathfinder]] * [[Kosmopramo Challenger|Challenger]] (STA 99 / OV 99) * [[Space Shuttle Enterprise|Enterprise]] (OV 101) * [[Kosmopramo Columbia|Columbia]] (OV 102) * [[Kosmopramo Discovery|Discovery]] (OV 103) * [[Kosmopramo Atlantis|Atlantis]] (OV 104) * [[Kosmopramo Endeavour|Endeavour]] (OV 105) ''Challenger'' pereis 73 sekundojn post ekflugo la [[28-a de januaro|28-an de januaro]] [[1986]]. ''Columbia'' pereis dum alteriĝa manovro enirante la atmosferon la [[1-a de februaro|1-an de februaro]] [[2003]]. Post la dua katastrofo la agentejo [[NASA]] provizore ĉesigis flugojn per kosmopramoj. La sekva flugo, [[STS-114]], estis planita por la [[15-a de majo]] [[2005]], sed okazis nur je la [[26-a de julio]]. Ĉar la akcidenton de ''Columbia'' probable kaŭzis difekta [[kahelo]] en la [[kontraŭvarma ŝildo]], NASA ordonis de-eksteran inspekton (en orbito) antaŭ ĉiu reveno. Ĉar tia inspekto estas taŭge farebla nur dum restado ĉe la [[Internacia Kosmostacio]] (ISS), ĉiuj postaj flugoj almenaŭ tuŝis la stacion. Ĉar ankaŭ dum la lanĉo en julio 2005 plasta peco derompiĝis de la lanĉaj raketoj kaj trafis la kosmopramon, NASA anoncis denovan ĉesigon de ĉiuj flugoj ĝis esploro de la kaŭzo. La kosmopramoj faris en la kosmo multe da utila laboro. Estis lanĉitaj multaj satelitoj, centoj da [[kosmonaŭto]]j flugis tien kaj reen, ili vizitadis la kosmajn enorbitajn staciojn [[Mir (kosmostacio)|Mir]] kaj [[Internacia Kosmostacio|ISS]], ili flugis entute 1&nbsp;032 tagojn, t.&nbsp;e. 24&nbsp;770 flug-horojn. == La nomo(j) == La kutima [[Usono|usona]] vorto por ĝia ĉefa kosmo-aviadilo, ''shuttle'' ([[navedo]]), aludas ĝian kapablon plurfoje iri eksterteren kaj reveni. La originala koncepto por la navedo estas ke ĝi flugus inter tero kaj kosmo ĉiuduasemajne, tamen en praktiko pasas kelkaj monatoj inter flugoj. Aliaj lingvoj parte prenis tiun vorton sentraduke, aliaj tradukis ĝin, aliaj parolas pri "spaca pramo" aŭ eĉ "spaca omnibuso"; la [[ĉeĥa lingvo]] uzas la vorton ''raketoplán'', en kiu la vortparto "-plan-" devenas de la [[Franca lingvo|franca]] verbo ''planer'' (gliti, ŝvebi). En la [[portugala lingvo]] oni nomas ĝin ''vaivem espacial'', laŭlitere ''kosma iras-revenas''. Laŭ la tradicia uzado de Esperanto la vorto "''kosmo''" pli indas ol la ambigua vorto "''spaco''" (kiu povus signifi grandan areon, volumenon, aŭ ion similan), kaj la reta fakvortaro de la [[Astronomia Esperanto-Klubo]] (AEKo) rekomendas la terminon '''kosmopramo'''.<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://at.komputilo.org/art/kosmopramo.html |titolo=kosm/o/pram/o |alirdato= |dato=2003-02-25 |formato= |verko= |eldoninto= |paĝoj= |lingvo= |arkivurl= https://web.archive.org/web/20080706112501/http://at.komputilo.org/art/kosmopramo.html |arkivdato=2008-07-06 |citaĵo= }}</ref><ref>{{ReVo|pram.kosmo0o|Kosmopramo}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Astronomio}} {{Projektoj}} * [[Listo de misioj de kosmopramo]] * [[Buran]] - kosmoaviadilo evoluita en Sovetunio, ne plu uzata * [[Hermes (kosmoŝipo)|Hermes]] - kosmoavio iame disvolvata de [[Eŭropa Kosma Agentejo]], sed ĉesigita * [[Dream Chaser]] - kosmoavio disvolvata de la Usona firmao [[Sierra Nevada Corporation]] [[Kategorio:Kosmopramoj| ]] [[Kategorio:Kosmoesploro|kosmopramo]] 2c3x3pe9mf25ignx5u9985fixvdw8o5 0 45452 9384293 9074589 2026-05-26T12:02:32Z ThomasPusch 1869 9384293 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} '''''Le Monde diplomatique en Esperanto''''' (ankaŭ nomata '''''DIPLO''''') estas la oficiala [[Esperanto|Esperantlingva]] eldono de la franca monatgazeto de politikaj analizoj ''[[Le Monde diplomatique]]''. Laŭ kontrakto inter la direktoro de la Pariza ''Le Monde diplomatique'' kun la ĉefredaktisto de ''Le Monde diplomatique en Esperanto'', en septembro 2002, la Esperanta eldono devigas sin ĉiumonate aperigi en disponigita retpaĝo minimume la Esperantigitan ĉefartikolon; pri la ceteraj artikoloj, la Esperanta redaktejo estas libera je elekto kaj je kvanto. Plejparte, la plenaj tekstoj de artikoloj el ''Le Monde diplomatique'' estas senpage legeblaj nur en la Esperanta versio. Inter la redaktistoj de la ĉefa, origine franclingva eldono, kies politikaj artikoloj estas aparte publikigataj en Esperanto, estas inter alie la ĵurnalisto kaj komentisto [[Serge Halimi]]. Eldonejo de ''Le Monde diplomatique en Esperanto'' estas la [[Unesko-Grupo Narbonia]], kiu havas sian sidejon en Narbonio, do la regiono de [[Narbonne]] en suda [[Francio]]. En tiu asocio membras ĉiuj regulaj redaktistoj tradukistoj de la DIPLO, kiuj kune decidas pri la diversaj funkcioj (ekz-e ĉefredaktisto) kaj eldonprincipoj. La politik-ekonomiaj analizoj de la ''DIPLO'' estas unu el la diskutbazoj por la membroj de la [[Monda Asembleo Socia (MAS)]]. MAS redaktas laŭokaze paperajn eldonojn de la DIPLO, ĉefe por eventoj kiaj [[Monda Socia Forumo|Mondaj Sociaj Forumoj]], ankaŭ senpage konsulteblaj kaj deŝuteblaj en la retpaĝoj de MAS kaj de la DIPLO. Ekde decembro 2023, ''Le Monde diplomatique en esperanto'' havas kanalon ĉe [[YouTube]], en kiu troviĝas aŭskultebla versio de ĝiaj ĉefaj artikoloj. == Eksteraj ligiloj == * [http://eo.mondediplo.com Le Monde diplomatique en Esperanto] * [https://www.youtube.com/@diploesperanto Aŭskulteblaj artikoloj ĉe YouTube] * [http://mas-eo.org Monda Asembleo Socia (MAS)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101209053124/http://mas-eo.org/ |date=2010-12-09}} {{Unua}} [[Kategorio:Esperanto-gazetoj]] [[Kategorio:Francaj gazetoj]] [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] 70zdi9o4nuragvccvlkig8p8s7alvis 9384296 9384293 2026-05-26T12:04:50Z ThomasPusch 1869 9384296 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} '''''Le Monde diplomatique en Esperanto''''' (ankaŭ nomata '''''DIPLO''''') estas la oficiala [[Esperanto|Esperantlingva]] eldono de la franca monatgazeto de politikaj analizoj ''[[Le Monde diplomatique]]''. Laŭ kontrakto inter la direktoro de la Pariza ''Le Monde diplomatique'' kun la ĉefredaktisto de ''Le Monde diplomatique en Esperanto'', en septembro 2002, la Esperanta eldono devigas sin ĉiumonate aperigi en disponigita retpaĝo minimume la Esperantigitan ĉefartikolon; pri la ceteraj artikoloj, la Esperanta redaktejo estas libera je elekto kaj je kvanto. Plejparte, la plenaj tekstoj de artikoloj el ''Le Monde diplomatique'' estas senpage legeblaj nur en la Esperanta versio. Inter la redaktistoj de la ĉefa, origine franclingva eldono, kies politikaj artikoloj estas aparte publikigataj en Esperanto, estas inter alie la ĵurnalisto kaj komentisto [[Serge Halimi]].<ref>[https://eo.mondediplo.com/spip.php?page=recherche&recherche=serge+halimi Jen pli ol 360 esperantlingvaj artikoloj en la publikaĵo], sole de [[Serge Halimi]].</ref> Eldonejo de ''Le Monde diplomatique en Esperanto'' estas la [[Unesko-Grupo Narbonia]], kiu havas sian sidejon en Narbonio, do la regiono de [[Narbonne]] en suda [[Francio]]. En tiu asocio membras ĉiuj regulaj redaktistoj tradukistoj de la DIPLO, kiuj kune decidas pri la diversaj funkcioj (ekz-e ĉefredaktisto) kaj eldonprincipoj. La politik-ekonomiaj analizoj de la ''DIPLO'' estas unu el la diskutbazoj por la membroj de la [[Monda Asembleo Socia (MAS)]]. MAS redaktas laŭokaze paperajn eldonojn de la DIPLO, ĉefe por eventoj kiaj [[Monda Socia Forumo|Mondaj Sociaj Forumoj]], ankaŭ senpage konsulteblaj kaj deŝuteblaj en la retpaĝoj de MAS kaj de la DIPLO. Ekde decembro 2023, ''Le Monde diplomatique en esperanto'' havas kanalon ĉe [[YouTube]], en kiu troviĝas aŭskultebla versio de ĝiaj ĉefaj artikoloj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://eo.mondediplo.com Le Monde diplomatique en Esperanto] * [https://www.youtube.com/@diploesperanto Aŭskulteblaj artikoloj ĉe YouTube] * [http://mas-eo.org Monda Asembleo Socia (MAS)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101209053124/http://mas-eo.org/ |date=2010-12-09}} {{Unua}} [[Kategorio:Esperanto-gazetoj]] [[Kategorio:Francaj gazetoj]] [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] j5bltbf9l9b34m0x6d8hd82twwkjq6m 9384340 9384296 2026-05-26T12:24:21Z ThomasPusch 1869 9384340 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} '''''Le Monde diplomatique en Esperanto''''' (ankaŭ nomata '''''DIPLO''''') estas la oficiala [[Esperanto|Esperantlingva]] eldono de la franca monatgazeto de politikaj analizoj ''[[Le Monde diplomatique]]''. Laŭ kontrakto inter la direktoro de la Pariza ''Le Monde diplomatique'' kun la ĉefredaktisto de ''Le Monde diplomatique en Esperanto'', en septembro 2002, la Esperanta eldono devigas sin ĉiumonate aperigi en disponigita retpaĝo minimume la Esperantigitan ĉefartikolon; pri la ceteraj artikoloj, la Esperanta redaktejo estas libera je elekto kaj je kvanto. Plejparte, la plenaj tekstoj de artikoloj el ''Le Monde diplomatique'' estas senpage legeblaj nur en la Esperanta versio. Inter la redaktistoj de la ĉefa, origine franclingva eldono, kies politikaj artikoloj estas aparte publikigataj en Esperanto, estas inter alie la ĵurnalisto kaj komentisto [[Serge Halimi]].<ref>[https://eo.mondediplo.com/spip.php?page=recherche&recherche=serge+halimi Jen pli ol 360 esperantlingvaj artikoloj en la publikaĵo], sole de [[Serge Halimi]].</ref> Eldonejo de ''Le Monde diplomatique en Esperanto'' estas la [[Unesko-Grupo Narbonia]], kiu havas sian sidejon en la komunumo [[Embres-et-Castelmaure]], en Narbonio, do la regiono de [[Narbonne]] en suda [[Francio]]. En tiu asocio membras ĉiuj regulaj redaktistoj tradukistoj de la DIPLO, kiuj kune decidas pri la diversaj funkcioj (ekz-e ĉefredaktisto) kaj eldonprincipoj. La politik-ekonomiaj analizoj de la ''DIPLO'' estas unu el la diskutbazoj por la membroj de la [[Monda Asembleo Socia (MAS)]]. MAS redaktas laŭokaze paperajn eldonojn de la DIPLO, ĉefe por eventoj kiaj [[Monda Socia Forumo|Mondaj Sociaj Forumoj]], ankaŭ senpage konsulteblaj kaj deŝuteblaj en la retpaĝoj de MAS kaj de la DIPLO. Ekde decembro 2023, ''Le Monde diplomatique en esperanto'' havas kanalon ĉe [[YouTube]], en kiu troviĝas aŭskultebla versio de ĝiaj ĉefaj artikoloj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://eo.mondediplo.com Le Monde diplomatique en Esperanto] * [https://www.youtube.com/@diploesperanto Aŭskulteblaj artikoloj ĉe YouTube] * [http://mas-eo.org Monda Asembleo Socia (MAS)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101209053124/http://mas-eo.org/ |date=2010-12-09}} {{Unua}} [[Kategorio:Esperanto-gazetoj]] [[Kategorio:Francaj gazetoj]] [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] 6vuby2q1p9rlmjtuxp8pq41u5e2o7wh 0 46022 9384811 9034609 2026-05-27T07:27:27Z Sj1mor 12103 9384811 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Lifto''' estas aparato, kiu estas destinita por levi kaj mallevi aĵojn kaj [[pasaĝero]]jn en vertikala [[ŝakto]]. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''lifto''' estas ''Aparato por suprenlevi personojn aŭ objektojn, al la diversaj etaĝoj de domo aŭ konstruo.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 127.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''elevare'' (levi).<ref>Azorín, samloke.</ref> == Konsisto == [[Dosiero:Skemo_lifto.png|eta|dekstre|Skemo.]] Ĝi konsistas el: * Ŝakto kun [[pordo]]j en ĉiu [[etaĝo]]; * [[Kajuto]] kun [[pordo]]j; * [[Kablo]]; * [[Motoro]] kun meĥanika kondukilo; * [[Kontraŭpezilo]]; * [[Regado|Rega]] aparato. ([[Ŝakto]] ne estas montrita) * 1 - [[Motoro]] kun meĥanika kondukilo; * 2 - Kajuto; * 3 - [[Pordo]]j; * 4 - [[Kablo]]; * 5 - [[Kontraŭpezilo]]. [[Dosiero:Konrad Kyeser, Bellifortis, Clm 30150, Tafel 09, Blatt 38v (Ausschnitt).jpg|eta|dekstre|Pralifto desegnita de la germana inĝeniero Konrad Kyeser (1405).]] La kajuto pendas en la ŝakto per la kablo. La kablo iras tra la kondukilo kaj en la alia fino de la kablo pendas kontraŭpezilo. La motoro per la kondukilo povas movi la kajuton. La rega aparato regas pordojn de la kajuto kaj la motoron. Operacio de lifto estas en tiu ordo: * Oni mendas lifton per [[butono]] ĉe la pordoj de la ŝakto; * La kajuto moviĝas per la motoro ĝis tiu etaĝo, de kiu oni ĝin mendis; * Malfermiĝas pordojn de la kajuto kaj de la ŝakto en tiu etaĝo, kie estas la kajuto; * Oni eneniras en la kajuton; * Oni mendas alian etaĝon per [[butono]] en la kajuto; * Fermiĝas pordoj de la kajuto kaj de la ŝakto en tiu etaĝo, kie estas la kajuto; * La kajuto moviĝas per la motoro ĝis la alia etaĝo; * Malfermiĝas pordoj de la kajuto kaj de la ŝakto en tiu etaĝo, kie estas la kajuto; * Oni eliras el la kajuto; * Fermiĝas pordoj de la kajuto kaj de la ŝakto en tiu etaĝo, kie estas la kajuto. [[Dosiero:Paternoster.jpg|dekstra|eta|Paternosterlifto]] Speciala tipo da lifto estas la [[paternosterlifto]]. Ĝi konsistas el senfina ĉeno kun kajutoj sen pordo kiu daŭre malrapide movas. == Elevatoro == Laŭ [[Plena Vortaro]], kontraŭe al la angla lingvo, '''elevatoro''' havas alian signifon ol '''lifto''', kaj estas aparato por suprenlevi pezajn ŝarĝojn, varojn, eĉ ŝipojn. Ankaŭ [[Francisko Azorín]] agnoskas la terminon '''elevatoro''' kiel ''Levigilo, lifto por ŝarĝoj, por varoj.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 65.</ref> Kaj li indikas [[etimologio]]n el la [[latina]] ''elevare'' el ''ex + levare'' (fore levi).<ref>Azorín, samloke.</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Kosmolifto]] * [[Argano]] * [[Lifto de Monte de San Pedro]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|commonscat=Elevators|ReVo=lift}} {{Ĝermo|tekniko}} [[Kategorio:Liftoj| ]] 4ay9fmbpawi702qrmzzuh1noveeh95x 0 46024 9384824 9367853 2026-05-27T07:32:01Z Sj1mor 12103 9384824 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Varsovio, aŭtobuso de linio 107 al Esperanto, 2.jpg|eta|Buso veturanta al strato "Esperanto" en Varsovio]] '''Buso'''<ref>[https://vortaro.net/#buso_kds artikolo ''buso'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio</ref> aŭ '''aŭtobuso'''<ref>[https://vortaro.net/#aŭtobuso_kds artikolo ''aŭtobuso'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio</ref> estas granda [[veturilo]], kiu estas destinita por veturigi multajn pasaĝerojn – ekzemple de 10-on ĝis 200-on, depende de amplekso de la buso. Aŭtobuson movas la energio, rezervita aŭ produktata tradicie el [[fuelo]] (ofte [[dizeloleo]]), lastatempe pli kaj pli ankaŭ de [[gaso]] kaj de [[elektro]] diversmaniere produktita. La vorto "buso" estas mallongigo de la historia, 19-jarcenta vorto omnibuso,<ref>[https://vortaro.net/#omnibuso_kds artikolo ''omnibuso'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio</ref> kiun [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV) priskribas kiel "pasinteca, origine ĉevaljungita, publika enurba veturilo". La vorto devenas de la [[latina]] vorto "omnibus" - "por ĉiuj", el kiu oni simple arbitre fortranĉis la lastan silabon kaj transformis ĝin al vorto [[buso]], iam aldonis la vorto [[aŭto]] por signi ke la buso ne plu estis ĉevale tirita, sed [[motoro|motorigita]], kaj poste en la 20-a jarcento denove simpligis la vorton al simple "buso", ĉar ne plu estis ĉevaljungitaj busoj kaj la distingo ne plu necesis. == Historio == [[Dosiero:Erster Benzin-Omnibus der Welt.jpg|eta|Benz-Omnibus, 1896]] * La unuan [[Vaporbuso|aŭtobuson]] en la mondo elfaris Richard Trevithick en 1801; oni demonstris la "[[vaporbuso]]n" la 24-an de decembro 1801 en Camborne ([[Kornvalo]], [[Anglio]]). Tio estis [[Vapormaŝino|maŝino kun vapora motoro]], kiu povis veturigi 8 pasaĝerojn. * La unua [[Elektrobuso|elektra aŭtobuso]] aperis en [[Londono]] en la jaro 1886. Ĝi povis veturi kun mezrapido je 11.2 km/h. * La unua aŭtobuso kun [[eksplodmotoro]], laboranta per [[benzino]], estis konstruita en Germanio de fabriko “Benz” en 1894-1895. Ĝi enspacis 8 pasaĝerojn kaj kursis laŭ 15-kilometra traceo inter germanaj urboj [[Siegen]], [[Netphen]] kaj ''Deutz'' - intertempe centra urbodistrikto de [[Kolonjo]] oriente de la [[Rejno]]. * La unua urba aŭtobuso kun [[eksplodmotoro]] komencis funkcii la 12-an de aprilo 1903 en [[Londono]]. == Rekordoj == * La plej longa aŭtobusa kurso kunigas [[Gorno-Altajsk]] (Rusio) kaj [[Freiburg]] (Germanio) kaj etendiĝas je ĉirkaŭ 6500 km. La vojaĝo daŭras ĉirkaŭ 5 diurnoj. La dua je longo situas en [[Aŭstralio]], havas longon je 5455 km, kunigas [[Perto]]n kaj [[Brisbano]]n. Oni malfermis ĉi tiun kurson la 9-an de aprilo 1980. Vojaĝo laŭ ĝi daŭras 75 horoj 55 minutoj. Ĝin organizis la firmao “Across Australia Coachlines”. * La plej longaj balgobusoj “DAF Super City Train” estas longaj je 32.2 m. La kapa salono havas 110 sidajn kaj 140 starajn lokojn, la dua salono – 60 sidajn kaj 40 starajn. La aŭtobuso sen pasaĝeroj pezas 28 tunojn. * La plej grandaj el aŭtobusoj de tuta mondo (inkluzive la 2-etaĝaj) estis ellasitaj en 1981 de la firmao “Gottlob Auwärter GmbH”. La aerodroma 4-aksa aŭtobuso Neoplan N980 Galaxy-Lounge (Jumbo Jet Coach) havis dimensiojn 17х4,5х4,5 m, enspacis 342 pasaĝerojn, posedis propran teleskopan ŝtuparon kaj estis destinita por veturigi pasaĝerojn de konstruaĵo de [[flughavena terminalo]] al aviadilo [[Boeing 747]]. * En 2001 oni konstruis en Rusio la urban 15-metran 3-aksan aŭtobuson “Volĵanin-15M”, kiun oni startigis poste en serian fabrikadon kiel “Volĵanin-6270”. Ĝia longo estas 15.22 m, ĝi enspacis 160 pasaĝerojn. Tio ĉi estas la plej longa urba nebalga aŭtobuso en la mondo. == Klasifiko laŭ destino == * urbaj – aŭtobusoj, uzataj kiel urba [[publika transporto]]. Urba aŭtobuso faras oftajn haltojn, kie eniras kaj eliras multoj da pasaĝeroj. Tia aŭtobuso devas havi larĝajn pordojn, pasojn kaj placetojn, samkiel apogilojn por staraj pasaĝeroj. * interurbaj – veturigas homojn je grandaj distancoj. Tiaj aŭtobusoj havas klapseĝojn, ampleksan pakaĵujon, spacon por mana [[pakaĵo]]. ** dormaj – speco de interurbaj aŭtobusoj, kun dormaj lokoj. * suburbaj – diference de la interurbaj, ili ne veturas je granda distanco. Ili diferencas de la urbaj per tio, ke iliaj haltoj estas maloftaj; fojfoje interaj haltoj forestas plene. Kutime tiaj aŭtobusoj ne havas pakaĵujon, sed havas spacon por mana pakaĵo. * aerodromaj – por veturigi pasaĝerojn de flugstacio al la aviadilo. * [[Lernejo|lernejaj]] – por veturigi [[infanoj]]n. Tiaj aŭtobusoj ofte havas teknikajn ilojn por sendanĝera veturigo de infanoj: [[sekurzono]]jn, specialajn lumajn kaj sonajn signalojn (ekzemple, en lernejaj aŭtobusoj de [[Usono]]). Ili havas ankaŭ malpli altajn ŝtupojn, apogilojn, bretojn. * deĵoraj (ekspediciaj) – por veturigi laboristojn al lokoj de konstruaj, riparaj kaj aliaj laboroj. * [[Ajngrunda aŭtomobilo|ajngrundaj]] – por veturigi homojn en malfacilaj kondiĉoj. * ŝarĝaj (ŝarĝpasaĝeraj). * ekskursaj. * [[Poŝtaŭto|poŝtaj]] (aŭtobusoj pri komuniko) – por veturigi la poŝton. * ritaj – por veturigi mortinton kaj funebran procesion al loko de entombigo. * klubaj (oficaj). * minaj (subteraj). * aŭtobusoj pri specialaj taskoj. * [[Koka buso|kokbusoj]] - por bunta, modifita kaj ornamita buso kiu transportas varojn kaj homojn inter komunumoj en diversaj latin-amerikaj landoj, precipe Honduro, Gvatemalo, Salvadoro, Kostariko, Nikaragvo kaj Panamo. == Tipoj == * [[Elektrobuso]] (Elektra buso, Elektra aŭtobuso) estas sentraka publika elektra veturilo, dezajnita por transporti homojn sur vojoj laŭ fiksa itinero. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Routemaster.JPG|<!-- thumb|maldekstra|180px|_À_ [[Londono]] _avant_ julio 2004. --> Dosiero:Londonbus.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|"[[_Routemaster_ _bus_|_Routemaster_]]" _dubbeldeks_ _bus_ _in_ Londono. --> Dosiero:Buses in Helsinki centre.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Moderna [[Skanio _AB_|Skanio]] (busoj, aŭtobusoj) en [[Helsinko]]. --> {{Aldonaj bildoj}}Dosiero:Doppelgelenkbus 01 KMJ.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Doppelgelenkbus_ _von_ _Van_ _Hool_ (_Länge_: 24,80&_nbsp_;m) --> </gallery> {{-}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Alvokbuso]] * [[Busstacio]] * [[Busa stacidomo]] * [[Ikarus]], hungara buso * [[Londona etaĝa buso]] * [[Nokta buso]] * [[Omnibuso]] * [[Publika transporto]] * [[Rapida aŭtobusa transporto]] * [[Trolebuso]] * [[Vaporbuso]] * [[Busa kluzo]] * [[Duetaĝa buso]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=aŭtobuso|ReVo=auxtob1}} * http://www.public-transport.net <!-- (Busoj, Aŭtobusoj) en Eŭropo --> * http://www.barraclou.com/bus <!-- _Barraclou_._com_ - (Buso, Aŭtobuso) --> * http://www.irizar.com <!-- _Irizar_ - Scania --> * http://www.irisbus.com/it-it/ <!-- _Iveco_ - Irisbus --> * http://www.bredamenarinibus.it/en/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090904183536/http://www.bredamenarinibus.it/en/ |date=2009-09-04 }} <!-- _Breda Menarini_ - bus --> * http://www.man-mn.de/bus{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- _MAN_ - bus --> * http://www.solarisbus.pl <!-- _SOLARIS_ - Pollando --> * http://www.olafs-fotoseite.de <!-- _Galleria_ _fotografica_ --> * http://www.mercedes-benz.de <!-- _benz_ - bus --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aŭtobusa transporto| ]] [[Kategorio:8-a oficiala aldono]] f5li5ls1pb56pbx72vxh47bngrihc4b 0 46025 9384825 9271665 2026-05-27T07:32:43Z Sj1mor 12103 9384825 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:London taxi.jpg|eta|dekstra|Taksio [[Austin FX4]] en [[Londono]]]] '''Taksio''' estas kutime malgranda [[aŭtomobilo]] (en kelkaj landoj ankaŭ [[motorciklo]], aŭ alia venturilo), kiu estas destinita por veturigi [[pasaĝero]]jn. Taksio diferenciĝas de aliaj aŭtomobiloj ĉefe per maniero de uzado. Taksio apartenas al taksia [[firmao]] aŭ individua entreprenisto. En taksio estas stiristo, dungita per tiu firmao, aŭ aŭtonoma entreprenisto. Tiu, kiu volas ĝin uzi, mendas taksion, iras al taksihaltejo, aŭ simple haltigas ĝin sur strato. Poste la uzanto diras, kien ĝi volas veturi kaj taksio veturigas ĝin al tiu loko. En multaj landoj, pli ol unu homo povas vojaĝi samtempe al malsamaj celoj, en aliaj nur unu homo, aŭ homgrupo vojaĝas vice. En multaj lokoj, la taksioj havas [[taksimetrilo]]n, kiu montras la kostojn. Antaŭ aŭ post la veturo la uzanto pagas al la stiristo por la veturo. Por taksio estu pli facile distingebla de aliaj [[aŭtomobilo]]j, ĝi kutime havas specialan signon sur sia tegmento - nigraj kvadratetoj sur flava aŭ oranĝkolora fono, aŭ simple la vorto "taksio" en nacia lingvo. En multaj urboj, oni uzas ankaŭ specialan koloron (ĝenerale flavan), por distingi ilin de aliaj veturiloj. La homo, kiu profesie stiras taksion nomatas '''[[taksio|taksi]][[ŝoforo]]''' aŭ '''[[taksiisto]]'''. En sudaziaj landoj kiel ekzemple en Nepalo cirkulas ''pedaltaksioj'' (''Rickshawala''). == Bild-galerio == <gallery> Taksio-flava.jpg|Flava taksio Taksio.jpg|Taksio kaj speciala signo sur ĝia tegmento, kiu distingas taksion disde aliaj aŭtomobiloj </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Austin 12/4 LL Taksio]] * [[Austin FX3]] * [[Austin FX4]] * [[TX1]] * [[TXII]] * [[TX4]] * [[Taxi (filmo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=taksi}} * [http://www.magicaltaxitour.com/ Magical Taxi Tour (karitato)] {{-}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Taksio| ]] [[Kategorio:Transportaj rimedoj]] mjdp66ppqumlb2d7a7dag5z939j3le2 0 46120 9384840 8485327 2026-05-27T07:40:44Z Sj1mor 12103 9384840 wikitext text/x-wiki '''Subcentralo''' estas speciala ejo, plenigita de elektraj aparatoj, kiu kolektas [[elektra energio|elektran energion]] de {{J|elektra centralo}} kaj aliaj subcentraloj kaj redonas ĝin al uzantoj de la energio kaj al aliaj subcentraloj. [[Dosiero:Transformateur CentraleR-B.jpg|eta|300ra|Transformiloj en elektrocentralo en [[Kebekio]]]] En subcentraloj kutime estadas: * [[Transformatoro]]j por ŝanĝi la grandecon de la [[tensio]]; * [[Relajsa protekto kaj aŭtomateco]]; * [[grandtensia ŝaltilo|Grandtensiaj ŝaltiloj]]; * [[Mezurilo]]j de elektra energio, [[tensio]]j, [[elektra kurento|kurentoj]] ktp; * [[Rektifilo]]j – se [[kontinua kurento]] estas bezonata, ekzemple por [[kontaktlineo]] de elektra [[transporto]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Elektrotekniko]] [[Kategorio:Elektra energio]] [[Kategorio:Energio]] otx8kgy5cbp4d5t5ovk59xgraox0c9k 9384841 9384840 2026-05-27T07:40:52Z Sj1mor 12103 9384841 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Subcentralo''' estas speciala ejo, plenigita de elektraj aparatoj, kiu kolektas [[elektra energio|elektran energion]] de {{J|elektra centralo}} kaj aliaj subcentraloj kaj redonas ĝin al uzantoj de la energio kaj al aliaj subcentraloj. [[Dosiero:Transformateur CentraleR-B.jpg|eta|300ra|Transformiloj en elektrocentralo en [[Kebekio]]]] En subcentraloj kutime estadas: * [[Transformatoro]]j por ŝanĝi la grandecon de la [[tensio]]; * [[Relajsa protekto kaj aŭtomateco]]; * [[grandtensia ŝaltilo|Grandtensiaj ŝaltiloj]]; * [[Mezurilo]]j de elektra energio, [[tensio]]j, [[elektra kurento|kurentoj]] ktp; * [[Rektifilo]]j – se [[kontinua kurento]] estas bezonata, ekzemple por [[kontaktlineo]] de elektra [[transporto]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Elektrotekniko]] [[Kategorio:Elektra energio]] [[Kategorio:Energio]] k19h5b7rm3zfan0u264mczu65q5d2hk 0 47504 9384936 9323035 2026-05-27T09:57:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384936 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=departemento de Francio|departemento de Haitio|Departemento Nord (Haitio)}} {{Informkesto franca departemento | nomo = Nord | insigno = Blason Nord-Pas-De-Calais.svg | insignogrando = 100 | mapo = Nord departement locator map.svg | regiono = {{Hauts-de-France}} | numero = 59 | prefektejo = [[Lilo]] / [[Lille]] | subprefektejoj = [[Avesnes-sur-Helpe]]<br />[[Cambrai]]<br />[[Douai]]<br />[[Dunkerque]]<br />[[Valenciennes]] | prezidanto = Jean-René Lecerf | prefekto = Jean-François Cordet | loĝantaro = 2587128 | dato = 2012 | areo = 5743 | arondismentoj = 6 | kantonoj = 41 | interkomunumoj = 20 | komunumoj = 648 | zomo = 7 }} '''Nord''' [{{IFA|nɔʁ}}] estas la plej norda el la [[Francaj departementoj|departementoj]] de [[Francio]]. Ĝi apartenas al la [[Francaj regionoj|regiono]] [[Hauts-de-France]] (jen [[france]], prononco [{{IFA|o d<small>^(ə)</small> fʁãs}}] {{sono|LL-Q150 (fra)-GrandCelinien-Hauts-de-France.wav}}, [[pikarde]] ''Heuts-d'Franche''). Ĝi etendiĝas sur {{unuo|5743|km²}} kaj estas la plej loĝata departemento kun {{formatnum:2587128}} loĝantoj. La ĉefurbo estas [[Lilo]] / [[Lille]]. La departemento entute enhavas [[Komunumoj de Nord|648 komunumojn]]. == Geografio == Nord havas landlimojn kun la departementoj [[Pas-de-Calais]], [[Aisne]] kaj [[Somme]], sed ankaŭ kun [[Belgio]]. [[Dosiero:Nord.png|eta|maldekstra|250px|Mapo]] === Naturaj kaj historiaj regionoj === * [[Cambraisis]] * [[Houtland]] * [[Hainaut]] == Esperanto-movado == La unua esperantisto en la regiono estis konjekteble [[Firmin Durieux]] en 1898. La unuaj E-kluboj estis fonditaj en 1902 (en [[Lilo]], [[Bulonjo-ĉe-Maro]] kaj [[Saint-Omer (Pas-de-Calais)|Saint-Omer]]). Hodiaŭ ekzistas ekzemple asocio [https://web.archive.org/web/20100311014132/http://lve-esperanto.com/eo/index.htm Lille Villeneuve Espéranto] (retejo arkivigita laŭ stato de marto 2010, sed la asocio mem daŭre aktivas kaj interalie kungastigis la [[UK 2015|UKon de 2015]]). == Administrado == En la departemento Nord estas [[Komunumoj de Nord|648 komunumoj]], 2 urbaj komunumoj (''communautés urbaines''), 5 kunurbaj komunumoj (''communautés d'agglomération'') kaj 13 komunumaj komunumoj (''communautés de communes''). La departemento Nord estas administre dividita en ses [[Arondismentoj de Francio|arondismentojn]], ĉiun kun [[subprefektejo]]. * [[Arondismento Avesnes-sur-Helpe]] / Avenne aan de Helpe * [[Arondismento Cambrai]] / Kamerijk * [[Arondismento Douai]] / Dowoai * [[Arondismento Dunkerque]] / Duinkerke / Duunkerke * [[Arondismento Lille]] / Rijsel * [[Arondismento Valenciennes]] / Valencyn == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Nord]] * [[Belga migrado al nord-Francio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.Nord.pref.gouv.fr/ Prefektejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110614205249/http://www.nord.pref.gouv.fr/ |date=2011-06-14 }} * [http://www.cg59.fr/ Departementa Konsilio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20000818075326/http://www.cg59.fr/ |date=2000-08-18 }} {{Navigilo Francio}} [[Kategorio:Nord| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790]] [[Kategorio:Departementoj de Francio]] rt0s0w0eyarywgumia5wi7t5ip8cdn0 0 48213 9384394 9191696 2026-05-26T14:03:51Z DidCORN 34571 9384394 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Anĉovo |koloro = pink |dosiero =Engraulis encrasicolus Gervais flipped.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = ''Engraulis encrasicolus'' |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Aktinopterigo]]j ''Actinopterygii'' |ordo = [[Klupeoformaj]] ''Clupeiformes'' |familio = [[Engraŭledoj]] ''Engraulidae'' |genro = '''Anĉovo''' ''Engraulis'' |genro aŭtoritato = [[Georges Cuvier|Cuvier]], 1816 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = Vidu tekston |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Engraŭlo''' (''Engraulis'') aŭ '''anĉovo''' estas genro de malgrandaj fiŝoj, kiuj manĝas [[planktono]]n. Ĝi apartenas al la familio de la [[engraŭledoj]]. Engraŭloj vivas en ĉiuj maroj nek tre profundaj, nek tre malvarmaj. La engraŭledoj konsistas el 16 genroj kaj 139 specioj. La inoj metas proksimume 20 000 ovojn en unu jaro. La longeco estas plejofte ne pli ol 15&nbsp;cm. Ĝi iomete aspektas kiel [[haringo]], kvankam ĝi havas pli malgrandan buŝon kaj mankas al ĝi la [[kilo (biologio)|kilo]] ([[Naĝilo|anusa naĝilo]]) je la suba parto de la korpo. Ili vivas en grandaj aroj, sed post la frajado ili disiras. * [[Perua anĉoveto]], ''Engraulis ringens'' * [[Argentina anĉovo]], ''Engraulis anchoita'' * [[Sudafrika anĉovo]], ''Engraulis capensis'' == Eksteraj ligiloj == * http://www.fishbase.org/Summary/FamilySummary.cfm?ID=454 <!-- en:FishBase info for Engraulidae en->eo:_FishBase_ informo por _Engraulidae_ vi:Thông tin về họ Engraulidae tại FishBase.org --> * http://www.fisheries.vims.edu/femap/fish%20pages/Bay%20Anchovy.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070404201836/http://www.fisheries.vims.edu/femap/fish%20pages/Bay%20Anchovy.htm |date=2007-04-04 }} <!-- en:Fisheries.vims.edu --> * http://www.psmfc.org/habitat/edu_anchovy_fact.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111124152208/http://www.psmfc.org/habitat/edu_anchovy_fact.html |date=2011-11-24 }} <!-- en:PSMFC.org --> * http://www.fishbase.org/Summary/SpeciesSummary.cfm?id=66&lang=German <!-- de:Informationen bei fishbase.org --> {{ĝermo|fiŝo}} [[Kategorio:Engraŭledoj| ]] b3nw08sym6sc5xeu6hj6ktx3r49c6ja 0 48961 9384749 8387815 2026-05-27T05:38:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384749 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigrakapa tragopano |dosiero = WesternTragopan.jpg |dosiero larĝo=300px |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |regno2 = besto |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Kokoformaj birdoj]] ''Galliformes'' |familio = [[Fazanedoj]] ''Phasianidae'' |genro = [[Tragopano]] ''Tragopan'' |statuso = VU |statuso sistemo = IUCN3.1 |tendenco = down |dunomo = ''Tragopan melanocephalus'' |dunomo aŭtoritato = [[John Edward Gray|Gray]], 1829 |mapo de vivoteritorioj = Tragopan_melanocephalus_map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |vikispecio = |komunejo = }} La '''Nigrakapa tragopano''' (''Tragopan melanocephalus'') el la ordo de la [[Kokoformaj]] birdoj kaj familio de [[fazanedoj]] vivas en sudokcidenta [[Tibeto]] de [[Ĉinio]] kaj [[Kaŝmiro]]. Temas pri mezgranda brilplumara membro de la grupo de la [[fazanoj]] troviĝanta laŭlonge de [[Himalajo]] el Hazara en norda [[Pakistano]] al okcidenta [[Utaraĥando]] en [[Barato]] orienten. La specio estas tre endanĝerita kaj tutmonde minacata. == Priskribo == [[Dosiero:WestTragopan.jpg|eta|maldekstra|Ilustraĵo fare de D J Elliot.]] Tiu [[Palearktiso|palearktisa]] kaj [[Orientaliso|orientalisa]] birdo similas al koko, sed estas iom pli granda ol ĝi. La maskla birdo havas nigran kapon (kio nomigas la specion kaj laŭ la [[komuna nomo]] kaj laŭ la [[latina]] [[scienca nomo]] kiu prezentas kunmetaĵon de du radikoj el la [[antikva greka]] signife respektive “nigra” kaj “kapo”) kun ankaŭ nigra malgranda nuka kresto, brile ruĝan kolon kaj nigrecan supran korpon miksitan per okra-griza koloro, kun blankaj [[okulformaj makuloj]] garnitaj per nigraj randoj; la ŝultroj surhavas malhelruĝan makulon. La malsupra korpo estas nigreca kun klaraj blankaj okulformaj makuloj, la nigra vosto estas punktita de okraj, neregulaj nigraj transversaj makuloj kaj plumpintoj. La nuda parto de la vizaĝo brilas ruĝe, sub la okuloj estas kelkaj vicoj da bluaj punktetoj, la gorĝo estas malhelblua kaj malsupra mentono bluverda. La femala birdo havas sur la kapo kaj nuko okran koloron, ĝia supra korpo estas grizeta, kun neregulaj nigraj makuloj kaj plumocentraj blankaj strioj. La grizaj plumoj de la malsupra korpo miksiĝas kun malhelbrunaj plumoj. La plumoj ĉe la gorĝo havas malhelflavajn striojn. La plumoj ĉe la brusto kaj abdomeno havas blankajn makulojn borderitajn per nigraj randoj. La birdo longas 55-68 cm kaj ino 48–50 cm, kun vosto 19-25 cm longa. Maskloj pezas 1800–2200 g kaj inoj 1300–1400 g. Nematuraj maskloj similas al inoj, sed estas pli grandaj kun pli longaj kruroj kaj varia kvanto de nigro en kapo kaj ruĝo en kolo. == Disvastiĝo == La Nigrakapa tragopano estas unu el la tri specioj de tragopanoj en Tibeto (la aliaj du specioj estas: [[Ruĝbrusta tragopano]] kaj [[Grizabdomena tragopano]]). Ili vivas en kvin populacioj nome Kohistano, valo Kaghano, Kiŝtŭaro, Ĉambao, Kuluo kaj areo oriente de la rivero Sutlejo en montoregionoj de ĝis 3,000-4,000 m super la [[marnivelo]], sed plej ofte altitude de 1750 m al 3600 m, kaj iom pli late somere, en miksaj [[arbaro]]j el [[foliarbo]]j kaj [[pinglarbo]]j kaj [[Rododendro|rododendraroj]] aŭ [[Betulo|betularoj]]. Ili malofte vizitas regionojn malpli ol 2,000 m super la marnivelo. Ties preferata habitato estas la densa subkreskaĵaro de moderklimata, subalpa kaj larĝafolia arbaro. == Kutimaro == Ili loĝas en supra [[Mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj|moderklimata arbaro]] inter 2400 kaj 3600 m somero, kaj vintre, en densa konifera kaj larĝafolia arbaro inter 2000 al 2800 m. Kiel plej parto de fazanoj, ili ripozas en arboj sole aŭ en paroj escepte dum la reprodukta sezono. Ili agas unuope aŭ grupete. La Nigrakapa tragopano estas ĉefe arborema, sed manĝas surgrunde. Junaj folioj, bambuidoj, maldikaj radikoj, burĝonoj, semoj, [[bero]]j, [[glano]]j kaj insektoj (krom aliaj senvertebruloj) estas iliaj manĝaĵoj. La [[reprodukta sezono]] estas maje al junie; ili konstruas neston surtere aŭ sur 3 m alta [[arbo]]. Farante porpariĝan prezentadon, la virbirdo starigas siajn bluajn karnecajn kornojn kaj disetendas brile ruĝblankajn karnecajn beklobojn, kiujn trairas vertikale po unu purpurblua strio, ĉe kies ambaŭ flankoj etendiĝas bluaj triangulaj makuloj. La bekloboj estas borderitaj de blua koloro. Ili aspektas tre belaj. La femala birdo ĉiufoje demetas 3-6 ovojn. La [[kovado]] daŭras 28 tagojn. La montrilaj bluaj kornoj similigas ilin al tiuj de la [[greka]] mitologia [[dio]] [[Pajno (mitologio)|Pajno]], de tie la nomo ''Tragopan'' (''Tragos'' kapro + ''Pajno''). Dum memmontrado ili alvokas kaj la kanto estas laŭta dunota ''ŭu-ŭii'' kiu estas ripetata ĉiun sekundon dumlonge. == Statuso == La Nigrakapa tragopano estas konsiderata kiel la plej rara el ĉiuj vivantaj fazanoj. Ties teritorio esta tre limigita. En la distrikto Kuluo de [[Himaĉal Pradeŝ]], tiu birdo estas surloke nomata ''Jujurana'' kio signifas '''Birdoreĝo'''. La Nigrakapa tragopano estas minacata pro kelkaj [[Antropizado|antropogeniaj]] faktoroj laŭlonge de sia teritorio. La monda populacio estas ĉirkaŭkalkulata je malpli da 5000 individuoj, inklude kaptivan populacion de malpli da 5 nuntempe. [[CITES]] listigis tiun specion en Apendico I por senkuraĝigi la vendon de ties plumoj. La nombro de la nigrakapaj tragopanoj estas vere tre malgranda. Tio vekis grandan atenton de la zoologoj de la mondo. == Vidu ankaŭ == * [[Grizabdomena tragopano]] * [[Okcident-himalajaj subalpaj koniferaroj]] == Referencoj == * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=22062|title=Tragopan melanocephalus|downloaded=11a Majo 2006}} Vundebla. * Rasmussen, P.C & Anderton, J. C. (2005) Birds of South Asia. The Ripley Guide. Smithsonian Institution kaj Lynx Edicions. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=237&m=0 BirdLife Species Factsheet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090102223543/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=237&m=0 |date=2009-01-02 }} * [http://www.redlist.org/search/details.php?species=22062 IUCN Ruĝa Listo] * [http://www.tragopan.nl Tragopanery The Valendries] * [http://www.greathimalayannationalpark.com Hejmo de Nigrakapa tragopano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200624214907/http://www.greathimalayannationalpark.com/ |date=2020-06-24 }} * [http://www.himachal.nic.in/tour/glance.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080101033929/http://himachal.nic.in/tour/glance.htm |date=2008-01-01 }} (Registaro de Himaĉal Pradeŝ ) <br /> {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Kokoformaj]] [[Kategorio:Fazanedoj]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Ĉinio]] [[Kategorio:Birdoj]] [[Kategorio:Endemiismoj]] pb3sbgeem557sbgc94dqsgt48bz2ii3 0 51312 9384831 9116807 2026-05-27T07:35:08Z Sj1mor 12103 9384831 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Escalator.jpg|eta|300ra|Rulŝtuparoj en [[Jokohamo]], [[Japanio]].]] '''Rulŝtuparo''' aŭ '''eskalatoro'''<ref>[[PIV]] 2005.</ref> estas vertikala transporta sistemo, konsistanta el ŝtuparo kun ŝtupoj, kiuj moviĝas supren aŭ malsupren. La ŝtupoj havas sube radetojn, kiuj laŭ relo kuras en formo de banto. Pleje ŝtuparoj havas du kunmoviĝantajn mantenilojn kun la sama rapideco en la sama direkto. La unuan rulŝtuparon (kun angulo de 25°) inventis Jesse W. Reno en Usono, 1892. Ĝi transportis la pasaĝerojn sur latoj, alfiksitaj al rubando. La manrelo ne moviĝis komence, sed samjare aperis ankaŭ speco kun kunmoviĝanta manrelo. [[Charles Seeberger]] eltrovis la rulŝtuparon kaj instalis ĝin kiel allogaĵo je [[Coney Island]], [[Nov-Jorko]] en [[1897]]. Li eklaboris ĉe la [[Otis Elevator Company]], kiu en [[1900]] produktis la unuan komercan rulŝtuparon por la [[Internacia ekspozicio]] en [[Parizo]]. La unua rulŝtuparo en Hungario ekservis en 1931, en la ''Korvin Áruház''. La hodiaŭaj rulŝtuparoj havas la movangulon de 30°, transportas je maks. 20 m, altiĝante 3–4 m inter la etaĝoj. Ili funkcias per elektra kurento, ĉen- kaj dentrada movado. La ŝtuparon tenas du gvidreloj en la necesa ebeno. Fine de la rulŝtuparo troviĝas kombila instalaĵo. Se premiĝas io inter la ŝtupon kaj kombilon, aŭtomato haltigas la rulŝtuparon (ankaŭ ĉe disiĝo de la ĉeno, manrelo). La maksimuma rapido de ĝi estas ĉirkaŭ 36&nbsp;m/s, transporta kapacito estas 6000 pasaĝeroj je horo. == Vidu ankaŭ == * [[Ŝtuparlifto]] * [[Rultrotuaro]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=sxtup.rul0aro}} [[Kategorio:Transportaj rimedoj]] hub9mc1my9ks2otjy3x6zpshukxr6hn 1 51556 9384900 9384194 2026-05-27T09:18:17Z Sj1mor 12103 /* Helena kaj greka */ Respondo 9384900 wikitext text/x-wiki kaj kio pri [[en:hellenes]]=(eble [[grekoj|helenoj]]); ([[en:Hellen]]) [[Heleno (patriarĥo)]] kaj [[en:Helen]] [[heleno de Trojo]]. Tiu antaŭlasta havas viran sencon kaj ankaŭ tiu ĉi [[en:Helenus]]. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 12:46, 20. Sep 2005 (UTC) Ankaŭ estas la vira nomo "Heleno", li estis filo de Pirrha kaj Deukalion kaj la mita prapatro de la grekoj. En Portugala lingvo oni havas la vira "Heleno" kaj la virina "Helena" [[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 04:08, 21. Sep 2005 (UTC) Jes, ŝajne estas du viraj kaj unu virina Helenoj, plus la helenoj, kiuj devenas de unu el la viraj Helenoj. Ŝajne la grekaj nomoj estas: * Ἕλλην (mita prapatro de la helenoj) * Ἕλενος (filo de Priamo) * Ἑλένη (Heleno de Trojo) Eble mi aldonu tiujn grekaĵojn al la artikolo mem ... [[Vikipediisto:Lingvano|Lingvano]] 08:38, 21. Sep 2005 (UTC) Ĉu vi povas doni ekzemplon de '''Heleno''' kiel vira nomo '''en Esperanto'''? Se ne, ni forigu tiun komenton. [[Vikipediisto:Lingvano|Lingvano]] 09:38, 21. Sep 2005 (UTC) Eble vi pravas praktike ĉi-foje, sed teorie ĝi devus esti ankaŭ vira nomo - pensante pri mita prapatro de grekoj(''Hellen'') kaj pri ''Helenus'', kies normala, kutima esperantigo devus esti Heleno. Se la plimulto de esperantistoj uzas nur la kutimajn 500 vortojn, eble ni devas atenti en enciklopedio pri la nekutimaj, aliaj eblaj uzoj. Do, forigu, se vi tiel pensas, ne estas sangoserioza afero por mi.[[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 09:47, 21. Sep 2005 (UTC) Esperanto ja bezonas nomojn por ''Hellen'' kaj ''Helenos'', sed tiuj nomoj ne nepre estu ''''Heleno'''. Oni povus uzi duoblan literon aŭ ŝanĝi vokalon aŭ konservi finaĵon, ekzemple. Tio eble estas demando por fakuloj. [[Vikipediisto:Lingvano|Lingvano]] 10:01, 21. Sep 2005 (UTC) Zamenhof uzis la formon '''Heleno''' en la romano ''Marta''. Mi ne scias, de kie venas '''Helena'''. Eble de Kalocsay. Ĝi ja estas uzata, sed mi emas uzi la zamenhofan formon kiel titolo por la artikolo. [[Vikipediisto:Lingvano|Lingvano]] 10:01, 21. Sep 2005 (UTC) Mi pensas ke ne estas bona afero uzi duoblaj literoj nur kiel distingilo en Esperanto. Mi mem uzis [[luddismo]]n, sed mi pensas eble prononci klare lud-dis-mo, sed ŝajnas al mi ke oni ne klare prononcus hel-le-no. Fine estas ankaŭ ''Helenos'' kiu klare ja en la greka estas vira paro de ''Helena'' kaj ni nepre esperantigos ''Heleno''. Estas ankaŭ la kazo de ''Mario'' kiu povas esti Maria (kiel la patrino de Jesuo) aŭ Mario (''Marius'' kiel la onklo de Cezaro). [[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 16:13, 21. Sep 2005 (UTC) == Helena kaj greka == Kiam uzi la unuan aŭ la alian? Ĉu preferindas uzi helen- por historiaĵoj, ekz. helena [[historiisto]], kaj grek- por la moderna ŝtato/moderniĝo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:49, 26 maj. 2026 (UTC) :Same por luzitana kaj portugala. Ĉu estas aliaj? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:18, 27 maj. 2026 (UTC) cxsz1tbfhlvfvsnyhvs6i181nurfgxi 0 54825 9384688 9010201 2026-05-27T00:37:44Z Γλωσσολαλιά 253200 9384688 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;">{{Kaŝskatolo|alteco=40px|titolo={{PAGENAMEBASE}}|larĝeco=300px|enteno={{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=RU |Mapo en angulo=Niĵnij Novgorod|situo sur mapo=Centra Niĵnij Novgorod}}}}</div> {{Informkesto publika transporto | nomo = {{Niĵnija metroo|NN}} Metroo de Niĵnij-Novgorodo<br />''Нижегородский метрополитен'' | dosiero = NNMetro.svg | grandeco de dosiero = 200 | priskribo de dosiero = | loko = {{Niĵnij Novgorod}}<br />{{Rusio}} | transportsistema speco = [[Metroo]] | komenco de funkciado = [[1985]] | fino de funkciado = | longeco de sistemo = {{unuo|21.6|km}} | linioj = 2 | veturiloj = | stacioj = 15 | pasaĝeroj = {{unuo|271890}} (2018) | larĝo de trako = {{unuo|1520|mm}} | markoj = | posedanto = | transportisto = | mapo = Nizhny Novgorod Metro map en.svg | grandeco de mapo = 280 | priskribo de mapo = }} '''Metroo de Niĵnij-Novgorodo''' estas [[metroo]] en la urbo [[Niĵnij Novgorod]], [[Rusio]]. Ĝi estis lanĉita en [[1985]]. Ĝi havas 2 liniojn: ''[[Avtozavodskaja linio (Niĵnij-Novgorodo)|Avtozavodskaja]]'' kaj ''[[Sormovo-Meŝĉerskaja linio (Niĵnij-Novgorodo)|Sormovo-Meŝĉerskaja]]''. 14 stacioj en [[Niĵnij Novgorod - Suba parto|Suba parto]] de la urbo. En 2012 estis konstruita la unua stacio (Gorkovskaja) en la [[Niĵnij Novgorod - Supra parto|Supra (centra) parto]]. Longo de la linioj estas {{unuo|21.6|kilometroj}}. == Stacioj de Niĵnij Novgorod Metroo == === Avtozavodskaja linio === {{Avtozavodskaja linio}} === Sormovo-Meŝĉerskaja linio === {{Sormovskaja linio}} Dume ekzistas disforkiĝo. ''Sormovo-Meŝĉerskaja'' linio ne estas memstara itinero: trajnoj de ĉiuj du linioj sekvas la ''Avtozavodskaja'' linion de ''Park Kulturi'' ĝis ''Moskovskaja'', kaj poste trajnoj de unu itinero iras ĝis ''Gorkovskaja'' (laŭ la sama ''Avtozavodskaja'' linio), kaj de la dua — ĝis ''Burevestnik'' laŭ ''Sormovo-Meŝĉerskaja'' linio. == Vidu ankaŭ == * [[Listo de metrooj en la mondo]] * [[Avtozavodskaja linio (Niĵnij-Novgorodo)]] * [[Sormovo-Meŝĉerskaja linio (Niĵnij-Novgorodo)]] * [[Funikularoj de Niĵnij Novgorod]] * [[Tramtransporto en Niĵnij Novgorod]] * [[Trolebusa transporto en Niĵnij Novgorod]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://metronn.ru/}} * [http://www.nizhnynovgorod.com/transportation/city_transport/public_transport/metro/ Nizhny Novgorod Metro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190331130944/http://www.nizhnynovgorod.com/transportation/city_transport/public_transport/metro/ |date=2019-03-31 }} * [https://urbanrail.net/eu/ru/niz/nizhniy-novgorod.htm UrbanRail.Net] {{Metrooj en Rusio}} {{Metroo de Niĵnij-Novgorodo}} [[Kategorio:Transporto en Niĵnij Novgorod]] [[Kategorio:Metroo de Niĵnij-Novgorodo| ]] [[Kategorio:Ŝpuro 1520 mm|Niĵnij Novgorod]] pyqp3e29o9s2zvfx25gozjewtr2en90 0 55362 9384853 8982555 2026-05-27T07:47:40Z Sj1mor 12103 9384853 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Motor.png|eta|Malgranda kontinukurenta motoro]] [[Dosiero:Stepper_motor.svg|eta|Paŝmova motoro kun molec[[fero|fera]] [[rotoro]], kun aktivaj [[elektra bobeno|bobenoj]] montritaj. En "A" la aktivaj bobenoj tendencas teni la rotoron en pozicio. En "B" alia malsama aro de bobenoj portas kurenton, kiu generas [[torda momanto|tordmomanton]] kaj [[rotacio]]n ktp.]] '''Elektromotoro''' estas [[elektra maŝino]], kiu per helpo de [[magneta kampo]] transformas la elektran energion al mekanika laboro. En la elektromotoroj la [[forto]], kiun la magneta kampo efikas je la konduktilo de bobeno, transformiĝas al [[moviĝo]]. Tiel la elektromotoro estas la malo de la [[generatoro]]. Elektromotoroj produktas plej ofte rotaciantajn moviĝojn, sed ili povas efektivigi ankaŭ aliajn moviĝojn. Oni povas distingi inter * [[startmotoro]] * altern-kurentaj maŝinoj ** [[trifaza nesinkrona maŝino]] ** [[trifaza sinkrona maŝino]] ** [[kondensatora motoro]] <!--** [[Spaltpolmotor]]--> ** [[sinkrona motoro]] ** [[reluktanca motoro]] * kurentotransformaj maŝinoj ** [[kontinu-kurenta motoro]] ** [[paŝmova elektra motoro]] * [[lineara motoro]] == vidu ankaŭ == * [[Brulmotoro]] * [[Eksplodmotoro]] * [[Hibrida motoro]] * [[Marinov-motoro]] * [[Motoro]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://dspt.club.fr/le_moteur_electriqueE.htm Rakontu al mi... La elektran motoron] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080522164349/http://dspt.club.fr/le_moteur_electriqueE.htm |date=2008-05-22 }} {{-}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektra energio]] [[Kategorio:Mekaniko]] [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Maŝinoj]] r9nv41lcda2k5ke9m00bwgdg8zbbuzh 0 57079 9385039 9378447 2026-05-27T11:57:06Z Sj1mor 12103 /* Urinado de virinoj */ 9385039 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Manneken Pis (crop).jpg|eta|260ra|{{centre|[[Manneken Pis]], konata arta reprezentiĝo de urinado (1619)}}]] [[Dosiero:Gray1142.png|eta|180ra|{{centre|vira [[uretro]]}}]] '''Urinado''' estas procedo de senigado de [[urino]] el [[urinveziko]] tra [[uretro]] eksteren el la [[korpo]]. La procedo de urinado estas kutime priregata per la [[volo]]. Se oni perdas kontrolon super la urinado, la staton oni markas kiel [[enurezo]]. == Urina sistemo == [[Reflekso]] de urinado estas aktivata, kiam la muro de urinveziko estas streĉita, kio montriĝos kiel urinado. Tiu ĉi reflekso troviĝas en la [[spino]], specife en la sakrala tereno (ĉe [[krucosto]]). Poste ĝi estas modifikita per pli altaj centroj en la [[cerbo]]: tra [[ponso]] kaj la [[cerebro]]. La ĉeesto de urino en la veziko stimulas akceptantojn de streĉo, kion produktas akcia potencialo. La akciaj potencialoj estas transprenataj per sensoraj neŭronoj en la sakralajn segmentojn de la spino tra [[pelvo|pelvaj]] [[nervo]]j. [[Parasimpatikaj fibroj]] transprenas la akciajn potencialojn en la urinvezikon en la pelvaj nervoj. Tio kaŭzas kontrakton de la vandoj de la veziko. La malplialtigitaj somataj motoraj akciaj potencialoj pleje kaŭzas liberigon de ekstera urina [[kontrahmuskolo|kontraŭmuskolo]]n, kiu konsistas el skeleta muskolo. Se la ekstera urina kontraŭmuskolo estas liberigita, la urino fluas el la urinveziko, nur kiam la premo estas sufiĉe granda por elpremi la urinon. La reflekso de urinado kutime produktas serion de [[kontrakturo]]j de la urinveziko. La akciaj potencialoj transprenataj per sensoraj neŭronoj el akceptantoj de la streĉo en la muro de la urinveziko ankaŭ iras tra la spino en la centrojn de urinado en la ponso kaj la cerebro. La descendantaj potencialoj estas sendatataj el tiuj ĉi terenoj de la cerbo en la sakralan terenon de la spino, kie ili modifikas aktivecon de la reflekso de urinado en la spino. La reflekso de urinado integrita en la spino superas ĉe [[suĉinfano]]j. Kapablo reteni la urinadon per la volo evoluas en aĝo de 2 – 3 jaroj kaj sekve superas influo de la nerva ponso kaj la cerebro super la spina reflekso de urinado. La reflekso de urinado integrita en la spino estas aŭtomata, sed ĝi estas stimulita aŭ subpremata per la descendaj akciaj potencialoj el la cerebro kaj la ponso tra la spinaj vojoj por subpremi la spinan reflekson de urinado. Sekve estas subpremita la parasimpatika stimulado de la urinveziko kaj la somatikaj motoraj neŭronoj retenantaj la eksteran urinan kontrahmuskolon en la stato de kunpremo estas stimulitaj. Premo en la urinveziko rapide kreskas, se ĝia volumeno superos proksimume 400 – 500 ml kaj estiĝas kresko en frekvenco de la akciaj potencialoj transprenataj per la sensoraj neŭronoj. La plialtigita frekvenco de la akciaj potencialoj kondukataj tra ascendantaj spinaj vojoj en la ponton kaj la cerebron montriĝas kiel plialtigita bezono urini. La komenco de la urinado per la volo ensumigas plialtiĝon de la akciaj potencialoj elsendataj el la cerebro por perigi la reflekson de la urinado kaj por liberigi volojn de la ekstera urina kontrahmuskolo. Kontraŭe al la subtenata reflekso de urinado ĉi tie estas ankaŭ plialtigita kontrakturo de voloj de [[abdomeno|abdomenaj]] muskoloj, kiu kaŭzas kreskon de abdomena premo. Tio plifortigos la reflekson de urinado per plialtigita premo aplikata al la muro de la urinveziko. La ekstarto de la urinado estas kaŭzita per la streĉo de la muro de la urinveziko. Sed eĉ ankaŭ inflamo kiel ekz. bakteria infekto de la urinveziko aŭ uretero aŭ aliaj kondiĉoj povas kaŭzi bezonon urini, eĉ kiam la urinveziko estas preskaŭ malplena. Dum la urinado la muskoloj en la muro de la urinveziko kunpremiĝas elpremante la urinon eksteren en la ureteron. Samtempe la muskoloj de la kontrahmuskolo ĉirkaŭ la uretero liberiĝas, tralasante la urinon eksteren el la korpo. La enurezo okazos, kiam la muskoloj de la urinveziko subite kuntiriĝos aŭ la muskoloj ĉirkaŭ la uretero subite liberiĝos. == Teknikoj de urinado == Pro diferencoj en la finigo ĉe urindukto de [[virino]] kaj [[viro]] ambaŭ [[sekso]]j uzas diversajn teknikojn de urinado. === Urinado de virinoj === [[Dosiero:Human female urination.gif|eta|Urinado de virinoj]] Ĉe virinoj la [[uretro]] malfermiĝas rekte en [[vulvo]]n. Tial la urino eliras proksime de la korpo kaj ties vojo ne estas kontrolata. Pro supraĵa streĉo en la urino estas la plej facila metodo konfidi al [[gravito]], kiu forkondukos la urinon post ties ellasigo. Tio estas facila, se la virino sidas dum la urinado, eĉ kiam kelkaj virinoj elektos kaŭron aŭ antaŭkliniĝon super necesejujo. [[Dosiero:Wiki-pee01.jpg|maldekstre|eta|Urinado de virinoj]] Malmulte konate estas, ke virinoj povas urini eĉ starante. Tio eblas atingi per manipulado de la [[generilo]]j per certa maniero – orientado de la [[pelvo]] en angulon kaj per rapida premo de la fluo de urino eksteren [https://web.archive.org/web/20030604104917/http://restrooms.org/standing.html]. Alternativa metodo estas uzo de helpa ilo [http://www.travelmateinfo.com/page002.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051205045358/http://www.travelmateinfo.com/page002.html |date=2005-12-05 }}. Se virinoj urinas ekstere, ili kaŭras tiel, por ke ili havu ian objekton malantaŭ la dorso kaj vidu antaŭ si eblan danĝeron, viroj kontraŭe ekstere urinas tiamaniere, ke ili urinas ian objekton kaj ebla danĝero povas aperi malantaŭ iliaj dorsoj. Tia objekto povas esti ekz. [[arbo]], [[konstruaĵo]] ks. === Urinado de viroj === [[Dosiero:男性的排尿.gif|eta|Urinado de viroj]] [[Dosiero:Human male urination.gif|eta|Urinado de viroj]] [[Dosiero:Human urination, male (cropped).jpg|eta|Urinado de viroj]] Ĉar [[peniso]] estas fleksa kaj ĝi elstaras antaŭen, la viroj facile kontrolas fluon de la urino. Por viroj estas facile urini starante, kion faras plimulto da ili, sed ankaŭ eblas urini sidante sur necesejujo. === Urinado de bestoj === Multe da [[bestoj]] uzas la urinon kiel flarmarko de sia teritorio, ĉe kelkaj specioj la urino estas uzata al multe da gravaj montroj de ilia socia konduto. Markado de la teritorio estas montro plimulte de [[masklo]]j, kiuj ne urinas en unu fojo, sed sur pluraj kutime limlokoj de sia teritorio, por tia konduto oni uzas terminon markado. == Sociaj faktoroj == === Trejnado je necesejo === [[Infano]]j bezonas kontrolon de la urinado. [[Trejnado]] je [[necesejo]] estas procedo de [[lernado]] limigi la urinadon en socie akceptebla [[tempo]] kaj situacion. Multe da malgrandaj infanoj suferas pro [[litpisado]]. === Necesejo === Estas socie pli akceptebla kaj pli higiena, se plenkreskuloj kaj pli grandaj infanoj urinas en [[necesejo]]j (nomataj WC, necesejo, [[latrino]] ktp.). Publikaj necesejoj estas ofte apartigitaj por virinoj kaj por viroj. == Vidu ankaŭ == * [[Necesejo]] * [[Urina sistemo]] * [[Urino]] * [[Nia Korpo. Anatomio kaj fiziologio de la homo por laikoj]] * [[Fontano (Duchamp)]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Besta fiziologio]] [[Kategorio:Urologio]] 217ubpgz9fbvanb9qv5oi554kspd3l7 0 63419 9384897 8484492 2026-05-27T09:12:57Z Sj1mor 12103 9384897 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:King Arthur and the Knights of the Round Table.jpg|dekstra|eta|250px|La [[Reĝo Arturo]] kaj la kavaliroj de la [[Ronda Tablo]] vidas la [[Sankta gralo|Sanktan Gralon]].15-a jarcenta bildo.]] [[Dosiero:The Parting of Sir Lancelot and Queen Guinevere, by Julia Margaret Cameron.jpg|dekstra|eta|250px|[[Lanceloto]] kaj [[Reĝino Ginevra]] en 19-a jarcenta foto-arto.]] '''Artura legendo''' estas nomo donata al aro de legendoj kiuj rilatas al la kelta kaj legenda historio de la [[Britaj Insuloj]], precipe la rakontoj pri [[Reĝo Arturo]] kaj la kavaliroj de la [[Ronda Tablo]]. == Roluloj == * [[Reĝo Arturo]] * [[Reĝino Ginevra]] * [[Lanceloto]] * [[Feino Morgane]] * [[Feino Viviane]] * [[Merlin (mitologio)|Merlin]] * [[Mordred]] * [[Gawain]] * [[Gaheris]] * [[Gareth]] * [[Agravain]] * [[Morgause]] * [[Reĝo Lot]] * [[Pellinore]] * [[Uther Pendragon]] == Eventoj == * [[Batalo de Camlann]] * Serĉado de la [[Sankta gralo]] == Vidu ankaŭ == * [[Legendo]] * [[Literaturo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.fordham.edu/halsall/basis/nennius-full.html 8-a jarcenta ''Historia Brittonum''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090727195712/http://www.fordham.edu/halsall/basis/nennius-full.html |date=2009-07-27 }} de [[Nennius]] (moderna [[angla]] traduko). * [http://la.wikisource.org/wiki/Historia_Regum_Britanniae 12-a jarcenta "Historio de la reĝoj de Britio"] de [[Geoffrey de Monmouth]] (teksto en la [[latina lingvo]]). * [http://etext.lib.virginia.edu/etcbin/toccer-old?id=LayBruC&tag=public&images=images/modeng&data=/lv1/Archive/mideng-parsed&part=0 13-a jarcenta ''Brut''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030210115554/http://etext.lib.virginia.edu/etcbin/toccer-old?id=LayBruC&tag=public&images=images/modeng&data=/lv1/Archive/mideng-parsed&part=0 |date=2003-02-10 }} de [[Layamon]] (teksto en la [[meza angla lingvo]]). * [http://etext.virginia.edu/toc/modeng/public/Mal1Mor.html 15-a jarcenta ''Le Morte d'Arthur'' Libroj 1-10] [http://etext.virginia.edu/toc/modeng/public/Mal2Mor.html kaj Libroj 10-21] de Sir [[Thomas Malory]] (angla teksto). * [http://www.gutenberg.org/etext/13624 16-a jarcenta "Kronikoj de Anglio, Skotlando, kaj Irlando" de Raphael Holinshed] (angla teksto). {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bretonaj mitologio kaj folkloro]] [[Kategorio:Historio de literaturo]] [[Kategorio:Mezepoka literaturo]] 9tjp13z3xema5fe08qiwjg319apa41i 0 67209 9384635 9362017 2026-05-26T22:03:21Z Γλωσσολαλιά 253200 9384635 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Pollando |pola_nomo=Chorzów |germana_nomo=[[Königshütte]] |genitivo=Chorzowa |blazono=Chorzów herb.svg |flago=POL Chorzów flag.svg |mapo=POL Chorzów map.svg |slogano= |provinco=[[Silezio (provinco de Pollando)]] |distrikto= |distrikto-rajta=Jes |komunumo-speco=Urba |komunumo= |urba_komunumo=Jes |estro-titolo=Prezidanto de urbo |estro=Marek Kopel |retpoŝto=prezydent@chorzow.um.gov.pl |adreso-estraro=ul. Rynek 1 |poŝtkodo-estraro=41-500 |telefono-estraro=(+48 032) 241 12 61 |fakso-estraro=(+48 032) 241 24 59 |poŝto-estraro=urzad@chorzow.um.gov.pl |areo=33.5 |latitudo=50/18 |longitudo=18/57 |zomo=10 |alto= |loĝantaro-dato= {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝantaro= {{WikidataLoĝantaro}} |denso={{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}} |aglomeraĵo=3487000 ([[Katowice]]) |tel_antaŭkodo= (+48) 032 |poŝtkodo=41-500 do 41-516 |aŭtokodo=SH |TERYT= |SIMC= |ĝemelaj_urboj=([[Italio]]) [[Termoli]]<br />([[Hungario]]) [[Ózd]]<br />([[Ĉeĥio]]) [[Zlín]]<br />([[Germanio]]) [[Iserlohn]]<br />([[Francio]]) [[Creil]] |retpaĝaro=http://www.chorzow.um.gov.pl |fondita= |urborajtoj=1868 }} '''Chorzów''', '''Ĥoĵuv''' [[IPA|ˈxɔʒuf]] (prononco: ĥoĵuf) (germane ''Königshütte'') estas urbo en [[Silezia provinco]] en sudokcidenta [[Pollando]]. Ĝi situas je proksimume 7&nbsp;km nordokcidente de [[Katowice]], la du urboj preskaŭ kunkreskis. En {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}.<!-- por vikidatumoj: fine de 2020 estis 106 846. --> * Koordinatoj: {{koordinatoj gm|50|19|N|18|57|E|montru=enteskte}} La komunumo ekzistis jam en [[1136]], poste apartenis al pliaj eŭropaj imperioj. En [[1790]] – inter la unuaj en Silezio – formiĝis al karbonmineja centro. Ĝi ricevis urban rangon en 1864. Post la unua mondmilito okazis ([[20-an de marto]] [[1921]]) baloto, en kiu decidis la loĝantaro resti parto de Germanio. Spite al tio, oni transdonis ĝin la 19-an de junio [[1922]] al Pollando, kaj la urbo ricevis polan tradukon de la urba nomo, ''Królewska Huta''. En [[1934]] alligis al la urbo kvar najbarajn vilaĝojn. Inter [[1939]] kaj [[1945]] apartenis ĝi portempe al Germanio, sed post la dua mondmilito denove la Pollando kaj oni forpelis la germanan loĝantaron. Chorzów apudas la fervojlinion [[Krakovo]]–[[Wroclaw]], tie troviĝas la plej granda industria uzino de Silezio, la Fer- kaj Metalfabriko de Korciuszko, fondita en [[1802]]. Posttagmeze de [[28-a de januaro]] [[2006]] kolapsis komerca halo (eksponejo) proksime al urbolimo de [[Katowice]]. Tiutempe okazis tie eksponado de [[kolombo]]bredistoj kaj partoprenis ĝin ĉ. 1.000 homoj. Mortis min. 60 homoj kaj multaj vundiĝis. (legu ankaŭ [[Bad Reichenhall]]) == Kalendaro de la urba historio == * [[1940]]: En Chorzów eksplodis [[forno de Siemens-Martin]], kion verŝajne kaŭzis [[Pola Rezistomovado|loka rezisto-movado]] == Vidindaĵoj == * [[Silezia Parko]] kun [[Silezia Planetario]] == Urba partnereco == * [[Iserlohn]] (Germanio, ekde [[2004]]) * [[Termoli]] ([[Italio]]) * [[Ózd]] ([[Hungario]]) * [[Zlín]] ([[Ĉeĥio]]) * [[Creil]] ([[Francio]]) * [[Ternopilo]] ([[Ukrainio]]) == Gefiloj de la urbo == * [[Richard Breslau]] (1835), politikisto kaj urboplanisto * Dr. [[Kurt ALDER]], (1902), germana kemiisto, [[Nobel-premio pri kemio]] en la jaro [[1950]] * [[Franz Wachsmann]] aŭ [[Franz Waxman]] (1906), [[dirigento]], [[muzikisto]] kaj [[komponisto]] de la film-muziko, laŭreato de [[Oskar-premio]] * [[Kazimierz Smoleń]], konanto de la temaro pri [[koncentrejo]]j. * [[Hanna Schygulla]] [hana ŝigula] (naskiĝis la 25-an de decembro 1943 en [[Königshütte]], Supra Silezio) estas germana aktorino. == Esperanto == Unua loka Esperanto-grupo fondiĝis en la 5-a de aprilo [[1911]]. Loka grupo de [[GEA]] en januaro [[1913]] okazigis sia jara ĉefkunveno. Malgraŭ la grandaj elspezoj por propagando, la stato de la kaso estas kontentiga. Prezidanto restis [[Max Fleischer]]. La 21-an de februaro kurso por komencantoj estis malfermata, la fondiĝdatrevenon oni festis la 5-an de aprilo en la ĉambrego de „Parkhotel”. [[Rondo Esperantista Chorzów]] aranĝis „Solenan Zamenhofvesperon” la 15-an de decembro [[1934]] je la 15-18 horo en Dom Polski, ul. Wolności 64. La asocio ŝanĝis sian nomon [[1937]] al „[[Pola Asocio Esperantista]]” ([[Polskie Stowarzyszenie Esperantystów]]) kaj samtempe partan ŝanĝon de la statuto. La alinomigon oni faris por plivigligi la Esperanto-movadon en la urbo. La estraro konsistas el jenaj personoj: prezidanto [[Emil Kołodziej]]; vicprezidanto [[Eugeniusz Kędzior]]; sekretario [[Konstanty Czaja]]; anst. sekretario [[Józef Szyma]]; kasisto [[Roman Jerzy Marzec]]; Rev. Komisiono: [[Roman Kornelius]], s-ro Terf. Mathias, f-ino [[Maria Bargiel]]; konsilanto: [[Jan Kocek]]. S-ano Emil Kołodziej festis en oktobro sian 25-jaran Esperanto-jubileon. La grupmembroj transdonis al li memorlibreton. La 9-an de januaro okazis Zamenhofvespero kun danco, partoprenis 70 personoj. En aprilo oni malfermis Esperanto-kurson por komencantoj. == Esperantistoj == * [[Wiktor Ptok]]; == Bibliografio == * J. Kantyka (redaktoro), ''Chorzów. Zarys rozwoju miasta'' (Chorzów. Skizo pri evoluo de la urbo), Śląsk, 1977 * J. Drabina, ''Historia Chorzowa od średniowiecza do 1868 roku'' (Historio de Chorzów de [[mezepoko]] ĝis 1868), Chorzów, 1998 * J. Drabina, ''Historia Chorzowa od 1868 do 1945 roku'' (Historio de Chorzów de 1868 ĝis 1945), Chorzów, 1999 * J. Drabina, ''Historia Chorzowa 1257-2000'' (Historio de Chorzów 1257-2000), Muzeum w Chorzowie, Chorzów 2007, ISBN 978-83-921640-6-7. * Paul Rother, ''Chronik der Stadt Königshütte Oberschlesien'', wyd. Laumann Verlag, Dülmen, 1994, ISBN 3-87466-193-8. == Vidu ankaŭ == * [[Tramtransporto en Chorzów]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.chorzow.um.gov.pl/ oficiala paĝo] (pole, germane, angle) * [http://www.chorzow.eu/spacer Virtuala promeno tra Chorzów] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121222041544/http://www.chorzow.eu/spacer/ |date=2012-12-22 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Silezia provinco]] [[Kategorio:Urboj en Pollando]] ss1wu2o4r6je3ll1fu22k6bdf7try0j 0 72790 9384528 8641952 2026-05-26T17:57:31Z Stefangrotz 91903 ĝermeto 9384528 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Montecalvo Versiggia | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | regiono = {{Italio LOM}} | provinco = {{Italio PV}} | latitudo_gradoj = 44 | latitudo_minutoj = 58 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 9 | longitudo_minutoj = 16 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 68 | koord_Y_en_mapo = 73 | alto = | areo = 11 | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Canevino]], [[Golferenzo]], [[Lirio]], [[Montalto Pavese]], [[Rocca de' Giorgi]], [[Santa Maria della Versa]], [[Volpara]] | nomo_de_loĝantoj = | patrono = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P417}}]] | festo = | mapo = LOM-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Montecalvo Versiggia''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Lombardio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Pavia]] bizgfnqegpfjttbv32pghihe0dxrf7z 0 76612 9384789 8753955 2026-05-27T06:49:58Z Sj1mor 12103 9384789 wikitext text/x-wiki '''Umbertide''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Umbertide | blazono = [[Dosiero:collegiata_umbertide.JPG|300ra]] | regiono = {{Italio UMB}} (2005) | provinco = {{Italio PG}} (2005) | latitudo_gradoj = 43 | latitudo_minutoj = 0 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 12 | longitudo_minutoj = 0 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 134 | koord_Y_en_mapo = 137 | alto = 247 | areo = 200 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 15603 (31-12-04) | denso_de_loĝantoj = 76 (2005) | subdividaĵoj = Badia, Calzolaro, Castelvecchio, Comunaglia, Leoncini, Mita, Molino Vitelli, Montecastelli, Niccone, Pierantonio, Preggio, Spedalicchio (2005) | najbaraj_komunumoj = [[Città di Castello]], [[Cortona]] (AR), [[Gubbio]], [[Lisciano Niccone]], [[Magione]], [[Montone]], [[Passignano sul Trasimeno]], [[Perugia]], [[Pietralunga]] (2005) | poŝtkodo = 06019 (2005) | telefona_kodo = 075 (2005) | ISTAT_kodo = 054056 (2005) | imposta_kodo = D786 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''umbertidesi'' | patrono = [[Madonna della Reggia]] | festo = [[8-a de septembro]] (2005) | retpaĝo = http://www.comune.umbertide.pg.it/ | mapo = UMB-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} == Geografio == Umbertide situas sur [[montetaro]] en meza parto de la lando. == Famuloj == En Umbertide mortis hungardevena [[operkantisto]] [[Lajos Kozma (operkantisto)|Lajos Kozma]]. [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Umbrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Perugia]] jecfnaz97jzlusteknvqu19o70j6nq1 0 80648 9384554 9344022 2026-05-26T18:42:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384554 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Najrobio | devena_nomo = | alia_nomo = {{lang-en|''Nairobi''}} | alia_nomo_noto = | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Nairobi | moto = | kromnomo = ''La Verda Urbo en la Suno'' <ref>{{cite web |last=United Nations Office at Nairobi |title=The "Green City in the Sun" |publisher=unon.org |url=http://www.unon.org/karibukenya/chap2.php?page=1 |access-date=2 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928103803/http://www.unon.org/karibukenya/chap2.php?page=1 |archive-date=28 September 2007 }}</ref><br /> [[:en:Safari Capital of the World|''Safaria Ĉefurbo de la Mondo'']] <ref>{{cite web |last=Serena Hotels |title=About Nairobi, Green City in the Sun |publisher=serenahotels.com |url=http://www.serenahotels.com/kenya/nairobi/areamap.asp |access-date=2 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707161813/http://www.serenahotels.com/kenya/nairobi/areamap.asp |archive-date=7 July 2007 |url-status=dead }}</ref> <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Nairobi Montage A.jpg | dosiero2 = Nairobi Montage.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco= 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Nairobi.svg | blazono = Coat of Arms of Nairobi.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Kenjo | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = Provinco Najrobio | ŝtato_tipo = Provinco (ĝis aŭg. 2010) | regiono = Kantono Urbo Najrobio | regiono_tipo = Kantono (ekde aŭg. 2010) | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = Orient-Afrika Protektorato | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto_faldo = 1 | parto_tipo = Balotejoj | parto = [[Balotejo Makadara|Makadara]] | parto1 = [[Balotejo Kamukunji|Kamukunji]] | parto2 = [[Balotejo Starehe|Starehe]] | parto3 = [[Balotejo Langata|Langata]] | parto4 = [[Balotejo Dagoretti|Dagoretti]] | parto5 = [[Balotejo Westlands|Westlands]] | parto6 = [[Balotejo Kasarani|Kasarani]] | parto7 = [[Balotejo Embakasi|Embakasi]] | rivero = Athi-Galana-Sabaki | rivero1 = [[Najrobia Rivero]] | rivero_tipo = | memorindaĵo = Moskeo Jamia | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo = | montaro = Monto Ngong | montaro_tipo = Monto | konstruaĵo = [[Internacia konferenca centro Kenyatta|Internacia konf. centro]] | konstruaĵo1 = Nacia Asembleo de Kenjo | konstruaĵo2 = Monumento Nyayo | planto = Forsto Karura | planto1 = Parko Uhuru | planto2 = Nacia parko Najrobio | planto_tipo = Naturmemorindaĵoj <!-- *** Situo *** --> | situo = Najrobio | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 1661 | lat_d = 01 | lat_m = 17 | lat_s = 00 | lat_NS = S | long_d = 36 | long_m = 49 | long_s = 00 | long_EW = E | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 696.0 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 3138295 | loĝantaro_dato = 2009 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1899 | establita_tipo = Fondo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Orientafrika tempo|OAT]] | utc_offset =+3 | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = 020 | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = Kibera | libera_tipo = Ladurbo | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Afriko | mapo_lokumilo = Afriko | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Kenjo | mapo1_lokumilo = Kenjo | mapo2 = Nairobi simplemap.png | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Mapo de Najrobio | mapo2_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.nairobicity.go.ke www.nairobicity.go.ke] | commons = Nairobi <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center|frame-width=260}} }} '''Najrobio'''<ref>[[Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]: [http://vortaro.net/#Najrobio Najrobio] ({{eo}})</ref><ref>[https://www.monato.be/2013/010911.php mencio de "Najrobio" en la revuo ''Monato'', kiel ekzempla mencio en e-lingvaj gazetoj] ({{eo}})</ref> aŭ '''Najrobo'''<ref>[https://bertilow.com/lanlin/afriko.html#KE listo "Landoj kaj lingvoj de la mondo"] de [[Bertil Wennergren]] ({{eo}})</ref><ref>Ludmila Jirous̆kova, Bohumil Stehlik: "[[Poŝatlaso de la mondo]]" (Prago, 1971), mapo 29 ({{eo}})</ref> ({{lang-sw|Nairobi}} {{IFA|[nairoɓi]}}, {{lang-en|Nairobi}} {{IFA|[naɪˈɹoʊbi]}}) estas la [[ĉefurbo]] kaj plej granda urbo de [[Kenjo]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Laŭ la censo de 2009, en la sama areo loĝis 3&thinsp;138&thinsp;295 da loĝantoj.<ref>{{Cite web|publisher=Kenya Central Bureau of Statistics|url=http://www.cbs.go.ke/sectoral/population/census1999.html|title=Population distribution by province/district and sex: 1979-199 censuses|accessdate=2009-03-20|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-10-01|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090314132905/http://www.cbs.go.ke/sectoral/population/census1999.html|arkivdato=2009-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090314132905/http://www.cbs.go.ke/sectoral/population/census1999.html|archivedate=2009-03-14}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.cbs.go.ke/sectoral/population/census1999.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090314132905/http://www.cbs.go.ke/sectoral/population/census1999.html |arkivdato=2009-03-14 }}</ref> Najrobio estas la plej loĝata urbo en [[Orienta Afriko]],<ref name="currentpop">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ke.html |title=The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=2014-05-06 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200831033452/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ke.html |arkivdato=2020-08-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200831033452/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ke.html |archivedate=2020-08-31 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ke.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200831033452/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ke.html |arkivdato=2020-08-31 }}</ref> kaj sume ĝi estas la 14a plej loĝata urbo en Afriko, inkludante la loĝantaron de ĉeurboj. Ĝi ekde administra reorganizado de aŭgusto 2010 kun la ĉirkaŭo formas la kantonon Urbo Najrobio ({{lang-en|Nairobi City County}}). La nomo de la urbo deriviĝas de ''Engare Njarobje'', kiu en la [[masaja lingvo]] signifas "malvarma rivero" aŭ "malvarma akvo"; tiu nomo utilas ankaŭ por la [[Najrobia Rivero]], kiu siavice donas la nomon al la ĉefurbo. La urbo situas ĉe [[rivero]] Atjo. La urbo estas populare konata kiel "Verda Urbo en la Suno" kaj estas ĉirkaŭata de kelkaj etendaj vilaĝaj ĉeurboj.<ref>{{cite web |last=Pulse Africa |title=Not to be Missed: Nairobi 'Green City in the Sun' |publisher=pulseafrica.com |date= |url=http://www.pulseafrica.com/Highlights_1110000000_1_Nairobi+Green+City+In+The+Sun.htm |accessdate=2007-06-14 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070428205948/http://www.pulseafrica.com/Highlights_1110000000_1_Nairobi%2BGreen%2BCity%2BIn%2BThe%2BSun.htm |arkivdato=2007-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070428205948/http://www.pulseafrica.com/Highlights_1110000000_1_Nairobi%2BGreen%2BCity%2BIn%2BThe%2BSun.htm |archivedate=2007-04-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pulseafrica.com/Highlights_1110000000_1_Nairobi%2BGreen%2BCity%2BIn%2BThe%2BSun.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070428205948/http://www.pulseafrica.com/Highlights_1110000000_1_Nairobi%2BGreen%2BCity%2BIn%2BThe%2BSun.htm |arkivdato=2007-04-28 }}</ref> Najrobio estas nune unu el plej elstaraj urboj en Afriko, kaj politike kaj finance.<ref>Bauck.com "[http://www.bauck.com/nairobi-green-city-sun/ City Guide to Nairobi - The Green City in the Sun]". Konsultita 2007-06-17</ref> Hejmas por miloj da kenjaj negocoj kaj ĉirkaŭ 100 grandaj internaciaj kompanioj kaj organizoj, kiaj la [[Mediprogramo de Unuiĝintaj Nacioj]] (MUN aŭ UNEP) kaj la ĉefa kunordigejo kaj sidejo por UN en Afriko kaj Mezoriento, la Oficejo de [[Unuiĝintaj Nacioj]] en Najrobio (UNON), kaj tiele Najrobio estas jam establita loko por negocado kaj kulturo. La Najrobia Borso (NSE) estas unu el plej grandaj en Afriko kaj la dua plej antikva en la kontinento. Ĝi estas la kvara plej granda borso en Afriko laŭ terminoj de komerca volumo, kapabla fari 10 milionoj da operacoj ĉiutage.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.millenniumit.com/esp/news_7.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081203180449/http://www.millenniumit.com/esp/news_7.php |arkivdato=2008-12-03 }}</ref> == Geografio, situo, klimato == [[Dosiero:Carte Nairobi.png|maldekstre|eta|Urba mapo]] [[Dosiero:Nairobi.jpg|eta|Parko apud la urbocentro]] [[Dosiero:Jamia Mosque.JPG|eta|200px|maldekstra|Moskeo Jamia en Najrobio]] [[Dosiero:Nyayo Memorial.JPG|eta|200px|maldekstra|Monumento Nyayo, Centra Parko, Najrobio]] [[Dosiero:A lone giraffe in Nairobi National Park.jpg|eta|200px|maldekstra|Ĝirafo en Nacia parko Najrobio]] La urbo estas situanta ĉe {{Koord|1|17|S|36|49|E|display=inline|name=Nairobi, Kenya}} kaj okupas 696&nbsp;km². Najrobio estas situanta inter la urboj [[Kampala]] kaj [[Mombasa]]. Ĉar Najrobio estas apuda al la orienta bordo de la [[Granda Rifto|Kenja Rifta Valo]], foje okazas malgrandaj tertremoj. La montetoj Ngong, situantaj okcidente de la urbo, estas la plej elstara geografia karaktero de la Najrobia areo. La [[Monto Kenja]] estas situanta norde de Najrobio, kaj la monto [[Kilimanĝaro]] estas al sudoriento. Ambaŭ montoj estas videblaj el Najrobio dum helaj tagoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.perceptivetravel.com/issues/0506/hein.htm|titolo=Nairobi by Degrees|alirdato=2007-06-14|familia nomo=Perceptive Travel|eldoninto=perceptivetravel.com}}</ref> Najrobio situas tre proksime al la [[ekvatoro]], tamen pro sia konsiderinda alto ĝi havas ne vere [[tropikoj|tropikan]], sed preskaŭ subtropikan klimaton. La meza jara temperaturo estas ĉ. {{GdC|19,5}}, la meza jara kvanto de [[precipitaĵo]]j estas 889&nbsp;mm. La [[Najrobia Rivero]] kaj ties [[alfluanto]]j trapasas tra la Najrobia Kantono. La [[Nobel-premio|Nobel-premiito]] [[Wangari Maathai]] multe luktis por savi la indiĝena Arbaron Karura en norda Najrobio kiu estis sub minaco esti anstataŭata per loĝejaroj kaj aliaj infrastrukturoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nationaudio.com/News/EastAfrican/0211/Opinion/Opinion3.html|titolo=Karura: Are We Missing the Trees for the Forest?|alirdato=2007-06-14|familia nomo=The East African|dato=2-a de novembro 1998|eldoninto=nationmedia.com|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070927014609/http://www.nationaudio.com/News/EastAfrican/0211/Opinion/Opinion3.html|arkivdato=2007-09-27}}</ref> La okcidentaj ĉeurboj de Najrobio etendas la tutan vojon el la Kenyatta Nacia Hospitalo suden al la sidejo de UN ĉe la ĉeurbo Gigiri norde, je distanco de ĉirkaŭ 20&nbsp;km. La urbo estas centritaj ĉe la ''City Square'' (urba placo), kiu situantas ĉe la Centra Negoca Distrikto. La Kenja Parlamento, la Katolika Katedralo, urbodomo kaj juĝejoj, kaj la Kenyatta Internacia Konferencejo estas ĉirkaŭ la placo. Najrobio estas dividata en serio de distriktoj, kiuj estas la jenaj Makadara, Kamukunji, Starehe, Langata, Dagoretti, Okcidentaj Teroj, Kasarani, kaj Embakasi.<ref>{{Cite web|last=Nairobi City Council|title=Councillors, Wards & Constituencies|publisher=nairobicity.org|date=|url=http://www.nairobicity.org/departments/councillors.asp?search=%25&page=1|accessdate=2007-06-20|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-10-01|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070327052635/http://www.nairobicity.org/departments/councillors.asp?search=%25&page=1|arkivdato=2007-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070327052635/http://www.nairobicity.org/departments/councillors.asp?search=%25&page=1|archivedate=2007-03-27}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nairobicity.org/departments/councillors.asp?search=%25&page=1 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070327052635/http://www.nairobicity.org/departments/councillors.asp?search=%25&page=1 |arkivdato=2007-03-27 }}</ref> La ĉefaj administraj dividoj de Najrobio estas Centra, Dagoretti, Embakasi, Kasarani, Kibera, Makadara, Pumwani, kaj Okcidentaj Teroj. Plej el la merkataj ĉeurboj estas situantaj ĉe okcidento kaj nord-centro de Najrobio, kie plej eŭropaj setlantoj loĝis dum la kolonia epoko.<ref>{{Cite web|last=Nairobi City Council|title=Living in Nairobi|publisher=nairobicity.org|date=|url=http://www.nairobicity.org/articles/default.asp?search=living|accessdate=2007-06-20|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-10-01|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070319092940/http://www.nairobicity.org/articles/default.asp?search=living|arkivdato=2007-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070319092940/http://www.nairobicity.org/articles/default.asp?search=living|archivedate=2007-03-19}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nairobicity.org/articles/default.asp?search=living |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070319092940/http://www.nairobicity.org/articles/default.asp?search=living |arkivdato=2007-03-19 }}</ref> Tiuj estas Karen, Langata, Lavington, Gigiri, Muthaiga, Brookside, Spring Valley, Loresho, Kilimani, Kileleshwa, Hurlingham, Runda, Kitisuru, Nyari, Kyuna, Lower Kabete, Okcidentaj Teroj kaj Highridge, kvankam Kangemi, Kawangware, kaj Dagoretti estas pli malriĉaj areoj ol tiuj kreskantaj ĉeurboj. == Historio == Najrobio estis fondita de [[Britio|britoj]] fine de la [[1890-aj jaroj]] por loĝigi [[fervojo|fervojajn]] laboristojn de la linio inter [[Mombasa]] kaj [[Ugando]]. Inter [[1899]] kaj [[1905]] ĝi estis provinca ĉefurbo de la brita administrantaro. En 1905 ĝi iĝis ĉefurbo de la brita "[[protektorato]] Orienta Afriko", kiu de [[1920]] portis la nomon "kolonio Kenjo". De [[1963]] ĝi estas ĉefurbo de la sendependa ŝtato Kenjo. === Post sendependeco === [[Dosiero:COLLECTIE TROPENMUSEUM Zicht op Nairobi met op de voorgrond het stadspark met tribune TMnr 20014416.jpg|eta|maldekstre|250px|Najrobio en 1973. Fone kaj dekstre la Kenjatta Internacia Kunvenejo KICC.]] Najrobio restis ĉefurbo de Kenjo post la sendependigo, kaj ĝia kontinue rapida kresko metis premon al la infrastrukturo de la urbo. Ofte okazis [[Akvomalabundo|senliverigon de akvo]] kaj de elektro. La 11an de Septembro [[1973]], la [[Kenjatta Internacia Kunvenejo]] KICC estis malfermita al la publiko. La 28-etaĝa konstruaĵo tiam estis desegnita de la norvega arkitekto Karl Henrik Nøstvik kaj de la kenjana David Mutiso. Ĝi estas la nura konstruaĵo en la urbo kiu havas havenon por helikopteroj kiu estas malferma al la publiko. El la konstruaĵoj konstruitaj en la 1970-aj jaroj, la KICC estis la plej ekologie amikema kaj kun plej medikonscia strukturo; ties ĉefa kadro estis konstruita el surloke disponeblaj materialoj, nome gruzo, sablo, cemento kaj ligno, kaj ĝi havis grandajn malfermajn spacojn kiuj ebligis naturan aerumadon kaj naturan lumon. Kuboj formis la ĉefan kunsidejon, la turo konsistis el cilindro komponita de kelkaj kuboj, kaj la amfiteatro kaj la haveno por helikopteroj similis al konusoj. La turo estis konstruita ĉirkaŭ betona kerno kaj ĝi ne havis murojn sed vitrajn fenestrojn, kiu ebligas maksimumom de natura lumo. Ĝi havis la plej grandajn halojn en orienta kaj centra Afriko.<ref>[http://kicc.co.ke/about/ourhistory "Our History"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190513083354/http://kicc.co.ke/about/ourhistory |date=2019-05-13 }}, The Kenyatta International Convention Centre.</ref> Kelkajn jarojn antaŭe, nome en 1972, la [[Monda Banko]] aprobis financon por plua ekspansio de la tiama Najrobia Flughaveno (nune [[Jomo Kenyatta Internacia Flughaveno]]), inkludante novan terminalon por internaciaj kaj naciaj pasaĝeroj, la unuan terminalon por kargo, novajn taksivojojn, aŭtoparkejojn, internajn ŝoseojn, policajn kaj fajrestingistajn staciojn, Ŝtatan [[Pavilono]]n, alterigejan kaj ŝosean lumsistemojn, sistemojn por fajrestingado kaj liverado de akvo, elektro, telekomunikado kaj akvoforigado, duoblan alirejon por pasaĝeroj, sekurecon, drenadon kaj ĉefe konstruadon de la ĉefa ŝosea alirejo al la flughaveno (Airport South Road, Flughavena Suda Vojo). La totala kosto de la projekto estis pli ol 29 milionoj da usonaj dolaroj (111.8 milionoj en dolaroj de 2013).<ref name="nairobiairport">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.worldbank.org/projects/P001235/nairobi-airport-project?lang=en|titolo=Nairobi Airport Project|alirdato=7a de Aŭgusto 2013|eldoninto=The World Bank|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140317022637/http://www.worldbank.org/projects/P001235/nairobi-airport-project?lang=en|arkivdato=2014-03-17}}</ref> La 14an de Marto 1978, la konstruado de la terminala konstruaĵo estis finkompletigita ĉe la alia flanko de la nura ŝoseo de la flughaveno kaj inaŭgurita de la Prezidento [[Jomo Kenyatta]] malpli ol kvin monatojn antaŭ lia morto. La flughaveno estis renomita Jomo Kenyatta Internacia Flughaveno memore de la unua kenja prezidento. La Usona Ambasadejo, tiam en la urbocentro de Najrobio, estis bombita en Aŭgusto 1998 fare de [[Alkaido]] kaj la Egiptia Islama Ĝihado, kiel unu el serio de atakoj al usonaj ambasadejoj. Ĝi estas nun la loko de memorparko. === 21-a jarcento === [[Dosiero:Nairobi Skyline from BBC Studios.jpg|eta|250px|Najrobio kun Turoj Fedha, Konstruaĵo ICEA, Najrobia Safariklubo kaj Turoj de Datreveno.]] [[Dosiero:Buildings along Woodvale Grove.jpg|eta|250px|maldekstre|Woodvale Grove, Westlands.]] La 9an de Novembro 2012, Prezidento [[Mwai Kibaki]] inaŭguris la Thika Superaŭtovojo KES kiu kostis 31 mil milionoj da dolaroj. Tiu mega-projekto de Kenjo startis en 2009 kaj finiĝis en 2011. Ĝi konsistis en etendo de la kvarvoja aŭtoŝoseo ĝis okvoja, konstruante subterajn trapasejojn, havigante interŝanĝejojn ĉe la trafikcirkloj, starigante superpasejojn kaj konstruante subterajn trapasejojn por eviti trafikkongeston. La 50.4-kilometra ŝoseo estis konstruita en tri fazoj: Uhuru Aŭtoŝoseo ĝis Muthaiga Trafikcirklo; Muthaiga Trafikcirklo ĝis Kenyatta Universitato kaj Kenyatta Universitato ĝis Thika.<ref>[http://www.nation.co.ke/news/Kibaki-to-officially-open-Sh30bn-Thika-superhighway/1056-1612572-eg30pcz/index.html "Kibaki to officially open Sh30bn Thika superhighway"], ''The Nation'', 5a de Novembro 2012.</ref> La 31an de Majo 2017, la tiama prezidento [[Uhuru Kenyatta]] inaŭguris la Normolarĝan Fervojon (''Standard Gauge Railway'') kiu iras el Najrobio ĝis [[Mombasa]] kaj reen. Ĝi estis dekomence konstruita de ĉina firmao per ĉirkaŭ 90% el la totala financo el Ĉinio kaj ĉirkaŭ 10% el la registaro de Kenjo. Ankaŭ dua fazo estis konstruita kiu ligas [[Najvaŝo]]n al ekzistanta vojo kaj ankaŭ al la landlimo kun [[Ugando]]. La 11an de Aŭgusto 2020, la prezidanto de la Najrobia Kantonasembleo nome Beatrice Elachi rezignis.<ref name="1R">{{Cite web|date=11a de Aŭgusto 2020 | url=https://www.businessdailyafrica.com/news/counties/Nairobi-County-Speaker-Beatrice-Elachi-resigns/4003142-5607116-1413rf2/index.html |title=Nairobi County Speaker Beatrice Elachi resigns |newspaper=[[Business Daily Africa]] |author=Bonface Otieno |access-date=22a de Decembro 2020 |location=Nairobi}}</ref> La 21a de Decembro 2020, ĵus elektita<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.theafricareport.com/56119/is-former-nairobi-governor-mike-sonkos-career-finished-now-he-has-been-impeached/|titolo=Kenya: Can former Nairobi governor Mike Sonko make a comeback?|alirdato=22a de Decembro 2020|familia nomo=Kiruga|persona nomo=Morris|dato=22a de Decembro 2020|eldoninto=The Africa Report}}</ref> la prezidanto de la Najrobia Kantonasembleo nome Benson Mutura ĵuris sian postenon por agadi kiel Najrobia Guberniestro kvar tagojn post la antaŭa Najrobia Guberniestro nome Mike Sonko estis procesita kaj elpostenigita.<ref name=nodeputy>{{cite news|url=https://nairobinews.nation.co.ke/news/assembly-speaker-benson-mutura-sworn-in-as-acting-nairobi-governor|title=Assembly Speaker Benson Mutura sworn in as Acting Nairobi Governor – VIDEO|first=Collins|last=Omulo|publisher=Nairobi News|date=21a de Decembro, 2020|access-date=22a de Decembro, 2020|archive-date=21a de Decembro 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201221093039/https://nairobinews.nation.co.ke/news/assembly-speaker-benson-mutura-sworn-in-as-acting-nairobi-governor|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201221093039/https://nairobinews.nation.co.ke/news/assembly-speaker-benson-mutura-sworn-in-as-acting-nairobi-governor |date=2020-12-21 }}</ref> En la momento de la ĵuro de Mutura kiel funkcianta Najrobia Guberniestro, kies postenon li tenos dum almenaŭ 60 tagoj, Najrobio ankaŭ ne havis Deputita Guberniestron.<ref name=nodeputy /> == Vidindaĵoj == == Servoj == La [[Universitato de Najrobio]] (svahile ''Chuo Kikuu cha Nairobi''; angle ''University of Nairobi''; mallongigite '''uonbi''' aŭ '''UoN''') estas kolegia esplora universitato bazita en Najrobio. Ĝi estas la plej granda universitato en Kenjo. La [[Universitato Strathmore]] (angle ''Strathmore University'') estas nacie-aprobita privata universitato bazita en la Madaraka distrikto de Najrobio, Kenjo. Ĝia fondo devenas de 1961, kiel la unua multrasa, multreligia kolegio prepariĝanta por A-niveloj (t.e. la lasta jaro en la eduka sistemo en Britio kaj la anglalingva mondo) kaj ofertanta sciencaj kaj artaj temoj. Ĝi havas 5000 studentojn. ===Aliaj servoj=== * [[Internacia Centro de Insekta Fiziologio kaj Ekologio]] === Amaskomunikiloj === * Ĵurnalo ''[[Daily Nation]]'' == Loĝantaro == La loĝantaro de la urbo kreskis per naskoj, sed precipe per almigrado kaj per pligrandigo de la teritorio. Jenaj tabeloj montras la oficialajn nombrojn. [[Dosiero:Dandora 3.jpg|eta|Rubejo de Dandora - la plej granda rubejo en [[Orienta Afriko]].]] {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="5" | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;" | Jaro ! style="background:#efefef;" | Loĝantoj |- | [[1906]] || align="right" | 11&thinsp;500 |- | [[1911]] || align="right" | 14&thinsp;000 |- | [[1921]] || align="right" | 24&thinsp;300 |- | [[1926]] || align="right" | 29&thinsp;900 |- | [[1929]] || align="right" | 32&thinsp;900 |- | [[1931]] || align="right" | 47&thinsp;800 |- | [[1939]] || align="right" | 61&thinsp;300 |- | [[1944]] || align="right" | 108&thinsp;900 |- | [[1948]] || align="right" | 119&thinsp;000 |- | [[1955]] || align="right" | 186&thinsp;000 |- | [[1957]] || align="right" | 221&thinsp;700 |} | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;" | Jaro ! style="background:#efefef;" | Loĝantoj |- | [[1960]] || align="right" | 251&thinsp;000 |- | [[1962]] || align="right" | 266&thinsp;800 |- | [[1965]] || align="right" | 380&thinsp;000 |- | [[1969]] || align="right" | 509&thinsp;300 |- | [[1979]] || align="right" | 827&thinsp;775 |- | [[1989]] || align="right" | 1&thinsp;324&thinsp;570 |- | [[1995]] || align="right" | 1&thinsp;810&thinsp;000 |- | [[1999]] || align="right" | 2&thinsp;143&thinsp;254 |- | [[2005]] || align="right" | 2&thinsp;750&thinsp;561 |- | [[2009]] || align="right" | 3&thinsp;138&thinsp;369 |- | [[2019]] || align="right" | 4&thinsp;397&thinsp;073 |} |} Najrobio spertis unu el la plej altaj kreskindicoj inter urboj de Afriko. Ekde ties fondo en 1899, Najrobio kreskiĝis ĝis iĝis la dua plej granda urbo en la mondoregiono de la Afrikaj Grandaj Lagoj, spite esti unu el plej novaj urboj en la regiono. La kreskindico de Najrobio estas de 4.1% jare.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kenya/|titolo=The World Factbook|alirdato=28a de Marto 2011|eldoninto=Cia.gov|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230309165257/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kenya/|arkivdato=2023-03-09}}</ref> Oni ĉirkaŭkalkulis, ke la loĝantaro de Najrobio atingos 5 milionojn en 2025.<ref>{{Cite news |url=http://www.eastandard.net/archives/cl/print/news.php?articleid=26125 |title=Build cities to contain population explosion |last=Oronje |first=Rose |date=27a de Julio, 2005 |work=The Standard |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927174509/http://www.eastandard.net/archives/cl/print/news.php?articleid=26125 |archive-date=27a de Septembro 2007}}</ref> Tiu informo rimarkinde kongruas (r^2 = 0.9994) kun logistika kurbo de t(0) = 1900, P(0)=8500, r = 0.059 kaj K = 8,000,000. Tio sugestas kreskindicon de 2011 de 3.5% (la ĉirkaŭkalkulo fare de CIA de 4.5% estus estinta prava en 2005). Laŭ tiu kurbo, la loĝantaro de la urbo estus sub 4 milionoj en 2015, kaj atingos 5 milionojn en 2025. Pro tiu alta kreskindico, okazigita kaj de alurba migrado kaj de altaj naskindicoj, la ekonomio devas ankoraŭ ĝisdatiĝi. Sendungado estas ĉirkaŭkalkulita je 40% ene de la urbo, ĉefe en la alt-densaj, malriĉaj areoj de la urbo, kio povas fari ilin aspekti eĉ pli densaj ol la riĉaj kvartaloj.<ref>{{Cite journal|last1=Oyugi|first1=Maurice Onyango|last2=K’Akumu|first2=Owiti A.|title=Land use management challenges for the city of Nairobi|journal=Urban Forum|language=en|volume=18|issue=1|pages=94–113|doi=10.1007/BF02681232|issn=1015-3802|year=2007|s2cid=154635614}}</ref> == Ekonomio == [[Dosiero:Nairobi economic capital of africa.jpg|eta|maldekstra|Najrobio estas grava financa ĉefurbo de Afriko, kaj unu el la plej modernaj urboj en Afriko.]] [[Dosiero:I&M Bank Tower.jpg|eta|Sidejo de Banko I&M en Najrobio.]] Najrobio estas hejmo de la Najrobia Borso (''Nairobi Securities Exchange'', NSE), unu el plej grandaj [[borso]]j de Afriko. La NSE estis oficiale agnoskita kiel transmara borso fare de la Londona Borso (''[[London Stock Exchange]]'') en 1953. La Najrobia Borso estas la kvara plej granda de Afriko laŭ kriterioj de komercaj volumoj, kaj kvina plej granda de Afriko laŭ kriterioj de Merkata Kapitaligo en la procento de MEP.<ref>{{cite web |last=Millennium IT |title=Live Trading commences at Nairobi Securities Exchange |publisher=millenniumit.com |url=http://www.millenniumit.com/esp/news_7.php |access-date=28a de Junio 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061103152926/http://www.millenniumit.com/esp/news_7.php |archive-date=3a de Novembro 2006 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081203180449/http://www.millenniumit.com/esp/news_7.php |date=2008-12-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.millenniumit.com/esp/news_7.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081203180449/http://www.millenniumit.com/esp/news_7.php |arkivdato=2008-12-03 }}</ref> Najrobio estas la mondoregiona sidejo de kelkaj internaciaj kompanioj kaj organizaĵoj. En 2007, [[General Electric]], Young & Rubicam, [[Google]], [[Coca-Cola]], [[IBM|IBM Services]], kaj [[Cisco Systems]] relokigis siajn afrikajn sidejojn en la urbo.<ref>{{cite web |last=Business Daily |title=General Electric moves Africa's hub to Nairobi |publisher=bdafrica.com |url=http://www.bdafrica.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1291&Itemid=4744 |access-date=18a de Junio 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928151239/http://www.bdafrica.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1291&Itemid=4744 |archive-date=28a de Septembro 2007 }}</ref><ref>{{cite web |last=Press Media Wire |title=Cisco Inaugurates East African Headquarters in Nairobi |publisher=pressmediawire.com |url=http://www.pressmediawire.com/article.cfm?articleID=4153 |access-date=20a de Julio 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111164429/http://www.pressmediawire.com/article.cfm?articleID=4153 |archive-date=11a de Januaro 2009 }}</ref> La Oficejo de [[Unuiĝintaj Nacioj]] en Najrobio gastigas la sidejojn de la [[Mediprogramo de Unuiĝintaj Nacioj|UN Mediprogramo]] kaj de la UN-Loĝigprogramo. Kelkaj el plej grandaj kompanioj de Afriko havas sidejojn en Najrobio. Safaricom, entrepreno pri [[poŝtelefono]]j kaj [[komunikado]], nome la plej granda kompanio en Kenjo laŭ havaĵoj kaj profitgajno, havas sidejon en Najrobio; ankaŭ KenGen, kiu estas la plej granda merkato en Afriko ekster [[Sudafriko]],<ref>{{cite web |title=KenGen Heads Index of Africa's Top 40 Stocks |publisher=nationmedia.com |url=http://www.nationmedia.com/dailynation/nmgcontententry.asp?category_id=3&newsid=82743 |access-date=15a de Oktobro 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930015707/http://www.nationmedia.com/dailynation/nmgcontententry.asp?category_id=3&newsid=82743 |archive-date=30a de Septembro 2007 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930015707/http://www.nationmedia.com/dailynation/nmgcontententry.asp?category_id=3&newsid=82743 |date=2007-09-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nationmedia.com/dailynation/nmgcontententry.asp?category_id=3&newsid=82743 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-07-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930015707/http://www.nationmedia.com/dailynation/nmgcontententry.asp?category_id=3&newsid=82743 |arkivdato=2007-09-30 }}</ref> havas sidejon en la urbo. [[Kenya Airways]], la kvara plej granda flugentrepeno de Afriko, uzas la instalaĵojn de la [[Jomo Kenyatta International Airport]] kiel kerno. Najrobio aliris al la "FinTech" fenomeno kiu okazas ĉie tra la tuta mondo. Ĝi rezultis en la kreado de kelkaj teknologiaj firmaoj kiel Craft Silicon,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=117347963|titolo=Craft Silicon Ltd.: Private Company Information – Bloomberg|alirdato=15a de Oktobro 2016|eldoninto=bloomberg.com}}</ref> ''Kangai Technologies'',<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.businesslist.co.ke/company/144443/kangai-technologies|titolo=KANGAI technologies (Nairobi, Kenya)|alirdato=31a de Majo 2017|eldoninto=businesslist.co.ke}}</ref> kaj Jambo Pay<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.forbes.com/sites/mfonobongnsehe/2015/04/14/the-31-year-old-entrepreneur-who-is-challenging-paypal-in-kenya/#38643f6c4dc2|titolo=The 31 Year-Old Entrepreneur Who Is Challenging PayPal in Kenya|alirdato=14a de Aprilo 2015|verko=forbes.com}}</ref> kiuj estis en la avangardo de la altnivela teknologio,<ref>{{Cite web|title=SaccoTek – Your Personal Sacco Manager |publisher=saccotek.co.ke |url=https://www.startupranking.com/saccotek |access-date=31a de Majo 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170707102141/http://www.startupranking.com/saccotek|url-status=dead |archive-date=2017-07-07}}</ref> la plinovigo kaj la nubbazitaj komputservoj. Iliaj produktoj estas amplekse uzataj kaj havas konsiderindajn merkatajn hegemoniojn kaj ene de Kenjo kaj eksterlande.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.businessdailyafrica.com/corporate/539550-3950398-7jd8wiz/index.html|titolo=Craft Silicon revenue hits Sh5bn on pay platform use – Business Daily|alirdato=31a de Majo 2017|eldoninto=businessdailyafrica.com}}</ref> Varoj fabrikitaj en Najrobio estas teksaĵoj, vestaĵoj, konstrumaterialoj, procezitaj manĝaĵoj, trinkaĵoj kaj cigaredoj.<ref>{{Cite web|title=Nairobi, Kenya - Image of the Week - Earth Watching|url=https://earth.esa.int/web/earth-watching/image-of-the-week/content/-/article/nairobi-kenya|website=earth.esa.int|access-date=2020-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kenya, Nairobi Cost of Living April 2010|url=https://internationalcostofliving.com/2010/06/15/kenya-nairobi-cost-of-living-april-2010/|last=Xpatulator|date=2010-06-15|website=Expatriate International Cost of Living|language=en|access-date=2020-05-25}}</ref> Kelkaj eksterlandaj kompanioj havas fabrikojn en kaj ĉe la urbo. Inter tiuj menciindas [[Goodyear Tire and Rubber Company|Goodyear]], [[General Motors]], [[Toyota Motors]], kaj [[Coca-Cola]]. Najrobio havas grandaj [[Turismo|turisman ekonomian sektoron]], kaj kiel turisma celo kaj kiel kerno por la transportado de turistoj nkaj en la lando kaj eksterlande.<ref>{{Cite web|date=2017-05-21|title=Kenya tackles multi-modal upgrades to remain East Africa's transit hub|url=https://oxfordbusinessgroup.com/overview/along-ride-multi-modal-upgrades-are-works-maintain-country%E2%80%99s-position-east-africa%E2%80%99s-transit-hub|access-date=2021-04-26|website=Oxford Business Group|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210426081314/https://oxfordbusinessgroup.com/overview/along-ride-multi-modal-upgrades-are-works-maintain-country%E2%80%99s-position-east-africa%E2%80%99s-transit-hub|archivedate=2021-04-26}} {{Citaĵo el la reto |url=https://oxfordbusinessgroup.com/overview/along-ride-multi-modal-upgrades-are-works-maintain-country%E2%80%99s-position-east-africa%E2%80%99s-transit-hub |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-07-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210426081314/https://oxfordbusinessgroup.com/overview/along-ride-multi-modal-upgrades-are-works-maintain-country%E2%80%99s-position-east-africa%E2%80%99s-transit-hub |arkivdato=2021-04-26 }}</ref> === Centra negocdistrikto kaj konturo === {{Larĝa bildo|Kenyatta Avenue Panorama.jpg|800px|align-cap=center|Panoramo de Kenyatta Avenue, ĉefa strato de la CND de Najrobio}} Najrobio kreskiĝis ĉirkaŭ sia centra negocdistrikto (CND). Tu havas ortangulan formon, ĉirkaŭ la Aŭtoŝoseo Uhuru, Avenuo Haille Selassie kaj Avenuo Moi, kaj Universitata Aŭtoŝoseo. Ĝi enhavas multajn el la plej gravaj konstruaĵoj de Najrobio, kiel la Urbodomo kaj la Parlamentejo. Ankaŭ la urba placo estas ene de tiu perimetro. Plej el la nuboskrapuloj en tiu regiono estas la sidejoj de negocoj kaj korporacioj, kiel la I&M kaj la [[Kenjatta Internacia Kunvenejo]]. La atako al la usona ambasadejo en 1998 okazis en tiu distrikto, kio rezultis en la konstruado de nova ambasadejo en ĉeurbo. En 2011, la urbo estis konsiderata hejmo de ĉirkaŭ 4 milionoj da loĝantoj. Granda plibeliga projekto okazis ĉe la Centra Negoca Distrikto, dum la urbo prepariĝis kiel gastiganto de la Pintokunveno de 2006 de Afrikaj Urboj. Ikonaj konstruaĵoj kiel la [[Kenjatta Internacia Kunvenejo]] pliboniĝis per purigado kaj refarbado de siaj eksteraĵoj.<ref>{{cite web |last=Nairobi City Council |title=The Beautification of Nairobi City Project |publisher=nairobicity.org |url=http://www.nairobicity.org/projects/projects_full_story.asp?search=beautif |access-date=28a de Junio 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070127180059/http://www.nairobicity.org/projects/projects_full_story.asp?search=beautif |archive-date=27a de Januaro 2007 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070127180059/http://www.nairobicity.org/projects/projects_full_story.asp?search=beautif |date=2007-01-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nairobicity.org/projects/projects_full_story.asp?search=beautif |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-07-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070127180059/http://www.nairobicity.org/projects/projects_full_story.asp?search=beautif |arkivdato=2007-01-27 }}</ref> La urbocentra areo aŭ centra negoca distrikto de Najrobio estas limigita sudokcidente de la [[Parko Uhuru]] kaj de la Centra Parko. La fervojo de [[Mombasa]] ĝis [[Kampala]] iras sudoriente de la distrikto. === Upper Hill === [[Dosiero:Section of Upper Hill in 2018.jpg|eta|maldekstra|Prisma Turo en Upper Hill.]] Du areoj ekster la Centra Negoca Distrikto kiuj estas vidante kreskon en kompanioj kaj oficeja spaco estas Upper Hill (Supra Monteto), kiu estas proksimume je 4&nbsp;km el la Centra Negoca Distrikto kaj Westlands (Okcidentaj Teroj), je ĉirkaŭ sama distanco el la urbocentro. Kompanioj kiuj translokiĝis el la Centra Negoca Distrikto al Upper Hill estas [[Citibank]], kaj en 2007 [[Coca-Cola]] ekkonstruis sian sidejon por [[Orienta Afriko|Orienta]] kaj Centra Afriko en Upper Hill,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.kbc.co.ke/story.asp?ID=43359|titolo=Vice president Moody Awori urges investors to market the country|alirdato=28a de Junio 2007|familia nomo=Kenya Broadcasting Corporation|eldoninto=kbc.co.ke|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070626195053/http://www.kbc.co.ke/story.asp?ID=43359 <!-- Bot retrieved archive -->|arkivdato=26a de Junio 2007}}</ref> cementante la distrikton kiel preferata loko por oficejoj en Najrobio. La plej granda oficeja disvolvigo en tiu areo estas la Turo UAP, finkompletigita en 2015 kaj oficiale malfermita por negocoj en la 4a de Julio 2016.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessdailyafrica.com/markets/Kenyas-tallest-building-rises-above-office-pace-glut/539552-3279514-nuf1b1z/index.html|title=Kenya's highest building opens for business|website=Business Daily|access-date=2019-03-16}}</ref> Ĝi estas 33-etaĝa turo 163 metrojn alta. Ankaŭ la [[Monda Banko]] kaj la [[International Finance Corporation|Internacia Financa Korporacio]] (parto de la Mondbanka Grupo) estas en Upper Hill ĉe la the Delta Centro, ĉe Menegai Vojo. Iam ili estis en la Hill Park Building kaj CBA Building respektive (ambaŭ ankaŭ en Upper Hill), kaj antaŭ tio en la turoj View Park en la Centra Negoca Distrikto. Por kontentigi la grandan peton de spaco en Najrobio, variaj komercaj projektoj estas konstruataj. Novaj negocejoj estas konstruataj en la urbo, kiel la ikona Nairobi Business Park. == Trafiko == Najrobio posedas fervojajn ligojn al [[Mombasa]] ([[Normalŝpura fervojo Mombasa–Najrobio]]), [[Kisumu]], [[Nanjuki]] kaj [[Kampalo]] ([[Ugando]]). Ĝia [[Internacia Flughaveno Jomo Kenyatta|internacia flughaveno]] situas sud-oriente; ĝi estas nomita laŭ [[Jomo Kenyatta]]. [[Flughaveno Wilson]] estas ĝeneralaviada flughaveno pritraktanta pli malgrandajn aviadilojn, plejparte helicmovitajn. == Ĝemelurbo == * {{Flago|Usono}} [[Denver]], [[Usono]] {{Granda dosiero|Nairobi_UhuruPark_Panorama_2010.jpg|1000px|<center>Panoramo de Najrobio, vidata el [[Parko Uhuru]]</center>}} {{Granda dosiero|Nairobi panorama from westlands.jpg|1000px|<center>Panoramo de Najrobio, vidata el Westlands</center>}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=najrobi}} * {{ueavikioniamondokat|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Nairobi|revizio=1095299931}} {{Havenda artikolo|Najrobio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉefurboj de Afriko]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Urboj de Kenjo]] [[Kategorio:Najrobio| ]] mw79y1kg7520mdighe7wbu5hnr598mc 0 82411 9384819 8129161 2026-05-27T07:30:36Z Sj1mor 12103 9384819 wikitext text/x-wiki {{Kunigu|Kosmoveturilo}}{{Informkesto organizaĵo}} '''Kosmoŝipo''' aŭ '''homporta veturilo''' estas uzebla [[kosmoveturilo]], plejfoje kun propra [[vivtena sistemo]], kiuj povas liveri homojn. La unua homporta kosmoŝipo estis la [[Vostok 1]], per kiu [[Jurij Gagarin]] flugis en la [[kosmo]]n - la 12-an de aprilo [[1961]]- kiel unua homo. En la 1970-aj jaroj aperis la ŝarĝoportaj kosmoŝipoj, kiuj liveris reprovizon al la ĉirkaŭtere rondirantaj [[kosmostacio]]j. Kelkfoje oni ĉikalkulas eĉ la [[kosmopramo]]jn, kiuj vere estas - parte- plurfoje uzeblaj [[kosmoveturilo]]j. La kosmoŝipoj, laŭ lando, estas la sekvaj: * Usono: Mercury, Geminis, [[Apollo_%28kosmo%C5%9Dipo%29|Apolo]], [[Kosmopramo]], [[Orion_(kosmoŝipo)|Orion]], [[Gemini 8]], [[Dragon 2]] * Rusio: [[Vostok (kosmoŝipo)|Vostok]], [[Vosĥod (kosmoŝipo)|Vosĥod]], [[Buran]], [[Sojuz]], [[Progress]] * Eŭropo: [[Automated Transfer Vehicle|ATV]] * Ĉinio: [[Shenzhou (kosmoŝipo)|Ŝenĵou]] == Vidu ankaŭ == {{projektoj|n=Kategorio:Kosmoŝipoj}} * [[Kosmofluga inĝenierarto]] * [[Listo de kosmoŝipoj de Star Trek]] * [[NASA]] [[Kategorio:Kosmoŝipoj| ]] 9w1b8bqb4yvl1b8giq8jijlz6ccyvo2 0 82414 9384820 9098169 2026-05-27T07:30:48Z Sj1mor 12103 9384820 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:skylab.jpg|dekstra|eta|250 px|La usona kosmostacio Skylab ĉirkaŭ la Tero.]] [[Dosiero:Kp183-kosmostacioj.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri kosmostacioj]] La '''kosmostacioj''' estas grandmasaj [[kosmoveturilo]]j kun [[vivtena sistemo]]. Ili diferencas de la [[kosmoŝipo]]j, ke ili ne estas konvenaj por surteriĝo kaj ne havas propran propulsian sistemon, nur kelkajn malgrandajn manovrajn movilojn. Ili ne kapablas fari gravajn manovrojn, por tio necesas kosmoŝipoj. Per ekuzo de kosmostacioj, eblis fari longtempajn eksperimentojn por analizi la efikojn de la longtempa [[kosmoflugo]] kaj fari eksperimentojn rilate al [[vivscienco]], [[astronomio]], [[terobservado]], [[materialscienco]]. La fruaj unuageneraciaj kosmostacioj ([[Saljut]] 1, 5) havis nur unu dokejon, tiel ĝi povis akcepti nur unu [[kosmoŝipo]]n kaj pluaj reprovizaj ŝarĝoportaj kosmoŝipoj ne povis endokiĝi. La pli postaj kosmostacioj estis ekipitaj per min. du dokejoj, tiel oni solvis la problemon de la reprovizo kaj la homoj povis restadi ne nur kelkajn semajnojn sed monatojn. Meze de la 1980-aj jaroj aperis la duageneraciaj, plukonstrueblaj, t.n. modul-kosmostacioj. Tiuj konsistas el multaj, tropremitaj unuoj, t.n. [[modulo]]j, tiel la interna hermeta volumeno grandiĝis je pluroblo. Ekde la flugo de [[Sojuz-11]] (Saljut 1), ĉiu temporekordo estis atingita en kosmostacioj. La nuna rekordo de homa kosmorestado estas 437,7 tagoj, kiun atingis [[Valerij Poljakov]] rusa kosmonaŭto en la kosmostacio [[Mir_kosmostacio|Mir]], inter la 8-a de januaro [[1994]] kaj 22-a de marto [[1995]]. Pluevoluita versio de la kosmostacioj estas la [[kosmourbo]]j, en kiuj aperas artefarita gravito kaj homoj povas restadi tie dum jaroj. Tiuj urboj aperas nur kiel planoj. == Kosmostacioj == === Surorbigitaj kosmostacioj === * [[Manned Orbiting Laboratory|MOL]] (Manned Orbiting Laboratory) - eksperimenta kosmostacio, senhoma ([[Usono]], [[1966]]) * [[Saljut]] - soveta kosmostacio-programo * [[Saljut 1]] - la unua loĝata kosmostacio ([[Sovetunio]], [[1971]]) * [[Saljut 2]] - sensukcesa lanĉo ([[Sovetunio]], [[1973]]) * [[Skylab]] - la unua loĝata usona kosmostacio ([[Usono]], [[1973]]) * [[Saljut 3]] - ([[Sovetunio]], [[1974]]) * [[Saljut 5]] - ([[Sovetunio]], [[1976]]) * [[Saljut 6]] - kun plurdoka sistemo ([[Sovetunio]], [[1977]]) * [[Szaljut 7]] - ([[Sovetunio]], [[1982]]) * [[Mir_kosmostacio|Mir]] - la unua modul-kosmostacio ([[Sovetunio]], [[1986]]) * [[Internacia Kosmostacio]] (angle International Space Station) - (internacia, ekde [[1998]]) * [[Tiangong 1]] - ([[Ĉinio]] [[2011]]) * [[Tiangong 2]] - ([[Ĉinio]] [[2016]]) * [[Ĉina kosmostacio]] (CSS/Tiangong) - ekde [[2021]] === Planitaj, sed ne konstruitaj kosmostacioj === * [[Space Station Freedom|Freedom]] ([[Usono]]) * [[Mir 2]] ([[Sovetunio]]/[[Rusio]]) * [[Bigelow Aerospace|Bigelow]] plenblovebla kosmostacio ([[Usono]]) * [[Lunar Gateway]] de la [[Programo Artemis]] ([[Usono]]/Internacia) == Datumoj de la loĝataj kosmostacioj == {| class="prettytable" ! '''Kosmostacio''' ! '''Lanĉo''' ! '''Flugofino''' ! '''Flugtempo (tagoj)''' ! '''Loĝata tempo (tagoj)''' ! '''Kosmonaŭtoj''' ! '''Kosmoŝipoj''' ! '''Ŝarĝoportaj kosmoŝipoj''' ! '''Maso (kg)''' |- | [[Saljut 1]] | [[1971]]. 04. 19. | [[1971]]. 10. 11. | 175 | 24 | 3 | 2 | 0 | 18425 |- | [[Saljut 2]] | [[1973]]. 04. 3. | [[1973]]. 04. 28. | 25 | 0 | 0 | 0 | 0 | 18500 |- | [[Skylab]] | [[1973]]. 05. 14. | [[1979]]. 07. 11. | 2249 | 171 | 9 | 3 | 0 | 77088 |- | [[Saljut 3]] | [[1974]]. 06. 24. | [[1975]]. 01. 24. | 213 | 15 | 2 | 1 | 0 | 18500 |- | [[Saljut 4]] | [[1974]]. 12. 26. | [[1977]]. 02. 3. | 770 | 92 | 4 | 3 | 0 | 18900 |- | [[Saljut 5]] | [[1976]]. 06. 22. | [[1977]]. 08. 8. | 412 | 67 | 4 | 2 | 0 | 19000 |- | [[Saljut 6]] | [[1977]]. 09. 29. | [[1982]]. 07. 29. | 1764 | 683 | 33 | 16 | 14 | 19000 |- | [[Saljut 7]] | [[1982]]. 04. 19. | [[1991]]. 02. 7. | 3216 nap | 816 | 26 | 12 | 16 | 19000 |- | [[Mir kosmostacio|Mir]] | [[1986]] 02.19. | [[2001]] 03.23. | 5511 | 4594 | 137 | 39 | 68 | 124340 |- | [[Internacia Kosmostacio]] | 20-a de novembro [[1998]] | [[2030]] | 8758³ | 1520 ¹ | 130 ¹ | 25 ¹ | 19 ¹ | 456620 ² |- |[[Tiangong 1]] |29a de septembro [[2011]] | | |21 | | | | |- |[[Tiangong 2]] |15a de septembro [[2016]] | | |30 | | | | |- |[[Ĉina kosmostacio]] |29a de aprilo [[2021]] | | |1145⁠³ | | | | |} ¹ - ĝis 31-an de decembro 2004 ² - Post fino de la konstruo ³ -ĝis oktobro 2024 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=staci.kosmo0o}} * [https://kern.punkto.info/2020/06/09/kp183-kosmostacioj/ KP183 Kosmostacioj. De Saljut I ĝis Tiangong – homa loĝado en la orbito], epizodo de la podkasto [[Kern.punkto]], aperinta 2020-06-09 {{eo}} == Vidu ankaŭ == * [[Kosmoesploro]] [[Kategorio:Kosmostacioj| ]] [[Kategorio:Kosmonaŭtiko]] [[Kategorio:Kosmoesploro]] dfbigcvuncn8139h931yp654lwr5f74 1 84783 9384894 1174731 2026-05-27T09:07:09Z Sj1mor 12103 /* Apartigilo */ nova sekcio 9384894 wikitext text/x-wiki Saluton. Mi neniam antaŭe kunlaboris en vikipedia kunlaboraĵo kaj mi ne certas ĉu tiu estas la normala sistemo proponi ion. Kiel leganto de la artikolo, mi vidas mankojn, tio estas: 1.- kia aspekto havas la diversaj manieroj de heronio? Ĉu ĉiam blanka pulvo? Ĉu alimaniera? 2.- iom pli sociaj aferoj, ekzemple rezulto de tiu konsumado en kelkaj landoj, 3.- io pri lingvaj aferoj; ekzemple popolaj esprimoj en kelkaj lingvoj. Mi proponas tion inspirata pri la hispana esprimo "ĉevalo" pro blankeco, eble prenita de la angla, cu? Mi pardonpetas pro nur proponi sen alporti rezultojn. Mi ne estas fakulo pri la temo, sed al mi ŝajnas tre interesa havi tiun artikolon en Vikipedio. --[[Vikipediisto:Kani|kani]] 21:23, 7. Jun 2007 (UTC) : Dankon pro viaj proponoj, José! Komenti artikolojn estas unu el la manieroj tre bone kunlabori en Vikipedio: vi pravas, ankoraŭ eblas labori en la listigitaj direktoj. Se vi emos fari tion kaj havos tempon, bv. alpreni el la hispana artikolo pri heroino ion, kio ankoraŭ mankas en la nia; tiel vi grave helpos. - [[Vikipediisto:Amikeco|Slavik IVANOV]] 23:02, 7. Jun 2007 (UTC) == Apartigilo == Kun la ino formo de heroo. Kion vi pensas? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:07, 27 maj. 2026 (UTC) 5wqzl68fdy3v682k8bw96owbx5nyb6b 0 85419 9384586 8881965 2026-05-26T20:12:09Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9384586 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Dobârlău''' [dobırləŭ] (hungare: '''Dobolló''' dobolo) estas komunumo en Rumanio nordoriente de [[Braŝovo]]. En [[1910]] ĝi havis 1 582 loĝantojn (rumanoj) kaj en [[1992]] 1 442. Ĝia unua skriba mencio estas en [[1749]]. Ĝis [[1919]] apartenis al [[Hungario]] (''Háromszék vármegye''). Administre apartenas al ĝi [[Lunca Mărcuşului]], [[Mărcuş]], [[Valea Dobârlăului]]. == Fonto == * [[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. * [[Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.cosys.ro/haromszek/map/map.html Mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061125192448/http://www.cosys.ro/haromszek/map/map.html |date=2006-11-25 }} * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} {{Unua}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Covasna]] c03e28c2efuxrz7q7lp8ee4lx8p4ozh 0 85460 9384579 8882080 2026-05-26T19:54:18Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9384579 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|dato=Februaro 2011|temo=geografio}}{{Informkesto urbo}} '''Eresteghin''' {{Prononco|erestegin}} (hungare: '''Eresztevény''' {{Prononco|eresteve:nj}}) estas komunumo en Rumanio oriente de [[Sfântu Gheorghe]]. En [[1910]] ĝi havis 221 loĝantojn (hungarojn). Ĝia unua skriba mencio estis en [[1567]]. Ĝis [[1919]] kaj inter [[1940]] kaj [[1944]] ĝi apartenis al [[Hungario]] (''Háromszék vármegye''). Ĝi estis kunkonstruita kun [[Moacşa]]. Tie estas entombigita [[Áron Gábor]]. == Fonto == * [[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. * [[Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.cosys.ro/haromszek/map/map.html Mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061125192448/http://www.cosys.ro/haromszek/map/map.html |date=2006-11-25 }} * [http://harta.infoturism.ro/romania/Covasna/Covasna.php Fizografia mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060618162625/http://harta.infoturism.ro/romania/Covasna/Covasna.php |date=2006-06-18 }} * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Covasna]] aylhblw7za5m3pdrsjpenayf0xrfzsm 0 87775 9385028 9049385 2026-05-27T11:37:39Z Sj1mor 12103 9385028 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|ŝimo}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Mud closeup.jpg|eta|Bruna argila ŝlimo (koto)]] '''Ŝlimo''' estas miksaĵo el solidaj materialoj kaj likvaĵoj. Ĝi plej ofte sedimentiĝas sur grundo de senfluaj [[lago]]j, malpurigejoj ks. Se ĝi estas miksaĵo de polvo kaj akvo, temas pri '''[[koto]]'''. Tiu kotŝlimo povas iĝi malofte inundo (ŝlimfluo) - post gravaj pluvoj- kaj povas eĉ pereigi vilaĝojn. == Utileco == Oni uzas ŝlimon de kuracbanejoj por kovri la korpon. Ĝi havas kuracefikon. Koto fojfoje uzatas kiel kataplasmo por abelpikoj. {{Projektoj|ReVo=sxlim}} [[Kategorio:Likvaĵoj]] [[Kategorio:Materialoj]] [[Kategorio:Sedimentado]] l44n2uia15rtvxz8ipqfivouy9gsiim 0 93864 9384333 9384261 2026-05-26T12:20:39Z Kani 670 /* Esperanto */ 9384333 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|Merido}} {{Informkesto urbo | nomo=Merido | statuso=Urbo | lando=Hispanio | flago=Bandera de Mérida.svg | blazono=Escudo de Mérida.svg | devizo= | patrono= | mapo= | bildo=Collage de Mérida.jpg | bildo-larĝeco = 300px | longitudo-gradoj=6 | longitudo-minutoj=20 | longitudo-sekundoj= | longitudo-direkto= E | latitudo-gradoj=38 | latitudo-minutoj=54 | latitudo-sekundoj= | latitudo-direkto= N | ŝtato=[[Hispanio]] | regiono=[[Ekstremaduro]] | mikroregiono= | provinco= [[Badaĥozo]] |regiono-ISO=ES-BA | situo sur mapo2 = Hispanio |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo=9 | departemento= | arondismento= | distriktaro= | kantono= | distrikto= | fondo=[[-25|25 a. K.]] | registaro= | estro=José Angel Calle Gragera | alto= 217 m | areo= 865,6 km² | loĝ=53.915 | dens=62,29 | interkom= | ĝemel= | horzono= | pk=06800 | tel= | aŭto= | kodo= | laŭ= }} '''Merido''' aŭ '''Mérida''' estas [[Hispanio|hispana]] urbo de la provinco Badajoz ([[Badaĥozo]]), kiu estas la suda el la du provincoj el regiono Extremadura ([[Ekstremaduro]]), sudokcidenta regiono en Hispanio inter [[Andaluzio]] kaj [[Portugalio]]. Mérida estis elektita ĉefurbo de tiu regiono je la fino de la [[1970-aj jaroj]] kiam komenciĝis la demokrata [[reĝimo (politiko)|reĝimo]], pro tio ke ĝi situas meze de la regiono kaj temas pri tre historia urbo. == Deveno == Merido posedas tre malnovan devenon jam de antaŭromia epoko, kiam Hispanio estis loĝata de diversaj popoloj kaj en tiu regiono de kelt-ibera prapopolo. La urbo estis refondita kiel [[Romio|romia]] urbo en epoko de [[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusto]] (1-a jarcento) kaj ricevis la nomon de '''Emérita Augusta''' ĉar ties tiama loĝantaro estis ekssoldatoj jam liberigitaj for de la armeo, kiuj restis tie kiam ili ricevis romian civitanecon. La romia nomo memoras tiun devenon por emerituloj, ĉar en la latina ĝi signifis same ol en Esperanto. == Geografio == [[Dosiero:Mérida. Guadiana river. Badajoz. Extremadura. Spain (4923913891).jpg|eta|maldekstre|240px|La rivero Gvadiano ĉe Merido.]] Temas pri la ĉefurbo de la komarko [[Vegas Bajas|Tierra de Mérida-Vegas Bajas]], je 61&nbsp;km de [[Badajoz]], trapasata de la [[Aŭtovojo de Ekstremaduro]] kaj de la Aŭtovojo A-66. La reliefo de la etenda municipa teritorio estas ĉefe ebena, markita de la depresio de la [[Guadiana|rivero Guadiana]]. Temas pri ebenaĵo rompiteta per kelkaj malgrandaj montaretoj for de la propra valo de la rivero mem, kiel tiuj de Sierra Bermeja (ĉe [[Mirandilla]]), kiu atingas 546 m de altitudo, la Sierra Machal (ĉe [[La Nava de Santiago]]), kiu atingas 520 m de altitudo kaj Sierra de San Serván (ĉe [[Arroyo de San Serván]]), kiu atingas 608 m de altitudo. La rivero Guadiana estas la ĉefa akso de la teritorio, en kiu elfluas la rivero Aljucén kaj malgrandaj rojoj kiuj trapasas kverkarbarojn. Nordoriente de la municipo estas la [[Natura Parko Kornalvo]]. La urba kerno estas je 218 super mar nivelo. En la interno de la municipa teritorio de Mérida estas kelkaj sendependaj enklavoj nome la jenaj: [[La Nava de Santiago]], [[Aljucén]], [[El Carrascalejo]], [[Mirandilla]], [[Trujillanos]], [[Calamonte]] kaj [[Arroyo de San Serván]]. Krome la municipa teritorio limas ankaŭ kun tiuj de [[Badajoz]], La Roca de la Sierra, Cordobilla de Lácara, Carmonita, Montánchez (eksklavo) (Cáceres), Alcuéscar (eksklavo) (Cáceres), Arroyomolinos (Cáceres), Santa Amalia, Esparragalejo, La Garrovilla, Torremayor, Montijo, Lobón, Guareña, San Pedro de Mérida, Valverde de Mérida, Solana de los Barros, Almendralejo, Torremejía, Don Álvaro, La Zarza kaj Villagonzalo (eksklavo). == Loĝantaro == [[Dosiero:Calle Santa Eulalia. Mérida.jpg|eta|maldekstre|230px|Strato Santa Eulalia, dujarmila aksa strato kaj komerca centro de la urbo.]] La censita loĝantaro en 2005 estis 53.089 loĝantoj kaj 55.713 komence de 2006. Tamen oni klarigu, ke ĉar Mérida estas administra kaj politika centro de la regiono, multaj ŝtatservantoj -aŭ simillabora loĝantaro- loĝas kaj vivas en Mérida, eĉ sen esti censitaj tie. Aliaj loĝas en etaj vilaĝoj de la ĉirkaŭaĵoj por eviti malavantaĝojn de granda urbo. == Monumentoj == {{Ĉefartikolo|Arkeologia komplekso de Merido}} === Romia teatro === {{Ĉefartikolo|Romia Teatro de Merido}} [[Dosiero:Merida_Roman_Theatre1.jpg|eta|270px|La Romia Teatro de Merido.]] Tiu konstruaĵo estis mendita de [[konsulo]] [[Marko Vipsanio Agripa]] kaj eble uzita el jaroj 16-15-a antaŭ Kristo. Temas pri unu el la plej simbolaj kaj vizitindaj monumentoj de la urbo kaj loĝigas ekde 1933 [[Festivalo de Klasika Teatro de Merido|Festivalon de Klasika Teatro]], kiu okazas ĉiusomere kaj redonas al la monumento ĝian historian funkcion, kiun ĝi perdis dum ĉirkaŭ 16 jarcentoj. Ĝi enhavas sidilaron (''cavea'') por -tiam- 6.000 publikanoj, kiujn oni dividis en tri zonoj: ''cavea ima'', ''media'' kaj ''summa'' (tiu ĉi lasta neenterigita dum jarmilo nuntempe estas tro rompita kaj ne uzebla), la ''orchestra'', kiun dum ludoj okupis la ĥoro, el scenejo aŭ ''pulpitum'' kaj laste la ornamaĵo de la scenejo (''scaenae frons''), la plej rigardinda kaj mirinda parto de la konstruaĵo kaj de la tuta urbo, formita de du etaĝoj de [[korinta ordo|korintaj kolonoj]] kaj ornamita per skulptaĵoj kaj uzata laŭ tri pordoj (''valva regia'' kaj ''valvae hospitaliae''). Malantaŭ la scenejo troviĝas ĝardeno (''Peristilo''). La teatro suferis ŝanĝojn ĉefe fine de la 1-a jarcento eble dum la epoko de la imperiestro [[Trajano]], kiam oni konstruis la nunan kolonaron kaj poste inter la jaroj 330-340. La [[Internacia Festivalo de Klasika Teatro de Mérida]] ({{lang-es|Festival Internacional de Teatro Clásico de Mérida}}) estas festivalo de klasika teatro (ĉefe de greklatina deveno) kiu okazas ĉiujare en Mérida, dum la monatoj julio kaj aŭgusto en la Romia Teatro de Mérida. === Romia amfiteatro === [[Dosiero:MeridaAnfiteatro.jpg|eta|maldekstre|250px|La Romia Amfiteatro de Merido.]] La romiana [[amfiteatro]] estis pli popola konstruaĵo, inaŭgurita eble en la jaro 8-a antaŭ Kristo. Tiu konstruaĵo utilis por luktoj inter [[gladiatoro]]j, inter bestoj (leonoj, virbovoj, ktp.) aŭ inter homoj kaj bestoj. Temas pri konstruaĵo formita de centra sablejo ĉirkaŭita de sidilaro enhavkapabla por 15 000 publikanoj dividitaj, same ke en la teatro en tri zonoj. El tiuj tri zonoj konserviĝas nuntempe nur la suba, ĉar la du supraj estis utiligataj kiel ŝtonejo por apudaj konstruaĵoj. === Ĉevalkurejo === [[Dosiero:VR Merida 03-Circo Romano.jpg|eta|dekstre]270px|Ĉevalkurejo.]] Ĝi longas je 400 m kaj larĝas je 100 m. Ĝi estis la plej granda el la urbaj spektaklejoj, kaj kun la anfiteatro, ricevis la ĉeeston de publiko jam pli interesata pri sportaj emocioj ol pri kleriga teatro. Pro ties grandeco ĝi lokiĝis for de la murega cirklo, apud la ŝoseoj kiuj kunigis la urbon ''Emerita'' kun ''Corduba'' ([[Kordovo]]) kaj ''Tolletum'' ([[Toledo]]). Nuntempe estas klarigejo apud la monumento, kiu estas tute vizitebla. Ĝi enhavkapablis ĉirkaŭ 30.000 publikanojn en sidilaro dividita en sociaj zonoj kiel okazis en teatro kaj amfiteatro. Oni konstruis ĝin komence de la 1-a jarcento eble dum la epoko de imperiestro [[Tiberio]]. Ĝi enhavas centran sablejon kiu funkciis kiel kurejo kaj meze de tiu troviĝas centra barilo nomita ''spina'' longa je 223 m kaj larĝa je 8,5 m, kiu estis ornamita per kolonoj kaj skulptaĵoj. La plej ŝatata spektaklo estis la kuro inter bigoj (du ĉevaloj) kaj kvadrigoj (kvar ĉevaloj). La stiristoj de la ĉaroj estis aŭrigoj, tre popolaj viroj ofte senmortigitaj en pentraĵoj kaj mozaikoj, kiel tiu en la Muzeo kiu ankoraŭ memorigas pri tiu fama kuristo de antaŭ du mil jaroj! === La romia ponto super la rivero Gvadiano === [[Dosiero:Mérida. Roman bridge. Guadiana river. Badajoz. Extremadura. Spain (4921759520).jpg|eta|maldekstre|250px|La romia ponto super la rivero Gvadiano; fakte unua sektoro, nome la malplej rekonstruita.]] Iamaniere la ponto super [[Gvadiano]] estas konsiderata kiel la urbonaskejo, ĉar ĝi ebligis trapason de la rivero en direkto de la tiama pli loĝata kaj civilizaciigita regiono – la nuna Portugalio –, kaj la punkto kiu decidis la tiaman kaj eĉ nunan aspekton de la urbo, ĉar la daŭrigo de tiu ponto estis la ĉefa strato de la urbo, la ''Decumanus Maximus''. La situo de la ponto estis zorge elektita en rivera trapasejo, kiu ebligas apogejon en centra insulo, kiu dividas ĝin en du duonojn. La tiama strukturo ne havis la nunan aspekton, ĉar temis pri du arkaĵoj kunigitaj centre per fortika riverrompilo. La nuna strukturo datiĝas je la 17-a jarcento, kiam post inundo de 1603, kiu detruis la centran riverrompilon, oni anstataŭigis ĝin per centra arkaĵo, kiu kunigis la du ĝistiamajn. Tiu verko longa je 792 m estas unu el la plej grandaj konservitaj de romia epoko. === La romia ponto super la rivero Albarregas === De 145 m de longeco oni konstruis ĝin en la sama epoko ke la antaŭe menciita por facile trapasi la riveron [[Albarregas]], ne tiom kvanta aŭ regula kiom la Gvadiano. Temis pri daŭrigo de la ''Cardo Maximus'', la dua ĉefa strato de la urbo kio kunligis ĝin kun la nordo laŭ la poste nomita ''Vía de la Plata'' (Arĝenta vojo). === Akvokondukilo de Los Milagros === [[Dosiero:El acueducto de Los Milagros.jpg|eta|dekstre|250px|''Los Milagros''.]] La [[akvedukto]] (akvokondukilo) de ''Los Milagros'' (La mirakloj) formis parton de la kondukilo kiu alportis akvon al la urbo ekde la romiana rezervujo de Proserpina lokita je 5&nbsp;km de la urbo kaj ankoraŭ funkcianta. Oni konstruis ĝin en la epoko de Aŭgusto, tio estas, fine de la 1-a jarcento antaŭ Kristo aŭ komence de la 1-a post Kristo. La arkejo konserviĝas bonstate ĉefe en la parto kiu supreniras la riveron Albarregas. === Templo de Diana === Tiu konstruaĵo apartenis al la urba administra centro. Ĝi estas unu el la malmultaj restaĵoj de religia eco kiu konserviĝas bonstate. Malgraŭ ties nome, erare uzata je ties malkaŝo, la konstruaĵo estis dediĉita al la imperiaj dioj kaj ceremonioj. Oni konstruis ĝin en la epoko de Aŭgusto, tio estas, fine de la 1-a jarcento antaŭ Kristo aŭ komence de la 1-a post Kristo. Ĝi estas rektangula kaj ĉirkaŭita per altegaj kolonoj. La bona konserviĝo ŝuldiĝas je la fakto, ke uzante tiujn kolonojn kaj bazkonstruaĵon estis poste konstruite sur ĝi renasencan palacon de la grafo "de los Corbos", kies restaĵoj ankoraŭ videblas kaj kiun oni forigis nur fine de la 20-a jarcento por purigi la romianan templon. === Arko de Trajano === [[Dosiero:Merida Arco de Trajano.JPG|eta|maldekstre|230px|Arko de Trajano.]] Arka enirejo, eble, al la administra provinca centro. Ĝi estis lokita ĉe la ''Kardo Maximus'', unu el la ĉefaj stratoj kiu kunligis tiun provincan centron kun la urba. Tiam ĝi estis kovrita je [[marmoro]]. La arko estis konata tradicie en la urbo kiel «de Trajano», sen ajna scienca fundamento kiu rilatas ĝin al tiu imperiestro. Ekde la 13-a de decembro 1912 ĝi estas protektita kiel Havaĵo de Kultura Intereso kaj en 1993 la Unesko deklaris ĝin [[Monda heredaĵo de Unesko]] kiel parto de la Arkeologia Komplekso de Mérida. Temas pri [[duoncirkla arko]] 15 metrojn alta, inklude du metrojn de bazo nun enterigitaj sub pavimo. La [[Spano (arkitekturo)|spano]] de tiu arko estas de preskaŭ naŭ metroj kaj de pinto ĝis pinto de [[kontraŭforto]]j temas pri dek tri metroj. La materialo uzita por ĝia konstruado estis [[granito]]. == Nacia Muzeo de Romia Arto == [[Dosiero:Museo Nacional de Arte Romano 2019An004.jpg|eta|dekstre|220px|Interno de la muzeo.]] La [[Nacia Muzeo de Romia Arto]] de Merido estas verko de la prestiĝa arkitekto [[Rafael Moneo]] kaj estis inaŭgurita en septembro de 1986; ĝi loĝigas senegalan kolekton da romianaĵoj devenaj el la tiama ''Augusta Emerita'', hodiaŭe Mérida. Per ĝi oni povas lerni multege pri la vivo de la tiama loĝantaro kaj ties kulturo. La konstruaĵo enhavas grandegan salonon enhavkapabla por altaj restaĵoj kaj imitanta tiamajn brikajn konstruaĵojn. En la subtera etaĝo videblas restaĵoj sur ties tiama lokigo kaj per subtera koridoro eblas eniri de tie al la teatrejo. Aktuale la muzeo estas hejmo de pli ol 36 000 objektoj, kaj celebris en 2011 sian 25-an datrevenon, kaj en tiu epoko ricevis ĉirkaŭ kvin milionojn da loĝantoj, agante kiel ĉefa motoro de la radikala transformado de la turismo de Mérida. Krome ĝi estas hejmo por multaj disvastigaj kaj akademiaj aktivecoj, gvidataj vizitoj, kunlaboro kun socia aktiveco, ktp. Eĉ lokaj volontuloj helpas en la zorgado pri vizitantoj. == Aliaj interesaj vizitindaĵoj == [[Dosiero:Embalse de Proserpina, Mérida (2015).JPG|eta|Akvobaraĵo Proserpina, ĉe Mérida.]] * Romiana domo apud la amfiteatro. * Domo de Mitreo. Domo ĉe Amfiteatro. * [[Arkeologia ejo de Sankta Eulalia]]. Sube de populara preĝejo de Sankta Eulalia troviĝas interesegaj restaĵoj de antikva preĝejo kaj religiaj lokoj de prakristana epoko. Tio videblas nur ekde fine de la 20-a jarcento. * ''Xenodoquium'' (pilgrimejo). De [[visigotoj|visigota]] epoko. * Araba alcazabo aŭ kastelo. Apud la romia ponto super la rivero Gvadiano. Por ties konstruado la araboj reutiligis la ŝtonojn de antaŭaj konstruaĵoj por ili senvaloraj kiel la teatro aŭ amfiteatro. * Akvedukto de Sankta Lazaro. * Portikaro de la forumo kaj provinca forumo. * Arkeologiaj kompleksoj de Morerías kaj Huerta Otero. * [[Kunkatedralo de Merido (Hispanio)|Kunkatedralo de Merido]]. * [[Baziliko de Sankta Eŭlalia de Merida|Baziliko de Sankta Eŭlalia]]. * Preĝejo de Sankta Klara (Visigota Muzeo). * Preĝejo de ''Nuestra Señora de la Antigua''. * Preĝejo de Karmen. * Konvento de Jesuo, nune ŝtata hotelo ''Parador Nacional de Turismo Vía de la Plata''. * Konvento de Santa Andreo aŭ de Sankta Domeniko, nun ruina kaj [[koncentrejo]] de politikaj kaj miltaj prizonuloj dum la [[Hispana Enlanda Milito]]. * Iama konvento de Sankta Eŭlalia. * Hospitalo de ''San Juan de Dios'', nuna sidejo de la regiona parlamento. * En la ĉirkaŭaĵoj de Mérida troviĝas la du plej antikvaj rezervujoj de Hispanio: tiu de [[Akvobaraĵo Kornalvo|Kornalvo]] kaj tiu de [[Akvobaraĵo Proserpina|Proserpina]] kaj la romia banloko de [[Alange]] ankoraŭ uzataj. ==Esperanto== En Merido okazis la [[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]] de la 30-a de aprilo ĝis la 3-a de majo [[1992]], nome en la tiama Kulturdomo. == Bildoj == <gallery> Lintelodelamuzeo.jpg|Lintelo de la muzeo. Maketodeteatro.jpg|Maketo de la teatro kaj la amfiteatro en la arta pordego de la muzeo. En la foto kun la nordo norde; en la reala artaĵo ili estas inverse. Gladiatarojenartajxo.jpg|[[Gladiatoro]]j en artaĵo de la muzeo. TeatrajmaskojenmuzeodeMerida.jpg|Teatraj [[masko]]j en muzeo de Merido. Detalodetuniko.jpg|Detalo de [[tuniko]] en skulptaĵo ĉe la muzeo de Merido. MuniciparegularodeOsuna.jpg|Municipa regularo de [[Osuna]] en provizora ekspozicio en la muzeo de Merido (44 a.K. elsendita en 20-24 a.K). </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Mérida (stacidomo)]] * [[Aljucén (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commons=Mérida (Spain)|commonscat=Mérida}} * [http://www.merida.es Oficiala retpaĝo] * [http://www.merida.esp.st/ Mérida] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060321063938/http://www.merida.esp.st/ |date=2006-03-21 }}, [[Monda Kulturheredaĵo de Unesko]] * [http://www.festivaldemerida.com/ Festivalo de Klasika Teatro] * [http://www.mnar.es/ Nacia Muzeo de Romia Arto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141101235915/http://www.mnar.es/ |date=2014-11-01 }} * [http://www.ipernity.com/blog/mpancorbo/276133 Blogaĵo en Esperanto pri Mérida] (kun montro de malnova filmo pri la urbo, kun tekstoj dublitaj al Esperanto) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Badaĥozo]] [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:Urboj de Hispanio]] [[Kategorio:Merido| ]] 8jikggjdcf77cwojl0m71e6uohwcwm0 9384674 9384333 2026-05-27T00:04:39Z Kani 670 /* Akvokondukilo de Los Milagros */ 9384674 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|Merido}} {{Informkesto urbo | nomo=Merido | statuso=Urbo | lando=Hispanio | flago=Bandera de Mérida.svg | blazono=Escudo de Mérida.svg | devizo= | patrono= | mapo= | bildo=Collage de Mérida.jpg | bildo-larĝeco = 300px | longitudo-gradoj=6 | longitudo-minutoj=20 | longitudo-sekundoj= | longitudo-direkto= E | latitudo-gradoj=38 | latitudo-minutoj=54 | latitudo-sekundoj= | latitudo-direkto= N | ŝtato=[[Hispanio]] | regiono=[[Ekstremaduro]] | mikroregiono= | provinco= [[Badaĥozo]] |regiono-ISO=ES-BA | situo sur mapo2 = Hispanio |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo=9 | departemento= | arondismento= | distriktaro= | kantono= | distrikto= | fondo=[[-25|25 a. K.]] | registaro= | estro=José Angel Calle Gragera | alto= 217 m | areo= 865,6 km² | loĝ=53.915 | dens=62,29 | interkom= | ĝemel= | horzono= | pk=06800 | tel= | aŭto= | kodo= | laŭ= }} '''Merido''' aŭ '''Mérida''' estas [[Hispanio|hispana]] urbo de la provinco Badajoz ([[Badaĥozo]]), kiu estas la suda el la du provincoj el regiono Extremadura ([[Ekstremaduro]]), sudokcidenta regiono en Hispanio inter [[Andaluzio]] kaj [[Portugalio]]. Mérida estis elektita ĉefurbo de tiu regiono je la fino de la [[1970-aj jaroj]] kiam komenciĝis la demokrata [[reĝimo (politiko)|reĝimo]], pro tio ke ĝi situas meze de la regiono kaj temas pri tre historia urbo. == Deveno == Merido posedas tre malnovan devenon jam de antaŭromia epoko, kiam Hispanio estis loĝata de diversaj popoloj kaj en tiu regiono de kelt-ibera prapopolo. La urbo estis refondita kiel [[Romio|romia]] urbo en epoko de [[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusto]] (1-a jarcento) kaj ricevis la nomon de '''Emérita Augusta''' ĉar ties tiama loĝantaro estis ekssoldatoj jam liberigitaj for de la armeo, kiuj restis tie kiam ili ricevis romian civitanecon. La romia nomo memoras tiun devenon por emerituloj, ĉar en la latina ĝi signifis same ol en Esperanto. == Geografio == [[Dosiero:Mérida. Guadiana river. Badajoz. Extremadura. Spain (4923913891).jpg|eta|maldekstre|240px|La rivero Gvadiano ĉe Merido.]] Temas pri la ĉefurbo de la komarko [[Vegas Bajas|Tierra de Mérida-Vegas Bajas]], je 61&nbsp;km de [[Badajoz]], trapasata de la [[Aŭtovojo de Ekstremaduro]] kaj de la Aŭtovojo A-66. La reliefo de la etenda municipa teritorio estas ĉefe ebena, markita de la depresio de la [[Guadiana|rivero Guadiana]]. Temas pri ebenaĵo rompiteta per kelkaj malgrandaj montaretoj for de la propra valo de la rivero mem, kiel tiuj de Sierra Bermeja (ĉe [[Mirandilla]]), kiu atingas 546 m de altitudo, la Sierra Machal (ĉe [[La Nava de Santiago]]), kiu atingas 520 m de altitudo kaj Sierra de San Serván (ĉe [[Arroyo de San Serván]]), kiu atingas 608 m de altitudo. La rivero Guadiana estas la ĉefa akso de la teritorio, en kiu elfluas la rivero Aljucén kaj malgrandaj rojoj kiuj trapasas kverkarbarojn. Nordoriente de la municipo estas la [[Natura Parko Kornalvo]]. La urba kerno estas je 218 super mar nivelo. En la interno de la municipa teritorio de Mérida estas kelkaj sendependaj enklavoj nome la jenaj: [[La Nava de Santiago]], [[Aljucén]], [[El Carrascalejo]], [[Mirandilla]], [[Trujillanos]], [[Calamonte]] kaj [[Arroyo de San Serván]]. Krome la municipa teritorio limas ankaŭ kun tiuj de [[Badajoz]], La Roca de la Sierra, Cordobilla de Lácara, Carmonita, Montánchez (eksklavo) (Cáceres), Alcuéscar (eksklavo) (Cáceres), Arroyomolinos (Cáceres), Santa Amalia, Esparragalejo, La Garrovilla, Torremayor, Montijo, Lobón, Guareña, San Pedro de Mérida, Valverde de Mérida, Solana de los Barros, Almendralejo, Torremejía, Don Álvaro, La Zarza kaj Villagonzalo (eksklavo). == Loĝantaro == [[Dosiero:Calle Santa Eulalia. Mérida.jpg|eta|maldekstre|230px|Strato Santa Eulalia, dujarmila aksa strato kaj komerca centro de la urbo.]] La censita loĝantaro en 2005 estis 53.089 loĝantoj kaj 55.713 komence de 2006. Tamen oni klarigu, ke ĉar Mérida estas administra kaj politika centro de la regiono, multaj ŝtatservantoj -aŭ simillabora loĝantaro- loĝas kaj vivas en Mérida, eĉ sen esti censitaj tie. Aliaj loĝas en etaj vilaĝoj de la ĉirkaŭaĵoj por eviti malavantaĝojn de granda urbo. == Monumentoj == {{Ĉefartikolo|Arkeologia komplekso de Merido}} === Romia teatro === {{Ĉefartikolo|Romia Teatro de Merido}} [[Dosiero:Merida_Roman_Theatre1.jpg|eta|270px|La Romia Teatro de Merido.]] Tiu konstruaĵo estis mendita de [[konsulo]] [[Marko Vipsanio Agripa]] kaj eble uzita el jaroj 16-15-a antaŭ Kristo. Temas pri unu el la plej simbolaj kaj vizitindaj monumentoj de la urbo kaj loĝigas ekde 1933 [[Festivalo de Klasika Teatro de Merido|Festivalon de Klasika Teatro]], kiu okazas ĉiusomere kaj redonas al la monumento ĝian historian funkcion, kiun ĝi perdis dum ĉirkaŭ 16 jarcentoj. Ĝi enhavas sidilaron (''cavea'') por -tiam- 6.000 publikanoj, kiujn oni dividis en tri zonoj: ''cavea ima'', ''media'' kaj ''summa'' (tiu ĉi lasta neenterigita dum jarmilo nuntempe estas tro rompita kaj ne uzebla), la ''orchestra'', kiun dum ludoj okupis la ĥoro, el scenejo aŭ ''pulpitum'' kaj laste la ornamaĵo de la scenejo (''scaenae frons''), la plej rigardinda kaj mirinda parto de la konstruaĵo kaj de la tuta urbo, formita de du etaĝoj de [[korinta ordo|korintaj kolonoj]] kaj ornamita per skulptaĵoj kaj uzata laŭ tri pordoj (''valva regia'' kaj ''valvae hospitaliae''). Malantaŭ la scenejo troviĝas ĝardeno (''Peristilo''). La teatro suferis ŝanĝojn ĉefe fine de la 1-a jarcento eble dum la epoko de la imperiestro [[Trajano]], kiam oni konstruis la nunan kolonaron kaj poste inter la jaroj 330-340. La [[Internacia Festivalo de Klasika Teatro de Mérida]] ({{lang-es|Festival Internacional de Teatro Clásico de Mérida}}) estas festivalo de klasika teatro (ĉefe de greklatina deveno) kiu okazas ĉiujare en Mérida, dum la monatoj julio kaj aŭgusto en la Romia Teatro de Mérida. === Romia amfiteatro === [[Dosiero:MeridaAnfiteatro.jpg|eta|maldekstre|250px|La Romia Amfiteatro de Merido.]] La romiana [[amfiteatro]] estis pli popola konstruaĵo, inaŭgurita eble en la jaro 8-a antaŭ Kristo. Tiu konstruaĵo utilis por luktoj inter [[gladiatoro]]j, inter bestoj (leonoj, virbovoj, ktp.) aŭ inter homoj kaj bestoj. Temas pri konstruaĵo formita de centra sablejo ĉirkaŭita de sidilaro enhavkapabla por 15 000 publikanoj dividitaj, same ke en la teatro en tri zonoj. El tiuj tri zonoj konserviĝas nuntempe nur la suba, ĉar la du supraj estis utiligataj kiel ŝtonejo por apudaj konstruaĵoj. === Ĉevalkurejo === [[Dosiero:VR Merida 03-Circo Romano.jpg|eta|dekstre]270px|Ĉevalkurejo.]] Ĝi longas je 400 m kaj larĝas je 100 m. Ĝi estis la plej granda el la urbaj spektaklejoj, kaj kun la anfiteatro, ricevis la ĉeeston de publiko jam pli interesata pri sportaj emocioj ol pri kleriga teatro. Pro ties grandeco ĝi lokiĝis for de la murega cirklo, apud la ŝoseoj kiuj kunigis la urbon ''Emerita'' kun ''Corduba'' ([[Kordovo]]) kaj ''Tolletum'' ([[Toledo]]). Nuntempe estas klarigejo apud la monumento, kiu estas tute vizitebla. Ĝi enhavkapablis ĉirkaŭ 30.000 publikanojn en sidilaro dividita en sociaj zonoj kiel okazis en teatro kaj amfiteatro. Oni konstruis ĝin komence de la 1-a jarcento eble dum la epoko de imperiestro [[Tiberio]]. Ĝi enhavas centran sablejon kiu funkciis kiel kurejo kaj meze de tiu troviĝas centra barilo nomita ''spina'' longa je 223 m kaj larĝa je 8,5 m, kiu estis ornamita per kolonoj kaj skulptaĵoj. La plej ŝatata spektaklo estis la kuro inter bigoj (du ĉevaloj) kaj kvadrigoj (kvar ĉevaloj). La stiristoj de la ĉaroj estis aŭrigoj, tre popolaj viroj ofte senmortigitaj en pentraĵoj kaj mozaikoj, kiel tiu en la Muzeo kiu ankoraŭ memorigas pri tiu fama kuristo de antaŭ du mil jaroj! === La romia ponto super la rivero Gvadiano === [[Dosiero:Mérida. Roman bridge. Guadiana river. Badajoz. Extremadura. Spain (4921759520).jpg|eta|maldekstre|250px|La romia ponto super la rivero Gvadiano; fakte unua sektoro, nome la malplej rekonstruita.]] Iamaniere la ponto super [[Gvadiano]] estas konsiderata kiel la urbonaskejo, ĉar ĝi ebligis trapason de la rivero en direkto de la tiama pli loĝata kaj civilizaciigita regiono – la nuna Portugalio –, kaj la punkto kiu decidis la tiaman kaj eĉ nunan aspekton de la urbo, ĉar la daŭrigo de tiu ponto estis la ĉefa strato de la urbo, la ''Decumanus Maximus''. La situo de la ponto estis zorge elektita en rivera trapasejo, kiu ebligas apogejon en centra insulo, kiu dividas ĝin en du duonojn. La tiama strukturo ne havis la nunan aspekton, ĉar temis pri du arkaĵoj kunigitaj centre per fortika riverrompilo. La nuna strukturo datiĝas je la 17-a jarcento, kiam post inundo de 1603, kiu detruis la centran riverrompilon, oni anstataŭigis ĝin per centra arkaĵo, kiu kunigis la du ĝistiamajn. Tiu verko longa je 792 m estas unu el la plej grandaj konservitaj de romia epoko. === La romia ponto super la rivero Albarregas === De 145 m de longeco oni konstruis ĝin en la sama epoko ke la antaŭe menciita por facile trapasi la riveron [[Albarregas]], ne tiom kvanta aŭ regula kiom la Gvadiano. Temis pri daŭrigo de la ''Cardo Maximus'', la dua ĉefa strato de la urbo kio kunligis ĝin kun la nordo laŭ la poste nomita ''Vía de la Plata'' (Arĝenta vojo). === Akvokondukilo ''Los Milagros'' === [[Dosiero:El acueducto de Los Milagros.jpg|eta|dekstre|250px|''Los Milagros''.]] La [[akvedukto]] (akvokondukilo) ''Los Milagros'' (La mirakloj) formis parton de la kondukilo kiu alportis akvon al la urbo ekde la romiana rezervujo de Proserpina lokita je 5&nbsp;km de la urbo kaj ankoraŭ funkcianta. Oni konstruis ĝin en la epoko de Aŭgusto, tio estas, fine de la 1-a jarcento antaŭ Kristo aŭ komence de la 1-a post Kristo. La arkejo konserviĝas bonstate ĉefe en la parto kiu supreniras la riveron Albarregas. === Templo de Diana === Tiu konstruaĵo apartenis al la urba administra centro. Ĝi estas unu el la malmultaj restaĵoj de religia eco kiu konserviĝas bonstate. Malgraŭ ties nome, erare uzata je ties malkaŝo, la konstruaĵo estis dediĉita al la imperiaj dioj kaj ceremonioj. Oni konstruis ĝin en la epoko de Aŭgusto, tio estas, fine de la 1-a jarcento antaŭ Kristo aŭ komence de la 1-a post Kristo. Ĝi estas rektangula kaj ĉirkaŭita per altegaj kolonoj. La bona konserviĝo ŝuldiĝas je la fakto, ke uzante tiujn kolonojn kaj bazkonstruaĵon estis poste konstruite sur ĝi renasencan palacon de la grafo "de los Corbos", kies restaĵoj ankoraŭ videblas kaj kiun oni forigis nur fine de la 20-a jarcento por purigi la romianan templon. === Arko de Trajano === [[Dosiero:Merida Arco de Trajano.JPG|eta|maldekstre|230px|Arko de Trajano.]] Arka enirejo, eble, al la administra provinca centro. Ĝi estis lokita ĉe la ''Kardo Maximus'', unu el la ĉefaj stratoj kiu kunligis tiun provincan centron kun la urba. Tiam ĝi estis kovrita je [[marmoro]]. La arko estis konata tradicie en la urbo kiel «de Trajano», sen ajna scienca fundamento kiu rilatas ĝin al tiu imperiestro. Ekde la 13-a de decembro 1912 ĝi estas protektita kiel Havaĵo de Kultura Intereso kaj en 1993 la Unesko deklaris ĝin [[Monda heredaĵo de Unesko]] kiel parto de la Arkeologia Komplekso de Mérida. Temas pri [[duoncirkla arko]] 15 metrojn alta, inklude du metrojn de bazo nun enterigitaj sub pavimo. La [[Spano (arkitekturo)|spano]] de tiu arko estas de preskaŭ naŭ metroj kaj de pinto ĝis pinto de [[kontraŭforto]]j temas pri dek tri metroj. La materialo uzita por ĝia konstruado estis [[granito]]. == Nacia Muzeo de Romia Arto == [[Dosiero:Museo Nacional de Arte Romano 2019An004.jpg|eta|dekstre|220px|Interno de la muzeo.]] La [[Nacia Muzeo de Romia Arto]] de Merido estas verko de la prestiĝa arkitekto [[Rafael Moneo]] kaj estis inaŭgurita en septembro de 1986; ĝi loĝigas senegalan kolekton da romianaĵoj devenaj el la tiama ''Augusta Emerita'', hodiaŭe Mérida. Per ĝi oni povas lerni multege pri la vivo de la tiama loĝantaro kaj ties kulturo. La konstruaĵo enhavas grandegan salonon enhavkapabla por altaj restaĵoj kaj imitanta tiamajn brikajn konstruaĵojn. En la subtera etaĝo videblas restaĵoj sur ties tiama lokigo kaj per subtera koridoro eblas eniri de tie al la teatrejo. Aktuale la muzeo estas hejmo de pli ol 36 000 objektoj, kaj celebris en 2011 sian 25-an datrevenon, kaj en tiu epoko ricevis ĉirkaŭ kvin milionojn da loĝantoj, agante kiel ĉefa motoro de la radikala transformado de la turismo de Mérida. Krome ĝi estas hejmo por multaj disvastigaj kaj akademiaj aktivecoj, gvidataj vizitoj, kunlaboro kun socia aktiveco, ktp. Eĉ lokaj volontuloj helpas en la zorgado pri vizitantoj. == Aliaj interesaj vizitindaĵoj == [[Dosiero:Embalse de Proserpina, Mérida (2015).JPG|eta|Akvobaraĵo Proserpina, ĉe Mérida.]] * Romiana domo apud la amfiteatro. * Domo de Mitreo. Domo ĉe Amfiteatro. * [[Arkeologia ejo de Sankta Eulalia]]. Sube de populara preĝejo de Sankta Eulalia troviĝas interesegaj restaĵoj de antikva preĝejo kaj religiaj lokoj de prakristana epoko. Tio videblas nur ekde fine de la 20-a jarcento. * ''Xenodoquium'' (pilgrimejo). De [[visigotoj|visigota]] epoko. * Araba alcazabo aŭ kastelo. Apud la romia ponto super la rivero Gvadiano. Por ties konstruado la araboj reutiligis la ŝtonojn de antaŭaj konstruaĵoj por ili senvaloraj kiel la teatro aŭ amfiteatro. * Akvedukto de Sankta Lazaro. * Portikaro de la forumo kaj provinca forumo. * Arkeologiaj kompleksoj de Morerías kaj Huerta Otero. * [[Kunkatedralo de Merido (Hispanio)|Kunkatedralo de Merido]]. * [[Baziliko de Sankta Eŭlalia de Merida|Baziliko de Sankta Eŭlalia]]. * Preĝejo de Sankta Klara (Visigota Muzeo). * Preĝejo de ''Nuestra Señora de la Antigua''. * Preĝejo de Karmen. * Konvento de Jesuo, nune ŝtata hotelo ''Parador Nacional de Turismo Vía de la Plata''. * Konvento de Santa Andreo aŭ de Sankta Domeniko, nun ruina kaj [[koncentrejo]] de politikaj kaj miltaj prizonuloj dum la [[Hispana Enlanda Milito]]. * Iama konvento de Sankta Eŭlalia. * Hospitalo de ''San Juan de Dios'', nuna sidejo de la regiona parlamento. * En la ĉirkaŭaĵoj de Mérida troviĝas la du plej antikvaj rezervujoj de Hispanio: tiu de [[Akvobaraĵo Kornalvo|Kornalvo]] kaj tiu de [[Akvobaraĵo Proserpina|Proserpina]] kaj la romia banloko de [[Alange]] ankoraŭ uzataj. ==Esperanto== En Merido okazis la [[52-a Hispana Kongreso de Esperanto]] de la 30-a de aprilo ĝis la 3-a de majo [[1992]], nome en la tiama Kulturdomo. == Bildoj == <gallery> Lintelodelamuzeo.jpg|Lintelo de la muzeo. Maketodeteatro.jpg|Maketo de la teatro kaj la amfiteatro en la arta pordego de la muzeo. En la foto kun la nordo norde; en la reala artaĵo ili estas inverse. Gladiatarojenartajxo.jpg|[[Gladiatoro]]j en artaĵo de la muzeo. TeatrajmaskojenmuzeodeMerida.jpg|Teatraj [[masko]]j en muzeo de Merido. Detalodetuniko.jpg|Detalo de [[tuniko]] en skulptaĵo ĉe la muzeo de Merido. MuniciparegularodeOsuna.jpg|Municipa regularo de [[Osuna]] en provizora ekspozicio en la muzeo de Merido (44 a.K. elsendita en 20-24 a.K). </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Mérida (stacidomo)]] * [[Aljucén (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commons=Mérida (Spain)|commonscat=Mérida}} * [http://www.merida.es Oficiala retpaĝo] * [http://www.merida.esp.st/ Mérida] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060321063938/http://www.merida.esp.st/ |date=2006-03-21 }}, [[Monda Kulturheredaĵo de Unesko]] * [http://www.festivaldemerida.com/ Festivalo de Klasika Teatro] * [http://www.mnar.es/ Nacia Muzeo de Romia Arto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141101235915/http://www.mnar.es/ |date=2014-11-01 }} * [http://www.ipernity.com/blog/mpancorbo/276133 Blogaĵo en Esperanto pri Mérida] (kun montro de malnova filmo pri la urbo, kun tekstoj dublitaj al Esperanto) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Badaĥozo]] [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:Urboj de Hispanio]] [[Kategorio:Merido| ]] ijwsvlq3z4scpx9ejgaox8q9o2tfg28 0 97068 9384836 9127427 2026-05-27T07:38:31Z Sj1mor 12103 9384836 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Geothermie_verfahren.png|eta|dekstre|200px|Hidroterma elektroproduktado: la vaporo ĉerpita rekte el la subtera rezervejo (flava zono sur la bildo) per la sondo pelas [[turbino]]n kaj [[generatoro]]n, kondensiĝas en [[malvarmiga turo|malvarmiga(j) turo(j)]] kaj revenas subteren kiel likva akvo, kie ĝi denove vaporiĝas.]] La '''geoterma energio''' estas [[energio]] ĉerpita el la [[tero|tera]] interno. La geotermaj energifontoj troviĝas ofte proksime de aktivaj [[vulkano]]j. Por ĉerpo de la geoterma energio estas plej facile uzeblaj la [[termofonto]]j, [[gejsero]]j, bolantaj [[marĉo]]-lagetoj, [[fumarolo]]j aŭ [[gaskratero]]j. La geoterman energion uzis unuafoje la antikvaj [[romio|romianoj]] por hejtado de [[domo]]j kaj [[banejo]]j. Oni uzas tiun ĉi metodon ankaŭ hodiaŭ en [[Islando]], [[Turkio]], [[Japanio]], sed plej ofte oni produktas per la geoterma energio [[elektro|elektran]] [[kurento]]n. La unua tia [[elektra centralo]] ekfunkciis en la itala [[Larderello]], en [[1904]]. La plej bone uzeblaj fontoj estas la 80–{{GdC|350}} varma [[akvo]] en la subteraj rezervejoj. Oni povas plej facile produkti la elektran energion el varma akvo pli varma ol {{GdC|180}}. Oni rapide vaporigas la varmegan akvon kaj/aŭ movas [[turbino]]n per la vaporo. Alia metodo estas la uzo de la energio de la subteraj pli varmaj grundoj. Tiam oni alkondukas likvaĵon kaj poste forkondukas la varmiĝintan likvaĵon kaj gajnas el ĝi la energion. (legu [[varmopumpilo]]) == Vidu ankaŭ == * [[Geoterma centralo]] * [[Marovarma centralo]] * [[Renoviĝanta energio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=geotermik.0o|ReVo titolo=Geotermiko / Geotermio}} * [http://geothermal.marin.org/GEOpresentation/sld051.htm La unua geoterma centralo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geoterma energio| ]] [[Kategorio:Renovigeblaj resursoj]] s6crsidokcseyc6tdm4zjtcwzr3yk7v 9384838 9384836 2026-05-27T07:38:57Z Sj1mor 12103 9384838 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Geothermie_verfahren.png|eta|dekstre|200px|Hidroterma elektroproduktado: la vaporo ĉerpita rekte el la subtera rezervejo (flava zono sur la bildo) per la sondo pelas [[turbino]]n kaj [[generatoro]]n, kondensiĝas en [[malvarmiga turo|malvarmiga(j) turo(j)]] kaj revenas subteren kiel likva akvo, kie ĝi denove vaporiĝas.]] La '''geoterma energio''' estas [[energio]] ĉerpita el la [[tero|tera]] interno. La geotermaj energifontoj troviĝas ofte proksime de aktivaj [[vulkano]]j. Por ĉerpo de la geoterma energio estas plej facile uzeblaj la [[termofonto]]j, [[gejsero]]j, bolantaj [[marĉo]]-lagetoj, [[fumarolo]]j aŭ [[gaskratero]]j. La geoterman energion uzis unuafoje la antikvaj [[romio|romianoj]] por hejtado de [[domo]]j kaj [[banejo]]j. Oni uzas tiun ĉi metodon ankaŭ hodiaŭ en [[Islando]], [[Turkio]], [[Japanio]], sed plej ofte oni produktas per la geoterma energio [[elektro|elektran]] [[kurento]]n. La unua tia [[elektra centralo]] ekfunkciis en la itala [[Larderello]], en [[1904]]. La plej bone uzeblaj fontoj estas la 80–{{GdC|350}} varma [[akvo]] en la subteraj rezervejoj. Oni povas plej facile produkti la elektran energion el varma akvo pli varma ol {{GdC|180}}. Oni rapide vaporigas la varmegan akvon kaj/aŭ movas [[turbino]]n per la vaporo. Alia metodo estas la uzo de la energio de la subteraj pli varmaj grundoj. Tiam oni alkondukas likvaĵon kaj poste forkondukas la varmiĝintan likvaĵon kaj gajnas el ĝi la energion. (legu [[varmopumpilo]]) == Vidu ankaŭ == * [[Geoterma centralo]] * [[Marovarma centralo]] * [[Renoviĝanta energio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=geotermik.0o|ReVo titolo=Geotermiko / Geotermio}} * [http://geothermal.marin.org/GEOpresentation/sld051.htm La unua geoterma centralo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geoterma energio| ]] [[Kategorio:Renovigeblaj resursoj]] 4m0fw3cgosy21vmnrnxoezq151lmr6a 3 97530 9384737 9382688 2026-05-27T05:09:03Z Näin on näreet 255377 /* Abitura ekzameno en Finnlando */ nova sekcio 9384737 wikitext text/x-wiki <!-- {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plaj baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj deekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (do deflanke aspektas tiel ke vi tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas tre multo) krome povas malfortigi la obsedon kiujn aliaj vidas ĉe vi - kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (UTC) rxyz4evdnyh0wrwgxs38qhx8xmn9yh4 9384765 9384737 2026-05-27T06:25:26Z Näin on näreet 255377 9384765 wikitext text/x-wiki <!-- {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plaj baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj deekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (do deflanke aspektas tiel ke vi tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas tre multo) krome povas malfortigi la obsedon kiujn aliaj vidas ĉe vi - kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (UTC) Vidu: [[Pentti Arajärvi]] giiwniegxygxbs9pnx2bnp55x4j4d93 9384767 9384765 2026-05-27T06:31:06Z Näin on näreet 255377 9384767 wikitext text/x-wiki <!-- {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibroj == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Mi pensas pri tio, kiom la nacia vidpunkto difinas, kion oni menciu. Ekzemple en la finna Vikipedio en la artikolo ''puhelinluettelo'' (telefonlibro) estas scioj pri finnlandaj telefonlibroj. En la artikolo ''[[:fi:taivasten valtakunnan avaimet|taivasten valtakunnan avaimet]]'' (ŝlosiloj de la regno de la ĉielo) oni mencias, ke el la spiritaj grupoj de Finnlando ŝlosiloj de la regno de la ĉielo estas speciale esenca koncepto en lestadianismo – [[konservativa lestadianismo|konservativa]] kaj [[okcidenta lestadianismo]] instruas, ke ilin povas uzi la ĉiuj veraj kredantoj, ne nur pastroj kaj predikantoj kaj alimaniere neniam ricevas kredon ne-kredanta homo. Sed se oni kreu en la esperanta Vikipedio artikolon pri ŝlosiloj de la regno de la ĉielo, ĉu estus mallogike skribi do? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:15, 16 maj. 2026 (UTC) :Vi denove miksas du tute sendependajn temojn. Pri la temo [[telefonlibro]], vi pravas, ke en iuj naciaj lingvoj estas iuj indikoj pri la tiulandaj naciaj telefonlibroj, ne nur pri finnaj en la finna teksto, ankaŭ ekz. pri Francio, Svislando kaj tre malmulte pri Belgio (tute nenio pri Kanado kaj pri la franclingvaj afrikaj landoj) en la franca teksto. Sed tiuj informoj estas tre malabundaj, kaj en neniu vikipedia teksto estas superrigardo pri multaj diverslingvaj landoj samtempe. Tion kunmeti eble estus bona projekto por la esperantistoj, ĉar ili estas el pli vasta gamo da diversaj landoj ol ekzemple la plej aktivaj redaktantoj de la finna vikipdio, kiuj statistike aparte estas el unu lando - sed aliflanke mi <big>'''''dubas'''''</big> ĉu estas tiom da ekscitaj informoj en komparo de diverslandaj telefonlibroj. La koloro de la kovrilpaĝoj malsamos, la formatoj, sed baze ĉiam estos listoj de nomoj kaj poste telefonnumeroj. Dua temaro: Pri la aparta koncepto de la luterana branĉo de lestadianismo mi persone pensas, ke en la esperanta vikipedio jam estas sufiĉe da informo, por ke esperanta ŝintoano el Japanio aŭ hinduo el Barato povas ekhavi surfacan imagon pri tiu specifa formo de luteranismo. Laŭ mi pri iuj religioj nun subpremataj de islamaj registaroj, notinde la [[jezidismo]] en Irako, Sirio kaj Turkio, aŭ la [[zaratuŝtrismo]] en orienta Irano estas maltro la esperantaj tekstoj. Sed pri lestadianismo la esperanta vikipedio jam estas bone kovrata - krom se eble ekzistas iu centra lestadiana katedralo, pri kiu indus fari iun arkitekturan tekston... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:19, 16 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉas. En ĝi oni povas ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) Virgazeto. Finne miestenlehti. En la finna wikipedio estas defaultordigo miestenlehti - > pornolehti (pornografia gazeto). Mi demandis en la diskutpaĝo de la ordigo: ĉu oni ne povas uzi la vorton miestenlehti (virgazeto) ankaŭ pri aferecaj revuoj, kiuj estas precipe por viroj, ekzemple la gazetoj ''Metsästys ja kalastus'' (ĉasado kaj fiŝkaptado) kaj ''Tekniikan maailma'' (mondo de tekniko). Iu respondis, ke ne, la vorto ''miestenlehti'' (virgazeto) havas la signifon "pornografia gazeto". Ĉu esperante virrevuo/gazeto estas nepre pornografia? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 13:31, 15 maj. 2026 (UTC) :Nu, tekniko, ĉasado kaj fiŝkaptado ne nepre estas viraj interesoj... Sude de Finnlando oni multe agadas por superi la kliŝajn stereotipojn kio estas "tipe vira kaj kio tipe virina". En medicina senco nur eblas konstati ke starpisadi kontraŭ arbo pli facilas se vi estas viro kaj naski idojn pli facilas se vi estas virino. Pri "pornografiaj gazetoj" ne demandu min, pri tiu fako de ĵurnalismo aŭ komerco mi tute ne kompetentas, kaj fakte ne interesiĝas. '''<big>Ĉu</big>''' vi jam progresas en aldono de la ŝablono {{ŝ|apartigila paĝo}}?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 15 maj. 2026 (UTC) Mi demandis mian amikinon, kiu konas multajn Yrjöjn, cxu estas eventuale lernigi hundon trovi laŭ odoro de vomaĵo Yrjöjn. Sxi neis forte kaj asertis, ke al la nomo Yrjö apartenas vomajxa odoro nur en MIA FANTASIO. Hundoj sentas odorojn multe pli bone ol homoj (vidu [[Yrjö Kokko]]), sed ankaux hundo ne sentas tian odoron, kiu neniom ekzistas. Ĉu tio estas vera: Plej multaj Yrjöj estas biologie normalaj homoj. Yrjöj ne estas aparta biologia kategorio. Tio ne ŝanĝas la fakton, ke la vorto havas alian signifon. Ĝi ne igas Yrjöjn disvastigantoj de vomaĵmalsano, ĝi ne kaŭzas la odoron de vomaĵo. Ekzistas biologie nenormalaj Yrjöj, sed tio ne rilatas al la nomo. Yrjöj suferas de la samaj malsanoj kaj vundoj kiel homoj nomitaj Kalle, Juha, Timo kaj Matti, ekzemple. Feliĉe, la plimulto de homoj kun ĉiuj tiuj nomoj estas normalaj. La nomo Yrjö ne produktas iujn ajn specialajn biologiajn karakterizaĵojn. Ĝi kutime indikas sekson (vira), sed ĝi ankaŭ ne produktis tion, sed la afero estas, ke post kiam la sekso estas determinita, nomo estas elektita por la infano, kiu fariĝis establita kiel la nomo de la sekso, al kiu la infano apartenas. Vi ankaŭ povas preskaŭ ĝuste diveni el la nomo Yrjö pri nacieco (finna) kaj gepatra lingvo (finna), sed nek nacieco nek lingvo estas influitaj de la nomo Yrjö. La fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finnaparolanto, estas kaŭzita de la fakto, ke Yrjö estas finnalingva formo de la nomo, kaj la fakto, ke Yrjö preskaŭ certe estas finno, estas kaŭzita de la fakto, ke estas tre malmultaj finnaparolantoj, kiuj ne estas finnoj, preskaŭ nur membroj de la malgranda finnaparolanta malplimulto en norda Svedio ekzemple en [[Haparanda]], svedia [[Övertorneå]] kaj Gällivare. :Mi certas ke la diasporo estas pli granda ol oni en Finnlando kutime supozas. Jam mi mem konas finnojn kun finnaj personaj nomoj kiuj naskiĝis en Frankfurto kaj Darmstadt kaj estas perfekte dulingvaj (de-fi), kaj mi plene certas ke en Strasburgo, Bruselo kaj Parizo estas same finnaj familioj. En mia privata statistiko pri finnaj infanoj de familioj en diasporo cetere la nomo Risto estas kaj plej ofta (3), sekvas Mika (2). Pri Georgoj jam ĉio estas dirita: pri tio mi ne plu volus vidi frazon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 maj. 2026 (UTC) : Hodiaŭ mi revenis kaj devis forĵeti sur mia diskpaĝo nur 20 mesaĝojn kun totala grandeco pli ol 7 KiO far iu LTA-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:14, 21 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Kalendaro == https://eo.wikipedia.org/wiki/Reformaj_proponoj_de_la_gregoria_kalendaro ?? == Forbaro == Bv forbaru nian amikon [[User:Näin on näreet]]. Post hieraŭa [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AN%C3%A4in_on_n%C3%A4reet&diff=9379558&oldid=9356513 lasta averto] ri decidis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?oldid=prev&diff=9379966 denove mencii min en du resumoj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:04, 22 maj. 2026 (UTC) == Pastreco de virinoj == Mi dankas vin pri la artikolo [[pastreco de virinoj]]. Ĉu en la artikolo estu bildo(j)? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 08:59, 23 maj. 2026 (UTC) :Mi preferas lasi la tekston sen bildoj, ĉar mi volas teni ekvilibron inter diversaj kristanaj movadoj. Kaj aparte en la katolika kaj ortodoksaj eklezioj, en kiuj la temo nun estas pli ardanta, ĉar tie ankoraŭ estas malpermeso pri virinaj pastroj, estas maleble montri fotojn de virinaj pastroj, kompreneble, ĉar ili ankoraŭ ne estas. Do engluo de bildoj fokusigus la atenton pri la reformaj eklezioj, en kiuj la temo jam estas tute memkomprenebla kaj ne granda disputo plu. Kion oni ankoraŭ povas fari, estas atenti ke ĉie internaj ligiloj estsa metataj. Ekzemple "Unuan Epistolon al Timoteo" kompreneble estu [[1-a epistolo al Timoteo|Unuan Epistolon al Timoteo]], ktp. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:11, 23 maj. 2026 (UTC) :Ĉiukaze de la hieraŭ [[Uzanto-Diskuto:Näin_on_näreet#Seriozega averto de mi|esprimita rekomendo pri nova vikipaŭzo]] kaj tiam «post tiu paŭzo rekomenci per temoj kiuj neniel rilatas al norda Eŭropo, neniel pri religio kaj ankaŭ neniel pri seksaj kaj genraj temoj (kompreneble ke obscenajn redaktojn ĉiukaze ne estas permesate fari - tio ne nur validas por vi sed por ĉiu)» [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet ankoraŭ nenio alvenis en via konduto]. Via koncentriĝo pri malmultaj esperantlingvaj tekstoj pri iel bizaraj temoj el la finna socio, kaj remaĉado de ili, vere nervas aliulojn kaj ankaŭ streĉas mian paciencon - eblas fini iun tekston kaj lasi ĝin, irante al novaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:51, 23 maj. 2026 (UTC) ::Kial mi ne rajtus skribi pri tiuj aferoj aferece? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 14:20, 24 maj. 2026 (UTC) :La kritero estas tio, cxu la redaktoj estas suficxe kvalitaj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 15:08, 24 maj. 2026 (UTC) :::Mi nur atentigas, ke vi estas harfende proksima al forbaro, pro via nerespekto de la limoj de aliaj. Tial baze gravas ne perforti alies limojn, tio estas la plaj baza regulo. Sed rekoncentriĝi al temoj, kiuj deekstere ne ŝajnas tiom obsedaj ĉe vi (do deflanke aspektas tiel ke vi tekston kiun vi antaŭe faris, en postaj tagoj 10-, 20-, 30-foje reredaktas - tio en komparo al aliaj uzantoj aspektas tre multo) krome povas malfortigi la obsedon kiujn aliaj vidas ĉe vi - kaj sciu ke tre multaj el viaj redaktoj laborigas aliajn uzantojn, ĉar vi neniam atentas pri ĉio, eĉ foje ne sukcesas skribi "ĉ" sed nur "cx", tial se estas tre multaj redaktoj pri ununura temo, kiuj ŝajnas al aliuloj neutilaj remaĉadoj, tio estas problemo se per tio ankaŭ forbruliĝas la tempo de alia uzanto. Ĉu vi komprenas? Mi esperas ke jes, ĉar se ne, estus vi kiu frontus denovan kompletan forbaron - kio povas ĉiam ajn reveni, ĉar via forbaro neniam malvalidiĝis. Ĉiuj klare konscias ke la finna vikipedio ne faras kompromisojn, klare sekvas la argumenton ke unufoje forbarita estas porĉiam forbarita. Simple ĉar estas tempomalŝparo investi unu sekundon pli ol necesas por reflekse forbari ĉiujn novajn kontojn de vi. Se vi volas eviti ke ni tiom senkompatas kiom la finnaj administrantoj, vi devas ekstre peni apliki ĉiujn regulojn. Sufiĉas, mi hodiaŭ nur havas ankoraŭ duonhoron kaj volas ankoraŭ labori tiun duonhoron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:18, 24 maj. 2026 (UTC) == Abitura ekzameno en Finnlando == Mi tute ne komprenas, kial estis forigita la artikolo [[Abitura ekzameno en Finnlando]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 05:09, 27 maj. 2026 (UTC) Vidu: [[Pentti Arajärvi]], [[Yrjö Kokko]]] f8in3y6p2glfngwytvq3t6a9j9zn9zz 0 101187 9384337 8241348 2026-05-26T12:22:17Z ThomasPusch 1869 9384337 wikitext text/x-wiki '''Interreta radio''' estas elsenda servo, kiu uzas kiel medion la [[interreto]]n por komuniki kun publiko. Alia elsendosistemo estas [[podkasto]], kiu estas pli fleksebla. * [http://www.chriskern.net/history/voaFirstOnTheInternet.html ''Voice of America'': la unua interrete," de Chris Kern] (2006) * [http://novajhoj.weebly.com/ STUDIO, ĉiutaga radio-televido en Esperanto] == Vidu ankaŭ == * [[Radioj kaj podkastoj en Esperanto]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Komunikado}} [[Kategorio:Esperanto-radio]] [[Kategorio:Interreto]] [[Kategorio:Komunikado]] [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] c84n6gqk47lhqrsav37zgrzbvh2ktx0 0 101226 9384382 8874737 2026-05-26T13:27:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384382 wikitext text/x-wiki {{Informkesto setlejo de Rumanio | Nomo = Măieruș | Speco = Komunumo | Distrikto = Brașov | Komunumo = Mândra | AliajNomoj = Szászmagyarós {{hu}}, Nussbach {{de}} | IamaHungaraDepartemento = Brassó (reĝa departemento) | latitudo-gradoj = 45 | latitudo-minutoj = 53 | latitudo-sekundoj = 58 | longitudo-gradoj = 25 | longitudo-minutoj = 32 | longitudo-sekundoj = 24 | Poŝtkodo = 507120 | Loĝantaro = 2.538 (2002) }} '''Măieruș''' [məjeruŝ] (hungare: '''Szászmagyarós''', germane: '''Nussbach''') estas komunumo en Rumanio norde de [[Braŝovo]]. En [[1910]] ĝi havis 1&nbsp;619 loĝantojn (germanoj, rumanoj), en [[1992]] 1&nbsp;534 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas de [[1377]]. Ĝis [[1919]] ĝi apartenis al la [[Hungario|hungara]] parto de [[Aŭstrio-Hungario]] (''Brassó vármegye''). Apartenas al ĝi la vilaĝo [[Arini (Măieruș)|Arini]]. == Fonto == * [[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. * [[Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ghidulprimariilor.ro/business.php/PRIMARIA-MAIERUS/35107/ Administra retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120205185405/http://www.ghidulprimariilor.ro/business.php/PRIMARIA-MAIERUS/35107 |date=2012-02-05 }} * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} * [http://www.harta-turistica.ro/ Interaga mapo de distrikto] {{DEFAŬLTORDIGO:Maierus}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Brașov]] fufexkd4m9shs45dji1posx8c1kbx87 0 103522 9384849 9042512 2026-05-27T07:46:04Z Sj1mor 12103 9384849 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Calcutta rickshaw.jpg|eta|250ra|Rikiŝo en [[Kolkato]]]] '''Rikiŝo''' estas [[veturilo]] movata de homa forto. Ĝi estas uzata por transporti homojn. Oni distingas inter ''klasika rikiŝo'' (kiun tiras homo irante aŭ kurante) kaj ''[[biciklo|bicikla]] rikiŝo'' (kiun homo veturigas per piedpremo sur [[pedalo]]jn). Krome ekzistas ankaŭ ''[[motoro|motora]] rikiŝo''. Dum la klasika rikiŝo estas 2-rada, la bicikla kaj la motora rikiŝoj estas 3-radaj. La rikiŝo venas origine el Japanio, kie ĝi nomiĝas ''ĝin-riki-ŝa'' (人力車), t.e. homforta ĉaro. Ĝin inventis eŭropano, la [[anglikanismo|anglikana]] [[sacerdoto]] M. B. Bailey, ĉirkaŭ la jaro [[1870]] en [[Tokio]]. Rikiŝoj estas plej disvastigitaj en orienta kaj suda [[Azio]]; tamen [[Biciklo|biciklajn]] rikiŝojn oni uzas ankaŭ kelkloke en [[Eŭropo]] kaj Ameriko, ekzemple kiel transportilon por [[turisto]]j en [[Berlino]]. == Galerio == {{Projektoj|ReVo=rikisx}} <gallery widths=200px> Richard Henry Geoghegan en Kioto 1914.jpg|la brita esperantisto [[Richard H. Geoghegan|R. Geoghegan]] en klasika rikiŝo de Kioto, 1914 Rikiŝo.jpg|Bicikla rikiŝo uzata kiel Esperanto-varbilo Human.rickshaw.kolkata.india.JPG|Rikiŝo en [[Barato]] Indonesia bike46.jpg|Rikiŝo en [[Indonezio]] Japan for free.jpg|[[Japan]]a rikiŝo sur librokovrilo </gallery> [[Kategorio:Transportaj rimedoj]] [[Kategorio:Duradaj veturiloj]] [[Kategorio:Transportaj rimedoj movataj per homa forto]] ngqw4489ejtwcmzmghutxe2ws43a6zw 0 103821 9384706 9377862 2026-05-27T02:26:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384706 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Nepala lingvo}}{{Informkesto lingvo |Lingvo= Nepala lingvo<br /><big>नेपाल भाषा</big><br /><small>Nepâlbhâsa</small> |Landoj= [[Nepalo]], [[Barato]] |Denaske= 1 miliono |Fremdlingve= |Klasifiko= [[Lingva familio|Genetika klasifiko]]: [[Ĉinotibeta lingvaro|Ĉinotibeta]]<br /> &nbsp; &nbsp;[[Tibetobirma lingvaro|Tibetobirma]]<br /> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;[[Himalaja lingvo|Himalaja]]<br /> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;'''Nepala''' |Oficiala lingvo= |Reguligita de= |Mapo = |Mapopriskribo = |Skribo= |Koloro= Ĉinotibeta |ISO1= new |ISO2B= new |ISO2T= |SIL= NEW }} [[Dosiero:Nepal Kathmandu.jpg|alternative=Antikva reĝa palaco en Katmanduo|maldekstra|eta|Antikva reĝa palaco en Katmanduo]] La '''nevara lingvo''''', ''oficiale konata en [[Nepalo]] kiel '''नेपाल भाषा ('''''Nepāl bhāsā'') aŭ '''nepalbasa lingvo <ref>(en) Maharjan, Resha (2018). ''The Journey of Nepal Bhasa: From Decline to Revitalization (M.Phil. thesis)''. UIT The Arctic University of Norway.</ref>, '''estas unu el la ĉ. 500 [[Ĉinotibeta lingvaro|ĉinotibetaj lingvo]]<nowiki/>j parolata de la [[nevaroj]], la indiĝenaj loĝantoj de la [[Katmandua Valo]] kaj ĉirkaŭaj regionoj ([[Provinco Bagmati]]) en [[Nepalo]]. Ĝi ankaŭ ofte nomiĝas ''<nowiki/>'Newar'' aŭ ''Newari''. ''Newah Bhaaye'' estas la esprimo uzata por la nepalbasa fare de ĝiaj denaskaj parolantoj. La tuta nombro de parolantoj de la nepalbasa estas ĉ. 850 000 homoj, inkluzive de 825 000 homoj en Nepalo.(2001, censo) kaj en [[Barato]] ĉ. 14 000 homoj (2007, takso). La nepalbasa apartenas al la [[tibetobirma grupo]] de lingvoj. Ĝi estas la sola [[Tibetobirma lingvaro|tibetbirma lingvo]] skribita per la [[Nagario|nagaria alfabeto]]. Oni ne konfuzu ĝin kun la nepala lingvo, la nuna oficiala lingvo de Nepalo, kiu apartenas al la [[Hindarja lingvaro|hindarja lingvar]]<nowiki/>o. == Konfuzo pri lingvonomoj == Estiĝas konfuzo pro tio, ke la vorto "Nepalo" origine signifis nur la Valon de Katmanduo <ref>https://theconversation.com/the-history-of-kathmandu-valley-as-told-by-its-architecture-41103</ref>. Post la venko de la valo fare de la gurkoj, la signifo de la nomo "Nepalo" plivastiĝis al la tuta, nove unuigita lando. Do la lingvon de la loĝantoj de la Valo de Katmanduo, la nevaroj, oni nomis "la nepalolingvo". Sed post la translokigo de la ĉefurbo de la gurkoj al Katmanduo, la gurka lingvo iĝis la ŝtata lingvo de la nova lando kaj eknomiĝis "la nepala lingvo." Malgraŭ la similaj nomoj, la nepalolingvo kaj la nepala lingvo estas apartaj lingvoj. La lingvo de la [[praloĝantaro]] de la Katmandua Valo nomiĝas aŭ ''la nepalolingvo'' (pro la nomo de la Valo), aŭ ''la nepalbasa lingvo'' (pro ties nomo en la ŝtata lingvo, {{lang-ne|नेपालभाषा}}), aŭ ''la nevara lingvo'' (pro la nomo de ties parolantoj, la nevaroj). Ĝi estas ano de la [[ĉinotibeta lingvaro]]. La [[Nepala lingvo|nepala lingvo]] estas kaj la plej granda kaj la ŝtata lingvo de la lando Nepalo. Ĝi estas ano de la [[Hindirana lingvaro|hindirana]] grupo de la hindeŭropaj lingvoj. Kvankam la du lingvoj apartenas al malsamaj lingvaj familioj, post jarcentoj de kontakto la du lingvoj kunhavas gravan korpuson de komuna vorttrezoro. Ambaŭ lingvoj havas oficialan statuson en [[Katmanduo]]. == Historio == La nepalbasa estis la oficiala kaj administracia lingvo de Nepalo sub la dinastio Malla de la 14-a ĝis la 18-a jarcentoj, kiam la gurkoj gvidataj de Prithivî Nârâyan Shâh invadis la [[Katmandua Valo|Katmanduan valon]]. Sub la regado de Rânâ-popolo ĝis [[1950]], la nepalbasa estis malpermesita kaj eĉ nun ĝi konstante malfortiĝas. Tamen ĉi tiu lingvo ankoraŭ estas parolata en la ŝtato [[Sikimo]] (Barato) kaj en [[Darĝiling|Darĵiling]] (nordokcidenta [[Bengalio]]), samkiel en la ĉina [[distrikto Njalam]] ( 聂拉木县 - Nyalam Xi'an). De la frua 20-a jarcento ĝis demokratiigo de la lando en [[2006]], la nevara lingvo suferis de oficiala subpremado<ref>(en) Tumbahang, Govinda Bahadur (2010). "''[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_37_01_04.pdf Marginalization of Indigenous Languages of Nepal] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140727004834/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_37_01_04.pdf |date=2014-07-27 }}''" (PDF). ''Contributions to Nepalese Studies''. 37 (1): 73–74.</ref> kaj verkado en la lingvo estis malpermesita, samkiel ĝia iama skribo (''nepal lipi'') <ref>(en) Tuladhar, Prem Shanti (2000). ''Nepal Bhasa Sahityaya Itihas: The History of Nepalbhasa Literature.'' Katmanduo: Nepal Bhasa Akademio. <nowiki>ISBN 99933-56-00-X</nowiki>, paĝo 14.</ref>. De [[1952]] al [[1991]], la procento de nevarparolantoj en la Kathmandua Valo fals de 75% al 44%<ref>(en) Malla, Kamal P. "''[https://web.archive.org/web/20160108161716/http://www.kpmalla.com/wp-content/uploads/2010/11/the-occupation-of-the-kathmandu..pdf/ The Occupation of the Kathmandu Valley and its Fallout]''". paĝo 3, arkivita de la [http://www.kpmalla.com/wp-content/uploads/2010/11/the-occupation-of-the-kathmandu..pdf originalo] (PDF), la 8-an de januaro 2016.</ref> kaj hodiaŭ (2021) la nevara kulturo kaj lingvo estas minacataj<ref>(en) Grandin, Ingemar. "''[http://www.socant.su.se/polopoly_fs/1.85287.1334740225!/menu/standard/file/Transnationell_migration_Ingemar_Grandin_18apr.pdf Between the market and Comrade Mao: Newar cultural activism and ethnic/political movements (Nepal)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200930162022/https://www.socant.su.se/polopoly_fs/1.85287.1334740225!/menu/standard/file/Transnationell_migration_Ingemar_Grandin_18apr.pdf |date=2020-09-30 }}''" (PDF).</ref>. [[Unesko|UNESKO]] enlistigis la lingvon kiel "sendube endanĝerigita"<ref>(en) "''[http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/index.php?hl=en&page=atlasmap&lid=1117 UNESCO Atlas of the World's Languages in Danger]''".</ref>. == Literaturo == * Jayaprakash Malla * Sukraraj Shastri * Siddhicharan Shrestha * Dhooswan Sayami * Basu Pasa * Durga Lal Shrestha Siddhidas Mahaju kaj Chittadhar Hridaya estas du renomaj poetoj. == Klasifiko == La nepalbasa lingvo apartenas al la [[tibetobirma grupo]] sub la [[ĉinotibeta lingvaro]]. La tibeta lingvo havis gravan influon sur ĉi tiu lingvo pro jarcentoj da komercaj rilatoj kun [[Tibeto]]. {| class="wikitable" !Nepalbasa lingvo !Esperanto |- |Jewjalpa |Saluton |- |Chhigu na chu kha? |Kio estas via nomo? |- |Jigu ne _____ b |Mia nomo estas |} == Klasika nevara lingvo == La klasika nevara lingvo estas la nomo por la literatura formo de la lingvo. Ĝi ne plu estas parolata aŭ skribata, sed ĝi estas studobjekto por historiistoj kaj filologoj. == Skribsistemoj == La nepalobasa lingvo estas skribita helpe de diversaj alfabetoj/skriboj, de kiuj la ĉefaj estas la skriboj [[Brahmia skribsistemo|brahmia]], golmola, ranjana, la [[Praĉalita skribsistemo|praĉalita]] kaj ĉefe la [[Nagario|nagaria]] skribo (''devanagari'') kiu estas la nuntempe plej uzata alfabeto por tiu lingvo, Ĉiuj ĉi tiuj skriboj estas skribataj de maldekstre dekstren. La brahmia skribo estas la plej malnova kaj ĉiuj aliaj skriboj devenas de ĝi. ''Devanagari'' aŭ la [[Nagario|nagaria skribo]] estas nuntempe la plej uzata skribo, ĉar ĝi estas la oficiala alfabeto uzata nuntempe en Nepalo, kaj ankaŭ uzata en la najbara [[Barato]]. La ranjana alfabeto, aliflanke, estis la plej uzata en la pratempo, kaj hodiaŭ spertas revigliĝon pere de studoj kaj esploroj en Nepalo. La praĉalita alfabeto, simila al ''devanagari'', daŭre estas uzata, dum la brahmia kaj golmola alfabetoj nun estas tre raraj. == Terminologio == La nevara lingvo velkis, ĉar la ŝtato elektis la gorkalan (''gorkhali'') kiel la nacia nepala lingvo, konata sub la nomo '[[nepalia lingvo]]'. En la 1920-aj jaroj, la nomo de la lingvo sciita kiel ''Khas Kura, Gorkhali aŭ Parbatiya'' estis ŝanĝita al [[nepalia lingvo]]. La 8-an de septembro [[1995]], sekve de jaroj da lobiado por uzi la malnovan nomon, la registaro decidis ke la nomo ''Nepalo Bhasa'' devus esti uzata anstataŭ nevara<ref>(en) "''It's Nepal Bhasa''", The Rising Nepal, la 9-an de septembro 1995.</ref>. Tamen, la Centra Buroo pri Statistiko de Nepamo ne aplikas tion<ref>(en) "''[https://web.archive.org/web/20130717170017/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/Major-Finding.pdf Major highlights]''" (PDF). Central Bureau of Statistics, arkivita de la [http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/Major-Finding.pdf originalo] (PDF), la 17-an de julio 2013.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Nevaroj]] * [[Nepalia lingvo]], nacia lingvo de Nepalo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Nevara-nepalia-angla vortaro [[Kategorio:Tibetobirma lingvaro]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Lingvoj de Nepalo]] pqziu65kd9m64f5hwaz1dfir622yrnh 0 104449 9384731 9304422 2026-05-27T04:56:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384731 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigra pego |koloro = pink |dosiero2 = BlackWoods.jpg |dosiero=Dryocopus martius, Perersberg, Brasov, Romania 0 (cropped).jpg | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |priskribo de dosiero=[[Dosiero:Spillkråka trummar - Dendrocopos martius..ogg|Spillkråka trummar - Dendrocopos martius..ogg]] |priskribo de dosiero2 = Plenkreska vira birdo kun idaro. |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dryocopus]]'' |specio = '''''D. martius''''' |statuso = LC |dunomo = ''Dryocopus martius'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) |mapo de vivoteritorioj = Dryocopus martius distr.PNG |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] |vikispecio = |komunejo = }} La '''nigra pego''', ''Dryocopus martius'', estas granda birdo de la familio de [[pegedoj]] kaj genro de ''[[Dryocopus]]'' kaj la plej granda [[pego]] de [[Eŭropo]] kiu loĝas ankaŭ en norda [[Azio]], kie ĝi estas la dua plej granda post la ''Mulleripicus pulverulentus'', tie kaj en la tuta mondo, kaj la ununura membro de sia genro ''[[Dryocopus]]'' en sia teritorio. == Aspekto == [[Dosiero:Schwarzspecht.jpg|eta|maldekstra|Masklo montranta sian karakteran aspekton]] Ĝi grandas preskaŭ kiel [[frugilego]], tio estas 40-57 cm longa, kun enverguro de 64-73 cm kaj pezo de 250-340 g. Plej ofte la nordaj birdoj estas pli grandaj kaj pezaj. Ĝi havas '''nigran plumaron''', kiel la aliaj membroj de la genro ''[[Dryocopus]]'', kies nigro povas montri de proksime brilajn kaj bluajn nuancojn supre kaj nebrilajn kaj brunecajn aŭ grizecajn sube, kaj la masklo havas '''ruĝan kaposupron''', dum la femalo havas nur ruĝan [[nuko]]n. Per tiu aspekto temas pri specio tute malkonfuzebla ene de Eŭropo inter pegoj, sed ĉiukaze konfuzebla de malproksime kun [[korniko]]. Ambaŭ seksoj havas flavecajn okulojn, helan bekon ŝajne blankecan de malproksime sed pli grizecan de proksime, pli malhelan ĉepinte, kaj grizecajn krurojn. Kiel ĉe aliaj pegoj, tiu ĉi [[Palearktiso|palearktisa]] specio havas mallarĝan pintakran bekon, fortan voston por teni sin kontraŭ la arbotrunkoj, kaj zigodaktilajn piedojn, ku du fingroj antaŭen kaj du malantaŭen. La longa lango povas esti lanĉita kapti insektojn. == Kutimoj == La flugado de la nigra pego estas forta kaj rekta, malofte onda, malkiel ĉe aliaj pegoj, kaj nur kiam ili alproksimiĝas al flugofino. [[Dosiero:Dryocopus martius 02.jpg|eta|Spuroj de nigra pego sur arbotrunko]] Ĝi vivas norde kaj en alt-montaroj, de [[pino]], [[fago]] aŭ alia falfolia specio, kiel [[abio]]j (sed tio dependas de la lando), kie bezonas ankaŭ maldensejojn. Ĝi nestas en arbotruo, kiun ĝi mem faras ĝis 50 cm longa kaj 10 ĝis 20 m super la grundo kaj kie la ino demetas 4 aŭ pliajn blankajn malgrandajn ovojn, kiujn ili kovas nur dum 12 tagoj. [[Elnestiĝo]] okazas post malpli ol unu monato kaj tiam la idaro disiĝas en du grupoj, zorgotaj de po unu generinto. [[Dosiero:Dryocopus martius pinetorum MHNT.ZOO.2010.11.164.6.jpg|eta|ovoj de ''Dryocopus martius pinetorum'' - [[Muzeo de Tuluzo]]]] Ĝia nestotruo povas esti reuzataj de diferencaj specioj (ĝis 50), kiel la [[Funebra strigo]], la [[Arbara marteso]] aŭ Pinmarteso, la [[Monedo]] ekzemple aŭ, pli surprize, eĉ la [[Orokula klangulo]], anaso de la nordo de [[Eŭropo]], [[vesperto]]j, [[sciuro]]j, [[arbarstrigo]]j, ktp. Ĝi estas [[Birdomigrado|nemigranta]] birdo (eble nur plej nordaj birdoj povas subeflugi iome kiam veterkondiĉoj malbonegiĝas aŭ junuloj iom for por setliĝi) kaj for de la reprodukta epoko estas teritoria kaj soleca specio. Temas pri bruema specio. Ĝia voĉo estas longa ''kli-jo'', dum flugo rapide ripetita ''kri-kri-kri'' aŭ ''kru-kru-kru''; tiuj du voĉoj estas facile aŭdeblaj eĉ de 1 km, escepte dum kovado kaj idomanĝigado. Krome ekzistas alia voĉo por teritoriaj konfliktoj aŭ luktado kaj alia pli milda por seksa pariĝado. Ĝi ne malofte eligas tamburan voĉon printempe. Ankaŭ la bekofrapado (ĝis 17 frapoj ĉiusekunde) utilas por socia rilato kaj teritoria markilo. Tiuj pegoj manĝas ĉefe [[formiko]]jn (ĉirkaŭ 90 % de la dieto) kiel larvoj, ovoj, maturuloj, ktp., kaj malpli [[skarabo]]jn, [[papilio]]jn, [[araneo]]jn, etajn [[heliko]]jn, ktp., kaj malofte [[frukto]]jn aŭ [[bero]]jn. Por kapti tiujn insektojn ili boras aŭ levas la ŝelon de arboj per longaj sulkoj kaj foje kuniĝas kun aliaj [[pegoj]] en la sama formikejo; kiam neĝas ili povas trabori [[neĝo]]n ĝis 1 m por alveni ĝis formikoj. Ili povas vivi almenaŭ 12 jaroj. Eventualaj predantoj estas [[rabobirdo]]j aŭ [[marteso]]j. En Eŭropo oni supozas ke loĝas el 740.000 al 1,4 milionoj de reproduktantaj paroj.<ref> Factsheet birdlife europe </ref> == Subspecioj kaj disvastiĝo == La Nigra pego havas 3 subspeciojn: * ''Dryocopus martius martius'', kiu disvastiĝas en la zono palearktisa, de [[Francio]] kaj [[Skandinavio]] al nordo de [[Japanio]]. * ''Dryocopus martius pinetorum'', kiu ĉeestas de la sudo kaj centro de Eŭropo al nordo de [[Irano]]. * ''Dryocopus martius khamensis'', pli malgranda, loĝas okcidente de [[Ĉinio]] ĉe [[Tibeto]]. Lastatempe oni konsideras la subspecion ''pinetorum'' de suda Eŭropo kiel sinonimo de ''martius'', kiu estus la subspecio kiu ĉeestas preskaŭ en la tuta speciteritorio. Entute oni povas konsideri, ke la specio loĝas en preskaŭ la tuta [[Eŭropo]], escepte en [[Britio]], [[Irlando]], [[Islando]] kaj interna [[Norvegio]] (ja en suda kaj ĉemara), en [[Iberio]] (sed ja en norda [[Hispanio]] kaj en [[Italio]] (nur en [[Alpoj]] kaj malofte en [[Apeninoj]]), tamen ja loĝas en la tuta [[Balkanio]]. Kvankam dum jardekoj oni registris tiun specion nur en la plej nordaj montaroj de Hispanio, nome Pireneoj kaj Kantabra Montaro, en 2020 oni publikigis detalan studon kiu montris la ĉeeston kaj tre verŝajnan reproduktadon en montara areo de la [[Provinco Castellón]] en orienta Hispanio, nome [[Valencilando]].<ref>Javier Barona, Josep Puentes kaj José Manuel Gracia, "La inesperada presencia de pito negro en el interior de Castellón", ''Quercus'', 417, Novembro 2020, pp. 12-19.</ref> En [[Rusio]] la zono ion mallarĝiĝas kaj la specio, krom en alta montaro de [[Kaŭkazo]] kaj norda ĉemara [[Irano]], aperas nek en plej suda Rusio nek en plej norda kaj iras tra [[Uraloj]] al suda [[Siberio]], norda [[Kazaĥio]] kaj norda [[Mongolio]] kaj [[Manĉurio]], kaj ĝis la [[Pacifiko]] ĉe [[Kamĉatko]], nordokcidenta [[Ĉinio]], plej norda [[Japanio]] kaj norda [[Koreio]]. Tiu teritorio pliiĝas ĉefe al atlantikaj regionoj dum la dua duono de la [[20-a jarcento]]. == Kulturaj aspektoj == Kiel indikas la specifa nomo ''martius'', la Nigra pego estis asocia kun [[Marso (dio)|Marso]], la [[Romio|romia]] [[dio]] de [[milito]]. Pego, eble nigra pego, rilatas kun la legendo de la fondo de [[Romo]], kunlaborante kun la [[kapitola lupino]] en la nutrado de [[Romulo kaj Remo]]. En antikva Grekio la voĉo de pegoj utilis kiel [[orakolo]]. Probable estis birdo de malbona aŭguro, kiel montras teksto de [[Horacio]]: "eque nec laevus vetat ire picus” (neniu maldekstra pego malfaciligu onian vojaĝon). <ref> Blume S. 100 </ref> En kelkaj germanaj triboj estis la birdo asociada a [[Toro (mitologio)|Toro]], fulmotondra dio. Inter kelkaj povoj de [[Siberio]] estas konsiderata saniga ĝia sango kaj la [[ajnuoj]] de [[Hokajdo]] veneras ĝin kiel dion. La scienca nomo de la genro, ''Dryocopus'', devenas de la [[genitivo]] de la [[greka]] [[substantivo]] ''δρνς'' (''fago'') kaj de la verbo ''κόπος'' (''frapi''), kio eblus traduki kiel: ''"kiu frapas surfage"''. <ref> Wember (2005) S. 113 </ref> == Vidu ankaŭ == * [[Elborz-montara arbarstepo]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == {{Portalo Birdoj}} * {{fr}} Michel Cuisin : « Essai d'une monographie du Pic noir ''Dryocopus martius'' », ''Alauda'', 1967-1968. * {{fr}} R. Peterson, G. Mountfort, H. Hollom / [[Paul Géroudet|P. Géroudet]] : Guide des oiseaux de France et d'Europe. Éditions Delachaŭ et Niestlé. ISBN 2-603-01446-3 * {{fr}} « Les aventures d'Arsène Lepic » dans ''[http://www.lahulotte.fr/ La Hulotte]'', n°82, 2002. ISSN 0337-2154 * {{en}} Hans Winkler, David Christie, David Nurney : Woodpeckers. Pica Press, 1995. ISBN 1-873403-25-9 * Josep del Hoyo ''et al.'': ''Handbook of the Birds of the World'', Band 7 (''Jacamars to Woodpeckers''). Lynx Edicions, 2002, ISBN 84-87334-37-7 (HBW) * Gilberto Pasinelli: ''Population biology of European woodpecker species: a review.'' In: Ann. Zool. Fennici 43: S. 96–111; ISSN0003WEITER455XNSSI. [http://www.sekj.org/PDF/anz43-free/anz43-096.pdf Der Aufsatz als pdf (en)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828194303/http://www.sekj.org/PDF/anz43-free/anz43-096.pdf |date=2008-08-28 }} * Gerard Gorman: ''Woodpeckers of Europe. A Study to European Picidae.'' Bruce Coleman, Chalfont 2004. S. 81–94; S. 44; 37;. ISBN 1-872842-05-4 * {{de}} * Hans-Günther Bauer/Peter Berthold: ''Die Brutvögel Mitteleuropas. Bestand und Gefährdung.'' 2., durchgesehene Auflage; AULA – Wiesbaden 1997. S. 287–288 ISBN 3-89104-613-8 * Mark Beaman und Steve Madge: ''Handbuch der Vogelbestimmung – Europa und Westpaläarktis''. Eugen Ulmer Verlag 1998, S. 533; ISBN 3-8001-3471-3 * Hans-Heiner Bergmann und Hans-Wolfgang Helb: ''Die Stimmen der Vögel Europas''. BLV München 1982 S. 222;ISBN 3-405-12277-5 * Dieter Blume: ''Schwarzspecht, Grauspecht und Grünspecht.'' Neue Brehm-Bücherei 300. Westarp Wissenschaften Magdeburg 1996. S. 17–50. ISBN 3-89432-497-X * Michael Dvorak ''et al.'' (Hrsg.): ''Atlas der Brutvögel Österreichs''. Umweltbundesamt 1993 S. 260 f. ISBN 3-85457-121-6 * [http://www.birdlife.org/datazone/species/BirdsInEuropeII/BiE2004Sp708.pdf Factsheet Birdlife europe] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929213322/http://www.birdlife.org/datazone/species/BirdsInEuropeII/BiE2004Sp708.pdf |date=2007-09-29 }} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=708&m=0 Factsheet Birdlife international 2007] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929210437/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=708&m=0 |date=2007-09-29 }} * Urs N. Glutz von Blotzheim (Hrsg.): ''[[Handbuch der Vögel Mitteleuropas]]''. Bearbeitet u.&nbsp;a. von Kurt M. Bauer und Urs N. Glutz von Blotzheim. Aula-Verlag, Wiesbaden. ''Band 9. [[Taubenvögel|Columbiformes]] – [[Spechtvögel|Piciformes]]''. 2., durchgesehene Auflage 1994 ISBN 3-89104-562-X S. 917–942 (HBV) * [http://www.deutschewildtierstiftung.de/_downloads/projekte/DerSchwarzspecht.pdf?PHPSESSID=b03709f9dcef4287e79441824ba53191 Volker Günther: ''Der Schwarzspecht''. Erarbeitung des aktuellen Wissensstandes zum Schwarzspecht Dryocopus martius – auf der Grundlage eines umfassenden Literaturstudiums, unter besonderer Berücksichtigung der Eignung des Schwarzspechtes als “Bioindikator” zur Beurteilung der Naturnähe eines Waldes.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Jochen Hölzinger und Ulrich Mahler: ''Die Vögel Baden-Württembergs. Nicht-Singvögel 3''. Ulmer, Stuttgart 2001. ISBN 3-8001-3908-1. S. 420–447 * Peter Südbeck ''et al.'': ''Methodenstandards zur Erfassung der Brutvögel Deutschlands''. Radolfzell 2005 ISBN 3-00-015261-X * Viktor Wember: ''Die Namen der Vögel Europas''. Bedeutung der deutschen und wissenschaftlichen Namen. AULA-Verlag Wiebelsheim 2005. ISBN 3-89104-678-2 == Referencoj == * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47406|title=Dryocopus martius|downloaded=11a Majo 2006}} Ne minacata {{Commons|Dryocopus martius}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] c445rqu3kzqtf2cbqi4smsqcb0mt10t 0 106995 9384336 8012381 2026-05-26T12:22:03Z ThomasPusch 1869 9384336 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Junularadiointernacia.gif|eta|Logoo de JRI]] '''Junula Radio Internacia''' ('''JRI''') estas [[podkasto|podkasta]] [[radio]] farita de [[Joop Kiefte]], Aleks kaj Luis Miguel. Ĝi komenciĝis en la jaro [[2006]] kaj faras elsendojn cele al Esperantaj junuloj sed ankaŭ por aliaj Esperantistoj. Nun longan tempon ĝi ne elsendis. == Podkasta produktaro == === Intervjuoj === JRI ofte faras intervjuon, interalie estis intervjuitaj: * En la [[KoToPo]], de Aleks * Kun Luis Miguel * Kun [[Chuck Smith]] === Baldaŭ === * Antaŭmalkovro de [[Nigra Flago]] {{Radio en esperanto}} [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] pn82tn552dtsgausp2m1jfrzno34yqt 14 106996 9384305 9137067 2026-05-26T12:09:46Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Kategorio:Podkasto en esperanto]] al [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] 9137067 wikitext text/x-wiki Ĉi tiu kategorio temas pri [[podkasto]]j en [[Esperanto]]. {{Radio en esperanto}} [[Kategorio:Esperanto-radio]] [[Kategorio:Podkastoj]] 0rklpj4wryc53euvb536n3tzsdemccu 0 107005 9384311 8796847 2026-05-26T12:12:33Z ThomasPusch 1869 9384311 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Chitienunz.jpg|eta|dekstra|150ra|La marko de Ĉi Tie Nun]]{{unua}} '''Ĉi Tie Nun''' estas [[podkasto|podkasta]] [[radio|elsendo]] kaj [[YouTube|jutuba]] kanalo, farita de [[Christopher Zervic|KriZe]] (''Christopher Zervic'') de [[Miŝigano]], [[Usono]]. Estas 22 epizodoj kiuj aperis de januaro 2006 ĝis marto 2007. La mezuma daŭro de ĉiu elsendo estas 8 minutoj. La [[2-a de marto|2an de marto]], [[2007]], Ĉi Tie Nun aperis por unua fojo kiel videa elsendo. La ĉefa afero de Ĉi Tie Nun estas "strangaj aktualaĵoj de la tuta mondo." La programo prezentas ankaŭ humuraĵojn, interalie la fikcian intervjuan programon "Temoj de la Tempo." La titolon "Ĉi Tie Nun" elektis KriZe por esti maksimume esperanteca, eĉ kun supersignita litero. == Muziko == La muziko venas de nekonataj artistoj kiuj disponebligas muzikaĵojn al podkastistoj senkoste por uzo en podkasto. En Ĉi Tie Nun, la jenaj muzikaĵoj aŭdiĝas: :Enkonduko: "I'm In Love With You Baby" de Timothy C. Lee :Fonmuziko: "Statuc" de Hardmoon :Malenkonduko: "That's No Dream" de Derek Miller == Ligiloj == * [https://www.youtube.com/@feverfresh Jutuba kanalo] * [http://www.zervic.com/chitienun Oficiala retejo] * [http://www.zervic.com/chitienun/forumoj Forumoj] por diskutado de la podkasto kaj aliaj strangaj aferoj. * [http://www.podcastalley.com/podcast_details.php?pod_id=20296 Ĉi Tie Nun en Podcast Alley] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060223051151/http://podcastalley.com/podcast_details.php?pod_id=20296 |date=2006-02-23 }} {{Ĝermo|Esperanto}} {{Radio en esperanto}} [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] r7so66vvb3cjjmnfiawx0ipez1zloww 0 107006 9384313 9253168 2026-05-26T12:12:45Z ThomasPusch 1869 9384313 wikitext text/x-wiki '''Esperanto-Radio-Arkivo''' ([[ERA]]) aŭ pli koncize '''Radio-Arkivo''' estis [[podkasto|podkasta]] arkivejo, kiu arkivigis ĉiujn esperantlingvajn elsendaĵojn tra la mondo. La arkivo uzis prefere la [[datenaranĝo|aranĝon]] [[MP3]]: ĝi akceptis ankaŭ ne-esperantlingvajn elsendaĵojn, kiuj temis pri Esperanto. Ĝia [[datenbanko]] permesis konservi komenton por ĉiu elsendaĵo. Meze de 2007 ĝi enhavis 3.395 registraĵojn. Ĝi malaperis en 2009. == Ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20090308140346/http://www.radioarkivo.org/ http://www.radioarkivo.org/] en la [[Wayback Machine]] de la [[Internet Archive|interreta arkivo]] {{Radio en esperanto}} {{Ĝermo|Esperanto}} [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] h8vzk1awhlcmwrzlzo17yy7m2sbdhv7 0 107898 9384826 8485120 2026-05-27T07:33:14Z Sj1mor 12103 9384826 wikitext text/x-wiki (proponita termino) {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Metrotram Antwerpen.jpg|eta|dekstra|Tram-metroo linio 3 sub Antverpeno]] '''Tram-metroo''' estas ilo de [[publika transporto]] evoluinta el [[tramo]], sed kun trajtoj de [[metroo]]. La konkreta karaktero povas varii: * Foje oni uzas normalajn tramajn veturilojn, foje speciale konstruitajn, ekz. adaptitaj al altaj [[kajo (fervojo)|kajoj]], sed ĉiuokaze ili estas pli malpezaj ol ordinaraj trajnoj. * Plej ofte parto (malgranda aŭ granda) de la trakoj estas en tunelo. * Male al metroo ekzistas kutime samnivelaj kruciĝoj kun stratoj aŭ vojoj. * Ofte ili veturas meze de strato aŭ apud strato, pli malofte ankaŭ sur strato. Multaj retoj iom post iom evoluis el tramretoj kaj ofte daŭre komune uzas trakojn. Ili kutime ekestis en tempo, kiam ankoraŭ ne ekzistis [[vagono kun malalta planko|tramoj kun malaltaj plankoj]]. Tie oni uzas altajn kajojn en nivelo de tiamaj tram-plankoj. En kelkaj urboj, kie oni antaŭe tute forigis tramojn, lastatempe estiĝis novaj tram-metroaj retoj kun malaltaj plankoj kaj kajoj. Ekzemploj de urboj kun tram-metroa sistemo: * [[Amsterdamo]], [[Nederlando]]: [[Linio 51 de la metroo de Amsterdamo]] * [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] (kvin linioj, ĉiuj tra la urbocentro) * [[Frankfurto ĉe Majno]], [[Germanio]] (paralela ekzisto kun tramoj, pli kaj pli apartigataj retoj) * [[Hanovro]], [[Germanio]] (iom post iom komplete anstataŭis tramojn) * [[Kalgario]] ([[Alberto]]), [[Kanado]]: [[C-Trajno]] * [[Krivij Rih]] ([[Ukrainio]]): [[Tram-metroo de Krivij-Rih]] * [[Rouen]], [[Francio]]: [[Tram-metroo de Rouen]] * [[Strasburgo]], [[Francio]] (novkonstruita) * [[Stutgarto]], [[Germanio]] (iom post iom komplete anstataŭas tramojn) * [[Volgogrado]], [[Rusio]]: [[Tram-metroo de Volgogrado]] == Vidu ankaŭ == * [[Tramtrajno]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Metrooj]] [[Kategorio:Tramvojo]] [[Kategorio:Transportaj rimedoj]] ct5jn8cr61px1xmoyax2itvzyfjxi0i 0 113713 9384781 9259922 2026-05-27T06:47:10Z Sj1mor 12103 9384781 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Malgranda egretardeo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Little Egret.6.jpg |dosiero larĝo = 240ra |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Pelecaniformes]] - [[pelikanoformaj]] |familio = [[Ardeidae]] - [[ardeedoj]] |genro = ''[[Egretta]]'' - [[egretardeo]] |specio = '''''E. garzetta''''' - '''eta egretardeo''' |statuso = LC |statuso ref = <ref>{{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=49572|title=Egretta garzetta|downloaded=12 May 2006}} Datumbazero priskribas kial ĉi specio estas plej malzorgiga</ref> |dunomo = ''Egretta garzetta'' |dunomo aŭtoritato = ([[Karolo Lineo|Linnaeus, C]], 1766) |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = 3 subspecioj, vidu tekston. |sinonimo = ''Ardea garzetta'' <small>Linnaeus, C, 1766</small> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Tutmonda arealo <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujara ĉeesto}} {{Priskribo|#00FF00|Reprodukta teritorio}} {{Priskribo|#007FFF|Vintrejo}} {{Priskribo|#FF00FF|Vaganta}} </div> }} La '''Malgranda egretardeo'''<ref name="OT"/> aŭ '''eta egretardeo'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#egretardeo_kd ''eta egretardeo'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>{{,}}<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]</ref> ({{lang-la|[[Egretta garzetta]]}}) estas birdospecio el la familio de [[ardeedoj]]. Ĝi estas blanka kaj malgranda ardeo, tre simila al la amerika [[Blanka egreto|neĝa egretardeo]]. == Taksonomio == Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025, konsultita la 23-an de dec. 2025]</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Pelecaniformes]] - [[pelikanoformaj]] **[[Ardeidae]] - [[ardeedoj]] ***''[[Egretta]]'' <small>Forster, T, 1817</small> - [[egretardeo]] ****''[[Egretta garzetta]]'' <small>(Linnaeus, C, 1766)</small> - eta egretardeo *****''Egretta garzetta garzetta'' <small>(Linnaeus, C, 1766)</small> - okcidenta eta egretardeo *****''[[Duforma egreto|Egretta garzetta dimorpha]]'' <small>Hartert, EJO, 1914</small> - [[Duforma egreto|duforma egretardeo]] *****''Egretta garzetta immaculata'' <small>(Gould, J, 1846)</small> - aŭstralazia egretardeo {{Genealogia arbo2/fino}} Nuntempe, tri [[subspecio]]j de etaj egretardeoj estas agnoskitaj.<ref>Avibase [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=F2858F9F Little Egret ''Egretta garzetta'']</ref> * ''E. g. garzetta'' - Eŭropo, Afriko kaj plej el Azio escepte sudorienton. * ''E. g. dimorpha'' - [[Madagaskaro]], [[Kenjo]], norda [[Mozambiko]], [[Tanzanio]], [[Komoroj]], [[Majoto]], kaj [[Sejŝeloj]]. * ''E. g. immaculata'' - [[Aŭstralio]], [[Novgvineo]], [[Filipinoj]], [[Indonezio]], kaj vaganta en [[Tasmanio]] kaj [[Novzelando]]. La [[taksono]] ''E. g. nigripes'' (tipa loko en Sundaj Insuloj) nun estas konsiderata kiel meza formo inter la flavpieda ''E. g. garzetta'' kaj la nigrapiedaj aŭstraliaj populacioj, kaj tiel estas anstataŭigita per ''E. g. immaculata'', kies tipa loko estas en norda Aŭstralio<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/litegr/cur/systematics#subsp Birds of the World, Little Egret]</ref>.<br> La [[Okcidenta rifegreto]] (''Egretta gularis'') kiu loĝas en la marbordo de [[Okcidenta Afriko]] (''Egretta gularis gularis'') kaj el la [[Ruĝa Maro]] al [[Barato]] (''Egretta gularis schistacea''), estis antaŭe klasifikita kiel subspecio de la eta egretardeo sed estas nun konsiderata kiel aparata specio.<br> Male, la [[Duforma egreto]] ''Egretta dimorpha'', antaŭe aparta specio, nun estas klasifikita kiel subspecio de la eta egretardeo. Ĝi reproduktiĝas plejparte laŭlonge de la marbordo de [[Mozambiko]] ĝis [[Kenjo]], en [[Madagaskaro]], kaj en pluraj insuloj en la Hinda Oceano apud la orienta marbordo de Afriko, inkluzive [[Sejŝeloj]]n<ref name="BOTW"/>. == Aspekto == [[Dosiero:littleegret.jpg|eta|maldekstra|En nereprodukta plumaro, gvate.]] [[Dosiero:Egretta garzetta-pjt7.jpg|eta|maldekstra|Dumfluge en Laguno de Venezio, Italio]] Temas pri ardeo ĉ. 55–65&nbsp;cm longa kun enverguro de 88–100&nbsp;cm kaj pezo de 350–710 g. Ĝi estas iom pli granda ol la [[Ralardeo]], sed pli svelta. Ne estas [[seksa duformismo]]. Plumaro estas lume blanka. De la nuko etendiĝas malantaŭen 2-3 longaj ornamplumoj (20&nbsp;cm). La falintaj ornamplumoj sur la dorso troetendas la korpon, la fino kliniĝas supren. Ankaŭ en brusto estas longaj ornamplumoj. Ĝia bekobazo nome nuda senpluma haŭtaĵo inter la beko kaj la okuloj iĝas ruĝa aŭ blua. La okulirisoj estas helflavaj. La nomiga subspecio ''garzetta'' havas la krurojn nigraj, la fingrojn tre flavaj kaj la sveltan bekon nigra. Oni povas bone vidi tiujn flavajn piedojn eĉ dum ties flugado, el proksimo. Ankaŭ la Malgranda ardeo – kiel aliaj ardeedoj – flugas havante kuntiritan kolon kaj etenditajn krurojn. La flugmaniero estas facila, la flugbatoj estas pli oftaj ol tiu de la [[Granda egretardeo]]. El malproksimo, ĝi similas al Ralardeo, kiam oni ne vidas flavajn kolorojn de Ralardeo. Sed la Ralardeo flugas per pli oftaj batoj kaj estas pli malsvelta dum flugado. Junuloj estas similaj al nereproduktaj plenkreskuloj sed havas verdecnigrajn krurojn kaj pli senkolorajn flavajn piedojn, krom nudan senpluman haŭtaĵon inter la beko kaj la okuloj grizverdeca. La subspecio ''nigripes'' diferencas je tio ke havas flavan haŭtaĵon inter la beko kaj la okuloj, kaj nigrecajn piedojn. La eta egretardeo estas ĉefe silentema sed faras variajn kvakadojn kaj glugladajn alvokojn je siaj reproduktaj kolonioj kaj produktas akran alarmalvokon kaze de ĝenado. Ĝia voĉo estas malofte aŭdebla akra, longsona krio „ĥre:". == Disvastiĝo kaj konservado == [[Dosiero:Little Egret, Taipei.jpg|eta|dekstra|''E. g. nigripes'' en reprodukta plumaro, [[Tajpeo]]]] [[Dosiero:Egretta garzetta 1 (Lukasz Lukasik).jpg|eta|dekstra|Malgranda egretardeo.]] Ties reprodukta vivejo estas en humidejoj en varmaj moderklimataj al tropikaj partoj de [[Eŭropo]] (Francio, Hispanio, Italio, Balkanio, Kaŭkazo, Turkio), [[Afriko]], [[Azio]], kaj [[Aŭstralio]]. En pli varmaj lokoj, plej birdoj estas konstante [[loĝantaj birdoj]]; nordaj populacioj, inklude multajn eŭropajn birdojn, [[birdomigrado|migras]] al Afriko kaj suda Azio. Ili povas ankaŭ vagadi norden fine de somero post la [[reprodukta sezono]], kio povis helpi ties nunan teritorian etendon. Tutmonde la Malgranda egretardeo ne estas listata kiel minacata specio. La eŭropa [[populacio]] komence de la 21a jarcento estas ĉirkaŭkalkulata je 68.000 al 94.000 reproduktaj paroj. Pli ol 10.000 paroj estas el Italio, Hispanio kaj Francio. En Centra Eŭropo estas ĉefe en Hungario, kun 600 al 1.000 paroj. === Statuso en nordokcidenta Eŭropo === Historia priserĉado montris, ke la Malgranda egretardeo estis iam ĉeesta, kaj probable komuna, en [[Granda Britio]], sed iĝis [[formortinta]] tie pro kombino de troa ĉasado fine de la mezepoka periodo kaj [[klimata ŝanĝo]] komence de la [[Malgranda glacia epoko]]. La inkludo de 1,000 egretoj (inter nombraj aliaj birdoj) en bankedo por celebri la surtronigon de George Neville kiel Arkiepiskopo de [[York]] ĉe la kastelo Cawood Castle en 1465 indikas la ekziston de granda populacio en norda Anglio tiam, kaj ili estis listitaj ankaŭ en la kronigofesto de [[Henriko la 6-a (Anglio)|la reĝo Henriko la 6-a]] en 1429.<ref>Stubbs, F. J. (1910). The Egret in Britain. ''Zoologist'' 14 (4): 310–311.</ref><ref name=Bourne>Bourne, W. R. P. (2003). Fred Stubbs, Egrets, Brewes and climatic change. ''British Birds'' 96: 332–339.</ref> Ili estis jam malaperintaj meze de la 16a jarcento, kiam William Gowreley, 'yeoman purveyor to the Kinges mowthe', "devis mendi suden" egretojn.<ref name=Bourne/> Pluajn malpliiĝojn okazis tra Eŭropo kiam la plumoj de la Malgranda egretardeo kaj de aliaj egretoj estis mendataj por ornami [[ĉapelo]]jn. Ili estis uzataj tiucele ekde almenaŭ la 17a jarcento sed en la 19a jarcento tio iĝis frenezo kaj la nombroj de egretaj haŭtaĵoj pasintaj tra komercistoj atingis milionojn. Oni eĉ setligis egretajn [[Birdobredado|bredofarmojn]] kie la birdoj povis estis senplumigitaj sen esti mortigitaj sed plej el la liverado estis akirita el ĉasado, kio malpliigis la populacion de la specio danĝere al malaltaj niveloj kaj spronis la kreon de la brita [[Royal Society for the Protection of Birds]] en 1889. Ĉirkaŭ la 1950-aj jaroj, la Malgranda egretardeo iĝis limigita al suda Eŭropo, kaj oni akceptis konservadajn leĝojn protektantajn la specion. Tio permesis la fortan rekuperon de la populacio; ĉirkaŭ la venontaj malmultaj jardekoj ĝi iĝis pliiĝante komuna en okcidenta [[Francio]] kaj poste en la norda marbordo. Ili reproduktiĝis en [[Nederlando]] en 1979 kun pliaj reproduktadoj el 1990-aj jaroj antaŭen. En Britio ĝi estis rara vaganto el ties malapero de la 16a jarcento ĝis la fino de la 20a jarcento, kaj ne reproduktiĝis. Ĝi ĵus iĝis tamen regula reprodukta specio kaj estas komune, ofte en grandaj nombroj, ĉe favoraj marbordaj lokoj. La unua ĵusa reprodukta registro en [[Anglio]] okazis en [[insulo Brownsea]] ĉe [[Dorset]] en 1996, kaj la specio reproduktiĝis en [[Kimrio]] la unuan fojon en 2002.<ref>[http://www.rspb.org.uk/wildlife/birdguide/name/l/littleegret/index.asp Royal Society for the Protection of Birds] UK RSPB information on the Little Egret spread into Britain. Alirita Januaro 2008.</ref> La populacia pliiĝo estis rapide sinsekva, kun ĉirkaŭ 750 paroj reproduktantaj en preskaŭ 70 kolonioj en 2008,<ref>Holling, M. et al. (2010). Rare breeding birds in the United Kingdom in 2008. ''British Birds'' 103: 482–538.</ref> kaj postreprodukta totalo de 4,540 birdoj septembre 2008.<ref>Calbrade, N. et al. (2010). ''Waterbirds in the UK 2008/09''. The Wetland Bird Survey. ISBN 978-1-906204-33-4.</ref> En [[Irlando]] la specio reproduktiĝis la unuan fojon en 1997 en loko de la [[Graflando Cork]] kaj la populacio ankaŭ tie pliiĝantis rapide ekde tiam, kaj nun reproduktiĝas en plej irlandaj graflandoj ĉirkaŭ 2010. === Statuso en Aŭstralio === [[Dosiero:Mesophoyx garzetta- Lake Joondalup.jpg|eta|maldekstre|Plenkreskulo, nereproduktanta, ''E. g. immaculata'', Okcidenta Aŭstralio, Aŭstralio.]] En Aŭstralio, ties statuso varias el ŝtato al ŝtato. Ĝi estas listata kiel 'Minacata' en la Viktoria ''Flora and Fauna Guarantee Act'' (1988).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.dse.vic.gov.au/DSE/nrenpa.nsf/LinkView/EADA0F1874AF9CF24A2567C1001020A388BBA5581CF9D859CA256BB300271BDB |titolo=Department of Sustainability and Environment, Victoria |alirdato=2012-10-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050718182613/http://www.dse.vic.gov.au/DSE/nrenpa.nsf/LinkView/EADA0F1874AF9CF24A2567C1001020A388BBA5581CF9D859CA256BB300271BDB |arkivdato=2005-07-18 }}</ref> Laŭ tiu ''Act'', oni preparis agadon por la rekupero kaj futura administrado de tiu specio.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.dse.vic.gov.au/DSE/nrenpa.nsf/LinkView/617768308BCB666E4A25684E00192281E7A24BB36FF60A144A256DEA00244294 |titolo=Department of Sustainability and Environment, Victoria |alirdato=2012-10-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060911130015/http://www.dse.vic.gov.au/DSE/nrenpa.nsf/LinkView/617768308BCB666E4A25684E00192281E7A24BB36FF60A144A256DEA00244294 |arkivdato=2006-09-11 }}</ref> En la provizora listo de 2007 de minacata vertebrula faŭno en Viktorio, la Malgranda egretardeo estis listita kiel [[endanĝerita]].<ref name="DSE200">{{Citaĵo el libro|titolo=Advisory List of Threatened Vertebrate Fauna in Victoria - 2007|aŭtoro=Victorian Department of Sustainability and Environment|jaro=2007|loko=East Melbourne, Victoria|eldoninto=Department of Sustainability and Environment|ISBN=978-1-74208-039-0|paĝoj=15}}</ref> === Koloniigo de la Nova Mondo === La Malgranda egretardeo startis lastatempe koloniigi teritoriojn de la [[Nova Mondo]]. La unua registro estis en [[Barbado]] en aprilo 1954. Ĝi ekreproduktiĝis en la insulo en 1994. Birdoj vidatas kun pliiĝanta reguleco kaj loĝas el [[Surinamo]] kaj [[Brazilo]] sude al [[Novlando (insulo)|Novlando]] kaj [[Kebekio]] norde. Birdoj el la orienta marbordo de Nordameriko supozite moviĝas norden kun la Blankaj egretoj el [[Karibio]]. En Junio 2011, oni vidis Malgrandan egretardeon en [[Majno]], ĉe la Marĉo Scarborough, ĉe la Centro Audubon. <http://www.wmtw.com/news/28400447/detail.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120314033047/http://www.wmtw.com/news/28400447/detail.html |date=2012-03-14 }}> == Kutimaro == [[Dosiero:Little Egret (Egretta garzetta)- In Breeding plumage-actively catching prey in Kolkata I IMG 7962.jpg‎|eta|desktre|''E. g. garzetta'' en reprodukta plumaro aktive kaptante predon en [[Kalkato]].]] La Malgranda egretardo vivas en marĉoj, apudriveraj arbaroj, marĉetaj herbejoj. === Manĝo === La Malgranda egretardeo serĉas la nutraĵon per senmova gvatado en malprofunda akvo, sed dum la fiŝkaptado pli multe moviĝas ol la Granda egretardeo. Ĝi ofte kuradas tien-reen per kelkfoje suprenĵetante la flugilojn aŭ movante akvon per siaj piedoj por ĝenmovi la fiŝojn, tiam ĝi bek-serĉas en la akvo dekstre-maldekstre. La Malgranda egretardeo manĝas [[fiŝo]]jn, insektojn, [[amfibio]]jn, [[krustulo]]jn, kaj [[reptilio]]jn. === Reproduktado === Ĝi nestas kolonie ofte kun aliaj [[vadbirdo]]j ĉefe ardeoj. Ĝi konstruas la neston el bastonetoj sur altan arbon aŭ malaltan arbuston en marĉa areo, [[kareksejo]] aŭ bambuejo. En kelkaj lokoj kiaj la insuloj de [[Kaboverdo]], ili nestumas sur klifoj. Paroj defendas malgrandan reproduktan teritorion, kutime etende ĉirkaŭ 3–4 m el la nesto. La ino demetas 3 al 5 ovojn, kiuj estas [[Kovado|kovataj]] de ambaŭ gepatroj dum 21–25 tagoj ĝis eloviĝo. Ili estas ovalformaj kaj havas palan, nebrilan, bluverdecan koloron. La junuloj estas kovrataj de blanka [[lanugo]], kaj estas zorgataj de ambaŭ gepatroj ĝis ekflugo post 40 al 45 tagoj. == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Little Egret (Egretta garzetta)- In Breeding plumage-actively catching prey in Kolkata I IMG 7990.jpg|Reprodukta plumaro, Barato Dosiero:Little Egret (Egretta garzetta) in Hyderabad W IMG 8461.jpg|Ripoze, Barato Dosiero:Egretta garzetta es.JPG Dosiero:Aigrette1.jpg|Kaptante Dosiero:Little Egret (Egretta garzetta)- Breeding plumage in Hyderabad W IMG 8141.jpg|Plenkreskulo en reprodukta plumaro dekstre kaj junulo maldekstre Dosiero:Egrgar.jpg Dosiero:aigrette garzette en vol.jpg|Dumfluge montrata klare la kontraston inter nigrecaj kruroj kaj flavaj piedoj Dosiero:Bristol.zoo.little.egret.2.arp.jpg Dosiero:Little Egret I IMG 5376.jpg Dosiero:Bristol.zoo.little.egret.arp.jpg Dosiero:Little Egret (Egretta garzetta)- In Breeding plumage-actively catching prey in Kolkata I IMG 7991.jpg Dosiero:Little Egret I IMG 0809.jpg|Barato Dosiero: Aigrette garzette MHNT.jpg|eta|Ovo de '' Egretta garzetta '' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * D. W. Snow & C. M. Perrins (1998) ''Birds of the Western Palearctic: Concise Edition, Vol. 1'', Oxford University Press * P. J. Higgins (Hrsg): ''Handbook of Australian, New Zealand & Antarctic Birds'', Band 1, Ratites to Ducks, Oxford University Press, Oxford 1990, ISBN 0-19-553068-3 * James A. Kushlan & James A. Hancock: ''Herons''. Oxford University Press, 2005, ISBN 0-19-854981-4 * Hans-Günther Bauer, Einhard Bezzel kaj Wolfgang Fiedler (Hrsg): ''Das Kompendium der Vögel Mitteleuropas: Alles über Biologie, Gefährdung und Schutz. Band 1: Nonpasseriformes – Nichtsperlingsvögel'', Aula-Verlag Wiebelsheim, Wiesbaden 2005, ISBN 3-89104-647-2 == Eksteraj ligiloj == * Little Egret (Malgranda egretardeo) - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/067.pdf Speciteksto en ''The Atlas of Southern African Birds''] <!--{{Commons|Egretta garzetta}}--> <br /> {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Ardeoj]] [[Kategorio:Ardeedoj]] [[Kategorio:Pelikanoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Birdoj de Oceanio]] [[Kategorio:Afrotropisa faŭno]] [[Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] 9mjx9o7su7ucchei40sc86b6y0htg2i 0 116012 9384372 9056709 2026-05-26T13:09:53Z DidCORN 34571 9384372 wikitext text/x-wiki '''Kilo''' povas esti: * [[Kilo (prefikso)]] -- prefikso signifanta "miloblo" uzebla kun multaj [[mezurunuo]j; * [[Kilogramo|Kilo]] -- slanga termino por mezurunuo de [[maso]] kilogramo; * [[Kilo (ŝipo)]] -- malsupra ĉeftrabego de [[ŝipo]]; * [[Kilo (biologio)]] -- elstara [[kresto]] ĉe certaj bestoj aǔ anusa [[naĝilo]] de fiśoj<ref>Kilo en [[NPIV]] pri bestoj [https://vortaro.net/#kilo_kd]</ref>; * [[Kilo (urbo)|Kilo (Kiel)]] -- germana urbo ĉe Balta maro. == Noto == {{referencoj}} {{Projektoj|ReVo=kil}} {{Clear}} {{Apartigilo}} 1eb1s5n5nshxksq9p3fprnyrp2o9y5n 0 117087 9384580 8882043 2026-05-26T19:54:42Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9384580 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Dângău Mic''' [dıngəu mik] ({{Lang-hu|Gyerőfidongó}}) estas [[vilaĝo]] en [[Rumanio]] okcidente de [[Cluj-Napoca]]. En [[1910]] ĝi nombris 357 loĝantojn (rumanoj), en [[1992]] 327. Ĝia unua skriba mencio estis en [[1660]]. Ĝis [[1919]] apartenis al [[Hungario]] (Kolozs vármegye). Administre ĝi apartenas al [[Căpuşu Mare]]. == Fonto == * [[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.harta-turistica.ro/map.php?ID=21 Interaga mapo de distrikto Cluj] * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} * [http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Kolozs Administracia mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070808134426/http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Kolozs |date=2007-08-08 }} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Cluj]] ptvisn1r8dbp4r1bwubhiwn1gpc0ag0 0 121962 9384772 9334227 2026-05-27T06:37:07Z Moldur 2507 /* Rudolf Fischer */ [[Rudolf Fischer]] ligas al alia Rudolf Fischer 9384772 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Aŭstrio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[aŭstra esperantisto|aŭstraj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri aŭstraj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:aŭstraj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de aŭstraj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de aŭstraj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} <!-- == A == --> == A == === [[Josef Aumayr]] === '''Josef Aumayr''' (nask. en 1853?, mortis la 7-an de julio 1928) estis la unua Esperanto-pioniro en [[Linz]] kaj citita de Zamenhof en la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon "Esperanto"/Serio XVI]], sekve li eklernis la lingvon inter 1893 kaj 1895. Li verkis Esperanto-lernolibreton. == B == === [[Lorenz Bartek]] === '''Lorenz Bartek''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Norbert Bartosch]] === '''Norbert Bartosch''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. Li estis prezidanto de Esperanto-grupo de [[Graz]] ekde 1947. === [[Josef Bauer]] === ''' Josef Bauer ''' (naskita en 1870, morta en la [[25-a de julio]] [[1953]]) estis aŭstra esperantisto dum unua duono de la 20-a jarcento en [[Innsbruck]]. === [[Franz Baumgartinger]] === '''Franz Baumgartinger''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento en Salzburg. === [[Alfred Berdan]] === '''Alfred Berdan''' estis esperantisto aktiva en Aŭstrio meze de 20-a jarcento. Li estis la lasta prezidanto de [[Aŭstria Laborista Ligo Esperantista]]. Dum nazisma regado de Aŭstrio, li movadis klandestine. Li estis kunlaboranto de kelkaj esperanto-gazetoj antaŭ kaj post la dua mondmilito, redaktanto de [[Aŭstria Esperanto-Revuo]]. === [[Heinrich Bederlunger]] === '''Heinrich Johann Ernst Bederlunger''' (naskiĝis en [[Innsbruck]] la 1-an de Julio 1866, mortis la 29-an de Januaro 1932 ankaŭ en Innsbruck), ankaŭ konata kiel ''Heinz Bederlunger<ref>en [[vikidatumoj]] [[d:Q36578]]</ref>'', [[bankisto]] estis aŭstria esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis delegito de [[UEA]]. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Amalia Berger]] === '''Amalia Berger''' estis aŭstra esperantistino el [[Vieno]], aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento. Ŝi estis kunlaborantino de la [[Unuiĝo de Esperantistaj Virinoj]] kaj prezentis ĝin en la [[Enciklopedio de Esperanto]] el 1934. Paralele ŝi ankaŭ aktivis en la movada por [[senalkohola kulturo]] kaj ties esperantlingva branĉo. === [[Anna Berthold]] === '''Anna Berthold''' (nask. la 23-an de marto 1861, mort. la 5-an de januaro 1900) estis pioniro en [[Korneuburg]]. === [[Elisabeth Berthold]] === '''Elisabeth Berthold''' (nask. la 4-an de okt. 1828, mort. la 13-an de junio 1912) estis pioniro en [[Korneuburg]]. === [[Erwin Gerhard Bernfeld]] === '''Erwin Gerhard BERNFELD''', [[Novzelando|novzelandano]], translokiĝita al Aŭstrio, depost 1938 elmigrinta al Aŭstralio, ŝtata oficisto en [[Wien]]. Nask. la 10-an de nov. [[1891]] en Vieno, mortis [[1966]] en [[Wellington]], [[Nov-Zelando]]. [[Esperantisto]] de [[1924]], sekretario en grupo "Ofichavantoj" en [[Vieno]], [[prezidanto]] ĉe "Aŭstria Pacifista Societo Esperantista" en [[Vieno]]. Depost [[1926]] ĝis [[1934]] li estis ĉefdelegito de [[UEA]] por Aŭstrio. === [[Rudolf Bouché]] === '''Rudolf Bouché''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Helmut Brath]] === '''Helmut Brath''' estas aŭstra esperantisto, kiu en la jaroj 1980-1990 aktivis en [[TEJO]]. === [[Franz Braun]] === '''Franz BRAUN''', estis aŭstra esperantisto kaj (en 1934 emerita) financa ĉefadministranto, vivinta en Rodaun ĉe Wien. Dum multaj jaroj li estis funkciulo en UEU-Wien kaj kunlaboranto de la gazeto [[Aŭstra Esperantisto]]. {{EdE|B}} === [[Hugo Braun]] === '''Hugo Braun''', tramisto, estis aŭstra esperantisto dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Johann Bürger]] === '''Johann BÜRGER''' (naskiĝis en [[1898]], mortis la [[4-an de aŭgusto]] [[1992]] en [[Linz]]) estis longtempa estrarano de la Aŭstria kaj honora membro de la [[Internacia Fervojista Esperanto-Federacio]]. === [[Ottilie Bürger]] === '''Ottilie BÜRGER''' (mortis la 10-an de novembro 2001 en sia 92-a vivjaro), edzino de [[Johann Bürger]], estis multjara membrino de la Esperanto-grupo en [[Linz]], Aŭstrio. == C == === [[Anton Casari]] === '''Anton CASARI''' (kasari) (naskiĝis en [[1909|1890]] en [[Villach]], mortis la [[2001|1967]] en [[Mödling]], [[Aŭstrio]]) estis aŭstra esperantisto kaj doktoriĝinta [[instruisto]] [[mezlernejo| mezlerneja]] en [[Wien]]. Li inter 1927 kaj 1929 kunverkis la unuajn ministerie aprobitajn lerno- kaj legolibrojn por aŭstriaj lernejoj. === [[Franciska Cech]] === '''Franciska Cech''' (naskiĝis en [[1873]], mortis la [[25-an de februaro]] [[1952]], [[Aŭstrio]]) membro de [[Esperanto-Societo Danubio]], patrino de vicprez. de [[AEF]] [[Raimund Cech]]. == Ĉ == == D == === [[Karl Dürrsdimid]] === '''Karl Dürrsdimid ''' estis aŭstria esperantisto meze de la 20-a jarcento en Klagenfurt. == E == === [[Friedrich Ebner]] === '''Friedrich Ebner''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Wilhelmine Ehrl]] === '''Wilhelmine Ehrl''' (naskiĝis 1852? - mortis aŭguston 1930 en Mühling, parto de la komunumo [[Wieselburg-Land]] en [[Malsupra Aŭstrio]]) estis aŭstra pionirino en [[Wieselburg]]. Ŝi mortis en Mühling, kie ŝi pasigis libertempon, sekve de akcidento en sia 78-a vivjaro. Ŝi estis miopa kaj enabismiĝis de roko dum promenado. Sia lasta volo estis, ke la [[Esperanto-insigno]] estu sur ŝia tombo. == F == === [[Karl Farkas]] === '''Karl Farkas''' [?-1949] estis aŭstra esperantisto meze de 20a jarcento en [[Oberpullendorf]] <ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Nekrologo''. Numero 5-6, paĝo 53, majo-junio 1949</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Helga Farukuoye]] === '''Helga Farukuoye''' estis aŭstra instruistino pri lingvoj kaj afergvidantino de Aŭstria Socialista Ligo Esperantista ([[ASLE]]). === [[Max Finkenzeller]] === '''Max Finkenzeller''' estis aŭstra esperantisto dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Emil Fischer]] === {{AliajSignifoj|Emil Fischer}} '''Emil Fischer''' [?-okt. 1948] estis estrarano kaj vigla kunlaboranto de la Fervojista fakgrupo esperantista en Vieno. === [[Franz Josef Fischer]] === '''Franz Josef Fischer''' [n. en 1866?, m. la 14-an de nov. 1925] estis aŭstria esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento, kiu verkis Esperanto-angulon en la monata gazeto „Jugendfreund“. {{AliajSignifoj|Rudolf Fischer (apartigilo)}} [[Dosiero:Dr._Rudolf_FISCHER.JPG|eta|160ra|{{centre|ĉefartikolo de "[[La Socialisto]]" el februaro 1964 de d-ro [[Rudolf Fischer (1)|Rudolf Fischer]]}}]] === Rudolf Fischer === '''Rudolf FISCHER''' (n. la 28-an de aprilo 1908, m. la 26-an de septembro 2001, [[d:Q25679281|en vikidatumoj]]) estis aŭstria esperantisto, juristo kaj politikisto, iama prezidanto de [[Aŭstria Socialista Ligo Esperantista]] (ASLE). En februaro 1964 li verkis la enkondukan germanlingvan artikolon de la denove aperinta organo de ASLE "[[La Socialisto]]". [[Heinz Fischer]], de la 8-a de julio 2004 ĝis la 8-a de julio 2016 la ŝtata [[prezidanto de Aŭstrio]], kiu mem estas esperantisto kaj membro de ASLE, estas lia filo. === [[Franz Fötinger]] === '''Franz Fötinger''' estis esperantisto en [[Salzburg]] meze de la 20-a jarcento. === [[Elisabeth Frey]] === '''Elisabeth Frey''' [1913-1953] estis esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Karl Robert Frühmann]] === ''' Karl Robert Frühmann''' estis aŭstra esperantisto dum mezo de 20-a jarcento. === [[Franz Fuchs]] === Pastro '''Franz Fuchs''' (mortis en 1931), paroĥestro kaj dekano en [[Königsbrunn]] estis esperantisto en Aŭstrio en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Maximilian Führing]] === '''Maximilian Führing''' estis vicprezidanto de [[AEF]] kaj direktoro de la ŝtata ekzamenkomisiono por Esperanto ĵus post la fino de la dua mondmilito en 1946 <ref>Aŭstria Esperanto-Revuo.''Ŝtata Ekzamena Komisiono''. N. 4-5, p. 78. Nov-dez 1946</ref>. Li estis unu el la iniciatoroj de [[Aŭstria Katolika Ligo Esperantisto]] en 1947. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == G == === [[Anton Goldmann]] === '''Anton GOLDMANN''', aŭstro, urba sekretario en Stab, ČSR. Naskiĝis la [[3-an de februaro]] [[1889]] en ''Probsdorf''? ĉe [[Vieno]]. Esperantisto de [[1922]]. Aranĝis kursojn en popolaltlernejo de St. Pölten, 1923-26; Kunfondis EG samloke. Verkis germanan flugfolion en 10.000 ekzempleroj. === [[Peter K. Geier]] === '''Peter K. GEIER''' (gajer), aŭstro. Vivis en [[Graz]] kaj mortis kiel soldato en [[1914]]. En [[1908]] kunfondis en [[Graz]] internacian klubon "[[Junaj Esperantistoj]]". === [[Paul Glüxmann]] === '''Paul Glüxmann''' estis prezidanto de [[AEF]] ekde 1946, tuj post la dua mondmilito<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo.''Ŝtata Ekzamena Komisiono''. N. 4-5, p. 78. Nov-dez 1946</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} <!-- == Ĝ == --> == H == === [[Franz Haagen]] === '''Franz Haagen''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. ===[[Ada Hackl]]=== '''Ada Hackl''' (mortis aprile 1970) estis aŭstria esperantistino, edzino de [[Karl Hackl]]. Ŝi akompanis la unuan transporton de orfaj infanoj alvenintaj por [[Tarrasa]] en [[Hispanujo]] post la Dua mondmilito. === [[Adolf Hainschegg]] === '''Adolf HAINSCHEGG''' (hajnŝeg), aŭstro, prof. mezlerneja en Graz. Nask. en 1883. Esperantisto de 1922. Lerta tradukanto, dufoje premiita dum Floraj Ludoj. === [[Adolf Halbedl]] === ''' Adolf Halbedl''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento en Knittelfeld. Ekde 1949 li estis vicprezidanto de [[AEF]]. === [[Franz Händler]] === ''' Franz Händler''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Oswald Haselbauer]] === '''Oswald HASELBAUER''' (naskiĝis en [[1909]], mortis la [[13-a de junio|13-an de junio]] [[2001]] en [[Linz]], [[Aŭstrio]]) estis iama delegito kaj fakdelegito pri [[turismo]], longtempa klubestro. Ekde la 30-aj jaroj li aktivis en la regiono de [[Braunau]], prizorgante multajn kursojn. === [[Curt Hellmann]] === D-ro '''Curt Hellmann''', naskita 9. 4. 1895 en Vöklabruck, Supra Aŭstrio, mezlerneja profesoro en Vieno, laŭ informo de atestintaj personoj la 20. 11. 1944 estis arestita kaj transportita en la famaĉan koncentrejon Mauthausen, kie li mortis pro perforto. Al la malnovaj esp-istoj vienaj la mortinto estas konata, estinte la lasta estro de iama „[[Viena Akademia Societo Esperantista]]“ antaŭ la unua mondmilito. Hellmann ankaŭ prezentis sin kiel verkanta pedagogo kaj filozofo, estinte unu el la Esperanto-pioniroj en la akademianara rondo.<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Niaj Mortintoj''. Numeroj 2-3, paĝo 48. Sept. 1946 </ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Max Hollinger]] === '''Max HOLLINGER''' (1923-2004) mortis la 30-an de decembro en Linz, Aŭstrio. Li aktivis ĉefe en [[SAT]]-rondoj, kie li interalie animis la liberpensulan frakcion, kaj organizis tri [[SAT]]-kongresojn. === [[Rudolf Horneck]] === '''Rudolf HORNECK''' [hornek] estis [[aŭstra esperantisto]], direktoro kaj posedanto de komerca lernejo (en [[Graz]]o), kie ankaŭ Esperanto estis instruata. Li multe varbis por Esperanto kaj gvidis kursojn. === [[Oskar Hovorka]] === '''Oskar Hovorka''' (naskiĝis 1866?, mortis la 24-an de januaro 1930), patro de [[Nikolao Hovorka]], estis aŭstria esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. === [[Johann Hubalek]] === '''Johann HUBALEK''' (naskiĝis en [[1904]], mortis la [[25-a de oktobro|25-an de oktobro]] [[1992]] en ''Edlach an der Rax'', parto de [[Reichenau an der Rax]], [[Malsupra Aŭstrio]]) estis [[UEA-delegito]]<ref>ekzemple dokumentita en la [[Jarlibro de UEA]] [[1982]], p. 92, aŭ [[1984]], p. 97</ref> pri [[turismo]], mastro de Esperanto-gastejo. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} <!-- == Ĥ == == I == --> == J == === [[Leone Jakob]] === '''Leone Jakob''' mortis la [[18-an de aŭgusto]] 1951, estis esperantisto en [[Innsbruck]]. === [[Hans Junschaffer]] === '''Hans JUNGCHAFFER''' (jungŝafer) estis aŭstra fakinstruisto kaj esperantisto en [[Ried im Innkreis]]. Bona prelegisto pri informado je Esperanto, gvidanto de Esperanto-grupo. Verkis propran libreton pri Esperanto. === [[Rudolf Jax]] === '''Rudolf Jax''' (naskiĝis en 1959, mortis la 18-an de decembro 2009) estis aŭstra esperantisto aktiva en [[Salcburgo]]. Li estis aktivulo de [[SAT]] (matr. 32828).<ref>[http://www.satesperanto.org/IMG/pdf/S-ul-sept-okt-2010-2.pdf nekrologa noto pri Rudolf Jax en] [[Sennaciulo]], oktobro 2010, paĝo 3</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Adele Jonas]] === '''Adele JONAS''' (naskiĝis en [[1899]], mortis 92-jara, la [[24-an de julio]] [[1974]]) estis aŭstra esperantisto kaj longtempa membro de [[Aŭstria Esperanto-Federacio]]. Ŝi estis la fratino de la esperantista ŝtatprezidanto [[Franz Jonas]]. <!-- == Ĵ == --> == K == === [[Trude Kalugin-Gothmann]] === '''Trude Kalugin-Gothmann''' mortis je la [[16-a de aŭgusto]] 1951 en [[Linz]]. Ŝi estis pionirino en tiu urbo. === [[Klaus Karner]] === D-ro '''Klaus KARNER''' (naskiĝis en [[1943]]; mortis la [[27-an de majo]] [[2005]]) estis [[aŭstra esperantisto]] kaj peranto de [[SAT]] en [[Aŭstrio]], kiel sia patro antaŭe, kaj dum lastaj jaroj instruis Esperanton en la Universitato de [[Innsbruck]]. === [[Ludwig Kaspar]] === D-ro '''Ludwig Kaspar''' ( mortis [[oktobro]] [[1952]]) estis esperantisto en Graz. === [[Gabriel Katzianka]] === '''Gabriel Katzianka''' estis aŭstra esperantisto dum mezo de la 20-a jarcento. ===[[Eriko Kilian]]=== '''Eriko Kilian''', nacilingve ''Erich Kilian'', (mortis 1936) estis aŭstra esperantisto en Vieno. Li pasigis longan tempon en Bulgario. Verko: '''La mondon al ni!'''. 1934(?) 72 pĝ. {{citaĵo|Du junuloj forlasas siajn studojn por senmone kaj senpasporte vojaĝi per faldebla boato tra [[orienta Eŭropo]]. Ili subtenas la vivon per manĝo aŭ mono donita de homoj okaze renkontitaj, aŭ almozpetita ĉe bonfaremuloj. Trovante, ke per Esperanto ili pli facile rekontos helpemajn amikojn, ili decidas lerni la [[lingvo]]n. Kuraĝo kaj aventuremo laŭdindaj! Tamen povas esti, ke tiu, kiu en la [[praktiko]] helpis al nekonataj aventuristoj, kaj kelkafoje havis kaŭzon bedaŭri [[konfido]]n mislokitan (kaj eĉ en Esperantujo tia afero ne estas nekonata), vidos la aferon de alia vidpunkto; kaj tion la aŭtoro mem konscias. La lingvo estas bona, la stilo interesa kaj vigla: tamen oni devas iom aldoni image, por kompreni la historion (ĉu veran aŭ fiktivan ?). Interesa esprimo : ''mi malinvitas vin (you have outstayed your welcome)''. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 353, Septembro (1934)}} {{citaĵo|La aŭtoro priskribas en bonstila kaj facila esp. sian kaj de sia kamarado veturadon per kaŭĉuka fleksebla boato de Dresdeno sur [[Danubo]] kaj Nigra-Maro al Konstantinoplo. Apud Varna okazis interparolo kun la bulgara reĝo, kiu fine monhelpis ilin kaj ebligis ilian hejmrevenon. Dank’ al la bulgara gastamo kaj esperantamo ili lernis la lingvon de la Verda Stelo.|[[Bulgara esperantisto]] j.16 n03-04 nov-dec 1934}} === [[Josef Kirchmayer]] === '''Josef Kirchmayer''' (naskiĝdato nekonata, m. la [[27-an de septembro]] [[1949]]), fervojisto, estis aŭstra esperantisto dum mezo de la 20-a jarcento en [[Ofterding]]. === [[Robert Klausberger]] === '''Robert Klausberger''' (poŝtisto) estis aŭstra esperantisto dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Johann Klobucar]] === '''Johann Klobucar''' (mortis la 26-an de marto 1929) estis pioniro en [[Graz]], loka grupestro antaŭ la [[Unua Mondmilito]]. === [[Rupert König]] === '''Rupert König''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Adele Koller]] === '''Adele Koller''' mortis en majo 1953 en [[Bad Hall]], kie ŝi estis ano de la loka Esperanto-grupo. === [[Herbert Koppel]] === '''Herbert Koppel''' okupis en [[AEF]] ĝis 1938 la funkcion de gazetarservanto, kaj disdonis ĉiumonate al 50 aŭstriaj gazetoj diversajn en- kaj eksterlandajn raportojn pri Esperanto. Kiam la nacifaŝistoj perforte okupis Aŭstrion, ili metis Koppelon 11 monatojn en la koncentrejojn [[Dachau]] kaj [[Buchenwald]]. Post sia liberigo li elmigris al Anglio kaj estis de tie en 1940 enŝipigata al Kanado, kie li loĝis en [[Galt]], [[Ontario]].<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Letero el Kanado al Austria Esperanto-Revuo''. Numeroj 1-2; paĝo 6-7. Jan.-feb. 1947</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Alois Koudelka]] === '''Alois Koudelka''' [naskiĝis en 1871, mortis en decembro 1952], ŝuisto, estis la lasta estro de "[[Esperanto-Societo Emilo Peltier]]" en Graz, kiu devis esti likvidata pro la nazia reĝimo en 1938. Simpla homo, Koudelka tamen atingis preskaŭ perfektan posedon de Esperanto, kiun pruvis liaj multaj, neriproĉeblaj artikoloj en "[[Espero Katolika]]". Li verkis ankaŭ specialan stenografion por Esperanto, bedaŭrinde mankis la financaj rimedoj por publikigo de lia inventaĵo. === [[Oskar Kovacic]] === '''Oskar Kovacic''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Gabriele Kramer]] === '''Gabriele Kramer''' (naskiĝis eble en 1860, mortis la 19-an de novembro 1925), kasistino de Esperanto-societo Fideleco, estis aŭstria pioniro en la komenco de 20-a jarcento. === [[Elli Kraus]] === '''Elli Kraus''', SATanino, movadis antaŭ [[dua mondmilito]]. Loĝinta en Lehenrotte 67, poŝtejo Freiland, ĉe [[St. Pölten]], ŝi malaperis dum la milito. === [[Friedrich Kraus]] === '''Friedrich Kraus''' (naskiĝis eble en 1893, mortis la 22-an de novembro 1925), urba policisto en [[Horn]], esperantisto ekde 1915, estis fervora propagandisto. === [[Roland KÜHBACHER]] === '''Roland KÜHBACHER''' (kübaĥer), aŭstro, estis prezidinto de la Esperanto-Klubo [[Innsbruck]]. Li laŭ historiaj dokumentoj estis bona propagandisto kaj kursgvidanto. == L == === [[Michael Laschitz]] === '''Michael Laschitz''' mortis en januaro 1953 en Salzburg. Li estis fervora ano de la poŝtista Esperantista fakgrupo. === [[Rosi Lisal]] === '''Rosi Lisal''' (naskiĝis eble en 1917, mortis la 20-an de februaro 1934, se la datoj ĝustas, en aĝo de nur 16 ĝis 17 jaroj) estis esperantistino en Aŭstrio en la unua duono de la 20-a jarcento. Ŝi estis membro de loka Esperanto-klubo. === [[Gustav Loibel]] === '''Gustav Loibel''' estis oficiisto de [[AEF]] ekde 1947. === [[Maria Loibel]] === '''Maria LOIBEL''' (mortis la [[28-an de februaro]] [[1975]] en [[Vieno]], [[Aŭstrio]]) estis foje sekretariino kaj foje kasistino de [[Aŭstria Esperanto-Federacio]]. Ŝi estis kasisto ankaŭ en la Loka Kongresa Komitato de la [[55-a UK 1970]] en [[Vieno]]. === [[Rudolf Lang]] === '''Rudold Lang''' (1906-1946) estis esperantisto en [[Burgenland]] <ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Niaj Mortintoj''. Numeroj 2-3, paĝo 48, sept. 1946 </ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == M == === [[Karl Magenbauer]] === '''Karl Magenbauer''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Franz Mayr]] === '''Franz Mayr''' la 15-an de junio 1947 en [[Sankt Valentin (Malsupra Aŭstrio)]] fondis novan Esperanto-grupon kiu elektis por si la nomon „Nia Majstro“. === [[Karola Mayrleb]] === '''Karola Mayrleb''' (n. eble en 1870, m. en 1947) estis Esperanto-pioniro en Aŭstrio. Jam de 1909 aktiva esperantistino kaj prezidantino de la Virina Sekcio en la [[Unua Esperanto-Unuiĝo]] ŝi kunlaboris ĝis 1938. En la [[UK 1912|Universala Kongreso]] en Krakovo 1912 ŝi oficiale parolis kun d-ro Zamenhof kaj dum la [[UK 1924|Universala Kongreso]] en Vieno 1924 ŝi estis kun virina delagacio ĉe ties vidvino, transdonante al ŝi diplomon <ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Nekrologo''. Numero 3-4, paĝo 60, apr. 1947 </ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Ernst Majtaniĉ]] === '''Ernst MAJTANIĈ''' (naskiĝis en [[1908]] – [[12-a de julio]] [[1993]] en [[Vieno]]) estis [[aŭstra esperantisto]] kaj [[UEA-delegito]], fakdelegito, kaj dum jardekoj ĉefdelegito de [[Aŭstrio]]. === [[Josef Manninger]] === Prof. '''Josef MANNINGER''' (naskiĝis en [[1920]], mortis en [[2003]] en [[Graz]]) estis [[aŭstra esperantisto]] kaj dumviva membro de UEA. === [[Gustav Maralik]] === '''Gustav Maralik''', dentisto, estis aŭstria esperantisto en [[Trieben]] meze de la 20-a jarcento. === [[Herbert März]] === '''Herbert MÄRZ''' naskiĝis en 1929 kaj mortis la 30-an de oktobro 1995 en Vieno. Esperantisto ekde 1947, li oficis en Internacia Esperanto-muzeo de Vieno de 1966 ĝis 1987. Li verkis '''Biblioteka Manlibro''' (1979) kaj la libreton '''Esperanto in der Praxis'''. En 1967 li kunfondis la Aŭstrian Esperanto-Movadon. === [[Franz Menacher]] === ''' Franz Menacher''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Moritz Meisleder]] === '''Moritz MEISLEDER''' (majsleder), estis aŭstra policinspektoro kaj esperantisto. Li antaŭ la milito estis prezidanto de la Esperanto-grupo de [[Linco]] kaj post dua mondmilito en la kvartalo Keferfeld en la pleja okcidento de [[Linco]]. Fervore li gvidis lingvokursojn ĉe la polico kaj fervojo. === [[M. J. Metzker]] === D-ro Pastro ''' M. J. Metzker''', ankaŭ konata kiel ''Frato Paŭlo'', estis aŭstra esperantisto, kiu mortis aprile de 1944 en arestejo de [[Brandenburg]]. La martira pastro estis aktiva esperantisto kaj iam eldonis en [[Graz]] la katolika E-gazeton „[[Katolika Mondo]]“. === [[Arnold Mimbeck]] === '''Arnold MIMBECK''' (MIMbek) estis aŭstra komercministeria konsilanto kaj esperantisto, doktoriĝinta kaj pri juro kaj pri filozofio. Li naskiĝis la [[15-an de julio]] [[1878]] en [[Linz]], [[Supra Aŭstrio]], kaj mortis la [[17-an de julio]] [[1930]] en [[Vieno]] post operacio. Prez. de la [[16-a UK]] en Vieno, [[1924]]. == N == ===[[Karl Nebenzahl]]=== '''Karl Nebenzahl''' estis esperantisto en Vieno dum la unua duono de 20-a jarcento. Li estis unu el la [[Listo de redaktintoj de la Enciklopedio de Esperanto|redaktintoj de Enciklopedio de Esperanto]]. Verkoj: *''La influo de Vegetarismo al Morala kaj Socia Progresado''. Eldonejo Vegetarano, Bukureŝto, 1934(?) {{citaĵo|Pripensinda prezento de la preferindeco de vegetara dieto, aparte laŭ la vidpunktoj socia, ekonomia, kaj proleta. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 353, Septembro (1934)}} {{citaĵo|Rekomendinda libreto pro sia instrua enhavo kaj bona lingvo.|[[Bulgara esperantisto]] j.16 n.03-04}} === [[Josef Nerber]] === '''Josef Nerber''', kelnero, estis pioniro en Vieno en la fino de 19-a jarcento. Kiel kelnero li persone servis [[L.L. Zamenhof]]on dum liaj restadoj en Vieno, pri kio li skribis: {{Citaĵo|Tre estimata sinjoro prezidanto, kortega konsilanto Steiner! Ĉar hieraŭ antaŭtagmeze mi havis la honoron, paroli kun via moŝto en la [[Esperanto-Muzeo]], kaj vi deziris ricevi de mi kelkajn liniojn pri d-ro Zamenhof, mi permesas al mi, plej rapide plenumi ĉi tiun deziron. La subskribinta Josef Nerber en la jaroj 1885-1912 havis la postenon de pagprenanta ĉefkelnero en ''Café de l’Opéra'', ĉe la stratkruciĝo Opernring - Operngasse. Tie ankaŭ d-ro Zamenhof, kiam li ĉiun 2-an aŭ 3-an jaron venis en la urbon Wien, kiel gasto sidadis ĉe unu el la tabloj je la flanko ĉe Ringstrato. Mi konis mian gaston jam pli frue ol mia ĉefo, s-ro Engelmeier, ĉar mi estis en tiu kafejo jam du jarojn ĉe la antaŭa posedanto. La iom pli ol mezalta staturo, malhelaj haroj kaj barbo kaj longa redingoto tuj igis ekkonebla nian gaston kiel polo aŭ ruso. Serioza kaj pripensante li aliris sian kutiman tablon. Nun komenciĝis mia malagrablaĵo! Laŭ bona moro oni estis deprenonta de la gasto mantelon kaj ĉapelon; sed mi retenis miajn subulojn konante la kutimojn de la gasto. Kiam lia kafo estis mendita kaj li meditante staris ĉe la tablo, li antaŭ ĉio traserĉadis siajn poŝojn kaj metis manplenon da paperetoj sur la tablon; sur ili estis notaĵoj. Poste li rigardis dekstren kaj ridetis, ekvidinte tie malnovan konatulon kun liaj preferataj ĵurnaloj „Dziennik Polski“ ("Pola Ĉiutaga"), [[Novoje vremja]] - la pola kaj la rusa - sub la brako; maldekstre jam staris la kafo. Pli multajn ĵurnalojn sur la tablo li ne ŝatis. Ofte li sin levis rapide, por mem serĉi alilandan ĵurnalon. En tiuj jaroj mi kelkfoje povis kaŝrigardi unu el tiuj „paperetaĉoj“, sur kiuj mi estis supozinta adresojn; sed estis vortareroj. Iom mi komprenis, ĉar tiam oni inter la gastoj multe parolis pri Volapük kaj Esperanto; en [[kafejo]] ĉe Museum-Ring hejmis jam Esperantoklubo. Okaze de ŝanĝiĝo de la personaro mi eksciis, ke tiu sinjoro ankaŭ kelkfoje venis en ''Café de l’Europe'' ĉe ''Stephansplatz'' kaj estas d-ro Zamenhof. Kiam aperis la unuaj kajeroj de „Radio-Wien“ kaj tie estis videbla lia portreto, mi estis tute konvinkita pri la identeco. Se tiuj ĉi linioj estus iel uzeblaj, mi estus fiera pro tio kaj ĝojigata. Plenestime via sindona| [[Josef Nerber]]|Aŭstria Esperantisto numero 71 (dec 1930)}} === [[Karl Niggl]] === '''Karl Niggl''' estis estro de Esperanto-grupo de [[Linz]] tuj post la dua mondmilito. === [[Alois Norbert]] === '''Alois Norbert''' estis esperantisto en Vieno dum la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * „La mondo ridas.“ Bonhumoraj poemoj, deklamaĵoj por Esperanto-grupoj. Originale verkitaj. En propra eldonejo. 16 X 10 cm, 64 paĝoj. {{Citaĵo|La belaspekta libreto, enhavanta kvardek naŭ bonhumorajn [[poemo]]jn, plenigas mankon en la Esperanto-literaturo, kiu estas ja sufiĉe riĉa je lirikaj [[poeziaĵo]]j, sed ne samgrade disponas pri populara poemaro. Kvankam oni renkontas inter la temoj de la libreto ofte malnovajn konatulojn, ili tamen efikas per la sprita kaj gaja formo. Specialan laŭdon meritas la simpla kaj flua [[stilo]], kiu evitante ĉiujn neologismojn kaj atentante la logikan sinsekvon de la frazpartoj, ebligas facilan komprenon ankaŭ al [[komencanto]]j. La versoj estas tiel fluaj, ke post du-aŭ (''sic'') trifoja legado ili preskaŭ jam restas en la memoro. La preseraroj (8) estas facile ekkoneblaj kaj ne tro malpliigas la valoron de la bela libreto. Ĉe eventuala noveldono oni ne forgesu aldoni indekson. La verketo, kies malalta prezo ebligas grandan disvastigon, estas taŭga helpilo, por fari la grupokunvenojn pli amuzaj. Ni deziras al la produktema [[laborista verkisto|laboristo-verkisto]], ke plena sukceso de tiu ĉi unua libreto ebligu al li [[eldono]]n de plua libro el lia abunda verkaro.|G .........i. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.142 (maj 1937)}} == O == === [[Christine Ott]] === '''Christine Ott''' (naskiĝis 1852?, mortis la 2-an de marto 1934 en [[Graz]]). Ŝi estis esperantistino en [[Stirio]] kie helpis la reordigon de biblioteko de Esperanto-asocio [[ALLE]]. Ŝi havis socialistan politikan agadon. == P == === [[Ludwig Perneg]] === '''Ludwig Perneg''' (naskiĝis la 15-a de decembro de 1859, la sama tago kiel L. L. Zamenhof, mortis post 1930) estis pioniro en [[Eggenberg bei Graz]]. En 1929 dum la naskiĝdato de Zamenhof je [[Esperanto-Societo por Stirio]] en Graz, li solemne inaŭguris bronzan buston de Zamenhof kaj metis antaŭ ĝi florkronon<ref>Aŭstria Esperantisto n.61 (jan 1930)</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Klaus Perko]] === Doktoro '''Klaus PERKO''' estas aŭstra esperantisto aktiva en [[Graz]]. Li estis instruisto kaj ĝis la jaro [[2005]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.elternbrief.at/de/page.asp?id=205 |titolo=noto pri la pensiiĝo de Klaus Perko |alirdato=2019-02-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200808122410/http://www.elternbrief.at/de/page.asp?id=205 |arkivdato=2020-08-08 }}</ref> aktivis en la administra lerneja konsilantaro de la federacia lando [[Stirio]]. Kadre de sia laboro lia aparte engaĝiĝis pri la inkludigo de specifaj infanoj en la regulajn lernejojn.<ref>[https://books.google.de/books?id=ZrN3DwAAQBAJ&pg=PT174&lpg=PT174&dq=Klaus+Perko&source=bl&ots=AtR8yvnQ-X&sig=ACfU3U1ZFpeGtpddJ3wL4CXDU7Zr7x413g&hl=de&sa=X&ved=2ahUKEwieiZ_dh53gAhWGKVAKHQUWCq0Q6AEwBHoECAQQAQ#v=onepage&q=Klaus%20Perko&f=false laŭda noto de Klaus Perko en la libro ''Bildung nervt!'' de ''Bernd Schilcher'']</ref> En Esperantujo li en aŭtuno 1961 kunfondis la studentan Esperanto-grupon ĉe la universitato de Graz,<ref>[http://www.esperanto.at/esperanto-in-oesterreich/esperanto-gesellschaft-steiermark/ historio de la E-Societo de Stirio] (germane, jen ankaŭ [https://web.archive.org/web/20170702233031/http://www.esperanto.at/esperanto-in-oesterreich/esperanto-gesellschaft-steiermark/ arkivigite])</ref> el kiu en 1965 samurbe fontis la [[Aŭstria Esperanto-Junularo]] (AEJ). Poste li interalie kunorganizis la internacian kongreson en Graz okaze de la centjariĝo de Esperanto en 1987. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Viktor Piringer]] === '''Viktor Piringer''' [?-18.4.1949] estis aŭstra esperantisto meze de 20-a jarcento, aktiva kunlaboranto en la Tramista E-fakgrupo en Vieno. === [[Alfred Pizl]] === '''Alfred Pizl''' (1911-1946) estis [[delegito de UEA]] en [[Alt-Dietmanns]], parto de la komunumo [[Dietmanns (Malsupra Aŭstrio)|Dietmanns]] en [[Malsupra Aŭstrio]]. Bedaŭrindas ke li nur iĝis 35-jara. === [[Miklas Plank]] === '''Miklas Plank''' (mortis 1931), patro de [[Georg Plank]], estis esperantisto en Aŭstrio en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Franz Polzer]] === ''' Franz Polzer''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. == R == === [[Rupert Rathberger]] === '''Rupert Rathberger''' biciklisto, estis aŭstra esperantisto ĉirkaŭ [[Steyr]]. Li mortakcidentis per biciklo en majo 1947. === [[Irma Rogier]] === '''Irma Rogler''' (mortis la 11-an de novembro 1934 en [[Köflach]]) estis aŭstra esperantistino, kasistino de [[Esperanto-Societo por Stirio]] en [[Graz]], edzino de [[Willibald Rogler]]. === [[Lya Russmayr]] === '''Lya Russmayr''' movadis en [[Salzburg]] meze de 20-a jarcento. == S == === [[Ludoviko Sager]] === '''Ludoviko Sager''', socialisto, estis Aŭstria esperantisto aktiva dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Alois Sassmann]] === '''Alois Sassmann''', fervojisto, mortis en aprilo 1950, estis Aŭstria esperantisto aktiva dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Hermann Schalk]] === '''Hermann SCHALK''' (naskiĝis en [[1929]]; mortis la {{daton|17|novembro|2004}} en [[Kaltenleutgeben]]) estis [[aŭstra esperantisto]] kaj dum multaj jaroj la ĉefa aktivulo de [[Aŭstria Esperanto-Movado]]. ===[[Alois Schneider]]=== '''Alois Schneider''' estis aŭstra esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko Schneider, Alois; [[Magda Carlsson|Carlsson, Magda]]: '''Barbro kaj Eriko''' : korespondado inter du junaj geesperantistoj - aŭstro kaj svedino. Eld. [[Societo Esperanto]], Stockholm, 1933. === [[Franz Schober]] === '''Franz Schober''' estis kasisto de [[AEF]] ekde 1947. === [[Viktorine Schröder]] === '''Viktorine Schröder''' (naskiĝis 1896?; mortis la {{daton|16|novembro|1925}}) estis aŭstria esperantistino en komenco de la 20a jarcento. filino de L. K. Joh. Schröder. === [[Leopold Steinbach]] === '''Leopold Steinbach''' estis kasisto de [[AEF]] ekde 1947. === [[Alois Stoll]] === '''Alois Stoll''' ([[?]]-[[1946]]) estis aŭstria esperantisto en unua mezo de la 20-a jarcento <ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Niaj Mortintoj''. N. 2-3, p. 48. Set. 1946 </ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Carla Staudner]] === '''Carla Staudner''' estis germana esperantistino en la unua duono de la 20-a jarcento, ano de [[Unua kanta Societo Zamenhof]] en Vieno inter la duaj mondmilitoj. Verko: * ''Rilato de Goethe al Anglujo, lia amikeco kun Carlyle''. Eld. la aŭtoro, Wien, VIII. Strozzigasse 40/16. Aŭtografopresita broŝuro. 22 paĝoj 24 X 16,5 cm. {{Citaĵo|La aŭtorino pruvis pentri kiel la skota filozofo Carlyle devigis siajn samlandanojn legi la germanajn aŭtorojn, kompreni germanan pensadon, kaj kiom Goethe ŝatis tiun celadon kaj dankis la penon al la skota amiko.|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} === [[Hans Struska]] === '''Hans STRUSKA''' estis aŭstra esperantisto kaj lernejdirektoro iama en [[Vieno]]. Li origine estis Volapukisto kaj estis en interrilato kun [[Johann Martin Schleyer]]. S-ro Struska laboris por Esperanto en Organizo de Ofichavantoj en Vieno kaj en la landa organizo en diversaj funkcioj. === [[Eduard Sykora]] === '''Eduard Sykora''' ,poŝtinspektoro, estis aŭstra esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. Verko: * '''Skriba Esperanto-kurso''', Vieno, 1936? <!-- == Ŝ == == T == == U == --> == V == === [[Franz Vogl]] === '''Franz Vogl''' estis SATano. Loĝinta en Bemarolin 57, [[Wels]] malaperis dum dua mondmilito. === [[Emil Vokal]] === '''Emil Vokal''' estis aŭstra esperantisto meze de 20-a jarcento. == W == === [[Hanns Wannek]] === '''Hanns Wannek''' (naskiĝis 1893?, mortis la 29-an de aŭgusto 1930), [[aviadisto]], frato de [[Karl Wannek]], estis aŭstra esperantisto. Li mortis sekve de akcidento kun sia aerveturilo dum flugekzercadoj en [[Augsburg]]. En 1930 dum la 9-a [[Aŭstria Esperanto-Kongreso]] en [[Linz]], li superflugis la urbon kun sia aviadilo, kiu montris sur siaj portiloj la vorton „Esperanto“. La unuan fojon propagando de Esperanto pere aviadilo. === [[Karl Wannek]] === '''Karl WANNEK''' (vanek), frato de [[Hanns Wannek]], de aŭstro, dir. de fabriko. Estis prez. de EG en Linz kaj de AEA. Multe klopodis por reunuigo de la Esperanto-movado en Aŭstrio. === [[Rosa Wiendl]] === '''Rosa Wiendl''' estis sekretariino de E-grupo de [[Innsbruck]] meze de 20-a jarcento. === [[Georg Wichtl]] === '''Georg Wichtl''' mortis la 27-an de aprilo 1950. Li estis esperantisto meze de 20-a jarcento en [[Steinfeld]] dum ĉirkaŭ 30 jaroj. === [[Johanna Wihart]] === '''Johanna Wihart''' mortis junie 1951. Ŝi estis esp. meze de la 20-a jarcento en [[Vieno]]. === [[Moritz Wortmann]] === '''Moritz Wortmann''' (mortis la 8-an de februaro 1935) estis pioniro en Vieno de komenco de 20-a jarcento. Antaŭ la [[Unua mondmilito]] li estis membro de „[[Unuiĝo Wien]]“. == Z == === [[Maria Zajicek]] === '''Maria Zajicek''' estis oficiisto de [[AEF]] ekde 1947. === [[Jozef Zink]] === '''Jozef Zink''', fervojisto, estis aŭstra esperantisto aktiva dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Luise Ziwutschka]] === '''Luise Ziwutschka''', mortinta la [[4-an de julio]] 1951, estis aŭstra esperantisto aktiva dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Hermine Zöchling]] === '''Hermine Zöchling''' estis aŭstra esperantisto meze de la 20-a jarcento. === [[Anna Zottl]] === '''Anna Zottl''' mortis la 27-an de majo 1949, bibliotekistino de la grupo „Harmonio“, Wien. === [[Jakob Zmrzly]] === '''Jakob Zmrzly''' estis esperantisto aktiva en [[Hohenberg]] en la mezo de 20-a jarcento<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo.''Raportoj el la Federaciaj Landoj''. N. 4-5, p. 83. Nov-dez 1946</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Valerie Zwach]] === '''Valerie Zwach''' (mortis la 31-an de oktobro 1932), edzino de [[Franz Zwach]] estis esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi verkis por [[Aŭstria Esperantisto]]. {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Aŭstraj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Aŭstraj]] [[Kategorio:Aŭstraj esperantistoj]] o8ql9uuwc26fbmcbwikm7skd26ten45 0 122587 9384465 9382357 2026-05-26T16:05:10Z Γλωσσολαλιά 253200 9384465 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |sen banderolo=jes |kategorio=Distrikto de Moskvo |lando = {{Rusio}} |regiono = Centra federacia regiono |regiono1 = {{Moskvo}} |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = {{#invoke:Wikidata|claim|P36}} |regiono-ISO = RU-MOW |mapo1 lokumilo = iso |kodo = |kodo tipo = |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |zomo = 12 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = }} '''Ostankino''' aŭ la '''Ostankina distrikto''' ({{lang-ru|''Останкинский район''}}) situas en la [[Nord-Orienta administra arondismento]] de [[Moskvo]]. La nomon “Ostankino” historiistoj interpretas kiel "La lasta restejo". Dum jarcentoj la areo estis kovrita per densaj, netraireblaj arbaroj, kiujn plejparte konsistigis kverkoj. En la [[18-a jarcento]] posedanto de la areo iĝis la grafo [[Nikolao Petroviĉ Ŝeremetev]], al kiu plaĉis la loko pro saniga klimato kaj bela lago. Por somera restado tie li ordonis konstrui nehajtigatan [[Ostankina bieno|palacon]] kaj renovigi tiean preĝejon. La ordonon perfekte realigis liaj rusaj servutuloj. Multaj nomoj de la objektoj situantaj en Ostankino distrikto rilatas al [[kosmo]] kaj ĝia esplorado, kiun grave efektivigis rusaj scientistoj kaj konkerintoj de kosma spaco: la stratoj (La Stela Bulvardo, [[Sergio Koroljov| Akademiano Koroljov]], [[Fridriĥ Arturoviĉ Cander|Frederiko Cander]]), la hotelo “Kosmo”, la kinejo “Kosmo”, la muzeo de kosmonaŭtiko kaj la titana raketo, kies alteco superas 110 metrojn. Septembre de [[2008]] oni rekonstruis la muzeon mem, teritorion ĉirkaŭ la muzeo kaj aldonis multajn novajn monumentojn de kosmonaŭtoj, sciencistoj ktp. Apud ĝi staras grandega skulptaĵo de [[Konstantin Ciolkovskij]] - fame konata rusa teoriisto verkinta komence de la [[20-a jarcento]] pri estontaj spacaj flugoj. Li kromalie tre ŝatis [[Esperanto]]n. Ankaŭ bele aspektas skulptaĵpoj de [[Sergio Koroljov]] (projektisto de la unuaj sovetiaj kosmaj ŝipoj kaj [[sputnik]]oj), Mstislavo Keldiŝ (sciencisto), [[Jurij Gagarin]] (la unua kosmonaŭto), Aleksio Leonov (la unua kosmonaŭto enirinta spacon el la kosma ŝipo), Paŭlo Beljaev (kosmonaŭto), [[Valentina Tereŝkova]] (la unua kosmonaŭtino) kaj aliaj. Proksime situas la domo-muzeo de [[Sergej Koroljov|Sergio Koroljov]], kiu dediĉis sian vivon al esplorado de [[ĉielo]] kaj [[kosmo]]. Li grave kontribuis al pliigo de potenco de [[Sovetunio]], kiam lia (kompreble kun asistantoj) balistika [[raketo]] unufoje en la mondo traflugis inter [[kontinento]]j. Alia lia kreaĵo - la unua [[artefarita satelito]] de la [[Tero]] (la [[4-an de oktobro]] [[1957]]) havas rusan nomon, kiu eniris plurajn lingvojn inkluzive [[Esperanto]]n:"[[Sputnik]]o". La dekstra limo de la distrikto trapasas laŭ larĝa [[Prospekt Mira (Moskvo)|Prospekt Mira]] (Avenuo de Paco), kiun oni nomis tiel en [[1957]] omaĝe al tiama la 6-a Tutmonda Festivalo de junularo kaj studentaro. Norde de la muzeo troviĝas grandioza monumento "[[Laboristo kaj Kolĥozanino]]" (alteco de la figuroj egalas 24 m) kreita de la eminenta rusa skulptistino [[Vera Muĥina]]. La monumento farita el brila metalo prezentis [[USSR]]-on en la pariza tutmonda ekspozicio okazinta en [[1937]]. Ambaŭ gekamaradoj tenas enmane la krucigitajn serpon kaj martelon, kiuj estis simbolo de [[Sovetunio]]. Ĝi staras surfone de alia eksponejo revenigita [[Moskvo]]n el la montreala ([[Kanado]]) ekspozicio okazinta en [[1967]], kiu similas la grandegan startan instalaĵon por [[raketo|raketaj]] lanĉoj. Baldaŭ la monumento estos renovigita kaj starigita sur la novan piedestalon. [[dosiero:The Propylaea, the central gate entrance to VDNKh, Moscow, Russia.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|Ĉefa eniro de [[Tutrusia Ekspozicia Centro|TEC]]}}]] Maldekstre de la muzeo vastegan kaj ampleksan terenon (ĉ.150 ha) okupas [[Tutrusia Ekspozicia Centro]] naskiĝinta la [[1-an de aŭgusto]] [[1939]], kiel Tutsovetunia Agrokultura Ekspozicio. Ĝia centra eniro tre similas al [[berlin]]a [[Brandenburga pordego]] aŭ [[Parizo|pariza]] [[Triumfa Arko de Parizo|Triumfa arko]]. Ĝin kronas same skulptaĵo prezentanta laboriston kaj kolĥozaninon ([[Kolĥozo]] signifas ruse kolektiva mastrumado aŭ kooperativo) farita el orkolora metalo. La [[16-an de junio]] [[1959]] la ekspozicio prenis alian nomon: Tutsovetunuia ekspozicio de la naciaj atingoj, per kio la soveta registaro volis aldoni ankaŭ prezentadon de industriaj atingoj. En la ekspozicio vizitintoj povis vidi, ekzameni praktike ĉiujn eksponaĵojn kaj akiri tiujn laŭplaĉe, interŝanĝi opiniojn pri modernaj teknikaj problemoj kaj elpreni plej taŭgajn rimedojn de la produktado. Tra teritorio de la ekspozicio fluas la rivereto, kiu per akvobaraĵoj faras belajn vastajn lagojn taŭgajn por boatnavigado. Multaj diversspecaj arboj kaj floroj kreas nekompareblan sanigan klimaton, tre plezuran por ripozado. Ankaŭ tion kontribuas apuda Botanika ĝardeno, kiu specialiĝas pri kultivado kaj selektado de novaj plantoj. Dum lastaj jaroj gravan parton de ties agadoj okupas diversfakaj internaciaj foiroj, inter kiuj plej fama estas la libra. Tie okazas ĉiujare ĉirkaŭ 350 prezentadoj-foiroj. Ankaŭ tie situas la [[Ostankina televida centro]] kaj la 540-metra [[Ostankina turo]]. En la distrikto troviĝas [[Ostankina bieno|bieno]] de la grafo [[Nikolao Petroviĉ Ŝeremetev]], konstruita en la [[18-a jarcento]], en kiu nun funkcias tre populara historia muzeo. Tra la distrikto pasas la kvinkilometra [[unurela fervojo]], sola en [[Rusio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{ru}}) {{Projektoj}} [[Kategorio:Distrikto Ostankinskij (Moskvo)| ]] ok3p8j95in1xzlajnttk4o8wgx6lmbe 9384466 9384465 2026-05-26T16:11:11Z Γλωσσολαλιά 253200 9384466 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |sen banderolo=jes |kategorio=Distrikto de Moskvo |lando = {{Rusio}} |regiono = Centra federacia regiono |regiono1 = {{Moskvo}} |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = {{#invoke:Wikidata|claim|P36}} |regiono-ISO = RU-MOW |mapo1 lokumilo = iso |kodo = |kodo tipo = |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |zomo = 12 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = }} '''Ostankino''' aŭ la '''Ostankina distrikto''' ({{lang-ru|''Останкинский район''}}) situas en la [[Nord-Orienta administra arondismento]] de [[Moskvo]]. La nomon “Ostankino” historiistoj interpretas kiel "La lasta restejo". Dum jarcentoj la areo estis kovrita per densaj, netraireblaj arbaroj, kiujn plejparte konsistigis kverkoj. En la [[18-a jarcento]] posedanto de la areo iĝis la grafo [[Nikolao Petroviĉ Ŝeremetev]], al kiu plaĉis la loko pro saniga klimato kaj bela lago. Por somera restado tie li ordonis konstrui nehajtigatan [[Ostankina bieno|palacon]] kaj renovigi tiean preĝejon. La ordonon perfekte realigis liaj rusaj servutuloj. Multaj nomoj de la objektoj situantaj en Ostankino distrikto rilatas al [[kosmo]] kaj ĝia esplorado, kiun grave efektivigis rusaj scientistoj kaj konkerintoj de kosma spaco: la stratoj (La Stela Bulvardo, [[Sergio Koroljov| Akademiano Koroljov]], [[Fridriĥ Arturoviĉ Cander|Frederiko Cander]]), la hotelo “Kosmo”, la kinejo “Kosmo”, la muzeo de kosmonaŭtiko kaj la titana raketo, kies alteco superas 110 metrojn. Septembre de [[2008]] oni rekonstruis la muzeon mem, teritorion ĉirkaŭ la muzeo kaj aldonis multajn novajn monumentojn de kosmonaŭtoj, sciencistoj ktp. Apud ĝi staras grandega skulptaĵo de [[Konstantin Ciolkovskij]] - fame konata rusa teoriisto verkinta komence de la [[20-a jarcento]] pri estontaj spacaj flugoj. Li kromalie tre ŝatis [[Esperanto]]n. Ankaŭ bele aspektas skulptaĵpoj de [[Sergio Koroljov]] (projektisto de la unuaj sovetiaj kosmaj ŝipoj kaj [[sputnik]]oj), Mstislavo Keldiŝ (sciencisto), [[Jurij Gagarin]] (la unua kosmonaŭto), Aleksio Leonov (la unua kosmonaŭto enirinta spacon el la kosma ŝipo), Paŭlo Beljaev (kosmonaŭto), [[Valentina Tereŝkova]] (la unua kosmonaŭtino) kaj aliaj. Proksime situas la domo-muzeo de [[Sergej Koroljov|Sergio Koroljov]], kiu dediĉis sian vivon al esplorado de [[ĉielo]] kaj [[kosmo]]. Li grave kontribuis al pliigo de potenco de [[Sovetunio]], kiam lia (kompreble kun asistantoj) balistika [[raketo]] unufoje en la mondo traflugis inter [[kontinento]]j. Alia lia kreaĵo - la unua [[artefarita satelito]] de la [[Tero]] (la [[4-an de oktobro]] [[1957]]) havas rusan nomon, kiu eniris plurajn lingvojn inkluzive [[Esperanto]]n:"[[Sputnik]]o". La dekstra limo de la distrikto trapasas laŭ larĝa [[Prospekt Mira (Moskvo)|Prospekt Mira]] (Avenuo de Paco), kiun oni nomis tiel en [[1957]] omaĝe al tiama la 6-a Tutmonda Festivalo de junularo kaj studentaro. Norde de la muzeo troviĝas grandioza monumento "[[Laboristo kaj Kolĥozanino]]" (alteco de la figuroj egalas 24 m) kreita de la eminenta rusa skulptistino [[Vera Muĥina]]. La monumento farita el brila metalo prezentis [[USSR]]-on en la pariza tutmonda ekspozicio okazinta en [[1937]]. Ambaŭ gekamaradoj tenas enmane la krucigitajn serpon kaj martelon, kiuj estis simbolo de [[Sovetunio]]. Ĝi staras surfone de alia eksponejo revenigita [[Moskvo]]n el la montreala ([[Kanado]]) ekspozicio okazinta en [[1967]], kiu similas la grandegan startan instalaĵon por [[raketo|raketaj]] lanĉoj. Baldaŭ la monumento estos renovigita kaj starigita sur la novan piedestalon. [[dosiero:The Propylaea, the central gate entrance to VDNKh, Moscow, Russia.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|Ĉefa eniro de [[Tutrusia Ekspozicia Centro|TEC]]}}]] Maldekstre de la muzeo vastegan kaj ampleksan terenon (ĉ.150 ha) okupas [[Tutrusia Ekspozicia Centro]] naskiĝinta la [[1-an de aŭgusto]] [[1939]], kiel Tutsovetunia Agrokultura Ekspozicio. Ĝia centra eniro tre similas al [[berlin]]a [[Brandenburga pordego]] aŭ [[Parizo|pariza]] [[Triumfa Arko de Parizo|Triumfa arko]]. Ĝin kronas same skulptaĵo prezentanta laboriston kaj kolĥozaninon ([[Kolĥozo]] signifas ruse kolektiva mastrumado aŭ kooperativo) farita el orkolora metalo. La [[16-an de junio]] [[1959]] la ekspozicio prenis alian nomon: Tutsovetunuia ekspozicio de la naciaj atingoj, per kio la soveta registaro volis aldoni ankaŭ prezentadon de industriaj atingoj. En la ekspozicio vizitintoj povis vidi, ekzameni praktike ĉiujn eksponaĵojn kaj akiri tiujn laŭplaĉe, interŝanĝi opiniojn pri modernaj teknikaj problemoj kaj elpreni plej taŭgajn rimedojn de la produktado. [[Dosiero:Ostankino vid.jpg|eta|Palaco Ostankino, kiu donis la nomon al la areo, posedata De La Ŝeremetjevoj]] Tra teritorio de la ekspozicio fluas la rivereto, kiu per akvobaraĵoj faras belajn vastajn lagojn taŭgajn por boatnavigado. Multaj diversspecaj arboj kaj floroj kreas nekompareblan sanigan klimaton, tre plezuran por ripozado. Ankaŭ tion kontribuas apuda Botanika ĝardeno, kiu specialiĝas pri kultivado kaj selektado de novaj plantoj. Dum lastaj jaroj gravan parton de ties agadoj okupas diversfakaj internaciaj foiroj, inter kiuj plej fama estas la libra. Tie okazas ĉiujare ĉirkaŭ 350 prezentadoj-foiroj. Ankaŭ tie situas la [[Ostankina televida centro]] kaj la 540-metra [[Ostankina turo]]. En la distrikto troviĝas [[Ostankina bieno|bieno]] de la grafo [[Nikolao Petroviĉ Ŝeremetev]], konstruita en la [[18-a jarcento]], en kiu nun funkcias tre populara historia muzeo. Tra la distrikto pasas la kvinkilometra [[unurela fervojo]], sola en [[Rusio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{ru}}) {{Projektoj}} [[Kategorio:Distrikto Ostankinskij (Moskvo)| ]] 39cyvbaaa59tpg2ox3ova21pzl2onk0 0 124808 9384845 9124444 2026-05-27T07:44:16Z Sj1mor 12103 9384845 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Horizontal Skateboard.jpg|eta|Rultabulo]] '''Rultabulo''' estas sportilo uzata por [[rultabulado]]. Ĝi konsistas el [[tabulo]] kun kvar [[rado|radetoj]], sur kiu oni staras, veturante sur glataĵo. La rultabulo havas specialan konstrukciaĵon de [[subpendaĵo]] de [[rado|radetoj]], kio ebligas manovri pere de [[piedo]]j. Ekzistas ankaŭ elektraj rultabuloj, kiuj moviĝas per la forto de [[elektra motoro]]. Krome ekzistas la duradaj [[memekvilibriĝa rultabulo|memekvilibriĝaj rultabuloj]]. == Vidu ankaŭ == * [[Neĝtabulo]] * [[Surfotabulo]] * [[Duontubo]] * [[Svingrajdado]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|ReVo=tabul.rul0o}} * [http://www.extremesportsvideos.org/skateboard.html Rultabulumadaj videoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe ''Extreme sports videos'' {{ĝermo}} [[Kategorio:Sportiloj]] qvnidyrw1h9xkbv7xx4ysnecpi7nrtg 0 125996 9384722 9344437 2026-05-27T04:15:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384722 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | regiono-ISO = LT | nomo = {{paĝonomo}} | lando = {{Litovio}} | distrikto = {{distrikto Klaipėda}} <small><small>(formale ĝis 2010)</small></small> | komunumo = [[komunumo Neringa]] | tipo1 = reliefo | zomo = 10 | bildo = <!-- kutime preniĝas el vikidatumoj --> }} '''Nida''' ({{Lang-de|Nidden}}) estas feria urbeto en [[Litovio]]. Ĝi troviĝas sur la aparte mediprotektata, longa sed mallarĝa [[kurona duoninsulo]] en trikilometra distanco al la bordo de la [[Balta Maro]], sed tuj ĉe la bordo al la [[kurona laguno]], kaj kune kun kvar aliaj loĝlokoj membras en la urba komunumo [[Neringa]], kies administrejo troviĝas en Nida. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de 11,48 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/11.48) round 0}}}} loĝantoj/km². La geografia situo de la urbeto estas 55° 18′ N, 21° 00′ E. Origine la fiŝista vilaĝo estis loĝata de la [[praprusoj]], anoj de nekristana [[baltoj|balta popolo]] parenca al la hodiaŭaj litovoj kaj latvoj, kiuj dum la 13-a kaj 14-a jarcentoj persekutiĝis de la [[Ordeno de Germanaj Kavaliroj]], kiu alportis novajn, germanlingvajn loĝantojn. En teksto de tiu ordeno la vilaĝo unuafoje skribe menciiĝas dum la jaro 1385. Laŭ historiaj fontoj la setlejo origine situis du kilometrojn sude de la nuna loko, sed pro migrantaj grandaj sablodunoj, kiuj kovris la tutan vilaĝon, dufoje devis esti restarigata en nova loko, duafoje dum la jaro [[1730]]. Du tute malgrandaj najbaraj vilaĝetoj kun la iom neĝentilaj nomoj Skruzdynė (litove ''formikejo'') und Purvynė (litove ''malpurejo'') integriĝis en la vilaĝon. Hodiaŭ Nida dumvintre havas 1500 konstantajn loĝantojn kaj per tio estas la plej granda loĝoloko de la kurona duoninsulo – dumsomere tamen multoble pli da homoj vivas en Nida, ne nur multaj turistoj, sed ankaŭ sezonaj dungitoj de hoteloj, restoracioj kaj vendejoj. La kurona duoninsulo, do de la 13-a jarcento loĝata de germanlingvanoj kaj parto de la germana ŝtato kaj poste provinco [[Orienta Prusio]], de nordo al sudo longas 98 kilometrojn, el kiuj ekde la jaro [[1923]] la nordaj 52 kilometroj apartenas al Litovio kaj ekde la jaro [[1945]] la sudaj 46 al la regiono [[Kaliningrado]], kiu apartenas al Rusio. Nida situas 4 kilometrojn norde de la rusia-litova limo, do 50 kilometrojn de la suda rando kaj 48 de la norda rando de la duoninsulo, rekte en ties centro. Ene de Litovio, la urbeto apartenas al la [[distrikto Klaipėda]] kaj situas 48 km sude de ties distrikta ĉefurbo [[Klaipėda]], kies centro atingeblas post 300-metra pramveturo de la norda pinto de la duoninsulo. == Ekonomio == [[Dosiero:92-nida.JPG|eta|maldekstra|{{centre|la centreto de Nida}}]] Origine la vilaĝanoj vivis de fiŝkaptado, sed jam ekde la fino de la 19-a jarcento la turismo iĝis pli grava enspezofonto. La kurona duoninsulo de tiam estis ekologie aparte mediprotektata, la aŭta trafiko estas limigata per tio, ke el "kontinenta Litovio" nur per unu pram-linio eblas atingi la duoninsulon, do necesas pagi la pram-veturon, poste ekologian enirpagon en la komunumon Neringa, kaj en Nida mem la nombro da hotelaj kaj ferioloĝejaj litoj estas limigita, ĉar estas malpermesate konstrui hotelojn en lokoj, kie ĝis nun ne staras domoj - do nur eblas transformi jam ekzistantajn domojn al hoteletoj, kaj ankaŭ pri tio ekzistas striktaj limigoj. Rezulte ekzistas ne tro da feriemuloj, la loko restis tre trankvila kaj etosa, por turistoj el Litovio, sed ankaŭ el [[Germanio]], iom el [[Skandinavio]] kaj la aliaj du respublikoj de [[Baltio]], parte ankaŭ prosperaj unuopaj feriemuloj el [[Pollando]], [[Rusio]] kaj [[Belorusio]], tial aparte alloga - entute la urbeto konsideriĝas la plej konata celo de eksterlandaj turistoj en Litovio. La prezoj pro feria tranoktado rezulte estas relative altaj, sed kompense - kompare al okcident-eŭropaj prezoj - la manĝado en unu el la bonkvalitaj, diversaj kaj abundaj restoracioj estas relative favorpreza. Krom hoteloj kaj ferioloĝejoj en diversaj prezokategorioj ekzistas densa reto de vojoj por migrado kaj biciklado, pluraj eblecoj por tendumado, kaj la plaĝo el tre fajna sablo ĉe la balta maro laŭ la tuta longo de la duoninsulo estas larĝa kaj pura. == Trafiko sur la duoninsulo == Ekzistas asfaltita strato (R 515), kiu de nordo al sudo preskaŭ komplete pasas la tutan duoninsulon. En multaj lokoj ĝi pasas rekte ĉe la bordo de la laguno, en aliaj partoj trapasas la pinarbaron en la mezo inter la du mara kaj la laguna bordoj. Stratoj al la urbetoj deflankiĝas de tiu "spina" strato. La kilometroŝtonoj de la strato helpas orientiĝi, kie ekzakte sur la longa terpeco oni troviĝas. En la rusia parto la numerigo komenciĝas ĉe la ŝildo "Kurona Duoninsulo" ĉe la vilaĝo ''Zelenogradsk'' (germane ''Cranz'') kaj finiĝas (kilometro 46) ĉe la rusia-litovia limo. En la litova parto maldekstraflanke skribiĝas la distanco al la rusia-litova limo, dekstre la distanco ĝis la kajo de la pramo al Klaipėda. Krom la piediranta kaj la aŭta pramo inter Smiltynė kaj Klaipėda ekzistas eta ŝipo, pendolanta inter Nida kaj [[Šilutė]] (germane: ''Heydekrug''). Krome ekzistas rusa busa linio, kiu ligas la rusan parton de la duoninsulo kun la litova, kun Klaipėda kaj [[Liepaja]] en [[Latvio]], kaj litova busa linio, kiu ligas Nida kun Klaipėda kaj [[Kaŭnaso]]. En Palanga ekzistas eta internacia flughaveno kun konektoj interalie al [[Frankfurto ĉe Majno]], [[Berlino]], [[Kopenhago]], [[Stokholmo]], [[Oslo]] kaj [[Malmö]]. De la flughavenoj Kaŭnaso kaj Vilnius eblas per buso same atingi la regionon. Al Kaŭnaso el diversaj eŭropaj urboj ankaŭ flugas la kompanio ''RyanAir'', kiu foje ofertas aparte malmultekostajn flugojn. Ekzistas internaciaj pramkonektoj Klaipėda trans la Balta Maro al pluraj havenoj de Germanio kaj Skandinavio. Kaj la litova kaj la rusa parto de la duoninsulo estas Naciaj Parkoj. Envojaĝante la urban komunumon ''Neringa'' per aŭto, necesas pagi ekologian enirpagon (dum 2006 ĉirkaŭ 20 lidoj, pli-malpli 6 eŭroj), kiu por peraŭtaj vojaĝantoj el "kontinenta Litovio" aldoniĝas al la kostoj de la pramŝipo (po aŭto ĉirkaŭ 30 Lidoj, pli-malpli 9 eŭroj). Ekde [[2000]] la Kurona Duoninsulo estas monda heredaĵo de [[UNESKO]] laŭ la listo pri elstaraj kulturaj pejzaĝoj. == Vidindaĵoj == [[Dosiero:La Thomas-Mann-domo en Nida 1.jpg|eta|<center>feriodomo de la aŭtoro [[Thomas Mann]] en Nida]] Kiel ĉefa altiraĵo de Nida konsideriĝas la pejzaĝe bela situo oriente ĉe la klimate milda laguna, kaj okcidente ĉe la iom pli venta mara flankoj de la kurona duoninsulo. Ĉirkaŭ Nida troviĝas multaj arbaraj, erikejaj kaj dunaj areoj. La "Granda Duno" tuj apud Nida estas la dua plej granda en Eŭropo (la plej alta, la "Dune du Pyla", troviĝas ĉe [[Arcachon]] en Francio). La "Granda Duno" germanlingve ankaŭ nomiĝis la "Saharo de Orienta Prusio", kaj ĝi kaj la ĉirkaŭaj dunoj tiom grandas (averaĝe 35 metrojn, sed pluraj pli ol 60 metrojn), ke - vidante nur sablon kaj ĉielon - oni facile vere sentas sin en dezerto. Tamen sufiĉas grimpi unu aŭ du dunegojn, kaj videblas aŭ la maro, la laguno, peco de la tipe nordeŭropa pinarbaro, kiu intertempe kovras grandan parton de la duoninsulo, aŭ herbaron plantitan je la dunorandoj, eble la okuloj ankaŭ kaptas lignan padon inter la dunoj... kaj denove klaras, ke temas pri nordorienta Eŭropo, tute ne dezerta. Interesaj vidindaĵoj krome estas interalie la eksa feriodomo de la germana aŭtoro de [[Thomas Mann]], kiu konstruiĝis dum [[1929]] en la tipa stilo de fiŝistaj lignaj domoj, en kiu la aŭtoro kun sia familio pasigis la somerojn inter [[1930]] kaj [[1932]] kaj verkis interalie la romanegon "Jozefo kaj siaj fratoj". Nun la domo – situanta sur deklivo kun bela panoramo al la laguno – estas muzeo. Plie videblas muzeo pri [[sukceno]], pluraj artaj galerioj kaj la malnova protestanta tombejo el la germana tempo kun tipaj kuronaj krucoj. La centro de la urbeto grandparte konsistas el pitoreskaj fiŝistaj lignodomoj (inter la malmultaj tre modernaj konstruaĵoj estas la katolika preĝejo: Ĝis 1923 la germanlingva regiono estis protestanta, nur la de tiam alvenintaj litovoj alportis katolikismon), vidindan promenadon ĉe la laguno kaj havenon por [[jaĥto]]j. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.neringainfo.lt/ informoj pri Nida kaj la aliaj urbetoj de la urba komunumo Neringa (litove, angle, germane, france kaj ruse)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250125073614/https://www.neringainfo.lt/ |date=2025-01-25 }} <!--* [http://www.litauen-info.de/html/nida informoj pri Nida (germane)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}--> * [http://www.mann.lt/ paĝo de la Thomas-Mann-domo (litove, angle kaj germane)] * [http://www.reise-nach-ostpreussen.de/KurNehrg/KurNehrg.html historio de la Kurona Duoninsuloj (germane)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060830235252/http://www.reise-nach-ostpreussen.de/KurNehrg/KurNehrg.html |date=2006-08-30 }} * [http://www.schwarzaufweiss.de/litauen/nehrung1.htm pliaj informoj pri la Kurona Duoninsuloj (germane)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060818214212/http://www.schwarzaufweiss.de/litauen/nehrung1.htm |date=2006-08-18 }} * [http://whc.unesco.org/sites/994.htm paĝo de UNESKO pri la duoninsulo] * [http://www.nerija.lt/ oficiala paĝaro de la nacia parko (litove, angle kaj ruse)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210303213350/http://www.nerija.lt/ |date=2021-03-03 }} * [http://www.keltas.lt paĝoj pri la pramoj Klaipėda-Smilytnė (litove, angle kaj ruse)] <!--* [http://www.palanga-airport.de paĝoj de la flughaveno Palanga (litove, angle kaj ruse)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.litauen-info.de/4images/categories.php?cat_id=35 fotogalerio pri Nida (germane)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}--> [[Kategorio:Neringa]] [[Kategorio:Urboj de Litovio]] sdznkjpgzal8qtxyqjlzamum5rxo0fc 0 127844 9384325 8950234 2026-05-26T12:16:20Z ThomasPusch 1869 9384325 wikitext text/x-wiki '''Podkasto Roĝer Borĝes''' estas podkasto en esperanto. Ĝia enhavo parolas pri la plej malaĉaj aferoj de la vivo: homoj, lokoj kaj muziko, vizitante po unu landon epizode. La unua numero parolas pri [[Bosnio]] kaj la [[IJK 2006]]. Krom bosnan muzikon la programo enhavas intervjuojn kun [[Amir Hadziahmetovic]] ([[Esperanto Desperado]]), [[Haris Subaŝiĉ]] ([[LKK]]) kaj [[Leo Sakaguchi]] (dĵ). Oni povas elŝuti ĝin laŭ MP3-dosiero, aŭ subskribi per iTunes, Yahoo Music, iPodder, Odeo, PodNova, NeVibes kaj multaj aliaj eblecoj. Ĝi estas farata de [[Roĝer Borĝes]], brazila DĴ kaj muzik-produktisto. == Eksteraj ligiloj == * https://rogerborgespodkasto.blogspot.com/ - retejo de la podkasto {{Radio en esperanto}} [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] 5gf0y72nkaxji9vo9r4xwpfig0q7qgb 9384387 9384325 2026-05-26T13:40:57Z ThomasPusch 1869 9384387 wikitext text/x-wiki '''Podkasto Roĝer Borĝes''' estas podkasto en esperanto. Ĝia enhavo parolas pri la plej malaĉaj aferoj de la vivo: homoj, lokoj kaj muziko, vizitante po unu landon epizode. La unua numero parolas pri [[Bosnio]] kaj la [[IJK 2006]]. Krom bosnan muzikon la programo enhavas intervjuojn kun [[Amir Hadziahmetovic]] ([[Esperanto Desperado]]), [[Haris Subaŝiĉ]] ([[LKK]]) kaj [[Leo Sakaguchi]] (dĵ). Oni povas elŝuti ĝin laŭ MP3-dosiero, aŭ subskribi per iTunes, Yahoo Music, iPodder, Odeo, PodNova, NeVibes kaj multaj aliaj eblecoj. Ĝi estas farata de [[Roĝer Borĝes]], brazila DĴ kaj muzik-produktisto el [[Campinas]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://rogerborgespodkasto.blogspot.com/ - retejo de la podkasto] {{Radio en esperanto}} {{ĝermo|Esperanto}} [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] 6abr0tkn19vtwyw29kscs9cg6i1vpdj 9384388 9384387 2026-05-26T13:41:29Z ThomasPusch 1869 9384388 wikitext text/x-wiki '''Podkasto Roĝer Borĝes''' estas podkasto en Esperanto. Ĝia enhavo parolas pri la plej malaĉaj aferoj de la vivo: homoj, lokoj kaj muziko, vizitante po unu landon epizode. La unua numero parolas pri [[Bosnio]] kaj la [[IJK 2006]]. Krom bosnan muzikon la programo enhavas intervjuojn kun [[Amir Hadziahmetovic]] ([[Esperanto Desperado]]), [[Haris Subaŝiĉ]] ([[LKK]]) kaj [[Leo Sakaguchi]] (dĵ). Oni povas elŝuti ĝin laŭ MP3-dosiero, aŭ subskribi per iTunes, Yahoo Music, iPodder, Odeo, PodNova, NeVibes kaj multaj aliaj eblecoj. Ĝi estas farata de [[Roĝer Borĝes]], brazila DĴ kaj muzik-produktisto el [[Campinas]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://rogerborgespodkasto.blogspot.com/ - retejo de la podkasto] {{Radio en esperanto}} {{ĝermo|Esperanto}} [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] 20so8xwv48bwepr3df3u9n95q4fdttg 0 127845 9384338 9240786 2026-05-26T12:22:29Z ThomasPusch 1869 9384338 wikitext text/x-wiki '''esPodkasto''' estas [[podkasto|podkasta]] [[radio|elsendo]], farita de [[Rolfo Ernst|Rolfo]] el [[Zuriko]] kutime (teorie) monate. La mezuma daŭro de ĉiu elsendo estas 12 minutoj. esPodkasto komenciĝis per provelsendo en septembro 2005, sed la unua vera epizodo aperis en [[novembro]] de [[2005]]. La subtitolo de esPodkasto estas "ĝoju aŭ frenezigxu!" (intenca ikso). La podkasto ne celas la movadon, sed precipe la lingvon mem. La programo estas iom loza kaj (intence) duonserioza. == ePisOdo 0030 == oficiale la lasta ePisOdo. muziko: [[Dave Stewart]]: "lilly was here". == ePisOdo 0029 == pri komputeko.net, la prikomputila terminokolekto. muziko: abanda shake: "cat" (kato): http://www.myspace.com/abandashake == ePisOdo 0028 == kontribuo de goberiko pri dialektiĝo en esperanto. scio, konscio, konscienco. muziko: yael naïm: "new soul" (nova animo): [http://yaelweb.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210812182055/http://www.yaelweb.com/ |date=2021-08-12 }} == ePisOdo 0027 == la laste epizodo en 2007. denove eta babilado kun ljubĉo. ĉifoje pri dialektoj en esperanto. ne vere informplena elsendo. iom superflua fakte. tamen iom bona muziko en la podgufujo: la japana grupo [http://music.podshow.com/music/producers/producerLibrary/artistdetails.php?BandHash=f3513564fc358c1f5a1be059f112a12d suiren]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: "attention please". == ePisOdo 0026 == pri la estonteco. mencio de libro de naomi wolf: [http://www.amazon.de/End-America-Naomi-Wolf/dp/1933392797] muziko: supernova. ligoj al supernova: vinilkosmo [http://www.vinilkosmo.com/?disc=vkkd86&lng=e] peco "pasio en katen’": ĉe farbskatol: [http://farbskatol.net/dotclear/index.php?2006/10/19/47-supernova-pasio-en-katen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111017092526/http://farbskatol.net/dotclear/index.php?2006%2F10%2F19%2F47-supernova-pasio-en-katen |date=2011-10-17 }} ĉe youtube: [http://www.youtube.com/watch?v=jOke9wsvHZE&feature=related] == ePisOdo 0025 == gasto en la elsendo: ljubcho. li kaj rolfo balilumas pri la demando "kio estas plibonigenda en la lingvo esperanto?" == ePisOdo 0024 == gasto en la elsendo: ljubcho. li kaj rolfo provas silenti unu minuton en esperanto. muziko: [http://matthewebel.com mathew ebel], "lost my way": == ePisOdo 0023 == babilado kun ljubcho pri la demando: ĉu ni ankoraŭ bezonas klubojn kaj asociojn (en la nevirtuala mondo)? muziko: esperanto desperado, "festeno": [http://www.esperantodesperado.dk/Hejmo.htm esperantodesperado.dk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071017034048/http://www.esperantodesperado.dk/Hejmo.htm |date=2007-10-17 }}, muziko havebla ĉe [http://vinilkosmo.com/vko/shop.php3?lng=e vinilkosmo.com] == ePisOdo 0022 == reagoj de diversaj aŭskultantoj: roberto (tas.esperanto.org.au), mastro jano (vidu poemon sube), toño del barrio (personal.telefonica.terra.es/web/tdb), ikuko kitagawa. Kreo el nenio (mastro Jano) Por mi norma estas paso, superfluas la pasio. Ĉar saltema, por la pulo,superfluas la pulio. Por maŝino, estas fero, superfluas la ferio. Ne konvenas kontraŭ lamo, superfluas la lamio. En bazaroj estas varoj superfluaj kun varioj. El la voĉoj estas aro supre flua la ario. La nenio estas vana, do superflua, pensis Dio, la nenio absoluta iĝis tiam "io" tuta. Jen regulo estas baza, povas studi ĝin Blazio. Devo devas esti hobo*, superfluas la hobio, jam el kapo mankas rado, superfluas elradio. * ne ekzistas tiu vorto en Esperanto, Blazio W. estas profesoro de lingvosciencoj muziko: girls stuff, "voglia di": http://www.9t9.ch/go {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070724145859/http://www.9t9.ch/go/ |date=2007-07-24 }} == ePisOdo 0021 == 209 novaj vortoj en esperanto! dank'al la akademio de esperanto: http://akademio-de-esperanto.org tri el tiuj vortoj: amendi, anĉo, areo. muziko: alamantra, "symphonette": http://www.myspace.com/alamantra == ePisOdo 0020 == sekvoj de la letero de steve jobs. tri retaj radioprogramoj 24-horaj: radio-esperanto: http://www.radio-esperanto.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070410171532/http://www.radio-esperanto.com/ |date=2007-04-10 }} radio jászberény: http://87.242.26.81:8000{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (kopii adreson en la elsendfluan programon) radio aktiva: http://radioaktiva.esperanto.org.uy {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210608145022/http://radioaktiva.esperanto.org.uy// |date=2021-06-08 }} (kopii adreson en la elsendfluan programon) muziko: irene b "un nuovo camino". http://www.irene-online.net/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070331224048/http://www.irene-online.net/ |date=2007-03-31 }} == ePisOdo 0019 == publika letero de steve jobs (firmao apple): "pensoj pri muziko" (fakte temas pri kopiprotektita muziko) muziko: brand new heavies "all fired up". == ePisOdo 0018 == leteroj. kiel lerni esperanton parole/aŭde? muziko: irene b "mi realidad". http://www.irene-online.net/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070331224048/http://www.irene-online.net/ |date=2007-03-31 }} plej eta retejo: guimp.com [http://guimp.com] == ePisOdo 0017 == intervjuo kun ljubĉo, 3a parto. == ePisOdo 0016 == intervjuo kun ljubĉo, 2a parto. == ePisOdo 0015 == intervjuo kun ljubĉo, 1a parto. == ePisOdo 0014 == temo: fekado . fekvortaro: "tabuaj vortoj en esperanto" . tiu podkasto havas la averton "maldeca" (unua maldeca esperanto-podkasto). == ePisOdo 0013 == temo: planlingvo tokipono (toki pona) . vorttrezoro: trista | kurta | frida | olda | liva . bildo: podkasto-logotipo == ePisOdo 0012 == vortoj: turpa, hida virtuala mondo: dua vivo [http://secondlife.com] == ePisOdo 0011 == vortoj: piko, trefo | reĝo, damo, fanto (bubo) | aso PIV fojfoje stulte difinas vortojn nova podkasta projekto muziko: Andrew Buscemi, "yoposayo" == ePisOdo 0010 == vortoj: kero | karoo (rombo | lozanĝo) poŝtelefono en diversaj lingvoj muziko: "Stacked up cloud" de lunar drive == ePisOdo 0009 == kial ne estas datoj ĉe la esPodkasto la 5 gajnantoj de premioj (poŝkartoj aŭ @esperan.to-adreso) metu vin sur la [frappr-mapon] eltranĉitaj superfluaj sonaj eroj (aahm k.s.) iomete pri personaj kaj fakaj podkastoj: esPodkasto estas ambaŭeca nova podkasto: "ĉi tie nun" de krize: http://www.zervic.com/chitienun/ muziko: Alamantra, "Surfbabe", fona muziko: Brain Buckit, "Baja taxi" odo | obstrukco | obteni == ePisOdo 0008 == letero (pri furzi) de vilchjo, vidu liajn retejojn http://kafejo.com kaj http://komputado.com muziko de evan stone: "grapes" kaj "kcams" metu vin sur la frappr-mapon fonduso | fondaĵo (fondi) | fonduo letero de s-ro "ne gravas" iom pri rolfo, pri ŝablonoj/antaŭjuĝoj nova jaro == ePisOdo 0007 == letero de arnold victor ipodder zamenhof-tago brodkasti (emisii, elsendi) semujo (podo (ipod)) idilio | idli podsafe music network dĵ kunar http://www.download.com/kunar{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} kaj http://www.mp3.com.au/kunar {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220401052843/http://www.mp3.com.au/kunar |date=2022-04-01 }} rimarkaro pri podkastoj (ne klaku, vi jam troviĝas ĉi tie!) == ePisOdo 0006 == korpaj bruoj: terni, tusi, oscedi, singulti, rukti, ronki, ŝmaci, spiregi, blovpurigi la nazon, furzi. krome pri (mal)transitiveco de verboj: eki, komenci, starti, fini, ĉesi. == ePisOdo 0005 == reago. donacetoj. podo. podkasta kulturo. == ePisOdo 0004 == rekomendinda podkasto. proverboj. == ePisOdo 0003 == ĉu ni bezonas zamenhof-tagon? pri la [[15a de decembro]]. == ePisOdo 0002 == unu el tri personoj bojkotas almenaŭ unu markon. == ePisOdo 0001 == unua podkasto. == diversaĵoj == fona muziko ePisOdoj 0004 ĝis 0006: kyoto jazz massive: «mind expansions» http://music.download.com/kyotojazzmassive {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930023952/http://music.download.com/kyotojazzmassive |date=2007-09-30 }} kaj http://www.compost-records.com/sections/labels/cpt_arti/kyoto.php3 == Eksteraj ligiloj == * [http://esperan.to/podkasto/ la oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070224012947/http://esperan.to/podkasto/ |date=2007-02-24 }} * [http://fsu.ch/podkasto/espodkasto.xml la sonaĵarejo] * [http://www.frappr.com/espodkastanoj mapo de geaŭskultantoj] * [http://esperan.to/podkasto/poshto.html ejo por via kontribuo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060502032710/http://esperan.to/podkasto/poshto.html |date=2006-05-02 }} {{Radio en esperanto}} [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] 3193xkpid1wc72d1lsm7unm8visrap2 9384395 9384338 2026-05-26T14:05:11Z ThomasPusch 1869 9384395 wikitext text/x-wiki '''esPodkasto''' estas [[podkasto|podkasta]] [[radio|elsendo]], farita de [[Rolfo Ernst|Rolfo]] el [[Zuriko]] kutime (teorie) monate. La mezuma daŭro de ĉiu elsendo estas 12 minutoj. esPodkasto komenciĝis per provelsendo en septembro 2005, sed la unua vera epizodo aperis en [[novembro]] de [[2005]]. La subtitolo de esPodkasto estas "ĝoju aŭ frenezig^{<small>x</small>}u!" (intenca ikso). La podkasto ne celas la movadon, sed precipe la lingvon mem. La programo estas iom loza kaj (intence) duonserioza. == ePisOdo 0030 == oficiale la lasta ePisOdo. muziko: [[Dave Stewart]]: "lilly was here". == ePisOdo 0029 == pri komputeko.net, la prikomputila terminokolekto. muziko: abanda shake: "cat" (kato): http://www.myspace.com/abandashake == ePisOdo 0028 == kontribuo de goberiko pri dialektiĝo en esperanto. scio, konscio, konscienco. muziko: yael naïm: "new soul" (nova animo): [http://yaelweb.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210812182055/http://www.yaelweb.com/ |date=2021-08-12 }} == ePisOdo 0027 == la laste epizodo en 2007. denove eta babilado kun ljubĉo. ĉifoje pri dialektoj en esperanto. ne vere informplena elsendo. iom superflua fakte. tamen iom bona muziko en la podgufujo: la japana grupo <!--[http://music.podshow.com/music/producers/producerLibrary/artistdetails.php?BandHash=f3513564fc358c1f5a1be059f112a12d suiren]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} morta ligilo!!! -->: "attention please". == ePisOdo 0026 == pri la estonteco. mencio de libro de naomi wolf: [http://www.amazon.de/End-America-Naomi-Wolf/dp/1933392797] muziko: supernova. ligoj al supernova: vinilkosmo [http://www.vinilkosmo.com/?disc=vkkd86&lng=e] peco "pasio en katen’": ĉe farbskatol: [http://farbskatol.net/dotclear/index.php?2006/10/19/47-supernova-pasio-en-katen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111017092526/http://farbskatol.net/dotclear/index.php?2006%2F10%2F19%2F47-supernova-pasio-en-katen |date=2011-10-17 }} ĉe youtube: [http://www.youtube.com/watch?v=jOke9wsvHZE&feature=related] == ePisOdo 0025 == gasto en la elsendo: ljubcho. li kaj rolfo balilumas pri la demando "kio estas plibonigenda en la lingvo esperanto?" == ePisOdo 0024 == gasto en la elsendo: ljubcho. li kaj rolfo provas silenti unu minuton en esperanto. muziko: [http://matthewebel.com mathew ebel], "lost my way": == ePisOdo 0023 == babilado kun ljubcho pri la demando: ĉu ni ankoraŭ bezonas klubojn kaj asociojn (en la nevirtuala mondo)? muziko: esperanto desperado, "festeno": [http://www.esperantodesperado.dk/Hejmo.htm esperantodesperado.dk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071017034048/http://www.esperantodesperado.dk/Hejmo.htm |date=2007-10-17 }}, muziko havebla ĉe [http://vinilkosmo.com/vko/shop.php3?lng=e vinilkosmo.com] == ePisOdo 0022 == reagoj de diversaj aŭskultantoj: Roberto (tas.esperanto.org.au), mastro Jano (vidu poemon sube), [[Toño del Barrio]] (personal.telefonica.terra.es/web/tdb), Ikuko Kitagawa ([[d:Q133852218]]). Kreo el nenio (mastro Jano) Por mi norma estas paso, superfluas la pasio. Ĉar saltema, por la pulo,superfluas la pulio. Por maŝino, estas fero, superfluas la ferio. Ne konvenas kontraŭ lamo, superfluas la lamio. En bazaroj estas varoj superfluaj kun varioj. El la voĉoj estas aro supre flua la ario. La nenio estas vana, do superflua, pensis Dio, la nenio absoluta iĝis tiam "io" tuta. Jen regulo estas baza, povas studi ĝin Blazio. Devo devas esti hobo*, superfluas la hobio, jam el kapo mankas rado, superfluas elradio. * ne ekzistas tiu vorto en Esperanto, Blazio W. estas profesoro de lingvosciencoj muziko: girls stuff, "voglia di": http://www.9t9.ch/go {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070724145859/http://www.9t9.ch/go/ |date=2007-07-24 }} == ePisOdo 0021 == 209 novaj vortoj en esperanto! dank'al la akademio de esperanto: http://akademio-de-esperanto.org tri el tiuj vortoj: amendi, anĉo, areo. muziko: alamantra, "symphonette": http://www.myspace.com/alamantra == ePisOdo 0020 == sekvoj de la letero de [[Steve Jobs]]. tri retaj radioprogramoj 24-horaj: radio-esperanto: http://www.radio-esperanto.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070410171532/http://www.radio-esperanto.com/ |date=2007-04-10 }} radio jászberény: http://87.242.26.81:8000{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (kopii adreson en la elsendfluan programon) radio aktiva: http://radioaktiva.esperanto.org.uy {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210608145022/http://radioaktiva.esperanto.org.uy// |date=2021-06-08 }} (kopii adreson en la elsendfluan programon) muziko: irene b "un nuovo camino". http://www.irene-online.net/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070331224048/http://www.irene-online.net/ |date=2007-03-31 }} == ePisOdo 0019 == publika letero de steve jobs (firmao apple): "pensoj pri muziko" (fakte temas pri kopiprotektita muziko) muziko: brand new heavies "all fired up". == ePisOdo 0018 == leteroj. kiel lerni esperanton parole/aŭde? muziko: irene b "mi realidad". http://www.irene-online.net/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070331224048/http://www.irene-online.net/ |date=2007-03-31 }} plej eta retejo: guimp.com [http://guimp.com] == ePisOdo 0017 == intervjuo kun ljubĉo, 3a parto. == ePisOdo 0016 == intervjuo kun ljubĉo, 2a parto. == ePisOdo 0015 == intervjuo kun ljubĉo, 1a parto. == ePisOdo 0014 == temo: fekado . fekvortaro: "tabuaj vortoj en esperanto" . tiu podkasto havas la averton "maldeca" (unua maldeca esperanto-podkasto). == ePisOdo 0013 == temo: planlingvo tokipono (toki pona) . vorttrezoro: trista | kurta | frida | olda | liva . bildo: podkasto-logotipo == ePisOdo 0012 == vortoj: turpa, hida virtuala mondo: dua vivo [http://secondlife.com] == ePisOdo 0011 == vortoj: piko, trefo | reĝo, damo, fanto (bubo) | aso PIV fojfoje stulte difinas vortojn nova podkasta projekto muziko: Andrew Buscemi, "yoposayo" == ePisOdo 0010 == vortoj: kero | karoo (rombo | lozanĝo) poŝtelefono en diversaj lingvoj muziko: "Stacked up cloud" de lunar drive == ePisOdo 0009 == kial ne estas datoj ĉe la esPodkasto la 5 gajnantoj de premioj (poŝkartoj aŭ @esperan.to-adreso) metu vin sur la [frappr-mapon] eltranĉitaj superfluaj sonaj eroj (aahm k.s.) iomete pri personaj kaj fakaj podkastoj: esPodkasto estas ambaŭeca nova podkasto: "ĉi tie nun" de krize: http://www.zervic.com/chitienun/ muziko: Alamantra, "Surfbabe", fona muziko: Brain Buckit, "Baja taxi" odo | obstrukco | obteni == ePisOdo 0008 == letero (pri furzi) de vilchjo, vidu liajn retejojn http://kafejo.com kaj http://komputado.com muziko de evan stone: "grapes" kaj "kcams" metu vin sur la frappr-mapon fonduso | fondaĵo (fondi) | fonduo letero de s-ro "ne gravas" iom pri rolfo, pri ŝablonoj/antaŭjuĝoj nova jaro == ePisOdo 0007 == letero de arnold victor ipodder zamenhof-tago brodkasti (emisii, elsendi) semujo (podo (ipod)) idilio | idli podsafe music network dĵ kunar http://www.download.com/kunar{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} kaj http://www.mp3.com.au/kunar {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220401052843/http://www.mp3.com.au/kunar |date=2022-04-01 }} rimarkaro pri podkastoj (ne klaku, vi jam troviĝas ĉi tie!) == ePisOdo 0006 == korpaj bruoj: terni, tusi, oscedi, singulti, rukti, ronki, ŝmaci, spiregi, blovpurigi la nazon, furzi. krome pri (mal)transitiveco de verboj: eki, komenci, starti, fini, ĉesi. == ePisOdo 0005 == reago. donacetoj. podo. podkasta kulturo. == ePisOdo 0004 == rekomendinda podkasto. proverboj. == ePisOdo 0003 == ĉu ni bezonas zamenhof-tagon? pri la [[15a de decembro]]. == ePisOdo 0002 == unu el tri personoj bojkotas almenaŭ unu markon. == ePisOdo 0001 == unua podkasto. == diversaĵoj == fona muziko ePisOdoj 0004 ĝis 0006: kyoto jazz massive: «mind expansions» http://music.download.com/kyotojazzmassive {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930023952/http://music.download.com/kyotojazzmassive |date=2007-09-30 }} kaj http://www.compost-records.com/sections/labels/cpt_arti/kyoto.php3 == Eksteraj ligiloj == * [http://esperan.to/podkasto/ la oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070224012947/http://esperan.to/podkasto/ |date=2007-02-24 }} * [http://fsu.ch/podkasto/espodkasto.xml la sonaĵarejo] * [http://www.frappr.com/espodkastanoj mapo de geaŭskultantoj] * [http://esperan.to/podkasto/poshto.html ejo por via kontribuo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060502032710/http://esperan.to/podkasto/poshto.html |date=2006-05-02 }} {{Radio en esperanto}} [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] brpjz0wm6dygt80dvdyka3fsl9xfx6x 9384396 9384395 2026-05-26T14:06:53Z ThomasPusch 1869 /* ePisOdo 0030 */ 9384396 wikitext text/x-wiki '''esPodkasto''' estas [[podkasto|podkasta]] [[radio|elsendo]], farita de [[Rolfo Ernst|Rolfo]] el [[Zuriko]] kutime (teorie) monate. La mezuma daŭro de ĉiu elsendo estas 12 minutoj. esPodkasto komenciĝis per provelsendo en septembro 2005, sed la unua vera epizodo aperis en [[novembro]] de [[2005]]. La subtitolo de esPodkasto estas "ĝoju aŭ frenezig^{<small>x</small>}u!" (intenca ikso). La podkasto ne celas la movadon, sed precipe la lingvon mem. La programo estas iom loza kaj (intence) duonserioza. == ePisOdo 0030 == oficiale la lasta ePisOdo. muziko: [[Dave Stewart]]: "lilly was here". (se vere la podkasto aperis pli-malpli unufoje monato, la 30-a eldono aperis en somero 2007). == ePisOdo 0029 == pri komputeko.net, la prikomputila terminokolekto. muziko: abanda shake: "cat" (kato): http://www.myspace.com/abandashake == ePisOdo 0028 == kontribuo de goberiko pri dialektiĝo en esperanto. scio, konscio, konscienco. muziko: yael naïm: "new soul" (nova animo): [http://yaelweb.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210812182055/http://www.yaelweb.com/ |date=2021-08-12 }} == ePisOdo 0027 == la laste epizodo en 2007. denove eta babilado kun ljubĉo. ĉifoje pri dialektoj en esperanto. ne vere informplena elsendo. iom superflua fakte. tamen iom bona muziko en la podgufujo: la japana grupo <!--[http://music.podshow.com/music/producers/producerLibrary/artistdetails.php?BandHash=f3513564fc358c1f5a1be059f112a12d suiren]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} morta ligilo!!! -->: "attention please". == ePisOdo 0026 == pri la estonteco. mencio de libro de naomi wolf: [http://www.amazon.de/End-America-Naomi-Wolf/dp/1933392797] muziko: supernova. ligoj al supernova: vinilkosmo [http://www.vinilkosmo.com/?disc=vkkd86&lng=e] peco "pasio en katen’": ĉe farbskatol: [http://farbskatol.net/dotclear/index.php?2006/10/19/47-supernova-pasio-en-katen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111017092526/http://farbskatol.net/dotclear/index.php?2006%2F10%2F19%2F47-supernova-pasio-en-katen |date=2011-10-17 }} ĉe youtube: [http://www.youtube.com/watch?v=jOke9wsvHZE&feature=related] == ePisOdo 0025 == gasto en la elsendo: ljubcho. li kaj rolfo balilumas pri la demando "kio estas plibonigenda en la lingvo esperanto?" == ePisOdo 0024 == gasto en la elsendo: ljubcho. li kaj rolfo provas silenti unu minuton en esperanto. muziko: [http://matthewebel.com mathew ebel], "lost my way": == ePisOdo 0023 == babilado kun ljubcho pri la demando: ĉu ni ankoraŭ bezonas klubojn kaj asociojn (en la nevirtuala mondo)? muziko: esperanto desperado, "festeno": [http://www.esperantodesperado.dk/Hejmo.htm esperantodesperado.dk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071017034048/http://www.esperantodesperado.dk/Hejmo.htm |date=2007-10-17 }}, muziko havebla ĉe [http://vinilkosmo.com/vko/shop.php3?lng=e vinilkosmo.com] == ePisOdo 0022 == reagoj de diversaj aŭskultantoj: Roberto (tas.esperanto.org.au), mastro Jano (vidu poemon sube), [[Toño del Barrio]] (personal.telefonica.terra.es/web/tdb), Ikuko Kitagawa ([[d:Q133852218]]). Kreo el nenio (mastro Jano) Por mi norma estas paso, superfluas la pasio. Ĉar saltema, por la pulo,superfluas la pulio. Por maŝino, estas fero, superfluas la ferio. Ne konvenas kontraŭ lamo, superfluas la lamio. En bazaroj estas varoj superfluaj kun varioj. El la voĉoj estas aro supre flua la ario. La nenio estas vana, do superflua, pensis Dio, la nenio absoluta iĝis tiam "io" tuta. Jen regulo estas baza, povas studi ĝin Blazio. Devo devas esti hobo*, superfluas la hobio, jam el kapo mankas rado, superfluas elradio. * ne ekzistas tiu vorto en Esperanto, Blazio W. estas profesoro de lingvosciencoj muziko: girls stuff, "voglia di": http://www.9t9.ch/go {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070724145859/http://www.9t9.ch/go/ |date=2007-07-24 }} == ePisOdo 0021 == 209 novaj vortoj en esperanto! dank'al la akademio de esperanto: http://akademio-de-esperanto.org tri el tiuj vortoj: amendi, anĉo, areo. muziko: alamantra, "symphonette": http://www.myspace.com/alamantra == ePisOdo 0020 == sekvoj de la letero de [[Steve Jobs]]. tri retaj radioprogramoj 24-horaj: radio-esperanto: http://www.radio-esperanto.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070410171532/http://www.radio-esperanto.com/ |date=2007-04-10 }} radio jászberény: http://87.242.26.81:8000{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (kopii adreson en la elsendfluan programon) radio aktiva: http://radioaktiva.esperanto.org.uy {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210608145022/http://radioaktiva.esperanto.org.uy// |date=2021-06-08 }} (kopii adreson en la elsendfluan programon) muziko: irene b "un nuovo camino". http://www.irene-online.net/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070331224048/http://www.irene-online.net/ |date=2007-03-31 }} == ePisOdo 0019 == publika letero de steve jobs (firmao apple): "pensoj pri muziko" (fakte temas pri kopiprotektita muziko) muziko: brand new heavies "all fired up". == ePisOdo 0018 == leteroj. kiel lerni esperanton parole/aŭde? muziko: irene b "mi realidad". http://www.irene-online.net/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070331224048/http://www.irene-online.net/ |date=2007-03-31 }} plej eta retejo: guimp.com [http://guimp.com] == ePisOdo 0017 == intervjuo kun ljubĉo, 3a parto. == ePisOdo 0016 == intervjuo kun ljubĉo, 2a parto. == ePisOdo 0015 == intervjuo kun ljubĉo, 1a parto. == ePisOdo 0014 == temo: fekado . fekvortaro: "tabuaj vortoj en esperanto" . tiu podkasto havas la averton "maldeca" (unua maldeca esperanto-podkasto). == ePisOdo 0013 == temo: planlingvo tokipono (toki pona) . vorttrezoro: trista | kurta | frida | olda | liva . bildo: podkasto-logotipo == ePisOdo 0012 == vortoj: turpa, hida virtuala mondo: dua vivo [http://secondlife.com] == ePisOdo 0011 == vortoj: piko, trefo | reĝo, damo, fanto (bubo) | aso PIV fojfoje stulte difinas vortojn nova podkasta projekto muziko: Andrew Buscemi, "yoposayo" == ePisOdo 0010 == vortoj: kero | karoo (rombo | lozanĝo) poŝtelefono en diversaj lingvoj muziko: "Stacked up cloud" de lunar drive == ePisOdo 0009 == kial ne estas datoj ĉe la esPodkasto la 5 gajnantoj de premioj (poŝkartoj aŭ @esperan.to-adreso) metu vin sur la [frappr-mapon] eltranĉitaj superfluaj sonaj eroj (aahm k.s.) iomete pri personaj kaj fakaj podkastoj: esPodkasto estas ambaŭeca nova podkasto: "ĉi tie nun" de krize: http://www.zervic.com/chitienun/ muziko: Alamantra, "Surfbabe", fona muziko: Brain Buckit, "Baja taxi" odo | obstrukco | obteni == ePisOdo 0008 == letero (pri furzi) de vilchjo, vidu liajn retejojn http://kafejo.com kaj http://komputado.com muziko de evan stone: "grapes" kaj "kcams" metu vin sur la frappr-mapon fonduso | fondaĵo (fondi) | fonduo letero de s-ro "ne gravas" iom pri rolfo, pri ŝablonoj/antaŭjuĝoj nova jaro == ePisOdo 0007 == letero de arnold victor ipodder zamenhof-tago brodkasti (emisii, elsendi) semujo (podo (ipod)) idilio | idli podsafe music network dĵ kunar http://www.download.com/kunar{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} kaj http://www.mp3.com.au/kunar {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220401052843/http://www.mp3.com.au/kunar |date=2022-04-01 }} rimarkaro pri podkastoj (ne klaku, vi jam troviĝas ĉi tie!) == ePisOdo 0006 == korpaj bruoj: terni, tusi, oscedi, singulti, rukti, ronki, ŝmaci, spiregi, blovpurigi la nazon, furzi. krome pri (mal)transitiveco de verboj: eki, komenci, starti, fini, ĉesi. == ePisOdo 0005 == reago. donacetoj. podo. podkasta kulturo. == ePisOdo 0004 == rekomendinda podkasto. proverboj. == ePisOdo 0003 == ĉu ni bezonas zamenhof-tagon? pri la [[15a de decembro]]. == ePisOdo 0002 == unu el tri personoj bojkotas almenaŭ unu markon. == ePisOdo 0001 == unua podkasto. == diversaĵoj == fona muziko ePisOdoj 0004 ĝis 0006: kyoto jazz massive: «mind expansions» http://music.download.com/kyotojazzmassive {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930023952/http://music.download.com/kyotojazzmassive |date=2007-09-30 }} kaj http://www.compost-records.com/sections/labels/cpt_arti/kyoto.php3 == Eksteraj ligiloj == * [http://esperan.to/podkasto/ la oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070224012947/http://esperan.to/podkasto/ |date=2007-02-24 }} * [http://fsu.ch/podkasto/espodkasto.xml la sonaĵarejo] * [http://www.frappr.com/espodkastanoj mapo de geaŭskultantoj] * [http://esperan.to/podkasto/poshto.html ejo por via kontribuo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060502032710/http://esperan.to/podkasto/poshto.html |date=2006-05-02 }} {{Radio en esperanto}} [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] ncmbqzrn9wlhrwk9nlbiwu3uyng2xts 0 129838 9384815 9026511 2026-05-27T07:29:08Z Sj1mor 12103 9384815 wikitext text/x-wiki [[File:Brooks (Alberta) banner Brooks aqueduct.jpg|775px]] {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Aqueduct of Segovia 02.jpg|350ra|eta|[[Akvedukto de Segovio]]]] '''Akvedukto''' estas kondukilo destinita transporti akvon. En la [[romia imperio]] ĉiu granda urbo havis akveduktojn. Romo havis 11, el kiuj la plej longa [[Romia akvedukto|el ili]] estis la ''Aqua Marcia'', kiu longis 91&nbsp;km, el kio 80&nbsp;km estis subtere, 0,8&nbsp;km surtere, kaj 10,4&nbsp;km estis sur pontoj. == Romia Imperio == Imponaj ankoraŭ nun estas la akveduktoj ''Anio Novus'' kaj ''Claudia'' en Romo je la [[Porta Maggiore]], unu super la alia. Estas interesa ekskurso, sekvi tiujn akveduktojn ĝis la "campagna" ekster la urbo. Aliaj akveduktoj: * [[Segovia]] en Hispanio * [[Nimes]] en Francio, ĉirkaŭ 50&nbsp;km longa. Parto de ĝi estas la [[Pont du Gard]]. * [[Nice]] en Francio * [[Tarragona]] en Hispanio, 35&nbsp;km longa * [[Aspendos]] en Turkio * ''Side'', nun nomata ''Selimiye'', proksime de la urbo [[Manavgat]] en Turkio * [[Kartago]] en Tunesio * [[Merida]] (du akveduktoj) en Hispanio * [[Kolonjo]] en Germanio, ĉirkaŭ 100&nbsp;km longa * [[Caesarea Maritima]] nordokcidente de [[Ĥadera]] en Israelo En la urboj la akvo estis distribuita per tuboj. Materialo de la tuboj estis argilo aŭ plumbo. En [[Pompeji]] oni povas vidi la sistemon de plumbaj tuboj. La akvo estis kondukita al ĉirkaŭ 40 publikaj fontanoj, banejoj kaj necesejoj, krome al la domoj de privilegiitaj privatuloj. == Modernaj == * [[Akvedukto de Noáin]] == Tekniko == Laŭ [[Francisko Azorín]] akvedukto estas ''Konstruaĵo por konduki nivele akvon tra valo''; la termino devenas el [[latina]] ''aquaeoductus'' (akvo, konduko).<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 9.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=akvedu}} * [[Cloaca Maxima]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Akveduktoj|!]] [[Kategorio:Romo]] qe6evkiivr7pi3rs1yo7j0yq6ikh61v 0 131283 9384572 9194981 2026-05-26T19:44:29Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9384572 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Glâmboaca''' [glımbŭaka[ (hungare: '''Glimboka''', germane: '''Hühnerbach''') estas vilaĝo en [[Rumanio]] orient-sudoriente de [[Sibiu]]. En [[1910]] ĝi havis 475 loĝantojn (rumanoj); en [[1992]] 266 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en [[1322]]. Ĝis [[1919]] ĝi apartenis al [[Hungario]], (Szeben vármegye). Administre ĝi apartenas al [[Avrig]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.harta-turistica.ro/map.php?ID=23 Interaga mapo de distrikto Sibiu] * [http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Szeben Administracia mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080510114510/http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Szeben |date=2008-05-10 }} * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} {{Ĝermo|Rumanio}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Sibiu]] ktuo2bmux11651vnqp8wtsdm6eno2nf 0 134527 9384846 9056725 2026-05-27T07:45:04Z Sj1mor 12103 9384846 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Four-point-contact-bearing din628 type-qj 120-ex.png|eta]] '''Lagro''' estas maŝina peco, kiu portas akson, ebligante kaj gvidante ĝian rotacian moviĝon ([[PIV]]). Laŭ kontakto de ŝafto kun lagro oni distingas inter '''glit-lagroj''' (la ŝafto glitas sur cilindra surfaco de lagro) kaj '''rul-lagroj'''(la ŝafto kontaktas kun lagro nerekte, pere de rulaj korpoj; kontakto de rul-korpoj kun rulujo estas teorie nur punkto aŭ rekto-segmento). Laŭ direkto de la forto, kiun glitaj kaj rulaj lagroj retenas, oni distingas lagrojn '''radialajn''' (la forto efikas en direkto orta al la akso de lagro) kaj '''aksajn''' (la forto efikas en direkto de la akso). '''Avantaĝoj de glit-lagroj kaj rul-lagroj'''. La [[glitlagro]]j eltenas konsiderindajn frapojn kaj superŝarĝon, interspacon, kiu ekestas per trivo oni povas facile elimini, ili estas simplaj kaj malmultekostaj. La [[rullagro]]j minimumigas frotadon, estas facile ekfunkciigeblaj, bezonas malmulte da lubrikaĵo, ilia priservo estas facila. {{Projektoj|ReVo=lagr}} [[Kategorio:Lagroj| ]] 92yzvgzgtrg0yixkvt76xofxi353w6b 0 134830 9384422 9319798 2026-05-26T14:37:04Z Tirolischleioans 254019 9384422 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:DublinVermeer.jpg|eta|dekstra|La skribistino - [[Johannes Vermeer]]]] '''Historiografio''' estas la skriba pritrakto de pasintaj okazaĵoj, precipe tiaj kiaj estas interesaj por ne malgranda grupo, do pli ol la profesia. La termino rilatas al historia esplorado aŭ [[literaturo]] kiu priskribas [[Historio|historion]]. Tial Historiografio estas tre vasta nocio, kiu inkludas kaj sciencnivelajn kaj nesciencajn verkojn. Pli malvasta estas la [[historioscienco]], kiu estas universitata fako kiu funkcias laŭ certaj reguloj. Historiografio inkluzivas subĝenrojn laŭ la kampoj kiujn ĝi traktas, kiel ekzemple: historiografio de [[scienco]], historiografio de [[Loka historio|lokhistorio]] aŭ de [[sekso]], aŭ de [[etno]]. Homon, kiu verkas historiografion, oni nomas ''historiografo''; por la historiosciencisto oni preferas la vorton [[historiisto]]. == Evoluo en Eŭropo == === Antikveco === "Patro de historiografio" oni nomis jam en la antikveco [[Herodoto]]n, kiu elektis la imponan renkontiĝon inter Okcidento kaj Oriento (helenoj kun barbaroj). Li evidentiĝis vera majstro de rakontado. Post li venis [[Tucidido]], pli pragmatika ol Herodoto. Tia historiografio per mallongeco agrabla unuigis kritikon historian kun politikaj pripensadoj kaj komprenstrebado pri monda historia tuto. La saman celon havis ankaŭ [[Ksenofonto]], tamen malpli sukcese. Post la malantaŭeniro de la kvalito de [[greka literaturo]] brilis ankoraŭ [[Polibio]]. Ĉe la [[romia imperio|romianoj]] evoluiĝis historiografio nur en la lasta jarcento de la respublika sistemo. [[Salustio]], [[Tito Livio]] kaj aparte [[Tacito]] ja egalis la helenajn idolojn. Ankaŭ ĉe la pli postaj historiografoj ([[Suetonio]], [[Velleius Paterculus]], Iosephus, [[Amiano Marĉelino]], [[Kasjo Diono]] i.a.) la antikvaj steloj reaperetis. === Ekfloro post la Mezepoko === Mezepoke ŝajne altkvalita historiografia arto estis for. Nur kelkaj biografioj, i.a. de [[Karolo la Granda]] fare de [[Eginhardo]], kaj kelkaj universalhistoriaĵoj (ekz. de [[Oto el Freising]]) menciindas. Reekfloro estis en la tempo de [[humanismo]], unue en [[Italujo]], kie [[Makiavelo]] gravis. Estiĝis ne nur historiaj verkoj, kiuj pritraktis la aferojn laŭ certaj vidpunktoj kaj ideoj strebante je vereco sub artista formo, sed establiĝis bazoj de scienca esplorado. Oni instalis historiajn katedrojn kaj eldonis kolektojn kaj antologiojn historiografiajn. Analoj, rememoroj, historiaj verkoj objektivaj, universalhistoriaĵoj estis flegataj en ĉiuj nacioj (Italujo, Hispanujo, Franclando, Nederlando, Anglujo, Germanujo, Skandinavio, slavaj landoj). Tamen tiuj evoluoj ne samtempe komenciĝis en ĉiu lando. Post la jam laŭditaj italoj venis, en la 17-a kaj la 18-a jarcentoj la anglaj kaj francaj scienculoj. Ekde la 19-a jarcento plej gravis la germanoj. Kun [[Barthold Georg Niebuhr]] kaj [[Leopold von Ranke]] malfermiĝis nova epoko de historiografio, ne nur en [[Germanlingvio]] sed ĉie ajn, kie oni observis iliajn modernajn metodojn. Baldaŭ poste komenciĝis specialiĝo de sciencoj, kio senteblis memkompreneble ankaŭ ĉe historigrafio. == 20-a jarcento == {{Vidu ankaŭ|Kategorio:Historiografio laŭ landoj}} Historiografion en la 20-a jarcento regis moviĝo en universitatojn kaj fakajn esplorcentrojn. Popularan historion daŭre verkis [[memeduko|memedukitaj]] amatoroj, sed faka historio fariĝadis la propraĵo de universitate trejnitaj doktoroj. La trejnado elstarigis laboradon pri unuarangaj fontoj en arkivoj. Universitataj seminarioj instruis doktoriĝontojn kiel revui la historiografion de la temoj, por ke ili kapablu kompreni la aktuale uzatajn konceptarojn kaj la kritikojn pri iliaj fortoj kaj malfortoj.<ref>John Higham, ''History: Professional Scholarship in America'' (1989) ch 1 {{ISBN|978-0801839528}}</ref><ref>{{cite journal |first=Ian |last=Hesketh |title=Writing history in Macaulay's shadow: J. R. Seeley, E. A. Freeman, and the audience for scientific history in late Victorian Britain |journal=Journal of the Canadian Historical Association |volume=22 |issue=2 |year=2011 |pages=30–56 |doi=10.7202/1008977ar |doi-access=free }}</ref> Ĉe tiu evoluo okcidenta Eŭropo kaj Usono alprenis gvidan rolon. Ankaŭ la starigo de [[regionaj studoj]] evoluigis historiografian praktikadon. === Usono === La usona "gramatika" studtemaro en la 19-a jarcento inkludis klasikan kaj postan eŭropan historion. Usona historio estis ekinkludita en la pli malfrua parto de la jarcento.<ref>Barry Joyce, ''The First U.S. History Textbooks: Constructing and Disseminating the American Tale in the Nineteenth Century'' (Lexington, 2015). viii, 335 pp. {{ISBN|978-1498502153}}</ref> Serio de diversaj aliroj aperis en la 20-a jarcento. En 2009-2012 eldoniĝis averaĝe po 16 000 novaj fakhistoriaj libroj jare.<ref>See [http://www.humanitiesindicators.org/content/indicatordoc.aspx?i=88#fig393 table IV-12b] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924000000/https://web.archive.org/web/20150924031814/http://www.humanitiesindicators.org/content/indicatordoc.aspx?i=88#fig393 |date=2015-09-24 }}</ref> ==== Kvantiga historio ==== [[Socia historio]], foje nomata "nova socia historio", estas ampleksa subfako, kiu studas la spertojn de ordinaruloj en la pasinteco.<ref>{{Cite journal |last=Veysey |first=Laurence |date=1979 |title=The "New" Social History in the Context of American Historical Writing |url=https://www.jstor.org/stable/2700953 |journal=Reviews in American History |volume=7 |issue=1 |pages=1–12 |doi=10.2307/2700953 |issn=0048-7511}}</ref> Ĝi kreskegis en la jardekoj de 1960 kaj 1970 kaj daŭre estas bone reprezentata en universitataj fakoj. Tamen, post 1980 la "kultura ĝiro" direktis la sekvan generacion al novaj temoj. Inter 1975 kaj 1995 la proporcio de profesoroj identigantaj sin kiel [[socihistorio|socihistoriaj]] ĉe usonaj universitatoj kreskis de 31 ĝis 41 elcente, dum la proporcio de [[politikhistoriisto]]j malkreskis de 40 ĝis 30 elcente.<ref name="Stats">[[Stephen H. Haber]], David M. Kennedy, kaj Stephen D. Krasner, "Brothers under the Skin: Diplomatic History and International Relations", ''International Security'', vol. 22, num. 1 (somero 1997), p. 42 [https://www.jstor.org/stable/2539326 online at JSTOR] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190531000000/https://web.archive.org/web/20190531140355/https://www.jstor.org/stable/2539326|date=2019-05-31}}</ref> == Terminoj kaj temaroj == Jen listo nekompleta de historiografiaj ĝenroj: * [[kroniko]]j * [[tutmonda historio|tutmonda historiografio]] (foje distingata de [[eŭropcentrismo|eŭropcentrisma]]) * [[kortega historio|ĉekortega historiografio]] * [[eklezia historio|eklezia historiografio]] * [[kulturhistorio|kultura historiografio]] * [[nacia historio|nacia historiografio]] * [[politika historio|politika historiografio]] * [[socia historio|socia historiografio]] * [[supernacia historio|supernacia historiografio]] * [[universala historio|universala historiografio]] * [[ekonomia historio|ekonomia historiografio]] * [[virina historio|privirina historiografio]] * fakaj historiografio: ekz. [[juro|jurscienca]], [[universitato|universitata]], [[historio de tekniko|teknika]], [[literatura historio|literatura]], [[historia lingvistiko|lingva]], [[medicina historio|medicina]] == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 7. Leipzig 1907, p.&nbsp;680, kio [http://www.zeno.org/nid/20006675344 legeblas tie ĉi interrete.] == Vidu ankaŭ == * [[August Cieszkowski]] * [[Feliks Koneczny]] * ''[[Mezopotamiaj kronikoj]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=historiografi}} * [https://www.youtube.com/watch?v=uftYundJRtE Historiografio de Esperanto] de Tyron - vicprezidanto de TEJO, Retoso 2022, en Jutubo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historiografio|*]] [[Kategorio:Literaturaj ĝenroj]] jshaig2j5n0symtf691lcqlp9g7zrxj 0 138506 9384316 9382465 2026-05-26T12:14:22Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Eksteraj ligiloj */ 9384316 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:RyoanJi-Dry_garden.jpg|eta|Zen-Ĝardeno de Rjoan-ĝi]] [[Dosiero:Buddha statue at Ryoanji.jpg|eta|[[Buddha-statuo]] en Rjoan-ĝi]] '''Rjoan-ĝi''' (japane: 龍安寺, [[Transskribado Hepburn|Hepburn]]: Ryoan-ji, [[Kunrej-sistemo|Kunrei]]: Ryoanzi. „Templo de la ripozalvenantaj drakoj“) estas [[zen]]-[[templo]] fondita en 1499 en nordokcidento de [[Kioto]], [[Japanio]]. Ĝi estis konstruita en [[1450]] fare de [[Hosokaŭa Kacumoto]], altranga ŝtatoficisto de la [[epoko de Muromaĉi]] kaj sur iama bieno de familio [[Fuĝiŭara]]. Ĝi estas tursima vidindaĵo kaj parto de „Historiaj monumentoj de malnova Kioto“. Ĝi estas Monda Kulturheredaĵo de Unesko. La templo apartenas al la plej granda lernejo de [[Rinzaj-ŝu|Rinzaj]]-zeno, kun la ĉeftemplo de [[Mjoŝin-ĝi]]. La ĉefa allogejo de la templo estas la tie troviĝanta, plej fama [[zenĝardeno]] de Japanio, kiu estas datumita je mezo de la 15a jc. en [[Kare-san-sui]]-stilo. La ĝardeno havas la areon de 30x10 m kaj enhavas 15 ŝajne hazarde lokumitajn ŝtonojn en 5 muskokovritaj grupoj. Oni povas vidi ĉiun ŝtonon kune. La ĝardenon ĉirkaŭas ruĝeta muro sude kaj okcidente, la templa konstruaĵo kun teraso norde. La ĉirkaŭa muro estis konstruita per oleoplena [[mortero]]. Dum la jarcentoj, la oleo forlasis la ŝtonon kaj donis karakterizan desegnaĵon sur la murŝtono. == Rjoan-ĝi kaj Esperanto == En la kvina kanto de la verko de [[Abel Montagut]] nome ''[[Poemo de Utnoa]]'' okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo [[Noa]]) pere de la drogo ''anoŭdo''. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto [[Valmikio]] kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el [[Ĉina Murego]] al insulo [[Srilanko]]. Poste aperas la japana pentristo [[Hokusajo]] kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el [[Azio]]. Jen kiel oni prezentas Rjoan-ĝi: :En lia akompano Utnoa superlibelas :la landon de Honŝuo, meze de maro safira. :Ili alflugas [[Kjoto]]n, kaj poste Sanhusagendon, :la lignan konstruaĵon sur tuta mondo plej vastan, :sanktejojn ĝardenitajn kun harmonia primeto. :Kaj la pentristo fama al Uttu diras indike: :-Leviĝas jen [[Rjoanji]] kaj la palaco Kacura, :la [[Ora Pavilono]] kaj la Reĝhalo Feniksa. :Vidu sur stratoj longaj la girlanditan amason :dum la Printempaj festoj de la Floranta Ĉerizo.<ref>[[Abel Montagut]], ''[[Poemo de Utnoa]]''. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 115.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ryoanji.jp/ oficiala paĝo] - japane, angle {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Temploj]] 66nj5ljcpkt1s1q8zdecagysyj8fowd 9384773 9384316 2026-05-27T06:38:03Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Notoj */ 9384773 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:RyoanJi-Dry_garden.jpg|eta|Zen-Ĝardeno de Rjoan-ĝi]] [[Dosiero:Buddha statue at Ryoanji.jpg|eta|[[Buddha-statuo]] en Rjoan-ĝi]] '''Rjoan-ĝi''' (japane: 龍安寺, [[Transskribado Hepburn|Hepburn]]: Ryoan-ji, [[Kunrej-sistemo|Kunrei]]: Ryoanzi. „Templo de la ripozalvenantaj drakoj“) estas [[zen]]-[[templo]] fondita en 1499 en nordokcidento de [[Kioto]], [[Japanio]]. Ĝi estis konstruita en [[1450]] fare de [[Hosokaŭa Kacumoto]], altranga ŝtatoficisto de la [[epoko de Muromaĉi]] kaj sur iama bieno de familio [[Fuĝiŭara]]. Ĝi estas tursima vidindaĵo kaj parto de „Historiaj monumentoj de malnova Kioto“. Ĝi estas Monda Kulturheredaĵo de Unesko. La templo apartenas al la plej granda lernejo de [[Rinzaj-ŝu|Rinzaj]]-zeno, kun la ĉeftemplo de [[Mjoŝin-ĝi]]. La ĉefa allogejo de la templo estas la tie troviĝanta, plej fama [[zenĝardeno]] de Japanio, kiu estas datumita je mezo de la 15a jc. en [[Kare-san-sui]]-stilo. La ĝardeno havas la areon de 30x10 m kaj enhavas 15 ŝajne hazarde lokumitajn ŝtonojn en 5 muskokovritaj grupoj. Oni povas vidi ĉiun ŝtonon kune. La ĝardenon ĉirkaŭas ruĝeta muro sude kaj okcidente, la templa konstruaĵo kun teraso norde. La ĉirkaŭa muro estis konstruita per oleoplena [[mortero]]. Dum la jarcentoj, la oleo forlasis la ŝtonon kaj donis karakterizan desegnaĵon sur la murŝtono. == Rjoan-ĝi kaj Esperanto == En la kvina kanto de la verko de [[Abel Montagut]] nome ''[[Poemo de Utnoa]]'' okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo [[Noa]]) pere de la drogo ''anoŭdo''. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto [[Valmikio]] kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el [[Ĉina Murego]] al insulo [[Srilanko]]. Poste aperas la japana pentristo [[Hokusajo]] kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el [[Azio]]. Jen kiel oni prezentas Rjoan-ĝi: :En lia akompano Utnoa superlibelas :la landon de Honŝuo, meze de maro safira. :Ili alflugas [[Kjoto]]n, kaj poste Sanhusagendon, :la lignan konstruaĵon sur tuta mondo plej vastan, :sanktejojn ĝardenitajn kun harmonia primeto. :Kaj la pentristo fama al Uttu diras indike: :-Leviĝas jen [[Rjoanji]] kaj la palaco Kacura, :la [[Ora Pavilono]] kaj la Reĝhalo Feniksa. :Vidu sur stratoj longaj la girlanditan amason :dum la Printempaj festoj de la Floranta Ĉerizo.<ref>[[Abel Montagut]], ''[[Poemo de Utnoa]]''. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 115.</ref> <gallery mode="packed" heights="200"> Kare-sansui zen garden, Ryōan-ji, Kyoto 20190416 1.jpg|La [[Zenĝardeno]] Tsukubai2.JPG|[[Tsukubaj]] 150207 Ryoan-ji Kyoto Japan01s3.jpg|[[Sammon]] Pordego RyoanJi-Kane.jpg|La rito [[sonorilo]] </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ryoanji.jp/ oficiala paĝo] - japane, angle {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Temploj]] d36l7djd4x0u9acbwsp5z3n8fqrij16 0 140185 9384892 9364868 2026-05-27T09:03:39Z Sj1mor 12103 9384892 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:libro.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto =''Tiu ĉi artikolo estas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermo]]j de Eldonaĵoj en kaj pri Esperanto. Movu mallongajn informojn pri esperantaj eldonaĵoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝusta kategorio (minimume Kategorio:Esperanto-eldonaĵoj), kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie. }} <!--{{Enhavtabelo dekstre|default=hidden}}--> {{-}} == A == === [[Akordoj Esperantaj]] === [[M. L. Kaplan]]. '''Akordoj esperantaj'''. Eld. [[Jakobo Ŝapiro]], Bialystok, 1923? {{Citaĵo|Aro kun 14 poezioj, kiujn ni povas rekomendi al la amantoj de bonaj versaĵoj|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Albumo de konataj Esperantistoj]] === [[Fritz Schuck]]. '''Albumo de konataj Esperantistoj.''' [[1906]]. 55 p. kun 111 fotoj. Unika dokumento pri la pioniroj de la unua epoko de Esperanto. ===[[Al la nuklea epoko pacan akordon]]=== [[Vladen Kuznecov]]. '''Al la nuklea epoko pacan akordon. 6 principoj de Konstantin Ĉernenko — normoj de interrilatoj de la nukleaj regnoj'''. Eld. [[APN]] (Novosti), Moskvo 1984. {{citaĵo|De la konata konata sovetia publicisto Vladen Kuznecov ĵus aperis en Esperanta traduko la broŝuro "Al la nuklea epoko pacan akordon. 6 principoj de Konstantin Ĉernenko — normoj de interrilatoj de la nukleaj regnoj". La 14-paĝan broŝuron eldonis APN (Novosti), Moskvo 1984. Tre bonvena bonege presita materialo. [[Der Esperantist]] n128_jun 1984}} ===[[Amatora iluziisto]]=== Magi Emulo. '''Amatora iluziisto'''. Eld. Esperanta [[Stenografio]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1932(?) {{citaĵo|Facilaj iluzioj fareblaj sen speciala aparato, priskribitaj en Esperanta Stenografio Duployé-Flageul|[[Brazila Esperantisto]] 1932 j23 n01-03_jan-mar}} ===[[Antaŭen al la batalo kaj venko !]]=== '''Antaŭen al la batalo kaj venko !''' Eldonis [[Ekrelo]] ([[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]]), Leipzig, 1931(?), 15 pĝ. La 9-an de novembro 1934 oni [[Datoj de la hungara Esperanto-movado|malpermesis en Hungario]] distribuadon de tiu libro. {{citaĵo|Interna disputo inter diverstendaj liberpensuloj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 315, julio (1931)}} ===[[Aprenda el Esperanto en su casa!]]=== '''Aprenda el Esperanto en su casa!'''. Eldonis [[Argentina Esperanto-Asocio]] (antaŭaĵo de la nuna [[Argentina Esperanto-Ligo]]), [[Bonaero]], 1927(?) ===[[Arboj de la Arbaro kaj Kampo]]=== Frank Booth. '''Arboj de la Arbaro kaj Kampo'''. [[Esperanto Publishing Co. Ltd.]], 1947(?) {{citaĵo|Abundas en Esperanto verkoj fikciaj aŭ efemeraj, sed verkoj kun eduka valoro ankoraŭ tro malmultas. Kun plezuro ni bonvenigas ĉi tiun libreton. Ni ne scias la [[nomo]]n de la tradukinto, sed li bone faris sian laboron ; kaj la ilustraĵoj estas vera ĝojo por la okuloj. Eble la titolo iom troesperigas, ĉar (post klarigo pri arba [[botaniko]]) temas pri nur ses arbospecoj : [[frakseno]], platanacero, fago, karpeno, ulmo, kaj kverko. Tamen ne ĉiu certe konas eĉ tiujn ses ; kaj ilin la libro klare priskribas. Sed ni insiste rekomendas —aparte por [[leganto]] nebrita (kiu povas dubi pri la preciza signifo, ekzemple, de ulmo glatfolia, [[ulmo]] ordinara, aŭ kverko durmast)—ke oni aldonu la nomojn Latinajn. Eĉ leganton Britan helpus Angla traduko de du-tri [[vorto]]j ne ĉie troveblaj, ekz., kambiumo, [[tirujo]]. Fina paĝo priskribas la Arbaraman [[Popolo]]n ([[La Brita Esperantisto|B.E.]] 1945, p. 65). Recenzisto kutimas serĉi kritikindaĵojn. Ni do rekomendas, ke ĉe dua eldono oni pripensu jenajn sugestojn : p.2, ĉi-tiu (ĉi tiu) (sen streketo) ; 8/24 brulas {bruli) ; 8/26 aprilo (Aprilo) ; 20 malpli malglataj (pli glataj) (simpligo) ; ruĝtinkturete verdeta (?); 32 mezkampo (kampomeze) ; 37 certa (iu). ''Podue'' (8) estas esprimo interesa, ĉar neordinara, tamen tre trafa : ''duope'' ne signifas same. Entute verko tre rekomendinda: por lernejo ĉe kiu oni instruas Esperanton, bonega legolibro. Kaj ne sole por infanoj. Ni esperas, ke sekvos ĝin aliaj libretoj pri elementa scienco, simile valoraj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 509-510 sep-okt 1947}} ===[[Argenta Duopo]]=== '''Argenta Duopo. Jubilea libro pri Baghy kaj Kalocsay'''. Eld. [[Literatura Mondo]], Budapest, 1937(?) {{citaĵo|Kiom oni rajtas jam nun profeti pri la [[estonteco]] de la lingvo Esperanto, tiom oni pravas aserti, ke la postmilita laboro de [[Julio Baghy|Baghy]] kaj [[Kálmán Kalocsay|Kalocsay]] restos ĉiama mejloŝtono en nia literaturo. Tial la apero de ilia jubilea libro interesos ĉiun, kiu laŭvalore taksas la kontribuojn de ĉi tiuj hungaroj, al nia kulturo kaj kiu kredas gravaj ties disflorigon kaj popularigon. La unua volumo de Arĝenta Duopo (presita sur paĝoj ornamitaj per verda bordero) konsistas el mallonga enkonduko. La jubileantoj parolas pri si mem, kaj [[kolekto]] da verketoj prozaj kaj versaj pri la jubileantoj el la plumoj de aliaj [[verkisto]]j diverslandaj. Troviĝas en ĉi tiu [[volumo]] ankaŭ multaj fotografaĵoj de Baghy kaj Kalocsay je diversaj aĝoj kaj [[cirkonstanco]]j. En la unua parto la intervjuoj raportitaj de [[László Halka]] ĵetas interesan lumon sur la [[personeco]]jn, la aspirojn, kaj la reciprokan sintenadon de niaj du plej eminentaj vivantaj poetoj; dum al tiu, kiu trovas pli studinda ol la personaĵoj la strukturon de la lingvo, oni povas rekomendi la 12-paĝan resumon de la klera vortkunmeta [[sistemo]] ellaborita de Kalocsay. La enaj diferencoj inter Baghy kaj Kalocsay respeguliĝas en la malsamaj kriterioj, kiujn oni devas uzi, prijuĝante iliajn verkojn. [[Bruno Migliorini]] ([[Dante]] — [[Infero (La Dia Komedio)|Infero]]), [[Lauri Ilmari Lappi]] ([[Kalocsay]] kaj [[Kalevala]]) kaj [[Leo Belmont]] (Strangaj amimoj) ĉiuj emfazas la vaste kulturitan esteton, la preskaŭ pedante sinperfektigeman poeton, kiu estas Kalocsay, kaj kies verkojn oni povas kritike taksi el pure artisma vidpunkto, sen atento al la homo ilin kreinta. Sed ĉe Baghy estas tute malsame; neniel eblas apartigi de li liajn poemojn, romanojn, [[novelo]]jn, ĉar lia spirito, liaj idealoj ĉion enestas kaj ĉion vibrigas, tiel ke jam post [[legado]] de du-tri verkoj oni sentas, ke oni bone konas la homon mem. Ne la malplej granda merito de Baghy kaj Kalocsay sin montris en ilia ĉiama preteco kuraĝigi kaj helpi novajn talentulojn sur la literatura kampo ; ili sukcesis arigi ĉirkaŭ si en Budapeŝto kaj en la paĝoj de ''[[Literatura Mondo]]'' kreskantan nombron da novaj verkistoj, kiuj sen tio eble ne povus elveni antaŭ la publikon. Pri tiu [[faceto]] de ilia multflanka laboro, por kiu la amantoj de la literaturo ŝuldas al ili eternan dankon, ne mankas atestoj sur la [[paĝo]]j de Arĝenta Duopo.|[[Alec Venture]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 390, oktobro (1937)}} ===[[Artefarita helplingvo Akciom Variant]]=== D. G. Baev. '''Artefarita helplingvo Akciom Variant''' ===[[Asocia Libro, kun oficialaj informoj pri la Itala Esperanto-Movado]]=== '''Asocia Libro, kun oficialaj informoj pri la Itala Esperanto-Movado'''. Eld. Esperanto-Centro Itala, Milano, 1935(?) {{citaĵo|Priskribo kaj historio de la movado tutmonde, kaj aparte en ltalujo, kun [[detalo]]j pri la [[Itala Esperantista Federacio]], kaj artikolo pri la [[faŝismo]]. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936)}} ===[[Astronomio (libro)]]=== '''Astronomio''', Ŝanhajo, 1935(?) ===[[Aŭstrio (libro)]]=== '''Aŭstrio'''. Eld. Varb-oficejo de Ministerio por komerco kaj trafiko, Vieno, 1936(?), 32 pĝ. {{citaĵo|Belege, laŭ artisma vidpunkto eldonita, 32-paĝa gvidlibro tra la lando de la [[UK 1926|XXVIII-a]]. Priskribas turismajn kaj kultur-historiajn atrakciojn de [[Vieno]] kaj de ĉiuj federaciaj landoj de la [[ŝtato]]. Sekvas detala listo de banlokoj, aer-kuraclokoj kaj someraj restadejoj, veturado sur Danubo, sporto kaj popolkostumoj en Aŭstrio. Amaso da perfekte reproduktitaj fotoj de pejzaĝoj ilustras la tekston. Geografia karto estas aldonita. Kolora kovrilo prezentas [[tirolano]]n kaj tirolaninon en iliaj ĉarmaj popolkostumoj.|[[Bulgara esperantisto]] j. 17 n. 09-10 maj-jun 1936}} == B == ===[[Batalante por la metalo]]=== [[N. Mihajlov]]. '''Batalante por la metalo''' tradukis P. Gavrilov. Eldonis [[Ekrelo]] ([[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]]), Leipzig, 1931, 27 pĝ. La aŭtoro estis laboristo en la uzino “Serp i Molot”. {{citaĵo|Dramo pri rusaj ŝipanoj en revolucio de 1917. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 311, marto (1931)}} === [[La Bohemaj Mondbanlokoj kaj iliaj ekskursteritorioj]] === Ambros Schiffner. '''La Bohemaj Mondbanlokoj kaj iliaj ekskursteritorioj'''. Trad. Josef Wünsch kaj Bruno Zeinon. Eld. Landligo por Interkomuniko de Fremduloj, [[Karlsbad]], 1922? ===[[Bukedeto]]=== Margarethe Krestanoff (org.) '''Bukedeto: sep diversnaciaj rakontoj''' Kun antaŭparolo de [[Marie Hankel]]. Eld. Sudgermana Esperanto-Eldonejo, [[München]], 1923(?) {{citaĵo|Kolekto de sep floroj, ŝiritaj el sep kampoj: el la [[angla]], [[bulgara]], [[franca]], [[germana]], [[montenegra]], [[rusa]] kaj [[turka literaturo]]j. Jen kion skribas en la antaŭparolo nia konata samideanino Marie Hankel: „La leganto de la rakontoj kvazaŭ anime laŭ fabela maniero tramigras sep diversajn landojn, ricevas impreson de malsimilaj karakteroj, samtempe ankaŭ spertas, ke ni ĉiuj simile sentas, ĝojas, ploras kaj ŝercas“ [[Bulgara esperantisto]] j04 n12 aug. 1923}} ===[[Bulgario. Mallonga skizo]]=== *Spas Rusinov. [[Bulgario. Mallonga skizo]]. Trad. Stefka Ĥristova, Lidia Raevo kaj [[Venelin Mitev]]. [[Redaktoro]], [[Asen Grigorov]]. Pentristo, Doĝo Doĉev. Belarta aranĝo, Dimitr Kartelev. Teknika redaktoro, T. Janĉeva. Sofia-Press, 1968, 119 paĝoj. {{citaĵo|Anstataŭ mallonga skizo pri Bulgario, pli bone estus nomi tiun verketon "Ĉio pri [[Bulgario]]”. Tiu ĉi bela lando de la [[Balkana Duoninsulo]], lerte priskribita kun ĝia situacio, reliefo, naturaj riĉaĵoj, hidrografio, klimato, flaŭro kaj faŭno, loĝantaro kaj ĝia deveno, historio, rajtoj kaj devoj de la civitanoj, libereco de [[konscienco]] kaj [[konfesio]], deviga kaj senpaga edukado de la junularo, ekonomio, industrio, [[agrikulturo]], evoluo de transporto kaj [[komunikado]], komerco, nacia [[enspezo]] kaj distribuado, senpaga sanprotektado, feriado kaj ripozo, sociala [[asekurado]], zorgoj por infanoj kaj patrinoj, [[kulturo]] kaj arto, scienco, [[literaturo]], [[gazetaro]] kaj libroeldonado, muziko kaj sceneja muzikarto, filmarto, artaj [[monumento]]j de la antikvaj tracoj, helenoj, romianoj kaj bizancanoj ĝis nun, [[skulptaĵo]]j, freskoj kaj ĝenerala pentrarto, marmoraj kaj ceramikaj mozaikoj, arkitekturo, bibliotekoj, muzeoj, amatora artagado, korpokulturo kaj sporto, turismo, (kampadejoj, ktp.), per malgrandaj presliteroj ĉio estas detale raportita, kun buntaj mapoj kaj kovrilpaĝo, multaj fotografaĵoj kaj, portretoj pri elstaraj gravuloj de ĉiu epoko. Vere, mankas nenio en tiu ĉi skizo por bone koni la landon... krom iri tien kaj ĝui ties belaĵojn.|J. Devis. [[Boletín]] n173 (maj 1969)}} == C == ===[[100 jaroj de slovaka gimnazio Martin]]=== Renatino Vongrej. '''100 jaroj de slovaka gimnazio Martin''' trad. Ludoviko Izak. Eld. Meza Ĝeneralkleriga Lernejo, [[Martin]], 1968(?) {{citaĵo|Tre interesa kaj bele prezentita estas tiu broŝuro eldonita de la Meza Ĝeneralkleriga Lernejo en Martin, kiel propagando al la jubileo. De la «Historia Enkonduko » ĝis « Centjara Historio kaj Estanteco » , ĉio estas interesa; la grafika parto estas kiel viva elmontro de la evoluo de la urbo. Gratulon al la urbo MARTIN.|[[Boletín]] n165 (jan 1968)}} ===[[Cuñataí Porá]]=== Katalin. '''Cuñataí Porá''' 20 p. 1987? {{citaĵo|Broŝuro verkita de Katalin. Eldonita de Astura Esperanto-Asocio. La verko estas rakonto de tragedio okazinta meze de ĝangalo en Sud-Ameriko inter indianoj kaj blankuloj en kontrasto al diverseco de [[moro]]j, sed komuneco de profundaj sentoj. La dramo spegulas la subpremadon de la indianoj fare de la blankuloj. La stilo estas flua kaj invitas al senhalta legado ĝis la fino. Cinataí Porti estas la nomo de la rolantino, kiun en [[gvarania lingvo|gvarania]]j vortoj signifas "Belan Knabinon".| G.M.E. [[Boletín]] n280 (maj 1987)}} == Ĉ == ===[[La Ĉaso al diablo]]=== U. E. Bersetzerre. '''La Ĉaso al diablo'''. Trad. A. L. Reni. N. 4-5 de «Malgranda Kolekto de l’Espéranto». Eld. [[Antonio Paolet]], [[San Vito al Tagliamento]], 1916 ===[[Ĉielarka standardo]]=== '''Ĉielarka standardo''' estis la unua gazeto esperantlingva pri [[kooperativismo]], eldonita en Varsovio de eldon-kooperativo Spolnota Ргасу ĉirkaŭ 1935. ===[[Ĉu nova milito? Jes. Kial?]]=== A. den Doolaard. '''Ĉu nova milito? Jes. Kial?'''. 1939(?) {{citaĵo|Ĝi pritraktas la fiinfluon de trustoj kaj private posedataj armilfabrikejoj sur internacian politikon, kaj vidas en ties komercaj interesoj nepran fonton de militoj. Verŝajne tion konsentus ĉiu, kaj pri la temo jam aperis multaj libroj. La stilo de la nuna verko tamen estas tiel obskura, ke el ĝi mi persone ricevis nenian klaran ideon.| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 409, Majo (1939)}} ===[[Ĉu vi konas Italion?]]=== '''Ĉu vi konas Italion?'''. Eld. Direzione Generale per il Turismo, Roma, 1938(?) ===[[ Ĉu vi parolas tendare?]]=== [[Renato Corsetti]], [[Mauro La Torre]], [[Hans Bakker]].''' Ĉu vi parolas tendare? Bildkurso por labortendaroj'''. Eldono: [[TEJO]], Rotterdam , 1974. {{citaĵo|La libro eldoniĝis, laŭ la kunaŭtoro Renato Corsetti, kiel helpilo por la instruado de Esperanto en labortendaroj. En sia karaktero de helpilo ĝi povas fari bonan servon, ne nur inter tendaranoj, sed ankaŭ inter ĉiuspecaj komencantoj, se ilin gvidas kompetenta instruisto. La ekzercoj abundas, kaj la amuzaj desegnoj kontribuas al la uzindeco de la libro.|[[Fernando de Diego]]. [[Boletín]] n208 (mar 1975)}} == D == ===[[Danco ĉirkaŭ lokomobilo]]=== Mats Traat ([[d:Q729330|en vikidatumoj]]). '''Danco ĉirkaŭ lokomobilo''' trad. [[Hillar Saha]] kaj [[Henrik Seppik]]. 1984(?) {{citaĵo|En Estonio operis en Esperanto romano de estona verkisto Mats Traat "Danco ĉirkaŭ lokomobilo". La baza temo de la romano estas la festo de la estonaj kampuloj en [[vilaĝo]] de la 20-a jarcento. Lia verkaro ricevis plurajn literaturajn premiojn de la Estona Respubliko. Parto de lia [[poezio]] kaj prozo estas tradukita en la rusan, germanan, finnan, bulgaran, latvan kaj aliajn lingvojn. El la [[estona lingvo]] tradukis Hillar Saha kaj Henrik Seppik. Eldonkvanto 4000.| [[Elmar Ratassepp]]. [[Der Esperantist]] n128_jun. 1984}} ===[[Defendi la pacon, preventi nuklean militon]]=== '''Defendi la pacon, preventi nuklean militon: Proponoj de Soveta Unio en la Dua Speciala Sesio de la Ĝenerala Asembleo de UN pri malarmado'''. Eld. [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]]/ Sovetia MEM-sekcio; Moskvo 1982, 76 p. {{citaĵo|En tiu ĉi broŝuro la sovetia [[MEM]]-sekcio prezentas la Esperanto-tradukon de gravaj dokumentoj pri la persista batalo de [[Soveta Unio]] por konservi la pacon. Temas pri jenaj [[dokumento]]j: — Mesaĝo de [[Leonid Breĵnev|L. I. Breĵnev]] al la Dua Sesio de la [[Ĝenerala Asembleo de UN]] pri malarmado, en kiu li solene proklamis la decidon de Soveta Unio, ne uzi la unua {{JN|nuklea armilo}}; — Parolado de [[Andreo Gromiko|A. A. Gromyko]] je la 15-a de julio 1982 en la sama loko, en kiu li detalege prezentas kaj klarigas la eksteran [[politiko]]n de Soveta Unio, direktitan al konservado de la paco, al haltigo de la vetarmado, speciale rilate la nukleajn armilojn, kaj al iom-post-ioma malaltigo de la nivelo de armiteco per traktadoj kaj intertraktitaj [[Konvencio]]j; — Memorando de [[USSR]] prezentanta la sovetian opinion pri solvendaj problemoj kaj la vojoj al ilia solvo, por elimini la kreskantan nuklean minacon kaj por bridi la [[vetarmado]]n; — Bazaj tezoj de Konvencio pri malpermeso kaj fina neniigo de kemiaj armiloj; — Gazetara konferenco de A. A. Gromyko je la 21-a de julio 1982 en Nov-Jorko, en kiu li, post enkondukaj rimarkigoj, respondas la [[demando]]jn de reprezentantoj de amaskomunikiloj. Ne necesas substreki la politikan gravecon de la prezentitaj materialoj, kaj la sovetiaj [[esperantisto]]j meritas plenan laŭdon kaj aprobon, ke ili disponigis tiun tradukon al la internacia esperantistaro, precipe al tiu en okcidentaj regionoj, en kiuj cni kutime ne tre klopodas disvastigi la veron pri la sinteno kaj celado de Soveta Unio. Krom tio, la broŝuro vekas intereson ankaŭ en lingva rilato, ĉar la materialoj entenas la tutan politikan terminaron de niaj tagoj. Sed tiurilate la broŝuro ŝajnas ne tute kontentiga. La uzitaj nocioj (ekz. raketoj de surtera baziĝo, rimedoj de avangarda bazigo, flugilhavaj raketoj por granda distanco k. a.) ja estas kompreneblaj, sed ofte ŝajnas trovitaj sen deca konsidero de la internacie kutima dirmaniero. Certe ĉiu politike informita leganto komprenas el la kunteksto, ke «blokado" estas tio, kion la anglalingvanoj nomas "freeze" kaj la germanoj «"Einfrieren". Nu, kial ne preni la samsencan Esperanto-vorton "[[frostigo]]" (eble eĉ "fridigo")? Aliakampe ja oni ankaŭ parolas pri frostigitaj aŭ tradiciaj armiloj (kontraste al la nukleaj), sed la tradukintoj preferis la senkoloran esprimon «ordinaroj armiloj". Se oni celas la tutan arsenalon de la nukleaj armiloj, oni devus paroli pri «nukleaj armiloj" aŭ "[[nuklea armilaro]]", sed ne nur pri "[[nuklea armilo]]", same pri "kemia armilaro" aŭ "kemiaj armiloj" kaj ne pri "[[kemia armilo]]". Rimedoj, per kiuj oni volas estigi konfidon inter la ŝtatoj, certe estas "konfidigaj [[rimedo]]j", ne nur "(kon)fidrimedoj". Kaj per "submarino-raketportantoj" la tradukintoj certe celas "raketportantajn (aŭ: raketekipitajn) [[submarŝipo]]jn". Apud la trafa «malarmado" troviĝas okaze "senarmiĝi" kaj "[[malarmigo]]". Kaj certe oni devas supozi sub "gardaranĝoj" protektajn disponojn aŭ aranĝojn. Ankaŭ ĝenerale la lingvaĵo kelkloke efektas iomete ruse, ne nur pro la evidenta necerteco en la apliko aŭ neapliko de la difina [[artikolo]], sed ankaŭ — en la vortelekto; ekz. elpaŝi (anstataŭ pledi, engaĝiĝi) por io; bruliga (anst. urĝega) problemo; penetrita (anst. saturita, kaptita) de zorgo; malmagnetigi (anst. neŭtraligi, malfortigi) la volon; sindevigo (anst. [[devontigo]], devoligo); malelekte (anst. senelekte); militteatro (anst. militejo); informacio (anst. inform-aĵ-o); ŝtatulo (anst. ŝtatisto) k. a. — en la traktado de kelkaj transitivaj verboj" ekz. anonci pri programoj (anst. anonci [[programo]]jn) ; minaci al Soveta Unio (anst minaci Sovetan Union); impresiga (anst. impresa) k. a. — en nekutimaj elipsoj kaj dirmanieroj; ekz. Se restarigi la veron, necesas agnoski . . . (anst. Por restarigi la veron aŭ Se oni volas restarigi la veron) ; Temas pri minaca armilo, precipe se konsideri la atingojn de la scienco (anst. . . . precipe se oni konsideras . . .); ajne bona estu la rezolucio (anst. Kiel ajn bona estu . . .) k. a. Tamen, malgraŭ tiu ŝajna multnombro la lingvaj rimarkoj tute ne malgrandigas la valoron de la prezentita traduko, kiu entute transdonas la komplikajn kaj malfacile tradukeblajn tekstojn en komprenebla kaj flue legebla formo. Estas nepre dezirinde, ke la [[materialo]] atingu kiel eble plej vastan legantaron en Esperantujo. |D-ro [[Karl Schulze]] (᛭)|[[Der Esperantist]] 1983 n122 jun.1983}} ===[[La dektri mortis]]=== L. Vetter. '''La 13 mortis'''. Tradukis [[Hans Borschert]]. Eld. Borschert kaj Riemasch, [[Bamberg]], 1950. {{citaĵo|Mi ĵus finas la legadon de la supre menciita libro. Mi min sentas maltrankvila. Mi jam ne dormis la lastan nokton kaj mi divenas ke la venontan mi ankaŭ pasigos sen dormo plie. Mi dronus en suspekto ĉiuspeca. Se mi ion manĝas aŭ trinkas, nu min demandas ĉu krima mano ne metis venenon en ĝin. Konsekvence, mi suspektas miajn konatulojn, proksimulon!, kaj eĉ mian parencaron ke ili volas mortigi min. Do, se vi intencas pasigi sendormajn noktojn, se vi volas havi la impreson ke ĉio, kion vi trinkas aŭ manĝas havas guston de amara veneno, se vi emas perdi la konfidon al ĉiuj, kiuj vivas kun vi, mi donas al vi taŭgan konsilon: vi leku (''tiel'') « La 13 mortis >. La verkon oni legas facile kaj la teksto estas konvena. Bedaŭrinde kelkaj strangaj formoj, kelkaj novaj vortoj, kaj ankaŭ kelkaj maloftaj preseraroj malagrabligetas la rakonton.| L. GENIN. [[Belga esperantisto]] n306 (okt 1951)}} ===[[Der Grossvater unserer Familie]]=== '''Der Grossvater unserer Familie'''. Eld. Internacionalo de Militrezistantoj, [[Enfield]], 1940(?) {{citaĵo|La titolo estas Germana (kial?), sed la teksto estas Esperanta —simpla kaj kompreneble, sed kun tro multe da eraretoj. Ĝi priskribas laboron por diversnaciaj rifuĝintoj en kaj el diversaj landoj. Sur la titolpaĝo estas ĉarma bildo de [[George Lansbury]] kun tri knabinoj zorgataj de la Internacionalo (pro kio la titolo). Petu ekzempleron.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 418, Februaro (1940)}} ===[[Demandaro kaj Respondaro]]=== [[M. de Waard]]. '''Demandaro kaj Respondaro pri la historio de la Esperanta Movado'''. Eld. W. J. Thieme & Cie., Zutphen, 1937(?) {{citaĵo|Multaj personoj sentas deziron posedi koncizan [[resumo]]n pri la historio de la movado ; pri faktoj, [[dato]]j, kaj personoj, kun aparta intereso; kaj pri [[libro]]j konsultindaj rilate iun [[demando]]n. Jen ĝi. La verketo, kiu iom anstataŭas la [[Demandaro (esperanta libro)|Demandaro]] de [[René Ladevèze|Ladeveze]] (nun ne plu haveblan), en formo de 128 [[demando]]j kaj respondoj liveras ĝuste la informojn, kiujn la ordinara demandanto bezonas. Sekvas [[aldono]] pri la movado en Nederlando. Utila libro, kiun neniu legos sen profito.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 383, Marto (1937)}} ===[[Deutsch-Esperanto Taschenwörterbuch]]=== J. Künnel. '''Deutsch-Esperanto Taschenwörterbuch'''. Hamburg {{citaĵo|Kiom ni povas juĝi, ĝi estas tre bona. [[Papero]] neluksa: tamen ke la aŭtoro eldonu ion ajn en la nunaj cirkonstancoj estas mem triumfo. Ni gratulas lin, kaj deziras por la verko grandan disvendon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} ===[[Devo de reĝo]]=== A. Vandevelde. '''Devo de reĝo'''. Eld. [[Charles H. Edmons]], London, 1916(?) {{citaĵo|Tiu ĉi teatraĵeto estis tre sukcese ludita ĉe la 9-a [[Brita Kongreso de Esperanto]], en [[York]]. |[[Brazila Esperantisto]] 1916 j07 n09-12 sep-dec.}} {{citaĵo|Vandevelde ne estas nur talentplena aktoro, li ankaŭ scias uzi la plumon. La [[teatraĵo]]n, kiun li prezentis en York kaj kiu estis tiel entuziasme aplaŭdata, li verkis si mem, kaj nun, laŭ la deziro de multaj amikoj, li konsentis publikigi ĝin. La temo estas eltirita el la granda tragedio, kies scenejo nun estas Eŭropo. En boma kaj flua [[Esperanto]] li gloras la heroan viktimon de la unua horo kaj sian glorindan reĝon. La legontoj certe ĝuos la sentplenan [[kanto]]n de la Feino de l' paco; estas ĉefverketo de vere sentita poezio; la [[ritmo]] kaj versfarado estas senriproĉaj. Mi plezure rekomendas tiun ĉarman verketon al ĉiuj amantoj de bona literaturo.|-R.U. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, Septembro (1916) }} ===[[La Dia Vojo]]=== H. Hubertsson. '''La Dia Vojo''' . Eld. [[Esperanto-Missionen]], [[Nora Stad]], 1953(?) {{citaĵo|Temas pri nova kajero por dissemi la kristanan kredon pere de Esperanto. Ĝi enhavas aron da religiaj normoj, celantaj konduki la homojn al la Dia Vojo, al daŭra paco kaj al superabunda ĝojo pro saviĝo.|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[Diccionario simultaneo en 21 idiomas]]=== '''Diccionario simultaneo en 21 idiomas''' Eld. Ediciones DISTEIN, Barcelona. 1977, 218 pĝ, 20 x 13 cm. {{citaĵo|Ediciones Distein eldonis vortaron kiu enhavas 2.000 vortojn en 21 [[lingvo]]j: hispana, germana, kataluna, ĉeka, dana, esperanta, finna, franca, greka, nederlanda, hungara, angla, itala, malaja, norvega, pola, portugala, rumana, rusa, sveda kaj turka. Por faciligi ĝian studadon, la vortaro estas dividita en du partojn. En la unua parto estas 2.000 vortoj kun siaj tradukoj en la 21 lingvoj. En la dua parto oni enlistigis la 2.000 [[vorto]]jn, grupigitajn laŭ alfabeta ordo en ĉiu el la 21 lingvoj. Dank'al tiuj du partoj oni povas traduki kaj kompari vortojn facile kaj rapide. Nur unu makulo pro la granda lingvadiverseco la verko enhavas kelkajn [[preseraro]]jn.|[[Boletín]] n257 (maj 1983)}} === [[Die bisherigen Erfolge der Welthifssprache Esperanto auf den ganzen Welt]] === H. Ploeles; [[Hans Sappl]]. '''Die bisherigen Erfolge der Welthifssprache Esperanto auf den ganzen Welt''' (3-a eldono). Eld. Paulus-Verlag, Graz, 1922. {{Citaĵo|Tre interesa dokumento por propagandistoj kaj paroladistoj, kiuj komprenas la germanan lingvon. La libro enhavas allogan historion kaj gramatikon de Esperanto kaj ĉiuspecajn informojn pri la disvastiĝo de nia movado tra la tuta mondo.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[La difino de la dattago en la kristana epoko]] === E. Fischer. '''La difino de la dattago en la kristana epoko , nova similia metodo por elkalkuli senskribe (ankaŭ sen tabeloj) la semajntagojn por ĉiuj datoj de la jaro 4 ĝis 5000 post Kristo laŭ [[kalendaro]]j julia kaj gregora'''. Eld. Ader & Borel, Dresden, 1914, - 20 paĝoj, (15,5x11,5) cm . {{Citaĵo|Belege eldonita libreto, kies subtitolo plene montras la enhavon, kiu estas tre agrabla verkita. Ĝi estas tre interesa por grupaj kunvenoj|[[Belga Esperantisto]] n069 (jul 1914)}} ===[[Dion adori]]=== [[Maria Ha De Vermyj]]. '''Dion adori'''. Eld. [[Literatura Mondo]], Budapest, 1938(?). {{citaĵo|La verko konsistas el tri poemoj liberpensaj —''Pentofarantino, En Cirkloj Centrifugaj'' (pri [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]]), kaj ''Amatino Dia''. iuj montras profundan senton poetan kaj religian, ĝisekstazan [[amo]]n al beleco, kaj delikatan elekton de vortoj kaj esprimoj; tamen ili plaĉos nur al tiu, kiu komprenos ilin tra la nuboj de mistikismo.| I. C. FORTEY. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, Aŭgusto (1938)}} ===[[D-ro Leono Swiezawski kaj liaj verkoj]]=== S. Dziwlik. '''D-ro Leono Swiezawski kaj liaj verkoj'''. Eld. [[Edward Fialek]], Krakovo, 1939(?) {{citaĵo|Interesa rakonto pri la vivo de liberpensa filozofo Swiezawski, kaj pri lia ĉefverko ''Dio Prudento'' [''tiel''] kaj aliaj, kiujn oni esperas eldoni post ne longe. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, Januaro (1939)}} ===[[Du horojn en timego]]=== Fratino Teresa. '''Du horojn en timego'''. Eld. Centra Nederlanda Katolika Esperanta Librejo, [[Eindhoven]], 1933(?) {{citaĵo|La libro havas ian propran ĉarmon, kaj ĝenerale la stilo estas bona, kvankam pro la multeco de kunmetitaj vortoj iom peza. |[[La Brita Esperantisto]] - numero 338, junio (1933)}} ===[[Du Premiitaj Tezoj]]=== [[A. J. Edmonds]] kaj [[William Phillimore]]. '''Du Premiitaj Tezoj'''. Eld. [[Brita Esperanto-Asocio]], Londono, 1914. {{citaĵo|Jen 20-paĝa broŝuro enhavanta la tezojn, kiuj gajnigis al la verkintoj, en 1913 kaj 1914 respektive, la Prezidantan Premion, kiun starigis siakoste nia Prezidanto de la B.E.A., S-ro [[Leŭtenanto]] [[Harold Bolingbroke Mudie|H. B. Mudie]]. Ambaŭ tezoj estas tre legindaj por ĉiuj [[Esperantisto]]j, kiel ankaŭ por ne-Esperantistoj, kiuj interesiĝas je la objektoj traktitaj. En la tezo: ''La grava signifo de l' Nova Testamento en Esperanto'', Pastro A. J. Edmonds, M.A., kies bedaŭrindan morton ni raportis en nia numero de lasta Julio, traktas la Novan Testamenton laŭ ĝiaj vidpunktoj literatura kaj morala, ankaŭ konsideras ĝin kiel instruilon kaj propagandilon por la Esperanta movado. Mi devas, kiel honesta kritikanto, raporti, ke kelkaj (tre malmultaj) radikoj estas neĝuste uzitaj, ekzemple en la diro, ke Jesuo “riverencis la virinojn,” kie oni volis komprenigi respektegis. Bonegan pledon faras S-ro W. Phillimore en sia tezo: ''La graveco de Esperanto por la Blinduloj'', montrante, kiajn gravajn servojn jam faris, kaj ankoraŭ plimulte faros, Esperanto por tiuj niaj fratoj, kiuj ne ĝuas la benon de la vidado. Kompreneble li parolas pri la fizike blindaj ; sed li povus dediĉi ankaŭ kelkajn [[vorto]]jn pri spirite blindaj, por kiuj Esperanto nepre servos kiel grava lumigilo.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 120, Decembro (1914)}} == E == ===[[Eklezio kaj Oktobra Revolucio]]=== [[Boris P. Kandidov]], '''Eklezio kaj Oktobra Revolucio'''. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1931, 20 pĝ ===[[Ekrigardo al Budhismo]]=== [[Dosiero:1956 Ekrigardo al Budhismo.jpeg|eta]] R. L. Soni. '''Ekrigardo al Budhismo'''. Eld. Budhana Ligo Esperantista, [[Prestatyn]] ([[Denbighshire]], [[Kimrio]]), 1956. {{citaĵo|La broŝuro prezentas tre koncizan enkondukon al la budaisma doktrino, proponata al la multokupita leganto, neinformata pri enhavo kaj potencoj de [[budhismo]]. Ĝi celas servi la budaisman movadon kaj pli bonan komprenon inter [[budhano]]j kaj la cetera mondo por ke per la renaskiĝo de budaismo la mondo povu saviĝi. Estas montrata kelkaj fundamentaj doktrinoj de budhidmo. La mondo estas malsana pro la suferado kiun kaŭzas la avido, t.e. la egoisma deziro asociigi kun ĉio kion ni amas kaj disiĝi de ĉio kion ni malamas. Tiuj egoismaj deziroj kutime kondukas al seniluziiĝo, al suferado. Por forigi la suferadon la homo superregu tiujn avidojn sekvante la vojon de mem-venko, vojon kiu kondukas al Nirvano, la stato de perfekta ripozo, foresto de deziro, iluzio kaj malĝojo. Menciinte la plej gravajn kontribuaĵojn kiujn budaismo faris en la pasinteco por la bono de la mondo, la broŝuro proklamas ke la okcidenta civilizacio urĝe bezonas la forton de la racia, sublima religio, [[konsolo]] kaj espero de triono de la homaro, por eskapi la teruraĵojn de nova mondmilito kaj atingi [[feliĉo]]n, prosperon kaj pacon. F. C.|[[Belga Esperantisto]] - Numero 346, Decembro, 1956}} ===[[Eksplodo de l' Paco]]=== [[Edward Ozimek]]. '''Eksplodo de l' Paco. Telegramo al la Ligo de Nacioj kaj al la Homo'''. Eld. la aŭtoro, Varsovio, 1937. {{citaĵo|Ĉi tiu konciza alvoko por la paco kaj egaligo de l' sociordo—verko de pola fervoja [[pensio|pensiulo]], kiun oni tradukis okaze de la [[UK 1937|Jubilea Kongreso]] — prezentas familiaran eklektikon. Denove pledoj kontraŭ armebudĝetoj, privata fabrikado de armiloj kaj mortpuno, kune kun proponoj pri laborhoroj, edukado, grandurboj, kaj universala uzo de Esperanto. La aŭtoro fincelas Unuigon de la Ŝtatoj de l' Mondo. Facilanime li rekomendas tiurilate centran kontrolon de la financa politiko. Pli realisma ŝajnas la konsilo apliki la plej akrajn sankciojn kontraŭ ŝtatoj kiuj ekster la Ligo preparas batalilojn por atako. “Pereu hodiaŭ miliono—por ke ne pereu post jaroj dekoj da milionoj.” |M.M.D. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro skizas praktikan planon por forigi militon. La Ligo de Nacioj devas fariĝi plej supra, direktanta organo, kiu regas la mondon —la “Unuiĝintaj Ŝtatoj de la Mondo”. La aŭtoro kredas ebla tujan realigon de sia detala projekto ; unu postulo kies estas tutmonda enkonduko de [[Esperanto]] en internaciajn rilatojn. Ni ĉiuj devas kun la aŭtoro alceli “universalan unuiĝon de paco, [[libereco]], kaj bonstato”, kaj eĉ se oni dubas, ĉu la [[propono]]j estas eblaj, kaj ĉu ili nepre trafus la celon, oni ja tralegos la bone tradukitan “telegramon” kun intereso.| J. FARRAND. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, Aŭgusto (1938)}} ===[[Elektitaj Fabeloj de Fay Andreas]]=== '''Elektitaj Fabeloj de Fay Andreas''' trad. Maŭro. Eld. [[Esperanta Librejo]], [[Budapeŝto]], 1946. {{citaĵo|Kolekto de 29 fabloj, kun biografio. Tute leginda, kaj lukse eldonita. Por esti sincera, tamen, oni devas konfesi, ke de literatura vidpunkto la stilo estas nur mezgrada, ŝanĝo de esprimo, elekto de [[radiko]] pli ĝusta, aldono de pronomo, forigo de erareto, rearanĝo de vortordo—aferoj kiom etaj ! Tamen ĉe ili kuŝas la [[diferenco]] inter la verko de inteligenta [[lernanto]] kaj la kreaĵo de majstro !|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 499-500}} ===[[El Esperanto]]=== '''El Esperanto'''. Eld. [[Societo Kuba por la Propagando de Esperanto]], s/l, 1927(?) 8 pĝ. {{citaĵo|Bonega kaj bele prezentita propagandilo por nia lingvo.|[[Belga esperantisto]] n153 (nov 1927)}} ===[[Enkondukilo en la fundamentajn regulojn de la mondlingvo Esperanto]]=== '''Enkondukilo en la fundamentajn regulojn de la mondlingvo Esperanto'''. Eldonita de Esperanto-Junularo, [[Leipzig]], 1927(?) ===[[Enkonduko en la kulturon]]=== '''Enkonduko en la kulturon'''. Eld. [[Portugala Eldona Rondo]], Porto, 1982? ===[[En la Lando de la Blanka Monto]]=== [[Léon Huot-Sordot]]. '''En la Lando de la Blanka Monto''' trad. Noel. Eld. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo 1913 - 67 pĝ. {{citaĵo|Bonan servon faris al ni Esperantistoj D-ro Noel, prezentante al ni tiel bonstilan tradukon de tre leginda libro. Mi tuj konstatu, ke ĝi neniel estas gvidlibro, tiu severa tirano, kiu, sub masko de bonintenca amiko, diktas al vi, per kiaj brokantitaj adjektivoj vi devas admiri tiun aŭ alian vidindaĵon, kaj distras vian animon per aludoj pri nekoncernaj faktoj rilate doganon, biletprezojn, k.t.p. Kontraŭe, ĝi estas libera rakonto de sprita kaj homa homo, kiu nek afektas emociojn, nek hontas pri ili. Ni amas lin, kiam, matene, kun nelacigitaj kruroj, li marŝe ekiras sur la monton, malŝatante la vagonaron, kiu portas la senfortulojn kaj dikventrulojn ĝis la supro de [[Montenvers]]; kaj egale ni amas lin, kiam, kun membroj streĉitaj de nekutima ekzerciteco, li staras sur la supro kaj meditas pri la komforta hotelo tie malsupre, pri la baldaŭ venonta krepusko, pri la longa penado de la malsuprenira marŝo, kaj decidas enpoŝigi sian antaŭan fierecon kaj veturi kun la dikuloj. Pri du aŭ tri punktoj stilaj en tiu ĉi cetere bonstila [[traduko]] mi sentas min ne plene kontenta; el tiuj mi citos unu, la plej gravan. Rilate la sufikson ''ig'', mi trovas en kelkaj lokoj jen mankon, jen troecon. Ekzemple: teruriga (12, 8) estas neĝusta, ĉar teruri (sen ig) signifas: meti teruron (Ps. xxvii. 1; Ham. 18, 11); dronitaj (14, 18) bezonas ''ig'', ĉar droni signifas, ne sufoki, sed sufokiĝi (Ham. 70, 14; Krest. 185, 35); naŭziga (22, 17) estas trohava, ĉar naŭzi signifas: meti naŭzon (Rab. 33, 11; Rev. 26, 21); ardita (28, 18) devus esti ardigita aŭ ardanta, ĉar ardi signifas : esti varmega (Sent. Sal. vi, 28; Marta 166, 11); duonruinita (50, 18) bezonas la ig (Ham. 46, 14; Rab. 64, 31). Pri la tipografio kaj bildaro de tiu ĉi volumo mi povas diri, ke ili inde subtenas la tradiciojn de la Presa Esperantista Societo de Parizo.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 107, Novembro (1913)}} ===[[Ekskurso en nombroj]]=== F. Emerson Andrews. '''Ekskurso en nombroj'''. Eldonis ''The Duodecimal Society of America'' (poste renomita ''Dozenal Society of America'', [https://dozenal.org/ ligilo]), [[Staten Island]], 1960(?) {{citaĵo|Tiu interesa broŝureto enhavas [[artikolo]]n, kiu prezentas, en popularaj vortoj, malnovan ideon. Ĝi estas la kalkulado laŭ la [[Dekduuma sistemo|bazo 12]], en matematiko, pezoj kaj mezuroj kaj aliaj branĉoj, anstataŭ la uzata [[Dekuma nombrosistemo|decimala sistemo]]. Laŭ la aŭtoro, “la sistemo 12 ne estas malfacila por provi; tradicio, ne malfacileco, estas la obstaklo. Unue, ni devas elpensi eldonajn [[simbolo]]jn, kiujn la hindoj kaj la arabaj forgesis”. |[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} ===[[Ekstremoj]]=== [[Miguel Fernandez]]; [[Jorge Camacho]]; [[Gonçalo Neves]]; [[Liven Dek]]. '''Ekstremoj'''. Eld. [[Internacia Esperanto-Muzeo]], Vieno, 1997. ===[[Esenco de la Danziga Problemo]]=== St. WL '''Esenco de la Danziga Problemo: Kelkaj notoj histori-ekonomiaj. '''. Eld. Pola Esperantista Klubo, Krakovo, 1934? 10 pĝ. ===[[Esperanta vespero tra la radio JFAK]]=== '''Esperanta vespero tra la radio JFAK'''. Eld. [[Taikoku Esperanto-Asocio]], [[Tokio]], 1931(?). {{citaĵo|Enhavas la tekston de la «Esperanta Vespero», kiun la tieaj Esperantistoj dissendis okaze de naskiĝtago de Zamenhof, tra ia radio-stacio J.F.A.K. La teksto estas en Japanaj literoj skribita, sed kun klarigoj en Esperanto|[[Belga esperantisto]] n190 (nov 1931)}} ===[[Esperanto?]]=== '''Esperanto? Eldiroj de eminentaj polaj intelektuloj. En Esperanto kaj [[Pola Lingvo]]. ''' Eld. [[Pola Esperanto-Asocio]], Varsovio, 1965(?) ===[[Esperanto and Machine Translation]]=== Ian D. K. Kelly. '''Esperanto and Machine Translation'''. Eld. [[Esperanto Centre]], Londono, 1983. 4 p. 30 cm. {{citaĵo|Anglalingva informbroŝuro pri la utilo kaj stato de Esperanto en maŝina tradukado|[[Der Esperantist]] n132 apr.1985}} ===[[Esperanto-Bulgara Frazaro]]=== '''Esperanto-Bulgara Frazaro / Есперанто-Български разговорникъ.''' Eld. [[Centra Librejo Esperanto]], [[Sofio]], 1925(?) {{citaĵo|Bontempe venas tiu ĉi libreto ; oni sentas jam bezonon je tia verko, por plifaciligi la parol-lernadon al la novaj [[samideano]]j. La teksto estas aranĝita laŭ la Esperanto-Germana frazlibro „[[Ĉu vi parolas Esperante]]“. Preso bona kaj korekta, escepte okazon de erara neuzo de akuzativo: „kia vetero ni havos morgaŭ?“ (pĝ 12), kaj de erara uzo de akuzativo: „La deziritan ĉambron estos libera hodiaŭ posttagmeze“ (pĝ. 30).|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n10, 1925}} ===[[Esperanto a Katolíci]]=== '''Esperanto a Katolíci'''. Eld. [[Katolika Esperanta Societo]], Praha, 1948(?), 32 pĝ {{citaĵo|32-paĝa libreto por diskonigi la Esperantan movadon al la Ĉeĥlingva Romkatolikaro. Alloge presita en 10,000 ekz. Ni esperas, ke ĝi bone trafos sian celan, por kiu ĝi aspektas tre taŭga.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-523 nov-dec 1948}} ===[[Esperanto Commercial]]=== '''Esperanto Commercial''' Complement de l'Esperanto en dix leçons. Eld. [[Centra Librejo Esperantista]], Paris, 1926? {{citaĵo|Speciala terminaro kaj ekzercaro komercaj.|[[Belga esperantisto]] n138-139 (aug-sep 1926)}} ===[[Esperanto-Deklaracio]]=== C. C. Walker. '''Esperanto-Deklaracio fidela pri la Vero elmontrata laŭ la Sankta Biblio (la neerareblaj Skriboj), kaj ne sama kiel la kredo populara, kiu multe konsistas el la fabloj, kiujn venontajn la apostolo Paŭlo antaŭ diris'''. Eld. la aŭtoro, Birmghan, 1926? ===[[Esperanto for de Friezen]]=== C. Hettema. '''Esperanto for de Friezen ( Frysk EsperantoLearboek)''. Eld. la aŭtoro, [[Munnekeburen]], 1935(?) {{citaĵo|Simpla lernolibro de Esperanto en la [[Frisa lingvaro|lingvo frisa]] : represo de artikolaro ankoraŭ daŭrigata en la gazeto ''It Forban''. Ŝajne la unua en tiu lingvo, kaj tre bona. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936)}} ===[[Esperanto in Outline]]=== R.A.M Kearney. '''Esperanto in Outline'''. Eld. ''[[Brita Esperanto-Asocio|British Esperanto Association]]'', Londono, 1932 (?), 48 pĝ. {{citaĵo|Ĉi tiu libro celas provizi suplementan legaĵon de elementa speco, uzeblan paralele kun iu ajn gramatiko. Ĝi ankaŭ povas utili kiel revizia legaĵo, aŭ eĉ kiel [[lernolibro]] sendependa. Por tiu lasta [[celo]], tamen, estus bone havi la helpon de [[instruisto]]: la ordinara lernanto sole studanta eble trovus ĝin iom tro konciza. Efektive, en 86 malgrandaj paĝoj oni sukcesis prezenti klare kaj interese per simpla kontinua legaĵo la ĉefaĵojn de la [[Esperanta gramatiko]]. Sekvas tre plenaj indeksoj. Iom stranga estas ''Braŭn, Grijn, Ĉalz, Ĝejmz,'' flanke de ''Roberto'' kaj ''Ermesto''. ''Kresento'' estas formo almenaŭ diskutebla ; ordinare oni diras konduti, ne sin konduti. Sed entute la libro ŝajnas tre bona kaj siaspece unika. Ĝi eestas tute rekomendinda. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 329, Septembro (1932)}} ===[[Esperanto-Sleutel]]=== '''Esperanto-Sleutel''' estas Eldono flandra de la ''[[Ĉefeĉ-ŝlosilo]]'' {{citaĵo|Tiu libreto estas unu el la plej trafaj propagandiloj por nia lingvo. Ĝi enhavas la tutan gramatikon de la lingvo, sufiĉe ampleksan vortaron Esperanto-flandran , per kiu oni povas lerni la kutiman vortaron por ĉiutaga uzo, kaj apartan liston de komercaj vortoj ekzamenitan de la sekcio por teknikaj vortaroj komisiita de la Esperantista Akadem io, La devo de ĉiu grupo kaj de ĉiu [[Esperantisto]] estas posedi kelkajn ekzemplerojn de tiu ŝlosilo, kiujn li daŭre prete tenas por propagando facila kaj nemultekosta |[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[L'Espéranto et les associations internationales au congrès mondial de Bruxelles]] === '''L'Espéranto et les associations internationales au congrès mondial de Bruxelles'''. Publikaĵo No 8 de la ''«Societé des Amis de l’Espéranto». Office Central Espérantiste''. Paris, 1920. {{Citaĵo|Stenografa raporto pri la diskutoj pri Es­peranto dum la memorindaj kunsidoj de la Unuiĝo de la Internaciaj Asocioj, [[diskuto]]j, kiuj kondukis al brila venko de Esperanto.|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} === [[Esperanto for all]] === '''Esperanto for all. How to Read, Write and Speak it'''. Eld. [[British Esperanto Association]], London. {{Citaĵo|Tre praktika propaganda broŝuro kun malgranda gramatiko de nia lingvo. La propagranda parto estas tre efike aranĝita, kaj prezentas la tutan problemon de Esperanto per malgrandaj artikoletoj, laŭ fake: Kio estas Esperanto? La eduka valoro de Esperanto; Esperanto en komerco, komercaj ĉambroj; Kongresoj, scienco; literaturo. Organizaĵoj; Esperanto en Granda Britujo; La aŭtoro de Esperanto; Ligo de Nacioj; Vortoj de Universitataj Profesoroj.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Esperanto-Gazeto]] === Informilo de la ''Esperanto-Gruppe Unterweser'', regiona esperanto-unuiĝo kun centro en la [[distrikto Wesermarsch]] de [[Malsupra Saksio]], Germanio, [http://www.esperanto.de/unterweser ligilo], kvarmonata ekde oktobro 2001. ISSN 1861-3330 ===[[Esperanto Lehrbuch]]=== *''Esperanto Lehrbuch nach grammatikalischer Lehrmethode. (Esperanto-Lernolibro laŭ gramatika instrumetodo)''. Eld. ''-Esperanto-Bund für die Deutschen Sprachgebiete'', do [[Germana Laborista Esperanto-Asocio]], la germanlingca branĉo de [[SAT]], Berlino, 1933(?). {{citaĵo|Verkita en simpla lingvo kun multaj gramatikaj klarigoj, la libreto ŝajnas al ni taŭga por instruado en laboristaj rondoj. La aŭtoro(j) tamen montras la [[emo]]n nenecese kompliki la lingvon. Ni rimarkas la prepozicion kontraŭ kun [[akuzativo]] superflua en sekvantaj ekzemploj: p. 54 rimedo kontraŭ malsanon, kiu estas kontraŭ min. Same "tra" kun superflua akuzativo: p 67 rigardi tra la [[fenestro]]n. Oni ne emu korekti la [[Fundamento de Esperanto|Fundamento]]n, kiu donas tute similajn ekzemplojn kun simpla nominativo: kondukis tra la stratoj § 22.14; iras tra la fenestro § 25.29 ; Trairi tra nia mallarĝa pordo § 33.2: vojeto kondukas tra tiu ĉi kampo al nia domo. Pri kontraŭ; havis malamon kontraŭ la pli juna § 13.1 ; batalis kontraŭ niaj malamikoj § 39.14 Ni same rimarkas eraran uzon de po, en la frazo p. 76: laboristoj laboras nur 6 horojn po tage. Tie oni devus bavi laboras po ses horoj tage, (por tago aŭ ĉiutage), la prepozicio po estas uzota antaŭ la variebla kvanto- po 6, po 8, po 10, kaj ne antaŭ la fiksa unueca ideo: por (ĉiu) tago, por (ĉiu) jaro, por (ĉiu) infano. Vidu Fundam.: po 3 pomoj al ĉiu el la infanoj § 15.14; po 10 paĝoj en ĉiu tago § 15 16|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Esperanto, Lingua Internazionale]] === '''Esperanto, Lingua Internazionale'''. [[Cooperativa Esperantista Italiana]]. [[Ĝenovo]], 1912(?). {{Citaĵo|Bona propaganda broŝuro por Italoj. Krom la regulojn de nia lingvo ordigitajn en 10 lecionoj, tiu libreto enhavas noteton pri Esperanto kaj ĝia disvastiĝo kaj pri la Kongresoj, tradukajn ekzercojn, tabelon de la pronomoj, la himnon Espero kaj fine vortareton praktikan esperanto-italan.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} === [[Esperanton Kielioppi]] === * '''Esperanton Kielioppi, gramatiko de Esperanto por finnoj verkita laŭ la Fundamento de D-ro Zamenhof'''. Eldonis K. J. Gummerus, Osakeyhtitö, Jyvaskyla. 120 paĝoj 18 X 12 1/2. ===[[La Esperanto-societo]]=== '''La Esperanto-societo'''. [[UEA]], [[Roterdamo]], 1966. {{citaĵo|El la plumo de la Estraranoj de UEA [[Ivo Lapenna]], [[Gunther Becker]], [[Egidius Wensing|E. L. M. Wensing]] kaj [[Maurice Jaumotte]], la interesa serio de artikoloj, kiuj konsistigas ĉi tiun utilan libreton celas informi al la esperantistaro pri aferoj kiuj koncernas al la plej efika disvastigado de nia lingvo, ĉefe per la celtrafa agado de la lokaj Esperanto-Grupoj. La enhavo prezentiĝas jene: 1 : La rolo de la lokaj Esperanto-Societoj por realigo de la dua laborplano de UEA (I. Lapenna); 2: Unikaj eblecoj por informado sur loka nivelo (G. Becker); 3: Kie formiĝas la vera Esperantisto? (E. L. M. Wensing); 4: Kiel vivadigi niajn lokaj grupojn (M. Jaumotte); 5: Ekzemplo de modela esperanto-societo (I. Lapenna); Modela Statuto de Loka Grupo. El la Dua Baza Laborplano de [[UEA]]. Ne estas necese diri, ke ĉi tiu broŝuro estas speciale interesa por la lokaj Esperanto-grupoj de la tuta mondo. Al ĉiuj ĝi liveros abundajn konsilojn pri [[informado]], organizado kaj distraĵoj.|[[Nicolás Escartín|N. L. ESCARTIN]]. [[Boletín]] n155 (maj 1966)}} ===[[Esperanto the world interlanguage]]=== [[George Alan Connor]], [[Doris Tappan Connor]], [[William Solzbacker]] kaj [[Johano Baptisto Se-Tsien Kao]] (kompilintoj). '''Esperanto the world interlanguage — Six books in one'''. Eld. [[Thomas Yoseloff]], [[New York]], 1959. {{citaĵo|Tiu nova reviziita eldono (ses [[libro]]j en unu) enhavas ses partojn: ''Lingvoj kaj Esperanto. Praktika lernolibro. Moderna legolibro. Gvidlibro por la esperantistoj. Esperanta angla vortaro. Angla-Esperanta vortaro. Interesa, utila verko por ĉiuj, kiuj scias la anglan lingvon.|[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec.}} ===[[Esperdona Islando]]=== Jak. de Vreese. '''Esperdona Islando'''. Esperantigita de [[Fratulo Floriano]]. Eld. [[Espero Katolika]], Parizo, 1931(?) - Islanda originalo: '''Veelbelovend Ijsland''', eld. Xaveriana, Leuven, 1924. {{citaĵo|Tre zorge prezentita libreto, kies kliŝoj sur glata papero presitaj bele aspektas, dum la enhavo ĵetas specialan lumon sur la vivo en tiu malproksima lando, aparte je rilato al la Katolika religio.|[[ Belga esperantisto]] n.190 (nov 1931) }} ===[[Espersteno]]=== J. Catton . '''Espersteno'''. 1912(?) {{citaĵo|Tiu libro ne celas sole tiujn, kiuj jam scias la Pitmanan sistemon, sed ankaŭ samideanojn, kiuj dezirus konatiĝi kun tio per Esperanto. Ĉar ni ne esploris funde la aferon, ni ne povas juĝi pri la komparaj meritoj de ĉi tiu alfaro kaj tiu farita de alia amiko, S-ro Ledger ; tion oni povus decidi nur post detala ekzerciĝado pri ambaŭ. Ni nur konstatas, ke S-ro Catton evidente tre zorge kaj detale ellaboris la aferon, kaj ni kore rekomendas la [[libro]]n al la atento de ĉiu praktikanto de la “flugilhava arto.” |Z. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} === [[Estas, do, en Kristianismo io valora]] === [[Walter Searle]]. '''Estas, do, en Kristianismo io valora'''. Eld. «One by One» Working Band, London, 1921? ===[[Estonio antaŭe kaj nun]]=== '''Estonio antaŭe kaj nun'''. Eldonis Esperanta Turista Komisiono ĉe [[Esperanto-Asocio de Estonio]], [[Talino]], 1930. ===[[Estonta milito]]=== [[Johano de Bloch]]. '''Estonta milito'''. Eld. Libraro Pacifisma, Parizo, 1908(?) ===[[La Eterna Evangelio]]=== H. J. Pätiälä, pastro. '''La Eterna Evangelio'''. Eldonis la aŭtoro, [[Turku]], 1931(?). {{citaĵo|La aŭtoro intencas daŭrigi la serion de siaj libretoj pri sanktaj kaj bibliaj [[temo]]j. |[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} ===[[Eterna Sopiro]]=== J. Olsvanger. ''Eterna Sopiro'''. Eld. [[Palestina Esperanta Ligo]], Jerusalemo. Tiu verko havis almenaŭ du eldonojn, la dua en la frua 1940 jardeko. ===[[Eŭropa kalendaro 1981-82]]=== '''Eŭropa kalendaro 1981-82'''. Eld. [[Eŭropa Klubo]], Paderborn, 1981. {{citaĵo|Ni havas antaŭ ni surprize kompletan, nekutiman, originalan kaj bele presitan kalendaron. La kovrilo, diverskolora jam, prezentas la flagojn de la diversaj ŝtatoj apartenantaj aŭ apartenontaj al la [[Eŭropa Komunumo]], kaj per diversaj koloroj kaj frazoj montras kion interne havos la kalendaro, tio estas veran eŭropan kulturan informaron. La samaj frazoj de ĉiu paĝo aperas en la lingvoj de la membroj de la nuna, E-Komunumo, krom en la latina kaj en la internacia lingvo Esperanto. Jam de la unua paĝo, krom la notoj de normala kalendaro (dato, semajntago, monato) kaj ĉiam en la menciitaj lingvoj, paĝon post paĝo, oni trovas veran internacian [[vortaro]]n por lerni eŭropajn lingvojn aŭ rememori ilin se iam lernitajn. Krom tio aperas la historio de la evoluo de la Eŭropa Unio, kaj la historio, [[klimato]], ekonomio k.t.p. de la diversaj eŭropaj landoj. Vere ne temas pri poŝa. nek mura kalendaro, sed informa kalendaro, taŭga por sciemaj personoj, ĉar ĝi enhavas ankaŭ prezentadon de la fonetiko, gramatiko k.t.p. de Esperanto, krom aliaj tre utilaj informoj pri eŭropaj gastejoj, hoteloj, konendaj Deklaracioj kiel la [[Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj]] kaj la Memorando de la [[Eŭropa Klubo]]. Por la studentoj, por la lingvamantoj ĉi tiu kalendaro estas posedinda [[juvelo]], kiu permesas lerni aŭ perfektiĝi en diversaj lingvoj samtempe kaj ekkoni novaĵojn kiuj neniam restos malaktualaj. Al tio jam dirita, ni devas aldoni ke la kalendaro prezentas en la lastaj folioj la datojn ĝis 1989-a. Ni gratulas la Eŭropan Klubon de Paderborn pro la granda laboro kaj bona prezentado kaj informado kiun tiu kalendaro proponas al la leganto.|Uruena. [[Boletín]] n248 (nov 1981)}} === serio [[Evangelio de belismo]]=== Okamoto Rikiiĉi (岡本力一著). Eldonis Belisma Koopera Kulturejo, [[Ŝizuoka]], 1932 Serio de tri volumenoj, ĉiu en amplekso de 44 paĝoj kaj formato de 13x19 cm: # [[Evangelio de spirita korpo]] # [[Evangelio de sinkompletigo]] # [[Evangelio de pura belo]] ===[[La Evangelio laŭ Sankta Johano kaj la Prediko sur la Monto]]=== '''La Evangelio laŭ Sankta Johano kaj la Prediko sur la Monto en lingvoj Esperanta kaj Portugala.'' Eld. [[Federação Espírita Brasileira]], Rio de Janeiro, 1946? {{citaĵo|Represoj el la Biblio, kun Portugala teksto en paralela kolumno. Espereble ĝi tre utilos al la Brazila [[Esperantistaro]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 491-492 mar-apr 1946}} === Eŭropo Unuigita === '''Eŭropo Unuigita. N° 1. (Skizo de praktika programo pacifista)'''. Teksto Esperanta-Franca. Verkita kaj eldonita de V. Zielinski, [[Konstantinopolo]]. 32 paĝoj 14 X 22 cm. {{Citaĵo|Plej priatentinda [[studo]] pri la nune tiom diskutata problemo de la universala pacigo de la homaro. La aŭtoro ne forgesas la potencon de la lingva pacigilo, kaj dediĉas al Esperanto gravan rolon en la praktikado de la de li proponitaj principoj. La libreto ankaŭ enhavas projekton de mallonga sed klara [[regularo]] de la celata Proksimorienta Paca Asocio|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == F == ===[[Faktoj pri Germanujo]]=== [[Helmut Arntz]]. '''Faktoj pri Germanujo'''. Eld. Franz Steiner Verlag, Kolonio, 1958. [[Dosiero:Faktoj pri Germanujo.jpg|eta]] {{citaĵo|Ĝi estas la libro kiun la Germana Federacia Registaro disdonis senpage al la partoprenantoj de la [[UK 1958|universala kongreso en Mainz]] : kaj kiu ĝi nun disponigas al la Fremdlandaj esperantistoj por la prezo de nur unu respondkupono ! Vera donaco ! Ĝi estas tre interesa kaj tre bela. Tute kompreneble ĝi prenas starpunkton kontraŭ la reĝimo en [[Orienta Germanujo]] kaj konsideras fakte kiel Orientan Germanujon la parton kiu troviĝas nun en la Pola ŝtato. Lingvo bona kaj klara. Sed ni ne povas allasi la vorton dojeno : dekano estas la ĝusta vorto. Kara legant(in)o, rapidu havigi al vi tiun riĉan fonton de dokumentado.|[[Belga esperantisto]] n367 (mar-apr 1960)}} {{citaĵo|La nova eldono de tiu informilo pri la nuntempa Germanlande estas detala [[ekspozicio]] de ĉiuj pecoj kaj porcioj kiuj entute formas la tutan nacion, kun [[institucio]]j, registaro, formo de vivo, kaj popola evoluado. Kiel ĉiuj germanaj [[libro]]j, la aspekto estas serioze eleganta kun klaraj fotoj kaj originalaj desegnoj. La enhavo pritraktas la antikvan historion de la lando pasante tra la mezepoko ĝis la modema tempo, kie reliefiĝas la gravaj krizoj kiuj skuis ne nur tiu ŝtato, sed la tutan mondon. Estas rimarkindaj la atingoj kaj alta [[nivelo]] de disvolviĝo, en la kampo de la scienco, arto, kun biografioj de muzikistoj kaj verkistoj; same kiel en la sperta fako, kie oni vidas la progresojn atingitajn de la nova generacio. Finfine oni klare vidas la plibonigojn akiritajn lasta tempe per konstanta laborado kaj persistemo. Potenca ekonomio, aktiva vigla komerco kaj industrio, alta kulturnivele kaj agrablaj vivkondiĉoj por la civitanoj. Estas preskaŭ neeble priskribi detale la tutan interesan informadon. Tial kiu deziru sin informi pri la moderna vivo en tiu lando legu «Faktojn pri Germanujo» |A. Salete. [[Boletín]] n159 (jan 1967)}} ===[[Faktoj pri Nederlando]]=== '''Faktoj pri Nederlando'''. Eldonis la Ministerio de Eksterlandaj Aferoj, ''[[d:Q1037495|Ministerie van Buitenlandse Zaken]]'', [[Amsterdamo]], 1970(?) {{citaĵo|Informa [[broŝuro]] 48-paĝa, pri tiu interesa kaj laborema lando. La teksto estas dividita en 13 ĉapitrojn kaj ilustrita per pluraj fotografaĵoj.|[[Boletín]] n182 (nov 1970)}} ===[[Faktoj pri Norvegujo]]=== '''Faktoj pri Norvegujo''' tradukis [[Hans Amund Rosbach]]. Eld. Chr. Schibsteds Forlag, [[Oslo]], 1953(?) {{citaĵo|Jen tre interesa libreto, ĝemela frato de tiu titolita «Faktoj pri Danlando». Ĝi estas Esperanta eldono de oficiala informbroŝuro, pri la norvega lando, aperinta jam en pluraj lingvoj. Eldonita de Chr. Schibsteds Forlag kaj la plej granda norvega taggazeto ''[[Aftenposten]]'', en kunlaboro kun [[Norvega Esperantista Ligo]], ĝi ricevis subvencion de la norvega departemento por la ekstero. Koncize, sed abunde, la libreto donas konkretajn kaj objektivajn informojn pri la bela lando de la [[fjordo]]j, kiu certe interesos al ĉiuj esperantistoj. La nomo de la tradukinto, [[Johan Hammond Rosbach|S-ro H. A. Rosbach]], konata aŭtoro de «Bagatelaro», estas bona garantio pri lingvoperfakteco. Miaopinie, estus tre interese eldoni similajn libretojn pri aliaj [[lando]]j, kiuj konstigus belan [[kolekto]]n.| J. JUAN FORNÉ [[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[La Fermo kaj Sekigo de la Suda Maro]]=== '''La Fermo kaj Sekigo de la Suda Maro'''. Eld. Nederlanda Ĝenerala Fremdultrafika Asocio <!-- nacilingve ne ''Nederlandse Algemene Buitenlandse Verkeersvereniging'' - kio do? -->, [[Hago]], 1938(?) {{citaĵo|Rimarkinda raporto pri la konstruo de digo, kiu en majo 1932 fine fermis la sudan parton de la [[Suda Maro]] (Zuider Zee), kiu fariĝis pro tio akvo enlanda, aldonis 794 al la surfaco de [[Nederlando]], kaj donos kultivlaboron al 300,000 homoj. Sendube unu el la plej interesaj kaj rimarkindaj inĝenieraj laboroj iam plenumitaj. La rakonto estas unika, klare prezentita, kaj belege ilustrita per 33 bildoj elaeraj. Ni varme rekomendas, ke oni ĝin akiru. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 395, marto (1938)}} ===[[La Fianĉino de Olivetan]]=== Denise Hourtisque. '''La Fianĉino de Olivetan'''. Trad. André Bachelier. Eld. [[Kristana Esperantista Ligo Internacia]], Parizo, 1955(?). {{citaĵo|La enhavo rekondukas nin al la unua periodo de la reformaco (''tiel''), kiam la protestantoj suferis pro gravaj kaj teruraj persekutoj ofte finigantaj sur la [[brulŝtipo]]. Ĝenerale la lingvo estas bona, kvankam kelkaj gramatikaj eraroj ne mankas. Ekz. pago 2: li edzigis sencerbulinon tian, KIA vi. (kiel), paĝo 3: Neniam mi vidis lin kolerantan (koleranta) konduki ĝis bona fino (al); paĝo 6: ĝis ĵeti nin (prepozicio antaŭ infinitivo).|[[Belga Esperantisto]] - Numero 332, aprilo 1955}} ===[[La filoj de l’ŝtonkora homo]]=== T. Horvath, [[Pŭl Korcsmŭros]]. '''La filoj de l’ŝtonkora homo''', trad [[Vilmos Benczik]]. Hungara Esperanto-Asocio, Budapest (1978), 60 p. Bildstria libro bazita en samnoma romano de Mór Jókai (1825—1904). {{citaĵo|Mór Jókai (1825—1904) estas granda [[romanisto]] de la lastjarcenta Hungario. Li verkis pli ol cent librojn, ties temoj li ĉerpis el la heroaj eventoj de la [[revolucio]] kaj liberecbataloj de la jaroj 1848/1849, kaj la tielnomata «reformepoko" inter 1825 kaj 1848. "La filoj de l’ŝtonkora homo" aperis [[1869]], du jardekojn post la malvenko de la liberecbatalo. Ĝi estas deviga legaĵo en la antaŭlasta klaso de la hungaraj [[bazlernejo]]j, ĝi estas tradukita en ok [[lingvo]]jn kaj plurfoje filmigita. HEA prezentas al eksterlanda legantaro la skeleton de la ampleksa verko en [[formo]] de bildrakonto. [[Vilmos Benczik]] esperantigis la tekstojn de T. Horvath kiuj akompanas la desegnaĵojn de [[Pŭl Korcsmŭros]]. Estas provo apliki la en multaj landoj popularan formon de bildrakontoj kaj liveri facilan, intereskaptan legaĵon ankaŭ por komencantoj. Rakontiĝas la aventura historio de la tri fratoj Baradlay kiuj diversmaniere kaj diversloke partoprenis la revolucion [[1848]]. Eĉ tiu mallonga bildrakonto kun malmultvorta teksto prezentas mozaikon de aventuro, politiko, heroismo, sed ankaŭ amo, malico, humoro. Eble la bildrakonto instigas al legado de la nacilingvaj tradukoj de verkoj de Mor Jokai, kiuj helpas al eksterlandanoj pli bone kompreni hungarojn. Tio estis unu el la motivoj kiuj instigis. HEA-n eldoni tiun-ĉi libreton.|[[Linde Knoschke]]. [[Der Esperantist]] - Numero 103, Majo (1980)}} === [[La fina batalilo]] === [[Theodora Wilson Wilson]]. '''la fina batalilo (Hellito aŭ...) Vizio'''. Trad. anonima. Eld. C. W. Daniel Ltd., London, 1916(?) 172 paĝoj. {{citaĵo|Jen libro interesa por ĉiu samideano. Oni sentas, ke la aŭtorino ĝin verkis el plena koro. Kortuŝita de. la teruraĵoj de la Milito, inspirita verki libron, kiu prezentos la faktojn al la ĝenerala nescianta publiko, ŝi esperas, ke la publiko, siavice, kortuŝiĝos kaj inspiriĝos forte militi kontraŭ la milito. Neniu homamanto povas legi la malgajigajn paĝojn ne pensante: “ Efektive tiuj veraĵoj devus esti konataj de ĉiuj, kaj precipe de la nepensemuloj, kiuj avide sekvas la politikajn kaj ĵurnalistajn alvokojn kaj blinde kredas la troigojn kaj falsdirojn de la ĉieaj militemuloj.” En Ĉapitro VII, kie soldatoj parolas en vagonaro en Ĉapitro X, kie flegistino kaj alia virino malkaŝas siajn korsentojn, en Ĉapitro XVII, kie la “ homamaso ” montras sian timon kaj brutan forton,en Ĉapitro XXVI, kie vundita oficiro kaj pastro ortodoksa interŝanĝas siajn opiniojn pri “[[Dio de Bataloj]],” kaj en aliaj, oni facile konstatas, ke la verkintino profunde konas la homan karakteron. Tute trafeŝi prezentas bildon post bildo de la [[Granda Milito]], sed me, kiel la populara kinematografo ilin prezentas. Efektive la libro dividiĝas en 33 Ĉapitrojn, kaj preskaŭ ĉiun oni povas legi kiel apartan rakonton. Tamen la tuta ĉapitraro prezentas unu historion pli malpli bone kunligitan. Al la recenzisto ŝajnas, ke eble la libro mem estus pli grava kaj pli efika, se ĝi enhavus malpli da fantaziaj Ĉapitroj, kaj simple prezentus la krudajn faktojn kiel ili estas, lasante al la imago de ĉiu religiulo aŭ nereligiulo la eltrovon de la vera kaŭzo de la tragediaj tagoj, kiujn ni nun travivas, Pri la esperanta stilo, al la recenzisto malmulto ŝajnis kritikinda. Vortoj kiel “mesaĝo,” “murdi”, “mis-kompreni,” “ perpleksi,” kaj “ kunsorti” ne estas troveblaj, certe, en la ĝisnunaj vortaroj. Iliaj advokatoj pretendas bezonon de tiaj vortoj, kaj, cetere, ĉiam estas permesite al verkistoj la provuzadon de tiaj novaj vortoj. Tamen estus bone aldoni ĉiam moton pri la provvorto, kiel, efektive, oni faris pri unu el la supraj vortoj. (Vidu p. 77). Oni rimarkas: “ Ĉio por kiu, p. 12, kaj “ ĉio por kio,” p. 18. La unua, kredeble, estas preseraro. Malofte eraroj de stilo enestas la libron, sed eble “ kaptante la punkton,” p. 21 ne estas klara al alilanduloj ; kaj pli bona ol “ rediris,” lasta linio, p. 24, estus “ respondis.” Aliflanke, oni povas rekomendi al ĉiu studanto de Esperanto la legadon de tia bone kaj lerte tradukita verko.|Moljo. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 146, Februaro (1917)}} === [[Foiro de Frankfurt]] === '''Foiro de Frankfurt. 23-29 sep.''' Frankfurt, 1923, 23 pĝ. Ilustrita. ===[[Folkenes forbund om esperanto]]=== '''Folkenes forbund om esperanto'''. Eld. [[Centra Dana Esperantista Ligo]], Kopenhago, 1923. ===[[Folkloro kaj Kolektivaj Esploroj per Bonvolaj Informantoj]]=== A. Varagnac. '''Folkloro kaj Kolektivaj Esploroj per Bonvolaj Informantoj'''. Eld. Union Republicaine, [[Chalons-sur-Marne]], 1935(?), 8 pĝ. {{citaĵo|Studaĵo pri la utileco de folklora [[studo]], kun klasifiko kaj priskribo de ĝia [[kampo]]. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 368, Decembro (1935)}} ===[[La Franca Linio]]=== '''La Franca Linio. La Linio, kiu fortranĉas la angulon Plymouth al Novjorko en malpli ol ses tagoj'''. Eld. Compagnie Generale Transatlantique, Ltd., Londono, 1926 (?), 8 pĝ. ===[[Fundamenta Esperanto-Japana Vortaro]]=== [[Yoshi H. Ishiguro]] kaj [[Kurachi Haruo]]. '''Fundamenta Esperanto-Japana Vortaro'''. Eld. Kiboŝa, [[Tokio]], 1931(?) {{citaĵo|Luksa rizpapera 100-paĝa [[gramatiko]] kaj vortaro Esperanto-japana, lede bindita, por la veŝt-poŝo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 314, Junio (1931)}} == G == ===[[Gajaj Klubvesperoj]]=== [[Gudrun Riisberg]] kaj aliaj '''Gajaj Klubvesperoj'''. Eld [[Dansk Esperanto-Forlag]], Aabyhoj, 197(?) {{citaĵo|Jen kolekto de bonhumoraj skeĉoj kaj ludoj tre adekvataj por vivigi nian lingvon en la kluboj. La libreto estas tre bonvena pro la spriteco kaj facila ludeblo de sia enhavo. Mi citu la skeĉojn “La kudrilo", ludebla de kvar aktoroj; “Egal-Rajto", "Fatamorgano" kaj "Kion vi diras?" ludeblaj de du kaj "La Porko” ludebla de tri. Kio pli bona ol praktikadi amuze? La preso esta s tre klara, mi trovis nur tri preserarojn, kiujn mi citas por eviti miskomprenon: p. 5, orelon ilin ( : ili); p. 8 foriros (: foriras); viziko (veziko ) . La lingvo estas korekta. Tamen... bedaŭrinde la uzo de: TIOM tiom malgaja, tiom granda, tiom malĝentila (paĝ. 18, 20, 22) kontraŭ la tradicia kaj pli flua TIEL. ATA "Li povas e sti savATa". AT kiel AS esprimas absolute neperfektan agon, dum la frazo citita celas perfektecon, do savITa (p. 25). A kun la pasiva gerundio. "Veni nerazita” anstataŭ nerazite. AS Por subjunktiveco: “ke la sinjorino estas zorge vestita ” anstataŭ estu. Miaj atentigoj ne iras nur al la simpatia libreto "Gajaj Klubvesperoj”, sedal ĉiu , kiu uzas la lingvon diverĝe, neunuece.|[[Salvador Gumá]]. [[Boletín]] n183 (jan 1971)}} ===[[Geodezia fakterminaro en ses lingvoj]]=== '''Geodezia fakterminaro en ses lingvoj'''. Eld. Budapesti Geodeziaj es Terkepeszeti Vallalat, Budapeŝto, en kvar volumenoj: 1976/1980/1981. En la angla, Esperanto, franca, germana, hungara kaj rusa. 1-a parto: Kompensuma kalkulado, kupera geodezio, landa [[mezurado]], 1976 (322 p.) ; 2a parto: Instrumentoj, iloj, instrument-teknikaj nocioj, 1978 (388 p.); 3a parto: Elementa [[geodezio]], parcelado, urb-ordigo, katastro, grundoklasifiko, 1980 (374 p.); 4a parto: [[Topografio]], 1981 (343 p.), 25 cm. === [[George Williams]] === '''George Williams. Skizo de la vivo de la fondinto de la [[Kristana Asocio de Junaj Viroj]] okaze de la centjarfesto de lia naskigo'''. Eld. Tutmonda Komitato de la K. A. de J. V., Ĝenevo, 1921. {{Citaĵo|Traduko laŭ la franca resumo de Th. Geisendorf de la angla verko «The Life of Sir George Williams». — La esperanta stilo kaj lingvo de tiu libro estas bonegaj. Entute tiu eldonaĵo estas tre interesa dokumento|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} ===[[Germana Demokratia Respubliko. Bildoj kaj faktoj]]=== '''Germana Demokratia Respubliko. Bildoj kaj faktoj'''. Eldonis: Verlag Zeit im Bild, Dresden, 256 paĝoj. {{citaĵo|Okaze de la 20-a jubileo de [[GDR]], la orienta germana ŝtato eldonis tiun libron, en bela tipografia aranĝo kaj kun abundaj kolorfotoj kaj grafikaĵoj. GDR rangas inter la dek unuaj industriaj potencoj de la mondo, kaj la libro, per trarigardo super la aspektoj historia, kultura, ekonomika kaj socia de la lando, informas pri la kialo de ĝia solida [[pozicio]]. La lingvo estas ĝenerale korekta kaj flue legebla, sed en eventuala dua eldono devus malaperi la paralela uzo de “ko-ekzisti” (nerekomendinda) kaj "kunekzisti”, kaj ankaŭ aliaj ne multaj malglataĵoj. Gratulojn al la orientgermanaj [[esperantisto]]j pro la konscienca laboro plenumita.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n175 (sep 1969)}} ===[[Gramatiche vocabulari ed eserciçis di lenghe internacional esperanto pailadins furlàns]]=== '''Gramatiche vocabulari ed eserciçis di lenghe internacional esperanto pailadins furlàns'''. Eld. [[Esperanto-Udine]], [[Udine]], 1935(?) ===[[Grammatica da Lingua Esperanto]]=== [[Alberto Alvares Fernandes Vieira]] kaj [[Leonel Gonzaga]]. '''Grammatica da Lingua Esperanto'''. 2a eldono. Eld. M. Piedade & K°, Rio de Janeiro, 1907. ===[[La Granda Reĝo]]=== Pastro Joaĥim. '''La Granda Reĝo'''. Eld. Sekvetariejo de la Surtronigo de la S. Koro de Jesuo, Ginneken, 1936(?), 22 pĝ. {{citaĵo|Alvoko al la honorigo de bildo de la [[Koro de Jesuo]] en Romkatolikaj hejmoj, kaj historio de tiucela movado. Lingve sufiĉe bona, sed ne perfekta. Ĉu necesas ''devocio, supremacia'' Preferinda estas ''Jesuo'', ol ''Jezuo''.|[[Montagu Christie Butler|M. C. B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 378, oktobro (1936) }} ===[[Gravuras e Vocabularios para o Ensino do Esperanto]]=== '''Gravuras e Vocabularios para o Ensino do Esperanto'''. Eld. [[Liga Esperantista Brasileira]], Rio de Janeiro, 1941(?) {{citaĵo|En ĉi tiu volumeto ni vidas serion de 21 [[bildopaĝo]]j, kiuj prezentas objektojn el la [[ĉiutaga vivo]]. Sur ĉiu paĝo troviĝas plimalpli 50 Esperantaj terminoj, nomantaj la [[objekto]]jn desegnitajn: entute la libro enhavas la nomojn de preskaŭ 1000 objektoj. Pri la Esperanta teksto respondas S-ro [[Alberto Couto Fernandes|S. Couto Fernandes]] [''tiel''], kaj (kiel oni atendus ĉe tia eminenta samideano) ĝi estas tute laŭdinda. Unu-du nekutimaj terminoj estas [[persieno]] (Venetian shutter) (kp. ĵaluzio, Venetian blind); kaj [[babasuarbo]], [[karnaubarbo]] (nomoj de lokaj arboj, kies signifon ni ne eltrovis). La ''[[Union Jack]]'' estas standardo Brita, ne sole Angla. Anstataŭ [[golfio]] aŭ gaŭfo (eksperimentaj nomoj ne plu uzataj) oni nun ordinare nomas la ludon [[golfo]]. Diversloke la bildoj estas iom tro malgrandaj aŭ malklaraj por facila distingo. Sed por 130 milreis la kursestro povas ricevi de la eldonejo la kolekton “A”, kun la samaj bildoj grandformataj por montro surmure : tio tre faciligus la instruadon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 433-434, Majo - Junio (1941) }} ===[[Gvidilo de l' profesoroj kaj de l' lernantoj]]=== '''Gvidilo de l' profesoroj kaj de l' lernantoj'''. Eld. [[Eldonejo de Esperanto]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1933(?) {{citaĵo|Konsiloj por la lernado de Esperanta [[stenografio]] Duployé-Flageul kaj modela traduko de l’ ekzercoj.|[[Brazila Esperantisto]] 1933_n258-261_jan-apr.}} [[dosiero:Ŝapiro - Gvidilo tra Bialystok, 1923.pdf|eta|140ra]] === [[Gvidilo tra Bialystok, la nask-urbo de nia Majstro]] === '''Gvidilo tra Bialystok, la nask-urbo de nia Majstro'''. [[Jakobo Ŝapiro]], 1923, eldonejo [[Esperanto Triumfonta]] en [[Horrem]] apud [[Kolonjo]]. ([[d:Q94695516]] en vikidatumoj) == Ĝ == ===[[Ĝenerala instruado en V.D.R.]]=== '''Ĝenerala instruado en V.D.R.''' Eld. [[Fremdlingva eldonejo]], [[Hanojo]], 1971. {{citaĵo|Malgraŭ la sanga batalado, kiu jam de 25 jaroj ŝtormas tra Vjetnamio, la ĝenerala instruado disvolviĝas en vere mirigaj proporcioj, se konsideri kiom da obstakloj kaj handikapoj devas superi militanta popolo. Ĉi tiu [[libro]] bone prilumas la nunan situacion en la kampo de la edukado en [[Nord-Vjetnamio|V. D. R.]], faras rivelajn kom parojn kun la panoramo de pasintaj tempoj kaj projektas kun fido kaj optimismo por la futuro. Leginda libro, kies klara, simpla lingvo estas kroma logaĵo.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n191 (maj 1972)}} == H == === [[Handbook of the church esperantist leage]] === ''Handbook of the church esperantist leage (La Eklezia Esperantista Ligo)''. Eld. [[Eklezia Esperantista Ligo]], [[Huddersfield]], 12 paĝoj 22 X 14 cm. {{Citaĵo|Tre efike redaktita broŝuro en angla lingvo. Ĝi enhavas klarigon de la tuta programo de la ligo Eklezia, kiu konsistas el: Enkonduki Esperanton en la servo de la religio, Pliigi la Influon de l'Eklezio per Esperanto, Favorigi la literaturon de la internacia lingvo.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[Hat Esperanto eine Zukunft?]]=== '''H. Jungschaffer'''. '''Hat Esperanto eine Zukunft?'''. 1948(?) ===[[Hejmoj de Birdoj]]=== [[Ju Zi]] '''Hejmoj de Birdoj'''. Ilustrita de [[Wu Daisheng]]. Eld. [[Ĉina Esperanto-Eldonejo]], [[Pekino]], 1983, 21 cm. {{citaĵo|Plenkolora infanlibreto pri birdoj kaj ties [[nesto]]j.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[Heroldo-Taschenworterbuch]]=== '''Heroldo-Taschenworterbuch'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1933(?) 131 pĝ. {{citaĵo|Esp-Germana kaj German-Esperanta poŝvortaro; klare presita, oportuna formato. Kun plenaj [[listo]]j de nomoj geografiaj kaj personaj, kaj interesa kaj utila enciklopedieto de la [[Esperanta movado]]. Bedaŭrinde la vortaro multe tro facile enlasas vortojn senutilajn kaj dubindajn. [[Ŝanĝo]], ekzemple, de ''fugo'' al ''fugeo'', aŭ de ''vipuro'' al ''vipero'', estas neakceptebla. ''Komuti'' kaj ''ŝalti'', ''gracila'' kaj ''svelta'', ''niti'' kaj ''vinkti'', ''MET'' kaj ''CET'', baraktas kune por ekzisto. Ŝajne oni celis kolekti multajnrenkonteblajn formojn senkribre, lasante la lolon kaj la tritikon kreski kune. Tio utilas pli al la leganto de nia [[gazetaro]], ol al la lernanto bezonanta gvidon. Malgraŭ la amaso da novaj [[vorto]]j, mankas ''heĝo'' ! | [[La Brita Esperantisto]] - Numero 336, Aprilo (1933)}} ===[[Hebrea progreso en Palestino]]=== '''Hebrea progreso en Palestino. Prezentita al la XVII-a Tutmonda Kongreso de Esperanto en Ĝenevo en Aŭgusto 1925'''. [[Centra Cionista Organizaĵo]], Londono, 1925. ===[[Hibakusha]]=== '''Hibakusha'''. Eld. Nihon Hidankyo. Tokyo 1982, 20 p. {{citaĵo|Hibakeoj en Esperanto nomiĝas la vunditoj kaj domaĝitaj de la jeto de atombomboj far [[Usono]] sur Hiroŝimon kaj Nagasakion. La Japana Federacio de la organizaĵoj de A- kaj [[H-bombo]]j suferitoj ([[The Japan Confederation of A- and H-Bomb Sufferiers Organization]]) eldonis 3-lingvan (Esperanta, angla, itala) riĉe kaj ja terure ilustritan kajeron pri la detruitaj [[Hiroŝimo]] kaj [[Nagasaki]] kaj pri ties mortbruligitaj aŭ ankoraŭ vivantaj viktimoj. Ege emociiga broŝuro, kiu helpu al ankoraŭ pli aktiva kontraŭstaro al la usona minaco de "unua nuklea bato". Ni represas parton de la [[broŝuro]]. „'''Kial estis uzita la atombombo?'''<br> Meze de 1945 Japanio jam perdis ĉiom da maraj kaj aeraj armefortoj, kaj preskaŭ restis sen militpovo por daŭrigi la batalon. En [[februado]] interkonsento estis farita inter la [[aliancano]]j en Jalta, ke Sovetunio partoprenu la militon kontraŭ Japanio en Siberiu [''tiel''] komence de aŭgusto, ĝis tri monatojn post la [[malvenko de nazia Germanio]]. La uzo de la [[atombombo]]j fare de Usono fakte ne estis "por mallongigi la agonion de milito, por savi milojn kaj milojn da vivoj . . ." (la prezidento [[Harry S. Truman|Truman]]), sed "por havigi al si politikan [[avantaĝo]]n en la usona postmilita strategio kontraŭ Sovetunio" (la milita [[sekretario]] [[Henry L. Stimson|Stimson]]). Troviĝis ankaŭ alia kaŝita celo, nome, por esplori la povon de la atombombo pretige por la plua uzo de nukleoj armiloj en la [[estonteco]]. Jen kial ambaŭ urboj estis elektitaj kiel celobjektoj por fari eksperimenton sur la vivantaj korpoj. Pro tio Usono rigardis la damaĝon milita sekreto kaj rifuzis helpi la [[hibakŝo]]jn malgraŭ propono farita de [[Internacia Ruĝa Kruco]]. Usono perforte venigis multe da hibakŝoj al militaj hospitaloj en Hiroŝima kaj Nagasaki, kie ili prenis specimenojn de ilia sango kaj fortranĉis la afektitajn partojn de iliaj malfortiĝintaj korpoj por patologia esplorado, traktante la viktimojn kiel "[[kobajo]]jn", sed ili donis al ĉi tiuj nenian medicinan traktadon.<br> '''Hibakŝoj alvokas por la neniigo de nukleaj armiloj'''.<br> En 1954, kiam Usono faradis eksperimentojn de hidrogenaj bomboj en la [[atolo Bikini]], la telekomunika funkciulo de Japana fiŝista [[ŝipo]], aganta en Pacifika Oceano, mortis pro la radioaktiveco el la "[[polvo de morto]]" kiu falis sur la ŝipon. Tio vekis fortan indignon en larĝa gamo de japana popolo, kaj la [[movado]] kontraŭ A- kaj H-bomboj disvastiĝis tra la tuta lando. Kuraĝigite de la [[Unua Monda Konferenco kontraŭ A -kaj H-bomboj]] en Hiroŝima en 1955, la neglektitaj hibakŝoj unuigis sin kaj formis [[Hidankyo]] [''tiel''] (Federacio de Asocioj de Viktimoj de Atom- kaj [[Hidrogenbombo]]j) la sekvantan jaron. Ekde tiam la hibakŝoj persistis en aktivadoj ĝis nun, postulante la kompletan malpermeson de {{J|nuklea armilo}}, kaj postulante de la registaro efektivigon de nova leĝo por la helpo al hibokŝoj. Subtenate de multe da civitanaj organizoj, Hidankyo, klopodas kolekti 20 milionojn da subskriboj por postuli la starigon de leĝo por helpi la hibakŝojn, kaj ĝi preparas sendi [[delegitaro]]n eksterlandon por dissemi la [[vero]]n, kaj denunci la krimecon de la atorm-bombado pri Hiroŝima kaj Nagasaki." La broŝuro ankaŭ ekzistas unu lingva.|[[Der Esperantist]] n123 jan. 1984}} ===[[Hiroŝima-Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado]]=== '''Hiroŝima-Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado'''. Eld. Eldon-Komitato por Hirosima-Nagasaki, 1978. {{citaĵo|''„Estis mateno agrable serena; oni antaŭvidis ardan varmegon kun la koruso de cikadoj kiel kutime en somero. Hiroŝima, la 6an de aŭgusto 1945, je la 8a horo, 15 minutoj. Matennebulo jam forpasis sub la intensa sunbrilo, kiu ankaŭ tiutage aŭguris tipan somertagon kun varmego. Nagasaki, la 9an de aŭgusto 1945, je la 11-a horo, 2 minutoj. Jen la fatalaj momentoj, kiam du atombomboj de la usona armeo, urania kaj la alia plutonia, unuafoje uzitaj en milito, atakis la du urbojn. Ili pereigis 130 000 — 140 000 homojn en Hiroŝima kaj 60 000 — 70 000 en Nagasaki“.'' Aperis 1979 en Japanio libro pri la sekvoj de la unua atombombado. „Hiroŝima — Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado“. La ampleksa 350-paĝa librego entenas 390 fotojn kolorajn kan nekolorajn, kiuj estas faritaj horojn post la bombado aŭ jarojn poste (ĉar atombomba malsano ankoraŭ hodiaŭ rabadas vivon de travivintoj) kaj 93 kolorajn bildojn, kiuj estas desegnitaj surloke aŭ pentritaj de la bombitoj („hibakŝoj“) mem. Entute oni elektis tre zorge el materialo de pli ol 4000 fotoj kaj 2500 desenaĵoj. Multaj fotoj nur lastatempe estas disponigitaj de la usona mararmeo. Preskaŭ ĉiuj fotoj estas faritaj rekte de la originalaj kliŝoj de la [[posedanto]]j. La libro estas verŝajne unika en la mondo. La eldonadon de la libro ebligis per sia mono 15 000 japanaj civitanoj, kiuj formas la bazon por la „Komitato de Japanaj Civitanoj por sendi Donacajn Kopiojn de Bilda Dokumento de la Atombombado al Niaj Infanoj kaj Kolegaj Homoj en la Mondo“. Ĝis nun aperis eldonoj en la japana, angla, hispana lingvoj kaj en Esperanto. Dum la somero 1979 delegitaro de tiu-ĉi komitato traveturis kelkajn eŭropajn landojn kaj ankaŭ, fine de aŭgusto, estis gastoj de la „Packonsilantaro de GDR“, por transdoni la librojn al la reprezentantoj de GDR. Du [[reprezentanto]]j de la [[Japana Pacdefenda Esperantista Asocio]] (la japana [[MEM]]-sekcio), nome [[Kimiaki Kurita]] kaj [[Ikuo Senga]], kiuj apartenis al la [[delegitaro]], transdonis ekzemplerojn de la esperantolingva eldono al la [[prezidanto]] de [[Centra Laborrondo Esperanto]], [[Rudolf Hahlbohm]]. Tiom pri la faktoj. Nun iom pri la fono de la verko. Ni legas: „Kiel eble plej frua efektivigo de la kompleta abolicio de nukleaj armiloj kaj de la plena malpermeso de atom- kaj hidrogenbomboj — tion forte aspiras ĉiuj [[homo]]j en la mondo. Ni devas nepre komuniki al la sekvantaj generacioj kaj al ĉiuj homoj en la mondo la neniam ripetendan tragedion de Hiroŝima kaj Nagasaki. Tiu arda deziro kovis kaj naskis tiun ĉi libron. La [[projekto]] startis per ideo hazarde ekhavita. En iu mezlernejo en Gubernio Hiroŝima la lernantoj regule sendadis al aliaj [[mezlernejo]]j en la lando lernomaterialojn pri la atombombado, kiujn ili ricevis de siaj instruistoj kaj gepatroj. El tio sekvis, ke en iuj lemejo) oni ekhavis lecionojn pri la atombombado, kaj ke naskiĝis kontakto inter la geknaboj jen per korespondo jen per rekta renkontiĝo. Cu do ne eblos fari la samon adrese al la tutmondaj popoloj? Tio estis la [[ideo]] trafinta unu patron, kiu vizitis Hiroŝimon kune kun siaj infanoj kaj estis forte impresita de la valora agado de la geknaboj. Li tuj parolis al siaj amikojj pri la sugesto, kaj tiel komenciĝis la tuta afero.“ Kion diri pri la fotoj mem? Ili estas tiom teruraj kaj animskuaj, ke apenaŭ sufiĉas la homa lingvo sin esprimi. Tro malmultaj ja scias pri tio, kio okazis 1945 al tiuj du urboj. Gi estas la infero laŭ ĉiuj eblaj variantoj de imago-povo. Se oni trafoliumis la libron, oni ekkomprenos, kio atendos la mondon, se oni ne sukcesas bridi la militpreparantojn. Por ke la libro ankaŭ aperu en Esperanto, esperantistoj-subtenantoj el [[Japanio]] fondis apartan asocion por akceli la [[eldonado]]n. Deko da esperantistoj tradukis la tekston sub la kontrolo de Konisi gaku. Povas okazi, ke japana esperantisto donacos tiun verkon al sia eksterlanda amiko. Tiam tiu nepre sendu sian impreson al„Hiroŝima-Nagasaki osekaj e okuru esperanto no kai“ ĉe Japana Esperanto-Instituo, Wasedamati 12-3, Siuzyuku-ku, Tokio, 162 Japanio. La libro estas forta kaj siaspece unika alvoko al la homaro, ĉion entrepreni por ke finfine ekhaltu la vetarmado, venu la plena kaj senkondiĉa malarmado kaj estu sekurigita la paco. En tiu strebado la esperantistoj de GDR estas plene je la flanko de la japana civitana komitato.|[[Der Esperantist]] - Numero 100, Februaro (1980)}} {{citaĵo|La libro pri Hiroŝima—Nagasaki. Spertoj el ĈSSR<br> Nia paca sekcio streĉas forton, kiel eble plej multe helpi en la batalo por forigi nukleajn armilojn. En tiu klopodo tre helpis al ni japanaj pacamikoj, kiuj donace sendis al ni fotoalbumojn "Hiroŝima — Nagasaki", bilda dokumento pri la atombombado. Tiu donaco instigis nin, sendi al ĉiuj rondetoj alvokan leteron, ke ili organizu inter esperantistoj prelegojn pri la nuklea danĝero kaj ke ili uzu la [[libro]]n kiel dokumenton de teruraj postsekvoj. Paroladoj estis organizitaj ne nur inter esperantistoj, sed la albumoj estis pruntitaj al diversaj societaj organizaĵoj, kie diskutoj havis tre bonan rezulton. Ĝis hodiaŭ jam estis organizitaj prelegoj en 56 lokoj de Ĉeĥoslovakio kaj konstante venas postuloj pri la prunto de tiu ĉi unika libro. Laŭdinda fakto estas, ke la rondetoj en Trebiĉ preparis enkondukan skriban prelegon por ĉiuj. De plua rondeto estis la prelego surbendigita. Aliaj [[aktivulo]]j preparis [[diapozitivo]]jn, lauj vagas kun la libro. Alia rondeto preparis mallongan filmon pri diskuto, kiun instigis trarigardo de la bildoj. Kelkaj kluboj sukcesis pri prelego publiki artikolojn en tagaj gazetoj. Unu aktivulo fondis kronikon de eldiroj, kie ĉiu trarigardante povas skribi sian impreson pri la libro. La libro estis ankaŭ uzita por instruado en alta lernejo en studobjekto „radio�aktiveco **. Ni kredas, ke pluaj rondetoj ankaŭ disvolvos novajn metodojn kaj [[maniero]]jn por la plej efika eluzo de la bilda dokumento. Mi volas esprimi sinceran [[danko]]n al la japanaj pacamikoj, kiuj donis per la eldono de libro decidan paŝon...|[[Drahomir Koĉvara]]. [[Der Esperantist]] n112 feb. 1982}} ===[[Hispanujo-Elvoko al la Pacifismo]]=== [[Herbert Runham Brown]]. '''Hispanujo-Elvoko al la Pacifismo'''. Eld. la aŭtoro, [[Enfield]], 1937(?) {{citaĵo|Interese kaj klare prezentas la vidpunkton de la absolutista militrifuzanto pri la nuna situacio en [[Hispanio]], kaj la problemoj naciaj kaj personaj (ekz., “Se mi estus en Hispanujo!”) kiujn ĝi levas. Lingve bonega. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 383, Marto (1937)}} ===[[Hispanujo (gvidlibro)]]=== [[Francisco Javier Sánchez Cantón]]. '''Hispanujo'''. Eld. Reĝa Delegito por Turismo kaj Artkulturo, Madrido, 1926. {{citaĵo|Ĉi tiu bela libro estas havebla senpage de ĉiu Esperanta grupo aŭ Asocio por sia Biblioteko, per peto pri tio al la Reĝa Delegito por Turismo, Romantika Muzeo, Strato S. Mateo, Madrid, per ilustrita poŝtkarto kiel eble plej bele kaj esperante verkita ; kaj prefere kun la [[stampo]] de la grupo aŭ asocio. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 256, Julio (1926)}} ===[[Historio, instruoj kaj valoro de la Baha’i-movado]]=== '''Historio, instruoj kaj valoro de la Baha’i-movado''' trad. [[Hermann Grossmann]]. Eld. [[Esperanto-komitato de la Baha’i-movado]], Hamburgo, 1925(?) ===[[Historio pri la Skismo en la Laborista Esperanto-Movado]]=== "Historio pri la Skismo en la Laborista Esperanto-Movado. Dokumentaro, — kiu montras la kaŭzojn kaj respondecojn, kaj preparas la bazon por unueca agado." Eld. [[SAT]], Parizo, 1935(?) {{citaĵo|Ĉi tiun broŝuron nepre devas legi ĉiu, kiu interesiĝas pri la laborista Esperanto-movado. Laŭ la antaŭparolo, la kompilintoj “klopodis paroligi nur faktojn, dokumentojn”, kaj ĝia ĉefa valoro estas la interesa kolekto da gazet-artikoloj, leteroj, k.t.p., pri la evoluo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], la agado de la komunista opozicio, la transpag-malpermeso rilate al la SATmono en Moskvo, kaj la fondo de nova [[Internacio]] — I.P.E. Kompreneble, la komentoj ne pretendas senpartiecon, kaj la “alia flanko” vidas la aferon de mala vidpunkto (vidu, ekz., Sur Posteno, Jan., 1935). Sed ĉu oni konsentas aŭ ne, oni ne povas ignori la verketon.| J.F. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 365, Septembro (1935)}} ===[[Homaranismo en praktiko]]=== '''Homaranismo en praktiko: Projekto kaj opinioj pri la Domo de Homamo. La plej grandiosa entrepreno en Esperantujo'''. Eld. [[Oomoto]] Internacia, Parizo, 1932(?) ===[[La Homo, kiun Milionoj aŭskultas]]=== [[Gunnar Furhanimar]]. '''La Homo, kiun Milionoj aŭskultas (Stanley Jones kaj Lia Mesaĝo).''' Eld. [[Kristana Eldonejo]], Stockholm, 1946? {{citaĵo|Jen biografieto, kun portreto, de [[Stanley Jones]] : homo, kiu eble pli multe ol iu ajn alia helpis interpreti la [[Kristanismo]]n al [[Brita Hindio|Hindujo]], kaj Hindujon al la Okcidento. Ni legas pri Ha laboro kiel Kristana [[evangeliisto]] ĉe hinduoj, islamanoj, ateistoj, [[komunisto]]j, kaj teozofoj ; per prelegoj, [[diskutado]], seminario, kaj alimaniere; lia [[vojaĝado]] en Hindujo, ĉinujo, Aŭstralazio, [[Usono]], Sudameriko; la argumentoj de [[oponanto]]j; renkontoj kun [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]] kaj aliaj [[eminentulo]]j ; liaj laborprincipoj ; lia sinteno pri multe da aktualaj kaj gravaj demandoj. Ofta malhelpo estas la fia vivo de Eŭropanoj nekristanaj. En iu urbo (ni legas) du [[Eŭropano]]j duelis, kaj ambaŭ mortis. Bonkore la Hindoj enterigis ilin. Dezirante honori la mortintojn, la Hindoj decidis post pripenso, ke la mortintoj certe amos tion en la morto, kion ili amis en la vivo. Do sur la tombon la Hindoj metis [[cigarskatolo]]n kaj brandobotelon ! En la dua parto iom ĝenas ofta ripeto de ''“ Jones diras . . . , Jones opinias . . . ”''. Tamen oni tute ne celas prezenti iun [[teologio]]n aparte Jones’an, sed nur resumi la esencon de liaj “ok gravaj verkoj" (Kial ne listigi ilin ?) —verkoj mondfamaj, vaste legataj, kaj tradukitaj multlingven. Efektive la paĝoj estas pensigaj kaj meditindaj, ĉu la leganto estas Kristano, aŭ ne. Jen kaj jen troviĝas malofta preseraro (stranga petolaĵo de la presista diablo sur p. 97), aŭ esprimo lingve iomete kritikebla. Sed ĉiuokaze, la verko ne pretendas esti [[literatura majstraĵo]]. Entute la stilo estas simpla, klara, kaj ĝenerale tre bona. Anstataŭ ''kriplino, Filipona, Fidji, Nasaret, farizeo, balsamita'', mi preferus ''kriplulino, Filipina, Nazaret, fariseo, balzamita'' (pli bone, ĉe nomo Biblia, uzi la formon Biblian). La Angla prononco de Jones estas ne ''Ĝons'', sed ''Ĝoŭnz''.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 501-502 jan-feb 1946}} ===[[Hon Dat]]=== [[Anh Duk]]. '''Hon Dat''' trad. [[Ngujen Minh Kinh]]; [[Ngujen MinhTung]] kaj [[Ngo Quy Toan]]. [[Hanoi]]: [[Fremdlingva Eldonejo (Hanojo)|Fremdlingva Eldonejo]], 1968. - 446 p. {{citaĵo|Laŭ la antaŭparolo de [[Tran Bach Dang]], Prezidanto de la Konsilantaro de Verkistoj kaj Artistoj de [[Sud-Vjetnamio]], tiu ĉi romano estas vivovera rakonto okazinta en la vilaĝeto Hon Dat, ĉirkaŭ la jaro 1961. Tie, pli ol mil soldatoj, ekipitaj per plej bonaj armiloj eĉ kun helpo de militŝipoj, devis rezigni sian [[batalo]]n, post dektaga kolizio kontraŭ 19 [[gerilano]]j, inter kiuj troviĝis du knaboj, deksepjara kaj dektrijara, tri virinoj kaj sepjara infanino. Post la unua renkonto, kiam, interne de individuaj truoj en la tero, la gerilanoj surprize atakis la soldatojn sur la senŝirma kampo meze de rizejoj plagitaj de kamuflitaj foskaptiloj kien la soldatoj multnombre glitfalis, ili devis forkuri kaj rifuĝi en kaverno, de kie, dum la dektaga sieĝo, preskaŭ sen akvo kaj sen rizo, la gerilanoj kuraĝe defendis sin mortigante pli ol 100 soldatojn de la [[Vjetnama Respublika Armeo]] krom usonan konsilanton. La tuta romano celas glorigi la fanatikan batalvolon de homoj serĉantaj la reunuiĝon de sia patrujo kaj la propran vojon al feliĉo, sen interveno de fremdaj potencoj devigantaj perforte la realigon de io, kio ofendas la sendependan [[spirito]]n de tiu suferanta popolo de herooj profitante samtempe la okazon por politike propagandi. Samkiel «[[Kun la defendantoj de Kon Ko]]», el la sama eldonejo, la romano, en flua lingvo, klare kaj senerare, laŭ [[stilo]], foje estas korektebla la uzado de la prezenco anstataŭ la preterito en verbaj tempoj, eble influataj pro nacia [[esprimmaniero]].|J. DEVIS. [[Boletín]] n170 (nov 1968) }} ===[[Humoraj felietonoj]] === '''Humoraj felietonoj'''. [[Jakobo Ŝapiro]], 1923, eldonejo [[Esperanto Triumfonta]] en [[Horrem]] apud [[Kolonjo]]. ===[[Humoraĵoj (Baucon)]]=== Baucon.^{<small>[?]</small>} '''Humoraĵoj''', antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]]. Eld. [[Oskar Ziegler]] & Ko., [[Marktredwitz]], 1919 ===[[Hungaraj brodaĵoj]]=== *[[Ladislao de Spolarich]]. '''Hungaraj brodaĵoj'''. Eldonis [[Hungara Esperanto-Federacio]], Sashalom, kvartalo de la [[16-a distrikto de Budapeŝto]], 1937(?) {{citaĵo|Enhavas plejparte ilustraĵojn (25), kiuj prezentas la belegajn hungarajn brodaĵojn en variaj modeloj. La broŝuro ĉefe interesos virinojn. Prezo ne estas indikita ; verŝajne oni liveras la [[broŝuro]]n senpage, propagande por la hungaraj domindustriaj manlaboraĵoj|[[ Belga esperantisto]] n249 (nov 1937)}} <!-- == Ĥ == --> == I == ===[[La iglesia y el problema de la lengua auxiliar internacional]]=== [[Jerzy Korytkowiski]]. '''La iglesia y el problema de la lengua auxiliar internacional'''. Eld. [[Claret]], [[Barcelona]], 1981(?) {{citaĵo|LA IGLESIA Y EL PROBLEMA DE LA LENGUA AUXILIAR INTERNACIONAL de Jerzy Korytkowiski kun antaŭparolo de M. D. Chenu.—La eldonejo «Claret» el Barcelona aperigis ĉi tiun gravan verkon kies titolo jam plene anoncas la enhavon de la 142-paĝa libro, tre bone kaj klare presita. La aŭtoro funde analizas la problemon de la internacia komunikado de la [[katolika eklezio]] dum la jarcentoj kaj post varia kaj kompleta studado sub ĉiuj aspektoj, venas al la racia konkludo ke la internacia lingvo Esperanto estas la perfekta solvo de la problemo. Vere inda kaj leginda verko por ĉiu esperantisto kiu emas koni la pravajn [[argumento]]jn de nia strebado por tutmonda kompreniĝo kaj ankaŭ tre taŭga por la religiaj medioj ĉar ĝi prave pruvas ke nia nobla idealo estas sukcesinda. Ke ĝi okupu indan lokon je nia bretaro post atenta tralegado.|[[Ramon Molera i Pedrals|Ramón MOLERA]]. [[Boletín]] n245 (maj 1981)}} ===[[La Individualisma Socialismo]]=== Felix Lagalaure. '''La Individualisma Socialismo de D-ro Axel Fobertson Proschowsky'''. Eld. Rasa Virina Klubo,<small>^[?]</small> Paris, 1928? ===[[La Internacia Asocio de Poŝtmarkkolektantoj. Kio ? Kial ? Kiel ?]]=== '''La Internacia Asocio de Poŝtmarkkolektantoj. Kio ? Kial ? Kiel ?'''.<ref>La asocio ŝajne en la unua jardeko post la Dua Mondmilito estis faka esperantista asocio. Ekzemple [https://dlibra.kul.pl/Content/47764/52983.pdf troveblis noto pri kunveno de ĝi en la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[UK 1953]] (en ''[[Esperanto-Post]]'' 11/1953, p. 128)</ref><ref>Aldona noto: la [[Esperanto-Ligo Filatelista]], faka esperantista asocio daŭridanta la agadon, fondiĝis nur en 1968</ref> Eld. XPDO, Berks,<small>^[?]</small> 1948(?), 16 pĝ. {{referencoj}} ===[[Internacia lingva komunikado]]=== Vidu [[Tadeusz Ejsmont]]. ===[[La Internacia Misia Konsilantaro]]=== Baronino van Boetzelaer van Dubbeldam kaj kaj van der Hoop van Sclechteren. '''La Internacia Misia Konsilantaro (I.M.K.): ĝia celo kaj ĝia tasko. ''' Eld. Nederlanda Misia Studkonsilantaro, Zeist, 1933(?) {{citaĵo|Faktoplena raporto pri klopodoj krei tutmondan kontakton inter la diversaj Kristanaj misioj ĉiulande por komuna helpo kaj konsilo. Ankaŭ pri la fine starigita Konsilantaro, kiu staras super ĉiu sekto aŭ dogmo, krom komuna amo kaj fideleco al Jesuo. Lingve ĝenerale bona.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 334, Februaro (1933)}} ===[[Internacia teatraĵetaro]]=== '''Internacia teatraĵetaro originale verkitaj teatraĵetoj de diverslandaj aŭtoroj'''. Eld. [[Belga Esperanto-Instituto]], [[Antverpeno]], 1931(?), 48 pĝ. {{citaĵo|Tiu ĉi eldonaĵo de « Internacia Eldonejo » apartenas al la kolekto de «Ilustritaj Rakontetoj» kaj «Internacia Dialogaro». Tiu ĉi libro kunmetita tre zorge de prof-o [[Alfred Kenngott]], enhavas mallongajn sed tre trafajn teatraĵetojn de diverslandaj aŭtoroj, inter kiuj ni citu [[Raoul Laporte]] (Germanio), [[Helena Hempel]] (Polio), [[Ludwig Krysta]] (Ĉeĥoslovakio), [[Louise Briggs]] (Anglio) kaj Lucette Faes<ref>poste post edziniĝo Lucette Faes-Janssens</ref> (Belgio). En nia belga organo ni rajtas speciale citi tiun ĉi lastan aŭtorinon, kiu verkis spritan kaj samtempe propagandan teatraĵeton «Esperanto kaj Amoro», kiu certe valoras ne nur agrablan legadon, sed reprezentadon dum intima Esperanta festo. Sed ankaŭ la aliaj meritas [[komplimento]]n. La tuta kolekto bone harmonias. Ankaŭ tiu ĉi verketo eliras la [[presejo]]n de « Belga Esperanto-Instituto », kiu tiel montras, ke ĝia laborejo laboras ĉiuspecajn presformojn.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} {{referencoj}} ===[[International Radio Manual]]=== Epton, H. '''International Radio Manual (A Short Dictionary of Radio Terms. ENGLISH-ESPERANTO)'''. Eld. la aŭtoro, Londono, 1925. {{citaĵo|La libro enhavas gramatikon de Esperanto por angloj, ankaŭ esperanto-anglan kaj angla-esperantan radio-vortarojn. Por [[radioamatoro]]j tre necesa kaj rekomendinda libro.|[[Bulgara Esperantisto]] j06 n10, 1925}} === [[Ilustritaj esperantistaj poŝtkartoj]] === {{Citaĵo|La firmo [[Oskar Ziegler]], Bopserstrasse, 8^III [[Stuttgart]] eldonis serion da 6 poŝtkartoj, reprezentantaj virinajn mienojn kaj aĉeteblaj po [[spesmilo|Sm.]] 0.250 la serio da 6 poŝtkartoj, laŭ desegnaĵoj de Breuer.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} === [[Internacia Stenografiisto]] === '''Internacia Stenografiisto''' estis trimonata "oficiala organo de l'Internacia Asocio de la Esperantistoj-Stenografiistoj (IAES) kaj de l'Franca Societo de la Esperantistoj-Stenografiistoj", fondita en 1923 de [[Pierre Flageul]], kiu estis ĝia unua redaktoro. Redaktoro en 1934 estis [[Leon Paul Charles Cogen|Léon Cogen]]. La lasta numero estis tiu de decembro 1934. Antaŭe ĝi aperis sub la nomo "Rondiranta gazeto". '''Ekstera ligilo''': [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Internacia%20Stenografisto&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&offset=0 Jarkolektoj] de Internacia Stenografiisto (tie skribita "Stenografisto") en la [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj|Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] === [[La Internacia Organizo de la Esperanto Movado]] === Dro Smulder. ''La Internacia Organizo de la Esperanto Movado''. Eld. So Sleijtïers, [[Den Haag]], 1912? ===[[Islamo Esperantiste Rigardata]]=== Colin Evans. '''Islamo Esperantiste Rigardata''', 1946? {{citaĵo|Eble pli ol ĉio malhelpas la progreson de [[Esperanto]] la fakto, ke la ordinara homo, sciante nenion ajn pri la lingvo, tamen pro senbazaj antaŭjuĝoj, aŭ aŭdinte la epiteton "artefarita”, emas ĝin kondamni senesplore; kaj anstataŭ rigardi la faktojn aŭ serĉi la [[vero]]n, senkritike glutas kaj ripetas ĉiun absurdaĵon diritan de kontraŭuloj, mem egale sensciaj. La ideo, ke antaŭ ol esprimi opinion, estus dezirinde kontroli la [[fakto]]jn senpartie, malofte eniras lian kapon. Tamen por prijuĝi iun ajn demandon, estas konsilinde atenti ne nur la dirojn de oponantoj, sed ankaŭ tion, kion vere diras kaj kredas ĝiaj partianoj. Kaj oni kredu blinde nek al unu, nek al alia. Kiom el ni vere scias, kion kredas la [[Islamano]]j ? Multaj devus konfesi, ke ili ne funde esploris la demandon, kaj malmulton scias tre precize, studinte serioze nek la kontraŭ nek la por. Jen libreto, per kiu S-ro Evans prezentas al ni tion, kion pri sia religio diras klera Islamano mem. Li atentigas pri similaĵoj inter vortoj Zamenhofaj kaj Islamo ; klarigas la ĉefajn Islamajn doktrinojn kaj [[devo]]jn ; kaj rebatas popularajn miskomprenojn aŭ erarojn. Pri la temo mem ni ne parolos ĉi tie. Ĉu kelkaj asertoj pri [[Kristanismo]] estas justaj, oni povas malkonsenti. Sed Islamon la aŭtoro prezentas klare, racie, kaj alloge. Efektive, ni dubas, ĉu ekzistas tiel trafa resumo en Esperanto pri iu alia religio. Ni volus vidi en [[Esperanto]] similajn traktaĵojn, samstile kaj de klera kredanto verkitajn, pri ĉiu alia [[religio]]. Nenion oni perdas, kaj multon oni povas gajni, el scio kaj kompreno. Lingve la verko estas tre bona. ''Fraŭd-i'' estas radiko ne ofte renkontata, tamen utila kaj internacia. ''Elektriko'' d.e. ''[[elektro]]''. Ĉu kongregacio povas signifi preĝejan [[adorantaro]]n ? La frazo batali post malamiko volas cedi bezonas atenton.|[[La Brita Esperantisto]], n 493-494 maj-jun 1946}} == J == === [[De Jongste suksessen van hete Esperanto]] === '''De Jongste suksessen van hete Esperanto'''. Eldonis de ''Nederlandse Federatie van Arbeiders Esperantisten'', [[Federacio de Laboristaj Esperantistoj]] (la nederlandlingva sekcio de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]), Amsterdamo, 1921 — 16 paĝoj 16.5X11.5 cm. {{Citaĵo|Propaganda [[broŝuro]] en simpligita [[nederlanda lingvo]].|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} ===[[Juguslavio kaj ĝiaj popoloj]]=== '''Juguslavio kaj ĝiaj popoloj'''. Eld. [[Slovenia Esperanto-Ligo]], [[Ljubljana]], 1953. {{citaĵo|Jen antaŭ ni eminenta libro, libro kun pluraj prestiĝoj. Ĉar ĝi prestiĝas esperanton, Jugoslavion, jugusiavan samideanaron, Slovenian Esperanto-Ligon... Kaj krome ĝi imponas pro sia aspekto: belo kaj fortiko de la bindo, riĉo kaj trafo de la ilustroj, neto kaj puro de la komposto... Temas ja pri grava, serioza evento en nia movado. La verko nin informas - aferece, rigore -, ke la ŝtaton ([[Jugoslavio]]n) konsistigas kvin [[nacio]]j (serba, kroata, slovena, makedona kaj montenegra), federitaj je ses popolaj [[respubliko]]j (Slovenio, Kroatio, Serbio, [[Bosnio-Hercegovino]], Montonigrio [''tiel''] kaj [[Makedonio]]), al kiuj aldoniĝas unu aŭtonoma provinco ([[Vojvodino]]) kaj unu aŭtonoma teritorio ([[Kosovo]]-Metoĥio), ĉe kiuj krome vivas multaj naciaj minoritatoj, rezulto de miljara migrado de pluraj popoloj sur tiu parto de Sudeŭropo, nome: "siptaroj" (albanoj), hungaroj, vlahoj, turkoj, [[slovako]]j, italoj, ciganoj, ruinanoj, bulgaroj, [[germano]]j, ĉeĥoj, [[ukrainoj]], rusoj, judoj... Jen ja la balkana mozaiko, preskaŭ ne komprenebla por okcidentuloj. Sed, malgraŭe, ni povas sekvi, sen konfuziĝo, tra la paĝoj de tiu elstara libro, la eksponon de la geografia skizo de tiu ŝtato; la elvolvigon de la historio de la [[sudslavaj popoloj]]; la priskribon de la jugoslava liberiga batalo; la konsiston kaj evoluon de la ŝtata kaj socia strukturo de la [[federacia respubliko]]; la klarigon fare de fakuloj de la kultura vivo de la jugoslavaj popoloj, de la [[instruado]], de la korpa kulturo kaj [[sporto]], de la religio, de la naciaj [[minoritato]]j... Mi neniam antaŭe vidis manlibron pri slava ŝtato tiom kompletan kaj lerte aranĝitan. Pri la enhavo, ĉiu povas havi sian propran, personan opinion; sed mi estas certa, ke ĉiu serioza leganto trovos en tiu libro multon konindan kaj tre utilajn informojn. Pri la plej ampleksa parto de la verko, nome la t. n. liberiga batalo kaj la ŝtata kaj socia strukturo de la federacia respubliko, multaj legantoj ne havos simpation, dum aliaj varniŝate kaj kompreneme legos ĝin. Sed estas plene pravigebla pli ampleksa traktado de la malpli konataj kaj gravaj eventoj, eĉ se historie plipostaj en ia tempo. Cetere ja, ŝatindeco aŭ neŝatindeco ne povas esti kriterio koncerne [[priskribo]]n de historia kaj socia fakto. Ĝuste [[esperantisto]]j estas aŭ devas esti homoj por kiuj ĉefe gravas faktoj kaj ne aprioraj antaŭjuĝoj. Esperantujo ja estas ĉies lando; [[esperanto]], ĉies posedaĵo. Pri mi mem, mi povas diri, ke la bildo, kiun tiu libro vidigas, faris al mi la landon kaj la popolojn de la [[sudslavo]]j tre simpatiaj kaj ĉiel ŝatindaj. Por aliaj okuloj povus okazi la malo, kio cetere ankaŭ estas bone pravigebla. La lingvaĵo de la verko, eĉ se sub la redakto de unu persono, vidigas malegalaĵojn; sed ĝenerale ĝi estas klara, afereca, flua. Makuletoj, kiaj troa uzado de la [[artikolo]], iom laŭ angla kutimo, ekzemple por ĉiuj ĉapitraj kaj subĉapitraj [[titolo]]j kaj ĉe multaj bildotekstoj; kiaj nekonsekvenca uzo de [[majusklo]]j-[[minusklo]]j kaj aliaj ortografiaĵoj (''Bulgara armeo/bulgaraj tropoj, Hitlera aviadilaro/hitlera milito, Melodio/Metoĥio'', ktp); konfuziga uzo de verbotempoj (ekz. sur p. 169 kaj sekv.); trouzo de ''kadro, kadra, kadreca'' (ŝajne senskonscia nacilingva politikĵargona trudo); ktp, estas preterkonsidereblaj malĝenaĵoj, [[periferiaĵo]]j, kiuj nenion deprenas al la kerna [[fluo]]. Kvankam iom plata, el stila vidpunkto - kiel decas en faktoekspona verko -, la lingvaĵo ne malhavas [[neologismo]]jn (''agresi, aperta, furniro, konsilio, okupatoro,'' k. a., ĉiuj klarigitaj librofine), nek trafajn kunmetojn (''disorganizi''> malorganizi, ''disolvi'' [ĉambron de deputitoj], ''kilogramcento, kvintalo, kun escepto de en'' [vere nekutima prepoziciaĵo, tamen klara, p. 39], ''superboli'' [lakton], ''trilimo'', k. m. a.) Resume: bonega libro, fierigilo de nia movado. Ĝin ĉiu konscia esperantisto devas havigi al si: pro la indo kaj plezuro de la havo kaj la ĝuo do la lego, kaj por montri al la sloveniaj samideanoj, ke [[Esperantujo]] scias danki kaj subteni ilian gravan entreprenon. [[Juan Régulo Pérez]]. [[Boletín]] n072 (dec 1954)}} <!-- == Ĵ == --> == K == ===[[Kan Lik]]=== [[Ho Phuong]]. '''Kan Lik'''. Hanoi: Fremdlingva Eld., 1969. - 320 p. {{citaĵo|Kan Lik estas vjetnama heroino, kies faroj en la tragika milito de ŝia lando konsistigas Ia temon de ĉi tiu biografia romano. La verko estas diversflanke interesa, kaj ties Esperanta traduko spegulas la simplan kaj senpretendan stilon de niaj ĉinaj kaj vjetnamaj samideanoj. Ĝin onilegas facile kaj plaĉe.|[[Boletín]] n183 (jan 1971)}} ===[[Kantas la hungara skolto]]=== '''Kantas la hungara skolto: Hungaraj haj Skoltaj Kantoj.''' Eld. Szalay, Budapeŝto, 1933(?) {{citaĵo|Interesa kolekto da kantoj, multaj kun muziknotoj, kiu meritas atenton de ĉiu [[skolto]] aŭ muzikamanto Esperantista. Vortoj en Esperanto, kaj ofte ankaŭ en hungara lingvo. La Espero en B bemola estas tro alta por ordinara [[voĉo]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 342, Oktobro (1933)}} ===[[Karpetoj transaltis la Drakpordon]]=== '''Karpetoj transaltis la Drakpordon'''. Eld. [[Ĉina Esperanto-Ligo]], Pekino, 1962(?) {{citaĵo|Infanlibreto alvenis tute nepripensite, kaj multe ĝojigis min. Mi rajtas esti infano kaj amuziĝi per la ĉarmaj bildoj, kaj per la mildega feliĉa rakonto pri kvin karpetoj kiuj multe naĝis, senbrue, foje kontraŭ la [[fluo]], unue en trankvila rivereto, poste en rapida torento, finfine en granda riveroj serĉis, demandis, evitis la barojn de la vojo, restis timigitaj de lokomotivo kaj trajno, ĝis finfine ili trovis la grandegan drakpordon, kaj preskaŭ nekredeble ili transsaltis ĝin kaj trovis... Oh, paradiza artEfarita lago, tio estas preskaŭ la ĉielo! La hirundo helpis ilin kaj transdonis salutojn al la avino. Neniu malamo, neniu venĝo, neniu malbonulo; estas bonaj kvalitoj por infana rakonto, senkompare multe pli bona ol tiuj de la t. n. filmoj por infanoj. Aĉetu ĝin, kaj certe vi ne eraros! |E. G. [[Boletín]] n133 (maj 1962)}} ===[[Katalogo de lingvoj]]=== '''Katalogo de lingvoj naturaj, popolaj, literaturaj, klasikaj kaj artefaritaj (provizora listo). Eld. UEA, ĝenevo, 1927, 40 paĝoj. {{citaĵo|Tiu studo enhavas jenajn ĉapitrojn: La Lingvoj de la homaro: Antikvaj lingvoj de la civilizacio; Modernaj kulturlingvoj de tutmonda graveco, kun proksimuma nombro de parolantoj por ĉiu el ili; La [[Lingvo internacia]] kun Mondlingva Statistiko, kiu enhavas la nomon, jaron kaj lokon de apero, nomon de la aŭtoro de 350 projektoj de internacia lingvo.|D-ro Harry Forta. [[Belga esperantisto]] n155 (jan 1928)}} === Katolika Esperantisto === '''Katolika Esperantisto''' estas oficiala organo de [[Katolika Esperantista Hispana Asocio]]. ===[[Katolika terminaro Esperanto-Español]]=== *Claramunt, Jozefo M. (1964): '''Katolika terminaro Esperanto-Español''', [[Tilburg]], [[Internacia Katolika Informejo]], 1964, 56 p., 20, broŝ., Serio de IKI {{citaĵo|En plaĉa broŝura formato kaj klare legebla teksto, la 56 paga terminaro de H.G. Wonnemakers S.J. kaj P. Huberteno O.F.M., aperas nun en la hispana traduko de J. M. Claramunt Sch. P. kiel 5a broŝuro en la Serio de I.K.I. kaj riĉigas la jam abundan fakan vortararon ekzistantan en la Internacia Lingvo. Tiu libreto, kiu speciale interesos la katolikanojn, enhavas laŭ aboca ordo pli ol mil okcent katolikajn terminojn. La traduko estas ĝenerale bona kaj ni devas gratuli la tradukinton pro la laboro farita; tamen, en venontaj [[eldono]]j oni devos korekti kelkajn misaĵojn kiuj enŝoviĝis en la tekston.|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n149 (maj 1965)}} ===[[Kantono sub bombardo de japanaj aviadiloj]]=== J. O. Thompson. '''Kantono sub bombardo de japanaj aviadiloj'''. Eld. Johan H., Kantono , 1939(?) {{citaĵo|Ĉinujo en Flamoj - 22 karikaturoj aŭ skizoj de ĉinaj artistoj, kun Esperanta teksto. La volumeto prezentas la ĉinan sintenon kontraŭ la japana invado. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 408, Aprilo (1939)}} ===[[La Kialo]]=== R. A. Laidlaw. '''La Kialo''' trad. F. H. Hanbury kaj Luyken. Eld. Walters Brothers, Londono, 1930(?) 64 pĝ. {{citaĵo|Fama religia traktato, jam eldonita en 14 lingvoj.| [[La Brita Esperantisto]] - Numero 309, Januaro (1931)}} ===[[Kiel atingi Edinburgon]]=== '''Kiel atingi Edinburgon. Al Kontinentaj partoprenontoj de la 18a Universala Kongreso de Esperanto.''' Eld. [[James H. Fitton |J. H. Fitton]], [[Huddersfield]], 1926(?), 10 pĝ. {{citaĵo| Ilustrita broŝuro pri la Londona kaj Nordorienta Fervojo|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 256, Julio (1926)}} ===[[Kiel Farigi Kreanto Facile kaj Rapide]]=== Petro Den. '''Kiel Farigi Kreanto Facile kaj Rapide'''. Eld. [[Moraviaj Esperanto-Pioniroj]], 1935(?), 230 pĝ. {{citaĵo|Vidante la vivon kiel serion de eksperimentoj, el kiuj nur la sukcesaj estas kreaj, la aŭtoro provis formuli teorion pri la leĝoj de la kreado, kun la celo helpi al la homoj konstrui pli perfektan mondon. Farante krean eksperimenton, oni devas izoli du eksperimenterojn, kiuj estu kontraŭecaj, sed kiuj tamen enhavu ian komunan [[faktoro]]n. La eksperimenteroj sin kontraŭstaras kiel la pozitivo—la negativon, la viro—la virinon, la progreso—la konservemon, la produktanto—la konsumanton. La pozitiva elemento rigardas al la estonteco, la negativa al la estinteco; la pozitivo celas la unuecon, la negativo—la diversecon. Krea eksperimento faras ekvilibron, [[harmonio]]n, inter la du eroj, kiuj per tio perdas siajn karakterizajn trajtojn kaj kunfandiĝas en novan, tute proprakarakteran tuton. La [[sukceso]]n de la krea ago kondiĉas la ekzisto, en ĝusta kvanto, de ia eraremo, ia pekemo; per ĉiu sukcesa [[eksperimento]] oni iom malpliigas la eraron, la pekon, kaj samgrade alproksimiĝas al la perfekteco. Detale eksponinte la teorion, helpe de analogia rezonado, Petro Den prove aplikas ĝin al konsidero pri iuj gravaj problemoj de la nuntempa mondo; per ĝi li esploras la rilatojn inter la milito kaj la paco, inter la [[reganto]]j kaj la regatoj, kaj inter la scienco kaj la arto. Povas esti ke la teorio en si mem nemulte valoras, sed oni rajtas senhezite rekomendi la verkon kiel tre interesan provon de unu homo ekvilibrigi siajn diversecajn ideojn en la kadro de filozofia leĝaro. La nomo de la eldonfirmo garantias pri la ĝenerala kompetenteco de la traduko ; nur pri detaloj de lingvo-uzo oni povus disputi.| [[Alec Venture]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 373, majo (1936)}} ===[[Kio estas Socikredito?]]=== Social Credit Coordinating Committee. '''Kio estas Socikredito?'''. Eld. Gordon House, [[Nottingham]], 1947(?) {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro tre klare prezentas la [[ideo]]jn pri ekonomia reformo kiujn iniciatis majoro C. H. Douglas, kaj kiuj (sub la nomo ''Social Credit'') trovas konstante pli grandan [[akcepto]]n. La verko estas malgranda, sed ĝiaj 41 paragrafoj tre klare prezentas la [[afero]]n, sub la rubrikoj ''Graveco de la individuo, Celo de industrio, Manko de mono, [[Eksporto]] ne estas solvo, De kie la mono venos? Nacia kredita departemento, [[Vendado]] subkosta (Justa prezo), Nacia [[dividendo]], [[Libereco]] de elektado. La traduko, farita de [[John Leslie]], estas modela. Ni prefere dirus ''investi'', ol ''plasi''. Ĉu ''Socia [[kredito]]'' ne estus pli agrabla formo, ol Socikredito?|[[La Brita Esperantisto]] - numeroj 509-510 sep-okt 1947}} ===[[Kion rakontas amikoj de Peĉjo]]=== Hermynia Zur Mŭhlen. '''Kion rakontas amikoj de Peĉjo''' trad. "Senheredigito". Eld. [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], Leipzig, 1928(?) ===[[La Kirgizoj]]=== P. A. Smirnov. '''La Kirgizoj''' trad. B. Averin, korektis [[Karl Froding]]. Eld. [[Amerika Esperanto-Instituto]], [[Madison]], 1934(?) {{citaĵo|Jen la unua volumo de serio da libroj, kiujn oni esperas eldoni sub la titolo Etnografia Biblioteko. Klara kaj interesa skizo pri la vivmaniero de [[popolo]] de la aziaj stepoj, kies nombro estas proksimume tri milionoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 352, Aŭgusto (1934)}} ===[[Kiu estas Jozefo?]]=== [[Johan Valano]] kaj Vjekoslav Iveziĉ. '''Kiu estas Jozefo?'''. Eld. [[Internacia Kultura Servo]], Zagrebo, 1984. {{citaĵo|Bildstria [[rakonto]] en facila lingvaĵo, verkita kiel ekzercolegaĵo akompane al „la zagreba instrumetodo".|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[Kiuj semas plorante]]=== [[Éva Tófalvy]] kaj [[Oldřich Kníchal]]. ''Kiuj semas plorante, romano'', 1984, 107 paĝoj, [[Universala Esperanto-Asocio]], Roterdamo,<ref>(eo) [https://www.youtube.com/watch?v=z8Ern0dcNN4 Kiuj semas plorante... - Nicola Ruggiero], YouTube-filmeto</ref>, ISBN 9290170298. Romano kiu ricevis la premion "Raymond Schwartz"<ref>(eo) [https://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1979_05.htm#11 Premio "Raymond Schwartz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221215174214/https://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1979_05.htm#11 |date=2022-12-15 }}", Esperanto Katolika, n-ro 5, 1979.</ref> (elp. Ŝvarc), kvazaŭ taglibro de homo, kiu erarvagas sub influo de [[Faŝismo|faŝisma]] ideologio<ref>(eo) [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2241&id=786&recenzo=montru#ek Recenzo de Don Harlow], UEA</ref>. {{citaĵo|«Kiuj semas plorante...» estas psikologia, intima romano, kvazaŭ taglibro de la protagonisto, kiu rakontas pri siaj viveventoj kaj siaj psikaj sintenoj kaj reagoj al la vivo. La aŭtoroj montras, kiel homo povas erarvagi sub la influo de politika ideologio ĉi-kaze naziismo — ĝis perfido al siaj kunhomoj kaj eĉ intimuloj. La stilo estas modera, sen superfluaj precizigoj. La konstruo estas kohera, ne dispeciĝas en ĉapitrojn. Personecaj karakterizoj estas sukcesaj, sociaj kaj politikaj eventoj klarigas el cele efikantaj dialogoj kaj sobraj evidentigoj. Por la Premio konkursis dek manuskriptoj de naŭ aŭtoroj el ses landoj. Eva Tófalvi naskiĝis en Mohacs, Hungario, en 1947-a. Ŝi estas diplomito de la [[Universitato Eötvös Loránd]], [[Budapeŝto]], pri la hungara kaj Esperanta [[filologio]]j. Si jam gajnis kvar aliajn premiojn en la Belartaj Konkursoj de UEA. Ŝi estas la ĉefaŭtoro de «Kiuj semas plorante...». Oldrich Kníchal naskiĝis en [[Humenné]], [[Ĉeĥoslovakio]], en 1939-a. Li finstudis historion kaj filologion en [[Prago]]. Ekde 1981-a li estas redaktoro de la slovaklingva gazeto en Budapeŝto. En 1982-a li gajnis la Premion Luigi Minnja [''tiel''] pro eseo, Eva Tófalvi kaj Oldrich Kníchal estas geedzoj.|Suno. [[Boletín]] n264 (jul 1984)}} {{referencoj}} ===[[Konciza Kompendio por ludi la Klavaron per Klavarskribo]]=== '''Konciza Kompendio por ludi la Klavaron per Klavarskribo'''. Klavarskriba Instituto, Londono, 1948(?) 16 pĝ. {{citaĵo|Jen gvidlibro en Esperanto por la [[lernado]] de genia sistemo de muzika notacio kiu havas Esperantan nomon : “[[Klavarskribo]]”. Antaŭ proksimume 15 jaroj, Cornelius Pot, nederlanda sciencisto kun pasio por [[muziko]], elpensis novan sistemon de muzika notacio, kiu forigas kelkajn el la malfacilaĵoj kaj komplikaĵoj, kiuj ofte senkuraĝigas la lernanton de la piano per la malnova notacio. La sukceso de la metodo iris de lando al lando, kaj nur la postmilitaj malfacilaĵoj (ekz, papermanko) malhelpis ĝian pli rapidan disvastiĝon. Nun, kuraĝigite de ĉiam pli granda aro de diversnaciaj uzantoj, la eldonisto, mem fervora Esperantisto, decidis aperigi ĉi tiun lernolibron en [[Esperanto]]. Per ĝi la jam senkuraĝiĝinto aŭ la nova aspiranto povas eklerni, kaj je sia surprizo tuj provi kaj reprodukti jam konatajn ariojn. Troviĝas pli ol 10,000 diversaj muzikaĵoj en la klavara sistemo. |[[La Brita Esperantisto]] - numeroj 521-522, septembro - oktobro (1948)}} ===[[Konfeso (romano)]]=== [[Milka Pogaĝic]]. '''Konfeso''' trad. [[Antonija Jozičić]]. 1914(?) {{citaĵo|Konfeso de patro al sia filo, verkita en formo de leteraro plena de intimaj pensoj kaj bone montranta la psikologion de homo turmentita de la baraktado inter la pasia amo kaj la ĵaluzeco. “Konfeso de terura krimo kontraŭ aminda, eble tro anĝela, edzino. Tiu ĉi verko estos ŝatata de la Esperantistoj, kiuj deziras koniĝi kun la literaturo kroata. La stilo de la traduko estas ĝenerale bona. i estas malpeza kaj facile legebla. Ofte ĝi eĉ montras ĉarmon kaj poeziecon. Estas tamen tre bedaŭrinde, ke la tradukintino ne lasis al sperta alilanda samideano korekti la manuskripton. En ĝi ja troviĝas multe da naciismoj. La plej ofta eraro estas pri la signifo de la vorto “ĵus,” kies sola signifo estas “ antaŭ momento ' aŭ “antaŭ nelonge.” La tradukinto ja uzas ĝin kelkfoje en tiu senco, tamen pli ofte kun signifo “ĝuste ”-— ekzemple; "Sed eble ĵus (ĝuste) tio kaŭzis, ke... ĵus (ĝuste ?) ne malproksime de nia domo ”'....Ĉu ne estas ĵus (ĝuste) tio la pruvo de....k.t.p...k.t.p...Ofte ankaŭ troviĝas la jena stranga idiotismo : “Bela panjo” ci (vi) diris sonĝe, ĝis ci ne ivank- viliĝis” “ke mi...diru nenion pri mia amo....ĝis mi me estos preta kun...” k.t.p., ktp. Ŝajnas, ke la tradukinto komprenas la vorton “ ĝis” en senco “ dum,” alie la nea vorto estas mallogika. La vorto “ nek”” estas ofte uzata senbezone, ŝajne kun senco “eĉ ne,” ekz., “sed wek (eĉ ne) unu ĝia krio atingas la insulon.” Tra la tuta verko la vorto ci estas uzata (kiam la patro skribas al sia filo). Tiu ĉi uzo ŝajnas al ni tre malbona. Al bona konanto de Esperanto, en kiu lingvo oni ĝis nun ne uzas “ci” escepte en necesega okazo, ekzemple, por doni lecionon pri fremdlingva gramatiko, k.t.p., la uzado de ci tute ne donas ideon de intimeco, sed kontraŭe de io fremda kaj nenatura. Ni esperas, do, ke tiu ĉi novaĵo ne trovos imitantojn. Bedaŭrinde la cito de la multaj eraroj ne lasis al ni spacon por skribi pri la multaj trafantaj esprimoj kaj literaturaj belaĵoj, kiuj ankaŭ ornamas la verkon |B.A. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 112, Aprilo (1914)}} ===[[Kontraŭ la regantaj perceptoj pri krimo kaj puno]]=== [[Klara Mejer-Vihman]] (Clara Meyer). '''Kontraŭ la regantaj perceptoj pri krimo kaj puno'''. Esperantigis [[Nikune]]. Eld. Komitato por Agado kontraŭ la regantaj perceptoj pri krimo kaj puno, Amsterdamo, 1933(?), 8 pĝ. {{citaĵo|La titola [''tiel''] jam anoncas, ke la broŝuro celas enkonduki en la prijuĝon pri krimo kaj puno ideojn de fratosento, oferemo, homano ĉe la juĝanta socio. Oni teorie devas simpatii kun tia idealo, sed mi demandos min, ĉu la agado por enkonduki tiujn samajn principojn de fratosento, oferemo, ktp. ĉe la setlistoj, [[rabisto]]j, falsistoj kaj ĉiuspecoj krim uloj ne havus pli tujan kaj faktan efikon por plibonigo de la homaro, tie ĉi, ree. Oni povus parafrazi la faman citaĵon dirante : "Post vi. Sinjoro; mortigistoj. Bonvolu doni al ni la ekzemplon pri bonkoreco."|[[Belga esperantisto]] n202 (jul-dec 1933)}} {{citaĵo|La verkintino de tiu ĉi broŝuro estis ĉefo de la Sekcio por Jura kaj Mallibereja Statistiko de Nederlando kaj sekretariino de la komitato|[[Brazila Esperantisto]] 1933 n258-261_jan-apr.}} {{citaĵo|Pledo por pli humana sinteno al kontraŭsociuloj. Ĝi celas tuŝi la koron, anstataŭ montri racian solvon pri la bruteco de la nuna moralo : tial ĝi plaĉos al tiuj, kiuj kredas ke sociaj [[problemo]]j estas emocie solveblaj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 340, Aŭgusto (1933)}} ===[[Konturo de Oomoto]]=== '''Konturo de Oomoto'''. Eld. Propaganda Oficejo, [[Kameoka]], 1932(?) {{citaĵo| Libreto de propagando|[[Brazila Esperantisto]] 1932 j23_n01-03_jan-mar.}} ===[[Kortfattet Oversigt over Worms’ System paa Esperanto]]=== [[Robert Kreuz]] kaj A. Worms. '''Kortfattet Oversigt over Worms’ System paa Esperanto'''. Eld. Stenografisk Tidsskrift, [[Horsens]], 1934(?), 8 pĝ. {{citaĵo|Resuma adapto por Esperanto de la [[stenografio]] Schrey-Worms. Klare presita, sed tro konciza por utili al tiu, kiu ankoraŭ ne scias la sistemon. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 349, Majo (1934)}} ===[[Kudlago, la malgranda eskimo]]=== [[Nienke van Hichtum]] '''Kudlago, la malgranda eskimo''' tradukis S.D. Mannoury. Eld. Societo Esperanto, Stockholm, 1935(?), 40 pĝ. {{citaĵo|Libreto por novuloj kaj junuloj, kiun ili kun ĝojo kaj utilo legos. La simpla, reala rakonto pri la simpatia eskima bubo Kudlago vekos nian simpation por li kaj lia popolo. La lingvaĵo estas glata, kaj oni plene povas rekomendi la libron al komencantoj kiel ankaŭ al pli lertaj esperantistoj, kiuj deziros sin distri per legado de interesa rakonto. La kovrilo prezentas tutpaĝan originalan bildon de la malgranda Kudlago kaptanta fiŝojn.|[[Bulgara esperantisto]] j.17 n.05-06 jan.-feb. 1936}} ===[[Kudra kaj Trika Terminaro]]=== Myrtle Verda kaj Vilĉjo Verda. '''Kudra kaj Trika Terminaro'''. 1948(?) {{citaĵo| Oni ofte diras, iom ŝerce, ke se kunvenas du Esperantistoj, ili babiladas en Esperanto, sed ke du Esperantistinoj post la unuaj [[frazo]]j emas fali en la nacian lingvon, pro la [[manko]] de teknikaj terminoj pri vestaĵoj kaj aliaj aferoj kun [[intereso]] por virinoj ! Jen provo almenaŭ parte forigi tiun mankon. Efektive vestoj kaj ŝtofoj diferencas ĉiulande kaj ĉiuepoke ; kaj ĉiu fabrikisto emas konstante elpensi por siaj varoj novajn fantaziajn nomojn, baldaii forgesota,iii ; oni do povas dubi, ĉu estas eble aŭ eĉ dezirinde, doni internaciajn nomojn al [[afero]]j pure naciaj, lokaj, aŭ efemeraj. [[Kudrado]] kaj trikado, tamen, prezentas [[kampo]]n internacian kaj gravan, ĝis nun ne sufiĉe atentitan. Al mi, laiko, ŝajnas, ke Ges. Verda bone kompilis ĉi tiun provan [[terminaro]]n; tamen ili saĝe kaj modeste petas komentojn kaj proponojn por plibonigo. Ili mem proponis nur jenajn [[neologismo]]jn : '''''ĉika''' (prefere ol ŝika), chic ; [[nilono]], nylon ; [[plasto]], plastic (material) ; '''tredi''', thread (fadenon en kudrilon, stangon tra ringoj, laĉon tra truoj) ; [[tredilo]], bodkin ; '''trikroĉi''', tricot. Aliaj radikoj jam uzitaj estas ''[[bajeto]], baize ; [[ĉeniljo]], chenille ; '''eskalop-i''', -os scallop ; '''kordur(oj)o''', corduroy ; [[mohajro]], orli (hem), '''sarsen(et)o''', [[silesio]], [[vincjo]], '''-eto''', wincey -ette''. Ĉu ''merceri— mercerize'' ([[Robert Kreuz|Kreuz]]) aŭ ĉu (laŭ la [[Terminaro]] kaj [[PV|P.V.]]) ''mercer-o - mercery ?'' Por ''to mercerize'' la internacia [[formo]] estas ''mercerizi''.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 513-514 jan-fev 1948}} ===[[Klereco por Hodiaŭ kaj Morgaŭ]]=== '''Klereco por Hodiaŭ kaj Morgaŭ'''. Eld. [[Verlag Zeit im Bild]], Dresden, 1971(?) 68 paĝoj . {{citaĵo|La broŝuro tem as pri la kleriga sistem o socialism a funkcianta en la [[Germana Demokrata Respubliko]]. Sendube ĝi havas por niaj pedagogoj aplikeblajn sugestojn en la kampo de la edukado. Aparte interesa estas la rubriko 'Kunlaboro de lernejo kaj gepatroj’. Leginda kaj pensiga broŝuro kun pozitivaj ideoj rilate al kelkaj problem oj, kiuj tutm onde plagas la klerigan sistemon.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n185 (maj 1971)}} === [[Kleine Esperanto Sprach lehre]] === [[Herman Bobs]]. '''Kleine Esperanto Sprach lehre'''. Ader & Borel, Dresden. ===[[La Kolorigisto-aerveturanto]]=== V. Godineau. '''La Kolorigisto-aerveturanto''', traduko de la grupo Esperantista de Monako, 1905. {{citaĵo|La Kolorigisto-aerveturanto estas la titolo de -24-paga broŝureto tradukita de la grupo Esperantista de [[Monako]], kaj ''tre bone'' tradukita. Ĝi estas rakonteto de aventuro en [[balono]]; kaj troviĝas en la [[Kolekto Esperanta aprobita de d-ro Zamenhof|Kolekto Aprobita]] ; ĝia prezo estas 30 centimoj (4 pencoj afrankite). Tre taŭga kiel [[legolibro]] en la kursoj de lernantoj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 006, junio (1905)}} === Komerca Foiro de Paris === '''Komerca foiro de Paris 10 — 25 Majo 1921'''. 4 paĝoj 16 X 24 cm. {{Citaĵo|Belaspekta sur luksa papero presita prospekto kun 4 fotografaĵoj. La Komitato de la Foiro sciigas ke ĝi korespondas per ĉiuj lingvoj, speciale per Franca lingvo kaj Esperanto.|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} ===[[Komercaj leteroj (Berthelot kaj Lambert)]]=== [[Paul Berthelot]] kaj [[Charles Lambert]]. '''Komercaj Leteroj''' . Eld. [[Hachette]], Parizo, 1903. {{citaĵo|Samtempe la « Fundamenta Krestomatio » de Dro Zamenhof, ni ankaŭ ricevis «Komercaj leteroj » de niaj amikoj P. Berthelot kaj Ch. Lambert; prezo 0,50 franko, ĉe Hachette kaj Kio (''tiel'') kaj ĝiaj tenejoj. Tiu broŝuro enhavas multajn modelojn da leteroj, avizoj, kambioj, reklamoj, anoncoj, k. t. p. kiuj gvidos la komercistojn kaj permesos al ili facile kaj ĝuste redakti iliajn esperantajn skribaĵojn. Dezirante fari persone specialan [[propagando]]n ĉe la komercaj Societoj, ni petas amikojn sendi al ni ĉiujn komercajn presaĵojn, kiujn ili ricevus aŭ almenaŭ sciigi nin pri tio. De nun ni dankas ilin.|[[La belga sonorilo]] - Numero 016, Decembro (1903)}} ===Konsiloj al Esperanto-Instruistoj=== '''Konsiloj al Esperanto-Instruistoj'''. Eld. Esperanto-Instituto de Estonio, Tallinn. 1928. {{citaĵo|KONSILOJ REKOMENDOJ KAJ KLARIGOJ por la kandidatoj al la Esperantoekzamenoj, aranĝataj ĉe la suprecitita Instituto. Sespaĝa folio. |[[Belga esperantisto]] n168-169 (feb-mar 1929)}} === [[Kondiĉoj de la Armistico]] === '''Kondiĉoj de la Armistico'''. Novembro 1918, en angla kaj Esparanta lingvoj. Tiun ĉi dokumenton eldonis la [[BEA]], literatura kaj debata Societo por elmontri la taŭgecon de Esperanto por gravaj internaciaj aferoj. La oficiala angla teksto (kiel ĝi aperis en la ĵurnaloj) estas prezentita, kune kun Esperanta traduko. Brita Esperanto-Asocio. ===[[Kristana kulturlaboro en nia tempo]]=== Erik Hj. Linder.''' Kristana kulturlaboro en nia tempo: Prelego ĉe tutŝtata kunveno de la svedaj liberaj Eklezioj'''. Eld. Esperanto-Missionen, Nora Stad. Svedujo, 1957. Broŝ 28 p.. 12X19. {{citaĵo|La aŭtoro konstatas ke nuntempe “ mirige malmultaj kristanoj sin okupas pri arto. ” Li reĵetas la ideon ke tio sekvas el la fakto ke ” la plej grava kultura kontribuo de la kristana eklezio tutsimple estas prediki evangelion al homoj por konvertiĝo kaj saviĝo. ” Li emas kredi ke la ebla kaŭzo de la manko pli ĝuste estas ke " la nun ekzistantaj kristanaj grupoj ial fariĝis malpli konvenaj kiel kulturmedioj. ” Artistoj ja kaj ĝenerale ĉiuj homoj kiuj kreas lon novan sur la kampo de kulturo kaj scienco, malŝatas la malnovan kaj la laŭkutiman ; ili " provas eviti ĉiuin pretajn opiniojn, ĉiujn liniile rektajn [[direktivo]]jn. ” Siaflanke " la katolika eklezio (kaj la angla alteklezio) sukcesis krei favoran kulturan medion. ” Do, se ankaŭ ” la sveda [[kristanaro]] volas formi kulturan medion, tiam ĝi estu vigle diferencigita medio, ne uniformita tia ", kiu " entenu ĉiajn celadojn kaj [[intereso]]jn ” , konkludas la aŭtoro.|F.C. [[Belga esperantisto]] n358 (sep-okt 1958)}} {{citaĵo|La verkisto, profunde kristana kredanto en ĉi tiu broŝuro tre bone pristudas la [[problemo]]n laŭ plej larĝa kompreno: artoscienco-politikoj pri la rilato inter Kristanismo kaj Kulturo. Estas rimarkinde, ke la pensoj de Erik Hj. Linder koincidas en multaj aspektoj kun unu el la lastaj Mesaĝoj de la Papo [[Pio la 12-a]], en kiu oni asertas, ke ĉiu kulturo fundamentas en la religio. Malgraŭ la fakto, ke la aŭtoro estas [[protestanto]], sur paĝo 18 vi trovos bonajn vortojn pri la [[Katolika Eklezio]], kiu vere imponas pro sia firma doktrino. Legante tiun ĉi broŝuron, oni povas konstati, ke la aŭtoro ne lasas sin konsterni pro la plej modernaj eltrovoj, sed restas firme staranta sur la kristana fundamento, kiel la nura bazo por feliĉo kaj ĝojo.| J. JUAN FORNÉ. [[Boletín]] n113 (jan 1959)}} ===[[Kristo kaj Hitlero]]=== H. Boschma. '''Kristo kaj Hitlero''' trad. M.F. Roelants. Eld. [[Tijdsivoom]], [[Lochem]], 1939(?) {{citaĵo|La Nederlanda eldono de ĉi tiu verketo jam atingis la sepan eldonon. En la Biblio ni legas, ki iam [''tiel''] grandaj homamasoj kunvenis, por aŭskulti [[Kristo]]n. Nuntempe la homamasoj emas forgesi Kriston, kaj prefere aŭskultas iun [[Jiddu Krishnamurti|Kriŝnamurtin]] [''tiel''], [[Josif Stalin|Stalinon]], [[Benito Mussolini|Musolinon]], aŭ [[Adolf Hitler|Hitleron]]. Kiel klarigi la eksterordinaran kaj preskaŭ senliman influon, kiuj tiaj gvidantoj malsamaj inter si posedas super la [[animo]] de homoj inteligentaj kaj eĉ religiaj ? Ĉu Kristo vere perdas sian signifon por la homaro ? Kial oni kreas por si novajn diojn ? Traktaĵo interesa kaj aktuala. Esperanta stilo sufiĉe klara, tamen plibonigebla. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 416, Decembro (1939)}} ===[[Kun la defendantoj de Kon Ko]]=== [[Ngujen Khai]]. Kun la defendantoj de Kon Ko. Hanoi: Fremdlingva Eld.,[1967]. - {{citaĵo|Novelo, kiu rakontas pri la heroaĵoj de la defendantoj de [[Kon Ko]], «Insulo de l’ herboj», kontraŭ la atakoj de usonaj militŝipoj kaj aviadiloj. Tiu insuleto, situanta je tridek kilometroj for de la kontinenta [[Nord-Vjetnamio]] kaj proksime de la 17a paralelo, kvankam ampleksas nur kvar kvadratkilometrojn, tamen, depost la komenco de la usona-eskalado, fariĝis morala bastiono por la tuta popolo pro siaj impetaj rebatoj kontraŭ la ĉiutagaj bombardadoj de tiel potenca malamiko. En tiu malŝirmata antaŭposteno de sia lando, ties defendantoj heroe batalas, kvazaŭ tio estus lia normala vivo. Tiuj junuloj, pli malpli dudek jaraj, plenaj de batalvoko preskaŭ ne konis veran pacon, ĉar la unua rezistado kontraŭ la francaj koloniistoj ja okazis dum ilia infaneco. Tre sobraj pro kutimo, ili ne multe bezonas por sia nutrado. Akvo kaj rizo sufiĉas, sed, krom tio, ili havas abunde [[krabo]]j kaj sovaĝaj legomoj kaj herboj por regali sin. Kovritaj per toloj de usonaj paraŝutoj kiel pluvaj ŝirmiloj, bone kamuflitaj per [[liano]]j kaj ĉiam en tre malgrandaj grupetoj, ili ne facile povas esti trafitaj de la malamiko kaj, tiel, la insula malsanulejo ordinare estas preskaŭ malplena. Foje, post furioza artileria duelo, dum kiu la insuleto estis batita per tunoj da [[bombo]]j kaj centoj da raket-kugloj, iu komentarias: «Ĉio ĉi tio nur estas vanta [[disperdo]] de municioj. Kiel mallertaj ili estas!» Simpla rakonto kun simplaj batalantoj, plenfidaj pri sia venko, por kiuj la [[morto]] nur signifas gloran akcidenton. La verko estas bone presita kaj flue skribita, kvankam, eble pro influo de sia nacia lingvo, oni tro ofte uzas la prezencon en la verbaj tempoj.|J. Devis. [[Boletín]] n163 (sep 1967)}} === [[Kvara Internacia Foiro de Retchenberg]] === * '''IVa Kvara Internacia Foiro de [[Retchenberg]]. 11-19 Aŭg. 1923. Prospekto'''. 8 pĝ. 22,5 x 28,5 cm. * E . Spiethof. «'''La senco de la Foiroj'''» , 1 pĝ, 22,5 x 28,5 cm . ===[[La Kvakerismo: Religio sen Ritoj]]=== William E. Wilson. '''La Kvakerismo: Religio sen Ritoj'''. [[Kvakera Esperantista Asocio]], [[Olton]], 1934(?) {{citaĵo|Simpla priskribo de la distingaj [[kredo]]j kaj pensoj de la [[Societo de Amikoj]]. Lingve bona, kaj leginda de ĉiu interesita pri religiaj demandoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 352, Aŭgusto (1934)}} === [[Kvar Evangelioj kunigitaj en unu rakonto]] === R. Laisney. '''La Kvar Evangelioj kunigitaj en unu rakonto'''. Eld. [[Hachette]], Parizo, 1908,197 p. Aprobita de la katolika eklezio. <small>(IEMW:700.935-B.Esp-)</small> === [[Kuracisto (revuo)]] === '''Kuracisto''' estis internacia monata revuo pri [[medicino]], kiu eldoniĝis ekde [[1913]] en [[Varsovio]]. (Unua) redaktoro kaj administranto estis d-ro [[Józef Chybczyński]]. === [[La Kvinjaro de Sovetlandoj]] === '''La Kvinjaro de Sovetlandoj'''. De Sosnowski, el la rusa trad. V. Polakov. 1923, 80 p. Ĝi per multaj bildoj kaj sugesta teksto iom malkaŝas al ni la spiritstaton, kredon kaj iluziojn de niaj orientaj najbaroj.“ (G. S. ,E' 1923 p: 183.) == L == ===[[Land-defendado per nemilitaj periloj]]=== [[Frans Daels]]. '''Land-defendado per nemilitaj periloj''' trad. J. Debenf kaj P. Uittenbogaavd. Eld. V.O.S. Bruselo, 1939(?) {{Citaĵo|Interesa kaj pensiga parolado, kiu montras la danĝerojn de la nuna armado, kaj proponas kiel [[solvo]]n rimedojn por civitana sindefendo per [[defendilo]]j nemilitaj sed efikaj. La rezisto proponata estas ne nur pasiva, sed ankaŭ tre aktiva. La [[plimulto]]n de la libro ĉiu pensulo sendube konsentos. Iuloke ĝi ŝajnas neklara aŭ pridubebla ; sed la tuta [[parolado]] estas tre studinda.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 414, Oktobro (1939) }} ===[[La landlima problemo inter Ĉinio kaj Hindio]]=== '''La landlima problemo inter Ĉinio kaj Hindio'''. Pekino: Fremdlingva Eldonejo, 1963. - 133 p., [13] faldfolioj: multaj mapoj. {{citaĵo|La libro temas, kiel la titolo indikas, pri la disputo inter Ĉinio kaj Hindio pro la landlima problemo kaj enhavas diversajn deklarojn, de la Registaro de la [[Ĉina Popola Respubliko]], kaj leterojn de la ĉefministro [[Goŭ Enlaj]] al la ĉefministro [[Jawaharlal Nehru|Nehru]] kaj al la gvidantoj de aziaj kaj afrikaj landoj. Neriproĉebla [[lingvaĵo]]. |N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n138 (okt 1963)}} ===[[Leĝoj de la homa socio]]=== '''Leĝoj de la homa socio''' trad. U. Ungert. [[Eldonejo Lanterno]], [[Munkeno]], 1968. 79 paĝoj, {{citaĵo |La libreto entenas faskon de pensoj, ĉefe pri politiko, ĝenerale ne tre originalaj, kelkaj kontestindaj, apud evidentaj veroj de etika inspiro. Jen specimeno: “ĉiuj scias, ke nobla semo ne kreskas de si mem, sed postulas penon, sistemecan flegadon. Male herbaĉo ekŝvelas, tuj kiam la homamano, kiu ĝin kontraŭbatalas, forestas”. La lingvo kaj la stilo ne meritas multan laŭdon, kaj denove konfirmiĝas, ke oni ne sufiĉe atentas la ĝustan admonon de Waringhien: neniam publikigu [[traduko]]n, eĉ dek-linian, kiun vi ne kontroligis per klera, alilingva esperantisto! |aŭtoro = [[Fernando de Diego|F. de Diego]] }} ===[[Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro]]=== [[Jordan Markov Iliev]], [[Kunĉo Vâlev]], [[Ivan Sarafov]]. '''Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro'''. Ŝtata Eldonejo Narodna Prosveta, 1976/1982. {{citaĵo|En Bulgario aperis nova lernolibro por komencantoj, „Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro“. Ĝi konsistas el du enkondukaj kaj 26 ĉefaj lecionoj; krom tio ĝi enhavas 5 ripetajn lecionojn. Legante la [[enhavtabelo]]n, oni povas kontente rimarki, ke ne gramatikaj, sed ĉiutagaj paroltemoj donas al studanto la direkton de lia okupiĝo pri Esperanto. La temoj ampleksas ekzemple la lernejon, la familion, la homan korpon, [[ekskurso]]jn, feriojn, la junpioniran organizon, la laborbrigadon, la kulturan [[vivo]]n, la belan patrolandon Bulgarion, la Unuan de Majo, la organizan laboron de la [[esperantisto]]j. Evidentiĝas, ke tiu ĉi nova lernolibro laŭ [[temelekto]] plenumas gravan lernpsikologian postulon: La instrumaterialo devigu la lernantojn ke ili malkovru siajn pensojn pri diversaj vivsferoj. Foliumante la lernolibron, oni estas surprizita per la granda nombro de [[ilustraĵo]]j, kiuj konvinke klarigas novajn gramatikaĵojn. Tial alia lernpsikologia postulo estas plenumita: Tipaj ecoj de la fremda lingvo estu instruataj tiamaniere, ke ili en la cerbo de lernanto ligiĝu kun personaj [[impreso]]j, travivaĵoj kaj emocioj. Ĉiu leciono estas pliaĉigita per ekzercoj, kiuj celas al ellaborado ĉe [[lernanto]] de diversspecaj lingvokapabloj: bela skribado, preciza lingvologika pensado, memstara formado de esperantlingvaj respondoj aŭ demandoj ktp. La lernolibro meritas rekonon pro sia eduka tendenco: Lernante Esperanton laŭ tiu ĉi libro, vi ekkonas multajn sciindaĵojn aŭ politikajn principojn, ekz.: — „La patrolando postulas de ni esti fortaj, sanaj kulturaj kaj saĝaj [[civitano]]j“ (sepa leciono); — „Ĝi (t. e. la bulgara popolo T. D.) inde plenumas la testamenton de nia instruanto [[Georgi Dimitrov]] — en 15 — 20 jaroj atingi tion, kion aliaj popoloj ĉe aliaj kondiĉoj atingis dum tuta jarcento. Kaj tiu tasko estis plenumita“ (deknaŭa leciono); — „En la Parko de la Libero ni vizitis la Fratan Tombejon de la pereintoj en la batalo kontraŭ la faŝismo. Ni haltis ĉe la [[Monumento de la soveta armeo (Sofio)|Monumento de la Soveta Armeo]] (deknaŭa leciono); Sendube, ankaŭ tria postulo al vera lernolibro de fremda lingvo estas praktike uzita: La lernado de iu fremda lingvo samtempe formu la [[personeco]]n de lernanto. Tiu tria postulo havas plej gravan signifon por la instruado de [[internacia lingvo]] Esperanto. Ni konvinku la popolojn kaj pacamantajn registarojn pri la volo cle esperantistoj en socialismaj landoj, partopreni la konstruadon de la nova socio kaj batali por ĝi! Kelkaj rimarkoj pri eventuala plibonigo de la priparolata bulgara lernolibro: Unue — Ekde la unua ĝis la fina leciono ĉiuj laborinstrukcioj estas formulitaj en bulgara lingvo. Kial ne paŝo post paŝo anstataŭigi la bulgarlingvajn instrukciojn per esperantlingvaj? Tiel la lernantoj pasante povus pligrandigi sian pasivan vorttrezoron. Due — La minusklo „k“ en la manskriba formo estas donita kirile („K“, p. 6 kaj 31), ĝi estas skribenda en latina skribmaniero „k“. Entute — rekomendinda lernolibro de Esperanto! Mi esperas, ke ĝi influu krean rilaton al fremdlingva metodiko flanke de niaj instruantoj kaj [[instruisto]]j. |[[Till Dahlenburg|T. Dahlenburg]]. [[Der Esperantist]] - Numero 091, Majo (1978)}} === [[Leteroj al Brigito]] === J. B. Severac. '''Leteroj al Brigito'''. La socialista partio, ĝiaj principoj kaj ĝiaj taskoj. 1933, 207 p. === [[Lehbuch der Weltsprache Esperanto]] === [[Karl J. Loy]]. '''Lehbuch der Weltsprache Esperanto'''. Eld. J. C. Huber, Dresden, 1921 === [[Libero (revuo)]] === '''Libero'''. Monata revuo de movadoj por reformigo de la vivo. Interese redaktita. Aperis en 1925-26; 244 p. Formato 29x31. (BIL, p: 319.) ===[[Liberigo de timo kaj mizero]]=== '''Liberigo de timo kaj mizero'''. Eldonis Internacia Asocio Bellamy, [[Beverwijk]], 1952 {{citaĵo|Bellamy-Asocio celas formi socian strukturon laŭ ekonomiaj kaj sociaj ordoj klarigataj en la recenzata broŝuro. La Asocio, por disvastigi sian celon tra la mondo, uzas Esperanton kiel internacian lingvon. Por ni, tiu fakto estas la detalo plej rimarkinda kaj tio estus tre plaĉa, ke kia ajn Asocio kun universalaj celoj ankaŭ uzus Esperanton anstataŭ ignori ĝin.|[[Boletín]] n046 (okt 1952)}} ===[[La Libervola Help-servo en la inunditaj regionoj de Liĥtenstejno]]=== '''La Libervola Help-servo en la inunditaj regionoj de Liĥtenstejno (2an de Aprilo ĝis 5a de Oktobro 1928)'''. Eld.: Konstanta Komitato por la LHS, [[Basel]], ĉ 1930. {{citaĵo|Multilustrita broŝuro kun artikoloj en germana, franca kaj angla lingvoj kaj resumo en Esperanto. Tiu libreto donas klaran bildon pri la organizo kaj pri la rezultoj de help-servo organizita dank’al libervolaj laborantoj en la forte frapitaj regionoj.|[[Belga esperantisto]] n180 (feb 1930) }} ===[[Libroj el la lando de la XXVI-a Universala Kongreso de Esperanto]]=== '''Libroj el la lando de la XXVI-a Universala Kongreso de Esperanto'''. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]], [[Stockholm]], 1934. ===[[Lingva planado kaj leksikologio]]=== '''Lingva planado kaj leksikologio'''. Fonto, Chapecó, 2001. {{citaĵo|12 kontribuaĵoj en [[Esperanto]] kaj 5 angle dum la II Simpozio de la [[Akademio de Esperanto]] okazinta en Zagreb 2001. Entute partoprenis lingvistikaj [[sciencisto]]j el 9 landoj nome: Hungario 3. [[Germanio]] 3, Usono 2, [[Ĉinio]] 2, Pollando 2, Serbio 1, Ukrainio 1, [[Brazilo]] 1 kaj Aŭstralio 1. Jen ŝanco por profundigi viajn konojn pri Lingva planado kaj Leksikologio. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 323, Aprilo ĝis Junio 2003}} ===[[Li oferis sian vivon, por ke ni vivadu]]=== [[Merle Eyles]]. '''Li oferis sian vivon, por ke ni vivadu'''. 1939(?) {{citaĵo|Rakonto pri la vivo kaj morto de la Pola militrezistanto Jozef Stankunas. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} == M == ===[[Malantaŭ la Fronto]]=== '''Malantaŭ la Fronto'''. Eld. [[Esperanto-Undo Koenkai]], Tokio, 1939(?) {{citaĵo|Kolekto da [[bildo]]j montrantaj helpon donatan de la [[japana registaro]] al ĉinoj en la invadita teritorio. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 408, Aprilo (1939)}} ===[[La maljunulino kiu paŝis en la maro]]=== San Antonio ([[Frédéric Dard]]). '''La maljunulino kiu paŝis en la maro''' trad. [[Armela Le Quint]] kaj [[Ĵak Le Puil]]. Eld. [[Espéranto France]], 1996. Originala titolo: "La vieille qui marchait dans la mer" . {{citaĵo|Jen libro nepre legenda de esperantistoj (ne [[komencanto]]j) kiuj ankoraŭ opinias, ke oni ne povas ĉion esprimi en Esperanto. Tiuj kiuj ne scias kiel "aristokrate" insulti, amuzu sin legante tiun libron. Tiuj kiuj bezonas sinonimojn por la instrumentoj el kio konsistas niaj seksaparatoj lernu tiun verkon. Vi trovos almenaŭ ok vortojn ekde vulvo ĝis la simpatiaj inejo kaj etgroto por la mitula mitologia jonio. Pri penisoj aŭ pliaj ĉuroj kaj kacoj la vortaro estas same riĉa. Mi persone ne ŝatis la tro francan vorton bito, despli ke en PIV la signifo estas sufiĉe diferenca eĉ se temas pri ŝtipo. Verdire, kiuj ne donas pli da graveco al siaj seksorganoj ol al aliaj korpopartoj, eble en la komenco de la legado ne ŝatos la tekston, tro pornoaspektan, poste oni alkutimiĝas. La preĝadoj de la maljunulino estas genie satiraj. Mi devas tuj informi ke, laŭ mi, la libro ne temas pri vera traduko sed pri reverkado, bona adapto al nia [[lingvo]] ĉar kredeble San Antonio neniam aŭdis pri "ŝulca parolstilo" (de [[Rikardo Ŝulco]]) aŭ kabeis! Sed ni ne devas forgesi ke kanzonisto Ĵak Le Puil estas la kreinto (jam de 20 jaroj) de la skandalema, ajnista [[revuo]] "[[La Kancerkliniko]]" do en tiu laboro li sin sentis tiel bone, kiel fiŝo en akvo, aŭ kaco en etgroto. La vortaristo Ĵak majstras en la uzo de nekutimaj [[vorto]]j, mi devis konsulti nian PIV- on multfoje... mi renkonte al la vorto ''falva'' preskaŭ notis preseraron sed mi eksciis ke ''falva'' signifas tre hele flava. La neofte uzata lavabo, ĉe ĵak venigis "necesabo" tiel ke abo estas kvazaŭ sufikso por ujo... sed ''ab'' jam estas [[prefikso]]. Ĵak vere troigis en la uzo (tri aŭ kvar fojoj) de la vorto "odekolono" francismo kiu ne riĉigis nian lingvon despli ke "kolonja akvo" ja en la glosaro de la libro, ankaŭ estas en PIV kaj estas jam ordinare uzata... Tre ŝatus mi scii la respondan signifon en la franca lingvo de "umulo" aŭ "umaĵo "kiuj de tempo al tempo aperas. Feliĉe la kunteksto donas ian sencon. Por mi, alia novaĵo estis la adverbigo de la [[prepozicio]]j pri kaj pro al prie kaj proe. En la komenco mi sentis ĝenon poste mi adaptiĝis kaj konstatis la pozitivan aspekton, kiu evitigas la ripetadon de tio pri kio oni parolas. La libron akompanas erartabelo kun dek eraroj. Evidente kelkaj pliaj estas troveblaj sed tute ne ĝenas la legadon. En pago 65 kaj 72 la unua linio estas ripetita - Pago 200 iu plenlumo nepre devas esti [[plenluno]] por doni koheran signifon, ks. Ne tro impresu vin pro la midzadoj kaj frandzadoj de Armela kaj Ĵak eĉ se la ŝtato el Filipinoj ĵus laŭleĝe malpermesis la buŝan seksumadon; miaj geamikoj, [[tradukinto]]j estas saĝaj geavoj al kiuj oni facile donus piajn bildetojn de tiuj konataj ekleziaj sanktuletoj kaj virgulinetoj. La [[intrigo]]j de la romano ne estas tre specialaj, eĉ iom supraĵaj rilate al la peripetioj de [[ŝtelado]] sed la tuto estas pravigita en la fino de la libro pere de iu freŭda skopofilio (jen seksa [[perversio]] kies ekziston mi naivulo ne konis!). Por mi la granda valoro de tiu verko nekonformisma estas tute alia. Ĝi estas libro, kiu detale, riĉe priskribas tion kion la homoj plej timas, plej abomenas t.e. la maljuniĝo... Aŭ ĉu vi konas maljuniĝantan homon, kiu konfesas paŝo post paŝo sian velkon? |[[Gilbert Ledon]]. [[Brazila Esperantisto]] - Numero 299, junio (1997)}} ===[[La Manifesto de Jesuo Kristo]]=== '''La Manifesto de Jesuo Kristo (La Prediko sur la Monto)'''. Eld. L. Jenkins, Londono, 1931(?) {{citaĵo|Represo de Mateo V-VII., kun ilustrita kovrilo. |[[ La Brita Esperantisto]] - Numero 316, Aŭgusto (1931)}} ===[[Memorlibro pri falintaj esperantistoj 1941 — 1945]]=== '''Memorlibro pri falintaj esperantistoj 1941 — 1945'''. Eld. [[Kroatia Esperanto-Ligo]], [[Zagrebo]], 1977, 111 paĝoj. {{citaĵo|Jen libro kiu meritas ne nur vastan disvastigon, sed ĝi instigu ankaŭ aliajn landajn organizojn al simila grava historia laboro, utila por la [[prestiĝo]] de Esperanto en la koncernaj landoj. Post diligenta laboro la jugoslaviaj esperantistoj nun povas dokumenti per la libro la nomojn de 340 falintoj kaj pereintoj el 90 diversaj lokoj de Jugoslavio, inter ili 37 popolaj herooj. Tio signifas, ke la tiam relative malforta Esperanto-movado en Jugoslavio perdis ĉiun trian organizitan esperantiston kaj ĉiu deka falinto estas distingita popola heroo. La libro enhavas biografiojn de preskaŭ ĉiu falinto, kiuj montras, ke multaj el la plej aktivaj esperantistoj falis en la jaroj 1941 — 1945. Tamen la libro nur dokumentas pri la viktimoj, sed ne pri la transvivintaj esperantistoj partoprenintaj la popolliberigan batalon, kies nombro certe ankaŭ estas alta. Ankaŭ ili ĉiutage riskis sian vivon por la [[libereco]] de sia patrio. Tio konfirmas la profundan konsciencon esperantistan, la fidelecon al sia popolo kaj internaciismon ĝis la lasta konsekvenco. Tion emfazas ankaŭ la „rememoroj de postvivintoj“ pri kelkaj el ili. Laŭdinda estas ankaŭ la enmeto de la paĝoj 91 — 11O sub la titolo „El iliaj verkoj (prozo, poezio, scienca verkado), ĉefe represoj el „[[La Suda Stelo]]“ el la jaroj 1939 — 1941. Tiamaniere la leganto pli profunde konatiĝas kun la personecoj de la falintoj kaj iliaj pensoj kaj ideoj, kiuj ankaŭ hodiaŭ parte ankoraŭ por nia Esperanto-movado povas esti valoraj kaj utilaj. La postvivinto [[Joje Kozlevĉar]] memorskribas pri la aktivecoj de esperantistoj en la koncentrejo Dachau1). Tie unue li sukcesis kontakti la ankaŭ nun bone konatan aŭstran laboristan esperantiston Haiderer, kiu havis malaltan koncentrejan numeron. Ili du ankoraŭ kolektis la polan monaĥon Klimoviĉ, la ĉeĥan pastron Pokorny, la ruson Fulda kaj aliĝis ankoraŭ la bulgaro Darev kaj la jugoslavo Vrtunski. Ili fondis Esperantogrupon, aranĝis memortagon honore al la mortotago de d-ro L. L. Zamenhof kaj helpis sin reciproke faciligi la vivon en la koncentrejo, ja eĉ savis la vivon de Joje. Tre kortuŝa por mi ankaŭ estis la kontribuo de [[Emilija Lapenna]] pri „La eta Regina“, la lasta [[JEL]]-kasistino [[Regina Papo]], kiu pereis en [[Auschwitz]].|[[Der Esperantist]] - Numero 085, Majo (1977)}} ===[[Memorlibro pri la Zamenhof-jaro]]=== Memorlibro pri la Zamenhof-jaro. Eld. [[UEA]]/[[Centro de Esploro kaj Dokumentado]], Londono, 1950. {{citaĵo|Vere mirinda juvelo poi: ornami bibliotekon. La esperantistaro devas akiri tiun [[verko]]n, kiu enhavas plenan historion pri la elpenso kaj disvastigado de la plej granda akiraĵo de la homaro : la helpa internacia lingvo «Esperanto». Por celebri la centjaran datrevenon de la naskiĝo de Lia Doktora Moŝto [[Lazaro Ludoviko Zamenhof]] oni presigis tiun senegalan libron, kunigante en ĝi kelkajn el la multaj artikoloj skribitaj de mondkonataj esperantistoj, kiuj dediĉis siajn plej belajn pensojn por memorigi tiun neforgeseblan daton. Jen la nomoj de tiuj, kiuj, kunlaboris por formi tiun-ĉi historion pri la genia kaj homama elpensinto kaj lia, neniam plibonigita, verko : Prof. [[Gaston Waringhien|G. Waringhien]] (Francio ). Prof. Dro. [[Edmond Privat]] (Svislando). Prof. Dro. W. E. Collison M. A. (Anglujo ). Prof. Dro. [[Eŭgeno Bokarev|E. A. Bokarev]] (Sovetunio), Prof. Dro. [[Ivo Lapenna]] (Britujo). Dro. [[André Albault|A. Albault]], Ofi. (Francujo). Sro. [[Adam Zamenhof]] (Pollando). Prof. Dro. [[Paavo Ravila]] (Finnlando). Sro. [[Vilho Setälä]] (Finnlando). Sro. [[Preston Davis]] (Usono). S-ino [[Marjorie Boulton]], B. Litt. (Anglujo). Sro. [[John Francis]] (Skotlando). Sro. [[William Auld]] (Skotlado). D-rino. [[Clelia Conterno Guglielminetti]] (Italujo). Prof. Dro. [[Juan Régulo Pérez|J. Régulo Pérez]] (Hispanujo). Prof. Dro. [[Giorgio Canuto]] (Italujo). Prof. Dro. [[Seiho Nishi]] (Japanujo). Prof. Dro. [[Hugo Sirk]] (Aŭstrajn). Sro. [[Carl Støp-Bowitz|C. Stop-Bowitz]] (Norvegujo). Dro. [[Gerrit François Makkink|G. F. Makkink]] (Nederlando). Sro.[[Davil Kennedy]] (Britujo). Rev. F. Moravec (Germanujo). Sino. [[Julia C. Isbrücker|Julia Isbrucker]] (Nederlando). Sro. [[Gian Carlo Fighiera|G. C. Fighiera]] (Italujo). Tiuj-ĉi nomoj estas garantio de plena [[sukceso]]. La plej multaj uzis tiun belegan fundamentan Esperanton kiun, tiel bone legas kaj komprenas ĉiuj esperantistoj, eĉ la eklernantoj. Nur, en tre malmultaj, mi trovis kelkajn nebezonatajn «neologismojn», kiu laŭ mia modesta opinio), estas tute nenecesaj, tute ne taŭgaj (ĉiam laŭ mia opinio), en multaj okazoj, miskopreneblaj kaj terure malbeligaj. Kial «inventi» novajn [[radiko]]jn, kiam la esperantistoj ne lernis ilin nek en gram atikoj nek en [[vortaro]]j ? Ankaŭ mi volas komentarii pri la opinio de du artikolistinoj (mi ne volas citi la nomojn), kiuj severe kritikas la verkojn (originalajn kaj tradukitajn) de la glora Sro. Zamenhof. Estas oportune memorigi la vortojn de la Majstro : «Kritiki estas facile, fari malfacile». Ĉu tiuj, kiuj kritikas, kapablas plibonigi la kvanton kaj la kvaliton de la laboro farita en, per, por kaj pri Esperanto de tiu bonega, modesta, lerta, laborema ; ĉiam komprenema, pacema kaj homama [[geniulo]] ? Ĉu ni, mizeraj teraj vermoj, povas juĝi la laboron de tiu reĝa aglo, fluginta super la plej altaj montaroj ? Ĉiuj bonaj esperantistoj restas m irigataj antaŭ la [[amplekso]] de lia eksterordinara [[laboro]]. Neniu povas esti komparata kun li. Mi estas certa ke, ĝis nun, li estis, estas kaj, dum multe da tempo, estos, nekomparebla al iu ajn esperanta verkisto. Se mi kuraĝis kritiki la artikolon de unu el tiuj kritikistinoj, certe, de la [[komenco]] ĝis la fino, mi trovus multajn kritikindajn motivojn. — Ekzemple en la unuaj linioj mi trovis tiun strangan frazon : "bredi metaforojn...", kaj, laŭ ĉiuj vortaroj, «Bredi», estas «kulturi kaj eduki bestojn»... ---- Specialan recenzon meritas la «Pensoj de Zamenhof», kiuj aperas en preskaŭ ĉiuj paĝoj de la libro ; la kolekto da bonegaj fotoj, kiuj estas la plej taŭga grafiakra porto pri la gravaj okazintaĵoj en Esperanto ; ĉiuj poezioj ; k. t. p-, k. t. p. nu, fine, ĉio estas leginda. Ĉu ion neperfektan mi trovis? Jes. Ion, kion ne estis bone prizorgita. Mi skribas pri la pli ol dek-kvin preseraroj, kiujn mi trovis. La gelegantoj scios bone kompreni ĉar, ĉiuj estas tute videblaj, sed, kial oni permesis en tiu, ĉiusence mirinda libro, ke tiuj eraretoj aperu ! Ĉu oni ne korektis la presprovojn? Por fini, mi denove rekomendas la akiron de ĉi-tiu nekomparebla libro, kiu (kiel mi diris en la komenco de ĉi tiu recenzo) estas la plej bela juvelo por ornami kaj honori esperantan bibliotekon. |Rafael Vizcaíno Oleína.[[Boletín]] n124 (nov 1960)}} ===[[Mi amis junulinon]]=== [[Walter Trobisch]]. '''Mi amis junulinon'''. Eld. Trobisch, [[Baden-Baden]], 1966(?) ===[[Mia nuna sintenado pri aprendicito]]=== [[Robert T. Morris]]. '''Mia nuna sintenado pri aprendicito''' tradukita de W. B. Besener. Eld. [[American Esperantist Company]], 1909(?) ===[[ Mikrokomputiloj, periferioj kaj aplikoj]]=== '''Mikrokomputiloj, periferioj kaj aplikoj. Prelegoj de INTERKOMPUTO 1982.'''. Eld. NJSzT, Budapest, 1982. Recenzo: {{citaĵo|Eĉ al nekomputeristoj mi ne devas klarigi, kio estas [[Interkomputo|INTERKOMPUTO]]. La prelegoj de tiu konferenco nun ekzistas libroforme, entute ses volumoj. Ĉi tiu recenzata verko enhavas 17 prelegojn el la fakoj [[mikrokomputero]]j, [[periferio]]j, bildoprilaboro koj datumtransigo. Tio donas malgrandan enrigardon en la amplekson de la konferenco kaj la konsiderindan laboron, kiun devis plenumi ne nur la [[preleganto]]j, sed same la aŭskultantoj. Plejparto de la prelegoj havas bazan aŭ superrigardan karakteron. Pli spertaj fakuloj do apenaŭ trovas interesajn novaĵojn. Tiuj, kiuj aĉetas la prelegojn, ja ne havas la avantaĝon de diskutado kaj persona interparolo. Kelkaj el la asertoj ne estas tiel absolute pravaj (ekzemple "[[cipo]] eblas integri la funkciojn de kompleta komputilo", . . . "[[mikroprocezilo]], konsistanta el la centra procezada [[unuo]], storoj kaj enigaj-eligaj cirkvitoj"). Aliaj ŝajnas al mi tro optimismaj (ekz. la elpaŝoj pri la operaciado sistemo IDEALOS). La prelegantoj sin vidis antaŭ malfacila tasko: Estis necese terminologie prepari la kompletan mikrokomputeran fakon. Ĝenerale tio estas bone solvita. Terminologo trovas trezoron por ordigi, diskutigi kaj unuecigi la uzitajn fakvortojn. Tio ankaŭ koncernas la [[traduko]]jn de la varbanoncoj, en kiuj amasas [[termino]]j antaŭe apenaŭ viditaj. La preskvalito ne ĉiam estas kontentiga. Kelkaj prelegoj estas presitaj per komputera [[eligilo]], kiu uzas malbone legeblajn [[litero]]jn. Ekzistas ja pli klare legeblaj, pli naturaj [[litersistemo]]j (ekz. ROBOTRON K 1520). Por estontaj aranĝoj mi proponus ŝanĝojn: Pli emfazita disigo de aparataro kaj programaro kaj pli da prelegoj pri la praktika (industria) aplikado de mikrokomputeroj (tiaj [[materialo]]j ofte ankaŭ mankas en naciaj fakaj kunvenoj!) ĉar la komputerismo jam profunde enradikiĝis en la E-movado, eble rekomendindus dispartigi la kunvenojn, tiel ke INTERKOMPUTO restos la gvida konferenco, sed delegos difinitajn temojn al aliaj sciencaj konferencoj ([[AEST]]). |[[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} === [[La Militrezistanto]] === '''La Militrezistanto'''. Novaj-eldonaĵoj de l' [[Internacio de Militkontraŭuloj]]. Fondita en [[1930]]. Aperas neregule. Formato 20,5x14. (v. [[Militrezista movado]].) {{citaĵo|Kolekto de informoj pri militrezisto ĉiulande, kun spertoj de individuaj rezistantoj. Faktaro interesa kaj aktuala.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} ===[[La misio de Esperanto]]=== [[Ramatis]]. '''La misio de Esperanto''' trad. [[Giuseppe Grattapaglia]]. Eld. ''Editora do Conhecimento'', 2000(?) {{citaĵo|La eldonejo Editora do Conhecimento lanĉis libroforme en Esperanto la ĉapitron de la verko ''La postivado de la spirito'', kiu pritraktas la zamenhofan lingvon sub ne komuna aspekto, almenaŭ por ne spiritistoj: la movado por Esperanto en la transtomba mondo. La [[libro]] - La misio de Esperanto - estis profesie editorita kaj havas belan [[kovrilo]]n. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 314, Februaro (2001)}} ===[[Misisipi]]=== L. Malaĥ. '''Misisipi'''. Trad. de I. Jurvsta. Eld. [[Juda Esperantista Grupo en Parizo]], Parizo, 1939(?). {{citaĵo|Triakta teatraĵo el la negra vivo, kiu pritraktas la tragedion de Scotsboro, 64 paĝoj plus ilustrita kovrilo, kun biografia [[skizo]] kaj bildo de la aŭtoro|[[Belga esperantisto]] n267-268 (maj-jun 1939)}} {{citaĵo|La plumo pli potencas, ol la glavo ! Aforismo, kies verecon pruvas longa serio da sukcesaj almilitoj, flanke de verkistoj, kontraŭ maljustaĵoj kaj forigendaĵoj en la homa vivo. La temo de ĉi tiu [[teatraĵo]] — la nun malbonfama Skotsbora proceso, en kiu sep negroj estis akuzitaj pri seksatenco kontraŭ du blankulinoj— konsistigas fortan riproĉon kontraŭ la konscienco de la Usona popolo. Post [[Harriet Beecher Stowe]], [[Upton Sinclair]], kaj aliaj, L. Malaĥ faras baton por la emancipiĝo —ne la nure fizika, sed la plena, spirita— de la Amerika negro ; per sia brila bildigo de la terura rasmalamo kiu sin manifestis okaze de la proceso. Estas domaĝe, ke la faktojn, per si sufiĉe elokventajn, li ekspluatas por propagandi la klasbatalon. La traduko ĝenerale estas bona; sed enrampis kelkaj kritikindaĵoj. Kial la du formoj ''[[trajno]]'' kaj ''vagonaro'' ? Persistas la tute nelogika ''depost ''; ''domaĝo'' anstataŭ malutilo ; kaj la ĵargonaĵoj ''aliel'' kaj ''-io'' landnoma. ''Kontinuados'' (p. 37) d.e. ''daŭrigos''. Dube bonaj estas ''[[gangstero]]'' kaj ''[[ŝerifo]]''. Tre leginda ; sed apenaŭ taŭga por klaslegado. |MASON STUTTARD. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 416, Decembro (1939)}} ===[[Mitten in Deutschland — mitten in 20. Jahrhundert. Die Zonengrenze]]=== '''Mitten in Deutschland — mitten in 20. Jahrhundert. Die Zonengrenze'''. Eld. Bundesministerium fŭr gesamtdeutsche Fragen, Bonn, 1960 (?). Titolo tradukebla kiel ''Meze en Germanio — Meze en la 20-a jarcento. La Zonlimo.'' {{citaĵo|Broŝuro en germana lingvo, kun [[aldono]] en Esperanto. Kun multnombraj bildoj de pikildratoj, abatisoj, [[bariero]]j, terbunkroj, gardoturoj, ĝi montras la zonlimon, de la Baltika maro apud [[Lubeko|Lubeck]] suden ĝis [[Hof]]. Ĝi donas la originon, bararanĝojn, gardadon de zonlimon, movadon, de la [[loĝantaro]]. |[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} === [[Mizero kaj suferego de la Nurnbergaj infanoj]] === Statistika Oficejo. ''MIZERO KAJ SUFEREGO DE LA NURNBERGAJ INFANOJ''. Eld. Urbkonsilantaro, [[Nurnbergo]], 1920. ===[[Mondo sen Milito]]=== '''Mondo sen Milito. Alvoko de la Societo de Amikoj al la Kristanaj Eklezioj en ĉiu lando'''. Eld. Friends’ House, Londono, 1938(?), 4 pĝ. ===[[Mondpaca Esperantista Movado 30 jara]]=== '''Mondpaca Esperantista Movado 30 jara'''. Eld. Hungara MEM-Sekcio, Budapeŝto, 1983. 44 p {{citaĵo|Rigardante la nuntempan internacian situacion ni devas konstati, ke neniam antaŭe la [[mondo]] estis en tiel terura danĝero kiel nun. Minacas plej detrua, homarpereiga [[nuklea milito]]. Sub tiuj cirkonstancoj la konsciaj kaj pacamaj homoj bezonas ĉiujn fortojn kaj [[streĉo]]jn por eviti tiun katastrofon, ĉu ili ekzistas? Jes, ili ekzistas kiel granda kreskanta tutmonda pacmovado, al kiu ankaŭ apartenas pacamaj esperantistoj, ili ne nur kunbatalas, ĉar ili scias, ke Esperanto kaj la internacilingva movado nur povas evolui en pacaj kondiĉoj, en paca kunekzistado. 30 jaroj [[MEM]] [''tiel''], tio estas 30 jara batalo por [[paco]], popolkompreniĝo fare de esperantistoj. Al tiu ĉi temo estas dediĉita la samnoma malgranda broŝuro. Multaj kompetentuloj de la pacmovado, esperantistaj kaj neesperantistaj, esprimas siajn pensojn kaj sentojn pri estiĝo kaj agado de MEM. [[Romesh Chandra]] ([[d:Q2165147]]), prezidanto de la [[Monda Konsilio de Paco]], omaĝas la egan signifon de la firma kontakto inter la Monda Packonsilio kaj MEM kaj la streĉojn de la esperantistoj kune labori kun ĉiuj pacamaj homoj en la mondo por paco, progreso kaj homa [[digno]]. D-ro [[Imre Pethes]], prezidanto de MEM, dankas al la "[[pioniro]]j, antaŭuloj, kiuj en 1947, dum la [[UK 1947|32-a Universala Kongreso]], iniciatis la fondiĝon de Esperanto pacmovado [''tiel''] kaj partoprenis gravajn aktivecojn kontraŭ milita minaco, precipe kontraŭ atombomba minaco komence de la 50-aj jaroj. Li substrekas, ke la sukceso de la pacbatalo dependis kaj ankaŭ estonte dependos de kunagado de ĉiuj progresemaj kaj pacamaj fortoj-ĉu esperantistaj, ĉu neesperantistaj, sendepende de politikaj, mondkonceptaj aŭ aliaj starpunktoj. [[William Gilbert]], Ĝenerala sekretario de MEM, i. a. dankas al la ĉeĥoslovakaj kaj hungaraj pacamikoj, ke ili ebligis eldonon de kelkaj altvaloraj gravaj Esperanto-dokumentoj kaj emfazas la necesajn kondiĉojn por efika pacmovado, "serĉi kiu unuigas, eviti kio dividas . . . konkretan kaj konsekvencan pacagadon, tute ne utopian, pacifisman . . ." [[Nikola Aleksiev]] aprezas la pacagadon de MEM kaj precipe la pacamikon [[Rudolf Burda]], ĉeĥa esperantisto kaj unua [[prezidanto]] de MEM, kiu kuniniciatis la esperantistan porpacan batalon kaj sindone ĝin partoprenis. La historia skizo pri MEM, ĝia naskiĝo kaj [[evoluo]] en kaj post la tempo de "[[malvarma milito]]", la prezento de la celoj, ĉefaj taskoj de la agadprogramo kaj de la strukturo de MEM estas valoraj precipe por tiuj, kiuj ĝis nun malmulte informiĝis pri la ampleksaj klopodoj por paco per Esperanto, fare de MEM. Prof. [[Semjon Podkaminer]], iama ikono de la esperanista pacmovado, starigas da demandon: ĉu pacmovado povas esti neŭtrala? Li respondas: rilate al diversaj politikaj, religiaj, filozofiaj kaj aliaj konceptoj - jes. Se ĝi ne rajtas esti neŭtrala rilate al problemoj de milito kaj paco, rasa kaj nacia egalrajteco, kontraŭ ia ajn formo de rasimo kaj [[ŝovinismo]]. Entute la memorbroŝuro montras diversajn kaj multajn aspektojn de la esperantistoj, ĉi estas skribita kun alta respondeco por nia vivo. Certe ĝi instigas pluajn Esperanto-amikojn enviciĝi en porpacan agadon.| Ingrid Schödl. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} ===[[Mondpaco kaj Ŝantuna demando]]=== '''Mondpaco kaj Ŝantuna demando'''. Eld. Internacia Rilato-Komitato. Nankino, 1928? {{citaĵo|Ĝi pritraktas pri la ekspedo [''tiel''] de Japana armeo al [[Ŝantuno]] kaj okupo de [[Cinano]]<small>^[?]</small> kaj de la tuta longeco de Ŝantuna fervojo|Brazila Esperantisto 1928 j19_n06-12_jul-dec.}} {{citaĵo|32-paĝa albumo kun multaj ekstertekstaj ilustraĵoj, pri la lastatempaj okazintaĵoj en Ĥinujo.|[[Belga esperantisto]] n168-169 (feb-mar 1929)}} ===[[La Mondpaco kiel Psikologia Problemo]]=== H. Thirring. '''La Mondpaco kiel Psikologia Problemo''' trad. H. Sirk. 1946(?) {{citaĵo|Resumo de pli ampleksa verko, baldaŭ aperonta, pri fenomenoj de kultura degenero. Psikologia studo: lingve bona, stile peza.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 515-516 mar-apr 1948}} ===[[Kial Mondregistaro?]]=== '''Kial Mondregistaro? Manifesto de la Mondfederalista Grupo de Britaj Parlamentanoj.''' Eld. [[Universala Ligo]], [[Den Haag]], 1953(?) {{citaĵo|Jen mi prezentas hodiaŭ al ia konsidero de ĉiu leganto la suprecitilan dokumenton, kies alloga enhavo ne povas ne interesi. Oportune, do, estas mencii ĉefojn punktojn el la temaro: «La esenco de la paco — La mondo bezonas registaron- La ekonomiaj sekvoj — La [[UNO]] ne estas sufiĉa — Reformo de la UNO —Sukcesa aplikado de la [[leĝo]] — La politika problemo — Mondskala reciproka helpo —Ĉu Mondregistaro estas ebla? — La mondo ŝanĝiĝis». Ĉiuepoke, la homoj klopodis por mondpaco. Sed, preskaŭ ĉiam, ili forgesis gravan faktoron, kiu devas ludi la ĉefan rolon; nome: Plena sincereco kaj bonvolo. Sen tiuj ingrediencoj, ĉiuj projektoj aŭ diskutoj nepre fiaskos. Nu, do fine la homaro havas nun favoran ŝancon por vera solvo?|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[Mojca Etulino]]=== '''Mojca Etulino: Karintia popola rakonto'''; ilustrita de [[Mara Kraljcva]]. Eld. [[Slovenia Esperanto-Ligo]], 1960. {{citaĵo|Literaturo por infanoj. Belaj desegnaĵoj kaj belaj koloritaj paĝoj. Ĝi rakontas kiel la leporo havas la du antaŭpiedojn mallongaj, ĝi estas numero 1 en la serio « Abeleto » kaj la eldonantoj asertas ke tiu serio havas tre grandan sukceson en Jugoslavujo. Ni nepre kredas tion. Du aliaj numeroj stas (''tiel'') por tiu-ĉi jaro ankoraŭ anoncitaj. Ĝi certe plezurigos la infanojn. Gepatroj kiuj volas kc iliaj infanoj lernu nian lingvon aĉetu tiun malmultekostan libreton. Al pedagogoj ni lasas la diskuton en kiu grado povas influi (malbone) infanan animon la rakonto pri fia ago pro kiu alia estas punata.|F R. [[Belga esperantisto]] n370 (sep-dec 1960)}} ===[[Moralo religia kaj moralo proleta]]=== M. N. Šejnman. '''Moralo religia kaj moralo proleta''' trad. P, Gavrilov. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1931, 30 pĝ. {{citaĵo|La pastraĉa moralo ne permesas mortigi birdetojn aŭ cimojn, sed permesas vendon de 8-jaroj knabinoj por bordeloj ! Por la laborista klaso estas morala Ĉio, kio plifortigas diktaturon de la proletaro.|[[ La Brita Esperantisto]] - Numero 316, Aŭgusto (1931)}} ===[[La muelilo kiu ne plu turniĝas]]=== René Bazin. '''La muelilo kiu ne plu turniĝas''', trad. René Badert. Eld. Esperantista Oficejo, [[Tours]], 1907(?) ===[[La Multekolora Libro]]=== '''La Multekolora Libro'''. Eldonis [[Heroldo de Esperanto]], Leipzig, 1935(?) 128 pp. {{citaĵo|Kolekto de 60 artikoletoj represitaj el la jarkolektoj de “Heroldo”, 1923-6. La enhavo estas tre diversa, kaj ĉiurilate taŭga por kursa aŭ hejma legado. La [[fakto]], ke la artikoloj estas verkitaj de [[aŭtoro]]j tre diversnaciaj, igas la artikolojn aparte interesaj. Papero, preso, kaj bindo, bonaj. Tute rekomendinda.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936) }} == N == === [[Nacia Ekspozicio memoriga de la 1-a centjaro de la sendependeco de Brazilio]]=== '''Nacia Ekspozicio memoriga de la 1-a centjaro de la sendependeco de Brazilio, Rio-de-Ĵanejro, 7 sept. - 15 nov. 1922'''. Eld. Ministerio de Justeco kaj Enlandaj Aferoj, 16 paĝoj 29 X 22,5 cm. ===[[Naskiĝo de universala kredo]]=== Richard E. Lambert. '''Naskiĝo de universala kredo'''. Eld. ''Esperanto Book Service of America'', New York, 1952(?) {{citaĵo|Ĉi tiu 8 -paĝa broŝuro, privata eldono de la verkisto, por sciigi pri la universalista kredo, estas por ni — esperantistoj — pruvo, ke per la helplingvo estas legeblaj multaj kaj multaj aferoj, eksteraj al nia kutima [[scio]]. La preso estas klara kaj la lingvo facila, ĉar la broŝuro, kiel esprimas ties [[titolo]], estas historia rakonto pri [[Thomas Potter]] kaj [[John Murray]], fondintoj de la universala kredo.|[[Ernesto Hurtado]]. [[Boletín]] n038 (feb 1952)}} ===[[Nederlando koncize]]=== '''Nederlando koncize'''. Eldono de la Nederlanda Ministerio de Eksterlandaj Aferoj, 1975? {{citaĵo|Ĉi tiu bela broŝuro informas per konciza sed kompleta trarigardo super ĉiuj aspektoj de Nederlando. La historio, la ekstera politiko, la registaro kaj ĝia strukturo, la loĝantaro, la religio, la ekonomiko, la turismo, la agrikulturo, la transporto kaj trafiko, la laboraj interrilatoj, la socialaj aranĝoj, la instruado, estas la ĉefaj ĉapitroj de ĉi tiu kajero vere elstara en la sfero de la naci-informaj broŝuroj. Gratulon al la [[Internacia Esperanto-Instituto]] kaj al la Nederlanda Ministerio de Eksterlandaj Aferoj pro ilia laŭdinda iniciativo.|[[Boletín]] n212 (nov 1975)}} ===[[Nederlandsch-Esperanto Handelstermen]]=== J. B. Eiselein. '''Nederlandsch-Esperanto Handelstermen''' benevens ± 1500 spreekwoorden en uitdrukkingen. Eld. Maimberg, Hertogenbosch, 1926(?) {{citaĵo|La unua duono de la libro enhavas nederlandlingvan komercan terminaron kun traduko en Esperanto. Tiu dokumento sendube faros grandan servon ankaŭ al niaj flandraj amikoj, kiuj ĝis nun ne disponas grandan vortaran materiaion en sia lingvo, despli ke la vortoj prezentitaj en la libro de Eiselein ne aperas en la jam ekzistantaj vortaroj nederlanda-Esperanto. La dua duono de la eldonaĵo konsistas el kolekto de -500 (''tiel'') proverboj kiujn la kompilanto grandparte ĉerpis el la «Proverbaro» de Zamenhof kaj akompanigas de la samsignifa proverbo en nederlanda lingvo. Tiu laboro, multe helpos la Esperantajn verkistojn en la flandra parto de nia lando.|[[Belga esperantisto]] n140-141 (okt-nov 1926)}} ===[[Nekonata paĝo el la historio de patrolanda interlingvistiko]]=== L. L. Vasilevskij. '''Nekonata paĝo el la historio de patrolanda interlingvistiko''' . 1925 ===[[La Neŭtrala Konferenco por Daŭra Pacperado]]=== Louis P. Lochner.<small>^[?]</small> '''La Neŭtrala Konferenco por Daŭra Pacperado'''. Eld. Neŭtrala Konferenco por daŭra pacperado, [[Stockholm]], 1916(?) {{citaĵo|Jen eltiraĵo, kiu iom klarigas la aferon : “Dum iom da tempo estas malfacile atingi, ke la gazetaro distingu inter la porpaca misio de s-ro [[Henry Ford]]<ref>Pri tiu temo vidu la temon [[d:Q17013638|"ŝipo de paco" en vikidatumoj]] kaj la ĉapitron [[Henry Ford#Unua Mondmilito]]</ref> kaj ''Neŭtrala Konferenco por daŭra pacperado'', kiun la ĝia malavara subtenanto oni ofte nomas la ''Forda Konferenco''. Tamen estas klare, ke la karaktero, la organizo kaj la celo de ambaŭ entreprenoj multe diferencas. La unua estas Amerika pilgrimantaro, kiu volis kunigi kaj simboligi la kontraŭmilitajn tendencojn. La dua estas internacia komitato de spertaj, zorge elektitaj homoj por prikonsideri kaj peradi la pacon, sin turnante al la publika opinio kaj al la registaroj.” |[[La Brita Esperantisto]] - numero 146, februaro (1917)}} {{referencoj}} ===Ni=== G. Marin. '''Ni'''. Eld. la aŭtoro, Stroud, 1948(?), 16 pĝ. {{citaĵo|16-paĝa broŝureto kun spritaj [[bildo]]j, kiuj montras la nepran neceson, ke la homaro progresu de paleolita familiismo ĝis tuthomarismo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} ===[[Nia Gvidanto]]=== [[Josif Stalin]] kaj kaj E. Jaroslavskij. '''Nia Gvidanto'''. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1930(?) {{citaĵo|Skizoj pri Lenin kiel teoriulo kaj kiel praktikulo de armita ribelo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 311, Marto (1931)}} ===[[Nia Mesmistero]]=== W. Roche. '''Nia Mesmistero''' trad. J. F. Smeehuijzen. 1940(?), 130 pĝ. {{citaĵo|Bela volumeto por helpi meditadon kaj preĝadon antaŭ kaj dum la meso. La teksto estas prezentita en formo de ritma prozo, kun linioj “rompitaj” por instigi al paŭzo kaj penso. Ekz., <poem> <center>Tiom amis Di' la mondon, ke li donis sian Filon ununurnaskitan, por ke ĉin, lin kredanta, ne pereu, sed eternan vivon havu. </center> </poem> De religia vidpunkto oni povas diri, ke la verko ŝajnas tute taŭga por sia celo. Lingve ĝi estas ĝenerale bona. Traduko el traduko estas afero principe nekonsilinda : kiom la nuna verko suferis de la duobla traduko mi ne povas juĝi. Interesaj esprimoj: ''mia tuta mio'' 13; ''nia tuta mio'' 75; ''via vio mem'' 71 ; ''liaĵo'' 28. ''Imperiado via'' 16; ''stari genue'' 25; ''por la [[ĉiamo]]'' 91; ''milmilobe'' 101; ''samkiel... samtiel'' 121. ''La praprofetoj'' 49; ''porsuferada rekompenco'' 73; ''instruo laŭlerneja'' 6; ''egoismo kaj havemo'' 105. ''Unui'' (esti unu) 54 ;''servisti'' (esti servisto) 77; kvazaŭi (esti kvazaŭ) 112. ''Malgraŭ ti’'', ''ĝuste pro ti’'', 75, 78. Kritikeblaj estas ''escepte vian Filon'' (krom via Filo) 21; ''de post kiam'' (de kiam) 21 ; ''hontas mi kaj doloregas'' (kun dolorego) 31 ; ''ne permesu'' (permesu) ''neniam, ke'' 106; ''por ke mi eblu'' (povu) 32; ''neeble (neniel) nombreblaj'' 53; ''mortebla'' (mortema, mortpova) 114, 117. Nur unu grava eraro persistas tra la tuta verko: la uzo de ''digna'' (dignified) anstataŭ ''inda'' (worthy) Ekz., ''Digna'' (Inda) ''estas vi'' 60;''mi ne dignas'' (indas) 31 ; ''nedigna'' (neinda) ''servisto'' 53. Detaloj facile korekteblaj en dua eldono. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 418, Februaro (1940)}} ===[[Nia vojo]]=== Ipe. '''Nia Vojo'''. Eld. [[Jozef Prysborowski]], Varsovio, 1938(?) {{citaĵo|La aŭtoro vidas la solvon de nunaj mondmalordoj en kreskanta supernacia individua kunlaboro. Rilate Esperanton, li bedaŭras la centriĝon de nia [[movado]]: ekz, ĉe [[IEL]] aŭ [[UEA]]. Anstataŭe, li proponas, ke naciaj grupoj laboru sendepende (tio okazas jam nun !), kaj ke oni starigu novan [[organizo]]n sole el individuoj, sen centro, sen [[komitato]]j, sen voĉdono, sen elektoj, financatan de patronaro el bonaj kaj riĉaj homoj (kiel ilin trovi ?), kiuj donacos ĉiom da mono bezonata, sen voĉo pri ĝia elspezo. Oni permesas al la nunaj delegitoj konservi tiun titolon, sed ilia sola devo estos kolekti [[mono]]n de riĉaj patronoj. Ĉiu kunlaboranto pagos po 4 [[svisa franko|svisaj frankoj]] jare, kontraŭ kio li ricevos la centran [[organo]]n, en kiu unufoje aperos lia nomo. La centra organo devos senescepte presigi ĉiun komunikaĵon supernacian kaj nereklaman, kiun ĝi ricevos de anoj pagintaj por tio difinitan sumon. La sola devo de la redaktisto estas zorgi pri la lingva ĝusteco de la senditaĵoj. La patronoj pagos la [[presisto]]n kaj la redaktiston. Oni permesas sammaniere starigi fakajn societojn kaj gazetojn, same senorganizajn, kaj same subtenatajn de bonaj kaj riĉaj homoj, kiuj ĉion pagos sen voĉo pri la dispono de sia mono. Al mi ŝajnas, ke la aŭtoro tute mislegas la nunan situacion. Cetere, kiam, lacigite de longjara disputado pri organizo, ni nun fine trovis kontentigan [[solvo]]n, ĉu ni forĵetu ĉion, tiel pene akiritan, kaj anstataŭe kreu novan organizon, tute nebulan, nepraktikan, senutilan,. kaj nedemokratan, subtenatan per almozpetado al iuj trovotaj mecenatoj, kiuj bonvolos fordoni sian monon laŭ mendo kaj sen voĉo? Certe, s-ro Ipe, ne tie kuŝas “mia vojo.”|[[Montagu Christie Butler]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, aŭgusto (1938)}} ===[[Ni devas vivi]]=== [[Kjell Walraamoen]] kaj [[Lina Gabrielli]]. '''Ni devas vivi'''. Eld. [[Stafeto]], La Laguna, 1974. {{citaĵo|Kiam oni legas poezion sen ritmo kaj [[rimo]], oni esperas, ke, kiel kompenson, a poemoj posedu almenaŭ certan forton, subtilon, originalecon en la ideoj aŭ en la tropoj. La poemoj de ''Ni devas vivi'' estas speco de miniaturoj, klopodoj kapti kaj fiksi fugajn momentojn de la vivo. Bedaŭrinde, pliparte ili legiĝas kiel repertuaro da banalaĵoj. Lina Gabrielli montras talenton en la rakontarto, sed ŝiaj poeziaj provoj ne permesas aŭguri al ŝi, almenaŭ ĝis nun, brilan karieron lirikan. Walraamoen ŝajnas posedi iom pli da profundo kaj uzi lingvon iom pli nuancitan kaj maturan.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n212 (nov 1975)}} ===[[Nie sme bezmocní - Ni ne estas senpovaj]]=== '''[[Marian Repka]]'''. '''Nie sme bezmocní - Ni ne estas senpovaj''' trad. [[Pavol Petrík]] kaj [[Martin Minich]]. Eld. Espero, s/l, 2003. {{citaĵo|Je slovaka merkato aperis interesa libro de slovaka verkisto Marian REPKA: „Nie sme bezmocní – Ni ne estas senpovaj“ - en dulingva, slovakaesperanta eldono. Tial ĝi (krom la enhavo mem) taŭgas ankaŭ kiel bona instruilo (se vi ne komprenas E-an tekston, vi simple rigardos apudan, dekstran paĝon, kie vitrovos samon – slovakan (sennecese serĉi en vortaroj). La [[libro]] priskribas tre „tiklan“ temon, nome atingon de tutmonda paco. La aŭtoro esprimiĝas al temo tre interese, kelkfoje eble eĉ surprize. Sed por pli bona imago legu fragmenton de la libro (p. 122 k. 124): <poem> „Resumo: Ni ankoraŭfoje resumu, jam lastfoje, kvin paŝojn subtenantajn pacon: La unua paŝo subtenanta pacon: lerni la internacian lingvon - Esperanton. La dua paŝo subtenanta pacon: ĉesi dividi homojn laŭ nacieco. La tria paŝo subtenanta pacon: ĉesi dividi homojn laŭ raso. La kvara paŝo subtenanta pacon: rezigni pri ĉiuj ideologioj. La kvina paŝo subtenanta pacon: trovi tempon por meditado. Ĉe la unua paŝo al paco ni havas du eblecojn. Aŭ ni eklernos Esperanton aŭ almenaŭ ni subtenos ĉiujn, kiuj lernas Esperanton. La plej efika subteno estas financa subteno. Esperantistoj estas tre modestaj homoj. Ili antaŭkuris sian epokon, ili komprenis tion, kion aliaj ankoraŭ ne komprenis. Ili mem financas sian edukadon, eldonadon de libroj kaj gazetoj, studadon. Kutime ili instruas senpage. Oni ne perlaboras monon instruante Esperanton. Mi konas la situacion inter esperantistoj. Financoj ebligus al ili, ke ili igu sin pli videblaj. Kontaktajn adresojn de esperantistoj sur la teritorio de la Slovaka respubliko mi jam prezentis. Kiu interesiĝas, tiu facile ekscios aliajn necesajn informojn, se ŝ/li decidos subteni pacon per la subteno al esperantistoj. Mi scias, ke ĉiu krono subtenos kaj kuraĝigos ilin. Kaj por tiu, kiu sendos ĝin, tio estos vere konkreta ago subtenanta pacon. Institucioj, entreprenoj kaj entreprenistoj povas sponzori esperantistojn en sia ĉirkaŭaĵo. Amaskomunikiloj povas doni spacon al esperantistoj, por ke ili aperu en radio kaj televido. Ĉiu, kiu volas vere subteni pacon, tiu povas elekti. Tiu, kiu volas subteni militon, tiu ne devas elekti ion. Milito sin subtenas per si mem. Sufiĉas se ni faras nenion tian, kio subtenas pacon. Ĉe la dua paŝo ni subtenas pacon, kiam ni kondutas al homoj kiel al homoj kaj ne kiel al anoj de iu nacio. Ĉiu, kiu subtenas naciece fokusiĝantajn partiojn, subtenas militon. Do ŝ/li denove povas elekti. Ĉe la tria paŝo ni subtenas pacon ĉiam, kiam ni kondutas al homoj kiel al homoj kaj ne kiel al anoj de iu raso. Ĉiu, kiu subtenas rasismon, tiu subtenas militon. Subteni la kvaran paŝon al paco ne estas malfacile. Ĉiu faru tion sur sia nivelo kaj laŭ siaj ebloj. Kaj ĉiu havas eblojn. Kiu subtenas religiajn diferencojn, tiu subtenas militon; kiu subtenas religie fokusiĝantajn partiojn, tiu subtenas militon; kiu subtenas dekstrumajn aŭ maldekstrumajn partiojn, tiu ankaŭ subtenas militon. Ĉiu, kiu subtenas iun ajn ideologion, tiu subtenas militon. Ĉiu, kiu aliĝas al iu ajn spirita movado, tiu subtenas militon. Ĉiu, kiu agnoskas iun ajn aŭtoritaton, ĉu sekularan aŭ spiritan, tiu same subtenas militon. Ĉiu, kiu volas akiri kiujn ajn sekularajn aŭ spiritajn avantaĝojn, tiu subtenas militon. Sen meditado ne eblas ne subteni militon en la kvara paŝo al paco. Tial tiu, kiu ne strebas aŭ ne havas forton mediti, almenaŭ devus subteni tiujn, kiuj strebas mediti. Tamen, ĉar ekzistas ne nur meditadoj, kiuj kondukas al paco, sed ankaŭ meditadoj, kiuj kondukas al milito, risko, ke nemeditanta persono subtenos tiujn meditantojn, kies meditadoj kondukas al milito, estas tro granda. Tial plej bone en la kazo de necerteco estas ne subteni tiujn, kiuj meditas. Estas malpli granda malbono subteni neniun ol subteni militon. Tiukaze estas multe pli saĝe subteni simple Esperanton kaj laŭ siaj ebloj eviti naciecan kaj rasan dividadojn. Mi ripetas tion, kion mi jam skribis: Se ĉiuj homoj alproprigus almenaŭ la unuan paŝon, la situacio en la mondo signife ŝanĝiĝus favore al paco. Kaj se homoj aldonus al tio pliajn du paŝojn, la minaco de milito preskaŭ malaperus. La konfliktoj restus, sed ili ĉiuj povus esti plejmultgrade solvitaj pervorte. La grandaj militoj eble ne plu aperadus, sed malpacoj kaj malgrandaj militoj ankoraŭ daŭriĝus. Forigi ĉiujn malpacojn kaj ankaŭ malgrandajn militojn eblos nur tiam, kiam la homaro superpaŝos la kritikan (sojlan) nombron de tiuj, kiuj atingis saĝecon, do la staton sen konceptoj. Tiuj homoj poste ne nur inspiros, sed ankaŭ efike helpos al ĉiuj aliaj homoj al tio, ke ankaŭ ili atingu saĝecon. Saĝeco estas io, kion oni ne povas atingi perforte, sed nur per kompreno. Sen ĝi tamen neniu politika sistemo, nek iu religio nek iu alia pensebla organizo povas forigi militojn.“ </poem> PS: Ankaŭ dank´al tiu ĉi libro gejunuloj (SKEJ) revivis – ĝia prezidanto (Peter BALÁŽ) konatiĝis kun E-o pere de tiu ĉi libro – en unua eldono ĝi aperis slovake en 1999. (Kaj kiel dankesprimo li fondis eldonejon ESPERO – <www.espero.sk> kaj eldonis la libron dulingve.) |[[Peter Baláž]]. Esperantisto Slovaka - Numero 01 (2004)}} ===[[Ni ne povas silenti]]=== '''Ni ne povas silenti'''. Eld. «[[Esperanto Kenkjuŝa]]», [[Aitiken]], 1952. {{citaĵo|i tiu broŝuro estas Esperanta traduko de raporto, prezentota por ne okazinta [[Internacia Kuracista Kongreso]] en [[Montecazini]] (Italio) dum oktobro 1952, kun fakaj artikoloj de la tri japanaj reprezentantoj al tiu kongreso. La verko prezentas [[sciigo]]jn pri konsekvencoj de la atombombo de la homa korpo kaj atentigas pri la egaj domaĝoj de la nomita bombo, okaze de rea-uzado.|ERNESTO HURTADO. [[Boletín]] n058 (okt 1953)}} ===[[Nova Afriko]]=== Th. Monnens '''Nova Afriko''', esperantigis Floriano. Eld. Espero Katolika, Parizo, 1927(?) {{citaĵo|Interesega estas la kompatinda historio de tiu mondparto, kiu estis la sklavomerikato de l' mondo dum kvar jarcentoj, ĝis kiam la eklezio alportis al ĝi la ĝojan anoncon. La verketo de Monnens ekvidigas la reviviĝon de tiu nigr-haŭta popolo, kiu laboradas por sia savo|[[Belga esperantisto]] n153 (nov 1927)}} ===[[Nova minaco al Eŭropo: Kiu kulpas?]]=== '''Nova minaco al Eŭropo: Kiu kulpas?'''. Eld. [[Novosti]], Moskvo, 1984. {{citaĵo|Jen la titolo de bonege dokumentita broŝuro en Esperanto, kiun eldonis la sovetia informagentejo [[APN]] (Novosti) laŭ mendo de [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] (finredaktita 5. 6. 1984). La 40-paĝa broŝuro, grafike efike aranĝita kun tabeloj kaj fotoj, entenos multe da konvinka materialo pri la usona [[armado]], minaco al Eŭropo.}} ===[[La nova mondo kaj Esperanto]]=== '''La nova mondo kaj Esperanto'''. Eld. [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro 1952 (?) === [[Nova propono koncerne proporcinombran elekton ĉe elekto al deputatĉambro]] === [[Thorvald Kornerup]]. '''Nova propono koncerne proporcinombran elekton ĉe elekto al deputatĉambro'''. Eld. la aŭtoro, [[Holbaek]], 1914, 8 pĝ. ===[[La Novjara Donaco de Ministro de S. L]]=== '''La Novjara Donaca de Ministro de S. L'''. Eld. Esperanta Presa Societo, Parizo, 1905? {{citaĵo|La aŭtoro de tiu ĉi spiritplena broŝureto fantazias ke la franca Ministro de la publika [[instruado]] ordonis ke esperanto estu instruata en la supraj lernejoj de la lando. Pri tiu temo sin malvolvas gaja sceno, en kiu montriĝas la [[esenco]] kaj ecoj kaj estonteco de nia internacia lingvo. Bonega verketo !|Esperanto-UEA n007_sep 10 1905}} ===[[Nuna Stato de Esperanto en la mondo]]=== '''Nuna Stato de Esperanto en la mondo'''. Eld. [[Liona Esperantista grupo]], Lyon, 1904(?) {{citaĵo|La raporto de la esplora komisio de la Liona Esperantista grupo, kiun jam presigis « [[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]] » estas de nun eldonita sub la titolo : Nuna Stato de Esperanto en la mondo. Oni scias ke tiu broŝuro estos disdonita ĉe la Ekspozicio de S1 Louis (Unuigitaj Amerikaj Ŝtatoj); ĝi enhavas multajn sciigojn pri la movo en ĉiuj landoj kaj estas libro tute necesa por tiuj el niaj [[amiko]]j kiuj disvastigadas Esperanton ĉirkaŭ ilin. La broŝuro estas presita ĉu France, ĉu Esperante.|[[La belga sonorilo]] - Numero 022, Junio (1904)}} ===[[Nurberguer Esperanto-Trichter]]=== '''Nurberguer Esperanto-Trichter''' . Leitfaden fur Schnellund Massenkurse von Ŝattat. Eldonita de Ellersiek & Borel, Berlin, 4 paĝoj, 24 x 31,5 cm. {{citaĵo|Tre praktika okleciona gramatiko por germaniingvaj personoj.|[[Belga esperantisto]] n107-108 (jan-feb 1924)}} ===[[Nuntempa Pollando]]=== '''Nuntempa Pollando'''. Eld. [[Asocio de Esperantistoj en Polujo]], Varsovio, 1948(?), 60 pĝ. {{citaĵo|La verko priskribas nuntempan Polujon de vidpunktoj industria, politika, ekonomia. La stilo estas peza (pro la naturo de la [[temo]]), tamen ĝenerale bona, krom kelke da nenecesaj neologismoj kaj aliaj [[kritikindaĵo]]j : ''laborebleco (laborkapablo), Francio (Francujo) ; demokratizo (demokratigo)'' . . . Oni diras, ke Polujo “ne proklamas [[politiko]]n de revenĝo (venĝo) kontraŭ [[Germanujo]]”, tamen ĝia vivnivelo “ne estu pli alta, ol tiu de aliaj landoj”. Ni demandas al ni, ĉu ĉiu Polo tiel plene aprobas la nunan [[reĝimo]]n en Rusujo, kiel ĉi tiu verko kredigus. La bildo de “novaj domoj” sur p. 29 estas altgrade malloga. Por la okulo de la [[recenzanto]] ĝi aspektas kazerno aŭ malliberejo (“loĝejo de sklavoformikoj” komentis unu rigardinto), kaj neniom similas al [[hejmo]] por homoj. Tamen malsamas [[gusto]]j.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} == O == ===[[Opetusministeriön esperantotyöryhmän miustio]]=== '''Opetusministeriön esperantotyöryhmän miustio'''. Eld. Opetusministeriö, Helsinki, 1984, mimeo. ISSN 0359—761 X {{citaĵo|Oficiala raporto de la Edukministerio de Finnlando pri la pozicio de [[Esperanto]], kun rekomendoj; resumoj en Esperanto kaj la sveda.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[La Ora Epoko. La Regno de Dio]]=== '''La Ora Epoko. La Regno de Dio. ''' Eld. [[Raĥelo Porteous]], Glasgow, 6 pĝ. ===[[Oraj leteroj]]=== '''Percy Sadler'''. '''Oraj leteroj'''. Eld. Flükiger & Scmid. Bern. ~1910. {{citaĵo|Kolekto de tre bonstilaj leteroj pri diversaj okazotajoj de la vivo. La Esperanta traduko estas bonege farita de nia sperta samideano kaj ni sincere povas rekomendi tiun verkon al ĉiuj personoj dezirantaj perfektigi en Esperanta korespondado kaj bonstilo.|[[Revuo Esperanto]] n85 5. sep5. 1910}} ===[[La ora ŝtuparo]]=== *E. Phillips Oppenheim. '''La ora ŝtuparo''' Eld. [[The Esperanto Publishing Co Ltd]] , Londono, 1935. {{citaĵo|Ĉe la unua rigardo al tiu verko, oni rekonas la kutiman zorgemon de la Esp-o-Publishing Co.: oportuna formato, bonega papero, bela litertipo kaj bongusta eksteraĵo. La ĉefa ideo troviĝanta en la libro, estas nia ĉies idealo : atingi daŭran mondpacon. La aŭtoro solvis la problemon laŭ stranga, interesplena maniero, kiu ofte igas la leganton pripensi kaj mediti; precipe ĉar la temo estas tiom aktuala kaj ĉar Oppenheim tute ne indulgas la t. n. packonferencojn. La heroo de la rakonto, Warren Rand, estas maljuna, potenca, riĉega ĵurnalposedanto kiu metas ĉion en la servon de sia porpaca penado: sian cerbon, sian potencon, sed, antaŭ ĉio, ankaŭ sian monon , dank'al kiu li fine sukcesas realigi sian vivorevon. Rilate al la lingvo, ni devas fari denove kelkajn rimarkojn. « Lerni » anstataŭ « aŭdi, ekscii » estas anglismo, same kiel « nokto » anstataŭ « vespero » kaj « aĉeti » trinkaĵon por iu. « Ajn » estas ofte erare uzita, same kiel « pli » antaŭ [[adjektivo]], kiam tute ne temas pri komparo ekzemple : pli malgranda, anstataŭ : ne tre granda, negranda. [[Tradukanto]]j klopodu pli kaj pli eviti naciismojn. Kion signifas « blokhaŭso » ? Post « spite » kaj « koncerne » devas troviĝi prepozicio aŭ devas esti uzata akuzativo ! « Pli poste » estas [[pleonasmo]]. La eldonejo meritas ĉiujn laŭdojn pro tiu unua volumo en la nova serio.|[[Belga esperantisto]] n224 (okt 1935)}} {{citaĵo|Per ĉi tiu volumo E.P.C. riĉigas sian romanserion, per kiu ĝi prezentas al la Esperantistaro malpezan literaturon el la speco plejmulte legata de la meza homo. Inter la [[verkisto]]j, kiuj provizas tian legaĵon al la anglalingva publiko, Oppenheim staras en la unua [[vico]], kaj la nuna verko estas oportune elektita por traduko en Esperanton pro la internacieco de la scenejo, sur kiu la rakonto disvolviĝas. Sekvante la manovrojn de homama milionulo, kiu dediĉas sian lertecon kaj sian riĉecon al la tasko devigi la starigon de tutmonda paco, ni flugas de unu eŭropa [[metropolo]] al alia, kaj konatiĝas kun [[diplomato]]j, financistoj, jurnalestroj, sekretagentoj, politikistoj—resume, kun ĉiuj, kiuj influas la destinon de la popoloj. La manuskripto estas laŭlingve kontrolita de nederlanda samideano, kio tamen ne malhelpis, ke kelkaj anglismoj makulu la [[traduko]]n : ekzemple, jam sur la unua paĝo ni renkontas la vorton ''kontroli'' aplikita laŭ [[senco]] ne kutima ĉe la plejmulto de verkistoj, kaj en alia loko aperas ''[[kopio]]'' kun la signifo ''ekzemplero''. Kun bedaŭro oni konstatas ankaŭ la eneston de gramatikaj eraroj, el kiuj la ĉefaj estas misuzo de ''antaŭ ol'' (reganta substantivon); malĝusta apliko de la sufikso ''iĝ'', kaj ties manko kie ĝi necesas; kaj iom da konfuzo inter ''tio'' kaj ''tiu''. Inter la malmultaj neologismoj, tre akceptebla estas ''suspiri'' (angle ''sigh''). La provo prezenti fonetike la prononcon de anglaj nomoj — procedo ne aplikata kutime ĉe nacilingvaj tradukoj — ne estas tre sukcesa, pro la konata manko de Esperantaj literoj por eĉ proksimume imiti la karakterizajn sonojn de la angla lingvo, kaj kelkloke la transskribo estas definitive erara, ekzemple por ''Warren'' oni donas ''Ŭaren'' anstataŭ ''Ŭoren''. Rilate al eksteraĵoj: la libro estas klare presita kun minimumo de preseraroj, kaj havas simplan [[bindaĵo]]n laŭ normala angla [[kutimo]], kun papera “surtuto”.|F.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 366, Oktobro (1935)}} === [[Orell Füssli’s Bildersaal fŭr den Sprachunterricht von C. Egli. Esperanto Ausgabe]] === '''Orell Füssli’s Bildersaal fŭr den Sprachunterricht von C. Egli. Esperanto Ausgabe'''. Zürich, Art. Institut Orell Füssli, 1912? {{Citaĵo|Tiu esperanta eldono de figuraĵoj por la instruado de lingvoj (Esperanto, germana, angla, franca, itala) kompleta en tri broŝuroj kies prezo estas nur 40 [[pfenigo]]j por ĉiu libreto, estas tre uzebla en la esperantaj kursoj. La unua parto enhavas ''vortresumon'' : la dua parto fazojn ; la tria parto "temojn" .|[[Belga Esperantisto]] n041 (mar 1912)}} ===[[Orienta Almanako]]=== '''Orienta Almanako'''. Eld. La Ondo de Esperanto, 1913. {{citaĵo|Orienta ĝi estas, ĉar ĝi enhavas tradukojn el dek unu orientaj lingvoj, el kiuj eĉ la nomojn de kelkaj mi antaŭe ne aŭdis. Tamen kial “ almanako,” mi ne scias; sed eble tiu nomo estas promeso de ĉiujara ripeto. Se tiel, ni povas kalkuli je ĉiujara plezuro, ĉar tiu ĉi numero estas ĉarma [[legaĵo]]. “Unu duono de la mondo ne scias, kiel la alia duono vivas,” diras la proverbo; kaj ĉiu, kiu scivolas pri la vivo de siaj fratoj en aliaj landoj, devas legi ĉi tiun libron. Volonte mi citus multajn bongustajn pecojn, sed pro timo al mia Redaktoro, mi devas kontentiĝi per unu sola: “ Gulĝavar lia edzino ankaŭ estis malavare rekompencita de la naturo per la ekstera [[beleco]] kaj per aliaj ecoj de la kaŭkaza virino. Ŝi estimis siajn bogepatrojn, lavis al ili la piedojn kaj flegis ĉiumaniere, neniam ŝi parolis kun sia edzo dum ies ĉeeesto kaj eĉ neniam rigardis lin, neniu el la maljunuloj estis aŭdinta ŝian voĉon, kaj neniam ŝi estis preteriranta iun viron ne kovrinte sian vizaĝon per la [[tuko]]. Havante tian edzinon, Omar sentis sin feliĉa kaj estis kontenta je sia sorto.” Tiu ĉi lasta frazo meditigas homon kutimintan je aliaj moroj. La lingva [[stilo]] estas ĝenerale bonega; mi volus, tamen, ke kelkaj el la verkintoj estu pli ŝparemaj kun la sufikso “ ig,” precipe kiam ili diras ''terurigi bor teruri''. Grava afero estas, ke S-ro [[Boris Kotzin|B. Kotzin]] en sia antaŭparolo tre afable permesas, kun propaganda celo, la retradukon en la naciajn lingvojn. |A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 109, Januaro (1914)}} ===[[La originoj de la Protestantismo]]=== J. Tanuma-Tosio. '''La originoj de la Protestantismo'''. Eld. [[Internacia Katolika Informejo]], [[Fraterhuis Loonopzand]], 1947(?) {{citaĵo|Mia patro estis unu el dek gefratoj. Ĉiuj estis kleruloj siafake, kaj preskaŭ ĉiuj verkis librojn pri temoj religiaj, sciencaj, literaturaj. Familia anekdoto : kiam aperis unu libro verkita de onklino Lucy, onklo George ĝin legis, kaj ekkriis "Ho, Lucy ! Kial ajn vi ne ne montris ĝin al mi antaŭ ol forsendi ĝin al la presisto ! Mi estus povinta pliĝustigi ĉiun vorton en ĝi!” Kiel protestanto, mi volus fari saman [[ekkrio]]n kiel mia onklo George. Sed ne ! ĉar almenaŭ kelkajn vortojn mi lasus stari . Cetere, ĉi tie oni ne rajtas polemiki pri tiaj temoj. Mi diru nur, ke protestanto tre malsame verkus la historion. Lingve kaj prese la broŝuro estas bona.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 503-504 mar-apr 1947}} === [[Ou en est la question de la langue internationale (Solution pratique)]] === * ''Ou en est la question de la langue internationale (Solution pratique)'' verkita de E. Adam, kun antaŭparolo de [[Fanny Clar]]. Mendebla ĉe la aŭtoro: 24 Boulevard Beaumarchais, Paris, ( ll e ) . — 32 paga broŝuro 19 X 12,5 cm. ===[[Ovomaltino]]=== '''Ovomaltino'''. Eld. D-ro A. Wanders S. A.<ref>Fabrikejo de dietaj [[Maltpreparaĵo|maltpreparaĵoj]]. Ĉeffabrikejo en Bern kaj filioj en : London, Budapest, Chicago, Paris, Milano, Osthofen.</ref>, Bern, 1926. {{citaĵo|Broŝureto de propagando de tiu fortignutraĵo.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17 n05-08_maj-aug.}} == P == ===[[Pangea - la sole ebla eliro el la mondkrizo]]=== [[Rudolf Herceg]]. '''Pangea - la sole ebla eliro el la mondkrizo'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1932. {{citaĵo|La aŭtoro proponas al si pruvi, ke 1e la krizo estas ĝenerala, 2e ke ĝiaj kaŭzoj estas a) la (subjektiva kaj objektiva) malharmonio inter la produktado kaj konsumado ; b) la malĝustaj rilatoj inter la apartaj kategorioj de la produktado ; c) hipertrofio de la individualismo persona kaj nacia; d) manko de kontakto kun la naturo. La solvo konsistas en reorganizado de la administrado, de la [[juro]], ekonomio, etiko, estetiko, sociologio, ktp. por atingi tute novan sistemon ĉirkaŭprenantan la tutan homaron.|[[Belga esperantisto]] n200 (mar-apr 1933)}} ===[[Papo Pio X beata]]=== [[Adolf Habdl]]. '''Papo Pio X beata'''. Eld. A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento]], 1952(?) {{citaĵo|Belaspekta, alloga libreto kaj per sia [[prezento]] kaj per sia enhavo. Oni ne diras, ĉu estas verko rekte skribita en Esperanto, ĉu traduko de iu esperantisto, ĉu traduko de la aŭtoro mem. Tio estus bone. Mi ne povis ne legi ĝin seninterrompe. Ne nur por katolika samideano, sed ankaŭ por la tutmonda legantaro estas ĉi tiu [[libreto]] io [''tiel''] rava. Per simplaj mallongaj trajtoj, oni prezentas al la leganto la gigantan —humile gigantan — figuron de unu el plej elstaraj homoj de nia epoko. La traduko (mi opinias, ke oni tradukis ĝin el la germana lingvo) estas zorge kaj ame farita laboro, malgraŭ iaj preseraroj, korekteblaj laŭ noto sur lasta pago. Mi ne konas la vortojn: '''hasto, kaplano, fenigo, duomo, paŝtataro, noveno'''. Estus bone, se oni estus doninta difintabelon de ĉiuj ekster-SAT-vortaraj radikoj. Aliamaniere, la atento de la leganto estas neutile disigata, kio ne bone efikas. Eble, tro laŭvorta traduko el germana lingvo enŝovis strangajn tnte ne klasikajn [[konstruo]]jn. Ekzemple: (p. 17) «...kiu estis bona predikisto kaj kredis (pensis?) sia tasko, ankaŭ Sarto fari tian», (p. 96) «...kiuj zorgas pri via kaj de la tuta eklezio saviĝoj». Min faletis aliaj esprimoj: (p. 9) «situanta»; (p. 25) al tiaj, kiuj...» (p. 37) «manĝigis la malsatajn»; (p. 56) «terana»; (p. 73) «povi absolvi novenon»;(p. 86) «tiaj, kiuj devus.» «Mi ne vidis liajn infanojn serĉi panon...» La dirmaniero ''ne jam'' anstataŭ ''ankoraŭ ne'' (paĝoj 73 kaj 100) ŝajnas evitinda pro tio, ke kvankam ĝi estas tute logika, tamen ne klasika. Sed ĉiuj ĉi tiuj, laŭ mia opinio, lingvaj eraretoj neniel malpligrandigas la kortuŝan legadon, la aŭtentikan, gravan celon: klinigi la leganton al la opinio, ke la [[Pio la 10-a|Papo Pio Xa]] estis ja vere neordinara [[servanto de Dio]]. Strangaĵo ŝajnas al mi la manko de presesprimita eklezia permeso. Monflanke: 8 respondkuponoj (32 ptoj.) estas certe, laŭ mia opinio, tro alta prezo. Eble, oni celas ŝirmi la eldonaĵon kontraŭ valutaj disfaloj; sed anstataŭigi naciajn [[monunuo]]jn per nacia oficiala tarifo ŝajnas al mi nuntempe: «eliri el la koto por eniri. en la peĉon». |Eŭma. [[Boletín]] n040 (apr 1952) }} ===[[De Parizo al Lazura Marbordo]]=== M. Retót '''De Parizo al Lazura Marbordo'''. 1960(?) {{citaĵo|M. Rétot verkis tiun broŝuron, en la serio «Turismo por Esperanto en Franclando». Ĝi estas trafa gvidilo, plena je indikoj, bildoj, desegnaĵoj, k. t. p., kiuj bone povas faciligi la veturadon tra la belaj vojoj kiuj kondukas de Parizo al la bela Provenca regiono kaj Lazura Marbordo.|[[Boletín]] n120 (mar 1960)}} ===[[Parolas Japanoj]]=== '''Parolas Japanoj'''. Eld. [[Asocio por Internacia Kontakto]], [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]], 1938 (?) {{citaĵo|Ses verketoj de japanoj en [[Ĉinujo]], kiuj ne aprobas la japanan invadon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} ===[[Patrino kun fusilo]]=== [[Nguyễn Thị]]. '''Patrino kun fusilo'''. Eld. [[Fremdlingva eldonejo]], [[Hanojo]], 1966. [[dosiero:Pelikan textlogo.png|100ra|dekstre]] ===[[Pelikan]]=== Gunther Wagner. '''Pelikan''' ([[d:Q202133|en vikidatumoj]]). [[Hanovro]] kaj [[Vieno]], 1926(?) {{citaĵo|Prospekto en Esperanto de la konataj inkoj por skribi kaj por kopii, skribrubandoj, karbopapero por skribmaŝino kc.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17 n05-08_maj-aug.}} === [[Per Tolboato]] === '''Per tolboato, Skizo de Jotoka. Ilustrita. Eld. O. Ziegler, [[Marktredwitz]], 1922. 24 paĝoj. {{Citaĵo|Tre agrabla ripoziga legaĵo originale verkita.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} ===[[Petit Cours primaire d'Esperanto en 50 leçons graduées]]=== D. Bonnehon; A. Rosiaux. Petit Cours primaire d'Esperanto en 50 leçons graduées. Paris, [[Hachette]], 1910(?). {{citaĵo|Jen estas bonega lernolibro tre rekomendinda al ĉiuj instruistoj, kiuj celas la sciadon de la lingvo Esperanto, instruante ĝin al iliaj lernantoj. Tiu ĉi lernolibro, tre zorge ilustrita kaj bindita, enhavas multajn ekzercojn (thèmes et versions) bone gradigitajn; legadojn; prozaĵojn versaĵojn parkere dirotajn; 200 kutimajn frazojn kaj [[proverbo]]jn kun la franca traduko; kaj fine vortaretojn esperantan-francan kaj francan-esperantan. Se, laŭ la opinio de [[Lev Tolstoj|Tolstoi]], «la sukceso de [[Esperanto]] estas nur pedagogia lerneja afero», ni certigas, ke la verketo de S-roj Bonnehon kaj Rosiaux, havigante bonegajn rezultatojn al ĉiuj popollernejestroj, donos novan antaŭenpuŝon al la [[disvastigo]] de la lingvo internacia.|[[Brazila Esperantisto]] 1910_j03_n05-06_nov-dec}} ===[[Plena Gramatiko de Esperanto]]=== [[Joediko]] (J. Elliott). '''Plena Gramatiko de Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, [[Willoughby]], 1940(?) {{citaĵo|Reverkita formo de la 16 Reguloj. Bedaŭrinde, ĉe kelkaj [[detalo]]j ĝi prezentas al ni ne la evangelion laŭ S-ta Zamenhof, sed la evangelion laŭ S-ta Joediko.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 429-430, Januaro - Februaro (1941)}} ===[[Plena Malkaŝo de Japanaj Ambicioj]]=== '''Plena Malkaŝo de Japanaj Ambicioj'''. Eld. [[Heroldo de Ĉinujo]], [[Chungking]], 1940(?) {{citaĵo|Mesaĝoj de la Generalisimo. Teksto de [[Wang-Japana Interkonsento]]. Petskribo de Wang al [[Japanujo]]. La Japana Respondo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 422-423, Junio - Julio (1940)}} ===[[Pollando 1944-1964]]=== '''Pollando 1944-1964'''. Eld. Polonia, Varsovio, 1964. {{citaĵo|Kiuj volas informiĝi pri la evoluo de [[Pollando]] trovos en ĉi tiu 260 paga libro (riĉigita per abundaj fotoj, desegnoj, statistikaj cifertabeloj, mapoj ktp.) la plej riĉan kaj taŭgan informilon ĝis nun publikigitan en nia lingvo. Ĝi ampleksas la jenajn rubrikojn: geografio, [[historio]], eksterlanda politiko, industrio, [[agrikulturo]], eksterlanda komerco, sociaj problemoj, klerigado, scienco, [[literaturo]], [[muziko]], teatro, filmo, plastiko, arkitekturo kaj turismo. Tre bonaj lingvo teksto kaj fotoj. Prezo tre malalta rilate la kvaliton de la libro same laŭ aspekto kiel laŭ enhavo.| N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n147 (jan 1965)}} ===[[Pollando Rekonstruiĝas el Ruinoj]]=== '''Pollando Rekonstruiĝas el Ruinoj'''. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]]. Stockholm, 1947(?) {{citaĵo|16-paĝa broŝuro, kun klaraj grafikaĵoj, pri la teruraj perdoj kaj suferoj de Polujo dum la milito, kaj ĝia nuna rekonstruo kaj [[progreso]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 519-520 jul-aŭg 1948}} ===[[La Polvo de morto]]=== '''La Polvo de morto'''. Ilustrita. Eld. [[Plenumkomitato por Kontraŭ Atombomba Rezolucio]], [[Osaka]], 1956(?) {{citaĵo|Post la terura tragedio de Hirosima kaj Nagasaki, kun pli ol 250 mil senkulpaj viktimoj, la japana popolo spertas nun la domaĝojn de la nukleaj [[eksperimento]]j, fare de fremdaj potencoj. La radioaktiva polvo, disĵetita pro la eksplodo de [[hidrogenbombo]] sur Bikini, la 1-an de marto 1954, malpurigis la [[marakvo]]n kaj falis sur multajn fiŝkaptistajn boatojn, precipe sur la japanan ŝipeton «[[Fukurju-maru n-ro 5]]«, okazigante la brulvundigon de ĝiaj 23 ŝipanoj kaj la postan morton de unu el la plej grave vunditaj. La damaĝoj de tiu bedaŭrinda okazaĵo estas nekalkuleblaj. Kaŭze de la difektiĝo de miloj da [[tuno]]j da fiŝoj, oni malpermesis la disvendadon de tiu ĉefa manĝaĵo por japanoj, ordonante ĝian enterigon. La paniko estis nepriskribebla, tial ke multenombraj personoj jam estis manĝintaj atomfiŝojn. Pro timego al la radioaktivaĵo fermiĝis grandnombraj [[fiŝbutiko]]j, kaj la [[fiŝista komerco]] paraliziĝis en Japanujo. La mondo estis terurita pro la eksperimentoj de tiaj amasmortiga] armiloj; sed, post domaĝo ne venis saĝo, ĉar ne pro tio ĉesis la provado de nukleaj armiloj. La grandaj potencoj daure fabrikas bombojn A, H kaj tiel plu. Ni memoru, klo okazis en Hirosima kaj Nagasaki, kiam sur tiujn du kompatindajn urbojn defalis la unuaj du atombomboj, kiuj, en komparo kun la modernaj bombegoj, estis infanaj ludiloj. Laŭ opinio de kompetentuloj, kvar bomboj H povus forblovi la tutan Japanujon; sed, por dezertigi landojn kiel Anglujo, Germanujo, Francujo, ktp., sufiĉus du el tiuj superbomboj. La homaro ankoraŭ ne tute bone komprenis la grandegan danĝeron, kiu minacas ĝin. Ne gravas jam veti cent kontraŭ unu, ke iu granda potenco superas alian per nukleaj bomboj, ĉar ĉiu el ili posedas pli ol sufiĉan stokon por la kompleta detruado de ĉiuj urboj de la mondo, por la koncerna ekstermado de la homa vivo sur nia planedo. Ni fidu, ke oni ne riskos provoki tian hekatombon, eĉ se nur estas pro tio, ke neniu profitus el tiu tutmonda dispolviĝo; sed, ni ne forgesu, ke en kiu ajn momento, tio estas ebla... Por rememorigi al iii ĉi tiun senprecedencan danĝeron, kiu pendas super la homaro, oportune aperis ĉi tiu libreto, «La Polvo de la Morto», originale verkita en tre [[korekta lingvo]]. La [[Kongreso de Japanaj Esperantistoj]] tiel apelas la konsciencon de la tutmonda samideanaro, partopreni en la kampanjo por la ĉesigo de la nukleaj eksperimentoj, por la abolicio de tiaj armiloj, kun la celo savi la homaron de la [[minaco de neniigo]], kaj povi ekmarŝi ĉiuj homoj, ŝultron ĉe ŝultro, sur la vojon al glora estonteco, tial ke la [[atomenergio]], same povas pereigi la homan genton, kiel konstrui por ĝi paradizon sur la tero. Dependas nur de la bona aŭ malbona uzo, kiun la aŭtoritatuloj faros el ĉi tiu mirindaĵo de la scienco, la dua fajro eri la historio de la Homaro. |Ricardo Quiles. [[Boletín]] n097 (jan 1957)}} ===[[Popolaj Fabloj el Finnlando]]=== [[Björn Collinder]], [[Vilho Setälä]]. '''Popolaj Fabloj el Finnlando'''. Eld. Kyriiro Oy, Finnlando, 1979. {{citaĵo|Kamuflite sub supra titolo de malgranda [[kajero]] reklamiĝas la interŝanĝo de la esperantistaj supersignoj literoj jene <center> <poem> ŝ ĉ ĵ ĝ ŭ ĥ sh ch zh dzh w x </poem> </center> Efektive, ne estas silvestra sherco, sen dzhene oni tuj povis dzhui la fablojn. Kia dzhusta dzhojo¹ pri la dzhiroj el la dzhangalo de supersignoj! Granda dzhibo de E-o foridzhas kaj nun E-o ekdzhermegos kaj disvastidzhos. La «politikaj awtoritatuloj“ dzhentile dankos kaj chirkawbrakos la dzhermantajn E-istojn. Kaj dzhis la jaro 1987-a ni arandzhos dzheneralan [[festo]]n ne nur pro la l00-a datreveno sed ankaw pro la [[finvenko]] de E-o. Memkompreneble kun dzhimkano kaj festa mandzhado kun burdzhonbrasiko, fromadzho, orandzhazho, rudzha vino kaj dzhino. Stop! Jen oni ekmemoros, ke mi sammaniere povis tre bone legi literaturon laŭ Zamenhof-a "Surogata"² ortografio kaj ankaŭ la tekstojn laŭ alia propono, en kiu la [[supersignaj literoj]] anstataŭiĝas per la literoj c, w, r, y de la internacia [[telegrafa alfabeto]]: <center> <poem> q tq y dy w x ŝ ĉ ĵ ĝ ŭ ĥ </poem> </center> Ĉar la literoj ĉ <nowiki>=</nowiki> tŝ kaj ĝ <nowiki>=</nowiki> dĵ respektive du sonojn reprezentas, ŝajnas, ke ĉi-lasta propono prezentis teknikan solvon de la problemo. Rilate al supersignoj fantomas la reformomanio jam tra naŭ-jardekoj. Signo estas simbolo por determinita afero. Tiukaze unu litero estas — aŭ almenaŭ devas esti — la simbolo por unu difinita [[sono]]. La menciita "teknika solvo" estas valora ne nur nuntempe por la telegrafio ĉe la poŝto, navigado, aviado k. t. p., sed estas speciale grava por la projektado de elektronaj skribmaŝinoj, kiuj aŭtomate transformas la parolon al skribo. La "intestoj" de tiaj maŝinoj estas plej nekomplikaj, se la kondiĉo unu [[litero]] <nowiki>=</nowiki>unu sono“ strikte estas plenuimita. La sama validas ankaŭ por elektronaj komputiloj. Sed singardo! En la unua jardeko de nia jarcento la tre riĉa franco [[Emile Javal|Javal]] (pr. ĵaval) proponis al Zamenhof kvaronan milionon da frankoj, se Zamenhof pledos kaj realigos almenaŭ la prononcon de la litero j al ĵ. Imagu malriĉan Zamenhof-on kaj la tenton per la loga sumo de 250 000 or-frankoj — tiutempe. aha — 1) ĝirejo > Kurve (StraBe) 2) rilatas al la h-anstataŭrigo de la supersignoj |[[Der Esperantist]] n116 jun. 1982}} ===[[Por Kvietaj Personoj]]=== *E. Van Driessche. '''Por Kvietaj Personoj, unuakta komedieto'''. Ĉirkaŭ 1910. Teatraĵo prezentita dum la [[UK 1911]]. {{citaĵo|Tre ridiga [[komedio]], kaj rekomendinda por Esperantistaj festoj. Ĉe la prezento en [[Antverpeno]] ĝi estis gaje ludita kaj bonhumore akceptita. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 084, Decembro (1911)}} ===[[Por la honoro de nia lando]]=== A. Viruly. '''Por la honoro de nia lando''' trad. P. W. Van Sijn. Eld.D. Van & Zonen, Roterdam, 1938. === [[Por la rajto de German-Aŭstrujo]] === '''Por la rajto de German-Aŭstrujo'''. Eld. [[Propagandastelle fŭr Deutsch-Oesterreichs Recht]], Vieno, 20 pĝ, 23,5 X 15,5 cm ===[[Por la paco]]=== '''Por la paco'''. Eld. [[Komisiono pri Internaciaj Ligoj de Sovetaj Esperantistoj]], Moskvo, 1971. {{citaĵo|Kajero pri la defendo de Leningrado dum la milito, la renaskiĝo kaj prosperigo de la urbo depost la konflikto, kaj la perspektivoj al la futuro.|[[Boletín]] n191 (maj 1972)}} === [[Pour la Langue commerciale auxiliaire universelle]] === '''Pour la Langue commerciale auxiliaire universelle. Actes de la Conférence Interrnationale de Chambres de commerce, foires d'échantillons, Groupments économiques et offices du tourisme, réunie à Venise du 2 au 4 avril 1923.''' Eld. Conférence commerciale de Venise, [[Venecio]], 1923 56 pĝ, 13,5 x 21 cm {{Citaĵo|Niaj grupoj kaj propagandistoj uzu tiun ĉi broŝuron elmontranta la praktika flankon de niaj lingvo kaj movado.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} ===[[Premiaj Romanetoj]]=== '''Premiaj Romanetoj'''. Eld. Eldonita de [[The Esperanto Publishing Co]]. 1946. {{citaĵo|Jen utila aldono al la literaturo Esperanta. En la nuntempa mondo, kie la [[vivo]] tiom urĝas kaj rapidas, preskaŭ ĉiu Esperantisto trovas tiom da aferoj, kiujn li deziras aŭ devas fari, ke ofte mankas al li sufiĉe da tempo por ĝui la tralegon de longa [[romano]]. Por li tial tre havinda estus [[libro]] kies grandeco konvenas al lia poŝo kaj kies enhavo konsistas el aro da mallongaj [[romaneto]]j. La unuopaj eroj de tia libro devus esti interesaj kaj diversecaj, verkitaj laŭ simpla klara stilo, kiu ne postulas multe da cerbumado por diveni la intencon de la [[aŭtoro]] aŭ grandan vortaron por serĉi la [[signifo]]n de neoftaj vortoj. La libro devas esti tia, kian oni povas facile legi en la [[vagonaro]] aŭ omnibuso dum vojaĝeto hejmen post la labortago; aŭ, se necese, dum oni staras en linio por aĉeti la familian [[haringo]]n aŭ terpomon. Tia libro estas “Premiaj Romanetoj”. Ĝi havas ĝenerale stilon simplan kaj klaran ; la eroj estas diversaj kaj bone miksitaj, kaj prezentas literaturan pudingon tre bongustan kaj malpezan. Mem instruisto de Esperanto, mi bonvenigas la novan [[libreto]]n kiel utilan legolibron por kursoj kies membroj iom progresis. Ĝi taŭgas por [[kurso]] en ĝia dua jaro, aŭ—se la lernantoj montras [[entuziasmo]]n kaj inteligenton — eĉ en la dua periodo de la unua jaro. Inter la dudek tri verketoj estas kelkaj pri fantomoj, du-tri ĉarmaj aludoj al la [[Naturo]], kelke da rakontoj el la ĉiutaga vivo, fantaziaĵoj, kaj bonhumoraĵoj. Unu [[tago]]n, en vagonaro, mi ŝoketis miajn [[kunvo]]j agantojn kaj hontigis min mem per subita ekrido pro unu el la humoraĵoj. Mia okulo ne sukcesis rimarki eĉ unu [[preseraro]]n en Esperanta vorto. La sola preseraro rimarkita ne multe gravas, krom al sportistoj, kaj precipe al la [[Chelsea F.C.|Chelsea piedpilka klubo]]. Mi neniam legis pri ludo inter Chelsea kaj Brentwood, kaj mi supozas, ke ne plaĉus al Chelsea la sugesto, ke Brentwood —se ja ekzistas tia klubo— povus ilin venki. Supozeble oni intencas aludi al [[Brentford F.C.|Brentford]]. En la libro okazas kelke da vortoj ne troveblaj en la vortaroj : ekzemple, ''suspiro'' (sigh), ''trado'' (trade wind), ''braso'' (brace, guy, vang). Estus konsilinde, aldoni noton pri ili en estonta eldono. Verŝajne, nova eldono baldaŭ estos necesa, ĉar mi opinias, ke ĉi tiu estas bona libro, kiun la Esperantistaro multe aĉetos. Ni vidas en ĝi la verkojn de dek kvin [[aŭtoro]]j, kies verkoj promesas bone por la [[estonteco]]. Mi gratulas al EPOKO pro la apero de ĉi tiu libro, kaj proponas, ke ili baldaŭ kuraĝigu la verkintojn per nova [[konkurso]] por venigi plenan rikolton por dua libro samspeca.|[[Robert Murray]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 505-506}} ===[[La pretendoj de kondiĉa senmorteco]]=== R. K. Strang. '''La pretendoj de kondiĉa senmorteco''', trad. Geo. Aldrige. Eld. la aŭtoro, [[Glasgow]], 1932(?), 16 pĝ. {{citaĵo|Ne tuŝante la cetere interesan enhavon, ni tamen bedaŭras, ke la [[teksto]] ne estas lingve modela. Minimume oni rajtas atendi, ke tia verko estu sen gramatikaj eraroj; kaj ke oni ne ignoru la Biblian tradukon de Zamenhof. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 324, Aprilo (1932)}} ===[[Preparantoj de milito]]=== '''Preparantoj de milito , akuza konkludo en la proceso de industria partio'''. Eld [[CK SEU]]. Moskvo, 1931? 72 Paĝoj 15 x 22 cm. {{citaĵo|Tiu proceso interesis multajn. La klarigojn pri ĝi do ankaŭ povas ilin interesi, eĉ se la raporto povas ŝajni partia. Ĝi enhavas efektive multajn sciigojn, kiuj havas veran gravecon por tiuj, kiuj sin okupas pri la speciala temo de la mondrevolucio, de preparo al militoj k. c.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} ===[[Pri la transskribo de la Propraj nomoj]]=== '''Pri la transskribo de la Propraj nomoj'''. Paris. Esperantista Centra Oficejo, ~1910. === [[La Principo de la movado por ĉasta vivo]] === '''La Principo de la movado por ĉasta vivo plikarigita el ideala kaj praktika vidpunkto'''. Eldonis D. Roskes, Hago, 1922? 32 paĝoj 13 X 20 cm. {{Citaĵo|Ĉi tiu [[broŝuro]] enhavas ampleksan klarigon, de la principoj de la nomita movado kaj pri la praktiko de ĝi. Al ĉiuj samideanoj kiuj funde deziras pristudi la demandon, ni konsilas havigi al si la libreton, kiu certe donos al ili informon per la plej bona lingvo.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} {{citaĵo|Sur 30 paĝoj de ordinara formato estas koncize, bonlingve traktata la grava demando pri la [[ĉasteco]] en nia vivmaniero. La movado por ĉasta vivo, celante akceli la seksan purecon de la homoj, akceptas kiel idealon la personan kaj socian purecon de la moroj. Ĝi konsideras la sekskuniĝon ne voluptoĝuo, sedorigine kaj esence pluenplantado de la homestaĵoj, kiuj devas do kontraŭbatali la diversajn specojn de la degeneriĝo de la [[popolo]]j kaj la kaŭzojn, kiuj ĝin elvokas, kiel ekzemple: [[pornografio]]n per vorto kaj bildo, onanion, hetero- kaj homoseksualajn [[kontraŭnaturaĵo]]jn. Estas pledata la kuracista esploro antaŭ la [[geiĝo]], por evitigi al oni eventualan malsanon.|[[Belga Esperantisto]] j07 n04 dec 1925}} === [[La Problemo de Irlando]] === '''La problemo de Irlando'''. — Okpaĝa broŝuro 23 X 15 cm. kun histona skizo kaj programo de la Irlanda movado. Verkisto, eldonejo kaj prezo nemontritaj. ===[[Programada teknologio]]=== '''Peter Broczko''' kaj '''Iliona Koutny'''.'''Programada teknologio'''. Eld. [[Hungara Esperanto-Asocio]]/[[Scienca Eldona Centro de UEA]], Budapeŝto: 1984. ===[[Propono de Esperanto-stenografio laŭ ĉs. sistemo]]=== '''Propono de Esperanto-stenografio laŭ ĉs. sistemo'''. Eld. [[Esperanto-Asocio en ĈSR]], [[Prago]]. {{citaĵo|Represaĵo el „Esperantista" Praha, n-ro 4/1950). La 19-an de majo 1951. Okazis en Praha ĉehlingva konkurso por [[stenografo]]j, uzantaj la sistemon Herout-Mikulik. Ĝia celo estis trovi la plej rapidan stenografon en [[ĈSR]]. Venkis kaj la altan titolon akiris Miloš Matula, kiu kapablis skribi 160 vortojn dum minuto. Tia alta rapideco eble neniam ekzistas ĉe efektivaj oratoroj, kiuj ne povas nur ŝuti vortojn, sed per sia parolado volas klarigi al la aŭskultantoj sian temon kaj influi ilin. Tiamaniere la sistemo H.-M. pruvis sian kapablon por tre alta parolrapido.<br> Tiu ĉi sistemo. kiu jam de sia oficialigo en 1921 estas uzata por la ĉeha kaj [[slovaka lingvo]]j. estis jam de la aŭtoroj mem adaptita por germana lingvo kaj tiel ankau instruita en ĉs. komercaj lernejoj antaŭ la dua mondmilito. Aperis ankaŭ alfaroj por angla, rusa kaj [[franca lingvo]]j kaj nun estas eldonita ankaŭ alfaro por Esperanto. Ĝi estas la unua publikigita, ĉar tiu de prof. Vladimir Jukl, sekve de lia morto, ne estis eldonita (vidu E. Slovaka, pĝ. 84/1949). La prezentataj grandaj 4 paĝoj donas al interesulo nur esencon por povi stenografi sen mallongigoj: da [[siglo]]j (radik- kaj vortsignoj) estas ĉi tie nur 101, nombro pli malalta ol estas kutima en nacilingvaj sistemoj. En la enkondukaj linioj estas dirite, ke la ŝanĝoj, faritaj en la alfaro kompare kun la originala sistemo. estas ofte fundamentaj pro la grandaj diferencoj inter la naciaj lingvoj kaj Esperanto koncerne la literan strukturon. Tamen estas klare, ke perfekta scio de la prezentata materialo sufiĉas nur por persona, aŭ kancelaria aplikado. Ĉe tajpistinoj al la maksimume postulata rapideco estas 80 vortoj dum minuto. La diktanto en oficejo ja ne parolas seninterrompe, ĉar li kombinas kaj meditas dum la [[diktado]]. Kiu per la prezentata [[stenografio]] volus noti fluan parolon devus ankoraŭ mem konstrui sistemon de mallongigoj laŭ principoj, validaj por nacilingvaj sistemoj.<br> Fine necesas diri, ke la ĉelilingva stenografio ĝuste travivas ŝanĝojn. kiuj jam estas oficiale publikigitaj kaj validas ekde 1. IX. 1951. Ili certagrade influos ankaŭ la alfaron por Esperanto. Tamen la publikigita verketo estas konvena por tiuj, kiuj jam nun estras la nacilingvan sistemon H-M. Ainbaŭ faktoj certe okupos la aŭtoron (A. Stanura. OSTRAVA-RADVANICE. Taborska 41), ĉar estas necese fari la duan paŝon.|[[Esperantisto Slovaka]] - Numero 09, Septembro (1951)}} ===[[Prospekto de la Filmstrioj]]=== '''Prospekto de la Filmstrioj'''. Eld. [[Esperanta Film-Grupo]], [[Bergen-op-Zoom]], 1948(?) {{citaĵo|Jam kelkajn fojojn ni priparolis ĉi tiun [[serio]]n da [[filmbendo]]j ([[filmstrio]]j). Ĉiu bendo (larĝeco 35mm) konsistas el 30-1000 bildoj (19 x 24mm), por prezento en ĉambro aŭ [[salono]]. Pri ĉiu bildo estas klariga teksto en [[Esperanto]]. Ĉiu titolo provizastre interesan kaj instruan unuhoran programon al grupoj, [[societo]]j, aŭ kursoj, kondiĉe ke ili disponas konvenan projekciilon. La tekstoj mem estas en modela Esperanto. Ni povas varme rekomendi ĉi tiun kuraĝan kaj subtenindan entreprenon al niaj grupoj. Plenaj detaloj troviĝas en la “Prospekto”. Ni donas la prezon en ŝilingoj kaj pencoj por filmbendo kaj teksto kune : ili ne estas aĉeteblaj aparte. Jam aperis jenaj titoloj (multaj aliaj estas en preparo) : ''Antikva Grekujo, 13/9 ; Inter la Araboj 10/7 ; Lando kaj popolo de Siamo, 12/7 ; [[Javo kaj Indonezio]] I, 12/5, II, 13/4 ; Kun [[Sven Hedin]] al Transhimaiajo, 16/3 ; Sovaĝaj bestoj de Afriko, 13/8 ; La vizaĝo de la Terglobo, 14/8; Meksikio, 13/3 ; [[Marvojaĝo al Indonezio]], ; La Mirinda Nilolando, 16/8 ; Borneo laŭ bildoj, 16/3 ; [[Zelando]], 9/-; Palestino Norda, 14/4; [[Palestino Suda]], 13/3''|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} === [[Praha. Ilustrita gvidlibro por turistoj]] === '''Praha. Ilustrita gvidlibro por turistoj'''. Eld. Ĉasopis Ĉeskvch Esperantisto, Praha, 1912? {{Citaĵo|Belege eldonita gvidlibro broŝuro, enhavanta inter la bele presila teksto 41 ilustraĵojn pri la Bohema ĉefurbo kaj ĉirkaŭaĵoj. Riĉe kolorigita koverto reprezentas du belajn vidaĵojn el Praha.|[[Belga Esperantisto]] n052 (feb 1913)}} === La Parizaneto === '''La Parizaneto'''. Resumeto de la vivo kaj manieroj de la francoj, kun specialaj rimarkoj rilate al Parizo de R. Kron, el la franca trad. Connor kaj Hayes, 1904 (?), 126 p. „Uzebla kiel lernolibro.“ (L. I. 1908, p: 91.) === Pejzaĝoj en Aŭstrio === '''Pejzaĝoj en Aŭstrio'''. Eldonis la ministerio por fervojaj aferoj, Vieno. [[1913]], 120 p. Luksa libro pri la antaŭmilita Aŭstrujo kun multaj ilustraĵoj. {{Citaĵo|Belega reklamlibreto, lukse eldonita, kun admirindoj gravuraĵoj enhavanta bone verkitajn detalojn pri la Austria lando. La samideanoj kiuj ne jam posedas tiun eldonaĵon, mendu ĝin sen prokrasti, lli tute ne bedaŭras la malgrandan elspezon.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} === [[Pentroarto en la malnova Hungarujo]] === '''La pentroarto en la malnova Hungarujo'''. Verkis: Genthon István. Trad.: [[Ferenc Szilágyi]]. La bildotekstojn trad. [[Kálmán Kalocsay]]. Eldonejo [[Literatura Mondo]], Budapest, 1932, riĉe ilustrita. (IEMW:370.720-C.Esp-) === [[La Pirato]] === '''La Pirato'''. Spritgazeto, fond. en 1933. „Kaperas ĉiumonate. Kajeroj por Satiro, Humoro ka Libereco. . . relativa. Ŝipestro: R. Schwartz.“ === [[Poŝtkartoj Esperanto-Paris]] === '''Poŝtkartoj Esperanto-Paris'''. Unua serio, vidaĵoj de [[Paris]] kun klariga teksto en Esperanto. Eld. [[Presa Esperantista Societo]], Paris, 1912? Eksteraj ligiloj * [https://mondmilito.hypotheses.org/1997 Satire kaj pirate]. [[Militrakonto]], 09/01/2019 === [[Pri Piedpilkludanto]] === '''Pri Piedpilkludanto'''. Rakonto de V. van Nispen, el la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] trad. M. Bartholomeus. [[1934]], 96 p., kun ilustraĵoj. Malmultaj okazaĵoj, religi-morala tendenco. {{citaĵo|Interesa verko tre taŭga por la knaboj.|[[Brazila Esperantisto]] 1934 n272-282_mar-dec.}} {{citaĵo|Jen libro por romkatolikaj infanoj, intence tradukita laŭ stilo simpla kaj klara. Preso kaj papero estas bonaj, kaj la ilustraĵoj domas al la libro interesan aspekton. Oni sekvas la [[aventuro]]jn de okjara knabo, al kiu la patro donis piedpilkon. Ŝajne la [[gepatroj]] atendis, ke li ludu kun ĝi sen ludejo kaj vestaĵo konvenaj, tamen nenion rompante, kaj ne malpurigante la vestaĵon; certe la kulpeco pri serio da amuzaj katastrofoj ne restas tute ĉe la knabo. Lingve sufiĉe bona, tamen kritikindaĵoj kaj preseraroj ne tute mankas. Anstataŭ ''piedpilkludo'' preferinda estus ''[[futbalo]]''.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 350, Junio (1934)}} ===[[Pri Tri Homoj kaj Malnoblulo]]=== [[Tomaso Sillani.]] '''Pri Tri Homoj kaj Malnoblulo'''. Eld. A. Paolet, S. Vito al Tagliamento. == Q == ===[[Que es el Esperanto?]]=== '''Que es el Esperanto?'''. Eld. [[Sociedad Española Esperantista]], Madrido, 1926(?) == R == === [[Rakontoj el la Biblio]] === '''Rakontoj el la Biblio''' laŭ la traduko de D-ro L. L. Zamenhof; Eld. Brita Esp. Asocio, London, 1921 80 paĝoj. {{Citaĵo|La tre zorge eldonita libro enhavas 14 rakontojn el la Biblio. Ĝi estas antaŭiranto de la aperonta traduko de la Malnova Testamento, super kiu la Biblia Komitato Esperantista laboradas. La [[libreto]] ne nur instigos deziron por la tuta volumo; ĝi ankaŭ antaŭdiras al ni, ke la promesita verko certe estos modelo por ĉiuj esperantistoj laŭ lingva vidpunkto.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} ===[[Rakonto kaj aventuro]]=== '''Rakonto kaj aventuro'''. Eld. American esperantist co., Washington D.C., ~1911. {{citaĵo|Tiu libreto konsistas el du rakontoj :« Sur la batalkampo » (de [[Herschel S. Hall]]) kaj la « Aviadisto de Marso » (de Henry H. Barroll). La unuan mi legis kun vera plezuroo ; mi malpli ŝatas la duan.|Esperanto n102 5 jun. 1911}} === [[Raporto pri la subkongreso de Esperanta Psikistaro]] === ''Raporto pri la subkongreso de Esperanta Psikistaro''', kies unua kunsido okazis en « Café Anselmo », [[Anvers]], dimanĉon, la 20-an de aŭgusto, je la 10a matene. — Ambaŭ raportoj estas senpage haveblaj ĉe la [[Oficejo por studado de spiritaj fenomenoj]], Klappeistraat, 8, [[Antwerpen]]. {{Citaĵo|En tiuj du interesaj raportoj ni trovas diversfoje uzita la nomon Anverso. Tio estas entute eraro. Ni komprenas ke eĉ flandranoj povas esti tiel blindigitaj ke ili prefere uzas alian lingvon ol la sian sed la propraj nomoj, kiam oni ilin esperantigas, devas esti esperantigitaj laŭ la originala [[nacia lingvo]]. Tiel en la unua okazo oni devas legi [[Antverpeno]] anstataŭ [[Anverso]].|O.V.S. [[Belga Esperantisto]] n041 (mar 1912)}} ===[[La Reala Vivo de Nia Sinioro kaj Savinto Jesuo Kristo]]=== [[Marika Dragona]]. '''La Reala Vivo de Nia Sinioro kaj Savinto Jesuo Kristo'''. Eld. [[Nikolao Dragonas]], [[Tesaloniko]], 1947(?) {{citaĵo|La aŭtoro klarigas, ke la [[Greka Faŝismo]] kondamnis ŝin je morto, sed ke pro [[interveno]] de [[UNO]] la verdikto ŝanĝiĝis je dumviva mallibero. Ni esperu por ŝi iaman [[liberiĝo]]n. Ĉi tiun disertaĵon ŝi verkis por la edifo de siaj gefiloj. Ĝi eldoniĝis laŭ la [[deziro]] de la [[Tesalonika Esperanta Ligo]], sed pro la cirkonstancoj ne estis eble, ke ŝi ĝin poluru. [[Paĝo]]j 1-30 estas filozofia traktaĵo pri la [[influo]] de heredo kaj la homa diverseco. Paĝoj 31-108 klarigas, ke Kristanismo kaj Socialismo estas du grandaj movadoj, kiuj celas transformi la putran socion nunan en ion idealan kaj gloran. Ambaŭ estas io nova en malnova; bono en malbono; [[lumo]] en mallumo. Sed havante saman [[celo]]n, ili elektas vojojn malsamajn—-unu animan, alia fizikan—por efektivigi la belan [[sonĝo]]n por eterna beno. Ili estas ambaŭ bonaj ; saĝulo uzos ambaŭ. Al la vivo kaj instruo de Kristo raportitaj en la Evangelioj ŝi donas propran interpreton. Kristo estis kontraŭkapitalista [[revoluciulo]] : [[Karl Marx|Marks]] kaj [[Josif Stalin|Stalin]] estas modernaj [[Johano la Baptisto|Johan-Baptisto]] kaj Kristo, ŝi identigas la evangelion de Kristo kun la [[evangelio]] de Socialismo ; la Regnon de Dio kun la Nova Socialisma Ordo. Ni legas pri la Sankta Spirito —de socialismo.. Ekzemplo de ŝia ekzegezo : "Kiam vesperiĝis (ĉar nur vespere oni povas labori konspire)" En fina ĉapitro ŝi admonas, ke la rilato inter religio kaj socialismo devus esti tute amika. La kontraŭreligia sinteno de multaj socialistoj tre tnalbone efikis. Oni ne lasu la potencan batalilon de mistikismo en la [[mano]]j de reakcio, sed ĝin uzu por venko de [[socialismo]]. Ĉu oni konsentas, aŭ forte malkonsentas, kun la aŭtoro, oni trovos ŝian verkon interesa, ĉar tre neordinara. Lingve ĝi estas kritikebla, tamen facile legebla. ''[[Rusujo]], Rusio, Ruslando,'' interpuŝiĝas indiferente. Kurioza trajto : jen elipso, jen senbezona ripeto, de fraza subjekto.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 515-516 jan-feb 1948}} ===[[Realigo de norma socio]]=== [[Okamoto Rikiĉi]]. '''Realigo de norma socio'''. Eld. la aŭtoro, [[Jokohamo]], 1933(?) ===[[Receuil de Listes de Logatomes Esperanto]]=== '''Receuil de Listes de Logatomes Esperanto pour Mesures de Nettete.''' Eld. Comite Consultatif International des Communications Téléphoniques a Grande Distance'', Paris, 1933(?), 104 pĝ. {{citaĵo|Jen libro teknika, konsistanta el 15,000 artefaritaj silaboj, presitaj laŭ la Esperanta alfabeto, kiujn oni uzas internacie por provi la telefonian aŭdeblecon de diversaj sonoj kaj sonkombinoj. Tiujn silabojn oni nomas ''logatomoj''. La libro estas rimarkinda ekzemplo de oficiala uzo de nia alfabeto por internacia skribo fonetika, kaj akompanate de “ŝlosilo” Esperanta, por klarigi la [[alfabeto]]n, uziĝas multlande ĉe telefonrondoj oficialaj. Por la laika Esperantisto, kompreneble, la libro estas senutila. Sed ne! Jen almenaŭ 14,000 novaj [[silabo]]j je la dispono de niaj fervoraj fabrikistoj de novaj radikoj !|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} ===[[Reeĥoj]]=== '''Reeĥoj: Jugoslavia poemaro'''. Eld. [[Stafeto]], [[Tenerifo]], 1961. {{citaĵo|Post prologo de [[Marinko Ĝivoje]] kaj enkonduko de [[Marjorie Boulton]], sekvas altranga versaro de modernaj jugoslavaj [[poeto]]j. La ŝaŭmanta vigleco de la jugoslavia samideanaro ne povis ekzisti sen prezento de tiu bunta bukedo de unuarangaj poeziaĵoj. Apud [[Božidar Vančik]] kaj Velebit - vibrantaj [[poeto]]j - rangas aliaj, junaj kaj sukaj, kiuj regalas la leganton per kolekto de belaj versaroj. Malmultaj neologismoj atestas pri la saĝeco de la sudorientaj poetoj, kiuj pruvas ke en la vico de «normaluloj» oni povas poeziigi ĉiujn nuancojn de la plej inspirataj pensoj kaj sentoj. Ni reportas la belan versaron de [[Franjo Homar]], kiu atestas pri tiu perfekteco en la simpleco. <poem> De l' lingvaj aroj estis hom’ kreinto kaj uzis ilin, li, jam fruepoke; nun, ŝanĝ okazis - lingvolabirinto la novan homon premas tede, moke! Por ĉiu hom’ en ajna teroparto, ĉu solvivanto, ĉu en socirondo, parola pnovo estas sama arto : homar’ ja unu sur la tuta mondo! Por sama aĵo nur diversa vorto, pro sania ĝojo, ĉie sama sento. Al multlingveco venas jam la morto ; racion serĉas nun la homa gento! Kaj, karaj fratoj de la verda stelo, en marŝ’ triumfa kaj kun venka kanto : Babelon foren! Nun estiĝu helo ; al hom’ sufiĉas, sole, Esperanto! </poem> |Recenzis : ROHO. [[Boletín]] n129 (sep 1961)}} ===[[Resumo pri Vjetnamio]]=== '''Resumo pri Vjetnamio'''. [[Fremdlingva eldonejo]], Hanojo, 1971. {{citaĵo|Jam de m ultaj jaroj Vjetnamio estas nomo ĉiutage renkontata en la ĵurnaloj, en la radio, en la televido. Vjetnamio, unu el la tragedioj de nia epoko, influas kaj influos en la monda historio. La sekvoj de la sanga konflikto tie disvolviĝanta certe sentiĝos rekte aŭ nerekte en la ceteraj landoj, eĉ en la malproksimaj. Ni ĉiuj konas la gravecon de Vjetnam o en la terenoj socia kaj politika, sed kion ni efektive scias pri tiu lando? Vere, kaj bedaŭrinde, preskaŭ nenion. Resumo pri Vjetnamio donas al ni ĝeneralan bildon pri ĝiaj diversaj aspektoj: geografia, historia, kultura, ekonomia, politika, ktp. kaj, kvankam oni traktas ilin de la vidpunkto de la marksisma dialektiko, la libro entenas sufiĉe da objektivaj, kaj meditigaj, [[fakto]]j, kiuj rivelas al ni la landon kaj la spiriton de brava popolo meritanta pli bonan sorton.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n191 (maj 1972)}} ===[[La Reveno de Nia Sinjoro]]=== H. Miles. '''La Reveno de Nia Sinjoro''', Eldonis la aŭtoro, Londono, 1938? {{citaĵo|La aŭtoro kredas, ke li ricevis gravan lumon pri ĉi tiu malfacila temo. Bedaŭrinde, pro stilaj kaj lingvaj obskuraĵoj, lia klarigo restas nekomprenata de la skribanto.|[[Montagu Christie Butler]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} ===[[Rezultoj de la unua kvinjara plano]]=== '''Rezultoj de la unua kvinjara plano. Raporto ĉe la Unuigita Plenkunsido de Centra Komitato kaj Centra Kontrol-Komisiono de [[TKP]] (b) la 7-an de januaro 1933'''. Trad. K. K . V. Vozdviĵenskij, P. Gavrilov, E . Svedova, V. Polakov . Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1933. {{citaĵo|La leganto trovos en la broŝuro, pledon ''pro domo'' kiu celas pravigi la kvinjaran planon, pruvi ke ĝi ne nur estis efektivigebla, sed parte estas efektivigita; ĝi celas klarigi kial nur parte kaj ne tute oni realigis ĝin. Ne estas necese diri ke oni aŭdas nur unu sonon, nome la optimisman. La fundo de la [[rezonado]] revenas ĉiam al la saina punkto: kie antaŭ estis nenio, estas nun io. do la kvinjara plano sukcesis. La lingvo uzita estas sufiĉe neologisma kiel decas al renovigantoj de la ideoj. Tiu emo tamen kelkfoje malice ridindigas la [[tradukinto]]jn. Tiel ni trovas ke : "Rilate produktadon de elektro-energio, ni estis sur la plej lasta loko. Nun ni okupas unu el la primaraj lokoj." La vorto "primara" laŭ la internacia uzado, tute ne signifa s: « unuaranga, unuaklasa ». Ĝi signifas: « unuaŝtupa, komenca a kaj figure : "neperfektiĝinta, neevoluinta, neinstruita, needukita" ktp. ĉiuj nuancoj de unuaŝtupa stato. Tiel oni povus diri ke "la sono de strangaj nekomprenitaj vortoj, ĉiam allogas la primarajn homojn". La konstato ke la produktado de elektro-energio okupas primaran aŭ unuaŝtupan lokon ne estas do komplimento.|[[Belga esperantisto]] n202 (jul-dec 1933)}} === [[Revuo de Esperanta Psikistaro]] === '''Revuo de Esperanta Psikistaro'''. Trimonata psikisma gazeto. Redacio kaj Administracio A. Stas Waltwilder par Bilsen (Belgujo). ===[[Rido Sanigas]]=== [[Ivan Georgiev]] kaj [[Todor Iŝev]]. '''Rido Sanigas'''. 1946(?) {{citaĵo|Jen ankoraŭ [[anekdotaro]] (ni jam posedas samtitolan anekdotaron el Italujo). La [[ŝerco]]j estas simplaj kaj legindaj, la formato taŭga por la poŝo|[[La Brita Esperantisto]] n 493-494 maj-jun 1946}} ===[[ Rimedoj por la konscia regulado de l'infano-nombro]]=== ''' Rimedoj por la konscia regulado de l'infano-nombro.''' Eld. [[Nederlanda Ligo Nov-Malthusana]], [[Havro]], 1910 (?). ===[[Rusa-Esperanta Vortaro]]=== N. Korzlinskij, R. Mencoj G. Smirnov, A. Stupin. '''Rusa-Esperanta Vortaro'''. Eld. Librejo Esperanto, Moskvo, ~1910. == S == === SALUS === SALUS. [[Saneca Abstinenca Longviva Universala Societo]]. Romo, 1921? 4 pĝ. === Samideano === SAMIDEANO. Internacia Biblioteko. N. 1. Majo 1921. Eld. [[Os­kar Ziegler]] & Ko, [[Marktredwitz]]. 20 paĝoj 23 X 15 1/2 cm {{Citaĵo|Enhave : Ascendo al Vesuvjo antaŭ kvardek jaroj, de P. Christaller; Surprizo, de M. Walter, tradukis Cani. Fŭrth; La lasta Kanto, de A, Stamatiadis; Dum liberaj horoj, de Heinrich|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} ===[[Saved by a servant]]=== J. J. Boutwood.'''Saved by a servant'''. Eld. [[British Esperanto Association]], Londono, 1918(?) ===[[Senditaj al la turo]]=== [[John Maddison Morton]]. '''Senditaj al la turo''' trad. [[Frederic William Hipsley]]. ~1911 ===[[Serta gratulatoria in honorem Juan Régulo]]=== '''Serta gratulatoria in honorem Juan Régulo: II Esperantismo'''. Eldonis [[Universitato La Laguna]], [[Tenerifo]] 1985. 790 paĝoj. ISBN, 8460042901, 9788460042907 {{citaĵo|Jen granda libro verkita de okdek kleraj samideanoj honore al [[Profesoro]] [[Juan Régulo Pérez]]. Al la omaĝantoj mi kore aldonas mian modestan personon, pro lia jam malnova amikeco al mi kaj pro lia al Esperanto giganta servo kiun nur per honoro oni povos iel pagi al li. Verko multaŭtora ne povas esti romano. Sepdek-ok malsamaj temoj koncernantaj [[faceto]]jn de Esperanto konsistigas la libron, kaj recenzi ĉiun temon aparte, unuope, estus neeble. Tial mi unue prezentas alfabete ordigitan liston de la aŭtoroj: Albault, Ariste, Auld, Balbin, Benczyk, Bernard, Bormann, Boulton, Baŝgupto, Diego, Goninaz, Duliĉenko (en rusa), Eichholz, Ejsmont, Forster, (en angla), Franch, Giorgi, Golden, Haupenthal (en germana), Kawasaki, Knoedt, Kock, Kolker, Korinek, Lapenna, Lins, Lloancy (en franca), Makkink, Maul, Mattos, Masao, Miliajlov, Nagata-Akiko, Neergard, Novobilsky, Oljanov, Sanchez (en hispana), Pennachietti, Pie, Pilger, Piron, Ragnarsson, Riersl kaj Wood (en angla), Ró'linger, Rosbach, Rossetti, Rumler, SahebZamani, Stp-Bowwitz, Tonkin, Vatré, Themaat, Waringhien, Wells, Zlatnar. Sciemaj legantoj povos multe ĉerpi el la libro: Pri la artikolo, la verbo, la [[adverbo]], la "naturalismo kaj la skemismo", la historio de niaj lingvai [[institucio]]j, la ruslingva influo en niaj verboj, la kabareto "Verda Kato", la prononcado, la nuntempaj ŝancoj de Esperanto, la esperantigo de geografiaj nomoj, la [[Plena Gramatiko]], la rolo de Stafeto, la poezio en la Liva lingvo, la [[problemo]]j en la tradukado de Don Kiĥoto, la gravega rolo de Esperanto kiel [[interlingvo]] por maŝintradukado,... ĝis okdek temoj, inter kiuj tre spicita [[pornografiaĵo]] abunde nuancita per la pimpaj "naturalismaj" AB, AK, OB, Erst... Dufoje mi ellegis la libron, kaj kvankam pluraj el la temoj tiel plaĉis al mi, ke mi notis apude "Tre klara", "Tre fundamenta", "Bonega" mi prisilentas la aŭtornomojn, ĉar mencii ilin ja rekte signifus subtakson de tiuj ne nomitaj. Tamen, malgraŭ tiu pozitiva flanko, ĉu mi aprobu, ke en la nomo de ia propra opinio, ĉiam diskutebla, oni enŝutu en la kutiman, ordinaran [[lingvo]]n, manplenegon da misnomataj neologismoj, kiel Ad, Ob, Of, Ak, Ed, Al, Aŭtem, Erst, Koram, Ma, Par, Sol, Kom, Nam, Nulmen, Omno, Simi, Enim, Ergo, Sempre, Sovente, Solt, Interim,... Mido, Nonsanca, Plurie, Pluriam, Plenunti, Verkili, Tradukili, Internacivortoja (adjektivo de pluralo), kvestio,... k.a. krom la malfundamenta uzo de La anstataŭ la pronoma TIU (la de Kabe, la de Grabowski k.a.)? Ĉu povas plaĉi al mi, ke ni, parolanta flue Esperanton de antaŭ sepdek jaroj devu nun konsulti postartikolan glosaron kvardekfoje dum legado de nur dudek paĝoj? La [[lingvo]]j ne evoluas nek ŝanĝiĝas rapide. Cervantes verkis sian Don Kitoĥon antaŭ preskaŭ kvarcent jaroj kaj tamen ĝia lingvo estas ne tre malsimila je la nuna. Aliflanke mi konstatis ke la verba FAR uzata preporicie aperas ofte eĉ kontraŭ la fundamenta DE post la participo: Verkita DE, kvankam tiukaze DE neniam erarigas. La duopo fare de solvas la problemon en iaj esceptaj okazoj. Kial do Far, cetere ne tre eleganta en buŝo de iuj landanoj? Alia kontraŭlingva peko estas la uzado de prepozicioj antaŭ infinitivo, precipe SEN kaj ĜIS. Parole la prepozicio kuniĝas kun la infinitivo, tiel, ke "sen valorigi" sonas "senvalorigi" kies signifo estas "fari ion senvalora" dum la intenco estis "ne valorigante". La frazo "En restoracio li manĝis ne parolante kaj poste eliris ne paginte" oni skribas li manĝis sen paroli kaj eliris sen pagi. SEN : ANTE kaj : INTE. Car evidente li eniris ne pagonte, ĉu ni diru ankaŭ sen pagi? Aŭ, ĉu la formulo ne taŭgas por ONTE? Ellegu la SERTA GRATULATORIA IN HONOREM JUAN REGULO; vi ne misuzos tempon kaj per ĝia trastudo ni helpos pluporti la torĉon de [[Stafeto]] kaj grandigos la omaĝon al nia kara kaj elstara samideano. |[[Salvador Gumà|Salvador Gumà i Clavell]]. [[Boletín]] n287 (jul 1988)}} ===[[Sciencaj Verkoj publikigitaj de Japanoj en Esperanto]]=== '''Sciencaj Verkoj publikigitaj de Japanoj en Esperanto ekskluzive de medicinaj verkoj, ĝis Oktobro, 1934. '''. Eld. [[Japana Esperanto-Instituto]], Tokio, 1935. Detaloj pri 70 originalaj monografoj sciencaj: 24 resumoj, 14 terminaroj, kaj 32 diversaj verkoj. ===[[Sherlock Holmes en servo de la hispana trono]]=== [[Eduard Kühnl]], [[Karel Procházka]]. '''Sherlock Holmes en servo de la hispana trono'''. Eld. Biblioteko Časopis českých esperantistů, Praha, 1910. 42 p. {{citaĵo|En Frua, senerara Esperanto estas verkita tiu ĉi unua satiro en nia literaturo. Laŭ la lingva vidpunkto ĉerpos el ĝi ne sole la komencantoj, sed ankaŭ perfektaj Esperantistoj legos kun gojo la diversajn vortturnojn kaj la elegantajn dirmanierojn, da kiuj la libro estas plena. En sep ĉapitroj estas priskribata la historio de praktikanto Leliĉek, kiu pro sia vivsimileco estas lerte elserĉita de la fama detektivo Holmes kaj kiu nun ludas la rolon de la hispana reĝo [[Alfonso la 13-a|Alfonso XIII]], por ke nepre ne povu ĉi tiun trafi iu malfelica anarkisto! Ni legas pri la kortegaj ceremonioj pri kiuj oni instruas nian heroon, pri lia unua akrigo en areno, pri lia konferenco kun la angla rego kaj la germana imperiestro (tiu ĉi ankaŭ estis falsa), pri la danĝeroplena vojago en Anglujon k. t. p.; sed ankoraŭ aliaj interesaj scenoj estas enhavitaj en la verketo : ĉiu amiko de humoro legos kun plezuro la verkon, kiu majstre ridindigas la « detektivajn romanojn ».|[[Revuo Esperanto]] n85 5 sep. 1910}} ===[[Sindefendologiaj Studoj]]=== J. Novak (red.) ''' Sindefendologiaj Studoj'''. Eld. [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]], Prago, 1983. 94 pĝ. {{citaĵo|Jen denove prisporta eldonajo el CSSR: Artikolaro de sindefendologiaj studoj. Tri aŭtoroj, kiuj verkas ankaŭ nacilingve, pli malpli kolektive verkis tiujn originalajn artikolojn pri ĵudo kaj similaj sindefendaj sportoj. Temas pleje pri evertoj (speciala batalago). Multaj desegnaĵoj, bona sistemeco kaj profundaj teorioj klarigoj distingas la broŝuron. Fine de ĉiu artikolo oni trovas referencan liston, vortareton, liston de fakaj terminoj kaj ĉeĥan resumon. La eldono de ĉi tiu verko estas taksenda kiel riĉigo de nia faka literaturo kaj taŭga kontribuo al elformigo de [[sporta terminaro]].| [[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]]_n126_apr.1984}} ===[[Sintrompoj]]=== J. B . Hirscher. '''Sintrompoj''' trad. W. Flamer. Eld. [[IKUE]], 196? {{citaĵo|La eldono de ĉi tiu verketo aperis antaŭ cent jaroj sed ĝia enhavo restas ankoraŭ aktuala. La kajero, vera juvelo de la katolika literaturo, celas precipe instrui la homojn por sin koni kaj per tio forigi tiun ĝeneralan malsanon enradikiĝinta en nia interno: la ko nstantan sintrompon. La kajero, vere grava kaj profunda laŭ enhavo, estas daŭra instigo al analizo kaj kompreno de onia konduto kaj agoj rilate la religiajn kaj moralajn admonojn. Tra la tuta broŝuro la aŭtoro montras profundan konon psikologian pri la [[homa interno]]. Libro leginda kaj meditinda, instrua, amuza kaj profunda!|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n147 (jan 1965)}} ===[[Skizo de Ekonomia Geografio]]=== [[J. F. Horrabin]]. '''Skizo de Ekonomia Geografio''' trad. B. Ross. Eld. SAT, 1938(?) {{citaĵo|Jen venas, por la Esperantistaro, libro jam famekonata en la originala angla lingvo kaj en nacilingvaj tradukoj. La titolo eĉ ne pale komprenigas, kiom la verko estas interesa por ĉiu inteligenta nun- mondano. La aŭtoro klarigas sian temon vulgare, samtempe kompetente, penante pruvi, ke la geografio ludas la determinan rolon ĉe la ekonomia kaj socia formiĝo de la potencogrupoj. Kiam li skizas la luktojn por potenco inter la britoj kaj usonanoj en Sudameriko, aŭ kiam li klarigas per ekonomiaj kaŭzoj la malsimilojn inter la francaj kaj germanaj vivmanieroj, li faras por ni rakonton ege ekscitan kaj vivplenan kompare kun la [[romano]]j de [[Henry Rider Haggard]] aŭ [[H. G. Wells]]. Ankaŭ por la fakulo la verko nepre devas esti atendinda, ĉar la aŭtoro ne nur montras sin kompetenta, sed ankaŭ havas definitivan vidpunkton, ne ŝateblan por ĉiuj medioj, kiun la libro klare antaŭmetas. Jen verko, do, kiun oni devas aŭ konsenti, aŭ kontraŭbatali. La lingvaĵo estas tre bona, sed kelkaj nekonsekvencaĵoj ĝenas. Ekzemple, oni trovas jen [[Versajlo]], jen ''Versajo'', por la sama urbo, kaj la vorto laborista estas tre neklare uzata. |K. R. C. STURMER. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 404, Decembro (1938)}} ===[[Skizo pri Ĉinio]]=== '''Skizo pri Ĉinio'''. Eldonis: «El Popola Ĉinio», Pekino, 1981. {{citaĵo|Temas pri tipa propagandilo, karakterizata de ĉio kion tio signifas. Kiu legis iuajn [''tiel''] el tiuj libroj, tiu jam konas ĉiujn, nur ŝanĝas la lando kaj la nomoj, sed neniam la adjetivoj. Ĉio estas rozkolora, kaj problemoj tute ne ekzistas kaj ĉi-tiu [[verko]] ne estas escepto, sed male. La libro komencas per prezento de la ĉiniaj geografio kaj etnografio. Tion sekvas mallonga skizo pri la ĉina historio, uzante la historian materiismon, tre korekte unue, iom manikee poste. La ĉapitro pri politiko kaj socia organizado fariĝas peza kaj unutona, laŭ mia opinio estas eksceso da detaloj. La du lastaj ĉapitroj, tiuj pri ekonomio kaj kulturo difektas la trouzon de nombroj kaj statistikoj, emfazante la atingojn de la ĉina reĝimo, ĉefe ekde 1948-a, ĉu necesas tiom enuigi ĉiujn? Tamen, aparte interesaj kaj legindaj estas la subĉapitroj traktantaj sciencon, medicinon, literaturon, sportojn, kaj aliajn aferojn preskaŭ nekonataj pri Ĉinio en Eŭropo. La plej grava merito de la verko estas sendube ĝia alloga lingvonivelo, kiel estas kutime en ĉiuj eldonaĵoj de «El Popola Ĉinio». Ĝia vortriĉeco estas mirinda kaj ĝia frazkonstruo estas perfekta. Tio, iasence, vualas la aliajn [[difekto]]jn de la verko. |UNKERA. [[Boletín]] n248 (nov 1981)}} ===[[Socialismo: ĝia ideologio kaj realigo]]=== {{EdE|EdE-S}} *'''Socialismo: ĝia [[ideologio]] kaj realigo'''. - De S. Chazan. 1933, 48 p. {{EDE| evento=Citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto - F|Enciklopedio de Esperanto]] | teksto=„Kontraŭ la revolucia socialismo, li estas adepto de la evoluismo, emfazante, ke la socialismo estas ne nur ekonomia, sed ankaŭ morala problemo, por la efektivigo oni bezonas ĝeneraligon de l'[[Altruismo|altruista]] moralo.“ (xy, „Lingvo-Libro“, l934, p.: 26.)ordigo=Socialismo: ĝia [[ideologio]] kaj realigo }} {{citaĵo|Traktato penanta konscience kaj objektive skizi la kialon de la movado socialista, priskribi la diversajn konfliktantajn skolojn, kaj trankvile kaj science taksi ilian valoron. Manĝo iom solida, sed nutra. Libro pripensiga kaj havinda .|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 349, Majo (1934)}} ===[[Solecaj animoj]] === '''Solecaj animoj''' unuakta gajaĵo tradukita de [[Oscar Susmann]]. Eld. [[Paŭlo Balkanji]], Budapeŝto, 1921? {{Citaĵo|Amuza teatraĵeto ludota de 2 aktoroj kaj 2 aktorinoj. Taŭgas por esperantistaj festoj kaj kunvenoj.|[[Belga Esperantisto]] n077-078 (jul-aug 1921)}} ===[[Somera simfonio]]=== A. A. Leenhard. '''Somera simfonio'''. Eld. [[Dansk Esperanto-Forlag]], [[Aabyhøj]], 1970/1987. {{citaĵo|Dek sonetoj pri bunta kaj pom pa somero. Oni tuj vidas, ke la inspiro de la [[aŭtoro]] estas pli profunda ol lia posedo de la poezia strukturo de Esperanto. Lia koro spontane vibras kun sincera [[sento]] ĉe la milfaceta belo de nia mondo, sed li ne funde esploris ankoraŭ la [[rimedo]]jn kaj nuancojn de la lingvo, per kiuj li povus ¡redoni la ĝustan mezuron de sia lirika staturo. Unue, la uzo de viraj rimoj en la [[kunteksto]] de liaj sonetoj ŝajnas principe erara. La viraj rimoj abrupte hakas la fluon de la versoj, kiujn li intencis solenaj, kaj rompas ilian etoson per kuspa efekto. Due, abundas vortokaramboloj apenaŭ prononceblaj. Kiel langi kaj lipi por eldiri ''tempmister', ''laŭbtegment’,'' ĉarmtorent’'', ''roz' sur, incens' de zefir' flustrad ’ laŭ, strand’ de?'' Tiaj kombinoj, anstataŭ emfazi la impreson de idilia, pacoplena somero, ŝajnas sugesti ŝtorm on aŭ preterpason de bruantaj [[ĉaro]]j. Plej bedaŭrinde estas, ke multajn tiajn karambolojn kaj eliziojn oni povus facile elimini. Por ekzemplo, en '' Aŭtun-portreto'', paĝo 27, legiĝas: ''Melankolie svingas ĉe lagbordo kan ’'' Ĉu ne pli flua, kaj pli gramatike korekta, la jena provo: ''Melankolie svingas sin ĉe lago kan ’?'' En la sama soneto: <poem. Kaj malproksime kverkarboj konturas en nebulo </poem> sonus pli ĝuste <poem> Kaj kverkoarbaro fore konturiĝas en nebulo </poem> Aliparte, S-ro Leenhard ŝajnas posedi rakitan rimoprovizon. La rimoparoj glor’-odor’ aperas en ''Majo'' kaj ''Sur la strando''; ''tilio-lilio'', en ''Majo'', ''Somerĝardeno'' kaj ''Somer-imago''; ''maro-paro'' en ''Somerobildoj'' kaj ''Sur la strando''; ''ĉieltegment' - firmament’'' en ''Frusomero'' kaj ''Somerobildoj''; ''naturo-lazuro'' en ''Majo'' kaj ''Somero-adiaŭo''. En grandaj, elegantaj litertipoj pli akre evidentiĝas preseraroj, kiel, interalie, ''fimamento'' (paĝo 11) , aŭdiaŭis (paĝo 15), pesas (paĝo 13). Mi ne scias, ĉu noti kiel mispreson la vorton ''kreman'' en ''kaj ekkaresis ĉarman kreman junulin-femuron''. Duoble frandinda femuro, ĉar junulina kaj, krome, krema. La belaj vinjetoj kaj fronta paĝo de [[Ole Nederland]] rivelas manon de sentema kaj lerta artisto, dum la tipografia aranĝo de la libreto plaĉas per sia sobra eleganto.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n179 (maj 1970)}} ===[[Sondilo skrapanta]]=== M. Léger. '''Sondilo skrapanta'''. Eld. M. le Dr Richard, Monako, 1904(?). === [[La Sonoril-koncertoj]] === '''La Sonoril-koncertoj''' de [[Jef Denyn]], eldonita de la societo « Mechelen-A antrekkelijkheden; Malines-A ttractions» okaze de la festoj organizitaj nunjare je la honoro de la Majstro-Sonorilaristo de [[Meĥleno]]. {{Citaĵo|La broŝuro enhavas la programon de la diversaj koncertoj kiuj okazos dum la somero sur la turo de la Meĥleno preĝejo. La klarigaj tekstoj pri la koncertoj, pri la sonorilaro, kaj pri la urbo ankaŭ enhavan Esperantan tradukon. Bedaŭrinde tiu teksto enhavas pli ol sufiĉe da eraroj. Ni kore esperas, ke estonte la teksto estu pli zorge korektita. La broŝuro estas bele ilustrita.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} ===[[La Societo de amikoj (Kvakeroj) kaj ĝiaj esencaj trajtoj]]=== Edward Gruber. [[La Societo de amikoj (Kvakeroj) kaj ĝiaj esencaj trajtoj]]. Eld. [[Friends Service Council]] de la Societo de Amikoj, London, 1931. {{citaĵo|Edward Gruber estas verkisto de «Kio estas la Kvakerismo?», de "La Biblio: ĝia karaktero kaj inspiro" , de «La Kristianismo kiel Vivo» k. c. Tiu ĉi broŝuro estas nova propagandilo por la kvakerismo. Ĝi estas interesa por ĉiuj, kiuj sin okupas pri tiaj demandoj.|[[Belga esperantisto]] n195 (apr-maj 1932)}} {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro klarigas la kredon de la [[Kvakeroj]] pri la “Interna Lumo,” kaj montras, ke el tiu kredo nature venas la silenta kunvenado, egaleco de la seksoj, eklezia organizo, sinteno pri la [[sakramento]]j, simpleco en ekstera vivo, kaj ĉio, kio distingas ilin de aliaj Kristanoj. Sekvas mallonga historio pri la problemoj kaj agado de la Societo dum kaj post la milito. Leginda broŝuro, bone tradukita. Vortoj notitaj; ''intua, redemplo, mutilas''.| [[Frederic William Hipsley|F. W. HiPSLEY]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 322, Februaro (1932)}} === Starptautiska valoda lingvo internacia === '''Starptautiska valoda lingvo internacia''', [[latve]] kaj en Esperanto. [[Rigo]], 1923. ===[[Statistika Resumo de Brazilo, 1946]]=== '''Statistika Resumo de Brazilo, 1946''' . Eld. [[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro, 1947(?) {{citaĵo|Ĉi tiu lasta Esperanta eldonaĵo de la [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]] estas dokumento tre atentinda, ekzemplo de serioza oficiala uzo de Esperanto fare de grava nacia Instituto, ĉi estas dense sed klare presita, kaj liveras tre detalan [[statistikero]]n pri Brazilo—loĝantaro ; sanstato ; geografio ; fizika situacio ; stato kaj movado de la loĝantaro ; [[produktaĵo]]j mineralaj, agrikulturaj, kaj industriaj ; [[transporto]] ; komunikado ; financo ; [[komerco]] ; socia servaro ; [[edukado]] ; k.m.a. (sole pri religiaj konfesoj ni trovis nenion). La Esperanta traduko estas vere bonega, kaj liveras modelon por ĉiu simila verko. Ni kore gratulas la Instituton pri la [[eldono]] de ĉi tiu dua Statistika Resumo (la unua aperis en 1940), kaj varme esperas, ke ĝia bonega ekzemplo trovos multajn [[imitanto]]jn ĉe aliaj registaroj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} ===[[Stenografiaj Gamoj]]=== A. G. Provost. '''Stenografiaj Gamoj'''. Eld. [[Stenografa Instituto Tutmonda]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1938(?) {{citaĵo|Ŝerio da tekstoj lingve kontrolitaj de D-ro [[Pierre Corret|Corret]], en perfekta Esperanto, interesa, kaj diverstema. Ĝi servus bonege kiel legolibro. Tamen la verko principe celas provizi al la lernanto ekzercmaterialon por akiri stenografian aŭ tajpan rapidon: tiucele ĝi estas aranĝita laŭ triopaj paragrafoj legotaj en tri minutoj diversrapide inter po 60 kaj 200 silaboj minute; tamen mankas ĉia gradigo rilate stilan malfacilecon. La verko estas senrezerve rekomendinda, kaj —se nur oni povus instigi la Esperantistaron lerni Esperantan stenografion —ĝi liverus por la [[lernanto]] de iu ajn sistemo idealan materialon. La kompilinto diras, ke la stenografistoj kapablaj sekvi Esperantan oratoron parolrapide estas kalkuleblaj per la fingroj de unu [[mano]], Tio estas vera. Ordinare oni “raportas” Esperantan parolon, mense tradukante ĝin nacilingven, stenografiante la tradukon nacilingve, kaj poste retradukante ĝin Esperanten. Sed tio ja ne estas Esperanta stenografio! La skribanto mem ofte raportis kongreson laŭvorte per Esperanta stenografio kiu ne estas “nur [[alfaro]] de nacia sistemo,” kaj kiu montriĝis taŭga en la praktiko. Mankas nur, ke la Esperantistoj mem interesiĝu pri la afero. Lingva demando : ĉu ''to type'' (-write) pli bone<nowiki>=</nowiki> ''daktilografi'' (laŭ la aŭtoro), ''maŝinskribi'' (malpreciza sed ĝenerale uzata) aŭ ''tajpi'' (propono de [[Gaston Waringhien|Waringhien]]) ?| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} === [[Studo pri la organizo de Esperanto]] === '''Studo pri la organizo de Esperanto'''. [[Parizo]], [[Centra Esperantista Librejo]], 1912?, 64 paga. {{Citaĵo|franc-esperanta broŝuro, grandformata, enhavanta interesajn [[detalo]]jn kai projektojn pri organizo de la movado.|[[Belga Esperantisto]] n052 (feb 1913)}} ===[[Sub la nobla ĉevalo]]=== [[Andrzej Szgzypiorski]]. '''Sub la nobla ĉevalo'''. Eldonis [[Pola Esperanto Asocio]], 1965(?) ===[[Sub la Signo de l' Espero]]=== '''Sub la Signo de l' Espero'''. [[Heroldo de Esperanto]], Kolonjo, 1935. {{citaĵo|Kolekto de konkursprovaj noveletoj kaj rakontoj el la Esperantista vivo. Ni citu el la [[Antaŭparolo]]: “La noveletoj ne pretendas specialan literaturan valoron : kelkaj estas eĉ iom naivaj. Tamen kiel tutaĵo ili prezentas beletan bukedon da skizoj pri la pensoj, deziroj, sopiroj, ĝojoj, kaj seniluziiĝoj de nia samideanaro en diversaj landoj kaj kontinentoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 368, Decembro (1935)}} ===[[Sudamerika Kolonio por Rifuĝantoj en Kolombio]]=== R. H. Messel. '''Sudamerika Kolonio por Rifuĝantoj en Kolombio'''. Eld. H. Runham Brown, [[Enfield]], 1939(?) {{citaĵo|Ilustrita rakonto pro fondo de nova Sudamerika Kolonio por Rifuĝintoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} ===[[Sur la bordo]]=== [[Nevil Shule]]. '''Sur la bordo'''. Ĉirkaŭ 2000. {{citaĵo|Romano, kvankam skribita antaŭ 30 jaroj, la verko estas aktuala: “...ĝi avertas nin, ke tria mondmilito estus la fina [[konflikto]], ĉar la atombomboj en la arsenaloj de la [[superpotenco]]j jam superas la nombron, kiu sufiĉus por detrui ĉian vivon de nia planedo”. Enkonduko, p. 1. Tiu verko inspiris filmon en kiu stelrolulis [[Ava Gardner]] kaj [[Gregory Peck]]. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 322, Januaro ĝis Marto 2003}} ===[[Sur la Feliĉvojo]]=== [[René E. Bossière]]. '''Sur la Feliĉvojo'''. Esperantigita de Ch. Meunier, kun la kunlaborado de H. Dubuisson, [[Julia Guillaume-Isbrücker|J. Guillaume]] kaj [[Emmanuel Chicot|E. Chicot]]. Eld. [[Esperantista Centra Librejo]], Parizo, 1930. {{Citaĵo|La libreto estas tre moderna pritrakto de la situacio de Francujo, kaj de [[Eŭropo]] en la postmilita tempo, ne de tiu periodo kiu jam estas for, sed de tiu kiu ankoraŭ devas veni kaj kiu daŭras ĝis proksimume 1980. Estas do sonĝo de la aŭtoro, sed sonĝo bazita sur realeco, sur ciferoj, sur kontraktoj. Ne estas eble detale pritrakti la libron. La rekompencoj de la francaj institucioj montras jam sufiĉe ke la temo estis funde pripensita kaj prilaborita. S-ro Ch. Meunier zorgis por flua esperanta traduko kaj lin helpis en tiu laboro H. Dubuisson, J. Guillaume kaj E. Chicot, kiuj ĉiuj kune meritas laŭdojn por tiu laboro.|[[ Belga esperantisto]] n190 (nov 1931)}} ===[[Svensk-esperantisk ordbok]]=== [[Sam Owen Jansson]], [[Frits Linden]], kaj [[Birger Gerdman]]. '''Svensk-esperantisk ordbok'''. [[Eldona Societo Esperanto]], [[Stockholm]], 1935(?), 576 pĝ. {{citaĵo|Skribinte la apudan artikolon pri la [[Nova Vortaro Japana-Esperanta|Japana vortarego]], ni salutas kun simila ĝojo la aperon de ĉi tiu belega volumo, kiu faras por la sveda lingvo tion, kion faris S-ro [[Okamoto Joŝicugu|Okamoto]] por la japana. Jen [[volumo]], kiu preter ĉia dubo estas fidinda kaj ĉiel bonega. Papero, preso, kaj aranĝo estas plaĉaj, kaj la enhavon oni povas senrezerve laŭdi. Kvankam la posedo de bona vortaro ne faros el iu Esperantiston, tamen ĝi estas [[helpilo]] nekalkuleble valora. Pro la simileco inter la angla kaj la [[sveda lingvo]]j, ĉiuj angla lernanto trovos en ĝi multan helpon. Pri kelkaj detaletoj, kiaj ekz. la misuzo de ''flos'' ĉe ''flott'', ''acido sulfur(ik)a'' anst. ''sulfata'', ne utilas ĉi tie paroli. Tre kore ni gratulas la aŭtoron, la eldonejon, kaj la svedan samideanaron, pri ĉi tiu [[modela verko]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 364, Aŭgusto (1935)}} ===[[Svislando en la neĝo]]=== '''Svislando en la neĝo'''. Eld. Svisa Turisma Centralo, Zurick, 1938(?) ===[[Svislando kun Poŝtaŭtomobila Servado sur la Alpo-stratoj]]=== '''Svislando kun Poŝtaŭtomobila Servado sur la Alpo-stratoj'''. Eld. [[Svisa Esperanto-Propagando-Servo]]/[[Svisa Centra Turisma Oficejo]]/ [[Ĝenerala Poŝta Direkcio]], Berno, 1924(?). ===[[Systematisk kurs i Esperanto]]=== [[Henrik Seppik]]; [[Ernfrid Malmgren]]. '''Systematisk kurs i Esperanto'''. [[Eldona Societo Esperanto]], Stockholm , 1932. Tiu ĉi libro estis reeldonita en 1936 kiel [[Esperanto keele süstemaatiline kursus]]. Vendiĝis pli ol 5000 ekzempleroj. {{citaĵo|Rapida konversacia [[kurso]], kun notetoj en sveda lingvo. Jam en tri monatoj vendiĝis 3000 ekzempleroj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 333, Januaro (1933) }} == Ŝ == ===[[Ŝakludado]]=== [[Josefo Giacosa]]. Ŝakludado. Esperantigis verse P. & R. Padulli. Eld. A. Paolet, S. Vito al Tagliamento, 1921 == T == ===[[La Taso de Amservo]]=== [[Eliza Dean Taylor]]. '''La Taso de Amservo''' trad. E. W. Weems. Eld. E. F. Dow, [[West Newton]], 1928, 27 pĝ. ===[[Teozofio kaj ĝia doktrino]]=== '''[[Teozofio]] kaj ĝia doktrino'''. Eld. [[Teozofia Esperanta Ligo]], Praho, 1929. ===[[Tipoj kaj Aspektoj de Brazilo]]=== '''Tipoj kaj Aspektoj de Brazilo'''. Eld. [[Brazila lnstituto de Geografio kaj Statistiko]]. {{citaĵo|Ni jam notisJa aperon de ĉi tiu rimarkinda [[verko]]. Kompetenta recenzo aperas en la nuna [[Esperanto Internacia]].|[[La Brita Esperantisto]] n. 495-469 jul-aŭg 1946}} ===[[Tra Belglando, Nederlando kaj Anglolando per Esperanto]]=== Rienzi. '''Tra Belglando, Nederlando kaj Anglolando per Esperanto'''. Eld. [[Esperantista Centra Oficejo]], Parizo, 1912(?) {{citaĵo|S-ro Rienzi, la aŭtoro de ĉi tiu broŝuro, vojaĝis per Esperanto tra la landoj nomitaj. Preskaŭ la unuan tagon, en kiu li metis piedon en Anglujo, li pruntis motorbiciklon de la [[delegito]] vizitita, kaj fulmorapide flugis tra la stratoj, zorge tenante la veturilon — ''al la dekstra flanko!'' Pro tio, ĉasis lin policisto, al kiu kaptite li balbutis en sia plej bona anglaĵo: ““Do you will com with me to mi fried... S-ro Vivian...” La libreto montras, kiel bonege li sin servis per [[Esperanto]] en siaj vojaĝoj. Ĝi estas rekomendinda, ne kiel modelo de la plej pura literatura [[stilo]], sed kiel tre bona prezento de la praktikebleco de vojaĝoj entreprenitaj per Esperanto kaj U.E.A. |P.J.C. [[La Brita Esperantisto]] - numero 090, junio (1912)}} ===[[La tradicia Vjetnamio]]=== [[Kao Lang Nguyen Kha Vien]] '''La tradicia Vjetnamio'''. Eld. [[Fremdlingva Eldonejo]], Hanojo, 1970. {{citaĵo|Niaj senlacaj samideanoj de Hanojo regalas nin ĉi-foje per verko, kiu prezentas historian perspektivon de Vjetnamio, de la ŝtonepoko ĝis la 18a jarcento, kun mencio de la kultura evoluo de la 17a ĝis la kom enciĝo de la 19a jarcento. Kvankam oni interpretas la [[histori]]on de la vidpunkto de la revolucia dialektiko, kio al kelkaj ŝajnas procedo tro partia kaj subjektiva, tamen la verko havas nedubeblan intereson, ĉar ĝi rivelas la fascinan historion de popolo apenaŭ konata en nia parto de la mondo. La lingvo estas ĝenerale bona, kaj ne valoras mencii sporadajn makuletojn.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n185 (maj 1971)}} ===[[La Transdorsoĵeto]]=== [[Jindřich Novák]], [[Ivan Špička]], [[Václav Hník]]: '''La Transdorsoĵeto kaj ĝia rilato al la seoinago'''. Eld. Ĉeĥa Esperanto-Asocio. Prago 1982. 70 p. {{citaĵo|Suplemente al [[Starto|STARTO]] aperis en 1982 libro pri speciala elemento de [[ĵudo]]: La [[transdorsoĵeto]]. Ĝi estas faklibro kaj tial malfacile recenzebla de nefakulo. Troviĝas fizikaj klarigoj, teoriaj konsideroj kaj praktikaj ekzercoj. La [[aŭtoro]]j detale priskribas la plenumon de transdorsoĵeto, ili traktas didaktikajn demandojn montras la rilatojn inter transdorsojeto kaj [[seoinago]]. Atentigon meritas la zorga [[preparado]] kaj la komplekseco de la libro. Ĝi enhavas multajn bonege plenumitajn [[desegno]]jn, vortareton kaj liston de terminoj (pĝ. 64: «listo de fakaj terminoj" — termino estas fak-vorto!) kaj ampleksan referencan [[listo]]n. La ĉapitroj 1 kaj 4 enhavas nur po unu subĉapitron (1.1. — 1.1.1.6. kaj 4.1. — 4.1.3.), laŭ mi estus bone ŝanĝi la subdividon kaj forigi la subpunkton 1.| [[Michael Lennartz|M. Lennartz]]. [[Der Esperantist]] n123_jan . 1984}} === [[Transmara Reveno de Ĉeĥoslovakaj legioj el Siberio Ĉehoslovakujon]] === '''Transmara Reveno de Ĉeĥoslovakaj legioj el Siberio Ĉehoslovakujon'''. Eld. Pamatnik Odboje, Praha, 1921. {{Citaĵo|Belega albumo kun 230 fotugravuraĵoj pri la vojaĝo ĉirkaŭ la mondo, kiujn faris la ĉeĥoslovakaj legioj batalintaj en Ruslandon. Klariga teksto de d-ro F. Steidler, estis bonege tradukita de inĝ. L. Berger. La bildoj estas arte presitaj sur luksa papero. Mi ne kapablas fari pli granda laŭdon pri tiu albumo, ol dirante ke ĝia eldono estas entute granda sukceso! Ĉiu vera libramanto deziros posedi la libron, kaj mi eĉ kuraĝas diri, ke ĝia loko estus en ĉiuj lernejoj. |F. D. [[Belga Esperantisto]] n094 (dec 1922) }} ===[[Trapafita dekreto]]=== [[Ivan Tračuk]]. '''Trapafita dekreto''' trad. Nikitin. Eld. [[EKRELO]], Leipzig, 1931, 72-pĝ. La 9-an de novembro 1934 oni [[Datoj de la hungara Esperanto-movado|malpermesis en Hungario]] distribuadon de tiu libro. {{citaĵo|Ĉi tiu libreto prezentas trafan bildon de la solidaj ecoj ennaskaj en la [[homa naturo]]. La verkinto, iama ruĝarmeano, vive kaj kortuŝe priskribas la [[tragediaĵo]]jn de milito (kiajn li mem travivis) rilate al la vivo de simplaj [[kamparano]]j. Al kio servas tiu suferado? Por mi la beleco kaj instruo de la rakontoj kuŝas en tio, ke finfine oni trafas la celon alstrebitan. La stilo de la traduko estas iom stranga, kaj troviĝas ankaŭ sufiĉe multe da [[preseraro]]j; tamen la libro estas tre leginda kaj pensiga.| OFIRO. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 322, Februaro (1932)}} === Tria Internacia Specimenfoiro en Padova === '''Tria Internacia Specimenfoiro en Padova. 1 — 10 Junio 1921'''. 6 paĝoj 22 X 29 cm. {{Citaĵo|Tre ampleksa prospekto kun regularo kaj aliĝilo pri tiu foiro, kiu okazas en provizora konstruaĵo kun tute kovritaj trairejoj. Tiu organizaĵo ankaŭ anoncas ke ĝiaj oficejoj korespondas: france, angle, germane, hispane- kaj Esperante. La praktikado de nia lingvo faros ĝian triumfon!|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} === [[La Tribune Esperantiste]] === '''La Tribune Esperantiste'''. Grava prop. gazeto en franca lingvo. Fondita en 1930 de H. Ferez, kiu ankaŭ redaktas ĝin. Aperas kvaronjare en 60x 45 formato. ===[[Trilingva Lernolibreto de Esperanto]]=== '''Trilingva Lernolibreto de Esperanto'''. Eld. [[Svisa Esperantista Societo]], Berno, 1917(?), 24-paĝa. === Tutmonda Intersteno === '''Tutmonda Intersteno'''. Monata gazeto por la disvastigo de la Intersteno (v.) Aperas de 1930, 21x15 cm. Red. Fr. Graser, Frankfurt. === [[Tutmonda Jarlibro Esperantista 1912]] === '''Tutmonda Jarlibro Esperantista 1912 (korektita ĝis la 1-a de julio 1912)'''. Paris, [[Centra Esperantista Oficejo]], 1912. {{Citaĵo|225-paĝa, grandformata volumo. Enhavas dokumentojn pri la [[Lingva Komitato]], la Akademio, la konstanta komitato de la kongresoj, la [[Centra Oficejo]], la [[Oficiala Gazeto]], la [[Internacia Societo de Amikoj de Esperanto]], la liston de la Internaciaj Fakaj Asocioj kaj institucioj, la liston de la regionaj propagandaj asocioj, la liston de la esperantaj gazetoj kaj fine liston de personoj kiuj deziras korespondadi.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} == U == ===[[Unua helpo (broŝuro)]]=== '''Unua helpo'''. Eld. de [[Burroughs-Wellcome]], Londono, 1913(?) {{citaĵo|La ĉiekonata firmo Burroughs, Wellcome & Ko., Londono, kies artikoloj portas la fabrikmarkon “[[Tabloid]],” jam de longe uzis Esperanton en siaj komercaj rilatoj; kaj nun niaj antaŭemaj amikoj publikigas bele presitan broŝuron (taŭgan por porti en la poŝo), kiu enhavas mallongan sed tre klaran informon pri unua-helpo ĉe akcidentoj. Tiuj, kiuj apudestas, kiam akcidento okazas, fariĝas respondaj por la prizorgo de la suferanto. Ne ĉiam estas eble havigi kuracistan helpon. Tio devas esti tuj farata, sed dum la neevitebla [[intertempo]], oni devas fari ion por malpliigi doloron kaj malhelpi pluan difektiĝon. La Esperantistoj forte subtenu tiun ĉi firmon, kaj sendu poŝtmarkon rekte al ĝi por ekzemplero de la suprenomita verko.|Ŝolom. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, Aŭgusto (1913)}} ===[[Unua slovaka kristana princo]]=== J. Hodál. '''Unua slovaka kristana princo''' trad. St. Kamaryt. Eld. Komitato de Pribina-festoj, [[Nitra]], 1933(?) ===[[Unesteno: Universala Esperanta Stenografio]]=== *[[Johannes Jakob Sturzenegger]] kaj [[Hainrich Matzinger]]. '''Unesteno: Universala Esperanta Stenografio'''. Eld. Mondo, Zuriko, 1965. {{citaĵo|La vivo konsistas el aro da malhelpoj, kiujn oni devas venki. Antaŭ tiuj [[malhelpo]]j, la homo reagas inventante ilojn, kiuj faciligas la lukton kontraŭ tiuj baraĵoj. La sumo de tiuj famligiloj kreitaj de la homo konsistigas la kulturon. La esperantista kulturo — kaj sekve la tuthomara, el kiu Esperanto estas konsistiga ero — ĵus riĉiĝis per unu el tiuj faciligiloj, kiujn postulas la ĉiutage pli kaj pli nin rapidiganta ĉirkaŭmondo: stenografio propra. La amo al [[Esperanto]] de nia samideano Sturzenegger, apogita sur lia faka kompetento kaj tiu de S-ro. Matzinger pri [[stenografio]], donis al ni la kape priskribitan [[libro]]n, kiu aldone estas unu el la plej belaj iam ajn produktitaj en Esperantujo. Per ĝi, krome, debutas en la Movado nova eldonejo, sidanta en [[Svislando]]. Se mi aldonas, ke la libro estas originale verkita en Esperanto kaj aperas sub la aŭspicio de UEA kaj de Instituto por Esperanto en Komerco kaj [[Industrio]], mi certe apenaŭ povus aldoni aliajn eksterajn rekomendojn. Pri la enhavo mi estas tute laika; sed se juĝi laŭ voĉo de fakuloj, ankaŭ el faka vidpunkto temas pri vere atentinda kontribuo ne nur al la Esperanta, sed ankaŭ al la ĝenerala stenografio. La libro estas fundamente orientita al [[memistruado]], kaj tio estas alia ĝia [[elstaraĵo]], ĉar ordinare stenografiaj lernolibroj estas aranĝitaj por [[klasĉambro]]j. Tiel, post 24-paĝa sojlo kun glosaro kaj skribtefinikaj instrukcioj, venas la unua el la du ĉefaj partoj, kiuj konsistigas la metodon, nome ''Koresponda Skribo'', tra 61 ĉapitroj, el kiuj la 41 lastaj estas perfektigaj; tuj sekvas la dua parto, ''Rapida Skribo'', kiu ampleksas 67 [[ĉapitro]]jn. El pedagogia vidpunkto la libro ŝajnas al mi ia eminenta (mia laikeco devigas min uzi la vorton ŝajnas), ĉar ĝi adaptiĝas al la 3-ŝtupa lernoprocezo de Pestalozzi: rigardi - pensi - agi, kaj estas aldone aranĝita laŭ la metodo de programita instruado kaj laŭ la principo de la facila al la malfacila. Laŭ mia kompreno,[[Universala Esperanta Stenografio]] (UNESTENO) estas [[Misiado|misia laboro]], kiu pioniras preskaŭ virgan kampon de nia propra kulturo. Kiam mi montris la libron en mia Universitato al homoj kun tiufakaj interesoj, ili ĝin admiris kaj laŭdis, sed ne malĉefe impresis ilin, ke [[Esperantujo]] estas tiel fortika kaj serioza «lando», ke ĝi povas aldoni al la faka literaturo stenografia tian produkton. Sekve do mi povas aserti, ke la libro UNESTENO estas bela rezultaĵo de ama krea laboro plenumita de du kompetentaj spertuloj, kiuj, per ĝi, digne aŭtoritatigis nian Movadon en la monda kadro de la stenografia didaktiko. Al ĉiuj esperantistoj, sed ĉefe al interesitoj pri rapidskribanto, mi povas nur rekomendi la libron per duonparafrazo el vortoj de la frumezepoka romhispana klasikulo [[Isidoro el Seviljo]]: ''Sunt hic multa bona: tolle, lege!'' [[La Laguna]], sept. 1967.|[[Juan Régulo Pérez|J. REGULO]]. [[Boletín]] n164 (nov 1967)}} ===[[La Unuiĝo sen Nomo]]=== H. de Greeve. '''La Unuiĝo sen Nomo'''. Eld. la aŭtoro, Harlemo, 1939(?) {{citaĵo|La aŭtoro pledas, ke oni plibonigu la mondon, unue plibonigante sin mem ; ke oni reportu amon en la mondon, amante mem la proksimulon. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} ===[[Unika kaj sola en Esperantujo Mnemonika Instituto]]=== D. Fajnŝtein.'''Unika kaj sola en Esperantujo Mnemonika Instituto''', Eld. Zawalna, Vilno, 1932(?) {{citaĵo|Metodo de memorfortigo trifoje premiita de la Pariza Akademio[...] Prospekto pri memorfortigo: kurso instruata per korespondaj lecionoj en Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n196 (jun-aug 1932)}} === [[Universala Unuiĝo]] === ''Universala Unuiĝo'' Organo por homa [[unuiĝo]] en ĉiuj formoj de la pensoj kaj agoj. Eld. [[Agentejo Esperanto]], Moskvo, ekde 1914. ===[[Unu jarcento de naciaj luktoj, 1847-1945]]=== '''Unu jarcento de naciaj luktoj, 1847-1945'''. Fremdlingva eldonejo, Hanojo, 1970. {{citaĵo|La tabelo de la enhavo parolas per si mem: La perdo de la sendependeco. La starigo de la kolonia reĝimo (1897-1918). Ekonomiaj transformoj (1919-1929). De la ekonomia krizo ĝis la dua mondmilito (1930-1939). Vjetnamio dum la dua [[mondmilito]] (1939-1945). La fondiĝo de la Vjetnama Demokratia Respubliko (1945-1946). La eventoplenaj jaroj de tiu epoko interpretiĝas en la libro, kiel oni certe atendas de la Hanojaj esperantistoj, laŭ la linioj de la revolucia dialektiko.|[[Fernando de Diego|F. DE DIEGO]]. [[Boletín]] n184 (mar 1971)}} ===[[Urbo São Paulo]]=== '''Urbo São Paulo'''. Eld. [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro, 1948(?) {{citaĵo|Bela 48-paĝa libro, kun 45 tutpaĝaj bildoj kaj priskriba teksto pri la [[vidindaĵo]]j de tiu Brazila ĉefurbo. Oni jam eldonis similan verkon pri [[Salvador]], kaj esperas aldoni pluajn al la serio. La verko estas oficiala eldonaĵo de la Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} == Ŭ == == V == ===[[Valentine-Emile Mannevy, Heroo kaj Apostolo]]=== [[Claude Vernay]] kaj [[Marcel Delcourt]]. '''Valentine-Emile Mannevy, Heroo kaj Apostolo'''. Eld. [[Nordfranca Esperantisto]], [[Dunherque]], 1939(?) {{citaĵo|Bonstile verkita biografo, kun portreto, pri [[Leŭtenanto]] [[Valentin Mannevy|Mannevy]] (1882-1912), kies mallongan kaj modestan sed meritoplenan vivon la loka [[Esperantistaro]] ĉiam konservas en memoro kun [[danko]] kaj admiro.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 413, Septembro (1939) }} ===[[Varna - La Reĝino de la Nigra Maro]]=== '''Varna - La Reĝino de la Nigra Maro'''. Eld. Oficejo de Somerrestado (Kurortno bjuro), Varna(?), 1930(?), 32pĝ. {{citaĵo|Bela multkolora bildo sur la unua paĝo de la kovrilo, prezentanta la havenon kun la banejoj, allogas. 27 Ilustraĵoj en la libreto montras belajn angulojn el la haveno, banejojn, la kazinon, apudmaran ĝardenon kaj belajn ĉirkaŭaĵojn de Varna: Diklli taŝ, Alaĝa monaĥejo ktp. Landkarto montras la vojon al Varna de diversaj urboj en [[Meza Eŭropo]]. Speciala tabelo donas la vojaĝdaŭron kaj la veturpagon de la samaj urboj al Varna. La libro estas destinita por eksterlandanoj, por diskonigi la belecon kaj ĉarmon de la [[bulgara Riviero]].|[[Bulgara esperantisto]], j.12 n.09-10}} === [[La Vangfrapo]] === [[Abraham Dreyfus]]. LA VANGFRAPO, unuakta komedio. Trad. el franca lingvo Ŝ. Sar. Eld. [[Librairie de Esperanto]]. Paris. 52 paĝoj ===[[Varsovio rekonstruita]]=== A. Ciborowski kaj S. Jankowski.'''Varsovio rekonstruita'''. Eldonejo «Polonia», Varsovio, 1964(?) {{citaĵo|Pri la drastaj sekvoj de milito oni jam multe skribis kaj spertis laŭlonge de la historio, kaj la lasta mondmilito (1939-1945) ĝisoste skurĝis la homaron. Disŝiritaj korpoj, velkintaj animoj kaj sennombraj detruoj estis la diabla rikolto kiun tiu kunflagrado donacis al [[Eŭropo]]. Tiu ĉi albumo estas plua atestilo pri la emo «ree stumbli en sama ŝtono» kiun la homo prisuferas; sed... ĉu ne la homo estas nevole haŭlita al tiaj [[milito]]j? Jen pensiga demando. Mi inklinas pensi, ke nia mondo estas tretejo kie la okazintaĵoj tretas la homojn «prilaboras» ilin..., sed ni ne fantaziu, kaj revenu en la libron. '''Varsovio rekonstruita''' estas esence fotoalbumo kiu paralele montras bildojn el la ĉefaj stratoj, monumentoj, ktp., de la urbo tiel kiel restis en la 1945a jaro, kaj tiel kiel aspektis en la 1962a. Interesa teksto — en bonega lingvo — klarigas la signifon kaj gravecon kiun havis [[Varsovio]] por la tuta Polujo, vera «koro, cerbo kaj trezorejo» de la nacio. Per [[cifero]]j, statistiko vekas hororon en nia koro: Kiom da voj —kaj fervoj— pontoj, industriaj kaj memoraĵaj konstruaĵoj, [[loĝdomo]]j, lernejoj, ktp. detruitaj!, kaj kio estas multe pli valora: la homoj ! ! La teksto estas grandparte akuza [[dokumento]] bazita sur historiaj faktoj, kies komento trolongigus ĉi tiun recenzon. La libro — 140 paga— estas bone bindita per blanka tolo kun malhelaj verdoflavaj literoj, kaj emajlita, papera kovrilo. Gratulojn al la [[Pola Esperanto Asocio]], aŭtoroj kaj tradukinto, pro la [[eldono]] de tiu grava dokumento.|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n145 (sep 1964)}} ===Venko=== *S. Frantz. Venko. Verŝaĵo originale verkita. Eld. Esperantista Centra Librejo, Paris. Poŝtkarto : 9 x 14 cm. ===[[La vero pri persekutoj kontraŭ religio en USSR]]=== M. Ŝervud. La vero pri persekutoj kontraŭ religio en USSR. Eld. Uniono de militantaj ateistoj kaj CK SEU, Moskvo, 1930. {{citaĵo|Broŝuro celanta nei aŭ klarigi ]a informojn rondirantajn en eŭropa kaj amerika gazetaro pri kontraŭreligiaj persekutoj en Sovetio. El lingva vidpunkto, oni ne rajtas nomi la libreton valora akiro por nia literaturo, kvankam ĝi estas facile komprenebla, malgraŭ sufiĉe multnombraj nekorektaĵoj. Prijuĝante la enhavon oni devas konstati, ke la argumentado estas tre manka, kaj pro troa klopodado pruvi neekziston de kontraŭreligiaj persekutoj, nur sukcesas veki, eĉ ĉe senreligia Eŭropano, la senton ke ne estas eble en [[Sovetio]] esti liber-pensanto, se tiu koncepto ankaŭ ampleksas liberan ekzercon de iu kulto sen revenĝo iuspeca de la aŭtoritato. Kiu tro volas pruvi, ofte konvinkas pri la malo.|[[Belga esperantisto]] n187 (jul-aug 1931)}} ===[[La vero pri la vjetnam-ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj]]=== '''La vero pri la Vjetnam-Ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj'''. Eld. Ruĝa Rivero; Fremdlingva Eldonejo, Hanoi 1980. - 110 p {{citaĵo|Dum la lastaj kvin jaroj la streĉoj en la mondo denove pliakrigis. Sed nia „La mondo" tro ofte koncentriĝas je [[Eŭropo]]. En [[sudorienta Azio]] ĝis 1975 ekzistis nenia malstreĉiĝo — estis milito. Nur tiam Usono retiris siajn trupojn el SO-Azio, liberiĝis suda [[Vjetnamio]]. Kaj la [[Kamboĝa Genocido|kampuĉia tragedio]] — kiu povus ĝin forgesi? Post la batalo kontraŭ Usono Vjetnamio (por rememoro: 43,2 milionoj da enloĝantoj, 332 559 kv. km da teritorio, [[liberiĝo]] el sub franca kolonieco en 1945) komence de 1979 sin devis defendi kontraŭ ĉina agreso. Mi esperas ke ĉiu memoras la barbarajn batalmetodojn de la ĉinaj trupoj. Sed kiuj estas la kaŭzoj, ke Ĉinio, iam subtenanta revoluciajn [[movado]]jn en la liberiga batalo, ŝanĝis sian politikon kaj agresas kontraŭ lando, en kiu vivas nur 4,5 procentoj de la nombro de la propra enloĝantaro? Respondon pri tio donas ĉi tiu libro. En Vjetnamio eldoniĝis konsiderinda nombro de esperantlingvaj libroj, kaj post paŭzo la eldonagado rekomenciĝis per «Kampuĉio — la nigraj jaroj". Daŭrigas tiun agadon „La vero pri la vjetnam-ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj". Laŭ mi du ecoj distingas tiun verkon: la konsekvenca historia metodo kaj la ampleksa uzo de pruvaj ĉinaj dokumentoj. La aŭtoroj tre detale priskribas la rolon de Vjetnamio en la ĉina strebado al pli granda politika influo kaj klarigas diversajn poziciojn kaj celojn de Ĉinio, Vjetnamio kaj la aliaj du hindoĉinaj [[ŝtat]]j en la periodo de la [[hindoĉina milito]] (ĝis 1954), en la kontraŭusona [[batalo]] kaj post la nacia unuiĝo de [[Vjetnamio]]. En tio ili speciale emfazas la hegemonismon, „grandpotencismon" de la ĉina registaro, tamen menciante la subtenon, kiun donis la ĉina popolo al la batalanta suda najbaro. Do prezentiĝas libro, kiu estas valora por politike interesita homo. Precipe se li ne volas informiĝi ekskluzive per propralandaj gazetoj kaj radioelsendoj. La lingvaĵo havas kelkfoje iom propagandisman stilon — sed tio neniel malaltigas la aprezon, kiun meritas tiu [[libro]].|[[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]] - Numero 106, Februaro (1981)}} ===[[Viaj Amikoj la Libroj]]=== '''Viaj Amikoj la Libroj'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], Koln, 1932(?) ===[[Virinoj en Hungario]]=== [[Erzsebet Nogradi Toth]]. '''Virinoj en Hungario'''. Eld. [[Nacia Konsilio de Hungaraj Virinoj]], Budapest 1983, 17 p. {{citaĵo|La malgranda kajero permesas enrigardon en la evoluon de la hungaroj virinoj dum la lastaj 40 jaroj. Ĝin eldonis la Nacia Konsilio de Hungaraj Virinoj kaj redaktis Erzsebet Nogradi Toth. La broŝuro donas informojn pri la realigo de la egalrajteco de la virinoj, komencante kun la inkluzivigo en la [[laborproceso]]n, la faka klereco kaj de la sama [[salajro]] por sama laboro ĝis dumlabora protektado koj sanitara prizorgado. Granda [[parto]] estas dediĉita al la hungara familio, ol la familiopolitiko, al la zorgado pri la pli aĝa generacio, precipe de la virinoj kaj al la kultura klerio. Fine estas substrekata la [[pacoklopodo]]j de la Nacia Konsilio de hungaraj virinoj kaj ilia kontribuo, kiun ili donas en la kadro de la [[tutmonda esperantista movado]]. Kvankam oni ne povis pritrakti ĉiujn problemojn en ĉi tiu 17-paĝa kajero, valorus havi [[informo]]jn pri la enigo de la ciganinoj en la [[evoluproceso]]n de la hungara socio.|[[Monika Schrage]]. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} ===[[La vivo de d-ro L. L. Zamenhof en bildoj]]=== [[Henk Thien]]. '''La vivo de d-ro L. L. Zamenhof en bildoj'''. . Eldonas UEA, 1984. Formato 21 x 29 cm. kun 128 pĝ. {{citaĵo|La grandformata libro estas laŭtempe ordigita dokumento pri la tuta vivo de la iniciatinto de la Internacia Lingvo Esperanto. Sen analizoj aŭ provoj al [[interpret]]o oni povas sekvi lian vivon, jaron post jaro, kun la helpo de 114 elektitaj fotoj kaj 25 mapoj, presitaj sur luksa papero. Aperas ankaŭ konsiloj kiel uzi la bildlibron por artikoloj du en klubvesperoj, kie oni povas aranĝi [[kurso]]jn.|Suno. [[Boletín]] n264 (jul 1984)}} ===[[Vivo de D-ro Martin Luther]]=== G. T. Löwe, '''Vivo de D-ro Martin Luther kun aldono: La Malgranda Kateĥismo'''. Eld. la aŭtoro, Dresden, 1933(?) {{citaĵo|Libro interesa kaj utila, sed difektita de multaj eraroj de preso kaj de stilo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 338, Junio (1933)}} ===[[La Vivo kaj Koncepto de la Societo de Amikoj]]=== '''La Vivo kaj Koncepto de la Societo de Amikoj'''. Eld. [[The Esperanto Publishing Co.]], 1937(?) {{citaĵo|Ĉi tiu libro konsistas el du partoj. Unue ĝi prezentas serion da elĉerpaĵoj el [[kvakeraj skribaĵoj]] verkitaj en la lastaj 300 jaroj, ĉe kiuj la leganto trovos la koncepton de la [[Societo de Amikoj]] aŭ de kelkaj ĝiaj membroj pri diversaj religiaj demandoj kaj pri ĝia [[traduko]] en la ĉiutagan vivon de [[Kristano]]. Pro tio, ke kelkaj citaĵoj estas antikvaj, aŭ esprimitaj per lingvaĵo mistika, eble la ordinara leganto (kaj certe la supraĵa) trovos ĝin kelkloke nefacile komprenebla. Estus konsilinde studi unue la broŝuron ''[[Religio sen Ritoj]]'', kaj aparte la libron [[Fundamentoj de la Kvakerismo]] (B.E.A. 18.), por pli bone kompreni kelkajn aludojn. Tamen tiu, kiu legos la verkon penseme, trovos en ĝi multon pripensindan. Verŝajne la dua parto troviĝos ĝenerale pli facila. Ĝi prezentas la konatajn ''Konsilojn'' kaj ''Demandojn'', kiujn en ĉiu kvakera kunveno oni kutimas de tempo al tempo legi kaj primediti. Pro ilia solida saĝo kaj praktika gravo ilia studo povas esti tre helpa por ĉiu, kiu sin nomas Kristano, ĉu kvakero aŭ ne. Kontentiga traduko de tia verko estas afero eksterordinare malfacila —kiom malfacila povas kompreni nur spertulo-provinto— kaj farebla nur de iu, kiu profunde scias la temon, kaj samtempe majstras ambaŭ lingvojn. Tia estas la tradukinto, [[John A. Gill]] (Kial li kaŝas sian nomon ?). Zorge komparante la tradukon kun la originalo, mi fojon post fojo miris pri la perfekteco de lia traduko (ĉe kiu multe helpis ankaŭ [[James Tyler Harrod|James T. Harrod]]). Tipa malfacilaĵo estas la traduko de la vorto ''ministry'' (laŭ kvakera uzo); ĝi estas tradukita en ''Fundamentoj'' per ''[[ministrado]]'', sed ĉi tie, pli ĝuste, per [[pastrado]] (kp. ''Apok''. 1/6, 5/10). La sola preseraro, kiun mi rimarkis (krom duba ĉu se sur p. 61) estas la ellaso de la apostrofo ĉe ''Friends' Book Centre'' kaj ''Friends’ Service Council'': moda eraro, kiu nuntempe makulas pli ol unu kvakeran eldonaĵon en la angla lingvo. Entute verko, kiu nenion diros al la supraĵulo serĉanta nur facilan distron; sed kiu abunde repagos tiun, kiu ĝin serioze studos kaj pripensos.| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 394, Februaro (1938) }} ===[[La Vivo kaj Oraj Reguloj por la Bonsano]]=== A. Christianson. '''La Vivo kaj Oraj Reguloj por la Bonsano''' trad. [[James Robbie]] kaj [[Alexander M’Callum]]. 1914(?) {{citaĵo|En tiu ĉi ok-paga brogureto ni ricevas kernecajn dirojn de famaj aŭtoroj, fanditajn en [[versaĵo]]n esperantan, ankaŭ dek tri regulojn por la bonsano, kiuj nepre utilos al ĉiu, kiu ilin sekvos. Tamen pri unu el tiuj ĉi mi dubas, ĉu ĝia graveco meritas lokon.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 120, Decembro (1914)}} ===[[Vivo de nia Vojo]]=== [[Adalberto Bangha]]. '''Vivo de nia Vojo'''. Eld. [[Ligo de Jesu-Koro]], Budapeŝto, 1938(?) ===[[Vizitu la Altajn Tatrojn]]=== '''Vizitu la Altajn Tatrojn'''. Eld. [[Stefan Toth]], [[Svit]], 1948 (?) === [[Vœu en faveur de l'adoption de la langue auxiliaire Esperanto]] === '''Vœu en faveur de l'adoption de la langue auxiliaire Esperanto signé par les membres de l'Académie des Sciences'''. Académie des Sciences, 1923? == W == ===[[Warum Esperanto?]]=== '''Warum Esperanto? Warum Deutscher Esperanto-Bund?''' Eld. [[Deutscher Esperanto-Bund]], [[Dresden]], 22pĝ. {{citaĵo| Propaganda broŝuro en germana lingvo. Respondo al oponoj, apologio de [[GEA|G.E.A.]], kaj pozitiva faktaro por konvinki dubemulojn.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 378, Oktobro (1936)}} == X == == Y == == Z == === [[Zamenhofa Kurso de esperanto por ĉeĥoj]] === '''Zamenhofa Kurso de esperanto por ĉeĥoj'''. Eld. R. A. Ĉech, Vieno, 1922? {{Citaĵo|Plena kurso de Esperanto , kun la tu ta ekzercaro fundamenta de D-ro Zamenhof, en Esperanto kaj en [[ĉeĥa lingvo]]. La merito de ĉi tiu eldono estas, ke per la graveco de ĝia eldonnombro (20.000 ekz.) kaj per ĝia [[presigo]] sur tute ordinara ĵurnala papero, ĝi atingis tre malmultekostan prezon. Tre certe tiu eldono multe helpos la propagandon en la [[Ĉeĥoslovaka respubliko]]|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} ===[[Zejnab kaj Aman]]=== [[Ĥamid Alimĝan]]. '''Zejnab kaj Aman''' tradukis [[Petro Poliŝĉuk]]. Komisiono pri internaciaj ligoj de esperantistoj de soveta Uzbekistano. Taŝkent, 1968. {{citaĵo|La verketo konsistas el mallonga biografio de Ĥamid Alimĝan, el poemo kaj glosaro. La aŭtoro naskiĝis en j. 1909-a kaj mortis en sia 35-a jaro pro akcidento. En sia poemo Alimĝan rakontas pri la amo inter Zejnab’ (la junulo) kaj [[Aman]] (la junulino), amo kiun malhelpis kruelaj moroj, superstiĉoj, despoteco. La aŭtoro, arda adepto de Socialismo, per sia poemo skurĝas ĉion, kio kontraŭas la homan rajton direkti libere sian amon. Per averto de la tradukinto ni scias, ke en la uzbeka lingvo la akcento falas sur la lastan silabon. Tial estas evidenta la malfacila tasko de la tradukinto: trovi unusilabajn vortojn kaj apostrofi... senĉese. Tamen, tio ne pravigas ke pro rimbezono oni esperantigu uzbekajn [[vorto]]jn, kiuj jam havas sian respektivan en Esperanto, kiel ''dastamo'': rakonto, ''pajandozo'' :tapiŝo, ''perio'' :feino, ''kaseto'' : bovlo, urjuko : abrikoto, ''apa'': fratino k.a. Ie la tradukinto hezitas inter la adjektiva kaj adverba participo: "Se vi iam tuŝinta akvon trinkas ĝin”; "Mi vagis povra, malsatinta". Ankaŭ pro la [[verspostulo]]j iu strofo estas ne tuj komprenebla, pĝ 5: “Ĉi tie plenaj kantojn belajn kanaloj bruas” (ĉi tie plenaj kanaloj bruas belajn kantojn). Laŭ konata proverbo, komenco bona, laboro duona; ni do esperu ke la bravaj [[samideano]]j uzbekaj konigos al ni pli gravajn verkojn de sia literaturo.|S. Gumá. [[Boletín]] n176 (nov 1969)}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Esperanto-eldonaĵoj]] [[Kategorio:Ĝermolistoj]] [[Kategorio:Listoj pri Esperanto]] dfc3m86851xb7mv0hsnjbwvfv3ncdfa 0 140723 9384545 9161869 2026-05-26T18:34:26Z Näin on näreet 255377 9384545 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{Informkesto partio |koloro = #FFDD99 |esperanta nomo = Sveda Popola Partio en Finnlando |propra nomo = Svenska folkpartiet i Finland<br/>Suomen ruotsalainen kansanpuolue |emblemo = <font color=#0088DD>'''<big><big><big><big> SFP </big></big></big></big>[[dosiero:Ruotsalainen kansanpuolue Teillogo.svg|36ra]]<big><big><big><big> RKP </big></big></big></big></big></big>'''</font> |slogano = |estro = Anna-Maja Henriksson |lando = Finnlando |fondiĝo = 1906 |dissolvo = |sidejo = Simonkatu 8a, [[Helsinko]] |ideologio = interesoj de la [[svedlingvaj finnlandanoj]], politika centro, parte [[liberalismo]] kaj [[konservativismo]] |internacia aliĝo = [[eŭropa politika partio|en Eŭropa Unio]]: [[Renovigi Eŭropon]] |ĵurnalo = |junulara organizaĵo = |retejo = [http://www.sfp.fi/ ekp.fi] kaj [http://www.sfp.fi/ rkp.fi] }} La '''Sveda Popola Partio en Finnlando''', {{lang-sv|Svenska folkpartiet i Finland}} (SFP), {{lang-fi|Suomen ruotsalainen kansanpuolue}} (RKP), estas [[politika partio]] en [[Finnlando]]. Ĝi estas fondita en 1906 kaj la partio reprezentas la [[svedlingvaj finnlandanoj|svedlingvan loĝantaron de Finnlando]]. Sveda popola partio ricevas ĉirkaŭ 75-80% el voĉoj de svedlingvaj civitanoj. Ĝi apartenas al la politika centro, sed havas ankaŭ [[konservativismo|konservativan]] frakcion. La Sveda Popola Partio havas preskaŭ ĉiam sian reprezentanton en la Finnlanda registaro. Komence de la [[20-a jarcento]] la partio kutime ricevis ĉirkaŭ 10 ĝis 13 % el la voĉoj en parlamentaj balotoj, sed nuntempe ĝia subteno falis ĝis 4 ĝis 5 %. En la aktuala registaro de Finnlando kiu ekoficis en junio 2023 sub gvido de [[Petteri Orpo]] de la partio [[Nacia koalicio (Finnlando)|Nacia koalicio]] estas tri ministroj de la Sveda Popola Partio. Ekde ŝanĝeto de julio 2024 temas pri Anders Adlercreutz, Joakim Strand kaj [[Sandra Bergqvist]]. == Vidu ankaŭ == * [[Sveda lingvo en Finnlando]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.sfp.fi/ partia retejo en la sveda] [http://rkp.fi kaj en la finna] * [https://www.fsd.uta.fi/pohtiva/ohjelmalistat/SFP la jaraj partiaj programoj] ({{sv}} kaj {{fi}}) <!--* [http://areena.yle.fi/audio/1302092251408 Suomalaiset puolueet: Ruotsalainen kansanpuolue] (ei rajattu) nur kompreneblas, ke temas pri iuj sondosieroj: sen detala esperantlingva klarigo tia ligilo ne sencas ĉi tie --> * [https://web.archive.org/web/20160402011030/http://svenskacentralarkivet.fi/utstallningar/riksdagsval/ malnovaj partiaj afiŝoj el la 20-a jarcento, arkivigite en aprilo 2016 el retejo de la sveda centra arkivo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Liberalaj partioj]] [[Kategorio:Politikaj partioj de Finnlando]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1906]] [[Kategorio:Patriotaj partioj]] [[Kategorio:Svedlingvaj finnlandanoj|*]] 3i0z6clfjkabi8tt54l8k0hmsiug8i1 9384546 9384545 2026-05-26T18:35:40Z Näin on näreet 255377 9384546 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{Informkesto partio |koloro = #FFDD99 |esperanta nomo = Sveda Popola Partio en Finnlando |propra nomo = Svenska folkpartiet i Finland<br/>Suomen ruotsalainen kansanpuolue |emblemo = <font color=#0088DD>'''<big><big><big><big> SFP </big></big></big></big>[[dosiero:Ruotsalainen kansanpuolue Teillogo.svg|36ra]]<big><big><big><big> RKP </big></big></big></big></big></big>'''</font> |slogano = |estro = Anna-Maja Henriksson |lando = Finnlando |fondiĝo = 1906 |dissolvo = |sidejo = Simonkatu 8a, [[Helsinko]] |ideologio = interesoj de la [[svedlingvaj finnlandanoj]], politika centro, parte [[liberalismo]] kaj [[konservativismo]] |internacia aliĝo = [[eŭropa politika partio|en Eŭropa Unio]]: [[Renovigi Eŭropon]] |ĵurnalo = |junulara organizaĵo = |retejo = [http://www.sfp.fi/ ekp.fi] kaj [http://www.sfp.fi/ rkp.fi] }} La '''Sveda Popola Partio en Finnlando''', {{lang-sv|Svenska folkpartiet i Finland}} (SFP), {{lang-fi|Suomen ruotsalainen kansanpuolue}} (RKP), estas [[politika partio]] en [[Finnlando]]. Ĝi estas fondita en 1906 kaj la partio reprezentas la [[svedlingvaj finnlandanoj|svedlingvan loĝantaron de Finnlando]]. Sveda popola partio ricevas ĉirkaŭ 75-80% el voĉoj de svedlingvaj civitanoj. Ĝi apartenas al la politika centro, sed havas ankaŭ [[konservativismo|konservativan]] frakcion. La Sveda Popola Partio havas preskaŭ ĉiam sian reprezentanton en la Finnlanda registaro. Komence de la [[20-a jarcento]] la partio kutime ricevis ĉirkaŭ 10 ĝis 13 % el la voĉoj en parlamentaj balotoj, sed nuntempe ĝia subteno falis ĝis 4 ĝis 5 %. En la aktuala registaro de Finnlando kiu ekoficis en junio 2023 sub gvido de [[Petteri Orpo]] de la partio [[Nacia koalicio (Finnlando)|Nacia koalicio]] estas tri ministroj de la Sveda Popola Partio. Ekde ŝanĝeto de julio 2024 temas pri Anders Adlercreutz, Joakim Strand kaj [[Sandra Bergqvist]]. == Vidu ankaŭ == * [[Sveda lingvo en Finnlando]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.sfp.fi/ partia retejo en la sveda] [http://rkp.fi kaj en la finna] * [https://www.fsd.uta.fi/pohtiva/ohjelmalistat/SFP la jaraj partiaj programoj] ({{sv}} kaj {{fi}}) <!--* [http://areena.yle.fi/audio/1302092251408 Suomalaiset puolueet: Ruotsalainen kansanpuolue] (ei rajattu) nur kompreneblas, ke temas pri iuj sondosieroj: sen detala esperantlingva klarigo tia ligilo ne sencas ĉi tie --> * [https://web.archive.org/web/20160402011030/http://svenskacentralarkivet.fi/utstallningar/riksdagsval/ malnovaj partiaj afiŝoj el la 20-a jarcento, arkivigite en aprilo 2016 el retejo de la sveda centra arkivo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Liberalaj partioj]] [[Kategorio:Politikaj partioj de Finnlando]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1906]] [[Kategorio:Naciismaj partioj]] [[Kategorio:Svedlingvaj finnlandanoj|*]] hiyp9vip28l6eg8jqkierwun8fna3is 9384555 9384546 2026-05-26T18:43:15Z Näin on näreet 255377 9384555 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{Informkesto partio |koloro = #FFDD99 |esperanta nomo = Sveda Popola Partio en Finnlando |propra nomo = Svenska folkpartiet i Finland<br/>Suomen ruotsalainen kansanpuolue |emblemo = <font color=#0088DD>'''<big><big><big><big> SFP </big></big></big></big>[[dosiero:Ruotsalainen kansanpuolue Teillogo.svg|36ra]]<big><big><big><big> RKP </big></big></big></big></big></big>'''</font> |slogano = |estro = Anna-Maja Henriksson |lando = Finnlando |fondiĝo = 1906 |dissolvo = |sidejo = Simonkatu 8a, [[Helsinko]] |ideologio = interesoj de la [[svedlingvaj finnlandanoj]], politika centro, parte [[liberalismo]] kaj [[konservativismo]] |internacia aliĝo = [[eŭropa politika partio|en Eŭropa Unio]]: [[Renovigi Eŭropon]] |ĵurnalo = |junulara organizaĵo = |retejo = [http://www.sfp.fi/ ekp.fi] kaj [http://www.sfp.fi/ rkp.fi] }} La '''Sveda Popola Partio en Finnlando''', {{lang-sv|Svenska folkpartiet i Finland}} (SFP), {{lang-fi|Suomen ruotsalainen kansanpuolue}} (RKP), estas [[politika partio]] en [[Finnlando]]. Ĝi estas fondita en 1906 kaj la partio reprezentas la [[svedlingvaj finnlandanoj|svedlingvan loĝantaron de Finnlando]]. Sveda popola partio ricevas ĉirkaŭ 75-80% el voĉoj de svedlingvaj civitanoj. Ĝi apartenas al la politika centro, sed havas ankaŭ [[konservativismo|konservativan]] frakcion. La Sveda Popola Partio havas preskaŭ ĉiam sian reprezentanton en la Finnlanda registaro. Komence de la [[20-a jarcento]] la partio kutime ricevis ĉirkaŭ 10 ĝis 13 % el la voĉoj en parlamentaj balotoj, sed nuntempe ĝia subteno falis ĝis 4 ĝis 5 %. En la aktuala registaro de Finnlando kiu ekoficis en junio 2023 sub gvido de [[Petteri Orpo]] de la partio [[Nacia koalicio (Finnlando)|Nacia koalicio]] estas tri ministroj de la Sveda Popola Partio. Ekde ŝanĝeto de julio 2024 temas pri Anders Adlercreutz, Joakim Strand kaj [[Sandra Bergqvist]]. == Vidu ankaŭ == * [[Sveda lingvo en Finnlando]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.sfp.fi/ partia retejo en la sveda] [http://rkp.fi kaj en la finna] * [https://www.fsd.uta.fi/pohtiva/ohjelmalistat/SFP la jaraj partiaj programoj] ({{sv}} kaj {{fi}}) <!--* [http://areena.yle.fi/audio/1302092251408 Suomalaiset puolueet: Ruotsalainen kansanpuolue] (ei rajattu) nur kompreneblas, ke temas pri iuj sondosieroj: sen detala esperantlingva klarigo tia ligilo ne sencas ĉi tie --> * [https://web.archive.org/web/20160402011030/http://svenskacentralarkivet.fi/utstallningar/riksdagsval/ malnovaj partiaj afiŝoj el la 20-a jarcento, arkivigite en aprilo 2016 el retejo de la sveda centra arkivo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Liberalaj partioj]] [[Kategorio:Naciismaj partioj en Finnlando]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1906]] [[Kategorio:Svedlingvaj finnlandanoj|*]] 19yni0cy9ku8gj05zb2m04ghyixlxs1 0 140944 9384999 9299601 2026-05-27T10:55:47Z Aidas 3488 + konataj lokuloj (provizore nur unu, sed la ĉapitronomo kutimas esti en pluralo) 9384999 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO= FR-75C|situo sur mapo = Parizo|zomo=12}} {{Arondismentoj de Parizo}} La '''16-a arondismento''' ({{lang-fr|XVI^e arrondissement}}) estas unu el la [[Arondismentoj de Parizo|dudek arondismentoj]] de [[Parizo]]. Ĝi troviĝas sur la dekstra bordo de [[Sejno]], kaj laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la arondismento vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Oni ofte rigardas ĝin kiel la plej riĉa kaj la plej burĝa areo de Parizo. La 16-a arondismento estas la sola pariza arondismento kun du apartaj poŝtkodoj : 75016 sude kaj 75116 norde. La arondismento entenas la faman [[Avenuo Foch|avenuon Foch]], kiu estas la plej larĝa vojo de la [[Francio|franca]] [[ĉefurbo]] kaj cetere unu el la plej luksaj. La [[Kvartaloj de Parizo|kvartaloj]] [[Auteuil]] kaj [[Passy]], ĉefe dediĉita al loĝejoj, ankaŭ situas tie. La 16-a arondismento gastigas multajn ambasadejojn. En la 16-a arondismento situas la stadiono [[Parc des Princes]] (tio estas la oficiala stadiono de la pariza [[futbalteamo]] [[Paris Saint-Germain]]), sed ankaŭ la [[stadiono Roland Garros]]. La [[bosko de Boulogne]], okcidente de la arondismento, administre apartenas al ĝi. == Demografio == [[Dosiero:Paris 16e arrondissement - Quartiers.svg|dekstra|eta|Kvartaloj de la 16-a arondismento]] {| class="wikitable" !Jaro !Loĝantaro !Denseco (loĝ. po km²) |- |[[1872]] |43 332 |5 523 |- |[[1954]] |214 042 |27 280 |- |[[1962]] <small>(kulmino)</small> |227 418 |28 985 |- |[[1968]] |214 120 |27 290 |- |[[1975]] |193 590 |24 674 |- |[[1982]] |179 446 |22 871 |- |[[1990]] |169 863 |21 650 |- |[[1999]] |161 773 |20 619 |} == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Paris arrondissement XVI.jpg|eta|dekstra|250px|La 16-a arondismento]] * [[Passy]] ** [[Tombejo de Passy]] * [[Kastelo Muette]] * [[Parc des Princes]] * [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo]] / [[Palaco de Tokio]] * [[Radio France]] * [[Palaco Chaillot]], [[Trocadéro]] * [[Muzeo Guimet|Nacia Muzeo de Aziaj Artoj - Guimet]] * [[Muzeo Marmottan Monet]] ==Servoj== * [[Lycée Janson-de-Sailly]] * [[Lycée Saint-Louis-de-Gonzague]] == Ĉefaj stratoj aŭ placoj == [[Dosiero:Paris-Parc-des-Princes.jpg|eta|dekstra|250px|[[Parc des Princes]]]] * [[Trocadéro]] ** [[Musée national de la Marine]] ** [[Musée de l'Homme]] ** [[Musée national des Monuments français]] ** [[Musée du Cinéma Henri Langlois]] ** [[Théâtre national de Chaillot]] * [[Avenuo Foch]] * [[Placo Charles-de-Gaulle]] kaj [[Triumfa Arko de Parizo]] (parte) == Parkoj kaj ĝardenoj == * [[Ĝardeno de alklimatiĝo]] * [[Ĝardenoj de Trocadéro]] == Konataj lokuloj == * [[Michel Hoog]] (1932-2000), arthistoriisto == Vidu ankaŭ == * [[Parizo]] * [[Arondismentoj de Parizo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.mairie16.paris.fr/ TTT-ejo de la urbdomo de la 16-a arondismento] [[File:16th arrondissement WV Banner.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:16-a arondismento de Parizo| ]] [[Kategorio:Arondismentoj de Parizo]] g2f6ft9ha5sfdotchsz7a3lum5s5jbu 9385025 9384999 2026-05-27T11:35:16Z Aidas 3488 /* Konataj lokuloj */ 9385025 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO= FR-75C|situo sur mapo = Parizo|zomo=12}} {{Arondismentoj de Parizo}} La '''16-a arondismento''' ({{lang-fr|XVI^e arrondissement}}) estas unu el la [[Arondismentoj de Parizo|dudek arondismentoj]] de [[Parizo]]. Ĝi troviĝas sur la dekstra bordo de [[Sejno]], kaj laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la arondismento vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Oni ofte rigardas ĝin kiel la plej riĉa kaj la plej burĝa areo de Parizo. La 16-a arondismento estas la sola pariza arondismento kun du apartaj poŝtkodoj : 75016 sude kaj 75116 norde. La arondismento entenas la faman [[Avenuo Foch|avenuon Foch]], kiu estas la plej larĝa vojo de la [[Francio|franca]] [[ĉefurbo]] kaj cetere unu el la plej luksaj. La [[Kvartaloj de Parizo|kvartaloj]] [[Auteuil]] kaj [[Passy]], ĉefe dediĉita al loĝejoj, ankaŭ situas tie. La 16-a arondismento gastigas multajn ambasadejojn. En la 16-a arondismento situas la stadiono [[Parc des Princes]] (tio estas la oficiala stadiono de la pariza [[futbalteamo]] [[Paris Saint-Germain]]), sed ankaŭ la [[stadiono Roland Garros]]. La [[bosko de Boulogne]], okcidente de la arondismento, administre apartenas al ĝi. == Demografio == [[Dosiero:Paris 16e arrondissement - Quartiers.svg|dekstra|eta|Kvartaloj de la 16-a arondismento]] {| class="wikitable" !Jaro !Loĝantaro !Denseco (loĝ. po km²) |- |[[1872]] |43 332 |5 523 |- |[[1954]] |214 042 |27 280 |- |[[1962]] <small>(kulmino)</small> |227 418 |28 985 |- |[[1968]] |214 120 |27 290 |- |[[1975]] |193 590 |24 674 |- |[[1982]] |179 446 |22 871 |- |[[1990]] |169 863 |21 650 |- |[[1999]] |161 773 |20 619 |} == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Paris arrondissement XVI.jpg|eta|dekstra|250px|La 16-a arondismento]] * [[Passy]] ** [[Tombejo de Passy]] * [[Kastelo Muette]] * [[Parc des Princes]] * [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo]] / [[Palaco de Tokio]] * [[Radio France]] * [[Palaco Chaillot]], [[Trocadéro]] * [[Muzeo Guimet|Nacia Muzeo de Aziaj Artoj - Guimet]] * [[Muzeo Marmottan Monet]] ==Servoj== * [[Lycée Janson-de-Sailly]] * [[Lycée Saint-Louis-de-Gonzague]] == Ĉefaj stratoj aŭ placoj == [[Dosiero:Paris-Parc-des-Princes.jpg|eta|dekstra|250px|[[Parc des Princes]]]] * [[Trocadéro]] ** [[Musée national de la Marine]] ** [[Musée de l'Homme]] ** [[Musée national des Monuments français]] ** [[Musée du Cinéma Henri Langlois]] ** [[Théâtre national de Chaillot]] * [[Avenuo Foch]] * [[Placo Charles-de-Gaulle]] kaj [[Triumfa Arko de Parizo]] (parte) == Parkoj kaj ĝardenoj == * [[Ĝardeno de alklimatiĝo]] * [[Ĝardenoj de Trocadéro]] == Konataj lokuloj == * [[Michel Hoog]] (1932-2000), arthistoriisto * [[Alfred Nobel]] * [[Ivan Bunin]] * [[Marcel Proust]] * [[Henri Farman]] * [[Laurent Schwartz]] == Vidu ankaŭ == * [[Parizo]] * [[Arondismentoj de Parizo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.mairie16.paris.fr/ TTT-ejo de la urbdomo de la 16-a arondismento] [[File:16th arrondissement WV Banner.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:16-a arondismento de Parizo| ]] [[Kategorio:Arondismentoj de Parizo]] fxt7sr7a06wiqjekc34inpvotemy8d3 9385026 9385025 2026-05-27T11:37:02Z Aidas 3488 /* Eksteraj ligiloj */ 9385026 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO= FR-75C|situo sur mapo = Parizo|zomo=12}} {{Arondismentoj de Parizo}} La '''16-a arondismento''' ({{lang-fr|XVI^e arrondissement}}) estas unu el la [[Arondismentoj de Parizo|dudek arondismentoj]] de [[Parizo]]. Ĝi troviĝas sur la dekstra bordo de [[Sejno]], kaj laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la arondismento vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Oni ofte rigardas ĝin kiel la plej riĉa kaj la plej burĝa areo de Parizo. La 16-a arondismento estas la sola pariza arondismento kun du apartaj poŝtkodoj : 75016 sude kaj 75116 norde. La arondismento entenas la faman [[Avenuo Foch|avenuon Foch]], kiu estas la plej larĝa vojo de la [[Francio|franca]] [[ĉefurbo]] kaj cetere unu el la plej luksaj. La [[Kvartaloj de Parizo|kvartaloj]] [[Auteuil]] kaj [[Passy]], ĉefe dediĉita al loĝejoj, ankaŭ situas tie. La 16-a arondismento gastigas multajn ambasadejojn. En la 16-a arondismento situas la stadiono [[Parc des Princes]] (tio estas la oficiala stadiono de la pariza [[futbalteamo]] [[Paris Saint-Germain]]), sed ankaŭ la [[stadiono Roland Garros]]. La [[bosko de Boulogne]], okcidente de la arondismento, administre apartenas al ĝi. == Demografio == [[Dosiero:Paris 16e arrondissement - Quartiers.svg|dekstra|eta|Kvartaloj de la 16-a arondismento]] {| class="wikitable" !Jaro !Loĝantaro !Denseco (loĝ. po km²) |- |[[1872]] |43 332 |5 523 |- |[[1954]] |214 042 |27 280 |- |[[1962]] <small>(kulmino)</small> |227 418 |28 985 |- |[[1968]] |214 120 |27 290 |- |[[1975]] |193 590 |24 674 |- |[[1982]] |179 446 |22 871 |- |[[1990]] |169 863 |21 650 |- |[[1999]] |161 773 |20 619 |} == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Paris arrondissement XVI.jpg|eta|dekstra|250px|La 16-a arondismento]] * [[Passy]] ** [[Tombejo de Passy]] * [[Kastelo Muette]] * [[Parc des Princes]] * [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo]] / [[Palaco de Tokio]] * [[Radio France]] * [[Palaco Chaillot]], [[Trocadéro]] * [[Muzeo Guimet|Nacia Muzeo de Aziaj Artoj - Guimet]] * [[Muzeo Marmottan Monet]] ==Servoj== * [[Lycée Janson-de-Sailly]] * [[Lycée Saint-Louis-de-Gonzague]] == Ĉefaj stratoj aŭ placoj == [[Dosiero:Paris-Parc-des-Princes.jpg|eta|dekstra|250px|[[Parc des Princes]]]] * [[Trocadéro]] ** [[Musée national de la Marine]] ** [[Musée de l'Homme]] ** [[Musée national des Monuments français]] ** [[Musée du Cinéma Henri Langlois]] ** [[Théâtre national de Chaillot]] * [[Avenuo Foch]] * [[Placo Charles-de-Gaulle]] kaj [[Triumfa Arko de Parizo]] (parte) == Parkoj kaj ĝardenoj == * [[Ĝardeno de alklimatiĝo]] * [[Ĝardenoj de Trocadéro]] == Konataj lokuloj == * [[Michel Hoog]] (1932-2000), arthistoriisto * [[Alfred Nobel]] * [[Ivan Bunin]] * [[Marcel Proust]] * [[Henri Farman]] * [[Laurent Schwartz]] == Vidu ankaŭ == * [[Parizo]] * [[Arondismentoj de Parizo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.mairie16.paris.fr/ retejo de la urbdomo de la 16-a arondismento] ({{fr}}) [[dosiero:16th arrondissement WV Banner.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:16-a arondismento de Parizo| ]] [[Kategorio:Arondismentoj de Parizo]] cammbes3qobvykn9mt3bnnt8f4ikl3d 9385030 9385026 2026-05-27T11:38:49Z Aidas 3488 9385030 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO= FR-75C|situo sur mapo = Parizo|zomo=12}} {{Arondismentoj de Parizo}} La '''16-a arondismento''' ({{lang-fr|XVI^e arrondissement}}) estas unu el la [[Arondismentoj de Parizo|dudek arondismentoj]] de [[Parizo]]. Ĝi troviĝas sur la dekstra bordo de [[Sejno]], kaj laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la arondismento vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Oni ofte rigardas ĝin kiel la plej riĉa kaj la plej burĝa areo de Parizo. La 16-a arondismento estas la sola pariza arondismento kun du apartaj poŝtkodoj : 75016 sude kaj 75116 norde. La arondismento entenas la faman [[Avenuo Foch|avenuon Foch]], kiu estas la plej larĝa vojo de la [[Francio|franca]] [[ĉefurbo]] kaj cetere unu el la plej luksaj. La [[Kvartaloj de Parizo|kvartaloj]] [[Auteuil]] kaj [[Passy]], ĉefe dediĉita al loĝejoj, ankaŭ situas tie. La 16-a arondismento gastigas multajn ambasadejojn. En la 16-a arondismento situas la stadiono [[Parc des Princes]] (tio estas la oficiala stadiono de la pariza [[futbalteamo]] [[Paris Saint-Germain]]), sed ankaŭ la [[stadiono Roland Garros]]. La [[bosko de Boulogne]], okcidente de la arondismento, administre apartenas al ĝi. == Demografio == [[Dosiero:Paris 16e arrondissement - Quartiers.svg|maldekstra|eta|Kvartaloj de la 16-a arondismento]] {| class="wikitable" !Jaro !Loĝantaro !Denseco (loĝ. po km²) |- |[[1872]] |43 332 |5 523 |- |[[1954]] |214 042 |27 280 |- |[[1962]] <small>(kulmino)</small> |227 418 |28 985 |- |[[1968]] |214 120 |27 290 |- |[[1975]] |193 590 |24 674 |- |[[1982]] |179 446 |22 871 |- |[[1990]] |169 863 |21 650 |- |[[1999]] |161 773 |20 619 |} == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Paris arrondissement XVI.jpg|eta|maldekstra|250px|La 16-a arondismento]] * [[Passy]] ** [[Tombejo de Passy]] * [[Kastelo Muette]] * [[Parc des Princes]] * [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo]] / [[Palaco de Tokio]] * [[Radio France]] * [[Palaco Chaillot]], [[Trocadéro]] * [[Muzeo Guimet|Nacia Muzeo de Aziaj Artoj - Guimet]] * [[Muzeo Marmottan Monet]] ==Servoj== * [[Lycée Janson-de-Sailly]] * [[Lycée Saint-Louis-de-Gonzague]] == Ĉefaj stratoj aŭ placoj == [[Dosiero:Paris-Parc-des-Princes.jpg|eta|maldekstra|250px|[[Parc des Princes]]]] * [[Trocadéro]] ** [[Musée national de la Marine]] ** [[Musée de l'Homme]] ** [[Musée national des Monuments français]] ** [[Musée du Cinéma Henri Langlois]] ** [[Théâtre national de Chaillot]] * [[Avenuo Foch]] * [[Placo Charles-de-Gaulle]] kaj [[Triumfa Arko de Parizo]] (parte) == Parkoj kaj ĝardenoj == * [[Ĝardeno de alklimatiĝo]] * [[Ĝardenoj de Trocadéro]] == Konataj lokuloj == * [[Michel Hoog]] (1932-2000), arthistoriisto * [[Alfred Nobel]] * [[Ivan Bunin]] * [[Marcel Proust]] * [[Henri Farman]] * [[Laurent Schwartz]] == Vidu ankaŭ == * [[Parizo]] * [[Arondismentoj de Parizo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.mairie16.paris.fr/ retejo de la urbdomo de la 16-a arondismento] ({{fr}}) [[dosiero:16th arrondissement WV Banner.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:16-a arondismento de Parizo| ]] [[Kategorio:Arondismentoj de Parizo]] lac36eyebfbc6kgvtbf6y62qn92xi01 9385033 9385030 2026-05-27T11:42:00Z Aidas 3488 9385033 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO= FR-75C|situo sur mapo = Parizo|zomo=12}} La '''16-a arondismento''' ({{lang-fr|XVI^e arrondissement}}) estas unu el la [[Arondismentoj de Parizo|dudek arondismentoj]] de [[Parizo]]. Ĝi troviĝas sur la dekstra bordo de [[Sejno]], kaj laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la arondismento vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Oni ofte rigardas ĝin kiel la plej riĉa kaj la plej burĝa areo de Parizo. La 16-a arondismento estas la sola pariza arondismento kun du apartaj poŝtkodoj : 75016 sude kaj 75116 norde. La arondismento entenas la faman [[Avenuo Foch|avenuon Foch]], kiu estas la plej larĝa vojo de la [[Francio|franca]] [[ĉefurbo]] kaj cetere unu el la plej luksaj. La [[Kvartaloj de Parizo|kvartaloj]] [[Auteuil]] kaj [[Passy]], ĉefe dediĉita al loĝejoj, ankaŭ situas tie. La 16-a arondismento gastigas multajn ambasadejojn. En la 16-a arondismento situas la stadiono [[Parc des Princes]] (tio estas la oficiala stadiono de la pariza [[futbalteamo]] [[Paris Saint-Germain]]), sed ankaŭ la [[stadiono Roland Garros]]. La [[bosko de Boulogne]], okcidente de la arondismento, administre apartenas al ĝi. == Demografio == [[Dosiero:Paris 16e arrondissement - Quartiers.svg|maldekstra|eta|Kvartaloj de la 16-a arondismento]] {| class="wikitable" !Jaro !Loĝantaro !Denseco (loĝ. po km²) |- |[[1872]] |43 332 |5 523 |- |[[1954]] |214 042 |27 280 |- |[[1962]] <small>(kulmino)</small> |227 418 |28 985 |- |[[1968]] |214 120 |27 290 |- |[[1975]] |193 590 |24 674 |- |[[1982]] |179 446 |22 871 |- |[[1990]] |169 863 |21 650 |- |[[1999]] |161 773 |20 619 |} == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Paris arrondissement XVI.jpg|eta|maldekstra|250px|La 16-a arondismento]] [[Dosiero:Paris-Parc-des-Princes.jpg|eta|maldekstra|250px|[[Parc des Princes]]]]* [[Passy]] ** [[Tombejo de Passy]] * [[Kastelo Muette]] * [[Parc des Princes]] * [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo]] / [[Palaco de Tokio]] * [[Radio France]] * [[Palaco Chaillot]], [[Trocadéro]] * [[Muzeo Guimet|Nacia Muzeo de Aziaj Artoj - Guimet]] * [[Muzeo Marmottan Monet]] ==Servoj== * [[Lycée Janson-de-Sailly]] * [[Lycée Saint-Louis-de-Gonzague]] == Ĉefaj stratoj aŭ placoj == * [[Trocadéro]] ** [[Musée national de la Marine]] ** [[Musée de l'Homme]] ** [[Musée national des Monuments français]] ** [[Musée du Cinéma Henri Langlois]] ** [[Théâtre national de Chaillot]] * [[Avenuo Foch]] * [[Placo Charles-de-Gaulle]] kaj [[Triumfa Arko de Parizo]] (parte) {{Arondismentoj de Parizo}} == Parkoj kaj ĝardenoj == * [[Ĝardeno de alklimatiĝo]] * [[Ĝardenoj de Trocadéro]] == Konataj lokuloj == * [[Michel Hoog]] (1932-2000), arthistoriisto * [[Alfred Nobel]] * [[Ivan Bunin]] * [[Marcel Proust]] * [[Henri Farman]] * [[Laurent Schwartz]] == Vidu ankaŭ == * [[Parizo]] * [[Arondismentoj de Parizo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.mairie16.paris.fr/ retejo de la urbdomo de la 16-a arondismento] ({{fr}}) [[dosiero:16th arrondissement WV Banner.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:16-a arondismento de Parizo| ]] [[Kategorio:Arondismentoj de Parizo]] rsrre35bh32s8949uhxl2azv9h4fomh 9385034 9385033 2026-05-27T11:43:36Z Aidas 3488 9385034 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO= FR-75C|situo sur mapo = Parizo|zomo=12}} [[Dosiero:Paris 16e arrondissement - Quartiers.svg|maldekstra|eta|180ra|Kvartaloj de la 16-a arondismento]] La '''16-a arondismento''' ({{lang-fr|XVI^e arrondissement}}) estas unu el la [[Arondismentoj de Parizo|dudek arondismentoj]] de [[Parizo]]. Ĝi troviĝas sur la dekstra bordo de [[Sejno]], kaj laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la arondismento vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Oni ofte rigardas ĝin kiel la plej riĉa kaj la plej burĝa areo de Parizo. La 16-a arondismento estas la sola pariza arondismento kun du apartaj poŝtkodoj : 75016 sude kaj 75116 norde. La arondismento entenas la faman [[Avenuo Foch|avenuon Foch]], kiu estas la plej larĝa vojo de la [[Francio|franca]] [[ĉefurbo]] kaj cetere unu el la plej luksaj. La [[Kvartaloj de Parizo|kvartaloj]] [[Auteuil]] kaj [[Passy]], ĉefe dediĉita al loĝejoj, ankaŭ situas tie. La 16-a arondismento gastigas multajn ambasadejojn. En la 16-a arondismento situas la stadiono [[Parc des Princes]] (tio estas la oficiala stadiono de la pariza [[futbalteamo]] [[Paris Saint-Germain]]), sed ankaŭ la [[stadiono Roland Garros]]. La [[bosko de Boulogne]], okcidente de la arondismento, administre apartenas al ĝi. == Demografio == {| class="wikitable" !Jaro !Loĝantaro !Denseco (loĝ. po km²) |- |[[1872]] |43 332 |5 523 |- |[[1954]] |214 042 |27 280 |- |[[1962]] <small>(kulmino)</small> |227 418 |28 985 |- |[[1968]] |214 120 |27 290 |- |[[1975]] |193 590 |24 674 |- |[[1982]] |179 446 |22 871 |- |[[1990]] |169 863 |21 650 |- |[[1999]] |161 773 |20 619 |} == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Paris arrondissement XVI.jpg|eta|maldekstra|250px|La 16-a arondismento]] [[Dosiero:Paris-Parc-des-Princes.jpg|eta|maldekstra|250px|[[Parc des Princes]]]]* [[Passy]] ** [[Tombejo de Passy]] * [[Kastelo Muette]] * [[Parc des Princes]] * [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo]] / [[Palaco de Tokio]] * [[Radio France]] * [[Palaco Chaillot]], [[Trocadéro]] * [[Muzeo Guimet|Nacia Muzeo de Aziaj Artoj - Guimet]] * [[Muzeo Marmottan Monet]] ==Servoj== * [[Lycée Janson-de-Sailly]] * [[Lycée Saint-Louis-de-Gonzague]] == Ĉefaj stratoj aŭ placoj == * [[Trocadéro]] ** [[Musée national de la Marine]] ** [[Musée de l'Homme]] ** [[Musée national des Monuments français]] ** [[Musée du Cinéma Henri Langlois]] ** [[Théâtre national de Chaillot]] * [[Avenuo Foch]] * [[Placo Charles-de-Gaulle]] kaj [[Triumfa Arko de Parizo]] (parte) {{Arondismentoj de Parizo}} == Parkoj kaj ĝardenoj == * [[Ĝardeno de alklimatiĝo]] * [[Ĝardenoj de Trocadéro]] == Konataj lokuloj == * [[Michel Hoog]] (1932-2000), arthistoriisto * [[Alfred Nobel]] * [[Ivan Bunin]] * [[Marcel Proust]] * [[Henri Farman]] * [[Laurent Schwartz]] == Vidu ankaŭ == * [[Parizo]] * [[Arondismentoj de Parizo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.mairie16.paris.fr/ retejo de la urbdomo de la 16-a arondismento] ({{fr}}) [[dosiero:16th arrondissement WV Banner.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:16-a arondismento de Parizo| ]] [[Kategorio:Arondismentoj de Parizo]] s3eqyr3oxeklpms1r849cg668vimvss 9385035 9385034 2026-05-27T11:44:28Z Aidas 3488 9385035 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO= FR-75C|situo sur mapo = Parizo|zomo=12}} [[Dosiero:Paris 16e arrondissement - Quartiers.svg|maldekstra|eta|180ra|Kvartaloj de la 16-a arondismento]] La '''16-a arondismento''' ({{lang-fr|XVI^e arrondissement}}) estas unu el la [[Arondismentoj de Parizo|dudek arondismentoj]] de [[Parizo]]. Ĝi troviĝas sur la dekstra bordo de [[Sejno]], kaj laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la arondismento vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Oni ofte rigardas ĝin kiel la plej riĉa kaj la plej burĝa areo de Parizo. La 16-a arondismento estas la sola pariza arondismento kun du apartaj poŝtkodoj : 75016 sude kaj 75116 norde. La arondismento entenas la faman [[Avenuo Foch|avenuon Foch]], kiu estas la plej larĝa vojo de la [[Francio|franca]] [[ĉefurbo]] kaj cetere unu el la plej luksaj. La [[Kvartaloj de Parizo|kvartaloj]] [[Auteuil]] kaj [[Passy]], ĉefe dediĉita al loĝejoj, ankaŭ situas tie. La 16-a arondismento gastigas multajn ambasadejojn. En la 16-a arondismento situas la stadiono [[Parc des Princes]] (tio estas la oficiala stadiono de la pariza [[futbalteamo]] [[Paris Saint-Germain]]), sed ankaŭ la [[stadiono Roland Garros]]. La [[bosko de Boulogne]], okcidente de la arondismento, administre apartenas al ĝi. == Demografio == {| class="wikitable" !Jaro !Loĝantaro !Denseco (loĝ. po km²) |- |[[1872]] |43 332 |5 523 |- |[[1954]] |214 042 |27 280 |- |[[1962]] <small>(kulmino)</small> |227 418 |28 985 |- |[[1968]] |214 120 |27 290 |- |[[1975]] |193 590 |24 674 |- |[[1982]] |179 446 |22 871 |- |[[1990]] |169 863 |21 650 |- |[[1999]] |161 773 |20 619 |} == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Paris arrondissement XVI.jpg|eta|maldekstra|250px|La 16-a arondismento]] [[Dosiero:Paris-Parc-des-Princes.jpg|eta|maldekstra|250px|[[Parc des Princes]]]]* [[Passy]] ** [[Tombejo de Passy]] * [[Kastelo Muette]] * [[Parc des Princes]] * [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo]] / [[Palaco de Tokio]] * [[Radio France]] * [[Palaco Chaillot]], [[Trocadéro]] * [[Muzeo Guimet|Nacia Muzeo de Aziaj Artoj - Guimet]] * [[Muzeo Marmottan Monet]] == Ĉefaj stratoj aŭ placoj == * [[Trocadéro]] ** [[Musée national de la Marine]] ** [[Musée de l'Homme]] ** [[Musée national des Monuments français]] ** [[Musée du Cinéma Henri Langlois]] ** [[Théâtre national de Chaillot]] * [[Avenuo Foch]] * [[Placo Charles-de-Gaulle]] kaj [[Triumfa Arko de Parizo]] (parte) {{Arondismentoj de Parizo}} == Parkoj kaj ĝardenoj == * [[Ĝardeno de alklimatiĝo]] * [[Ĝardenoj de Trocadéro]] ==Servoj== * [[Lycée Janson-de-Sailly]] * [[Lycée Saint-Louis-de-Gonzague]] == Konataj lokuloj == * [[Michel Hoog]] (1932-2000), arthistoriisto * [[Alfred Nobel]] * [[Ivan Bunin]] * [[Marcel Proust]] * [[Henri Farman]] * [[Laurent Schwartz]] == Vidu ankaŭ == * [[Parizo]] * [[Arondismentoj de Parizo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.mairie16.paris.fr/ retejo de la urbdomo de la 16-a arondismento] ({{fr}}) [[dosiero:16th arrondissement WV Banner.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:16-a arondismento de Parizo| ]] [[Kategorio:Arondismentoj de Parizo]] j8qbniiqakuryllecbrriffkq2pd9jq 9385036 9385035 2026-05-27T11:48:46Z Aidas 3488 /* Vidindaĵoj */ 9385036 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO= FR-75C|situo sur mapo = Parizo|zomo=12}} [[Dosiero:Paris 16e arrondissement - Quartiers.svg|maldekstra|eta|180ra|Kvartaloj de la 16-a arondismento]] La '''16-a arondismento''' ({{lang-fr|XVI^e arrondissement}}) estas unu el la [[Arondismentoj de Parizo|dudek arondismentoj]] de [[Parizo]]. Ĝi troviĝas sur la dekstra bordo de [[Sejno]], kaj laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la arondismento vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Oni ofte rigardas ĝin kiel la plej riĉa kaj la plej burĝa areo de Parizo. La 16-a arondismento estas la sola pariza arondismento kun du apartaj poŝtkodoj : 75016 sude kaj 75116 norde. La arondismento entenas la faman [[Avenuo Foch|avenuon Foch]], kiu estas la plej larĝa vojo de la [[Francio|franca]] [[ĉefurbo]] kaj cetere unu el la plej luksaj. La [[Kvartaloj de Parizo|kvartaloj]] [[Auteuil]] kaj [[Passy]], ĉefe dediĉita al loĝejoj, ankaŭ situas tie. La 16-a arondismento gastigas multajn ambasadejojn. En la 16-a arondismento situas la stadiono [[Parc des Princes]] (tio estas la oficiala stadiono de la pariza [[futbalteamo]] [[Paris Saint-Germain]]), sed ankaŭ la [[stadiono Roland Garros]]. La [[bosko de Boulogne]], okcidente de la arondismento, administre apartenas al ĝi. == Demografio == {| class="wikitable" !Jaro !Loĝantaro !Denseco (loĝ. po km²) |- |[[1872]] |43 332 |5 523 |- |[[1954]] |214 042 |27 280 |- |[[1962]] <small>(kulmino)</small> |227 418 |28 985 |- |[[1968]] |214 120 |27 290 |- |[[1975]] |193 590 |24 674 |- |[[1982]] |179 446 |22 871 |- |[[1990]] |169 863 |21 650 |- |[[1999]] |161 773 |20 619 |} == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Paris arrondissement XVI.jpg|eta|maldekstra|250ra|La 16-a arondismento]] [[Dosiero:Paris-Parc-des-Princes.jpg|eta|maldekstra|250ra|[[Parc des Princes]]]] [[Dosiero:Paris-Parc-des-Princes.jpg|eta|maldekstra|250ra|[[Palaco Chaillot]], [[Trocadéro]]]] [[Dosiero:Paris-Parc-des-Princes.jpg|eta|maldekstra|250ra|[[Muzeo Guimet]] de Aziaj Artoj]] * [[Passy]] ** [[Tombejo de Passy]] * [[Kastelo Muette]] * [[Parc des Princes]] * [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo]] / [[Palaco de Tokio]] * [[Radio France]] * [[Palaco Chaillot]], [[Trocadéro]] * [[Muzeo Guimet|Nacia Muzeo de Aziaj Artoj - Guimet]] * [[Muzeo Marmottan Monet]] == Ĉefaj stratoj aŭ placoj == * [[Trocadéro]] ** [[Musée national de la Marine]] ** [[Musée de l'Homme]] ** [[Musée national des Monuments français]] ** [[Musée du Cinéma Henri Langlois]] ** [[Théâtre national de Chaillot]] * [[Avenuo Foch]] * [[Placo Charles-de-Gaulle]] kaj [[Triumfa Arko de Parizo]] (parte) {{Arondismentoj de Parizo}} == Parkoj kaj ĝardenoj == * [[Ĝardeno de alklimatiĝo]] * [[Ĝardenoj de Trocadéro]] ==Servoj== * [[Lycée Janson-de-Sailly]] * [[Lycée Saint-Louis-de-Gonzague]] == Konataj lokuloj == * [[Michel Hoog]] (1932-2000), arthistoriisto * [[Alfred Nobel]] * [[Ivan Bunin]] * [[Marcel Proust]] * [[Henri Farman]] * [[Laurent Schwartz]] == Vidu ankaŭ == * [[Parizo]] * [[Arondismentoj de Parizo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.mairie16.paris.fr/ retejo de la urbdomo de la 16-a arondismento] ({{fr}}) [[dosiero:16th arrondissement WV Banner.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:16-a arondismento de Parizo| ]] [[Kategorio:Arondismentoj de Parizo]] 3trm2eg4xc5rqvmnr7h9usul2ywgoiy 9385037 9385036 2026-05-27T11:49:59Z Aidas 3488 bildo aldonata: Trocadero pic1.jpg 9385037 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO= FR-75C|situo sur mapo = Parizo|zomo=12}} [[Dosiero:Paris 16e arrondissement - Quartiers.svg|maldekstra|eta|180ra|Kvartaloj de la 16-a arondismento]] La '''16-a arondismento''' ({{lang-fr|XVI^e arrondissement}}) estas unu el la [[Arondismentoj de Parizo|dudek arondismentoj]] de [[Parizo]]. Ĝi troviĝas sur la dekstra bordo de [[Sejno]], kaj laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la arondismento vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Oni ofte rigardas ĝin kiel la plej riĉa kaj la plej burĝa areo de Parizo. La 16-a arondismento estas la sola pariza arondismento kun du apartaj poŝtkodoj : 75016 sude kaj 75116 norde. La arondismento entenas la faman [[Avenuo Foch|avenuon Foch]], kiu estas la plej larĝa vojo de la [[Francio|franca]] [[ĉefurbo]] kaj cetere unu el la plej luksaj. La [[Kvartaloj de Parizo|kvartaloj]] [[Auteuil]] kaj [[Passy]], ĉefe dediĉita al loĝejoj, ankaŭ situas tie. La 16-a arondismento gastigas multajn ambasadejojn. En la 16-a arondismento situas la stadiono [[Parc des Princes]] (tio estas la oficiala stadiono de la pariza [[futbalteamo]] [[Paris Saint-Germain]]), sed ankaŭ la [[stadiono Roland Garros]]. La [[bosko de Boulogne]], okcidente de la arondismento, administre apartenas al ĝi. == Demografio == {| class="wikitable" !Jaro !Loĝantaro !Denseco (loĝ. po km²) |- |[[1872]] |43 332 |5 523 |- |[[1954]] |214 042 |27 280 |- |[[1962]] <small>(kulmino)</small> |227 418 |28 985 |- |[[1968]] |214 120 |27 290 |- |[[1975]] |193 590 |24 674 |- |[[1982]] |179 446 |22 871 |- |[[1990]] |169 863 |21 650 |- |[[1999]] |161 773 |20 619 |} == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Paris arrondissement XVI.jpg|eta|maldekstra|250ra|La 16-a arondismento]] [[Dosiero:Paris-Parc-des-Princes.jpg|eta|maldekstra|250ra|[[Parc des Princes]]]] [[Dosiero:Trocadero pic1.jpg|eta|maldekstra|250ra|[[Palaco Chaillot]], [[Trocadéro]]]] [[Dosiero:Paris-Parc-des-Princes.jpg|eta|maldekstra|250ra|[[Muzeo Guimet]] de Aziaj Artoj]] * [[Passy]] ** [[Tombejo de Passy]] * [[Kastelo Muette]] * [[Parc des Princes]] * [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo]] / [[Palaco de Tokio]] * [[Radio France]] * [[Palaco Chaillot]], [[Trocadéro]] * [[Muzeo Guimet|Nacia Muzeo de Aziaj Artoj - Guimet]] * [[Muzeo Marmottan Monet]] == Ĉefaj stratoj aŭ placoj == * [[Trocadéro]] ** [[Musée national de la Marine]] ** [[Musée de l'Homme]] ** [[Musée national des Monuments français]] ** [[Musée du Cinéma Henri Langlois]] ** [[Théâtre national de Chaillot]] * [[Avenuo Foch]] * [[Placo Charles-de-Gaulle]] kaj [[Triumfa Arko de Parizo]] (parte) {{Arondismentoj de Parizo}} == Parkoj kaj ĝardenoj == * [[Ĝardeno de alklimatiĝo]] * [[Ĝardenoj de Trocadéro]] ==Servoj== * [[Lycée Janson-de-Sailly]] * [[Lycée Saint-Louis-de-Gonzague]] == Konataj lokuloj == * [[Michel Hoog]] (1932-2000), arthistoriisto * [[Alfred Nobel]] * [[Ivan Bunin]] * [[Marcel Proust]] * [[Henri Farman]] * [[Laurent Schwartz]] == Vidu ankaŭ == * [[Parizo]] * [[Arondismentoj de Parizo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.mairie16.paris.fr/ retejo de la urbdomo de la 16-a arondismento] ({{fr}}) [[dosiero:16th arrondissement WV Banner.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:16-a arondismento de Parizo| ]] [[Kategorio:Arondismentoj de Parizo]] 3ccxowhikcrwbrv3rt7l6qo83w1gxz1 9385038 9385037 2026-05-27T11:51:07Z Aidas 3488 bildo aldonata: Musee Guimet P1190515.jpg 9385038 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO= FR-75C|situo sur mapo = Parizo|zomo=12}} [[Dosiero:Paris 16e arrondissement - Quartiers.svg|maldekstra|eta|180ra|Kvartaloj de la 16-a arondismento]] La '''16-a arondismento''' ({{lang-fr|XVI^e arrondissement}}) estas unu el la [[Arondismentoj de Parizo|dudek arondismentoj]] de [[Parizo]]. Ĝi troviĝas sur la dekstra bordo de [[Sejno]], kaj laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la arondismento vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Oni ofte rigardas ĝin kiel la plej riĉa kaj la plej burĝa areo de Parizo. La 16-a arondismento estas la sola pariza arondismento kun du apartaj poŝtkodoj : 75016 sude kaj 75116 norde. La arondismento entenas la faman [[Avenuo Foch|avenuon Foch]], kiu estas la plej larĝa vojo de la [[Francio|franca]] [[ĉefurbo]] kaj cetere unu el la plej luksaj. La [[Kvartaloj de Parizo|kvartaloj]] [[Auteuil]] kaj [[Passy]], ĉefe dediĉita al loĝejoj, ankaŭ situas tie. La 16-a arondismento gastigas multajn ambasadejojn. En la 16-a arondismento situas la stadiono [[Parc des Princes]] (tio estas la oficiala stadiono de la pariza [[futbalteamo]] [[Paris Saint-Germain]]), sed ankaŭ la [[stadiono Roland Garros]]. La [[bosko de Boulogne]], okcidente de la arondismento, administre apartenas al ĝi. == Demografio == {| class="wikitable" !Jaro !Loĝantaro !Denseco (loĝ. po km²) |- |[[1872]] |43 332 |5 523 |- |[[1954]] |214 042 |27 280 |- |[[1962]] <small>(kulmino)</small> |227 418 |28 985 |- |[[1968]] |214 120 |27 290 |- |[[1975]] |193 590 |24 674 |- |[[1982]] |179 446 |22 871 |- |[[1990]] |169 863 |21 650 |- |[[1999]] |161 773 |20 619 |} == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Paris arrondissement XVI.jpg|eta|maldekstra|250ra|La 16-a arondismento]] [[Dosiero:Paris-Parc-des-Princes.jpg|eta|maldekstra|250ra|[[Parc des Princes]]]] [[Dosiero:Trocadero pic1.jpg|eta|maldekstra|250ra|[[Palaco Chaillot]], [[Trocadéro]]]] [[Dosiero:Musee Guimet P1190515.jpg|eta|maldekstra|250ra|[[Muzeo Guimet]] de Aziaj Artoj]] * [[Passy]] ** [[Tombejo de Passy]] * [[Kastelo Muette]] * [[Parc des Princes]] * [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo]] / [[Palaco de Tokio]] * [[Radio France]] * [[Palaco Chaillot]], [[Trocadéro]] * [[Muzeo Guimet|Nacia Muzeo de Aziaj Artoj - Guimet]] * [[Muzeo Marmottan Monet]] == Ĉefaj stratoj aŭ placoj == * [[Trocadéro]] ** [[Musée national de la Marine]] ** [[Musée de l'Homme]] ** [[Musée national des Monuments français]] ** [[Musée du Cinéma Henri Langlois]] ** [[Théâtre national de Chaillot]] * [[Avenuo Foch]] * [[Placo Charles-de-Gaulle]] kaj [[Triumfa Arko de Parizo]] (parte) {{Arondismentoj de Parizo}} == Parkoj kaj ĝardenoj == * [[Ĝardeno de alklimatiĝo]] * [[Ĝardenoj de Trocadéro]] ==Servoj== * [[Lycée Janson-de-Sailly]] * [[Lycée Saint-Louis-de-Gonzague]] == Konataj lokuloj == * [[Michel Hoog]] (1932-2000), arthistoriisto * [[Alfred Nobel]] * [[Ivan Bunin]] * [[Marcel Proust]] * [[Henri Farman]] * [[Laurent Schwartz]] == Vidu ankaŭ == * [[Parizo]] * [[Arondismentoj de Parizo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.mairie16.paris.fr/ retejo de la urbdomo de la 16-a arondismento] ({{fr}}) [[dosiero:16th arrondissement WV Banner.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:16-a arondismento de Parizo| ]] [[Kategorio:Arondismentoj de Parizo]] c585xpq9y0qazbl35cey61c3wdu8n6e 0 141980 9384365 6665506 2026-05-26T13:08:23Z Sj1mor 12103 9384365 wikitext text/x-wiki '''Ŝikŝaŝtakam''' estas la instruo kiun [[Ŝri Kriŝn Ĉaitanj]] (lia sannjasa nomo; aliaj nomoj por li estas Nimaj kaj Viŝvambhar) skribis mem. La vorto Ŝikŝaŝtakam estas kunmetaĵo de du [[sanskrita lingvo|sanskritaj]] vortoj. Unue la vorto "ŝikŝa" kiu signifas doktrino aŭ instruo kaj due la vorto aŝtakam kiu signifas poemo en ok versoj. La Ŝikŝaŝtakam estas menciita en [[Ĉajtanja Ĉaritamrit]] - libro pri la vivo de Ŝi Kriŝn Ĉajtanj Mahaprabhu skribita de Kriŝn Das Kaviraĵ Gosvami. La plej citita verso estas la tria. "trinad api suniĉena taroriva sahiŝnuna amanina manadena kirtaniyah sada harih" (en aliaj versioj "taror api sahiŝnuna") la unua parto de la ŝloko signifas "pli modesta ol herb/pajlo, pli toleranta ol arbo" kaj daŭrigas kun "ne preni honoron sed doni respekton/honoron". "kirtaniyah sada harih" signifas konstante laŭdi Ŝri Hari. La Ŝikŝaŝtakam estas tre profunda mistika kaj esotera Gaŭdija Vajŝnava instruo kaj la Gaŭdija Vajŝnava mem diras ke ĝi reprezentas la esenco de religiono. Ankaŭ "kirtaniyah sada harih" en devanagaria skribo kaj kelkfoje en bengala estas trovita sur multaj Gaŭdija Vajŝnava temploj en Hindio/Bharatio. {{Unua}} [[Kategorio:Sanskrito]] [[Kategorio:Hinduismo]] 5bsqmk7vpy6bldxl2reqlkupysoog8l 0 157299 9384417 9320063 2026-05-26T14:32:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384417 wikitext text/x-wiki {{Informkesto parlamento | background_color = transparent | text_color = #000080 | nomo = Assemblée nationale | eonomo = Nacia Asembleo | parto de = [[Franca Parlamento]] | emblemo = Logo de l'Assemblée nationale française.svg | emblemo_subteksto = | bildo = Assemblée Nationnale de Paris.jpg | bildo_subteksto = | tipo = Malsupra Ĉambro | fondodato = | elektoperiodo = 17-a periodo de la Kvina Respubliko | elektoperiodo_tipo = Elektoperiodo | balotnomo = [[Francaj deputitaj balotoj de 2022|Deputitaj balotoj de 2022]] | balotdato = {{Daton|30|06|2024}}, {{Daton|7|07|2024}} | balot-tipo = ununoma plejmulta baloto en du fojoj | strukturo = XVIIème législature de l'Assemblée nationale en France au 14-10-2025.svg | strukturo_subteksto = Strukturo de Nacia Asembleo | nombro = 577 deputitoj | daŭro = 5 jaroj | estro1_tipo = Prezidanto | estro1 = [[Yaël Braun-Pivet]] ([[La République en Marche|LREM]]) | estro2_tipo = Vicprezidanto | estro2 = | estro3_tipo = Sekretario | estro3 = | estro4_tipo = Kasisto | estro4 = | grupoj_tipo = Partioj | grupoj = <!--{{Priskribo|#d41066|[[Socialisma frakcio (franca Nacia Asembleo)|socialistoj]] (292)}} {{Priskribo|#22427C|[[Unuiĝo por Popola Movado (franca Nacia Asembleo)|UMP]] (199)}} {{Priskribo|#2e91db|[[Union des démocrates et indépendants|UDI]] (30)}} {{Priskribo|#608a32|[[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|ekologiistoj]] (17)}} {{Priskribo|#f96996|[[Radical, républicain, démocrate et progressiste|RRDP]] (16)}} {{Priskribo|#d40000|[[Demokrata kaj respublikana maldekstro (franca Nacia Asembleo)|GDR]] (15)}} {{Priskribo|#aab1b7|[[Nealiĝintaj deputitoj (franca Nacia Asembleo)|neligitaj]] (8)<ref name="CompGroup">{{Citaĵo el la reto |url = http://www.assemblee-nationale.fr/14/tribun/xml/effectifs_groupes.asp |titolo = Politikaj grupoj |TTT-ejo=www.assemblee-nationale.fr |alirdato = 19-an de decembro 2012}}</ref>}}--> | buĝeto = | buĝetfonto = | dungitaro = | sidejo = [[Palais Bourbon|Palaco Bourbon]], [[Parizo]], [[Francilio]] | mapo = | mteksto = | koordinato = | latitudo = 48.862192 | longitudo = 2.318716 | regiono-ISO = FR-75 | lingvoj = {{fr}} | kunvenĉambro = Assemblée nationale française (Detail).jpg | fondintoj = | elstaruloj_tipo = | elstaruloj = | TTT-ejo = [http://www.assemblee-nationale.fr/ Oficiala TTT-ejo de Nacia Asembleo] | twitter = | vidi ankaŭ = | notoj = | ĝisdatigo = }} {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=FR-75C |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |situo sur mapo=Parizo |zomo=13 }} [[Dosiero:Assemblée Nationnale de Paris.jpg|eta|dekstra|300px|La franca Nacia Asembleo, en la palaco Bourbon.]] La '''Nacia Asembleo''' ([[Franca lingvo|france]] ''Assemblée nationale''), laŭ la 24-a artikolo de la [[Franca konstitucio de 1958|konstitucio de 1958]], estas la malalta ĉambro de la [[Francio|franca]] [[Parlamento]] . Ĝi loĝas en la '''[[Palais Bourbon|Palaco Bourbon]]''', en [[Parizo]], kaj partigas la leĝofaran verkon kun la [[Senato (Francio)|Senato]], kiu estas la alta ĉambro. La elekto de la vortoj ''Assemblée nationale'' datiĝas de la [[17-a de junio]] [[1789]], danke al konsento inter [[Sieyès]] kaj la deputito de [[Berry (Francujo)|Berio]], [[Jérôme Legrand]]. La unua Nacia Asembleo proklamis sin mem la [[17-an de junio]] [[1789]], kaj fariĝis "Konstituanta Nacia Asembleo" (''Assemblée nationale constituante'') la [[9-an de julio]]. == Historio == === Dua Respubliko (1848-1852) === Ĉar la Parlamento de la [[Dua Respubliko (Francio)|Dua Respubliko]] havis nur unu ĉambron, la Nacia Asembleo estis tiam la sola leĝfara ĉambro. Tiu Nacia Asembleo oficiis ekde la [[4-a de majo]] [[1848]] ĝis la [[2-a de decembro]] [[1851]]. === Tria Respubliko (1870-1940) === Inter la falo de la [[Dua Franca Imperio]] kaj la fondiĝo de la [[Tria Respubliko (Francio)|Tria Respubliko]], la Parlamento enhavis monarkistan plimulton kaj nomiĝis ankaŭ Nacia Asembleo. Sed ekde la validiĝo de la konstituciaj leĝoj kreintaj la Trian Respublikon ([[1875]]-[[1940]]), la malalta ĉambro de la franca Parlamento nomiĝis "Ĉambro de la deputitoj" (''Chambre des députés''). La vortoj "Nacia Asembleo" estis ja uzitaj, sed ili referencis al la maloftaj kunvenigoj de la du ĉambroj, ekzemple por baloti la [[Prezidento de la Respubliko (Francio)|Prezidenton de la Respubliko]] aŭ por modifi la konstituciajn leĝojn de [[1875]]. === Provizora Registaro (1944-1946) === Post la [[Dua Mondmilito]] kaj ĝis la validiĝo de la [[konstitucio]] de [[1946]], ekzistis nur unu parlamenta ĉambro : la Konstituanta Nacia Asembleo, kiu enhavis 586 deputitojn. La unua Konstituanta Asembleo de tiu periodo estis balotitelektita la [[21-a de oktobro|21-an de oktobro]] [[1945]]. Tiu Asembleo verkis kaj proponis novan [[konstitucio]]n, kiu estis malakceptita per [[referendumo]] la [[5-a de majo|5-an de majo]] [[1946]]. Dua Konstituanta Asembleo estis do balotitelektita, kaj la nova konstitucio fine validiĝis la [[27-a de oktobro|27-an de oktobro]] [[1946]]. === Kvara Respubliko (1946-1958) === Dum la [[Kvara Respubliko (Francio)|Kvara Respubliko]], la Nacia Asembleo estis la malalta ĉambro, kaj la alta ĉambro estis la "Konsilio de la Respubliko" (''Conseil de la République''), anstataŭe de la Senato. == Nuna sistemo (ekde 1958) == Kune kun la [[Senato (Francio)|Senato]], la Nacia Asembleo konsistigas la [[Parlamento]]n de la [[Kvina Respubliko (Francio)|Kvina Respubliko]]. Ĝi disponas la leĝan potencon. Ĝiaj 577 membroj estas balotelektitaj per rekta universala voĉdono, por kvinjaraj mandatoj. La Nacia Asembleo balotas la leĝojn (kiuj plejofte devenas de la registaro) kaj povas ankaŭ proponi leĝojn, samkiel la Senato, kvankam tiuj proponoj malofte validiĝas. Se la Senato ne balotas leĝon kun ekzakte la samaj vortoj, la leĝa teksto devas reveni al la Nacia Asembleo por nova diskuto : tiu cirkulado inter la du parlamentaj ĉambroj nomiĝas "naveto" (''navette'') kaj plejofte ebligas finan akordon pri unu versio de la leĝo. Tamen, se la malkonsento daŭradas, la [[Ĉefministro (Francio)|ĉefministro]] povas kunvenigi "Miksan Paran Komision" (''commission mixte paritaire''), kiu enhavas 7 deputitojn kaj 7 senatanojn. Tiu komisio proponas novan tekston al la du asembleoj : se la malkonsento ne solvas sin, tiam la Nacia Asembleo povas sole baloti la leĝon, eĉ sen la senata akordo. La [[Prezidento de la Respubliko (Francio)|Prezidento de la Respubliko]] povas disigi la Nacian Asembleon. La lasta disigo okazis en [[1997]], fare de [[Jacques Chirac]] : tio estis politika eraro, ĉar la sekva baloto enoficiigis novan socialistan plimulton, kun [[Lionel Jospin]] kiel ĉefministro. Ekde [[1958]], la deputita mandato estas nekunigebla kun posteno en la registaro. Se li estas nomumata ministron, deputito disponas unu monaton por fari sian elekton inter la du funkcioj. == Notoj kaj referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Senato (Francio)]] * [[Franca konstitucio de 1958]] * [[Kvina Respubliko (Francio)|5-a Respubliko]] * [[Deputito (Francio)|Deputito]] * [[Deputitaj balotoj en Francio]] * [[Francaj deputitaj balotoj de 2012]] * [[Francaj deputitaj balotoj de 2022]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * '''(fr)''' [http://www.assemblee-nat.fr/ Oficiala retejo de la franca Nacia Asembleo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050314084200/http://www.assemblee-nat.fr/ |date=2005-03-14 }} * '''(fr)''' [http://www.assemblee-nat.fr/histoire/palais-bourbon.asp Historio de la palaco Bourbon]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ligiltabelo Institucioj de la kvina Franca Respubliko}} [[Kategorio:Politiko de Francio]] [[Kategorio:Franca nacia asembleo]] [[Kategorio:Parlamento]] e8iti0mbnqj2c15jfouoptgikw6tg4i 0 157344 9384433 9182503 2026-05-26T14:53:13Z Tirolischleioans 254019 /* Literaturo */ 9384433 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Richard Nicolaus Grafo COUDENHOVE-KALERGI''' (naskiĝis la [[16-an de novembro]] [[1894]] en [[Tokio]]; mortis la [[27-an de julio]] [[1972]] en [[Distrikto Bludenz|Schruns]]) estis aŭstra verkisto, politikisto kaj fondinto de la [[Paneŭropa Movado]]. [[Dosiero:Eŭropo-placo C-K.JPG|eta|En Pater-Abel-Straße (Patro-Abel-Strato) de Klostronovburgo]] [[Dosiero:Portreto Kalergi.JPG|eta|[[Portreto]] sur la urbomuro de [[Klostronovburgo]], la Urbo de la Interpopola Kompreniĝo]] == Vivo == Coudenhove-Kalergi estis filo de reĝa kaj imperiestra [[ambasadoro]] en [[Japanio]], [[Heinrich Coudenhove-Kalergi]] kaj lia japana edzino [[Micuko Aojama]]. Frato de Richard edziĝis kun [[Lilly Steinschneider]]. Li elpensis la ideon de „Pan-Eŭropo“ kaj proponis, ke [[Eŭropo]] unuiĝu al politika kaj ekonomia alianco, nomata Pan-Eŭropo, t. e. „Tuta Eŭropo“. En 1922 li aliĝis al la viena framasonisma loĝio ''Humanitas''. Tie li okupiĝis pri pacifismo, socialaj reformoj, interkompreniĝo de la popoloj ks. Li fondis en la jaro 1924 la Paneŭropan Union, la plej malnovan eŭropan unuiĝan movadon. Membroj de la asocio estis inter aliaj [[Albert Einstein]], [[Thomas Mann]], [[Aristide Briand]] kaj [[Konrad Adenauer]]. Grafo Coudenhove-Kalergi estis per tio pioniro de la hodiaŭa eŭropa ideo kaj la eŭropa memdifino, [[Eŭropa identeco|identeco]]. Kontraŭe al la hodiaŭa Eŭropa Unio ([[EU]]), Kalergi vidis Eŭropon kiel kontraŭpezon al [[Usono]], [[Rusio]] kaj [[Azio]] en ekonomia, kultura kaj politika rilatoj. La unuaj monapogantoj de la movado estis Louis Rotschild kaj Max Warburg. Pluaj aspektoj de Eŭropo laŭ Kalergi estis la [[libereco]], [[paco]], [[bonstato]] kaj [[kulturo]]. La hodiaŭa Eŭropo tiun memkomprenon transprenis, kiun Kalergi en tempo de absoluta naciismo disvastigis, tuj post la unua mondmilito, en 1918. Grafo Coudenhove-Kalergi postulis [[Francio]]n kaj [[Germanio]]n fini siajn disputojn kaj koncentri je la komuneco. La skandinavaj ŝtatoj devis laŭ vido de Kalergi la iniciaton kapti kaj komuniki tion al plua parto de Eŭropo. La ideoj de Kalergi estis forpuŝitaj, post kiam komenciĝis en 1939 la [[dua mondmilito]]. En la [[Tria Imperio]], la Paneŭropa Unio estis malpermesita. Li elmigris en [[1938]] unuafoje al [[Svislando]], poste al Usono. Tiutempe instruas li en [[Novjorko]] kiel profesoro pri historio. Coudenhove-Kalergi restis fidela al siaj ideoj ĝis la morto en 1972 kaj esperante, ĝojante rigardis evoluon de Eŭropo post fino de la [[dua mondmilito]]. Li bonvenigis la paroladon de [[Winston Churchill]] de [[1946]], kiu akceptis centrajn postulojn de Kalergi. Li ricevis la 18-an de majo 1950 la unua internacian [[Karola Premio|Karolan Premion]] de la urbo [[Aachen]] pro speciala laboro por la Eŭropa Unuiĝo. Li transdonis la [[5-an de junio]] [[1950]] al la [[Konsilio de Eŭropo]] siajn skizojn pri la Eŭropa flago. Pro kontraŭstaro de [[Turkio]], la propono pri flago kun ruĝa kruco en la mezo estis forpuŝita. Li proponis la [[3-an de aŭgusto]] [[1955]] muzikon de [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]] pri [[Friedrich Schiller|Schiller-a]] ''[[Odo al la ĝojo]]'' kiel novan eŭropan himnon. Ekde 1972, tiu melodio estas oficiala himno de la Konsilio de Eŭropo kaj ekde 1985 la oficiala himno de la [[Eŭropa Unio]]. [[Barbara Coudenhove-Kalergi]] estas lia nevino, [[Ida Friederike Görres]] estas lia fratino. == Vidu ankaŭ == * [[Paneŭropa Unio|Eŭropa Unuiĝo]] == Verkoj == * ''Praktischer Idealismus'' (1925) * ''Kampf um Paneuropa'' (3 Bände, 1925-28) * ''Die Europäische Nation'' (1953) * ''Weltmacht Europa'' (1971) ===En Esperanto aperis=== *'''La Pan-eŭropa Manifesto''', esperantigis [[Edmund Sós]]. Eld. [[Paul Knepler]], Wien, 1925? {{citaĵo|Tre korekta traduko de kelka paĝa alvoko al la Eŭropaj ŝtatoj por kuniĝi en Federacio, por firmigi kaj certigi la mondan pacon kaj la son (''sic'') de Eŭropo je la triobla vidpunkto politika, militista kaj ekonomia.|[[Belga esperantisto]] n124 (jun 1925)}} == Literaturo == * Anita Ziegerhofer-Prettenthaler (2004): Botschafter Europas. Richard Nikolaus Coudenhove-Kalergi und die Paneuropa-Bewegung in den zwanziger und dreißiger Jahren. ISBN 3-205-77217-2 * Ulrich Wyrwa: ''Richard Nikolaus Graf Coudenhove-Kalergi (1894–1972) und die Paneuropa-Bewegung in den zwanziger Jahren''. In: Historische Zeitschrift 283 (2006), H.1, pp. 103–122. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Coudenhove-Kalergi, Richard}} [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj politikistoj]] [[Kategorio:Grafoj]] [[Kategorio:Karolpremiitoj]] [[Kategorio:Coudenhove-Kalergi|Richard]] [[kategorio:Aŭstraj framasonoj]] 49yrivm8jqih77fwkwp6vzyu622mv8q 0 162654 9384996 9232267 2026-05-27T10:52:21Z Aidas 3488 /* Referencoj */ 9384996 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |lando=Francio |statuso=Urbo |nomo=Le Chesnay |flago= |blazono= |devizo= |patrono= |bildo=Le Chesnay Château Aubert.JPG |mapo= |mapo2= |longitudo = 2/07/52/E |latitudo = 48/49/16/N |regiono-ISO=FR-78 |situo sur mapo=Yvelines |ŝtato= |provinco= |distrikto= |regiono=[[Pariza Regiono]] |departemento=[[Yvelines]] |arondismento=[[Versailles]]|kantono=Le Chesnay <small>([[ĉefurbo]]) |subdistrikto= |fondo= |registaro= |estro= S-ro Philippe Brillault<br><small>[[2001]]-[[2008]]</small> |interkom= |ĝemel= |pk=78150 |alto=De 113 al 177 m |areo=4,24 km² |loĝantaro= 28530 |jaro=[[1999]] |dens=6 728,8 |tel= |aŭto= |kodo=78158 |laŭ=INSEE |horzono=[[UTC]] +1 (+2 somere) }} '''Le Chesnay''', en esperanto '''Ĉesnajo'''<ref>Fonto: [http://www.esperanto-sat.info/article2012.html Kiel traduki okdek franclingvajn vortojn kaj Kiel esperantigi proprajn nomojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924002234/http://www.esperanto-sat.info/article2012.html |date=2015-09-24 }} (2011), P237</ref> estas [[franca komunumo]] kaj okcidenta [[Parizo|pariza ĉirkaŭurbo]], lokita en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Yvelines]] kaj en la [[Pariza Regiono]]. [[Dosiero:Blason ville fr Le Chesnay (Yvelines).svg|maldekstra|100px|Blazono de Le Chesnay]] Ĝi havas proksimume 28 000 loĝantojn, kiuj nomiĝas ''Chesnaysiens''. == Geografio == Le Chesnay situas 18 kilometrojn okcidente de [[Parizo]]. La komunumo havas landlimojn kun [[Vaucresson]] nordoriente, [[Versailles]] oriente, [[Rocquencourt]] okcidente kaj [[La Celle-Saint-Cloud]] norde. La nordorienta parto de la komunumo estas kovrata de la [[bosko Fonds-Maréchaŭ]], kiu konsistas el [[kverko]]j aŭ [[kaŝtanarbo]]j. Le Chesnay ne disponas staciodomon : la plej proksima estas tiu de Versailles, kiu veturigas al la pariza [[Gare Saint-Lazare]]. == Historio == La nomo de la komunumo devenas de la vastaj kverkaj forstoj, kiu malnovtempe kovris ĝin (la [[Franca lingvo|franclingva]] vorto por kverko estas ''chêne''). Amélie de Orléans regiono de [[Portugalio]] mortis tie en [[1951]]. == Konataj lokuloj == * [[Michel Hoog]] (1932-2000), arthistoriisto == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == *[[Komunumoj de Yvelines]] *[[Listo de urboj de Francio]] == Eksteraj ligiloj == *[http://www.lechesnay.com/ Oficiala TTT-ejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305120957/http://www.lechesnay.com/ |date=2016-03-05 }} [[Dosiero:Le Chesnay Église Saint-Germain.JPG|eta|maldekstra|200px|Preĝejo Saint-Germain]] [[Kategorio:Komunumoj de Yvelines]] [[Kategorio:Urboj de Francio]] 5s7d4g5hgy1pmmjycwkvq0m7zq7jcma 9384997 9384996 2026-05-27T10:52:37Z Aidas 3488 /* Referencoj */ 9384997 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |lando=Francio |statuso=Urbo |nomo=Le Chesnay |flago= |blazono= |devizo= |patrono= |bildo=Le Chesnay Château Aubert.JPG |mapo= |mapo2= |longitudo = 2/07/52/E |latitudo = 48/49/16/N |regiono-ISO=FR-78 |situo sur mapo=Yvelines |ŝtato= |provinco= |distrikto= |regiono=[[Pariza Regiono]] |departemento=[[Yvelines]] |arondismento=[[Versailles]]|kantono=Le Chesnay <small>([[ĉefurbo]]) |subdistrikto= |fondo= |registaro= |estro= S-ro Philippe Brillault<br><small>[[2001]]-[[2008]]</small> |interkom= |ĝemel= |pk=78150 |alto=De 113 al 177 m |areo=4,24 km² |loĝantaro= 28530 |jaro=[[1999]] |dens=6 728,8 |tel= |aŭto= |kodo=78158 |laŭ=INSEE |horzono=[[UTC]] +1 (+2 somere) }} '''Le Chesnay''', en esperanto '''Ĉesnajo'''<ref>Fonto: [http://www.esperanto-sat.info/article2012.html Kiel traduki okdek franclingvajn vortojn kaj Kiel esperantigi proprajn nomojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924002234/http://www.esperanto-sat.info/article2012.html |date=2015-09-24 }} (2011), P237</ref> estas [[franca komunumo]] kaj okcidenta [[Parizo|pariza ĉirkaŭurbo]], lokita en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Yvelines]] kaj en la [[Pariza Regiono]]. [[Dosiero:Blason ville fr Le Chesnay (Yvelines).svg|maldekstra|100px|Blazono de Le Chesnay]] Ĝi havas proksimume 28 000 loĝantojn, kiuj nomiĝas ''Chesnaysiens''. == Geografio == Le Chesnay situas 18 kilometrojn okcidente de [[Parizo]]. La komunumo havas landlimojn kun [[Vaucresson]] nordoriente, [[Versailles]] oriente, [[Rocquencourt]] okcidente kaj [[La Celle-Saint-Cloud]] norde. La nordorienta parto de la komunumo estas kovrata de la [[bosko Fonds-Maréchaŭ]], kiu konsistas el [[kverko]]j aŭ [[kaŝtanarbo]]j. Le Chesnay ne disponas staciodomon : la plej proksima estas tiu de Versailles, kiu veturigas al la pariza [[Gare Saint-Lazare]]. == Historio == La nomo de la komunumo devenas de la vastaj kverkaj forstoj, kiu malnovtempe kovris ĝin (la [[Franca lingvo|franclingva]] vorto por kverko estas ''chêne''). Amélie de Orléans regiono de [[Portugalio]] mortis tie en [[1951]]. == Konataj lokuloj == * [[Michel Hoog]] (1932-2000), arthistoriisto == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == *[[Komunumoj de Yvelines]] *[[Listo de urboj de Francio]] == Eksteraj ligiloj == *[http://www.lechesnay.com/ Oficiala TTT-ejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305120957/http://www.lechesnay.com/ |date=2016-03-05 }} [[Dosiero:Le Chesnay Église Saint-Germain.JPG|eta|maldekstra|200px|Preĝejo Saint-Germain]] [[Kategorio:Komunumoj de Yvelines]] [[Kategorio:Urboj de Francio]] eu9kc3k4xuefvlzomri94zdld9aotkk 0 162669 9384770 9373076 2026-05-27T06:32:32Z Näin on näreet 255377 9384770 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''[[Yrjö]] Olavi Samuli KOKKO''' ({{dato|16|oktobro|1903}} en [[Sortavala]] – {{dato|6|septembro|1977}} en [[Helsinko]]) estis [[suoma]] [[verkisto]]. Li loĝis en [[Finna Laponio]] en la [[komunumo]]j [[Enontekiö]] kaj [[Muonio]]. Tie li skribis librojn pri [[Laponio]]. Lia plej famaj libroj estas "Pessi ja Illusia" kaj "Laulujoutsen". La "Laulujoutsen" rakontas pri [[kantocigno]]j. Post dua mondmilito la kantcigno estis preskaū malaperinta en Suomio. Kokko kaj lia [[samea]] amiko Niuniu serĉis kantcignojn en finna Laponio kaj sukcesis en la jaro 1950. La libro Laulujoutsen ŝanĝis opiniojn pri kantocignoj kaj nun kantocigno ne estas malofta en Finnlando. La nomo de olda hejmdometo de Yrjö Kokko en Enontekiö estas "Ungelon torppa" (esperanto: dometo de [[blanka merĝo]]). Kokko estis forta amiko de hundoj. Molli estis lia hundo, kiu estas esenca en lia verkado. Kokko ricevis multe legantoj el la normala finna popolo sed ne multe fervoro el la finnaj literaturaj sciencistoj, krom el la libro ''Pessi ja Illusia''. Kokko ankaŭ estis konata kiel amiko de hundoj. En sia libro pri hundoj, li rakontas kiel, de jarcento al jarcento, la homo provis plenigi la animon de hundo per malpuraĵo. Sed tio ne funkciis. Kiam la konkurso ŝanĝiĝis de hundobatalaj konkursoj al hundekspozicioj, fariĝis klare, ke eĉ la angla buldogo, escepte populara hundoraso uzata en bataloj, estas bonkora laŭnature. Laŭ Kokko, la malforteco de la homa flarsento povas esti kontribuanta faktoro al la falo de la homaro. Persono ne povus trompi alian homon, se homoj havus bonan flarsenton. Alia homo flarus provon de trompo. Li finas sian libron dirante, ke multaj aliaj hundoj ol nur gvidhundoj por blinduloj estas gvidhundoj, ĉar la manko de homa flarsento signifas, ke eĉ la plej bonvidanta homo estas kiel blindulo el la perspektivo de hundo. == Verkoj == * ''Kotieläin – Anatomia ja fysiologia kouluja ja itseopiskelua vasten'' (1932) * ''Pitäkää tulta vireillä'' (1941, teatraĵo) * ''Miglin joutsenet'' (1941, teatraĵo) * ''Pessi ja Illusia'' (1944) * ''Neljän tuulen tie'' (1946) * ''Laulujoutsen'' (1950) * ''Sudenhampainen kaulanauha'' (1951) * ''Hyvän tahdon saaret'' (1953) * ''Ne tulevat takaisin'' (1954) * ''Ungelon torppa'' (1957) * ''Tunturi'' (1961) * ''Täydennysmies'' (1962) * ''Pessi ja Illusia'' (1963) (mallonga versio de ''Pessi ja Illusia'' por infanoj) * ''Perheen jumppakirja'' (1963) * ''Sota ja satu'' (1964) * ''Molli, maailman viisain koira'' (1965) * ''Alli, jäänreunan lintu'' (1966) * ''Poro – Muistelus'' (1969) * ''Parhaat ystäväni – Valikoima Yrjö Kokon eläinkuvauksia'' (1970) {{Projektoj}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kokko, Yrjo}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Sameio]] ts6eldh6yhe9nfp1kprvranqgt5daob 0 173361 9384807 9073427 2026-05-27T07:10:41Z Sj1mor 12103 9384807 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Teleférico Salta.jpg|eta|dekstra|200ra|Telfero]] [[Dosiero:Cablecar.zellamsee.500pix.jpg|eta|dekstra|200ra|<center>Telfero en [[Zell am See]], [[Aŭstrio]]]] [[Dosiero:Aeri de Montserrat.jpg|eta|200ra|dekstra|<center>Telfero ĉe [[Montserrat]] en [[Katalunio]]]] '''Telfero''' estas [[transporto|transportilo]], kies veturiloj pendas ĉe ŝnuro aŭ kablo. Tiuj veturiloj povas esti fermitaj ĉeloj, similaj al vagonoj, aŭ simplaj seĝoj por la pasaĝeroj. Ekzistas ankaŭ telferoj por varoj. [[Aertelfero]] estas telfero, ĉe kiu veturiloj pendante de unu aŭ du seninterrompaj dratŝnuregoj trafikas ŝvebante en la aero. [[Funikularo]]j kaj telferoj estas kune nomataj "kablovojoj". Ambaŭ specoj de transportiloj taŭgas por transportoj kun grandaj nivel-diferencoj, ekzemple en montaro. Sed dum funikularoj ĉiam havas konsiderindan niveldiferencon, ekzistas telferoj preskaŭ ununivelaj. == Priskribo == Eblas distingi telferojn laŭ la maniero, kiel ili estas movataj: * '''Alternaj telferoj''' havas du kablojn; unu, la porta kablo, estas fiksita ĉe la du finstacioj, la veturiloj glitas laŭ ĝi per radoj aŭ [[pulio]]. Dua kablo, la tira aŭ trena kablo, movas la veturilojn. Kiam veturilo atingas finstacion, necesas halti kaj ŝanĝi la direkton. Ofte tiaj telferoj havas du kontraŭ-paralelajn veturilojn, ĉiu kun propra porta kablo, sed kun komuna tira kablo, tiel ke la pezoj de la veturiloj parte kompensas unu la alian. * '''Kontinuaj telferoj''' havas unu solan kablon, kiu daŭre cirkulas ĉirkaŭ la du finstacioj. La veturiloj aŭ estas firme fiksitaj al tiu kablo aŭ povas kroĉiĝi al ĝi. En la unua okazo la pasaĝeroj devas en- kaj eliri dum movado de la veturilo; en la dua eblas dumtempe haltigi la veturilon malkroĉante ĝin de la kablo. Por rekroĉi ĝin necesas unue akceli ĝin ĝis la rapido de la kablo. Ĉe alternaj telferoj la ofteco de la veturado estas limigita de ĝia daŭro. Tial la ĉeloj de tiaj telferoj ofte estas grandaj, por tamen transporti multajn pasaĝerojn. Kontinuaj telferoj povas veturi pli ofte. Industriaj telferoj, kiuj transportas varojn, preskaŭ ĉiam estas kontinuaj, same seĝ-telferoj por montaj turistoj aŭ skiveturantoj. Ĉe alternaj telferoj la porta kablo estas multe pli forta ol la trena kablo; ĝi ja devas porti la tutan pezon de la veturilo, dum ke la porta kablo bezonas nur la forton por movi ĝin. Alternaj telferoj havas krizan [[bremso]]n por la okazo, ke la trena kablo rompiĝu; tiam aŭtomataj premiloj kaptas la portan kablon kaj malhelpas senhaltan gliton malsupren. == Vidu ankaŭ == * [[Aertelfero]] * [[Funikularo]] * [[Nacela telfero]] * [[Seĝa telfero]] * [[Telferaj akcidentoj de Cavalese]] * [[Leonardo Torres Quevedo]] * [[Listo de telferoj]] {{Projektoj|ReVo=telfer}} [[Kategorio:Telferoj| ]] [[Kategorio:Transportaj rimedoj]] 1mf3ut5idryf285of5uuj6glbgepr0p 0 173372 9384812 8897085 2026-05-27T07:27:52Z Sj1mor 12103 9384812 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Mh harderbahn.jpeg|dekstra|eta|Funikularo [[Harderbahn]] ĉe [[Interlaken]]]] [[Dosiero:Paris Montmartre Cable-Car.JPG|dekstra|eta|[[Funikularo de Montmartre]]]] [[Dosiero:Funicular de Zagreb, Croacia, 2014-04-13, DD 01.JPG|dekstra|eta|[[Funikularo de Zagrebo]] vidita de Strato Tomić]] '''Funikularo'''<ref>[https://vortaro.net/#funikularo_kd "funikularo" en PIV], [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-1g.html#funikular.0o "funikularo" en ReVo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210711125437/https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-1g.html#funikular.0o |date=2021-07-11 }}. Neoficiala radiko.</ref> aŭ '''kablotramo'''<ref>[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-1g.html#tram.kablo0o "kablotramo" en ReVo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210711125437/https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-1g.html#tram.kablo0o |date=2021-07-11 }}, el la oficialaj radikoj "kabl-" kaj "tram-".</ref> estas transportsistemo, kies [[vagono]]j ne havas propran [[motoro]]n, sed estas trenataj per kablo, kiu kuras inter la [[relo]]j sub la vagonoj. Foje oni uzas la vorton "kablovojo" kiel komunan nomon de funikularoj kaj [[telfero]]j. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''funikularo''' estas ''Kablofervojo. Instalaĵo kun veturiloj tirataj per kabloj.''<ref name="azorin">[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 79.</ref> Kaj li indikas [[etimologio]]n el latina ''funiculum'' (kablo).<ref name="azorin"></ref> == Priskribo == La granda parto da funikularoj havas fortan deklivon, ne ireblan por [[lokomotivo]]j kun feraj [[rado]]j sur feraj [[relo]]j. Male al [[dentorela fervojo|dentotramvojo]] funikularo havas nur normalajn, glatajn relojn. Sur deklivaj linioj la kablo devas tiri nur en unu direkto: supren; la bremsado kaj la akcelo malsupren okazas per [[gravito]]. Tial sufiĉas unu kablo malsupre de la vagono. Ofte oni ligas du vagonojn, kiuj veturas alterne, per unu kablo, tiel ke la pezoj de la vagonoj parte kompensas unu la alian. La ligado povas okazi ankaŭ per elektraj motoroj, laŭ la maniero, ke la motoro de la alvala vagono funkcias kiel [[generatoro]], kies elektro funkciigas la alian motoron. Sed ŝnure ligitaj vagonparoj foje uzas gravitan motoron: Oni pezigas la supran vagonon per balasto, ekzemple akvo, kaj forigas ĝin post la alveno en la malsupra stacio. Tiaj alternaj vagonoj povas uzi la saman relparon, escepte de la mezo de la linio, kie ili devas preterpasi unu la alian. Efektive multaj funikularoj havas nur unu relparon kun preterpasejo en la mezo. Tie ne necesas veraj fervojaj trakforkoj, sed eblas doni al ĉiu vagono fiksitan flankon, al kiu tenas ĝin ekzemple specialformaj [[rado]]j. Ekzistas ankaŭ [[tramo]]j trenataj per kabloj sur linioj ne tre deklivaj aŭ kun malsamdirektaj deklivoj. Plej konata ekzemplo estas la kablotramvojo de San Francisko. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de funikularoj]] * [[Dentorela fervojo]] * [[Malpeza trajno]] * [[Metroo]] * [[Telfero]] * [[Trajno]] * [[Tramo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Artikolo voĉlegita}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Funikularoj| ]] [[Kategorio:Transportaj rimedoj]] 2rczq9xph55s8pfd26n7vwwt0m8que0 0 178406 9384952 9128107 2026-05-27T10:13:29Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Lamstedt_boerdehuus_loomst_03.jpg|Lamstedt_boerdehuus_loomst_03.jpg]] estas anstataŭigita per [[c:File:Lamstedt_2006_-_Bördehuus_-_by-RaBoe_003.jpg|Lamstedt_2006_-_Bördehuus_-_by-RaBoe_003.jpg]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[:c:C 9384952 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Lamstedt_kirche_01.jpg|eta|maldekstra|200px|La preĝejo Sankta Bartolomeo en Lamstedt]] {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wapen Loomst.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Lamstedt in CUX.svg |federacia_lando = [[Malsupra Saksio]] |distrikto = [[Distrikto Cuxhaven]] |komunumaro = [[Samtgemeinde Börde Lamstedt]] |alto = 13 |areo = 52,64 |poŝtkodo = 21769 |tel_antaŭkodo = 04773 |aŭtokodo = CUX |oficiala_kodo = 03352029 |subdivido = 6 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Schützenstraße 20<br />21769 Lamsted |retpaĝaro = [http://www.lamstedt.de/ www.lamstedt.de] |komunumestro = Werner Meyn |komunumestro-partio = CDU }} '''Lamstedt''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Cuxhaven]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Malsupra Saksio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Malsupra Saksio|03352002}}}} loĝantojn. Ĝi apartenas kaj al la [[metropola regiono Hamburgo]] kaj al la [[metropola regiono Bremeno-Oldenburgo]], kio respegulas la fakton ke la regiono ekonomie orientiĝas kaj al [[Bremeno]] sudokcidente kaj al [[Hamburgo]] sudoriente. [[Dosiero:Lamstedt_boerdehalle_01.jpg|eta|dekstra|200px|La Bördehalo en Lamstedt]] [[Dosiero:Lamstedt_landschaftspark_01.jpg|eta|dekstra|200px|La pejzaĝa parko ĉe la Bördehuus malantaŭ la urbodomo kaj la Bördehalo]] [[Dosiero:Lamstedt_rathaus_polizei_01.jpg|eta|dekstra|200px|La urbodomo kun la policejo]] [[Dosiero:Lamstedt 2006 - Bördehuus - by-RaBoe 003.jpg|eta|dekstra|200px|La Bördehuus, rekonstruita malaltgermana halo-domo]] {{-}} <gallery> Dosiero:Lamstedt_boerdehuus_loomst_01.jpg|Indikilo al la radiomuzeo en la Bördehuus Dosiero:Lamstedt_boerdehuus_loomst_02.jpg|La Bördehuus, rekonstruita malaltgermana halo-domo Dosiero:Lamstedt_kirche_02.jpg|La preĝejo Sankta Bartolomeo en Lamstedt Dosiero:Lamstedt_kirche_03.jpg|La turo de la preĝejo Sankta Bartolomeo kun la militmonumento Dosiero:Lamstedt_kirche_04.jpg|Interna vido de la preĝejo Dosiero:Lamstedt_kirche_05.jpg|La Röver-orgeno Dosiero:Lamstedt 2006 - St. Bartholomäus - by-RaBoe 080.jpg|La predikejo Dosiero:Lamstedt_kirche_07.jpg|La altaro </gallery> {{Projektoj}} {{Distrikto Cuxhaven}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Cuxhaven]] [[Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio]] faw7qoey05zk8w4pu5xetqtiek54wcz 0 179489 9384830 9112170 2026-05-27T07:34:56Z Sj1mor 12103 9384830 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Tubulaçao transportadora de fluidos.jpg|dekstra|frame|<center>Plialtigita parto de la Trans-Alaska Nafto-Dukto]] '''Dukto''' estas [[tubo]] kiu gvidas movon de [[likvaĵo]], gaso, ŝutaĵo aŭ io alia. Duktoj uziĝas por la transporto aparte de [[nafto]] kaj [[gaso]] tra grandaj distancoj, ĉar transportado per ili malgraŭ grandaj konstruokostoj estas pli malmulte kostas ol per ŝipegoj. Iuj duktoj longas plurajn milojn da kilometroj, ekzemple tiuj el [[Siberio]] al [[Centra Eŭropo]] aŭ de [[Alasko]] al la resto de [[Usono]]. Gasa dukto de ''Fahud'' al ''Sohar'' ([[Omano]]) ekzemple havas tuban [[diametro]]n de 81 [[centimetro]]j kaj ĉiutage transportas 22,8 milionojn da kubaj metroj da gaso tra distanco de 305 kilometroj. La dukto inter ''Saih Nihajda'' kaj ''Salalah'', same en [[Omano]], kiu longas 700 kilometrojn, havas diametron de 61 centimetroj kaj ĉiutage transportas 5 milionojn da kubaj metroj da gaso. La [[germanio|germania]] dukto de [[Wilhelmshaven]] ĉe la [[Norda Maro]] al [[Wesseling]] apud [[Kolonjo]] havas diametron de 71 centimetroj kaj ĉiutage transportas 15,5 milionojn da kubaj metroj da nafto. ==Ekzemploj== * [[Turkmen-Afgan-Pakistan-Barata dukto]] == Vidu ankaŭ == * [[tubo]] * [[Konvencio pri la Kontinentbreto]] * [[Gasodukto]] * [[Granda Homfarita Rivero]] pri grandega projekto de [[akvo]]duktoj en la [[Saharo]] {{Projektoj|ReVo=dukt.0o}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Transporto]] [[Kategorio:Naftoduktoj| ]] [[Kategorio:Nafto]] byzm7c6b0ygqa1lvozdxvgoh0fohn6u 0 181807 9384895 8662495 2026-05-27T09:11:09Z Crosstor 3176 /* Gravaj personoj */ 9384895 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU-BE|tipo1=reliefo|zomo=11}} '''Battonya''' [batonja] estas [[urbo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Suda Ebenaĵo]], en [[departemento]] [[Békés]], en [[Distrikto Mezőkovácsháza]]. [[Dosiero:Battonya, városháza 2021 01.jpg|eta|maldekstre|Urbodomo]] ==Situo== Battonya situas sur [[ebenaĵo]], apud la hungara-rumana [[landlimo]], laŭ flanko[[vojo]]j, fine de [[fervojo]] el [[Mezőhegyes]]. == Historio == Battonya estis unuafoje menciita en [[1340]]. Ĝi estis posedaĵo de János Hunyadi en [[1453]], poste tiu de Ravazdi-familio. La [[turkoj]] en [[1566]] okupis la regionon, la komunumo senhomiĝis. Battonya iĝis [[kampurbo]] inter [[1839]]-[[1873]]. En [[1814]] baroka katolika [[preĝejo]], en [[1896]] impona [[sinagogo]] konstruiĝis. La evoluon de la urbo rompis la trianona pacdiktato, kiu malhelpis la pluan evoluon. En [[1984]] malfermiĝis "SOS infanvilaĝo", tio estas grupo da familiaj domoj por georfoj. Battonya iĝis urbo en [[1989]]. La urbo havas termalan banejon. == Vidindaĵoj == * [[Preĝejo de Sankta Triunuo (Battonya)]] * [[Kalvinana preĝejo (Battonya)]] * [[Grek-katolika preĝejo Sankta Georgo (Battonya)]] * [[Serba ortodoksa preĝejo Naskiĝo de Sankta Maria (Battonya)]] * [[Rumana ortodoksa preĝejo Sankta Georgo (Battonya)]] * [[urbodomo]] kun turo * termala banejo == Ĝemelurboj == * {{Flago|Serbio}} [[Beoĉin]], [[Serbio]] (1997) * {{Flago|Rumanio}} [[Lipova]], [[Rumanio]] (1997) * {{Flago|Rumanio}} [[Pecica]], Rumanio (1996) == Gravaj personoj == * en Battonya naskiĝis: ** [[Dániel Nagy]] (Battonya, [[11-a de aŭgusto]] [[1886]] – [[14-a de marto]] [[1944]], [[Budapest]]) – [[verkisto]], [[redaktoro]] ĝis [[1929]] en [[Arad]] ** [[ekonomikisto]] [[Iván Bélyácz]] ** [[episkopo]] [[Endre Gyulay]] ** [[historiisto]] [[Imre Bánkúti]] ** [[kemiisto]]j [[József Báthory]] kaj [[Gusztáv Csanády]] ** [[pentristo]] [[Pál Molnár C.]] ** [[politikisto]], [[ministro]] pri eksteraj aferoj [[Frigyes Puja]] ** [[György Petrovics]], urbestro de [[Makó]] * en ekstera apartenaĵo de Battonya naskiĝis: ** [[ministro]] [[Emil Purgly]] == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Battonya| ]] dp4ubu84lumar7s3h39f3ukkbbzqdni 0 184487 9384796 8978627 2026-05-27T07:00:58Z Sj1mor 12103 9384796 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri la urbo Schmölln en la federacia lando [[Turingio]] de Germanio. En la federacia lando [[Saksio]] kaj la historia regiono [[Supra Luzacio]] ankaŭ ekzistas samnoma loĝloko, parto de la komunumo [[Schmölln-Putzkau]].}} {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Schmölln COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Altenburger Land]] |alto = 220 |areo = 41.60 <!-- loĝantaro el metadatuma listo --> |poŝtkodo = 04626 |tel_antaŭkodo = 034491 |aŭtokodo = ABG |oficiala_kodo = 16 0 77 043 |subdivido = Urbocentro (''Kernstadt'') kaj 13 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Markt 1 |retpaĝaro = [https://www.schmoelln.de/ www.schmoelln.de] |komunumestro = Herbert Köhler |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Schmölln''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Altenburger Land]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]]. Fine de [[2021]] la komunumo havis 13620 loĝantojn. La urbo situas ĉe la rivero ''Sprotte''. Ĝi famiĝis danke al la fabrikado de [[butono]]j en la 19-a jarcento. La plej alta monto ĉirkaŭa estas Schafberg en Sommeritz kun alteco de 293 metroj. == Urbopartoj kaj politiko == Apartenas al Schmölln krom la urbokerno jenaj kvartaloj: Bohra, Brandrübel, Großstöbnitz, Kleinmückern, Kummer, Nitzschka , Nödenitzsch, Papiermühle, Schloßig, Selka, Sommeritz, Weißbach, Zschernitzsch, kaj ekde januaro 2019 aldone aliĝis la antaŭaj komunumoj [[Altkirchen]], [[Drogen]], [[Lumpzig]], [[Nöbdenitz]] kaj [[Wildenbörten]]. Ekde septembro 2015 urbestras Sven Schrade ([[SPD]]). Jenas la ĝemelurboj de Schmölln: la ĉeĥa [[Žďár nad Sázavou]], la latvia [[Dobele]], la baden-virtembergia [[Mühlacker]]. == Historio == En la hodiaŭa urboparto Bohra estis dum la [[bronza epoko]] setlejo sufiĉe granda. Ĝi elfositis en 2008 kaj taksitis arkeologie. Ekde la tempo de [[Elorienteŭropaj popolmigradoj|Popolmigrado elorienteŭropa]] ekzistis slava loĝantaro surloke. === Mezepoko === [[Dosiero:Marktbrunnen Schmölln.JPG|eta|La bazarplaca puto - ĝi montras la urban historion dum 1000 jaroj]] [[Dosiero:Schmölln Stadtmauer oben.JPG|eta|Ĉirkaŭfortikaĵaj restoj en la strato Schulstraße]] En 1066 estis la unua endokumenta mencio de la urbo kiel ''abbatia zmulna''. Tiam transdonitis la jam ekzistanta benediktana monakejo kun ĝiaj rajtoj monfara kaj doganimpostpostula al la episkopujo de [[Naumburg]]. Supozatas ke la nomo etimologias en la [[soraba lingvo|soraba vorto]] por [[peĉo]]/asfalto (smola) kio indikus profesiojn frue aktivajn en Schmölln. En 1127 igis la grafo Bruno konstruon de dua monakejo por la [[cistercianoj|cistercianinoj]] sur la monteto Pfefferberg. Ĝi translokitis en 1138/40 al [[Landesschule Pforta|Pforta]]. La daŭre funkcianta Mario-kirko estis inter la jarcentoj 13-a kaj 16-a pilgrimloko maria. La Kirko Nia kara sinjorino surmonta damaĝitis en 1525 fare de [[kamparana ribelo|kamparanoj ribelemaj]]; en 1529 la urbanoj devis iĝi protestantaj. Dum [[Mezepoko]] ankaŭ en la nordoriento de la urbo faritis rempararo bone situanta super la Sprotte-valo. En 1847 ja troviĝis dum elfosado samloke muregaj restoj, iloj ostaj kaj feraj, skeletoj homaj. Schmölln ricevis la urborajtojn inter 1324 kaj 1329. Tiutempe la monakejo kaj la bienoj estis posedataj fare de Henriko [[Reuß]] de Plauen. Sub la voktoj de [[Weida]], [[Gera]] kaj [[Plauen]] estiĝis en Schmölln feŭda kastelo, akvokastelo kaj ĉirkaŭfortikaĵo urba. Ĝi parte ankoraŭ ekzistas estante 8 metrojn alta. Ĝi ĉirkaŭas la <!--[[Preĝejo Sankta Nikolao (Schmölln)|-->Nikolao-kirkon, la centran bazarplacon kaj la tutan mezepokan urbon. Ĉar potenco de la voktoj ekmalgravis dum la 14-a jarcento ekposedis inter 1398-1410 kaj definitive en 1419 la [[dinastio Wettin|Wettinoj]] la urbon. === Nova epoko === [[Dosiero:Kirche Schmölln.JPG|eta|Protestantisma Nikolao-kirko]] [[Dosiero:Kirchplatz Schmölln.JPG|eta|Trabfakaĵo de ĉe la placo Kirchplatz]] Schmölln ŝanĝis sian apartenecon en la kuro de la jarcentoj plurfoje. Danke al la t.n. Lepsika divido (1485) la urbo iĝis parto de la [[dinastio Wettin|Ernestidoj]]. Heredaĵdivido de 1603 kaŭzis ke Schmölln iĝis parto de la Duklando [[Saksio-Altenburg]]. Post ties estingiĝo la urbo venis en 1672 al la lando de [[Ernestaj duklandoj|Saksio-Gotha]] en 1680 al Saksio-Gotha-Altenburg. Post la novordigo administracia en 1826 la urbo estis sub kontrolo de la nove kreita Duklando Saksio-Altenburg (ĝis 1918). Inter 1918 kaj 1920 Schmölln apartenis al la [[Liberŝtato]] Saksio-Altenburg, antaŭ ol tiu ĉi lando kunfandiĝis kun la lando [[Turingio]] (ĝis 1952). La urba konsilantaro ekrajtis en 1484 tribunali. Ekde 1698 agadis duka [[ŝoltiso]]. Dum la [[Tridekjara milito]] la Schmöllanoj devis travivi en 1630/31 kiel ankaŭ en 1632 plurajn transmarŝadojn de [[Svedio|svedaj]] kaj [[Sankta Romia Imperio|imperiestraj]] taĉmentoj. La dungosoldatoj marodis por esti bone ekipitaj antaŭ la Batalo de [[Lützen]]. Pluse eksplodis tiam pestepidemio en 1633. En la 19.10.1772 estis vera turnopunkto en la historio urba kiam estis fajrego kiu detruis ene de 12 horoj la plej grandan parton de la urbo (228 domoj, ĉ. 70 garbejoj kaj aliaj konstruaĵoj, inter ili estis kaj la urbodomo). Verŝajne estis krimbruligo kies komenciĝo estis en fojnejo ĉe la hodiaŭa Goethe-placo. La strato Brandstraße malsupre de la bazarplaco ĝis hodiaŭ memorigas onin je tiu katastrofo. Ankaŭ la Nikolao-kirko datumanta el la 15-a jarcento damaĝitis plejparte; nur en la sudon spektanta konstruaĵero restis netuŝita. Post la incendio la nuna trihala kirko laŭ malfrugotika stilo kun ŝanĝita turoformo konstruitis. === Progresiga 19-a jarcento === En la 1813-a jaro Schmölln situis rekte en la almarŝareo de la soldataro batalirontaj al la [[Batalo de Leipzig]]. Sekve multaj trupoj devis esti gastigataj en la urbo kaj en ties ĉirkaŭaĵo. Schmölln iĝis pluse lazareta urbo. Ekonomie plej gravis la tukfaristoj kaj teksistoj tolaĵteksistoj. Tamen bremsis la proksimeco de [[Altenburg]] ekfloron rapidan de Schmölln. Ekde 1830 la fabrikado de brosoj gravis. En 1854 iĝis urbestro [[Otto Heinrich Hase]]. En 1861 ekis la epoko de schmöllna butonfabrikado fare de la firmaestro Hermann Donath. En 1865 venis konekso de la urbo al la fervojlinio ĝis [[Gera]] oriente kaj [[Gößnitz]] oriente, kio ebligas transportan perfektan de krudmaterialoj kaj butonoj. Ĉirkaŭ la jaro 1900-a eksportitis ĉ. tri milionoj da butonoj. En la tuta duklando estis Schmölln post 1850 la urbo kiu havis la plej multajn kamentubojn fabrikajn. La floreganta butonfabrikado venigis memkompreneble ankaŭ aliajn metiojn en la urbo: ŝpinejojn, pritraktadon de tekstilaĵoj kaj ledaĵoj, maŝinkonstruadon, kartonfaradon, cigarfaradon. Pluse faritis ludiloj, juvelaĵoj, horloĝ-ujoj kaj fontoplumoj. La nombro enloĝanta kreskis inter 1860 kaj 1900 de 4200 ĝis 10.691. Schmölln iĝis la dua plej granda urbo en la Duklando Saksio-Altenburg. 1500 homoj labaoris en la butonindustrio. Krome kudris virinoj kaj infanoj hejme la butonojn sur kartonojn respektive purigis butonojn. Tial triono de ĉiuj Schmöllanoj deĵoris tiam por la butonumado. Danke al la prospero ekonomia venis ankaŭ modernaj infrastrukturaĵoj. En 1866 malfermitis la urba gasejo, en 1898 ekuzitis elektrika kurento. En 1900 malfermitis publika hospitalo kun 32 litoj. En 1902 malfermitis nehumanisma supera lernejo (Realschule). En 1906 malfermis la pordojn nova naĝejo kaj en 1912 la katolikoj ricevis propran kirkon sur la monto Lindenberg. En 1893 finfaritis la ekkonilo de la urbo, la Ernst-Agnes-turo sur la monteto Pfefferberg. Ankaŭ la surteriĝo de la aerŝipo "Sachsen" en la 1913-a jaro substrekis la gravecon de la urbo. === Dum la nazia tempo === En la 31.7.1933 instalitis la schmöllano Alwin Engelhardt (1875–1940) kiel pendigisto kaj lia salajro dependis de la frekvento de ekzekutoj. La komunisma rezistadbatalanto Alfred Nitzsche el Schmölln mortis post kvin jaroj da malliberiĝo en oktobro 1944 en la karcero de [[Ludwigsburg]]. Lin memoru la strato Alfred-Nitzsche-Straße. Dum la [[Dua mondmilito]] loĝis en la hotelo "Deutscher Kaiser" (nuntempe: "Reußischer Hof") kaj en la brikfarejo Mehlhorn & Sohn pli ol 300 punlaborantoj. La 13-an de aprilo 1945 la urbanoj kapitulacis antaŭ [[usono|usonaj]] soldatoj liberigantaj Turingion. Bedaŭrinde la potenco cediĝis en julio 1945 al la [[Sovetio|Sovetianoj]]. === Komunisma tempo === En ''Selka'' troviĝis kastelo de la Thümmler-dinastio: la posedantojn eksproprietigis la komunistoj post kiam forsendiĝis la rifuĝintoj loĝantaj en la kastelo ekde 1944. En 1948 oni senkaŭze eksplodigis la kastelon. Restis de la tuto nur kapelo kaj flanka aleto. La administra reformo de 1952 ekskludis la urbon el la lando [[Turingio]] kaj igis lin parto de la nove kreita Distrikto Leipzig. Schmölln estiĝis subdistrikta sidejo (Landkreis Schmölln). Dum la [[Popola insurekcio de 1953 (GDR)]] ankaŭ multaj Schmöllanoj aktivis. Pro novaj kadroj ŝanĝiĝis la produkciaj strukturoj: el la butonfabrikado naskiĝis plastikprilaboranta industrio. Ĝi iĝis - krom la maŝinkonstruado kaj la ŝufarado - la plej granda komplekso ene de la loka aro da [[Popolproprieta entrepreno|Popolproprietaj entreprenoj]]. Pro la alveno da multaj rifuĝintoj postmilitaj la malabundo loĝeja pli kaj pli senteblis. En kadro de loĝejspackrea programo de inter 1952-1968 konstruiĝis multaj domoj en la nove kreita urbokvartalo "Robert-Koch-Viertel". Pro daŭra neceso pluse venis loĝdomblokareo "Heimstätte" en la sudo de la urbo ekde 1988. Ĝia unua celogrupo estis ministaj familioj de [[Urba kaj lerneja muzeo (Ronneburg)|Wismutanoj]]. En 1990 la urbo iĝis denove turingia. En 1994 ĝi perdis la statuson de distrikta urbo kaj integriĝis en la [[Distrikto Altenburger Land|distrikton Altenburg]]. Post la [[Turniĝo]] la urbo ĝenerale evoluis pozitive. Urborande estiĝis pluraj metiaj teritorioj, dume la urbocentro kontinue allogas konsum- kaj aĉetemulojn. Novaj firmaoj, ekz. en la sektoro de aŭtomobilera liverado, setlis ĉe Crimmitschauer-strato respektive en Nitzschka. Pozitive por tio estis ankaŭ la nova konekso al la [[germana aŭtovojo A4]]. Ne malmultaj stratoj modernigiĝis aŭ nove fariĝis. == Kulturo kaj vidindaĵoj == === Konstruaĵoj === [[Dosiero:SchmöllnBrückeTurm.JPG|eta|{{centre|piedira ponto super rivereto ''Sprotte'', fone la Ernst-Agnes-observoturo}}]] Vidindas la centro urba. La granda mezepoka bazarplaco kun urbodomo kaj vido de la urbokirko estas dum la tuta jaro tra viva. Ĉar multaj magazenoj situas tie en multaj restaŭritaj historiaj konstruaĵoj. Multaj trabfakaĵoj pluse troviĝas apud la urbokirko Sankta Nikolao (malfrugotika). Ankaŭ surgrimpeblas partoj de la urbaj muroj. Ekzemplo por la disvolvo en la 19-a jarcento estas la butona industrio. En 1863 faritis la unuaj butonoj. Disde la Ernst-Agnes-turo (starigita en 1893 sur la Pfefferberg-monto) oni havas belegan panoramon en la medion kaj sur la iaman butonfabrikon. Sed ankaŭ menciindans en 1997 malfermita regiona kaj butonfabrika muzeo situanta rekte ĉe la idilieca urboparko. Filio muzea troviĝas en alia industriejo malproksima. === Sporto === Ekde 1999 okazas ĉiujare la bicikla etapo "Rund um Schmölln" en la kadro de la Internacia Turingio-rondciklado virina kaj ankaŭ la konkurso "Jedermann-Rennen". == Publikaj institucioj kaj kleriĝo == Ekzistas en Schmölln: * urba administracio kaj oficejo pri civila stato * laboragentejo * fajrobrigado honoroficula * kliniko * regiona kaj butona muzeo * plurfunkcia halo "Ostthüringenhalle" * urba biblioteko * porlernanta libertempcentro SFZ * liberaera naĝejo (kun halo) "Tatami" * protestantisma komunumo Sankta Nikolao kun kantorejo * romkatolika komunumo Senmakula koncipiĝo de Mario * novapostola eklezio * evangelia libera komunumo (kun speciala porjunularaj agadoj) Koncerne la (plu)kleriĝon jenas: * bazlernejo "Finkenweg" * lernejo "Am Eichberg" * Roman-Herzog-gimnazio * lerneja centro pri metioj kaj tekniko * kvin infanvartejoj * muziklernejoj * filio altpopollerneja == Gravuloj de la urbo == * [[Ernst Otto]], protestantisma paroĥo, episkopo provizora de [[Konfesanta Eklezio]] * [[Herbert Staude]] (1901–1983), profesoro pri kemio <!-- unue faru artikolon, poste mtu la nomon * [[Erich Pachnicke]] (1905–1963), politikisto socialdemoratia * [[Werner Beyer]] (1920–1997), trombonisto (Sächsische Staatskapelle Dresden) * [[Horst Bräutigam]] (* 1937), kegloludĉampiono monda * [[Franz Bartzsch]] (1947–2010), muzikisto * [[Engelbert von Nordhausen]] (* 1948), aktoro * [[Michael Buchheim]] (* 1949), pafisto sporta * [[Lutz Remus]] (* 1960), luktisto * [[Jens König]] (* 1965), piedpilkisto * [[Steven Küchler]] (* 1975), boksisto kaj bokstrejnisto * [[Caroline Scholze]] (* 1975), aktorino * [[Theresa Scholze]] (* 1980), aktorino * [[Katja Demut]] (* 1983), sportistino * [[Matthias Plarre]] (* 1992), ciklisto --> == Esperanto-movado == Estas gastiganto de [[Pasporta Servo]] tie. == Fonto == {{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Schmölln | revizio = 159152319 }} == Literaturo == * Karl Höhn: ''Geschichtliche Entwicklung des gewerblichen Lebens der Stadt Schmölln''. Schmölln 1892 ([https://digital.slub-dresden.de/id343316382 interrete]). * Antje Kuhnt, Wolfgang Bauer: ''Schmölln. Leben im Sprottetal''. Sutton Verlag, Erfurt 2000, ISBN 978-3-89702-262-1. * Wolfgang Bauer, Antje Kuhnt: ''Schmölln. Ein Fotoalbum''. Sutton Verlag, Erfurt 2002, ISBN 978-3-89702-431-1. * Karin Bauer, Udo Kuhnt: ''Zeitsprünge Schmölln''. Sutton Verlag, Erfurt 2010, ISBN 978-3-86680-661-0. * Heimat- und Verschönerungsverein Schmölln e.V.: ''Schmölln im Wandel der Zeit''. Sutton Verlag, Erfurt 2013, ISBN 978-3-95400-306-8. * Antje Beyer, Johannes Fabian: ''Teufel, Mönch und Holzgespenst. Sagenhaftes Altenburger Land''. Sutton Verlag, Erfurt 2015, ISBN 978-3-95400-529-1. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Altenburger Land]] [[Kategorio:Urboj de Turingio]] fugeudo91555eap6yfxqa6zblzig33x 0 186443 9384719 8490489 2026-05-27T03:31:19Z Gliwi 110867 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Ummerstadt.png]] → [[File:DEU Ummerstadt COA.svg]] PNG → SVG 9384719 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Ummerstadt COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in HBN.png |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Hildburghausen]] |komunumaro = [[Verwaltungsgemeinschaft Heldburger Unterland]] |alto = 281 |areo = 15,70 <!-- loĝantaro el metadatuma listo --> |poŝtkodo = 98663 |tel_antaŭkodo = 036871 |aŭtokodo = HBN |oficiala_kodo = 16 0 69 052 |adreso-komunumestraro = Häfenmarkt 164<br />98663 Bad Colberg-Heldburg |retpaĝaro = [http://www.ummerstadt.de/ www.ummerstadt.de] |komunumestro = Christine Bardin |komunumestro-titolo = Bürgermeister |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Ummerstadt'''{{prononco|UMaŝtat}} estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Hildburghausen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]], kaj krome estas parto de komunumaro, do grupiĝo de pluraj najbaraj komunumoj por komuna plenumo de iuj administraj servoj, nomata ''[[Verwaltungsgemeinschaft Heldburger Unterland]]''. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn. [[Dosiero:Ummerstadt markt.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>la centra placo kun fontano]] {{Projektoj}} {{Distrikto Hildburghausen}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Hildburghausen]] [[Kategorio:Urboj de Turingio]] mwjgum5uho6acjvwdkq36g3jlgvc5u7 0 210013 9384530 8293513 2026-05-26T17:58:37Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9384530 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Kuncsorba''' [kunĉorba] estas malgranda [[vilaĝo]] en meza [[Hungario]] en [[regiono]] [[Granda Hungara Ebenaĵo|Norda Ebenaĵo]], en [[departemento]] [[Jász-Nagykun-Szolnok]], en subregiono de [[Törökszentmiklós]]. Kun signifas [[hungare]]: [[kumano]], csorba slave: breĉeto. Verŝajne antaŭ la [[hungaroj]] loĝis ĉi tie [[slavo]]j, poste la hungaroj permesis la loĝadon de kumanoj. {{TOCdekstre}} == Bazaj informoj == * [[Koordinato]]j: {{Koordinatoj gms|47|07|26|N|20|33|14|E}} * [[Poŝtkodo]]: 5412 * [[Telefonkodo]]: 56 * [[Areo]]: 34&nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 740 == Situo == Kuncsorba troviĝas inter [[urbo]]j [[Mezőtúr]], [[Túrkeve]], [[Kisújszállás]] kaj [[Törökszentmiklós]]. La vilaĝo estas tipa agrara loko, kiu ne havas [[fervojo]]n, nur flankovojon. == Historio == La [[komunumo]] senhomiĝis post la [[turkoj|turka]] epoko. Antaŭ la [[20-a jarcento]] Kuncsorba memstariĝis. == Vidindaĵoj == * romkatolika [[preĝejo]] omaĝe al [[Reĝo]] [[Stefano la 1-a (Hungario)]] * kalvinana preĝejo {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] 4kfl7exbymo2d0qccb6sfpta1oj4gst 0 210233 9384803 8950357 2026-05-27T07:02:58Z Sj1mor 12103 9384803 wikitext text/x-wiki {{Urbo tr |turka_nomo = Kaş |emblemo = |emblemo-amplekso = |emblemo-priskribo = |mapo = Antalya districts.png |mapo-amplekso = 250 |regiono = [[Mediteranea regiono (Turkio)|Mediteranea regiono]] |provinco = [[Provinco Antalya]] |loĝantaro = |entuta_loĝantaro = |urba_loĝantaro = |loĝantaro-dato = |loĝantaro-ref = |denso = |areo = 2231 |alto = 0 ... 700 |latitudo = 36/12 |longitudo = 29/38 |zomo = 8 |poŝtkodo = 07x xx |aŭtokodo = 07 |tel_antaŭkodo = (0090)+ 242 |estro = |retpaĝaro = [http://www.kas.bel.tr www.kas.bel.tr] |estra_retpaĝaro = [http://www.kas.gov.tr www.kas.gov.tr] }} '''Kaş''' estas urbo en [[provinco Antalya]] en [[Turkio]]. [[Dosiero:Kaş'ta gece (Kaş at night).jpg|eta|maldekstra|320px|{{centre|Kaş}}]] [[Dosiero:A street in Kaş.jpg|eta|250px|maldekstra|{{centre|strato en Kaş kun tradiciaj domoj kaj [[licia]]j tomboj en la fono}}]] [[Dosiero:Kaş 10 05 1998 Kaş Korfezi Bucht von Kaş mit Ince Burun-Halbinsel (Bayındır Limanı).jpg|dekstra|eta|250px|{{centre|la golfo de Kaş}}]] {{Commons|Category:Kaş}} {{Ĝermo|Turkio}} [[Kategorio:Provinco Antalya]] [[Kategorio:Urboj de Turkio]] io9mn90l3nuy645vmr64xf22f4nrwjp 0 211952 9384848 9253263 2026-05-27T07:45:53Z Sj1mor 12103 9384848 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Boy on electric scooter 5988226382 e289654724 z.jpg|eta|Knabo kun kasko sur elektra skutilo.]] [[Dosiero:Christian Iversen ved EM 2011.jpg|eta|Skutilo por plenkreskuloj]] [[Dosiero:Space_Scooter_X580_.jpg|eta|Baskulskutilo]] '''Skutilo''' (aŭ '''[[trotilo]]''') aŭ '''e-skutilo''' ('''elektra skutilo,''' foje konfuzata kun [[skotero]] ĉar iuj elektraj '''aŭtopedoj''' ankaŭ havas [[Selo|selon]]) kun elektra motoro estas rimedo de persona moviĝeblo. Temas pri [[veturilo]] kun tabulo sur kiu oni staras, kaj ĝi havas du radojn. Same kiel [[rultabulo]], oni devas treti por antaŭeniri, sed estas vertikala stango kun teniloj por pli facile gardi ekvilibron. Kelkaj havas grandajn radojn kiel biciklo, sed la plimulto estas por infanoj, kaj estas faldeblaj por facile kunporti. Tio estas transporta rimedo, kiu estas peligata per reirado per unu piedo de la tero, dum la alia piedo staras sur plataĵo malalte super la tero, kiu kunigas malantaŭan radon kun direktilo kaj antaŭa rado. La trotilo estas priregata pere de direktilo simile kiel [[biciklo]]. La trotilo estas ekipitaj ankaŭ per [[bremso]]j, aŭ per perpieda, kiu per frotado bremsas rekte la malantaŭan radon aŭ per klasikaj bremsoj, kiuj estas simile uzataj en bicikloj. == Motorskutilo == Nunaj progresoj pri [[elektra motoro]], malpeza [[baterio]] kaj [[elektroniko]] permesas motorigi la skutilon por fari el ĝi efikan helpon por longdistancaj iradoj (sur sufiĉe bona [[trotuaro]] aŭ [[ŝoseo]], sen troa deklivo). Tamen, la [[trafikregularo]] ne antaŭvidas permesi motorhavajn veturilojn sur la vojoj por piedirantoj. === Aŭtopedo === La unua patento por "'''aŭtopedo'''" kiel eble plej proksima al la moderna elektra skutilo, estis fabrikita de la Autoped Company de [[Longinsulo|Long Island]], [[Novjorko|New York]] en 1913, ricevante patenton al ĝia invento en [[1916]]. {{Projektoj|commons=Category:Kick scooters}} == Vidu ankaŭ == * [[Rultabulo]] * [[Baskulskutilo]] [[Kategorio:Duradaj veturiloj]] angebzky88x7zo3egis3l1bwqkes2rr 0 212474 9384728 8967325 2026-05-27T04:42:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384728 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigra cigno |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Black.swans.slimb.750pix.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = Nigraj cignoj (''Cygnus atratus'') |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Anseroformaj]] ''Anseriformes'' |familio = [[Anasedoj]] ''Anatidae'' |subfamilio = [[Anserenoj]] ''Anserinae'' |genro = [[Cigno]] ''Cygnus'' |specio = Nigra cigno ''Cygnus atratus'' <br /> <small> [[John Latham|Latham]] [[1790]]</small><br /> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Black Swan.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Coat_of_arms_of_Western_Australia.svg|eta|En la blazono de Suda Aŭstralio]] La '''Nigra cigno''' ({{Lang-la|Cygnus atratus}}) estas granda akvobirdo el la genro de [[cignoj]] kaj la familio de [[Anasedoj]]. Ĝi estas la sola specio de cigno, kiu preskaŭ komplete nigras, kaj krome havas ruĝan bekon la plej longan kolon el ĉiuj cignaj specioj. Nigraj cignoj estas nature disvastiĝintaj ĉefe en sudorienta kaj sudokcidenta [[Aŭstralio]], kaj estas la oficiala simbolo de la ŝtato [[Okcidenta Aŭstralio]]. Tiu specio estis ĉasata ĝis [[formorto]] en [[Novzelando]], sed poste reenmetita. En Aŭstralio ili estas nomadaj, kun vagadecaj migromodeloj depende de klimataj kondiĉoj. Ili estas monogamaj reproduktuloj kiuj kunhavas respondecon pri [[kovado]] kaj pri idozorgado inter ambaŭ seksoj. Ĝi estis [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] science de la angla naturalisto [[John Latham (ornitologo)|John Latham]] en 1790, kaj tiam la Nigra cigno estis lokita dekomence en la [[monotipa]] genro, ''Chenopis''. La Nigraj cignoj povas troviĝi solaj, aŭ en izolaj grupoj de centoj aŭ eĉ miloj.<ref name =Pizzey>{{Citaĵo el libro|titolo=A Field Guide to the Birds of Australia|aŭtoro=Pizzey, G.|jaro=1984|loko=Sydney|eldoninto=Collins|ISBN=0-00-219201-2|paĝo=66}}</ref> La Nigraj cignoj estas popularaj birdoj en zoologiaj ĝardenoj kaj birdokolektoj, kaj tiele fuĝintoj foje vidiĝas for el sia natura teritorio. == Aspekto == [[Dosiero:Black swan jan09.jpg|eta|maldekstra|250px|Flanka vido de matura plenkreskulo montrantr karakteran kolon kun formo de "S".]] [[Dosiero:Cygnus atratus Running.jpg|eta|maldekstra|250px|Kurante.]] La plenkreskaj birdoj longas 110 ĝis 142 centimetrojn kaj pezas 4 ĝis 9 kilogramojn. La enverguro estas inter 1.6 kaj 2 m.<ref name =Pizzey/><ref>{{Cite web |url=http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0AvAnserif/anatidae/1acravan_cygnus/cygnus_atratus/cygnus_atratus.html |title=Cygnus atratus - Black swan (Species) |publisher=Wildlife1.wildlifeinformation.org |date= |accessdate=2011-10-17 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110930193111/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0AvAnserif/anatidae/1acravan_cygnus/cygnus_atratus/cygnus_atratus.html#Measurement |arkivdato=2011-09-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0AvAnserif/anatidae/1acravan_cygnus/cygnus_atratus/cygnus_atratus.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110930193111/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0AvAnserif/anatidae/1acravan_cygnus/cygnus_atratus/cygnus_atratus.html |arkivdato=2011-09-30 }}</ref> Maskloj ĝenerale estas iomete pli grandaj ol inoj, kun pli longa kaj rekta beko. Cignidoj (nematuruloj) estas grizecbrunaj kun palbordaj plumoj.<ref name =Pizzey/> La [[kolo]] estas longa (relative la plej longa kolo inter [[cignoj]]) kaj kurba en formo de "S". Pro iliaj ĝenerale 31 [[vertebraro|kolaj vertebroj]] ili povas subakve per sia [[beko]] serĉi nutraĵojn ankaŭ en iom pli profundaj akvotavoloj. Dum flugado, la kolo ampleksas la duonon de la kompleta longeco. La [[plumaro]] kaj la kruroj nigras. Blankan koloron havas nur flugilplumoj, kiuj do en normala stato (stare, naĝe aŭ ripoze) ne videblas. Ĉe la flugilorandoj la plumoj estas iom buklaj. La [[beko]] estas intense ruĝa, kaj dekoriĝas per blanka bendo proksime de la bekopinto. La koloro de la okuloj varias inter oranĝkolora ĝis helbruna. Kruroj kaj piedoj estas grizecnigraj. Dumnaĝe, la Nigra cigno tenas sian kolon arke aŭ stare, kaj ofte montras siajn plumojn aŭ flugilojn leve kiel agresema sinteno. Dumfluge aro de Nigraj cignoj formas linion aŭ V, kaj ĉiu individua birdo flugas forte tenante ondecajn longajn kolojn, elsendante fajfajn sonojn per siaj flugiloj kaj hurlecajn, klarionecajn aŭ trumpetecajn alvokojn.<ref name =Pizzey/> La Nigra cigno estas malkiel ĉiu ajn alia aŭstralia birdo, kvankam je malklara lumo kaj de malproksime ĝi povas esti konfuzata kun la [[Piga ansero]] dumfluge. Tamen, la Nigra cigno povas esti distingata pro sia multe pli longa kolo kaj pli malrapida flugilfrapado.<ref>''Waterfowl in New South Wales'', op. cit.: 25, 37-39</ref> == Voĉo == Nigraj cignoj uzas sian voĉon pli ofte ol aliaj cignaj specioj, ĉefe por intersaluti, kion akompanas supren- kaj subenmovoj de la [[kapo]]. Por voki alian nigran cignon aŭ foje por esprimi sian malkontenton, ili naĝas ĝis laga mezo, kuŝigas sian longan kolon sur la akvosurfacon kaj laŭte "trumpetas". La Nigra cigno krias muzikan kaj de malproksime aŭdeblan klarionecan sonon, ĉu el akvo ĉu el fluge, same kiel gamon de pli mildaj notoj. Ili povas ankaŭ fajfi, ĉefe dum ĝenado en reproduktado kaj nestumado.<ref name =Pizzey/><ref name = Falla>{{Citaĵo el libro|titolo=The New Guide to the Birds of New Zealand and Outlying Islands|aŭtoro=Falla, R.A., Sibson, R.B., & Turbott, E.G.|jaro=1981|loko=Auckland|eldoninto=Collins|ISBN=0-00-217563-0|paĝo=80}}</ref> == Disvastiĝo == La Nigraj cignoj estas nature disvastiĝintaj en ĉiuj ŝtatoj de [[Aŭstralio]], sur la kontinento samkiel sur la insulo [[Tasmanio]], kaj komuna en humidejoj de sudokcidenta kaj orienta Aŭstralio kaj apudaj marbordaj insuloj. En sudokcidento la teritorio enhavas areon inter [[Kabo Nordokcidento]], [[Kabo Leeuwin]] kaj [[Eucla (Okcidenta Aŭstralio)|Eucla]]; dum oriente ĝi kovras grandan regionon limigitan de [[Atherton Tableland]], la [[Duoninsulo Eyre]] kaj [[Tasmanio]], kie la [[Baseno Murray Darling]] loĝigas tre grandan populacion de Nigraj cignoj.<ref name =Pizzey/><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Waterfowl in New South Wales|jaro=1964|loko=Sydney|eldoninto=CSIRO and NSW Fauna Panel|paĝoj=11–12}}</ref> Ĝi estas nekomuna en centra kaj norda Aŭstralio. Meze de la 19-a jarcento iuj nigraj cignoj ankaŭ transportiĝis al [[Novzelando]] kaj ankaŭ tie hejmiĝis. En [[Eŭropo]] kaj [[Usono]] ĝi foje estas [[Birdobredado|bredata]] en parkoj kaj unuopaj ekzempleroj - ekzemple en [[Germanio]] - ankaŭ ekvivis en la ne home kultivita naturo. Tiuj [[Aŭstralazia ekozono|aŭstralaziaj]] birdoj vivas en lagoj sen aŭ kun tre malmulte da sala akvo. Ili preferas malprofundajn kaj daŭrajn akvoareojn. Krom dum la sezono de [[kovado]], ĝi troveblas ankaŭ en riveroj. [[Dosiero:Schwarzhalsschwan (C. melanocoryphus).jpg|eta|dekstra|250px|<center>Nigra cigno]] Ties preferata habitato etendas tra nesalaj, saletaj kaj salecaj lagoj, marĉoj kaj riveroj kun subakva kaj flosanta vegetaĵaro por manĝo kaj nestomaterialo. Oni preferas konstantajn [[humidejo]]jn, inklude ornamajn lagojn, sed la NIgraj cignoj povas troviĝi ankaŭ ĉe inunditaj paŝteejoj kaj tajdaj kotejoj, kaj eventuale je malferma maro ĉe insuloj aŭ strandoj.<ref name =Pizzey/> Iam oni supozis, ke la Nigraj cignoj estas [[loĝantaj birdoj|nemigrantaj]], sed nun oni scias, ke la specio estas tre nomada. Ne estas migranta modelo, sed oportunemaj reagoj al pluvokvanto aŭ sekego. Dum tre pluvaj jaroj, elmigrado okazas el sudokcidento kaj sudoriento al interno, kun reena migrado al ties devenlokoj en pli sekaj jaroj. Kiam pluvo falas en la aridaj centraj regionoj, la Nigraj cignoj migras al tiuj areoj por reproduktiĝi kaj idozorgi. Tamen se sekegaj kondiĉoj revenas antaŭ la junuloj estus jam memzorgaj, plenkreskuloj abandonas siajn nestojn kaj ovojn aŭ cignidojn por reveni al pli humidaj areoj.<ref name = Scott>{{Citaĵo el libro|titolo=The World Atlas of Birds|jaro=1982|loko=Balmain|eldoninto=Colporteur Press|paĝoj=200–1|redaktinto=Scott, Sir Peter}}</ref> La Nigraj cignoj, kiel multaj aliaj akvobirdoj, perdas ĉiujn siajn flugilplumojn dum [[mudo]] post reproduktado, kaj ili ne povas flugi dum ĉirkaŭ unu monato (tio povas varii). Dum tiu tempo ili kutime setlas en grandaj, malfermaj akvejoj por sekureco.<ref name = Scott/> Tiu specio havas grandan teritorion, kun kalkuloj inter 1 kaj 10 milionoj de km² pro la etendo de la estejoj. La nuna tutmonda populacio estas ĉirkaŭkalkulata je ĝis 500,000 individuoj. Ne estas minaco de [[formorto]], aŭ grava malpliiĝo en populacio identigita kun tiu nombra kaj disvastigata birdo.<ref name="bli09">IUCN2009.2, [[BirdLife International]], 2009, 141436, Cygnus atratus, Konsultita la 2010-02-15.</ref> La Nigraj cignoj estis la unua n fojon vidataj de eŭropanoj en [[1697]], kiem la ekspedicio de [[Willem de Vlamingh]] esploris la [[Cigna Rivero (Okcidenta Aŭstralio)|Cigna Rivero]], [[Okcidenta Aŭstralio]]. === Enmetitaj populacioj === [[Dosiero:Black Swan in Flight Crop.jpg|eta|maldekstre|300px|Dumfluge: nur tiele videblas la ege kontrastaj blankaj flugilplumoj]] Antaŭ la alveno de la [[Maorioj]] en [[Novzelando]]n, estis disvolvigita [[subspecio]] de la Nigra cigno konata kiel [[Novzelanda cigno]] en la insuloj, sed estis ŝajne ĉasata ĝis iĝi [[formortinta]]. En 1864, la Aŭstralia nigra cigno estis enmetita en Novzelando kiel ornama akvobirdo, kaj nune ties populacioj estas komunaj en plej grandaj marbordaj aŭ internaj lagoj, ĉefe ĉe lagoj [[Lago Rotorua|Rotorua]], [[Lago Wairarapa|Wairarapa]] kaj [[Lago Ellesmere|Ellesmere]], kaj ĉe la [[Insularo Chatham]].<ref name = Falla/> La Nigraj cignoj ankaŭ nature flugis al Novzelando, kio kondukis al sciencistoj konsideri ilin indiĝena pli ol enmetita specio, kvankam la nuna populacio ŝajne estas plie descenda el la intencaj enmetoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nzbirds.com/birds/blackswan.html|titolo=Black Swan (New Zealand birds)|alirdato=2011-10-17|aŭtoro=Narena Olliver|dato=2010-10-28|eldoninto=Nzbirds.com}}</ref> La Nigra cigno estas ankaŭ tre populara kiel ornama akvobirdo en okcidenta [[Eŭropo]], ĉefe ĉe [[Britio]], kaj fuĝintoj estas komune registritaj. Kvankam la populacio en Britio ne estas konsiderata memeltenebla kaj tiele la specio ne meritis akcepton en la oficiala Brita Listo,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://blx1.bto.org/birdfacts/results/bob20800.htm|titolo=BirdFacts - Black Swan|alirdato=2009-11-06|eldoninto=[[British Trust for Ornithology|BTO]]}}</ref> la [[Wildfowl and Wetlands Trust]] registria maksimumon de 9 reproduktaj paroj en Britio en 2001, kun ĉirkaŭkalkulo de 43 naturiĝintaj birdoj en 2003/04. Kolonio de Nigraj cignoj en [[Dawlish]], [[Devon]], iĝis tiom bone asocia kun la urbo ke la birdo iĝis ties [[simbolo]] dum 40 jaroj.<ref>[http://www.dawlish.com/Page/Waterfowl-9.aspx Dawlish Live!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090723210618/http://www.dawlish.com/Page/Waterfowl-9.aspx |date=2009-07-23 }} (konsultita la 7an de Marto 2009)</ref> == Vivmaniero == Male al tre multaj aliaj specioj de [[akvobirdoj]] kaj ankaŭ la aliaj specoj de cignoj la Nigraj cignoj ne estas [[migrobirdo]]j. Ili estas tre moviĝemaj, kaj en kazo de etaj ĝenoj kiel ekzemple iritigaj bruoj facile ŝanĝas la vivejon. Tamen ili translokiĝas ne pli ol 100 kilometrojn for de la origina vivejo kaj do dum sia tuta vivo restas en la sama regiono. Ankaŭ ŝanĝiĝanta akvokvalito aŭ maltroa akvokvanto de maldaŭraj lagoj instigas al translokiĝoj. Junaj virbirdoj havas sian teritorion, sed en kazo de konflikto evitas batali pri ĝi: prefere unu el ili cedas kaj serĉas novan vivejon aliloke. Dum tre sekaj sezonoj en Aŭstralio la Nigraj cignoj koncentriĝas proksime de la marbordo en protektitaj [[laguno]]j aŭ golfetoj. == Nutrado == [[Dosiero:Black swan diving.jpg|eta|dekstra|Manĝoserĉe]] La Nigra cigno estas preskaŭ nur herbivora, kaj kvankam estas ioma regiona kaj sezona variado, la dieto estas ĝenerale hegemonia de akvaj kaj marĉaj plantoj. La Nigraj cignoj vivas tiele ĉefe de akvoplantoj kaj [[algo]]j, sed ankaŭ grenoj kiel ekzemple [[tritiko]] aŭ [[maizo]] digesteblas kaj aprezatas. Krome la birdoj ŝatas la foliojn de [[saliko]]j, kies branĉoj tuŝas la lagan akvon, kaj herbojn de la lagobordo, kiuj atingeblas naĝante. En Nov-Sud-Kimrio la folioj de [[tifao]] (genro ''Typha'') estas la plej grava manĝo de tiuj birdoj en humidejoj, sekce de submerĝitaj algoj kaj akvoplantoj kiaj ''Vallisneria''. En Kvinslando akvoplantoj kiaj ''Potamogeton'' kaj ''Charales'' kaj aliaj algoj estas la hegemonia manĝo. La preciza kompono de la dieto varias depende de la akvonivelo, ĉe inundaj situacioj kie normala manĝo estas for de atingo la Nigraj cignoj manĝas paŝtejajn plantojn borde.<ref>{{Citaĵo el libro|familia nomo=Scott|jaro=1972|paĝo=75}}</ref> La Nigraj cignoj manĝas laŭ similaj manieroj kiel aliaj cignoj. Dum manĝado ĉe neprofundaj akvoj la cigno metas siajn kapon kaj kolon subakven, kaj kapablas teni la kapon ebenan kontraŭ la fundo dum la korpo restas horizontala. En pli profunda kvo la birdo vertikaliĝas por atingi plej suben kaj montras la voston. La Nigraj cignoj povas ankaŭ filtri manĝon el la akva surfaco.<ref>{{Citaĵo el libro|familia nomo=Scott|jaro=1972|paĝoj=59–60}}</ref> == Reproduktado == [[Dosiero:Cygnus atratus -adult with chicks in Australia-8.jpg|upright|maldekstre|eta|Patro kun cignidoj en Aŭstralio]] [[Dosiero:Cygnus atratus MHNT.ZOO.2010.11.16.5.jpg|eta|maldekstra| ''Cygnus atratus'' - [[MHNT]]]] Kiel ĉe aliaj specioj de cignoj, la Nigraj cignoj estas strikte monogamaj, do paroj fidele restas paroj dumvive (estas nur ĉirkaŭ 6% de divorcindico).<ref>[http://www.journals.royalsoc.ac.uk/media/public/contributionsupplementalmaterials/d/y/1/2/dy12dacdyyaxyx1h/archive1.pdf Royal Society journal]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref>. Ĵusaj studoj montris tamen ke ĉirkaŭ triono el ĉiuj ovaroj montris [[monogamio|eksterparajn patrecojn]].<ref>{{cite journal |author=Kraaijeveld K, Carew PJ, Billing T, Adcock GJ, Mulder RA |title=Extra-pair paternity does not result in differential sexual selection in the mutually ornamented Black Swan (''Cygnus atratus'') |journal=Mol. Ecol. |volume=13 |issue=6 |pages=1625–33 |year=2004 |month=June |pmid=15140105 |doi=10.1111/j.1365-294X.2004.02172.x |url=http://www3.interscience.wiley.com/resolve/openurl?genre=article&sid=nlm:pubmed&issn=0962-1083&date=2004&volume=13&issue=6&spage=1625 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-11 |arkivurl=https://archive.today/20130105175409/http://www3.interscience.wiley.com/resolve/openurl?genre=article&sid=nlm:pubmed&issn=0962-1083&date=2004&volume=13&issue=6&spage=1625 |arkivdato=2013-01-05 }} {{Webarchiv|url=https://archive.ph/20130105175409/http://www3.interscience.wiley.com/resolve/openurl?genre=article&sid=nlm:pubmed&issn=0962-1083&date=2004&volume=13&issue=6&spage=1625 |date=2013-01-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www3.interscience.wiley.com/resolve/openurl?genre=article&sid=nlm:pubmed&issn=0962-1083&date=2004&volume=13&issue=6&spage=1625 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-11 |arkivurl=https://archive.ph/20130105175409/http://www3.interscience.wiley.com/resolve/openurl?genre=article&sid=nlm:pubmed&issn=0962-1083&date=2004&volume=13&issue=6&spage=1625 |arkivdato=2013-01-05 }}</ref> Ĉirkaŭ kvarono el ĉiuj paroj estas [[Samseksemo ĉe animaloj|samseksemaj]], ĉefe inter maskloj. Ili ŝtelas nestojn, aŭ formas portempajn triunuojn kun inoj por akiri ovojn, forpelante la inon post ŝi ovodemetis.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Ecological studies of the Black Swan III – Behaviour and social organization|aŭtoro=Braithwaite, L. W.|jaro=1981|gazeto=Australian Wildlife Research|volumo=8|COI=10.1071/WR9810135|paĝoj=134–146}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Black Swan|aŭtoro=Braithwaite, L. W.|jaro=1970|gazeto=Australian Natural History|volumo=16|paĝoj=375–9}}</ref> Ambaŭ gepatroj kune konstruas la neston, kaj kune prizorgas la idojn. La [[reprodukta sezono]] ([[kovado]]) varias de regiono al regiono kaj adaptiĝas al sezonoj kun aparte multe da akvo, sed ĉefe ĉe plej humidaj vintraj monatoj (februare al septembro), foje en gransaj kolonioj. En Eŭropo Nigraj cignoj foje sekvas sian malnovan, aŭstralian ritmon de kovado kaj sukcese naskas idojn meze de la vintro. Plej ofte Nigraj cignoj kovas siajn ovojn en kolonioj. Ili konstruas grandan nestamason, kiu ĝenerale troviĝas meze de malprofunda akvoareo. La saman neston ili uzas dum multaj jaroj kaj nur riparas ĝin tiom kiom necese. La nesto de Nigraj cignoj estas esence granda amaso de [[karekso]]j, herboj kaj algoj el 1 al 1.5 metrojn diametre kaj ĝis 1 metron alte, en neprofunda akvo aŭ en insuloj.<ref name =Pizzey/><ref name = Scott/> La ina birdo naskas kvar ĝis ok helverdajn ovojn. Dum - aparte de la klimato - ĝis kvin semajnoj ĝis 40 tagoj ambaŭ gepatroj kovas la ovojn,<ref>[http://birding.about.com/od/birdsswans/a/blackswan.htm Black Swans] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070309194835/http://birding.about.com/od/birdsswans/a/blackswan.htm |date=2007-03-09 }} (at About.com)</ref>, la ino nokte, kaj ĉiukaze laŭvice kvankam viraj birdoj malpli lertas pri tio, kaj foje forgesas la regulan turnadon de la ovoj, aŭ poziciiĝas apud, ne sur, la ovoj. La [[kovado]] ekas tuj post la demeto de la lasta ovo, por samtempigi la eloviĝon. Antaŭ la komenco de la kovado la patro sidas sur la ovoj sen fakte varmigi ilin. La kovovicaj periodoj estas markataj de ritaj memmontroj fare de ambaŭ seksoj.<ref>{{Citaĵo el libro|familia nomo=Scott|jaro=1972|paĝo=99}}</ref> Se ovo eventuale ruliĝas for de la nesto ambaŭ seksoj remetos la ovon uzante la kolon (en aliaj cignospecioj nur la ino plenumas tiun taskon).<ref>{{Citaĵo el libro|familia nomo=Scott|jaro=1972|paĝo=103}}</ref> Kiel ĉe ĉiuj cignoj, ankaŭ la Nigraj cignoj agrese defendas siajn nestojn per siaj flugiloj kaj bekoj.<ref>{{Citaĵo el libro|familia nomo=Scott|jaro=1972|paĝo=101}}</ref> Post eloviĝo de la idoj, ambaŭ gepatroj nutras kaj prizorgas la cignidojn, ĝis post proksimume 9 monatoj<ref name =Pizzey/><ref name = Falla/> kiam ili estas flugokapablaj. La cignidoj povas rajdi sur patra dorso por longaj veturoj al profundaj akvoj, sed la Nigraj cignoj sekvas tiun konduton malpli ofte ol la Muta kaj la Nigrakola cignoj.<ref>{{Citaĵo el libro|familia nomo=Scott|jaro=1972|paĝo=109}}</ref> La junaj birdoj iĝas sekse maturaj post du kaj duono ĝis tri jaroj, post tio la junaj birdoj en stato de malliberiĝo (ekzemple en zoologia ĝardeno) iĝas atakemaj. [[Dosiero:Swan River,Perth,Western Australia.jpg|eta|300px|<center>Nigraj cignoj ĉe la "Cigna Rivero" ''(Swan River)'' en la urbo [[Perto]], [[Okcidenta Aŭstralio]]]] == Nigraj cignoj kaj homoj == Subspecio de la Nigra cigno, nome la ''Novzelanda cigno'' (''Cygnus atratus sumnerensis'') vivis sur la insuloj de Novzelando kaj la [[insularo Chatham]]. Ĝia formorto supozeble kaŭziĝis pro la ampleksa ovokolektado kaj ĉasado fare de la indiĝenaj [[Maorioj]]. Entute en la mondo laŭ taksoj nun ekzistas inter 300.000 kaj 500.000 nigraj cignoj - la specio konsideriĝas ne endanĝerigata. La Nigra cigno estas protektata sub la ''Australian National Parks and Wildlife Act'', 1979. Ĝi estas pritaksata kiel Malplej Zorgiga ĉe la [[IUCN Ruĝa Listo]] de Minacataj Specioj. La Nigra cigno estas la oficiala blazona besto de la ŝtato [[Okcidenta Aŭstralio]] kaj ankaŭ bildiĝas sur la ŝtata flago. La Nigra cigno estis jam literatura aŭ arta bildo, eĉ antaŭ la malkovro de la ''Cygnus atratus''. Kulturaj referencoj baziĝis sur simbola kontrasto kaj havas distingan tialon. La rolo de la Nigra cigno en la aŭstraliaj heraldiko kaj kulturo etendas al la unuaj trovoj de la kolonioj en la 18a jarcento. Ĝi ofte estis rilatigita al koncepto de [[antipodo]] kaj ties identeco, nome pro kontrasto kun la blankaj cignoj de la norda hemisfero indike 'Aŭstraliecon'. La Nigra cigno por la filozofo [[Karl Popper]], kiu dumtempe vivis en Novzelando, estis fama ekzemplo por pruvi la falsecon de ĝeneralaj eldiroj kiel "ĉiuj cignoj estas blankaj", tial ke tiom ĝeneralajn asertojn (komenciĝantajn per "ĉiam..." aŭ "neniam..." aŭ paralela esperanta [[tabelvortoj|tabelvorto]]) oni neniam rajtas nomi "veraj", sed nur "provizore pravigitaj"... Iam poste en la estonteco povas ekaperi percepto, kiu malvalidigas la aserton. == Vidu ankaŭ == * [[Teorio de la nigra cigno]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Birdoj}} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=414 videoj pri la Nigraj cignoj en la "Internacia Birda Kolekto"]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Anasedoj]] [[Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono]] dxoxt27ivtal4pab875gvdj29zxcums 0 213203 9384569 9309517 2026-05-26T19:40:27Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9384569 wikitext text/x-wiki {{Informkesto programo}} '''OpenBSD''' estas [[operaciumo]] kiu devenas de [[Unikso]] laŭ [[BSD]]-branĉo. Ĝi estas "deforkita" de [[NetBSD]] fare de [[Theo de Raadt]] en [[1995]] kaj ekde tiam disvolviĝis memstare. Theo de Raadt kunordigas projekton el sia hejmo en urbeto [[Calgary]] ([[Alberta]]) en [[Kanado]]. La projekto gajnis famon per zelota insisto al [[libera programaro|libera]] programado fare de la teamo kaj bonkvalita dokumentado. La teamo de OpenBSD uzas precipe BSD-[[permesilo]]n por ĉiu kodo. Ekzistas okazoj, kiam la programistoj forigis aŭ anstataŭigis kodon, se ili trovis ĝian permesilon nekongrua kun la BSD-a. Plej grava fokuso de programistoj estas kodaj ĝusteco kaj sekureco. Por montri sian emon fari sekuran operaciumon, la teamo de OpenBSD elektis kiel [[maskoto]]n la [[Tetraodontidoj|Tetraodontidan]] [[fiŝo]]n kun nomo Puffy. Kiel plimulto de aliaj BSD-aj operaciumoj, kerno, ĉiuj sistemaj iloj kaj bazaj utilaĵoj, kiel la [[ŝelo]], disvolviĝas en unu centra [[koda arbo]]. Tio tute malsimilas al [[Linukso]], kie ĉiu aplikaĵo disvolviĝas aparte kaj poste [[distribuo|distribu]]-eldonistoj pakas ilin ĉiu je propra maniero. La liberfontaj pakaĵoj, kiuj ne apartenas al centra koda arbo de OpenBSD, kiel [[GNOME]], [[KDE]], [[XFCE]], [[LibreOffice]] kaj plimulto de aliaj utilaĵoj, elŝuteblas el [[portaĵa arbo]]. La projekto de OpenBSD oficiale subtenas 17 [[procesoro|procesorajn]] platformojn: [[Digital Equipment Corporation|DEC]] [[Alpha]], [[Intel]] [[i386]], [[Hewlett-Packard]] [[PA-RISC]], [[AMD]] [[AMD64]], [[Motorola 68000]], [[Apple Computer|Apple]] [[PowerPC]], [[Sun Microsystems|Sun]] [[SPARC]] kaj SPARC64, [[VAX]] kaj [[Sharp Zaurus]]. == Historio kaj populareco == En decembro [[1994]] kunfondinto de [[NetBSD]]-projekto [[Theo de Raadt]] estis devigita rezigni la pozicion de ĉefprogramisto en NetBSD-teamo kaj perdis aliron al la fontokodo. La kialo de tio ne estas precize konata. Estas raportoj pri multaj konfliktoj kun Theo en [[dissendolisto]]j de NetBSD-projekto.<ref>Glass, Adam. Mesaĝo al netbsd-uzantoj: ''[http://mail-index.netbsd.org/netbsd-users/1994/12/23/0000.html Theo De Raadt (tiel)]'', 23-a de decembro 1994. Kontrolita la 8-an de januaro 2006.</ref> Oni ofte diris pri De Raadt, ke li havas iom konflikteman personecon: Peter Wayner en sia libro pri historio de libera programaro diris, ke antaŭ disiĝo de NetBSD, De Raadt ''"komencis froti certajn personojn en malĝusta maniero"'';<ref>Wayner, Peter. ''Free For All: How Linux and the Free Software Movement Undercut the High Tech Titans,'' [http://www.jus.uio.no/sisu/free_for_all.peter_wayner/18.html#987 18.3 Flames, Fights, and the Birth of OpenBSD] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090719014824/http://www.jus.uio.no/sisu/free_for_all.peter_wayner/18.html#987 |date=2009-07-19 }}, 2000. Kontrolita la 6-an de januaro 2006.</ref> [[Linus Torvalds]] priskribis lin kiel "malfacilan";<ref>Forbes. ''[http://www.forbes.com/intelligentinfrastructure/2005/06/16/linux-bsd-unix-cz_dl_0616theo.html Is Linux For Losers?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090122090315/http://www.forbes.com/intelligentinfrastructure/2005/06/16/linux-bsd-unix-cz_dl_0616theo.html |date=2009-01-22 }}'' 16-a de junio 2005. Kontrolita la 8-an de januaro 2006.</ref> poste unu el la ĵurnalistoj, kiuj kontaktis kun De Raadt, agnoskis ke li estis iom maltrankvila antaŭ la intervjuo.<ref>NewsForge. ''[http://www.newsforge.com/article.pl?sid=01/01/29/1718219 Theo de Raadt gives it all to OpenBSD] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20020227141822/http://www.newsforge.com/article.pl?sid=01%2F01%2F29%2F1718219 |date=2002-02-27 }},'' 30-a de januaro 2001. Kontrolita la 8-an de januaro 2006.</ref> Poste, tamen, la sama ĵurnalisto en sama artikolo diris, ke De Raadt "transformiĝis" post fondo de OpenBSD pro sia "deziro zorgi pri la teamo". Multaj trovas lian rektan, honestan esprimmanieron simpatia kaj estas malfacile nei lian talenton de [[programisto]]<ref>In [http://mail-index.netbsd.org/netbsd-users/1994/12/23/0000.html this message] the NetBSD core team acknowledge de Raadt's "positive contributions" to the project despite its problems with him.</ref> kaj "[[guruo]]" pri komputila sekureco..<ref>Tux Journal. ''[http://www.tuxjournal.net/intervista3-en.html A good morning with: Theo de Raadt] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/19960101/http://www.tuxjournal.net/intervista3-en.html |date=1996-01-01 }},'' 2-a de junio 2005. Kontrolita la 21-an de aprilo 2006.</ref> [[Dosiero:Bsd distributions usage.svg|dekstra|eta|[[Bargrafiko]] pri proporcio de uzantoj de variantoj de [[Berkeley Software Distribution|BSD]]-operaciumoj, atingita per enketo<ref name=survey /> Enketatoj povis elekti pli ol unu variaĵon de operaciumo.]] En oktobro 1995 De Raadt fondis OpenBSD-projekton, kiu estis "forkaĵo" (branĉo) de NetBSD 1.0. La unua versio, OpenBSD 1.2, eldoniĝis en julio [[1996]], kaj en oktobro de sama jaro ĝin sekvis OpenBSD 2.0..<ref>de Raadt, Theo. Retmesaĝo al openbsd-announce: ''[http://www.monkey.org/openbsd/archive2/announce/199610/msg00001.html The OpenBSD 2.0 release] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050527220458/http://www.monkey.org/openbsd/archive2/announce/199610/msg00001.html |date=2005-05-27 }},'' 18-a de oktobro 1996. Kontrolita la 10-an de decembro 2005.</ref> Ekde tiam novaj versioj aperis post ĉiu duonjaro. La plej lasta versio estas OpenBSD 4.4, kiu aperis en la [[1-a de novembro]] [[2008]].<ref>de Raadt, Theo. Retmesaĝo al openbsd-misc: ''[http://groups.google.co.uk/group/fa.openbsd.announce/browse_thread/thread/8a7a59f1330b8823?ie=UTF-8 OpenBSD 4.4 released, Nov 1. Enjoy!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081208155051/http://groups.google.co.uk/group/fa.openbsd.announce/browse_thread/thread/8a7a59f1330b8823?ie=UTF-8 |date=2008-12-08 }},'' 31-a de oktobro 2008. Kontrolita la 31-an de oktobro 2008.</ref> En la [[25-a de julio]] [[2007]], OpenBSD-programisto Bob Beck anoncis kreon de [[OpenBSD Fonduso]],<ref>[http://www.openbsdfoundation.org Oficiala retejo de fondaĵo.]</ref> [[Kanado|kanada]] [[neprofitcela organizaĵo]] por "agi kiel sola kontaktpunkto por personoj kaj organizaĵoj, kiuj volas subteni na OpenBSD."<ref>Beck, Bob. Retmesaĝo al openbsd-misc: ''[http://www.nabble.com/Announcing%3A-The-OpenBSD-Foundation-p11801927.html Announcing: The OpenBSD Foundation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081208184002/http://www.nabble.com/Announcing%3A-The-OpenBSD-Foundation-p11801927.html |date=2008-12-08 }},'' 25-a de julio 2007. Kontrolita la 26-an de julio 2007.</ref> Oni ne povas precize diri, kiom da homoj uzas na OpenBSD: la programistoj ne kolektas statistikon pri la uzantoj kaj aliaj fontoj de informo ne ekzistas, ĉar ĝi estas senpaga, libera programaro. En septembro [[2005]] projekto ''BSD Certification'' aranĝis enketon, kiu montris, ke ĉ. 32,8 % de BSD-uzantoj (1420 el 4330 respondintoj) uzis na OpenBSD aŭ sole, aŭ paralele kun alia BSD-variaĵo.<ref name=survey>[http://www.bsdcertification.org/ The BSD Certification Group.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050317162316/http://www.bsdcertification.org/ |date=2005-03-17 }}; [[Portebla dokumentformo|PDF]]-aĵo de [http://www.bsdcertification.org/downloads/pr_20051031_usage_survey_en_en.pdf rezultoj de uzo-enketo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120118174851/http://www.bsdcertification.org/downloads/pr_20051031_usage_survey_en_en.pdf |date=2012-01-18 }}.</ref> Do, OpenBSD estas due plej populara BSD-distribuo post [[FreeBSD]], kiu kolektis 77,0 %, kaj antaŭ NetBSD kun 16,3 %. La retpaĝaro [[DistroWatch]], kiu estas konata pro statistiko pri populareco de [[Linuks]]-distribuoj, publikigas statistikon de vizitoj per ĉiuj Linuksaj distribuoj kaj aliaj operaciumoj. En 23-a de aŭgusto [[2008]] ĝi metis na OpenBSD en la 54-a viclokon, kun 126 vizitoj je tago. FreeBSD estas en la 16-a loko kun 473 vizitoj je tago. == Libera programaro kaj libera dokumentado == Kiam OpenBSD estis kreita, Theo de Raadt decidis, ke la fontokodo devas esti legebla por iu ajn iam ajn. Do, kun asisto de [[Chuck Cranor]],,<ref>[http://chuck.cranor.org/ retejo de Chuck Cranor]</ref> li kreis publikan, anoniman [[Concurrent Versions System|CVS]]-servilon. Tiam tio estas nekutima por mondo de "serioza" programaro. La tradicio estis, ke nur malgranda teamo da ĉefprogramistoj havis atingon al la tuta fontokodo, ĝis kiam la programo estis eldonata. Tia praktiko havis malavantaĝojn, ĉar kontribuantoj ne povis sekvi disvolvon de projekto inter eldonitaj versioj, kaj iliaj kontribuoj ofte ripetis jam faritan laboron. La decido lasi fontokodon malfermita la tutan tempon kondukis al elekto de nomo ''OpenBSD'' (''Open'' – [[angle]] malfermita), kiu signalis pri insisto de la projekto al malfermeco ambaŭ pri fontokodo kaj dokumentado. Incidento, kiu montris persistemon de OpenBSD pri libera dokumentado okazis en marto [[2005]], kiam De Raadt afiŝis mesaĝon<ref>de Raadt, Theo. Retmesaĝo al openbsd-misc: ''[http://marc.theaimsgroup.com/?l=openbsd-misc&m=111118558813932 Adaptec AAC raid support],'' 18-a de marto 2005. Kontrolita la 9-an de decembro 2005.</ref> al ''openbsd-misc'' dissendolisto. Li anoncis, ke post kvar monatoj da diskuto [[Adaptec]] rifuzis malfermi dokumentadon, necesan por plibonigo de OpenBSD-[[pelilo]]j por ĝiaj [[redundant array of independent disks|RAID]]-regiloj Adaptec AAC. Kiel ofte antaŭe en similaj kondiĉoj, li apelaciis al la OpenBSD-komunumo kaj proponis envolviĝi kaj esprimi siajn opiniojn al Adaptec. Post nelonge, kontribuanto de FreeBSD, eksa dunginto de Adaptec kaj aŭtoro de FreeBSD-peliloj por AAC RAID Scott Long<ref>[http://people.freebsd.org/~scottl/ retejo de Scott Long]</ref> atakis na De Raadt<ref>Long, Scott. Afiŝo al OSNews: ''[http://osnews.com/comment.php?news_id=10032&offset=15&rows=28#350222 From a BSD and former Adaptec person…] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071014081851/http://osnews.com/comment.php?news_id=10032&offset=15&rows=28#350222 |date=2007-10-14 }},'' 19-a de marto 2005. Kontrolita la 9-an de decembro 2005.</ref> en la paĝaro de [[OSNews]], dirante, ke li devus unue kontakti lin pri problemoj kun Adaptec. Tio kaŭzis diskuton en la dissendolisto ''freebsd-questions'', kie De Raadt respondis,<ref>de Raadt, Theo. Retmesaĝo al freebsd-questions: ''[http://lists.freebsd.org/pipermail/freebsd-questions/2005-March/081294.html aac support],'' 19-a de marto 2005. Kontrolita la 9-an de decembro 2005.</ref> ke li antaŭe ne ricevis iun ajn helpon de Scott Long nek ricevis iun referencon pri li de Adaptec. La debato akriĝis,<ref>de Raadt, Theo. Retmesaĝo al freebsd-questions: ''[http://lists.freebsd.org/pipermail/freebsd-questions/2005-March/081313.html aac support],'' 19-a de marto 2005. Kontrolita la 9-an de decembro 2005.</ref> kiam ektemis pri [[blobo|blobaj]] peliloj kaj interkonsentoj pri nedisvastigo de informo ([[angla lingvo|angle]] NDA = ''non-disclosure agreement''): programistoj de OpenBSD ne permesas inkludon de neliberaj duumaj dosieroj en fontan arbon kaj ne volas subskribi na NDA. La FreeBSD-projekto, tamen, havas alian politikon, kaj granda parto de la kodo, kiun proponis Scott Long, estis fermita kaj skribita sub NDA. Ĉar libera dokumentado estis neakirebla ĝis eldono de OpenBSD 3.7, oni forigis subtenon de regiloj por Adaptec AAC RAID el la norma kerno de OpenBSD. Politiko de OpenBSD insistas pri malfermeco de la tuta dokumentado por ĉiu aparataro. En sia prezento en decembro [[2006]] De Raadt klarigis, ke sen ĝi "programistoj faras erarojn en peliloj" kaj ke "la sperto 'ho Dio, ĝi funkcias!' estas pli malfacile atingebla, kaj multaj programistoj simple kapitulacas".<ref>de Raadt, Theo. ''[http://www.openbsd.org/papers/opencon06-docs/index.html Prezentaĵo al OpenCON],'' Decembro 2006. Kontrolita la 7-an de decembro 2006.</ref> En sama prezento li diris, ke liverado de duumaj peliloj estas neakceptebla por OpenBSD — ili estas nekredindaj kaj "estas neniu maniero ripari ilin, se ili rompiĝas". Liverant-kontribuita fontokodo estas "apenaŭ akceptebla" kaj eĉ ĝi estas malfacile riparebla, se iuj problemoj okazas. == Licencado == [[Dosiero:Openbsd37withjwm.png|eta|250px|dekstra|OpenBSD 3.7 kun [[X.Org]] kaj [[X-a fenestradministrilo|fenestradministrilo]] [[JWM]]]] Celo de projekto OpenBSD estas "subteni spiriton de originalaj Berkeley-Unix-[[kopirajto]]j," kiuj permesis "relative senobstaklan distribuadon de Uniksaj fontoj.".<ref>OpenBSD.org. ''[http://www.openbsd.org/policy.html Kopirajta strategio (angle)]''. Kontrolita la 7-an de januaro 2006.</ref> Pro tio OpenBSD preferas kodon kun [[ISC-licenco|Internet-Systems-Consortium- (ISC-)licenco]], kiu estas simpligita versio de originala BSD-licenco kun iom da teksto forigita, ĉar ĝi iĝis nenecesa post la [[Konvencio de Berno]]. Ankaŭ akceptitaj estas aliaj versioj de [[MIT-licenco]] kaj [[BSD-licenco]]. La kutime uzata [[GPL]] estas konsiderata tro restrikta.<ref>NewsForge. ''[http://os.newsforge.com/article.pl?sid=05/06/09/2132233 BSD cognoscenti on Linux] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080207203248/http://www.linux.com/articles/45572 |date=2008-02-07 }},'' 15-a de junio 2005. Kontrolita la 7-an de januaro 2006.</ref> La projekto ne plu akceptas novan kodon sub ĝi aŭ aliaj licencoj. Krome, oni klopodas anstataŭigi jam ekzistantan kodon sub tiuj licencoj per ISC- aŭ BSD-licenca, kiam tia anstataŭaĵo ekzistas aŭ kiam kreo de ĝi ne estas nepraktike laboriga. En septembro [[2007]] la OpenBSD-teamo eĉ faris komencajn paŝojn por anstataŭigo de [[GNU Compiler Collection]] (GCC) per BSD-licenca [[Portable C Compiler]] (portebla C-tradukilo, PCC) fare de Anders Magnusson.<ref>CVS [http://marc.info/?l=openbsd-cvs&m=118988004013923&w=2 protokolmesaĝo] de la importo. Kontrolita la 21-an de septembro 2007.</ref> Rezultoj de tiuj klopodoj de OpenBSD-teamo estas impresaj. Aparte notinda estas [[OpenSSH]], forkaĵo de originala [[Secure Shell|SSH]] disvolvita ene de OpenBSD-projekto. Unue ĝi aperis en OpenBSD 2.6 kaj nun ĝi estas la plej populara vario de SSH, portita al multaj aliaj operaciumoj. Krome, menciindas disvolvo de [[fajroŝirmilo]] [[pf (fajroŝirmilo)|pf]], kiu komenciĝis post movo de [[IPFilter]] al pli restrikta licenco. Ĝi unue aperis en OpenBSD 3.0<ref>Hartmeier, Daniel. [http://www.benzedrine.ĉ/pf-paper.html Design and Performance of the OpenBSD Stateful Packet Filter (pf)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Kontrolita la 9-an de decembro 2005.</ref> kaj nun ekzistas en [[DragonFly BSD]], NetBSD kaj FreeBSD. Pli malfrue, OpenBSD anstataŭigis la GPL-licencajn ilojn [[bc (programlingvo)|bc]], [[dc (Unix)|dc]], [[diff]], [[grep]], [[gzip]], [[nm (Unix)|nm]], [[pkg-config]], [[Revision Control System|RCS]], sendbug (parto de [[GNATS]]) kaj [[size (Unix)|size]] per BSD-licencaj ekvivalentaĵoj. OpenBSD-programistoj ankaŭ kreis na [[OpenBGPD]], [[OpenOSPFD]], [[OpenNTPD]] kaj [[OpenCVS]], BSD-licencajn alternativojn por ekzistanta programaro. En junio 2001, pro disputoj pri ŝanĝo de licenco de IPFilter fare de [[Darren Reed]], OpenBSD komencis sisteman licencan kontrolon de portaĵaj kaj fontaj arboj.<ref>NewsForge. ''[http://www.newsforge.com/article.pl?sid=01/06/06/169245 OpenBSD and ipfilter still fighting over license disagreement] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20010702173702/http://www.newsforge.com/article.pl?sid=01%2F06%2F06%2F169245 |date=2001-07-02 }},'' 6-a de junio 2001. Kontrolita la 23-an de novembro 2005.</ref> Kodo de pli ol cent pakaĵoj en la sistemo estis trovita nelicencita, ambigue licencita aŭ uzata kontraŭ reguloj de licenco. Por pli rigora sekvo de licencoj, la teamo kontaktis ĉiujn kopirajto-posedantojn kiujn eblis. Iuj partoj de kodo estis forigitaj, aliaj anstataŭigitaj kaj aliaj, inkluzive [[kursigilo|kursigilajn]] ilojn, mrinfo kaj map-mbone,,<ref>Man pages: [http://www.openbsd.org/cgi-bin/man.cgi?query=mrinfo mrinfo] kaj [http://www.openbsd.org/cgi-bin/man.cgi?query=map-mbone map-mbone].</ref> kiuj estis originale licencitaj fare de [[Xerox]] nur por scienca uzo, estis relicencitaj por ke OpenBSD povu daŭre uzi ilin. Ankaŭ dum tiu enketo oni forigis ĉiun programaron fare de [[Daniel J. Bernstein]] el la portaĵa arbo. Tiam Bernstein estis postulanta, ke ĉiuj modifoj en lia kodo estu aprobitaj fare de li mem antaŭ redistribuo, kaj la OpenBSD-teamo ne volis malŝpari tempon kaj laboron por tio.<ref>de Raadt, Theo. Retmesaĝo al openbsd-misc: ''[http://archives.neohapsis.com/archives/openbsd/2001-08/2544.html Re: Why were all DJB's ports removed? No more qmail?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160419110701/http://archives.neohapsis.com/archives/openbsd/2001-08/2544.html |date=2016-04-19 }},'' 24-a de aŭgusto 2001. Kontrolita la 9-an de decembro 2005.</ref> Tiu forigo kondukis al konflikto kun Bernstein, kiu sentis, ke forigo de lia programaro estis maljusta kaj vokis kiel ekzemplon la [[TTT-legilo]]n [[Netscape]], kiu estis multe malpli libera, sed tamen restis en portaĵa arbo.<ref>Bernstein, DJ. Retmesaĝo al openbsd-misc: ''[http://archives.neohapsis.com/archives/openbsd/2001-08/2812.html Re: Why were all DJB's ports removed? No more qmail?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120204203539/http://archives.neohapsis.com/archives/openbsd/2001-08/2812.html |date=2012-02-04 }},'' 27-a de aŭgusto 2001. Kontrolita la 9-an de decembro 2005.</ref> Pozicio de OpenBSD-teamo estis, ke kondiĉoj de licenco de Netscape, kvankam eĉ ne libera programaro, estis pli facile sekveblaj.<ref>Espie, Marc. Retmesaĝo al openbsd-misc: ''[http://archives.neohapsis.com/archives/openbsd/2001-08/2864.html Re: Why were all DJB's ports removed? No more qmail?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160419080907/http://archives.neohapsis.com/archives/openbsd/2001-08/2864.html |date=2016-04-19 }},'' 28-a de aŭgusto 2001. Kontrolita la 9-an de decembro 2005.</ref> Ili asertis, ke la deziro de Bernstein kontroli ĉiujn posteulojn de sia programaro, kondukos al ega kvanto de nenecesa laboro, kaj do forigo estis plej facila maniero ne kontraŭi liajn postulojn. == Sekureco kaj kodkontrolo == Nelonge post fondiĝo de OpenBSD projekti, Theo de Raadt ricevis proponon de programara kompanio nomata Secure Networks, Inc. aŭ SNI.<ref>The Age. ''[http://www.theage.com.au/articles/2004/10/07/1097089476287.html Staying on the cutting edge],'' October 8, 2004. Visited January 8, 2006.</ref><ref>ONLamp.com. Interview with OpenBSD developers: ''[http://www.onlamp.com/pub/a/bsd/2003/07/17/openbsd_core_team.html The Essence of OpenBSD] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171022004013/http://www.onlamp.com/pub/a/bsd/2003/07/17/openbsd_core_team.html |date=2017-10-22 }},'' July 17, 2003. Visited December 18, 2005.</ref> Ĝi estis kreanta "ilon por kontrolo de reta sekureco" nomatan Ballista (poste renomita al Cybercop Scanner, kiam SNI estis aĉetita fare de [[McAfee|Network Associates]]), kiu celis trovi kaj ataki eblajn truojn en komputila sekureco. Ĉar De Raadt mem havis grandan intereson pri sekureco, li akceptis proponon kaj la kunlaboro estis aparte utila antaŭ eldono de OpenBSD 2.3<ref>Theo de Raadt on SNI: "Without their support at the right time, this release probably would not have happened." From the [http://www.monkey.org/openbsd/archive/misc/9805/msg00308.html 2.3 release announcement] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141103115354/http://www.monkey.org/openbsd/archive/misc/9805/msg00308.html |date=2014-11-03 }}. Visited December 19, 2005.</ref> kaj helpis difini ĉefan celon de la projekto: OpenBSD-programistoj provu krei kodon, kiu estu ĝusta, stabila kaj sekura, eĉ se por tio ili devos oferi facilecon, rapidon kaj funkcian riĉecon. Ĉar cimoj en OpenBSD iĝis pli kaj pli obskuraj kaj malfacile atakeblaj, la sekureca kompanio trovis ke la afera iĝis tro komplika kaj ne plu kost-efika. Post jaroj de kunlaboro ĝi la teamoj dispartiĝis. Ĝis junio 2002, OpenBSD-retpaĝaro havis sloganon: {{Cquote|Kvin jaroj sen defora atakeblo en defaŭlta instalo!}} En junio 2002, Mark Dowd el [[Internet Security Systems]] trovis cimon en OpenSSH kodo, kiu ebligis demando-respondan atakon.<ref>Internet Security Systems. [http://xforce.iss.net/xforce/alerts/id/advise123 OpenSSH Remote Challenge Vulnerability]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, June 26, 2002. Visited December 17, 2005.</ref> Tiu atakeblo en defaŭlta instalo de OpenBSD ebligis atakinton atingi [[root]]-konton defore, kaj estis ekstreme serioza pro vasta uzado de OpenSSH en multaj operciumoj tiatempe.<ref>[http://xforce.iss.net/xforce/xfdb/9169 A partial list of affected operating systems] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120106002606/http://xforce.iss.net/xforce/xfdb/9169 |date=2012-01-06 }}.</ref> Pro la problemo oni devis korekti la sloganon al: {{Cquote|Unu defora atakeblo en defaŭlta instalo post preskaŭ 6 jaroj!}} La slogano restis senŝanĝa dum loga tempo. Nur en [[13-a de marto]] [[2007]] firmao Core Security Technologies<ref>[http://www.coresecurity.com Core Security Technologies' homepage].</ref> malkovris retan deforan atakeblon en OpenBSD.<ref>Core Security Technologies. ''[http://www.coresecurity.com/content/open-bsd-advisorie OpenBSD's IPv6 mbufs remote kernel buffer overflow.]'' March 13, 2007. Visited March 13, 2007.</ref> La slogano estis ŝanĝita al: {{Cquote|Nur du deforaj atakebloj en defaŭlta instalo post pli ol 10 jaroj!}} Tiu ĉi aserto estas kritikita, ĉan defaŭlta instalo de OpenBSD ne multon inkluzivas, kaj el portaĵa arbo instaleblas programoj kun aliaj trovitaj vundebloj. Tamen, ĉar la slogano referas nur al defaŭlta instalo, ĝi estas formale korekta. Unu el fundamentaj ideoj de OpenBSD estas ke la sistemo estu simpla, travidebla kaj defaŭlte sekura. Minimumaj defaŭltoj de OpenBSD sekvas standardon de komputila sekureca praktiko, kio postulas aktivigon de kiom eblas malpli multe da servoj. Krome, malfermita fontokodo kaj konstanta sekureca kontrolo estas gravaj elementoj de sekura sistemo.<ref>Wheeler, David A. Secure Programming for Linux and Unix HOWTO, [http://www.dwheeler.com/secure-programs/Secure-Programs-HOWTO/open-source-security.html 2.4. Is Open Source Good for Security?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070501112323/http://www.dwheeler.com/secure-programs/Secure-Programs-HOWTO/open-source-security.html |date=2007-05-01 }}, March 3, 2003. Visited December 10, 2005.</ref> [[Dosiero:Openbsd38boot.png|eta|250px|dekstra|Starto de OpenBSD 3.8-current. En versio 3.8 oni ŝanĝis funkcion ''[[malloc]]'']] OpenBSD enhavas grandan nombron de ecoj por pli bona sekureco, inkluzive ŝanĝoj en [[API]] kaj ilaro, kiel ''[[arc4random]]'', ''[[issetugid]]'', ''[[strlcat]]'', ''[[strlcpy]]'' kaj ''[[strtonum]]'' funkcioj kaj ilo por [[statika analizo de kodo]], teknikoj protekto de memoro kiel [[ProPolice]], [[StackGhost]], la [[W^X]] (^ signifas ''[[logika neinkluziva aŭo]]'') sistemo de protekto de [[memorpaĝado]], samkiel ŝanĝoj en ''[[malloc]]''. Ankaŭ estas multaj [[kriptografio|kriptografiaj]] kaj [[hazardigo|hazardigaj]] utilaĵoj. OpenBSD uzas [[Blowfish]]-ŝifron por ŝifrigo de [[pasvorto]]. Por redukti riskon de miskonfiguro, ebliganta eskalacion de privilegioj, multaj programoj estas reskribataj kaj adaptitaj por separigo de privilegioj, revoko de privilegioj kaj [[chroot]]. OpenBSD estas unua sistemo, kiu ekuzas separigon de privilegioj - la teknikon, inspiritan de principo de la plej malgranda privilegio. En ĝi la programo disiĝas je du aŭ pli partoj, el kiuj unu performas privilegiitajn operaciojn kaj la aliaj performas taskojn, kiuj ne bezonas privilegiojn.<ref>Provos, Niels. [http://www.citi.umich.edu/u/provos/ssh/privsep.html Privilege Separated OpenSSH] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120102075206/http://www.citi.umich.edu/u/provos/ssh/privsep.html |date=2012-01-02 }}. Visited January 30, 2006.</ref> Revoko de privilegioj estas simila maniero, kiu postulas ke la programo aŭ parto de programo ĉiam perdu la privilegiojn, se kuranta tasko ne bezonas ilin. Chroot estas Uniksa servo, kiu ligas ĉiun aktivecon de programo al certa zono de [[dosiersistemo]], malebligante iun atingon al io ekster tiu zono. La programistoj aplikis tiujn ecojn al OpenBSD-versioj de komunaj aplikaĵoj, inkluzive [[tcpdump]] kaj [[Apache]] [[retservilo]] - la lasta estas ege ŝanĝita de la originala pro licencaj problemoj de Apache 2.* serio kaj baziĝas je versio 1.3.29. La projekto kontinue kontrolas kodon kaj serĉas por problemoj. Programisto Marc Espie priskribis la laboron kiel "nefinia … pli temas pri la procezo ol pri iu aparta cimo".<ref>O'Reilly Network. ''[http://www.onlamp.com/pub/a/bsd/2004/03/18/marc_espie.html An Interview with OpenBSD's Marc Espie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180504070533/http://www.onlamp.com/pub/a/bsd/2004/03/18/marc_espie.html |date=2018-05-04 }},'' March 18, 2004. Visited January 24, 2006.</ref> En sama intervjuo li priskribis kutiman procedon, kion oni okazigas post trovo de cimo. Tio inkluzivas traserĉon tra tuta fonta arbo por samaj aŭ similaj problemoj, "provon eltrovi necesajn ŝanĝojn de dokumentado" kaj enketo ĉu eblas "ŝanĝi la kompililon por ke ĝi avertu kontraŭ tiu ĉi problemo". Kune kun DragonFly BSD, OpenBSD estas unu el du liberaj operaciumoj, kiuj strebas konverti ĉiun [[K&R C]]-kodon al [[ANSI C]]. Tio ne kondutas al iuj funkciaj ŝanĝoj, sed igas la kodon pli legebla kaj komprenebla. La standarda formo de kodo estas la [[Kernel Normal Form]], kiu postulas rigorajn standardojn de kiel la kodo devas aspekti por esti plej facile komprenebla kaj riparebla. La standardo aplikiĝas al la tuta kodo antaŭ inkludo en la baza operaciumo. Ekzistanta kodo estas aktive prilaborata por akordi kun la postuloj. [[Linus Torvalds]], kreinto de [[Linukso]], kritikis la alvenon de OpenBSD programistoj kaj asertis, ke pli granda parto de laboro venu al riparo de ĝeneralaj cimoj ol al sekurecaj problemoj, ĉar nerilataj al sekureco cimoj estas multoble pli multaj ("la enuaj normalaj cimoj estas _ege_ pli gravaj, simple ĉar estas multe pli da ili")<ref>Torvalds, Linus. Mail to linux-kernel: ''[http://thread.gmane.org/gmane.linux.kernel/701694/focus=706950 Re: <nowiki>[stable]</nowiki> Linux 2.6.25.10] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150207221403/http://thread.gmane.org/gmane.linux.kernel/701694/focus=706950 |date=2015-02-07 }}'', July 15, 2008. Visited July 20, 2008.</ref>. En [[15-a de julio]] [[2008]] li akre atakis la politikon de OpenBSD: "Ili tiom multe zorgas pri sekureco, ke ili preskaŭ agnoskas, ke nenio alia gravas por ili."<ref>Torvalds, Linus. Mail to linux-kernel: ''[http://article.gmane.org/gmane.linux.kernel/706950 Re: <nowiki>[stable]</nowiki> Linux 2.6.25.10]'', July 15, 2008. Visited July 20, 2008.</ref>. OpenBSD-programisto Marc Espie komentis al tiu atako: "Tio ĉi estas tute misinformita opinio … [Fikso de normalaj cimoj] estas ĝuste kion faras la OpenBSD projekto, tutan tempon".<ref>Espie, Marc. Mail to openbsd-misc: ''[https://archive.is/20120529013443/kerneltrap.org/mailarchive/openbsd-misc/2008/7/16/2536484 Re: This is what Linus Torvalds calls openBSD crowd]'', July 16, 2008. Visited July 20, 2008.</ref> Alia programisto de la teamo, Artur Grabowski, diris: "La plej ridinda parto de tio estas … ke li [Torvalds] diris ĝuste samajn aferojn ni diras."<ref>Grabowski, Artur. Mail to openbsd-misc: ''[https://archive.is/20120529013443/kerneltrap.org/mailarchive/openbsd-misc/2008/7/17/2545214 Re: This is what Linus Torvalds calls openBSD crowd]'', July 16, 2008. Visited July 20, 2008.</ref> === Polemiko pri "Malantaŭa pordo" === Je la [[11-a de decembro]] [[2010]] Gregory Perry sendis retpoŝtmesaĝon al Theo de Raadt, en kiu li asertis, ke antaŭ 10 jaroj la [[FBI]] pagis al kelkaj tiamaj OpenBSD-programistoj por enmeti "[[malantaŭa pordo (komputiko)|malantaŭan pordon]]" (t.e., speciale lasitan vundeblon, kiu povu doni neaŭtoritatan atingon al la sistemo) en [[kriptografio|kriptografian]] subsistemon de OpenBSD. Theo de Raadt publikigis la mesaĝon en dissendlisto ''openbsd-tech'' kaj proponis relegi kaj testi kodon de [[IPsec]] subsistemo.<ref>[http://marc.info/?l=openbsd-tech&m=129236621626462&w=2 Allegations regarding OpenBSD IPSEC]</ref><ref>[http://www.osnews.com/story/24136/_FBI_Added_Secret_Backdoors_to_OpenBSD_IPSEC_ "FBI Added Secret Backdoors to OpenBSD IPSEC"]</ref> Malgraŭ ĝenerale skeptika respondo de Theo kaj aliaj programistoj, tiu ĉi akuzo kaŭzis grandan ondon de polemiko, ĉar kodo el OpenBSD IPSec ekzistas en multaj aliaj projektoj, inkluzive tiaj gravaj projektoj kiel [[FreeBSD]], [[Mac OSX]] kaj [[Linukso]]. Theo invitis ĉiujn programistojn memstare revizii la kodon, sed dum la sekva semajno neniuj novaj vundebloj estas trovitaj. Jason Wright, unu el programistoj menciataj en originala akuza mesaĝo, akre neis la akuzaĵoj kaj nomis ilin "urba legendo"<ref>[http://permalink.gmane.org/gmane.os.openbsd.tech/22577 Re: Allegations regarding OpenBSD IPSEC - The OpenBSD operating system (technical)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Krome, li diris, ke en la priskribita tempo li eĉ ne laboris pri IPSEC subsistemo. Alia menciito Scott Lowe diris ke li entute ne estis programisto kaj nur partoprenas en disvastigo kaj propagando de la sistemo. "Neniam en mia vivo mi kontribuis eĉ unu linion de kodo al OpenBSD; mia advokatumo estas nur pro mia ŝato de la projekto" - diris li.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.itworld.com/open-source/130820/openbsdfbi-allegations-denied-named-participant |titolo=OpenBSD/FBI allegations denied by named participants - ITWorld.com |alirdato=2010-12-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101225070224/http://www.itworld.com/open-source/130820/openbsdfbi-allegations-denied-named-participant |arkivdato=2010-12-25 }}</ref> Dag-Erling Smørgrav, FreeBSD programisto el [[Norvegio]], metis en sian [[blogo]]n proponon pagi $100 al la unua persono, kiu montros la "malantaŭan pordon" en OpenBSD IPSec, kaj alian $100 se la sama vundeblo ekzistas en FreeBSD, kaj alian $100 se la sama vundeblo ekzistas en "sekurece-krita porcio de Linuksa kerno".<ref>[http://maycontaintracesofbolts.blogspot.com/2010/12/openbsd-ipsec-backdoor-allegations.html - OpenBSD IPSec backdoor allegations: triple $100 bounty]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En komentoj por tiu ĉi blogaĵo, multaj teamoj kaj individuaj programistoj promesis aldoni siajn monojn al la prezo, do, se la "pordo" vere ekzistas, la trovinto ricevos konsiderindan sumon de mono. Nun en [[2016]] la prezo restas nepretendata. == Uzoj == Sekurecaj atingoj de OpenBSD, defaŭlta kriptografio kaj pf-[[fajroŝirmilo]] faras ĝin grava por industrio de komputila sekureco. Aparte ĝi uziĝas por aparataj fajroŝirmiloj, [[invadodetektilo]]j kaj [[reta kluzo|kluzoj]] de [[VPN]]. Oni ofte uzas ĝin por gravaj serviloj, kiuj enhavas gravan informon kaj devas protekti sin de [[kodrompisto]]j kaj [[DoS-atako]]j. Krome, pro enhavo de programo [[spamd]], ĝi estas uzata en [[spamfiltrilo]]j. [[Dosiero:Openbsd38defaultwm.png|eta|250px|dekstra|OpenBSD 3.8 kun [[X.Org]] kun [[X-fenestradministrilo]] [[FVWM]] 2.2.5]] Ĉar BSD-licenco de malpermesas inkludon de kodo en komercaj fermitaj aplikaĵoj, kelkaj [[nelibera programaro|neliberaj]] komercaj sekurecsistemoj estas bazitaj je OpenBSD, inkluzive Profense de firmao Armorlogic ApS,,<ref>[http://www.armorlogic.com/ Armorlogic ApS's homepage].</ref> AccessEnforcer de Calyptix Security,<ref>[http://www.calyptix.com/ Calyptix Security's website].</ref> GeNUGate kaj GeNUBox de GeNUA mbH,<ref>[http://www.genua.de/ GeNUA mbH's homepage].</ref> RTMX O/S de RTMX Inc,,<ref>[http://www.rtmx.com/ RTMX Inc homepage].</ref> syswall de Syscall Network Solutions AG,<ref>[http://www.syswall.de/ Syscall Network Solutions AG's site] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090305215210/http://www.syswall.de/ |date=2009-03-05 }}.</ref> HIOBMessenger de topX, kaj variaj securecaj aplikaĵoj de .vantronix GmbH..<ref>[http://www.vantronix.com/ .vantronix GmbH's homepage] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120101215138/http://www.vantronix.com/ |date=2012-01-01 }}.</ref> El tiuj, nur GeNUA, RTMX, kaj .vantronix redonis kontribuaĵojn al OpenBSD-projekto: GeNUA helpis al subteno de [[simetria multprocezoreco|SMP]] sur i386-platformo, RTMX helpis atingi pluan [[POSIX]]-akordon de la sistemo, kaj .vantronix kontribuis al retumo kaj [[ŝarĝbalancumado]]. Krome, de OpenBSD devenas kelkaj [[libera programaro|liberaj]] operaciumoj, inter kiuj plej rimarkeblas [[Anonym.OS]], [[MirOS BSD]], ne plu disvolvata [[ekkoBSD]], [[MicroBSD]] kaj [[Gentoo/ALT|Gentoo/OpenBSD]]. Aldone, [[Microsoft]] uzis multon de kodo el OpenBSD en sia ilaro [[Microsoft Windows Services for UNIX]], ekstendo por [[Microsoft Windows|Windows]] donanta iun Unix-similan funkciecon al ĝi. Originale ĝi baziĝis je [[Berkeley Software Distribution|4.4BSD-Lite]]. [[Core force]], komerca sekureca aplikaĵo por Windows, baziĝas je pf-fajroŝirmilo el OpenBSD. Krome, OpenBSD en iu formo uziĝas por operaciumoj de [[integra sistemo|integraj sistemoj]], kiel [[OpenSoekris]] kaj [[flashdist]]; kune kun iloj kiel [[nsh]], ili ebligas kreon de integraj aparatoj, similaj al tiuj de [[Cisco Systems|Cisco]]<ref>[http://opensoekris.sourceforge.net/ OpenSoekris], [http://www.nmedia.net/~chris/soekris/ flashdist]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} kaj [http://www.nmedia.net/~chris/nsh/ nsh]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> [[Dosiero:Xfce-openbsd.png|eta|250px|dekstra|OpenBSD 4.4 kun [[Xfce]]]] OpenBSD venas kun [[fenestra sistemo X]]. Post ŝanĝo de licenco de [[XFree86]], ĝi inkluzivas pli modernan [[X.Org]]-servilon; pli olda XFree86 3.3 ankaŭ instaleblas por malnovaj kaj ne plu subtenataj [[vidkarto]]j. Kun tiuj oni povas instali [[labortabla medio|labortablan medion]] kaj/aŭ [[X-fenestradministilo]]n kaj uzi ĝin por personaj komputiloj. La [[portaĵa arbo]] de OpenBSD enhavas multajn popularajn ilojn por labortablo, inkluzive [[GNOME]], [[KDE]] kaj [[Xfce]]; retumilojn [[Konqueror]], [[Mozilla Firefox]] kaj [[Opera]]; kaj [[plurmedio|plurmediajn]] programojn [[MPlayer]], [[VLC Media Player]] kaj [[xine]]. Aldone, multaj grafikaj programoj kompileblas el fontokodoj por aliaj POSIX-kongruaj operaciumoj. Krome, estas [[tavolo de kongrueco]], kiu ebligas transferon de duuma kodo al OpenBSD el aliaj operaciumoj, kiel Linukso, FreeBSD, [[SunOS]] kaj [[HP-Ŭ]]. Tamen, malgraŭ parta subteno en X.Org, akcelita 3D-grafiko ne estas subtenata en OpenBSD.<ref>Gray, Jonathan. Mail to openbsd-misc: ''[http://archives.neohapsis.com/archives/openbsd/2006-11/0196.html Re: No hardware 3D acceleration?]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', November 2, 2006. Visited September 17, 2007.</ref> Laboro por funkciigo de [[Direct Rendering Manager]], Uniksa ilaro por 3D-akcelado, sur OpenBSD komencis en versio 4.3<ref>http://www.openbsd.org/plus43.html</ref><ref>Ainsworth, Owain. Mail to dri-devel: ''[http://sourceforge.net/mailarchive/forum.php?thread_name=20080306175851.GA14332%40delilah.cybernetseraph.org&forum_name=dri-devel <nowiki>[PATCH]</nowiki> The DRM and the bsds.]'', March 06, 2008. Visited July 20, 2008.</ref> Oni iam kritikas na OpenBSD por ke ĝi estas fokusita je sekureco, dum uzebleco kaj funkcia riĉeco pro tio suferas. Testoj de Felix von Leitner pri rapideco kaj [[ekstendebleco]]<ref>[http://bulk.fefe.de/scalability/ Scalability test results and conclusions].</ref> montris ke OpenBSD posteniĝas de aliaj operaciumoj. Responde, uzantoj kaj programistoj de OpenBSD kritikis ĝustecon de metodologio de von Leitner. Laŭ ili, kvankam rapido estas grava, plej gravaj aspektoj estas sekureco kaj stabileco. Programisto Nick Holland komentis: "Tio ĉio venas al demando kion vi konsideras grava.".<ref>Holland, Nick. Mail to openbsd-misc: ''[http://groups.google.co.uk/group/lucky.openbsd.misc/msg/2b6f9d5bf42b712a Re: OpenBSD Benchmarked… results: poor!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081208155314/http://groups.google.co.uk/group/lucky.openbsd.misc/msg/2b6f9d5bf42b712a |date=2008-12-08 }},'' October 19, 2003. Visited January 8, 2006.</ref> Krome, OpenBSD estas relative malgranda projekto, kompare al FreeBSD kaj Linux, kaj ĉar estas nur malmulte da programistoj, ilia tempo pli racie estu malŝparita al sekurecaj problemoj ol rapido. Krom tio ĉio, kritikoj diras, ke en OpenBSD mankas facile uzeblaj konfiguriloj, en defaŭlta instalo<ref>NewsForge. ''[http://os.newsforge.com/article.pl?sid=05/11/01/1710223 Trying out the new OpenBSD 3.8] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080201010942/http://www.linux.com/articles/49451 |date=2008-02-01 }},'' November 2, 2005. Visited January 8, 2006.</ref> kaj la instalilo estas "sparta" kaj "timiga".<ref>NewsForge. ''[http://os.newsforge.com/article.pl?sid=04/07/20/180234 Review: OpenBSD 3.5] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080207204800/http://www.linux.com/articles/37599 |date=2008-02-07 }},'' July 22, 2004. Visited January 8, 2006.</ref> La problemo estas sama kiel pri rapido: OpenBSD-komunumo preferas fokusi al sekureco, stabileco kaj simpleco. Kiel diris unu el testuloj, "administro de ultra-sekura sistemo povas postuli iom da laboron".<ref>DistroWatch. ''[http://distrowatch.com/dwres.php?resource=review-openbsd OpenBSD - For Your Eyes Only],'' 2004. Visited January 8, 2006.</ref> == Distribuo kaj merkato == OpenBSD estas senpage akirebla per multaj manieroj: oni povas anonime atingi la fontokodon el [[CVS]] aŭ [[CVSup]] aŭ elŝuti jam kompilitajn pakaĵojn per [[File Transfer Protocol|FTP]] aŭ [[Hypertext Transfer Protocol|HTTP]]. Prepakitaj [[kompakta disko|KDoj]] aĉeteblas kontraŭ malgranda prezo en retmagazenoj. La KDoj enhavas, krom la operaciumo mem, algluaĵojn kaj rekordon de tema kanto de la versio. Tio estas unu el malmultaj fontoj de mono por OpenBSD-projekto, kiu venas al pripago de rettrafiko, aparataro kaj aliaj elspezoj de la projekto. Ĝis versio 4.2 nur malgranda baza instalo elŝuteblis en [[ISO-imago|ISO]]-formato. Ekde OpenBSD 4.2 oni povas elŝuti kompletan imagon de instala KD. kiel multaj aliaj operaciumoj, OpenBSD uzas portaĵojn kaj pakaĵojn por facila instalado kaj administrado de programoj, kiuj ne estas parto de baza operaciumo. Originale ĝi baziĝis je portaĵa arbo de FreeBSD, sed eventuale apartiĝis kaj nun estas tute aparta. Krome, ekde versio 3.6 multaj pakaĵmastrumiloj estas anstataŭigitaj per pli potencaj kaj rapidaj variantoj, skribitaj en [[Perl]] fare de [[Marc Espie]]. Kontraste al FreeBSD, la sistemo de portoj de OpenBSD estas nur fonto, el kiuj kreiĝas pakaĵoj. Pakaĵoj estas amaskompilataj fare de OpenBSD-teamo kaj elŝuteblas post ĉiu eldono. Krome, unikeco de OpenBSD estas tio, ke ĉiuj portaĵoj estas disvolvataj kaj eldonataj kune kun ĉiu versio kaj ne kunporteblas kun la aliaj - ekzemple, pakaĵoj por versio 3.7 ne funkcios por 3.6 kaj male. Tio kondutas al pli travidebla kaj stabila disvolvprocedo, sed ankaŭ rezulte la programoj ne estas la plej lastaj versioj. [[Dosiero:Puffy.png|eta|maldekstra|150px|[[tridimensia modelado|3D-modelo]] de [[Puffy]].]] Ĉirkaŭ la tempo de eldono de OpenBSD 2.7, oni anstataŭigis [[Beastie]], originalan BSD-maskoton, per fiŝo Puffy. En OpenBSD-teamo oni diras, ke Puffy estas el familio [[Tetraodontidoj]] (angle ''pufferfish''), sed tiuj pli spertaj pri biologio diras, ke li pli similas al [[Diodontidoj|Diodontido]] (angle ''pocupinefish''), ĉar Tetraodontedoj ne havas [[dorno]]jn. Oni unue elektis la fiŝon pro ekuzo de Blowfish-ŝifralgoritmo en OpenSSH. Puffy rapide gajnis popularecon pro sia simpatia aspekto kaj distingo de kutima BSD-demono. Unue li aperis publike en OpenBSD 2.6 kaj ekde tiam aperis multfoje en bildetoj sur [[t-ĉemizo]]j kaj [[afiŝo]]j, plej ofte en iuj [[parodio|parodiaj]] aspektoj. Tiuj inkluzivas, ekzemple, ''Puffiana Jones'', "fama [[kodumulo|kodumologiisto]] kaj aventurulo, kiu serĉas por perdita RAID"; ''Puffathy'', "malgranda knabino el [[Alberta]], kiu devas labori en [[Taiwan]]"; ''Sir Puffy de Ramsay'', "liberigulo, kiu, kun Malgranda Bob de Beckley, ŝtelis de la riĉaj kaj disdonis al ĉiuj"; kaj ''Puff Daddy'', "fama [[repo|repisto]] kaj politikisto". Post kelkaj eldonoj, OpenBSD gajnis famon pro memorindaj kantoj, kiujn la teamo kreas por ĉiu nova versio, kaj interesa komedia arto. Ekde OpenBSD 3.0, oni produktas la KDojn, eldonkantojn, afiŝojn kaj t-ĉemizojn en unu stilo por la versio. Ofte la materialon kontribuas Ty Semaka el [[Plaid Tongued Devils]]. Komence la materialoj estis pli humuraj kaj ne tre seriozaj, sed eventuale la koncepto evoluis kaj ili iĝis grava parto de advokateco por OpenBSD. Ĉiu eldono klarigas iun koncepton el politiko kaj ideologio de OpenBSD, kvankam ofte tra parodio, Pasintaj temoj inkludis: en OpenBSD 3.8, ''Hackers of the Lost RAID'', parodio pri [[Indiana Jones]] ligita al novaj RAID-iloj, aperintaj en tiu eldono; ''The Wizard of OS'', en OpenBSD 3.7, bazita je kreaĵoj de [[Pink Floyd]] parodio de [[The Wizard of Oz (1939-a filmo)|The Wizard of Oz]], aludanta al plibonigo de subteno de sendrata aparataro; kaj en OpenBSD 3.3 ''Puff the Barbarian'', inkluzivis kanton en maniero de [[ŝtonroko]] de [[1980-aj jaroj]] kaj parodion al [[Conan the Barbarian]], aludantan al libera dokumentado. Krom la sloganojn por novaperantaj versioj, la projekto ofte produktas aliajn [[popoldiro]]jn, kiel "Ni sendas [[script kiddie]]s al [[/dev/null]] ekde 1995", "Funkcia, sekura, libera - elektu iujn 3", "Defaulte sekura" kaj kelkaj enulaj sloganoj nur troveblaj sur t-ĉemizoj de fermitaj programistaj kunvenoj kiel "Sekureco kontraŭ la ege pli malgranda prezo ol [[krozmisilo]]" kaj bildo de olda oktopodo, kiu diras "Shut up and hack!" == Libroj == Pri OpenBSD publikiĝas granda kvanto de (plejparte anglalingvaj) libroj. La plej rimarkindaj estas: * ''[http://www.devguide.net/books/obclc1 The OpenBSD Command-Line Companion, 1st ed.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091029103152/http://www.devguide.net/books/obclc1 |date=2009-10-29 }}'' fare de Jacek Artymiak. ISBN 83-916651-8-6. * ''[http://www.devguide.net/books/bfwoap2 Building Firewalls with OpenBSD and PF: Second Edition] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090928063846/http://www.devguide.net/books/bfwoap2 |date=2009-09-28 }}'' fare de Jacek Artymiak. ISBN 83-916651-1-9. * ''[http://www.oreilly.com/catalog/mfreeopenbsd/ Mastering FreeBSD and OpenBSD Security]'' fare de Yanek Korff, Paco Hope fare de Bruce Potter. ISBN 0-596-00626-8. * ''[[Absolute OpenBSD|Absolute OpenBSD, Unix for the Practical Paranoid]]'' fare de Michael W. Lucas. ISBN 1-886411-99-9. * ''[http://www.aw-bc.com/catalog/academic/product/0,1144,0321193660,00.html Secure Architectures with OpenBSD]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' fare de Brandon Palmer kaj Jose Nazario. ISBN 0-321-19366-0. * ''[http://www.reedmedia.net/books/pf-book/ The OpenBSD PF Packet Filter Book: PF for NetBSD, FreeBSD, DragonFly and OpenBSD]'' eldonita en Reed Media Services. ISBN 0-9790342-0-5. * ''[https://www.wiley.com/legacy/compbooks/catalog/35366-3.htm Building Linux and OpenBSD Firewalls]'' fare de Wes Sonnenreich kaj Tom Yates. ISBN 0-471-35366-3. * ''[http://www.oreilly.com/catalog/openbsd4/ The OpenBSD 4.0 Crash Course]'' fare de Jem Matzan. ISBN 0-596-51015-2. * ''[https://nostarch.com/pf3 The Book of PF A No-Nonsense Guide to the OpenBSD Firewall]'' fare de Peter N.M. Hansteen ISBN 978-1-59327-165-7. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.openbsd.org/ OpenBSD's homepage] – oficia paĝaro de OpenBSD {{en}} * [https://www.openssh.com/ OpenSSH's homepage] – oficia paĝaro de [[OpenSSH]] {{en}} * [http://www.openntpd.org/ OpenNTPD's homepage] – oficia paĝaro de [[OpenNTPD]] {{en}} * [http://www.openbgpd.org/ OpenBGPD's homepage] – oficia paĝaro de [[OpenBGPD]] {{en}} * [https://www.openbsd.org/opencvs/ OpenCVS's homepage] – oficia paĝaro de [[OpenCVS]] {{en}} * [https://www.undeadly.org/ OpenBSD journal] – OpenBSD komunuma ĵurnalo {{en}} * [http://www.freebsd.nfo.sk/ One Floppy OpenBSD MP3 Player and One Floppy Router] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090131224319/http://www.freebsd.nfo.sk/ |date=2009-01-31 }} {{en}} == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj -->{{Berkeley Software Distribution}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:OpenBSD| ]] 518unwlw0jwq8o095vgeoazyrknzae2 0 213224 9384718 9251371 2026-05-27T03:29:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384718 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Winton Nicholas 4647.jpg|220px|eta|dekstra|Sinjoro Nicholas Winton en [[Prago]], 2007]] [[Dosiero:Wintons children today 4655.jpg|eta|La grupo de "la infanoj" de Nicholas Winton, dum la jaro 2007]] [[Dosiero:Winton students 4657.JPG|eta|eta|250px|Nicholas Winton en oktobro de [[2007]].]] Sinjoro '''Nicholas WINTON''' (naskiĝis la [[19-an de majo]] [[1909]], mortis la [[1-a de julio]] [[2015]]) estis [[britio|brito]], kiu organizis la savon de 669 [[judo|judaj]] infanoj el [[Ĉeĥoslovakio]] antaŭ la komenco de la [[dua mondmilito]]. Li organizis ilian transporton per ok trajnoj de [[Prago]] al [[Londono]]. La naŭa kaj plej grava konvojo neniam povis eliri el la stacidomo de Prago pro la komenco de la milito la [[3-an de septembro]] 1939. La 250 infanoj, kiuj devintus foriri per ĝi, ĉiuj malaperis. Tiu heroa gesto restis nekonata dum duona jarcento ĝis [[1988]]. Dum 50 jaroj la infanoj ne sciis, kiu savis ilin. La afero konatiĝis nur kiam lia edzino Greta malkovris ledan tekon en subtegmentejo, enhavanta libron kun listo de la infanoj kaj leteroj de iliaj gepatroj. Nicholas Winton estis nobeligita de la reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] en decembro [[2002]] pro servoj al homaro. == Savado de la infanoj == Nicholas Winton, tiam 29-jara oficisto ĉe la [[London Stock Exchange]], vizitis [[Prago]]n, [[Ĉeĥoslovakio]]n fine [[1938]] invitita de amiko al la brita [[ambasado]]. Alveninte, la brita teamo laborante en la ĵus starigitaj [[rifuĝintejo]]j, petis lin helpi. Li restis nur du semajnojn en Prago, sed estis alarmita pro la granda nombro de rifuĝantoj endanĝerataj pro la baldaŭa [[nazio|nazia]] invado. Li tuj rekonis la ontan danĝeron kaj kuraĝe decidis fari ion ajn por savi la infanojn de la nazia potenco. ''"La komisiono pri maljunuloj kaj malfortuloj en la rifuĝintejoj diris ke neniu faris ion ajn por la infanoj"'', memoris Nicholas Winton. Li starigis oficon ĉe manĝotablo en sia [[hotelo]] ĉe [[Venceslaa Placo]] en [[Prago]]. Oni aŭdis pri la ''"anglo ĉe Venceslaa placo"'' kaj gepatroj amase venis al la hotelo por konvinki lin enlistigi iliajn gefilojn antaŭ la germana invado en Ĉeĥoslovakion. ''"Ŝajnis senespere"'', diris li jarojn poste, ''"ĉiu sentis, ke al ili estis plej urĝe"''. Sed Winton sukcesis starigi organizon por la ĉeĥa infantransporto (''Kindertransport'') en Prago komence de [[1939]] antaŭ ol li hejmenveturis al [[Londono]] por trakti necesaĵojn el [[Britio]]. Reveninte al Londono, li tuj ekorganizis transportojn por forveturigi la infanojn el Ĉeĥoslovakio, kunlaborante kun la brita [[komitato]] pri rifuĝantoj kaj la ĉeĥoslovaka [[vojaĝagentejo]] Čedok. Laborante tage kaj nokte, li konvinkis la britan departementon pri internaj aferoj (''Home Office'') enlasi la infanojn. Por ĉiu infano li devis trovi anstataŭontajn gepatrojn kaj 50-[[brita pundo|pundan]] garantion, tiam granda sumo. Li devis ankaŭ trovi monon por pagi la transporton, kiam la gepatroj ne povis pagi. Dum la naŭ monatoj, kiam la milito daŭre alproksimiĝis, Nicholas Winton sukcesis organizi transporton de 669 infanoj per ok trajnoj de Prago al Londono (malgranda grupo de 15 veturis per avio al [[Svedio]]). La naŭa trajno, la plej granda transporto, devis foriri el Prago la [[3-an de septembro]] [[1939]], sed tiun tagon Britio eniris la militon kaj la trajno neniam foriris el la stacio. ''"Dum horoj post la anonco, la trajno malaperis"'', memoris Winton poste. ''"Neniu el la 250 infanoj en ĝi reaperis. Tiun tagon 250 familioj atendis vane en Liverpool Street. Se la trajno fruintus unu tagon, ĝi alvenintus. Pri ne unu el tiuj infanoj oni aŭdis denove, kio estas aĉa sento."'' Neniu el la infanoj, kiuj devis fuĝi dum tiu tago supervivis la sekvajn jarojn. Poste, ankaŭ pli ol 15.000 ĉeĥaj infanoj estis mortigitaj. Nicholas Winton neniam forgesis la vidon de la infanoj alveninte en la londona stacio Liverpool-strato. Ĉiu portis ĉirkaŭkole numeroŝildon. Unu post la alia la novaj gepatroj akceptis la rifuĝintajn infanojn kaj veturigis ilin hejme, savinte ilin de la [[genocido]], kiu konsumis iliajn familiojn hejme en Ĉeĥoslovakio. == Oficiala rekono == Nicholas Winton, unu el la kaŝitaj [[heroo]]j de la [[dua mondmilito]], konata kiel la [[Oskar Schindler|Schindler]] de Britio, estas konsiderita la patro, kiu savis multajn "siajn" infanojn de la naziaj mortejoj. Vera Gissing, unu el la infanoj savitaj de Winton, verkis lian [[biografio]]n kaj scenarigis la filmon ''Nicholas Winton - the Power of Good'', kiu gajnis la [[Emmy-premio]]n en [[2002]]. Ŝi diris: ''"Li savis la plej grandan parton de la judaj infanoj de mia generacio en Ĉeĥoslovakio. Tre malmultaj el ni renkontis niajn gepatrojn denove: ili pereis en la [[koncentrejo]]j. Se ni ne estus forveturigitaj, ankaŭ ni estus mortigitaj kun ili."'' La dokumenta filmo estis direktita de [[Matej Mináč]], kiu jam kreis alian filmon pri Nicholas Winton titolita ''All My Loved Ones'' en [[1998]]. En septembro [[2001]] Nicholas Winton estis la honora gasto de la film-premiero en Prago. Li estis invitita de la ĉeĥa [[prezidento]] [[Václav Havel]] kaj ĉirkaŭ 250 el la 669 savitaj infanoj estis atenditaj. La biografio, ''Nicholas Winton and the Rescued Generation'' (N.W. kaj la savita generacio), de Muriel Emmanuel kaj Vera Gissing (Vallentine Mithchell Press) estis publikigita en [[2001]]. Winton insistis, ke li ne estis iu speciala, aldonante ''"Mi nur vidis tion, kio okazis, kaj mi faris tion, kion mi povis por helpi."'' Sed la supervivinta Vera Gissing diris: ''"Mi ŝuldas al li mian vivon kaj tiun de miaj gefiloj kaj genepoj. Mi feliĉis foriri, kiam mi iris, kaj la bonŝanco danki al Nicky estis la plej altvalora momento en mia vivo."'' La supervivantoj, kvankam multaj estas nun geavoj, daŭre nomas sin ''infanoj de Winton''.[http://www.just-powell.co.uk/winton/]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Nicholas Winton loĝas en [[Maidenhead]], [[Britio]]. Li ricevis la honoran titolon de MBE (membro de la Brita Imperio) en [[1983]] pro sia karitativa laboro kun maljunuloj. Dum somero [[1998]], evento nomita ''"Thank You Britain"'' (dankon, Britio) estis sponsorita de la ĉeĥa ambasadoro en Britio por omaĝi tiujn, kiuj helpis al rifuĝintoj setli en Britio. En Ĉeĥoslovakio li ricevis la medalon ''"Libero de la urbo Prago"'' kaj la [[28-an de oktobro]] [[1998]] Václav Havel, [[prezidento]] de la Ĉeĥa Respubliko, honore donis al li la [[Ordeno de T. G. Masaryk|Ordenon de T. G. Masaryk]] dum granda ceremonio en la [[praga burgo|burgo de Prago]]. En decembro [[2002]] Winton estis farita [[Kavaliro]] de la [[Reĝino]] [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] pro servoj al homaro. Winton naskiĝi, kiel filo de konvertitaj judaj gepatroj kaj baptiĝis. (Li insistas, ke lia deveno havas nenian rilaton al lia helpemo al la infanoj de Ĉeĥoslovakio.) Pro tio, li ne povas esti rekonata kiel unu el la [[justuloj inter la popoloj]] en [[Yad Vashem]]. Sed tio ne gravas al Winton, li konsideras siajn agojn tute ne eksterordinaraj. == Filmoj == [[Dosiero:Winton-Train-London-Liverpool-St-Stn-20090904a.jpg|eta|250px|''The Winton-Train'' / ''La Winton-Trajno, en 2009.]] En [[1997]] Matej Mináč, [[slovakio|slovaka]] filmisto produktis la [[filmo]]n ''"All My Loved Ones"'' (ĉiuj miaj karuloj), kiu enhavas scenon kun Winton je la fino. Tiu sceno efikis tiom forte, ke Mináč decidis verki dokumentaran filmon pri la vivo de Winton. Tiu filmo titolita ''"Nicholas Winton - The Power of Good"'' (la forto de bono) estis produktita de [[Bessel Kok]] kaj ricevis [[Emmy-premio]]n en [[2002]]. En [[2001]] Charles kaj Rita Gelman el [[Ann Arbor (Miĉigano)|Ann Arbor]] ([[Miĉigano]], [[Usono]]) vizitis [[Ĉeĥoslovakio]]n iom post la [[11-a de septembro]]. Tiam ili renkontiĝis kun Matej Mináč kaj spektis la filmon. Post tio la geedzoj decidis montri tiun filmon al ĉiuj studentoj en Usono. Hodiaŭ la ''"Gelman Educational Foundation"'' distribuas la filmon senpage al edukantoj tra [[Nord-Ameriko]]. == ''Winton Train'' == [[Dosiero:Winton-Train-Headboard-London-Liverpool-St-Stn-20090904.jpg|eta|240px|La '''Winton Train'''/'''Winton Trajno''']] [[Dosiero:Wintons Prague memorial by Flor Kent - 1.jpg|eta|maldekstra|200px|Statuogrupo en Prago]] [[Dosiero:Sir Winton Memorial 2015.JPG|eta|La rememoriga festo, en julio 2015, en la ĉefa stacidomo de [[Prago]] ligita kun la inaŭguro de la monumento, la statuogrupo]] [[Dosiero:Sir Winton Memorial 2015 Prague.JPG|eta|La rememoriga festo, en julio 2015, en la ĉefa stacidomo de [[Prago]] ligita kun la inaŭguro de la monumento, la statuogrupo]] Je la [[1-a de septembro]] [[2009]] je 9:01 forveturis de ĉefa stacidomo en Prago trajno nomata '''Winton Train'''/'''Winton Trajno''' al [[Londono]] (vidu la apudan foton). Eksterordinara trajno kun historiaj vagonoj kaj vaporaj lokomotivoj veturis tra sama vojo kiel en jaro [[1939]] kiel kunmemoro al trajno, kiu ne povis forveturi pro komenco de milito. Sir Nicholas Winton ne ĉeestis la vojaĝon de Prago, sed atendis ĉiujn veturantojn en Londono. Tiam estis prezentita solene statuogrupo de Sir Nicholas Winton kun infanoj (vidu la apudan foton). == Literaturo == * ''Nicholas Winton and the Rescued Generation'' (N.W. kaj la savita generacio), Muriel Emmanuel kaj Vera Gissing, Vallentine Mithchell Press, [[2001]] * Poizner, Susan. "Winton's Wartime Gesture", The Jerusalem Report, ([[31-an de aŭgusto]] [[1998]]) * BBC News. "Honour for ‘British Schindler‘", ([[26-an de septembro]] [[2002]]) * CNN, "British ‘Schindler‘ gets knighthood", ([[31-an de decembro]] [[2002]]) == Vidu ankaŭ == * [[Infantransporto]] (''Kindertransport'') * [[Holokaŭsto]] * [[Oskar Schindler]] * [[Raoul Wallenberg]] * [[Rifuĝintaj infanoj]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.winton.dk/ Sir Nicholas Winton, homo de kuraĝo (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180312195430/http://www.winton.dk/ |date=2018-03-12 }} * [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/Winton.html Nicholas Winton, biografio de la Jewish Virtual Library (angle)] * [http://www.auschwitz.dk/Winton.htm Nicholas Winton, la Schindler de Britio (angle)] * [http://www.raoulwallenberg.net/?en/saviors/others/5011016.htm Nicholas Winton: Brita savanto, Raoul Wallenberg Foundation (angle)] * [http://www.radio.cz/en/article/34888 Filmo pri Nicholas Winton gajnis Emmy-premion, intervjuo de la Ĉeĥa Radio]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.iemmys.tv/documentary.html Listo de la gajnintoj de la internacia Emmy-premio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070822004647/http://www.iemmys.tv/documentary.html |date=2007-08-22 }} * [http://www.jewishaz.com/jewishnews/020201/power.shtml Jewish News pri Nicholas Winton - The Power of Good] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080919183120/http://www.jewishaz.com/jewishnews/020201/power.shtml |date=2008-09-19 }} * [http://movies2.nytimes.com/gst/movies/movie.html?v_id=186639 The New York Times Review] * [http://www.powerofgood.us/index.php The Power of Good - web] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080225232417/http://www.powerofgood.us/index.php |date=2008-02-25 }} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/breakfast_with_frost/2629177.stm BBC-intervjuo kun Frost] {{Projektoj |commons=Category:Nicholas Winton |wikinews=Mortis Nicholas Winton }} {{Leginda}} {{Bibliotekoj|PeEnEo=213224|PND=123796733|LCCN=n/2001/88349|TSURL=pnd/123796733}} {{DEFAŬLTORDIGO:Winton, Nicholas}} [[Kategorio:Viroj|Winton, Nicholas]] [[Kategorio:Britoj|Winton, Nicholas]] 1fcot28oe5yb9uglvrv9fnvan3ojkxd 0 215119 9384818 9277662 2026-05-27T07:29:56Z Sj1mor 12103 9384818 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Hold of a container ship.jpg|dekstra|eta|140ra|<center>Ĉiu kargoŝipo havas [[holdo]]n, spacon por la transporto de la [[kargo]]]] '''Kargoŝipo'''<ref>[http://vortaro.net/#kargo%C5%9Dipo "kargoŝipo" en PIV]</ref><ref>[https://www.reta-vortaro.de/revo/art/sxip.html#sxip.kargo0o "kargoŝipo" en Reta Vortaro]</ref> '''[[varŝipo]]''' aŭ '''ŝarĝoŝipo''' estas [[ŝipo]], kiu pro sia konstruo ekskluzive aŭ prioritate antaŭvidatas por la [[transporto]] de [[varo]]j. La transportataj varoj nomiĝas [[ŝarĝo]]. [[Kontenerŝipo]]j estas [[ŝarĝoŝipo]]j kiuj portas la tutan ŝarĝon en kamiongrandaj [[kontenero]]j, laŭ tekniko nomita [[kontenerado]]. La plej konataj tipoj de ŝarĝoŝipoj estas: * [[kontenero|kontenera]] ŝipo * [[ŝutvara ŝipo]] * [[malvarmuja ŝipo]] * [[aŭtotransporta ŝipo]] * [[cisternoŝipo]] (tankero) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Akva transporto]] [[Kategorio:Ŝipoj]] [[Kategorio:Ŝipspecoj]] inr82kq0t9ih13dp61xlunp92iw91kl 0 216076 9384816 8504836 2026-05-27T07:29:20Z Sj1mor 12103 9384816 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Bailey Gatzert near Cascade Locks, circa 1910.jpg|image|eta|''Bailey Gatzert'', vaporŝipo sur la [[Rivero Kolumbio]] ĉirkaŭ 1910]] '''Vaporŝipo''' estas [[ŝipo]], movita per [[vapormaŝino]] aŭ [[vaporturbino]]. La unuan funkciantan vaporŝipon konstruis la franca [[Claude de Jouffroy d'Abbans]] en 1783. La unuan vaporŝipon patentigis la 1-an de februaro 1788 [[Isaac Briggs]] kaj [[William Longstreet]]. La usona [[Robert Fulton]] patentigis en 1809 modifitan vaporŝipon, kiu estis ekonomie sukcesa. Lia rada vaporŝipo ''North River Steam Boat'' (konstruita en 1807, kaj nomata post generacioj kiel ''Clermont'') estis ekipita ankoraŭ kun veloj. Ĝi atingis la rapidon de 4,5&nbsp;knotoj (8,3&nbsp;km/h) kaj estis uzata inter [[Novjorko]] kaj [[Albany]] kiel linia veturŝipo sur la rivero Hudson. Ĝi faris la vojon dum kvarona tempo ol la velŝipoj. La teknika trairo de velŝipo al vaporŝipo daŭris dum jarcento. La vaporŝipoj vere konkuris kun la velŝipoj ekde la 1850-aj jaroj kaj traveturis regule la oceanon. La unua senvela vaporŝipo ekis en 1889 - konstruita de [[Alexander Carlisle]] - kaj rapida de 20&nbsp;knotoj ''Teutonic'' de la entrepreno [[White Star Line]]. La unuaj vaporŝipoj uzis vapormaŝinojn kun malgranda premo, tiel oni povis grandigi la povumon nur per grandigo de la vapormaŝinoj. Tiu grandigo atingis la volumenan limon en ĉirkaŭ 1870, oni poste grandigis la vaporpremon per pli efikaj kaldronoj. Oni planis vapormaŝinojn, kiuj uzis la saman vaporon du-trifoje. En tiuj maŝinoj la vaporo iris en pli kaj pli grandajn cilindrojn; ilia povumo atingis 20.000 ĈP komence de la 1900-aj jaroj. Oni dumtempe perfektivigis la ŝiphelicon, tiel ĝi anstataŭis la [[padelrado]]n, kiu estis neefika, ĉar okaze de balanciĝo de la ŝipo, ĝi elstaris el la akvo. La vera revolucio okazis en 1884, kiam la brita inĝeniero [[Charles Parsons]] prezentis la unuan funkciantan vaporturbinon. La [[turbino]]j estis pli efikaj kaj pli simplaj ol la piŝtaj vapormaŝinoj, sed ili estis tro rapidaj por turnigi la ŝiphelicojn per konvena rapido. Oni solvis tiun problemon en ĉirkaŭ 1910, per enkonstruo de rivolufrekvanco-reguligilo. Oni povis konstrui per la bonefikaj, malpezaj turbinoj grandvolumenajn kaj rapidajn oceanveturajn ŝipojn en la unuaj jardekoj de la 20-a jc.. La vaporŝipojn anstataŭigis dizelmotoraj ŝipoj meze de la 20-a jc. Hodiaŭ funkcias vaporŝipoj ĉefe kiel muzeaj ekspoziciejoj aŭ kiel nostalgi-veturaj ŝipoj. {{Projektoj}} [[Kategorio:Vaporŝipoj| ]] ihkxjrv2mf09kqlbh7qb517exckbto9 0 217731 9384574 8055405 2026-05-26T19:45:23Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9384574 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Csősz''' (ĉOc) estas [[vilaĝo]] en [[Hungario]] en [[regiono]] '''Meza''' [[Transdanubio]], en [[departemento]] [[Fejér]], en subregiono de [[Aba]]. La nomo estas hungare [[kampo]]gardisto. {{TOCdekstre}} == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 17&nbsp;km² * [[koordinatoj]]: {{Koordinatoj gms|47|2|15|N|18|24|58|E}} * [[Loĝantaro]]: 1050 * [[Poŝtkodo]]: 8122 * [[Telefonprefikso]]: 22 == Situo == La vilaĝo situas sur [[ebenaĵo]], laŭ flanko[[vojo]]j. Aba troviĝas 11, [[Székesfehérvár]] 21, [[Berhida]] 28, [[Sárbogárd]] 29 km-ojn. == Historio == La unua mencio devenis el [[1192]] en formo ''"Guusci"''. En la [[mezepoko]] anoj de la reĝa korto loĝadis tie. Pro proksimeco de Székesfehérvár la historio estas la sama. Vilaĝservoj estas [[infanĝardeno]], [[lernejo]], kuracejo, [[poŝto]]. == Vidindaĵoj == La [[komunumo]] havas kalvinanan [[preĝejo]]n. {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vilaĝoj de departemento Fejér]] ah166378pb67k21wei2dygrolzyjxbg 0 219499 9384771 9384193 2026-05-27T06:35:32Z Sj1mor 12103 9384771 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="yellow"><big><big>'''Tucidido<br>Θουκυδίδης<br>(464 a. K. - 401 a. K.)<br>'''</font></big></big></span> |dosiero =Thucydides in Exile.png | grandeco de dosiero = 350px |priskribo =Tucidido en Ekzilo, Ilustraĵo el la verko [https://www.ebay.co.uk/itm/396557487600 "Historio de la Nacioj"] de [[:en:Walter Victor Hutchinson|Hutchinson]]. |dato de naskiĝo =[[-464|464 a. K.]] |loko de naskiĝo = [[Ateno]], [[Grekio]] |dato de morto =[[-401|401 a. K.]] |loko de morto = [[Ateno]], [[Grekio]] }} '''Tucidido'''<ref>[https://vortaro.net/#Tucidido_kdc kapvorto "Tucidido" en PIV 2020, ankaŭ en la presita 1-a eldono de 1970, p. 1144, kaj en la eldonoj de 2002 kaj 2005]</ref><ref>[https://reta-vortaro.de/revo/art/tucidid.html#fnt_2 kapvorto "Tucidido" en] [[Reta Vortaro]] kun referenco al teksto de iu E. Mavrogeorgiadis.</ref><ref>Pri la lastaj 30 jaroj en la serĉilo [https://tekstaro.com/?s=6a156492f53da tekstaro.com estas ses trovoj] en [[Internacia Kongresa Universitato]] 1997-2013 kaj [https://tekstaro.com/?s=6a156492f53da 1 plia, artikolo] de [[Serge Halimi]] en [[Le Monde diplomatique en Esperanto]] [https://eo.mondediplo.com/2014/06/article2079 6 2014]</ref><ref>Pri eventuala variaĵo de la esperanta nomo bv. plu legi en la diskuto.</ref> ({{l-el|Θουκυδίδης}}, prononco laŭ [[sistemo IFA]] [{{IFA|θˌukiðˈiðis}}], {{l-la|Thucydides}}), estis helena [[historiisto]] kiu skribis historion de la [[peloponeza milito]]. Li naskiĝis ĉe Halimos ĉe [[Ateno]] en [[Atiko]] ĉirkaŭ 464 a.K. Lia familio estis aristokrata kaj riĉa. Li proprietis or-minojn en [[Trakio]]. En 424 a.K., dum la peloponesa milito, kiam li komandis atenan eskadron de sep ŝipoj ĉe la insulo Tasos (Θάσος [{{IFA|ˈθasɔs}}], ankaŭ Thasos, greka insulo, [[d:Q204096]], kaj ties plej larĝa loĝloko, [[d:Q557754]]) li malsukcesis savi la urbon ''[[Amfipolis]]'' de la [[Sparto|Spartanoj]], kaj sin ekzilis al Trakio, eble por eviti pli gravan punon. Tie li restis dudek jarojn, ĝis li revenis al [[Ateno]] en 404 a.K. post la deklaro de [[ĝenerala amnestio]]. Kiam kaj kiel li mortis estas necerta: iuj diris ke oni murdis lin aŭ en Ateno aŭ en Trakio; aliaj, ke li mortis en Thasos. Ĉiuokaze, la morto verŝajne okazis antaŭ 401 a.K.. Dum sia [[ekzilo]] li kunigis informojn pri la peloponesa milito: tamen ŝajnas ke li komencis sian historion nur post sia reveno al Ateno. La verko klopodas senpartie kaj fidele rakonti la faktojn pri la milito, kaj montras profundan komprenon de homa [[psikologio]]. Tucidido ne vivis sufiĉe longe por fini la verkon, kiu finiĝas kun la eventoj de la jaro 411 a.K.. Ĝi enhavas longajn paroladojn atribuatajn al gravaj personoj: tiuj paroladoj havas tre literaturan stilon kaj preskaŭ certas ke per ili Tucidido klopodis prezenti, ne laŭvortan registron de tio kion la parolantoj diris, sed, bonstile, la senson de la paroladoj. == Verkoj == La "[[Historio de la Peloponeza Milito (verko)|Historio de la Peloponeza Milito]]" estas la nomo de la fama verko de Tucidido, priskribante la okazaĵojn de [[Peloponeza milito|la milito]] furiozinta en la dua duono de la 5-a jarcento a.K. la Peloponeza Ligo gvidata de Sparto kaj la Atika-Delia Ligo gvidata de Ateno. Laŭ historia analizo de la verko, grandaj partoj estis dezajnitaj por montri la totalan karakteron de la Peloponeza milito kaj la senbridan invadon al la socia kaj familia vivo de la periodo. {{Citaĵo|''Il est dans la nature de l'homme d'opprimer ceux qui cèdent et de respecter ceux qui résistent'' (Estas en la naturo de homo opresi tiujn kiuj cedas kaj respekti tiujn kiuj rezistas)<ref name = figaro>[http://evene.lefigaro.fr/citations/thucydide « Thucydide a dit… »], ''[[Le Figaro]]'', alirita la 16-an de junio 2020. ({{fr}})</ref>.}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=tucidid}} * [[Hekateo el Mileto]] * [[Herodoto]] * [[Ksenofono]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Helenaj historiistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en la 4-a jarcento a.K.]] jndkbgw141r7lekwq10m2vmxwximpwv 0 227275 9384424 9229286 2026-05-26T14:38:01Z Tirolischleioans 254019 9384424 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Okcidentfranka imperio|Reĝlando Francio}} {{Informkesto pereinta ŝtato | nomo = Orientfranka imperio | origina nomo = Regnum francorum orientalium | jaro de estiĝo = 843 | jaro de pereo = 962 | pli antaŭ = | antaŭ 1 = Franka imperio | antaŭ 1 flago = Blank.png | antaŭ 2 = | antaŭ 2 flago = | pli post = | post 1 = Sankta Romia Imperio | post 1 flago = Banner of the Holy Roman Emperor without haloes (1400-1806).svg | post 2 = | post 2 flago = | larĝeco de la 1-a kolumno = | flago = | artikolo pri la flago = | flago grandeco = | blazono = | artikolo pri la blazono = | blazono grandeco = | kadro blazono = | mapo = Treaty of Verdun.svg | mapo grandeco = 280px | mapo noto = Teritoria divido laŭ [[Traktato de Verdun]] el la jaro 843 (oranĝa: Orientfranka regno) | ĉefurbo = | areo = | areo noto = | la plej alta punkto = | la plej alta punkto noto = | la plej longa rivero = | la plej longa rivero noto = | nombro de loĝantoj = | nombro de loĝantoj noto = | lingvoj = | nacieca konsisto = | religio = [[romkatolikismo]] | ŝtata formo = [[monarĥio]] | patrina lando = | monunuo = | estiĝo = [[Traktato de Verdun]]: [[Franka imperio]] dividita | pereo = iĝas [[Sankta Romia Imperio]] }} Orientfranka imperio (latine: Francia orientalis) aŭ la Regno de la Orientaj Frankoj (Regnum Francorum orientalium) estis posteula ŝtato de la [[Karolida Imperio]] regata de la [[Karolida dinastio]] ĝis 911. Ĝi estis establita per la [[Traktato de Verduno]] en 843, kiu dividis la antaŭan regnon Francio en tri regnojn: Francia Orientalis (la orientfranka regno); [[Meza Frankio|Francia Media]] (la mezfranka regno); kaj [[Okcidentfranka imperio|Francia Occidentalis]] (la okcidentfranka regno). La orient-okcidenta divido per la Traktato de Verduno, devigita per la germana-latina lingvodivigo, "iom post iom malmoliĝis en la establon de apartaj regnoj", kun Orientfranka imperio fariĝanta (aŭ estante) la Regno de Germanio, kaj Okcidentfranka Imperio fariĝanta la Regno de Francio. ==Terminologio== La termino "Frankio", lando de la Frankoj (ankaŭ konata kiel la "Regno de la Frankoj"), estis ofte uzata por referenci al la imperio. La reganta dinastio estis franka, kvankam ĝiaj loĝantoj estis plejparte aliaj ne-frankaj germanaj triboj. La Regno de Germanio estis plejparte germanlingva Orientfranka imperio, precipe post kiam la reĝeco transiris de frankaj reĝoj al la saksa [[Liudolfidoj|Otona dinastio]] en 919. La termino "Francia Orientalis" origine rilatis al [[Frankonio]] kaj "orientales Franci" al ĝiaj loĝantoj, la etnaj Frankoj loĝantaj oriente de la Rejno. La uzo de la termino en pli larĝa senco, por referenci al la orienta regno, estis novigo de la kortego de [[Ludoviko la Germano]] (806-876). Ĉar la Orientfranka imperio povus esti identigita kun malnova [[Aŭstrazio]], la franka koro, la elekto de terminologio de Ludoviko indikas liajn ambiciojn. Sub lia nepo [[Arnulfo de Karintio]] la terminologio estis plejparte forlasita, kaj la regno estis simple konata kiel "Francia". Kiam necesis, kiel en la [[:en:Treaty of Bonn|Traktato de Bonn]] de 921 kun la okcidentfrankoj, la kvalifikilo "orienta" aperis. Henriko la 1-a nomas sin mem "rex Francorum orientalium", ("reĝo de la orientaj frankoj"), en la traktato. Antaŭ la 12-a jarcento, la historiisto [[Oto el Freising]], uzante la Karolidan terminologion, devis klarigi, ke la "orienta regno de la Frankoj" ("Regnum Francorum Orientalium") estis "nun nomata la regno de la Germanoj" (regnum Teutonicorum). [[Dosiero:Louis the Pious blessing the division of the Carolingian Empire in 843 into West Francia, Lotharingia, and East Francia.jpg|eta|maldekstre|400px|<center>Ludoviko la Pia (dekstre) benanta la dividadon de la [[Karolida Imperio]] en 843 en [[Okcidentfranka imperio]], [[Lotaringio]], kaj Orientfranka imperio; de la [https://www.arlima.net/ad/chronique_des_rois_de_france.html Chroniques des rois de France], dektria jarcento.</center>]] [[Dosiero:Bibliothèque_nationale_de_France_-_Bible_de_Vivien_Ms._Latin_1_folio_423r_détail_Le_comte_Vivien_offre_le_manuscrit_de_la_Bible_faite_à_l'abbaye_de_Saint-Martin_de_Tours_à_Charles_le_Chauve.jpg|eta|dekstre|400px|<center>Karlo la Kalva kiel prezentita en la [[:en:First Bible of Charles the Bald|Viviana Biblio]], ĉ. 845.</center>]] [[Dosiero:FRK-verdun.png|eta|maldekstre|400px|<center>Divido de la [[Karolida Imperio]] post la [[Traktato de Verduno]] en 843</center>]] [[Dosiero:Vertrag_von_Meerssen.svg|eta|dekstre|400px|<center>Divido de la [[Karolida Imperio]] post la [[:en:Traktato de Meerssen|Traktato de Meerssen]] en 870.</center>]] [[Dosiero:Louis II the Stammerer, King of the Franks.png|eta|maldekstre|400px|<center>Portreto de [[Ludoviko la 2-a (Francio)|Ludoviko la Balbutulo]], Reĝo de la Frankoj. Kuprogravuro de [https://openlibrary.org/books/OL26308122M/Les_augustes_representations_de_tous_les_roys_de_France "Les Augustes Representations de tous les Kings de France"], [[1679]].</center>]] [[Dosiero:Henry_I_of_Germany_and_Charles_III_of_France.PNG|eta|dekstre|400px|<center>Renkontiĝo de la du imperiestroj [[Karlo la 3-a (Francio)|Karlo la Simpla]] de Francio kaj [[Henriko la Birdisto]] de Germanio, dum la [[:en:Treaty of Bonn|Traktato de Bonn]], en la 7-a de novembro 921.</center>]] ==Historio== En aŭgusto 843, post tri jaroj da interna milito post la morto de imperiestro [[Ludoviko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Ludoviko la Pia]] la 20-an de junio 840, la Traktato de Verduno estis subskribita de liaj tri filoj kaj heredantoj. La divido de la teroj estis plejparte bazita sur la riveroj [[Mozo]], [[Skeldo]], [[Saono]] kaj [[Rodano]]. Dum la plej aĝa filo [[Lotaro la 1-a (Franka Regno)|Lotaro la 1-a]] konservis la imperian titolon kaj la regnon de Meza Francio, [[Karlo la 2-a (Francio)|Karlo la Kalva]] ricevis Okcidentan Francion, kaj [[Ludoviko la Germano]] ricevis la orientan parton de plejparte germanlingvaj teroj: la [[Duklando Saksio]], [[Aŭstrazio]], [[Alemanio]], la Duklando Bavario kaj la [[:en:March of Carinthia|Markio de Karintio]]. La nuntempa orientfranka [[:en:Annales Fuldenses|Annales Fuldenses]] priskribas la regnon kiel "dividitan en tri" kun Ludoviko "cedantan la orientan parton". La okcidentfranka [[:en:Annales Bertiniani|Annales Bertiniani]] priskribas la amplekson de la teroj de Ludoviko: "en la atribuado de la porcioj, Ludoviko akiris la tutan teron trans la rivero [[Rejno]], sed ankaŭ ĉi-flanke de la Rejno la urbojn [[Speyer]], [[Worms]] kaj [[Majenco]] kun iliaj graflandoj". La regno de Okcidentfranka Imperio iris al Karlo la Kalva, kaj inter liaj regnoj iu teritorio de la Meza Frankio, inkluzivante Italion, estis donita al Lotaro. Dum Orientfranka imperio enhavis ĉirkaŭ trionon de Aŭstrazio, la resto konsistis plejparte el teroj aneksitaj al la franka imperio inter la 5-a kaj 8-a jarcentoj. Tiuj inkluzivis la duklandojn de Alemanio, Bavario, Saksio kaj [[Turingio]], same kiel la nordajn kaj orientajn markiojn kun la danoj kaj slavoj. Samtempa kronikisto [[:en:Regino of Prüm|Regino de Prüm]] (840-915) skribas, ke la "malsamaj homoj" (diversae nationes populorum) de Orientfranka imperio, plejparte germane kaj slave parolantaj, povis esti "distingitaj unu de la alia per raso, kutimoj, lingvo kaj leĝoj" (genere, moribus lingua, legibus). En 869, Lotaringio estis dividita inter Okcidenta kaj Orientfranka imperio laŭ la [[:en:Treaty of Meerssen|Traktato de Meerssen]] (870). La mallongdaŭra Meza Francio montriĝis esti la teatro de franc-germanaj militoj ĝis la 20-a jarcento. Ĉiuj frankaj landoj estis nelonge reunuigitaj de Karlo la Dika, sed en 888 li estis detronigita de nobeloj, kaj en Orientfranka imperio Arnulfo de Karintio estis elektita reĝo. La kreskanta malforteco de la reĝa povo en Orientfranka imperio signifis, ke dukoj de [[Bavario]], [[Ŝvabio]], [[Frankonio]], [[Saksio]] kaj [[Lotaringio]] ŝanĝiĝis de nomumitaj nobeloj al heredaj regantoj de siaj teritorioj. Pli kaj pli la reĝoj devis scii trakti kun la regionaj ribeloj. En 911 saksaj, frankaj, bavaraj kaj ŝvabaj nobeloj jam ne sekvis la tradicion elekti iun el la Karolida dinastio kiel reĝon por regi ilin, kaj la 10-an de novembro 911 ili elektis unu el siaj propraj ([[:en:Conrad I of Germany|Konrado la 1-a]]) kiel reĝon. Ĉar Konrado estis unu el la dukoj, li trovis tre malfacile establi sian aŭtoritaton super ili. [[Henriko la Birdisto|Duko Henriko de Saksio]] ribelis kontraŭ Konrado ĝis 915, kaj la lukto kontraŭ [[:en:Arnulf, Duke of Bavaria|Arnulfo, Duko de Bavario]], kostis al Konrado lian vivon. Sur sia mortlito, Konrado elektis Henrikon kiel la plej kapablan sukcedanton. La reĝa povo ŝanĝis el la Frankoj al la Saksoj, kiuj multe suferis dum la konkeroj de [[Karolo la Granda]]. Henriko, kiu estis elektita reĝo nur de Saksoj kaj Frankonianoj ĉe [[Fritzlar]], devis submeti aliajn dukojn kaj koncentriĝis pri kreado de ŝtata aparato, kiun plene utiligis lia filo kaj posteulo [[Oto la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Oto la Granda]]. Per sia morto en 936, Henriko malhelpis la kolapson de la reĝa povo, kiel okazis en Okcidentfranka Imperio, kaj li lasis multe pli fortan regnon al Oto. Post kiam Oto estis kronita kiel Imperiestro, la epoko de la Sankta Romia Imperio komenciĝis. ==Reĝeco== La insignoj de la Karolida Imperio estis dividita de Ludoviko la Pia sur lia mortlito inter liaj du fidelaj filoj, Karlo la Kalva kaj Lotaro la 1-a. Ludoviko la Germano, tiam ribelanta, ricevis nenion el la kronjuveloj aŭ liturgiaj libroj asociitaj kun la Karolida reĝeco. Tiel la simboloj kaj ritoj de la orientfranka reĝeco estis kreitaj de nulo. Ekde frua dato, la orientfranka regno havis pli formaligitan nocion pri reĝa elekto ol Okcidentfranka Imperio. Ĉirkaŭ 900, liturgio por la kronado de reĝo, nomata la frua germana ordo, estis verkita por privata aŭdienco. Ĝi postulis, ke la kronigisto demandu la "nomumitan princon" (princeps designatus) ĉu li pretas defendi la eklezion kaj la popolon kaj poste turnu sin kaj demandu la popolon ĉu ili pretas submetiĝi al la princo kaj obei liajn leĝojn. La popolo tiam kriis, "Fiat, fiat!" (Estu farita!), ago kiu poste fariĝis konata kiel "Rekono". Ĉi tiu estas la plej frua konata kronada ordo kun Rekono en ĝi, kaj ĝi poste estis enkorpigita en la influan [[:en:Pontificale Romano-Germanicum|Pontificale Romano-Germanicum]]. En junio 888, reĝo Arnulfo kunvokis koncilion en Majenco. Ĉeestis la tri ĉefepiskopoj de Orientfranko — [[:en:Wilbert (archbishop of Cologne)|Vilberto de Kolonjo]] (870-889), [[:en:Liutbert (archbishop of Mainz)|Liutberto de Majenco]] (863-889) kaj [[:en:Ratbod (archbishop of Trier)|Ratbodo de Treviro]] (883-915) — kaj la ĉefepiskopoj de Reims ([[:en:Fulk (ĉefepiskopo de Reims)|Fulk]]) kaj Rueno (Johano la 1-a) (876–889) de Okcidentfranko kune kun la episkopoj de [[Episkopujo de Beauvais|Beauvais]] kaj [[:en:Ancient Diocese of Noyon|Noyon]]. Laŭ [[:en:Walter Ullmann|Walter Ullmann]] (1910-1983), la ĉeesto de la okcidentfrankaj estis pro la "sterila eklezia penso" de la Oriento, kaj la koncilio daŭrigis adopti okcidentfrankajn ideojn pri reĝa sakreco kaj sanktoleado. Tio estis "la unua fazo en la procezo de asimilado de la du duonoj de la Karolida heredaĵo". En alia eklezia koncilio en [[Trebur|Tribur]] en 895, la prelatoj deklaris, ke Arnulfo estis elektita de Dio kaj ne de homoj, kaj Arnulfo siavice ĵuris defendi la eklezion kaj ĝiajn privilegiojn kontraŭ ĉiuj ĝiaj malamikoj. Kiam Arnulfo mortis en 899, lia pli juna filo [[Ludoviko la Infano|Ludoviko la 4-a]] estis kronita sed ne sanktoleita, kaj metita sub la gvidadon de ĉefepiskopo [[:en:Hatto I|Hatto la 1-a]] (850-913) de Majenco. La kronado de Ludoviko estis la unua en germana historio. Kiam Ludoviko mortis en 911, duko [[:en:Conrad I of Germany|Konrado la 1-a]] (881-918), tiam duko de Frankonio, estis elektita por anstataŭigi lin la 10-an de novembro kaj li fariĝis la unua germana reĝo kiu ricevis sanktoleadon. ==Eklezio== La tri bazaj servoj, kiujn monaĥejoj povis ŝuldi al la reganto en la frankaj regnoj, estis militservo, ĉiujara donaco de mono aŭ laboro, kaj preĝoj por la reĝa familio kaj la regno. Kolektive, ĉi tiuj estis konataj per la teknika termino "servitium regis" ("reĝa servo"). Laŭ la atestoj de la [[:en:Notitia de servitio monasteriorum|Notitia de servitio monasteriorum]], listo de monaĥejoj kaj la servoj, kiujn ili ŝuldis, ellaborita ĉirkaŭ 817, la ŝarĝo de militservo kaj monservo estis pli severa en Okcidentfranka Imperio ol en Orientfranka imperio. Nur kvar monaĥejoj listigitaj kiel "trans la Rejno" (ultra Rhenum) ŝuldis ĉi tiujn servojn: [[Monaĥejo Lorsch|Lorsch]], [[:en:Schuttern Abbey|Schuttern]], [[:en:Mondsee Abbey|Mondsee]] kaj [[Kastelo Tegernsee|Tegernsee]]. ==Listo de reĝoj== * [[Karolidoj|Karolida dinastio]]: ** [[Ludoviko la Germano]] (843–876) * Dividita ** [[:en:Carloman of Bavaria|Karlomano de Bavario]] (876–879) ** [[:en:Louis the Younger|Ludoviko la Juna]] en Saksio (876–882) kaj Bavario (879–882) ** [[Karlo la 3-a la Dika|Karlo la Dika]] en [[Alemanio]] (876–882) * [[Karlo la 3-a la Dika|Karlo la Dika]] (882–887) * [[Arnulfo de Karintio]] (887–899) * [[Ludoviko la Infano]] (900–911) ** [[Konradidoj|Konradina dinastio]]: * [[:en:Conrad I of Germany|Konrado la 1-a]] de Germanio (911–918) ** [[Liudolfidoj|Otona dinastio]]: * [[Henriko la Birdisto]] (919–936) * [[Oto la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Oto la Granda]] (936–973) == Vidu ankaŭ == * [[Meza Frankio]] * [[Reĝlando Germanio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Orientfranka imperio| ]] [[Kategorio:Historio de Germanio en frua mezepoko]] [[Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Eksaj imperioj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 9-a jarcento]] [[Kategorio:843]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 960-969]] [[Kategorio:962]] axm3jl3yeg7uvelsigll3cvlvfxyxpu 0 230425 9385012 9331238 2026-05-27T11:18:27Z Crosstor 3176 famulo 9385012 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=SI}} '''Lendava''', [[kroate]] '''Lendva,''' [[hungare]] '''Alsólendva''' aŭ pli simple ''Lendva,'' [[germane]] '''Lindau''' estas [[urbo]] kaj samtempe [[Občina Lendava|municipo]] en [[Slovenio]], en [[Regiono Pomurska|regiono '''Pomurska''']]. La historia hungara nomo estis ''Alsólendva''. La loko estas centro de la hungara minoritato kaj en la urbo ankaŭ la hungara lingvo estas oficiala. Krom la urbo la jenaj [[vilaĝo|vilaĝetoj]] apartenas al la municipo: [[Banuta]], [[Benica]], [[Brezovec (Lendava)|Brezovec]], [[Dolga vas (Lendava)|Dolga vas]], [[Dolgovaške Gorice]], [[Dolina pri Lendavi]], [[Dolnji Lakoš]], [[Čentiba]], [[Gaberje (Lendava)|Gaberje]], [[Genterovci]], [[Gornji Lakoš]], [[Hotiza]], [[Kamovci]], [[Kapca]], [[Kot (Lendava)|Kot]], [[Lendavske Gorice]], [[Mostje (Lendava)|Mostje]], [[Petišovci]], [[Pince]], [[Pince-Marof]], [[Radmožanci]], [[Trimlini]]. [[Dosiero:Lendava.wi.jpg|eta|maldekstre|<center>Panoramo de Lendava]] == Situo == La urbo situas 5 km-ojn for de [[Hungario]], ĉe [[rojo]] Lendava, [[rivero]] [[Mura]] estas proksime. Inter [[1920]]-[[2008]] funkciis [[limpasejo]] al la hungara [[Rédics]], sed nun ambaŭ ŝtatoj apartenas al zono de [[Schengen]], sekve oni trapasas la limon senkontrole ie ajn. La [[loknomo]] signifas slave [[novalo]]. == Historio == La unua mencio devenis el [[860]] pri la [[komunumo]], tiam akiris ĝin [[episkopo]] de [[Salzburg]]. La [[hungaroj]] okupis la regionon en [[896]] kaj konstruis [[fortikaĵo]]n en [[1272]], kiu ne detruiĝis dum la [[historio]]. La [[turkoj]] vane sieĝis ĝin. En [[1728]] [[kapelo]] konstruiĝis omaĝe al [[Sankta Triunuo]]. En [[1848]] kaj en [[1849]] la hungaraj trupoj sukcese kontraŭstaris al [[banuso]] [[Josip Jelačić]]. En [[1867]] la vilaĝo urbiĝis kaj iĝis distriktejo. Ekfunkciis industriaj uzinoj, ĉe la [[kampo]]j estis vinkulturo. La [[fervojo]] atingis la urbon el [[Zalaegerszeg]]. En [[1910]] loĝis tie 2729 [[homo]]j, el tio 2375 hungaroj, krome [[slovenoj]], [[germanoj]], [[judoj]]. En [[1918]] la loĝantaro kontraŭstaris de la kroata atako. En [[1919]] armeo de SHS (=Serba-Kroata-Slovena Reĝlando) okupis Lendava. Ĝis [[1920]] ĝi apartenis al [[Zala (reĝa departemento)]], al distrikto de [[Lendava|Lendva]], kies distriktejo estis. Inter [[1920]]-[[1991]] apartenis al [[Jugoslavio]], escepte inter [[1941]]-[[1945]], tiam rehungariĝis. Ekde 1991 la regiono apartenas al Slovenio. En [[2002]] loĝis 11&nbsp;151 homoj (5653 slovenoj, 3917 hungaroj, 86 [[ciganoj]]). La urbo havas termalan [[banejo]]n. En la komunumo 3 {{J|dulingva lernejo}}, dulingva [[infanĝardeno]], sportejo, [[muzeo]], [[biblioteko]] kaj [[kulturdomo]] funkcias. Lendava estas pilgrimloko: [[Kapelo de Sankta Triunuo (Lendava)]]. [[Dosiero:Szlovén-eszperantó-magyar_emléktábla_(Lendava,_Slovenia).JPG|eta|Slovena-Esperanta-hungara memorplakedo (Lendava, Slovenio)]] == Ĝemelurboj == [[Dosiero:Flag of Hungary.svg|20px|]] [[Zalaegerszeg]], [[Hungario]] == Famuloj == * en la iama Alsólendva naskiĝis: ** [[hungaroj|hungara]] [[historiisto]] [[Tibor Baráth]] ** hungara [[nobela juĝisto]] [[Kálmán Dervarics]] ** hungara operkantisto [[Kálmán Pataky]] ** hungara [[lingvisto]] [[László Hadrovics]] ** hungara [[skulptisto]] [[György Zala]] * en la iama Alsólendva mortis: ** hungaraj [[notario]]j [[Mihály Hajós]] kaj [[Oszkár Laubheimer]] [[Dosiero:Cerkev sv. Katarine, Lendava.JPG|eta|<center>Katolika preĝejo de Lendava]] {{Projektoj}} {{Romkatolikaj kermesejoj en Karpata baseno}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Slovenio]] [[Kategorio:Municipoj de Slovenio]] [[Kategorio:Banlokoj]] nuxiuqniz8csbqiq5qvbavtejnsy5xa 0 230928 9384704 8738906 2026-05-27T02:19:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384704 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | bildo = Neusiedl am See - röm.-kath. Kirche.JPG | ŝtato = {{Aŭstrio}} | titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]] | administra unuo1 = {{Burgenlando}} | titolo de administra unuo2 = Distrikto | administra unuo2 = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P131}}]] | regiono-ISO=AT-1 | telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Aŭstrio | tipo2 = reliefo | zomo = 10 | kodo = 10713 | laŭ = [[Oficiala Municipokodo|OM]] | kodo2 = AT112 | laŭ2 = NUTS | adreso = Hauptplatz 1, 7100 Neusiedl am See | estro = Elisabeth Böhm (ekde 2017)<!-- ekde novembro 2017 --> | titolo de estro = | partio = SPÖ | konsilantaro = 25 | komunuma konsilantaro = {{Mandatoj | floso = right | priskribo = Seĝoj | lando = AT | larĝo = 0.9 | ÖVP|SPÖ|GRÜNE|FPÖ | ÖVP = 12 | SPÖ = 10 | GRÜNE = 2 | FPÖ = 1 }} |balotojaro = 2012 }} '''Neusiedl am See,''' [[hungare]] '''Nezsider''' (neĵider) estas [[komunumo]] kun [[urbo]]rajto en [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Burgenland]] kaj al la samnoma [[distrikto Neusiedl am See]], kies distriktejo ĝi estas.. Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj.<!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2018 estis 8235.-->https://www.neusiedlamsee.at/gemeinde/gemeinde/daten-fakten/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230219142059/https://www.neusiedlamsee.at/gemeinde/gemeinde/daten-fakten/ |date=2023-02-19 }} == Situo == La urbo situas sur [[ebenaĵo]], ĉe bordo de [[Lago Fertő]], laŭ ĉef[[vojo]] kaj [[fervojo]] [[Pamhagen]]-[[Bruck A.D.L.]], [[aŭtoŝoseo]] inter [[Vieno]]-[[Budapeŝto]] estas proksime. == Historio == Laŭvice vivadis tie [[keltoj]], [[avaroj]] kaj [[hungaroj]]. Komence la hungara nomo estis Fertőfőszombathely (=[[Lago Fertő|Fertő]]-[[kapo]]-[[Szombathely]]), la kapo prezentis tion, ke la loko estis ĉe kapo de la [[lago]], la finaĵo signifis, ke en [[sabato]] estis foiro. Komence la setlejo apartenis al la hungara [[reĝo]]. En la [[14-a jarcento]] la komunumo apartenis al [[Habsburgo]]devena hungara reĝino [[Agnesa]] havanta [[burgo]]n. La alvenintaj [[aŭstroj]] nomumis la lokon Neusiedl (=nova kolonio), kiun la hungaroj mise prononcis "neĵider". Armeo de [[Francisko Rákóczi la 2-a]] okupis la komunumon en [[1709]]. Ĝis [[1921]] Nezsider apartenis al [[Moson]], al distrikto de Nezsider, kies distriktejo estis. == Vidindaĵoj == * [[ruino]] de [[turo]], kiu estis malgranda burgo == Ĝemelurboj == * {{Flago|Germanio}} [[Deggendorf]], [[Germanio]] * {{Flago|Slovakio}} [[Pezinok]], [[Slovakio]] * {{Flago|Hungario}} [[Mosonmagyaróvár]], [[Hungario]] == Konataj lokuloj == * [[hungaroj|hungara]] [[ornitologo]] [[Titusz Csörgey]] (n. ĉi tie en 1875, m. 73-jaraĝa en 1961 en [[Tapolca]]) * [[Benjamin Gedeon]] (n. en 2006), kantisto kaj kantaŭtoro, lernejano en la urba gimnazio == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {| |[[Dosiero:Nezsider légifotó1.jpg|300px|eta|Panoramo de Neusiedl am See]] [[Dosiero:Nezsider légifotó2.jpg|300px|eta|Burgo de Neusiedl am See]] |[[Dosiero:Neusiedl - Pestsäule, Hauptplatz.JPG|305px|eta|Kolono de Sankta Triunuo en Neusiedl am See]] |} {{Gravaj komunumoj de Burgenlando}} {{distrikto Neusiedl am See}} {{ĝermo|Aŭstrio}} [[Kategorio:Distrikto Neusiedl am See]] [[Kategorio:Komunumoj de Burgenlando]] 8ijqqc93c3vgihocp0y64viq10vuop3 0 231765 9385007 9091110 2026-05-27T11:11:33Z Sj1mor 12103 9385007 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Rakeman – First American Macadam Road.jpg|eta|300px|<center>konstruo de makadama strato dum la epoko de J.&nbsp;L.&nbsp;McAdam]] '''Makadamo''' laŭ [[PIV]] estas tavolo el ŝtonrompaĵo kunmiksitaj per [[bitumo]] kaj [[asfalto]] por surkovri stratojn. Ĝi estis elpensita de la [[Skotio|skoto]] [[John Loudon McAdam]] komence de la [[19-a jarcento]] kaj nomita laŭ la familia nomo de la inventinto. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''makadamo''' estas ''Pavimo formita per rompitaj ŝtonetoj kungluitaj per ŝlimo, uzata por vojo, ŝoseoj.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 131.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el ''Mac-Adam'', propra nomo de angla inĝeniero (1819ªj). Kaj li aldonas la terminojn ''tarmakadamo'', por makadamo, kies kungluaĵo estas gudro; ''makadami'', por pavimi per makadamo; kaj ''makadamasfaltita''.<ref>Azorín, samloke.</ref> == Historio == Kiam fine de la [[19-a jarcento]] kaj komence de la [[20-a jarcento]] [[motoro|motoraj]] [[veturilo]]j iĝis pli kaj pli kutimaj, polvo iĝis serioza problemo por la makadamaj stratoj. La negativa premo de la rapide moviĝantaj veturiloj suĉis la polvon kaj sablerojn el la strata surfaco, rezulte de kio ankaŭ pli grandaj eroj de la strato perdis la interligon. Krome ekestis malagrablaj polvonuboj post ĉiu veturilo. Oni solvis la problemon per aldona surfaca tavolo de [[gudro]] aŭ [[bitumo]], el kio rezultiĝis tiel nomata "gudroligita makadamo" ([[angle]] ''tarmac''). En la moderna lingvouzo sub la vorto ''makadamo'' plej ofte komprenatas tia surface bitume aŭ gudre ligita stratokovraĵo kontraste al [[asfalto]]. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=makada}} [[Kategorio:Naftoproduktoj]] b98gj9g3bl70ewqm5ce12ny6s8gx8i2 9385008 9385007 2026-05-27T11:11:54Z Sj1mor 12103 9385008 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Rakeman – First American Macadam Road.jpg|eta|300px|<center>konstruo de makadama strato dum la epoko de J.&nbsp;L.&nbsp;McAdam]] '''Makadamo''' laŭ [[PIV]] estas tavolo el ŝtonrompaĵo kunmiksitaj per [[bitumo]] kaj [[asfalto]] por surkovri stratojn. Ĝi estis elpensita de la [[Skotio|skoto]] [[John Loudon McAdam]] komence de la [[19-a jarcento]] kaj nomita laŭ la familia nomo de la inventinto. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''makadamo''' estas ''Pavimo formita per rompitaj ŝtonetoj kungluitaj per ŝlimo, uzata por vojo, ŝoseoj.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 131.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el ''Mac-Adam'', propra nomo de angla inĝeniero (1819ªj). Kaj li aldonas la terminojn ''tarmakadamo'', por makadamo, kies kungluaĵo estas gudro; ''makadami'', por pavimi per makadamo; kaj ''makadamasfaltita''.<ref>Azorín, samloke.</ref> == Historio == Kiam fine de la [[19-a jarcento]] kaj komence de la [[20-a jarcento]] [[motoro|motoraj]] [[veturilo]]j iĝis pli kaj pli kutimaj, polvo iĝis serioza problemo por la makadamaj stratoj. La negativa premo de la rapide moviĝantaj veturiloj suĉis la polvon kaj sablerojn el la strata surfaco, rezulte de kio ankaŭ pli grandaj eroj de la strato perdis la interligon. Krome ekestis malagrablaj polvonuboj post ĉiu veturilo. Oni solvis la problemon per aldona surfaca tavolo de [[gudro]] aŭ [[bitumo]], el kio rezultiĝis tiel nomata "gudroligita makadamo" ([[angle]] ''tarmac''). En la moderna lingvouzo sub la vorto ''makadamo'' plej ofte komprenatas tia surface bitume aŭ gudre ligita stratokovraĵo kontraste al [[asfalto]]. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=makada}} [[Kategorio:Naftoproduktoj]] dsvzhnh0voebbzlhdlo08mf5jq3dhie 0 232561 9384959 8687770 2026-05-27T10:19:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384959 wikitext text/x-wiki {{Stelo | Nomo = Norda stelo | Bildo = PolarisA.jpg | Konstelacio = Malgranda Ursino | Radia_rapido = -17 km/s | Spektroklaso = F7 | Rektascensio = 02^h 31^m 48,7^s | Deklinacio = +89° 15′ 51″ | Distanco = 430 ± 30 [[lumjaro]]j <br /> 132 ± 8 [[parseko]]j | Videbla_magnitudo = 1,97 | Absoluta_magnitudo = -3,64 | Maso = 6 | mass_msol = | Radiuso = 30 {{RdS}} | b-v = | v-i = | Lumeco = 2200 | Temperaturo = 7200 | Aĝo = | p_rot = | p_osc = | }} '''Norda Stelo''' (ankaŭ konata kiel '''Polusa Stelo''' aŭ {{Lang-la|Polaris}}; science nomata: '''α UMi''' / '''α Ursae Minoris''' / '''Alpha Ursae Minoris''') estas la plej hela [[stelo]] en la [[konstelacio]] [[Malgranda Ursino (konstelacio)|Malgranda Ursino]]. Ĝi estas tre apuda al la norda [[ĉiela poluso]] (42' fore en [[2006]]) tial ĝi estas la nuna [[Polusa_Stelo|polusa stelo]]. La Norda Stelo estas 431 [[lumjaro]]j for de [[Tero]], laŭ la astronomiaj mezuradoj de la [[artefarita satelito|satelito]] ''[[Hipparcos]]''. Ĝi estas klasifikita kiel [[spektroklaso]] F7, aŭ hela giganto (II) aŭ supergiganto (Ib). Du pli malgrandaj steloj rondiras Nordan Stelon: α UMi B kaj α UMi Ab. Lastatempaj esploradoj sugestas ke ili eble estas parto de malstrikta [[stelamaso]]. == Norda stelo en pasinteco kaj estonteco == La [[terakso]] en spaco ne estas stabila kaj moviĝas malrapide [[rotacio|rotacie]]. Kun periodo de ĉ. 25 700 jaroj, la ''[[platona jaro]]'', ĝi [[precesio|precesias]] ĉirkaŭ la [[ekliptiko|ekliptikan]] [[poluso]]n, kiu situas en la konstelacio de la [[Drako (konstelacio)|Drako]]. Pro tio la situo de la [[ĉiela poluso|ĉielaj polusoj]] moviĝas. Pro la [[precesio]] arabaj astronomoj uzis [[Kochab]] kaj turkaj [[Yildun]] kiel polusan stelon. Pro tia moviĝo de la [[ĉielaj koordinatoj]] la Norda Stelo daŭre moviĝetas al la poluso kaj atingos ĝin en la jaro 2012 en distanco de nur 0°&nbsp;28'&nbsp;31". Post tiam ĝi iom post iom malproksimiĝos de la ĉiela poluso. Post ĉirkaŭ 13 000 jaroj Vego en la konstelacio de la [[Liro (konstelacio)|Liro]] estos la nova polusa stelo. Tiu stelo jam estis polusa stelo dum [[neolitiko]], antaŭ ĉirkaŭ 13.000 jaroj. Pro la pozicio de kelkaj [[megalito]]j ebligas parte pruvi iajn efikojn. Polaris estas [[kelkopa stelo|duopa stelo]] kun akompananto de ŝajna heleco je 9^m, for je 18,4", kiu estis malkovrita de [[Wilhelm Herschel]] en la jaro [[1780]]. Ankaŭ la ĉefa stelo mem estas duobla, kio tamen videblas nur per [[spektroskopio]]. Ĝis kiam oni malkovris, ke la norda stelo estas ŝanĝema stelo, ĝi utilis kiel rilatstelo (nulpunkto) por la skalo de heleco. == En la ĉielo == La stelaro ''[[Granda Ursino (konstelacio)|Granda Ursino]]'' estas tre facile trovebla kaj en nordaj latitudoj tutjare videbla en la ĉielo. Se oni plilongigas imagan ligan linion inter la du plej brilaj malantaŭaj steloj d la granda ursino, ĉirkaŭ kvinoble, oni atingas preskaŭ precize la nordan stelon (la vera distanco inter tiu linio kaj la norda stelo estas ĉirkaŭ 1,5 lundiametrojn granda). Alia maniero estas tiri imagan linion inter la unua [[timono|timonstelo]] de la Granda Ursino kaj la meza stelo de [[Kasiopeo (konstelacio)|Kasiopeo]]. La norda stelo troviĝas ĉirkaŭ en la mezo de tiu linio. La situo de la Granda Ursino kaj de Kasiopeo dependas de la sezono, de la horo kaj de la latitudo de la spektanto. == Vidu ankaŭ == * [[Norda Stelo (firmao)]] * [[Suda Kruco (konstelacio)]] * [[Klasigo de steloj]] * [[Stelo]] * [[Astro]] * [[Kelkopa stelo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Polaris}} * {{de}} [http://www.extrasolar-planets.com/astronomie/polaris.php extrasolar-planets.com - Polaris] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071107172803/http://www.extrasolar-planets.com/astronomie/polaris.php |date=2007-11-07 }} * [http://www.sternklar.de/planetarium/Praezession.htm Demonstrado de precesio]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (necesas javao) * [http://www.wissenschaft.de/wissen/news/260721.html www.wissenschaft.de: Astronomoj fotas] * [http://www.space.com/scienceastronomy/060109_mm_polaris_companion.html Fotoj de la akompananto de la Norda Stelo] [[Kategorio:Malgranda Ursino (konstelacio)]] [[Kategorio:Navigado]] [[Kategorio:Flavaj supergigantoj]] {{Ĝermo|astronomio}} sfv4hgcdnvo7psahjbxmnszzbwg0317 0 233407 9384391 9337920 2026-05-26T13:56:31Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9384391 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Šahy | devena_nomo = Ipoľské Šiahy | alia_nomo = {{Lang-hu|Ipolyság}} | alia_nomo1 = {{Lang-de|Eipelschlag}} | kategorio = urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Ipolyság022.JPG | dosiero_priskribo = Šahy <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Coat of Arms of Šahy.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Šahy | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | regiono = Regiono Nitra | distrikto = Distrikto Levice | histregiono = Supra Hungarujo | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Hont | montaro = | ŝoseo = | limo = | parto = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = | rivero = Ipeľ <!-- *** Situo *** --> | situo = Šahy | leviĝo = 136 | lat_d = 48 | lat_m = 03 | lat_s = 55 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 57 | long_s = 05 | long_EW = E | koordinatoj_ne_en_titolo = true | koordinatoj_tipo = region:SK_type:city(36600) | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 42.72 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 7941 | loĝantaro_dato = 31.12.2008 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1237 | establita_tipo = Unua skribmencio | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | ĉefulo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 936 01 | areo_kodo = +421-36 | areo_kodo_tipo = | kodo = LV | kodo_tipo = Aŭtokodoj | kodo1 = 502782 | kodo1_tipo = NUTS <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Regiono Nitra | mapo1_lokumilo = Regiono Nitra <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Šahy | retpaĝo = [http://www.sahy.sk www.sahy.sk] | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=11}} }} '''Šahy''' [ŝahi], {{lang-hu|'''Ipolyság'''}} [ipojŝAg], {{lang-de|'''Eipelschlag'''}} estas apudlima [[urbo]] en [[Slovakio]]. [[Dosiero:Ipolyság035.JPG|eta|maldekstre|Domoj laŭ la ĉefplaco en Šahy]] ==Situo== La urbo situas en [[valo]] de [[Ipeľ]], precipe en dekstra bordo de [[rivero]], laŭ ĉef[[vojo]] [[Budapeŝto]]-[[Zvolen]], laŭ [[fervojo]] [[Štúrovo]]-Zvolen. ==Historio== la unua mencio pri la urbo devenis el [[1244]] en formo de ''Sag''. Tiutempe [[klostro]] fondiĝis, iom poste ankaŭ [[burgo]] konstruiĝis. La klostro estis rabita en [[1446]] fare de ĉeĥaj solduloj, poste en [[1451]] la [[husanoj]] okupis la fortikaĵeton kaj faris ĝin pli firma. Tamen Johano Hunyadi sukcese reakiris ĝin. En [[1546]] eĉ la klostro iĝis fortikaĵo, tial la [[turkoj]] vane sieĝis ĝin en [[1550]]. Post 2 [[jaro]]j ili revenis kun pli granda armeo kaj havis la fortikaĵon ĝis [[1595]]. Poste la fortikaĵo malkonstruiĝis, restis nur la iama klostro. En [[1704]] tie pasis tempon [[Francisko Rákóczi la 2-a]]. La komunumo en [[1806]] iĝis departementejo. En [[1849]] la hungara armeo venkis la aŭstrojn. La fervojo en [[1886]] atingis la urbon. En [[1910]] loĝis en la urbo 4206 da [[homo]]j (4003 [[hungaroj]] kaj 122 [[slovakoj]]). Ĝis [[1920]] la urbo apartenis al [[Hont]], poste al [[Ĉeĥoslovakio]]. Ĉeĥoslovakio deklaris la riveron Ipeľ navigebla, tial la novaj ŝtatlimoj sekvis la riveron, kiel ĉe la [[Danubo]]. Tamen estas escepto ĉe Šahy, tie ambaŭ riverbordoj apartenas al Ĉeĥoslovakio, ĉar tie la fervojo trairas la riveron en la hungaran flankon, ĝuste tie estas la [[stacidomo]]. Inter [[1920]]-[[2008]] la urbo estis voje limotrapasejo, fervoje la interligo ĉesis. En [[1923]] la urbo perdis la titolon departementejo. Inter [[1938]]-[[1944]] la urbo rehungariĝis. La unua Arbitracio de [[Vieno]] deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al [[Hungario]]. Fine de tiu periodo la [[judoj]] estis deportitaj. Post [[1945]] parto de hungareco estis deportita al [[Ĉeĥio]] al [[Sudetoj]], krome okazis loĝantarŝanĝo kun [[Hungario]]. En [[1960]] la urbo perdis la titolon distriktejo. En [[2001]] loĝis en la urbo 8061 da homoj (5015 hungaroj, 2787 slovakoj, 45 [[ĉeĥoj]] kaj 33 [[ciganoj]]). Ekde [[2008]] ambaŭ ŝtatoj apartenas al interna zono de [[Schengen]]. Oni pensadas pri denova funkciado de fervojo al [[Balassagyarmat]]. ==Vidindaĵoj== *baroka [[preĝejo]] el [[1734]] *copfa departementeja domo el [[1857]], nun [[muzeo]] *luterana [[templo]] el [[1903]] *sinagogo el [[1852]] *[[hotelo]] el la 19-a j.c. *gimnazio, origine financa [[palaco]] *katolika lernejo el [[1872]] *apudrivera hotelo el [[1906]] *klasikisma urbodomo el [[1888]] *monumento pri Sankta Diino el [[1859]] *monumento pri [[Sankta Floriano]] ==Famuloj== [[Dosiero:Sahy_guildhall.jpg|eta|Urbodomo de Šahy]] En tiutempa Ipolyság naskiĝis: * [[Hungario|hungara]] [[aktoro]] [[László Gonda]] * hungara [[poeto]] [[Sándor Sajó]] * hungara ĉef[[abato]] [[Sándor Remig Bárdos]] * hungara [[fotisto]] [[Jenő Dulovits]] * hungara [[inĝeniero]] [[Sándor Jablánczy]] * hungara [[jezuito]] [[Pál Pereszlényi]] (pli precize en Pereszlény, kiu nun jam urboparto de Šahy) * hungara [[juristo]] [[Ferenc Sövényházy]] * hungara [[pianisto]] [[Antal Siposs]] * hungara [[psikiatro]] [[Aranka Böhm]]. En Šahy naskiĝis: * hungara [[kemiisto]] [[Pál Csáky]] * hungaraj [[kuracisto]]j [[Péter Hunčík]] kaj [[Frigyes Kulka]]. En la jam urboparto de Šahy naskiĝis [[Sándor Balogh (historiisto)]]. En tiutempa Ipolyság mortis: * hungara [[kuracisto]] [[János Károly Lübeck]] * hungara [[instruisto]] [[József Rill]] == Ĝemelurboj == * {{Flago|Hungario}} [[Újfehértó]], [[Hungario]] {{Municipoj de Regiono Nitra|Distrikto Levice}} [[Kategorio:Urboj de Slovakio]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Levice]] t8cvz64mhcjievdev4806nr0kj17n4e 0 235380 9384414 8747884 2026-05-26T14:31:13Z LilyKitty 25129 de artikulacio 9384414 wikitext text/x-wiki '''Dinamiko''' signifas en la muziko la doktrinon pri la tonforto (fizike: [[laŭteco]]). Je tio oni distingas inter * gradacioj (dinamikaj ŝtupoj), * kontinuaj transiroj (ŝanĝoj de la tonforto), * [[Akcento (muziko)|akcentoj]] (mallongaj emfazoj). Diferencajn tonfortojn oni realigas sur diferencaj [[muzikilo]]j malsame: je [[arĉinstrumento]]j oni ŝanĝas la premon kaj rapidecon de la arĉoglitado, [[Blovinstrumento|blovinstrumentistoj]] ŝanĝas la premon kaj kvanton de la aerfluo. Die Dynamik der Je [[plukinstrumento|pluk-]] kaj [[frapinstrumento]]j samkiel ankaŭ je la piano kaj la klaviceno malmoleco kaj rapideco de la ekbatado destinas la dinamikon. En la moderna [[Notacio (muziko)|notacio]] oni notas la tonforton per kursivaj literoj kaj signoj sub la notlinio. Dinamikaj signoj ankaŭ estas uzeblaj [[substantivo|substantive]] kaj plivastasence: la ''forte'' ekzemple estas nomo por tiu parto de [[muzikaĵo]], kiun oni deklamas per granda laŭteco, ankaŭ oni rajtas paroli pri ''grandioza orkestrokresĉendo''. == Bazaj dinamikaj ŝtupoj == La plejofte uzatajn tonfortojn de la okcidentuma [[muziko]] simbolas jenaj italdevenaj mallongigoj (ordigite ekde mallaŭta ĝis laŭta): <math> \dots - ppp - pp - p - mp - m\!f - f - f\!\!f - f\!\!f\!\!f - \dots </math> '''''piano''''' ''(ital. „silente, mallaŭte, delikate“)'', mallongigo <math>p</math>, estas la instrukcio por mallaŭta tonforto. '''''forte''''' ''(ital. „forte, laŭte, fortike“)'', mallongigo <math>f</math>, estas la instrukcio por mallaŭta kaj fortika tonforto. La litero <math>m</math> kiel ''mezzo'' ''(ital. „mez-, duon-“ aŭ „-ete)'' plimildigas la instrukcion: <math>mf</math> (''mezzoforte'') signifas ''mezlaŭte'' kaj estas iom pli mallaŭta ol <math>f</math>, dum kiam <math>mp</math> (''mezzopiano'', ''mallaŭtete'') estas iom pli ''laŭte'' ol <math>p</math>. Por la intensigo de <math>f</math> kaj <math>p</math> oni povas duobligi la literojn: <math>f\!\!f </math> signifas ''fortissimo („fortege“)'' kaj <math>pp</math> ''pianissimo („mallaŭtege“)''. En la muziko ĝis 1800 tiuj estas la laŭtecekstremoj, en la [[romantikismo]] eĉ ankaŭ ekestis <math>f\!\!f\!\!f</math> ("fortissimo forte") kaj <math>ppp</math> ("pianissimo piano"), pli malofte oni kunmetis pli literojn: [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij]] preskribas en sian ''Patosan Simfonion'' je la plej laŭta loko <math>f\!\!f\!\!f\!\!f\!\!f</math> kaj je la plej mallaŭta <math>pppppp</math>, [[György Ligeti]] uzas parte eĉ okoblan pianonresp. forton, tiuj nuancoj tamen preskaŭ ne estas realigeblaj. == Ŝanĝoj de la tonforto == [[Dosiero:Music hairpins.png|eta|dekstra|250px|Kresĉendo- kaj dekresĉendo-forkoj]] La vorto '''''kresĉendo''''' ''(crescendo., ital.: „kreskanta“)'' preskribas iom-post-ioman plifortiĝon de la laŭteco. La malo de tio estas la '''''diminuendo''''' ''(dim., ital.: „malpliiĝante“)'' aŭ ankaŭ '''''dekresĉendo''''' ''(decresc.)'', kiuj postulas malpliiĝantan laŭtecon. Ofte post tio staras dinamika signo, kiu indikas la finon de la ŝanĝiĝo kaj la atingendan dinamikon. Anstataŭ la signoj ''cresc.'' aŭ ''dim.'' oni ankaŭ trovas t.n. ''forkojn'', kiuj malfermiĝas de la plej mallaŭta al la plej laŭta loko aŭ male fermiĝas ekde la plej laŭta al la plej mallaŭta.<!--{{Unicode|&#x1D192;}} {{Unicode|&#x1D193;}}--> <!-- Da kommen zur Verdeutlichung noch Bilder rein --> La instrukcio ''subito'' ''(sub., it. „subite, ek“)'' postulas frapan, ofte kiel surpriza efekto uzatan transiro de unu al alia ŝtupo. ''subito piano'' ekz. signifas subitan transiro ekde forto al piano. == Akcentoj == * ''sforzato'' (<math>s\!f</math><!--{{Unicode|&#x1D18D;&#x1D191;}}--> aŭ <math>s\!f\!z</math><!--{{Unicode|&#x1D18D;&#x1D191;&#x1D18E;}}-->): kun subita akcentuado. * ''rinforzando'' (<math>r\!f</math><!--{{Unicode|&#x1D18C;&#x1D191;}}--> aŭ <math>r\!f\!z</math><!--{{Unicode|&#x1D18C;&#x1D191;&#x1D18E;}}-->): denove plifortiĝante aŭ kun komence iomete ŝvela akcentuado. * ''fortepiano'' (<math>f\!p</math><!--{{Unicode|&#x1D18F;&#x1D191;}}-->): laŭte, tiam subite piano. Multaj komponistoj kombinas tiujn ĉi mallongigojn kun la tri literoj por la bazaj dinamikaj ŝtupoj, je kio ili povas formi signojn kiel <math>s\!f\!\!f\!z</math>, <math>s\!f\!p</math>, <math>m\!f\!p</math>, <math>f\!pp</math>. Lige kun la grafikaj signoj por akcentoj rezultas do sennombraj eblecoj de dinamikaj preskriboj, kiujn muzikisto povas kompreni nur per vastaj [[Stilo|stilkonoj]] aŭ per trarigardo de la [[manskribaĵo]]. == Historio == Dum la [[Baroka muziko|barokepoko]] la dinamiko kiel muzika parametro nur malmulte pezis, oni lasis ĝin plejparte al la buŝe tradiciita stilsento de la muzikistoj, kiam oni ludu pli laŭte aŭ pli mallaŭte. Dinamikaj preskriboj en la komponaĵoj maloftis kaj signis ofte devioj de la reguloj, ekz. kiam la vjoloj en la dua parto de la koncerto „[[La kvar sezonoj|La printempo]]“ de [[Antonio Vivaldi]] devas ludi ''forte'' – por la bildigo de bojantaj hundoj–, dum kiam la resto de la orkestro kaj la soloviolono ludas ''piane''. En la verkoj de [[Johann Sebastian Bach]] dinamikaj preskriboj ofte montras nur, je kiu loko unu voĉo paŝu malantaŭen favore al alia aŭ estas emfazenda. Registroŝanĝo sur [[klaviceno]] kaj baroka [[orgeno]] aŭ la ŝanĝo inter [[konĉerteno]] kaj [[tuteco]] en la [[granda konĉerto]] sekvigis nekontinue ŝanĝantajn laŭtecon kaj sonkoloron, kio stampis komence de la 20-a jarcento la nocion de la ''terasdinamiko''. Sekve oni aplikis tiun ĉi simplige sur la tuta muziko de la baroko. El hodiaŭa vidpunkto tio ĉi ne estas tenebla; historiaj fontoj montras, ke ankaŭ barokkantistoj kaj instrumentistoj interpretis per dinamikaj nuancadoj kaj transiroj, ekde la konscia artikulaciado de unuopaj tonoj ĝis iom grandaj arkoj. Komence de la [[Klasika epoko (eŭropa muziko)|klasika epoko]] la dinamiko ricevis novan gravecon. La ''[[piano]]'', kiu – laŭ sia nomo – ebligis influi ankaŭ la laŭtecon per variado de la frapado, flankenŝovis la klavicenon. Preskaŭ samtempe formiĝis – influate de la [[skolo de Mannheim]] – precizeco en la orkestroludo ĝis nun neniam konata, kiu ebligis realigi dinamikajn efektojn kiel unueca ''pianissimo'' kaj ''fortissimo'' aŭ la fama „Kresĉendo de Mannheim“ kun la tuta orkestro. Ĉe [[Ludwig van Beethoven]] la dinamiko finfine atingis la rangon de memstaramuzika parametro, fpor kiu validas precizaj ludinstrukcioj. En siaj partituroj li notis krom la baza dinamiko multajn antaŭe neniam aŭ malofte uzatajn esprimrimedojn: regule uzatajn laŭtecekstremojn <math>pp</math> kaj ''ff'', ofte tuj interkontrastajn, tutorkestra kresĉendo trans multaj taktoj, kresĉendo ekde <math>p</math> ĝis ''ff'' ene de ununura takto, kresĉendo kun sekva ''subito <math>p</math>'', dekresĉendo kun sekva ''ff'', akcentoj sur la „malfortaj“ taktotempoj ktp. La romantikisma epoko kontribuas nure per plua intensivigo de la ekstremoj (vd. supre). == Literaturo == * Ferdinand Hirsch, Das große Wörterbuch der Musik, ISBN 3-7333-0024-6 == Vidu ankaŭ == *[[Artikulacio (muziko)]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Tontekniko]] [[Kategorio:Muzika notacio]] [[Kategorio:Muzika terminologio]] 3u0lq3afeulbfi5f7bk2mk0byp94zbv 1 237522 9384727 9384182 2026-05-27T04:40:43Z Sergio 46486 /* */ Respondo 9384727 wikitext text/x-wiki Pri la nomo: NPIV diras Tucidido, do oficiale la nomo estas ĝusta. Tamen ŝajnas al mi, ke NPIV kaj kun ĝi la vikipedio eraras. En la greka lingvo la nomo estas skribita Θουκυδίδης, kiun oni skribu latine Thoukydides, kaj elparolu Tukidides. la litero κ , kappa, estu klare elparolita kaj skribita k. Se neniu kontraŭas, mi ŝanĝos la titolon. Ĉu bone? p.s. Klara plimulto de la aliaj lingvoj uzas la literon (kaj sonon?) k , kun malmultaj esceptoj. Sed ekzemple la latina skribas c , tamen prononcas k. --[[Vikipediisto:Hans|Hans]] 14:29, 27. Mar 2008 (UTC) : Mi subtenas la ŝanĝon al "Tukidido". Cetere, nek PIV, nek NPIV estas instancoj rajtigitaj ion ajn oficialigi. NPIV entenas misinformojn ne nur neoficialajn, sed eĉ kontraŭfundamentajn. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:45, 24 Nov. 2014 (UTC) :Esperantigaj nomoj ne ĉiam strikte respektas la prononcon de la koncernita vorto en la originala lingvo. Se NPIV proponas la formon "Tucidido", mi opinias, ke ankaŭ ni konservu ĝin, despli se ne troveblas ekzemploj de la formo "Tukidido" ekster Vikipedio. :Krome, la litero ja prononcas "c" ekzemple en la franca. [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 18:55, 27. Mar 2008 (UTC) : "Tukidido" (kun "k") aperas en la antaŭparolo de Reĝo Edipo (traduko de Douglas B. Gregor, Stafeto, 1960), ekzemple meze de paĝo 44. [[Uzanto:Goulo|Goulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Goulo|diskuto]]) 08:41, 6 jul. 2021 (UTC) Je ne crois pas, que les francais prononcent le "c" comme ts dans cette occasion. Ni demandu francojn pri tio. Tamen, mi kredas, ke la greka prononco "k" validu unuarange. Tukididio estis greko.--[[Vikipediisto:Hans|Hans]] 19:25, 27. Mar 2008 (UTC) :Vi rajtas : la "c" de "Thucydide" prononcas "s", ne "c", mi kiel franco pardonpetas pro la malatenta malprecizaĵo. :Kompreneble estas Tucidido greka, kompreneble plej taŭgus "Tukidido" laŭ plej strikta vidpunkto. Sed ŝajnas, ke "Tukidido" simple ne estas la plej diskonita kaj akceptata esperantigo de la nomo. Tion pruvas eĉ rapida Google-serĉo. La elekto de "Tucidido" fare de la serioza NPIV estas plia, gravega indico pri tio. Se vi tamen pluopinias, ke la artikolo estas alinomenda, mi petas pli publikan debaton en la [[Vikipedio:Diskutejo|Diskutejo]] antaŭ iu ajn decido. Mi ne kontraŭos la alinomadon se plejmultaj vikipediistoj konsentas pri ĝi. [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 19:47, 27. Mar 2008 (UTC) Esperanto devu, laŭ mi, kiel eble plej ofte respekti la originalan formon de nomo. "Tucidido" estas tro malproksima de la greka elparolo 'Tukidides". "Tukididieso" devus esti la Esperantiĝo de la nomo, ĉar grek-lingvististo havus pli da facileco trovi la vorton skribante laŭ la logiko de elparoladon de Esperanto. Plie vi diris, tio estas en la NPIV. Por mi nur unu vortaro estas absolute neŝanĝebla, tiu kiu estas en la Fundamento de Esperanto. Por mi, francoparolanto, mi tro ofte trovas francajn radikojn en ĝi. "Tucidido" estas la franca formo (Thoucidide), aldonita al Esperanto. Jen kial mi uzas "Tukidideso"-n, kiam mi parolas pri la patro de la historio. --[[Uzanto:Pithagore|Pithagore]] ([[Uzanto-Diskuto:Pithagore|diskuto]]) 13:44, 26 Jul. 2013 (UTC) : ''-es'' (-ης) ne estas parto de la radiko, ĝi estas la finaĵo nominativa; en aliaj kazoj la grekaj finaĵoj estas aliaj. La esperanta akuzativo "Tukidid/es/on" estus do absurda: al la greka finaĵo, indikanta ''nominativon'', estus aldonita esperanta finaĵo akuzativa. Tial oni kutimas ĉe asimilado anstataŭigi la grekan finaĵon nominativan per la cellingva finaĵo nominativa (kaj deklinacii laŭ la gramatiko cellingva); en Esperanto do -ης → -o. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:45, 24 Nov. 2014 (UTC) :Dum ne estas interkonsento, PIV kaj NPIV ja estas ĝenerale akceptita normo, do Tucidido. Krome estas kurioze, ke proponantoj de ŝanĝoj de la laboro de vikipediistoj, tre ofte malaperas kaj ne revenas dum jaroj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:58, 12 jun. 2020 (UTC) ::Saluton. Mi ĵus trovis la formon "Tukidido" apud "Tucidido" en PreVo kaj en [https://reta-vortaro.de/revo/art/tucidid.html Reta Vortaro]. El la tieaj tradukoj la germana, hungara kaj rusa subtenas la formon kun k. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 10:03, 6 jul. 2021 (UTC) :::Jes, Tlustulimu. Sed Reta Vortaro (ReVo) ankaŭ malkaŝas siajn fontojn. Kaj ĉi tie ReVo por la formo "Tukidido" indikas nur la vikipedian paĝon "Makiavelo", kvankam '''vikipedia labora paĝo ne estas bona referenco''', ĉar ĝi ĉiumomente povas ŝanĝiĝi, kaj ĉiam povas esti ke iu kaŝis sian kaprican preferon en iu frazo kiu restas nerimarkite dum jardekoj se tiu frazo estas malmultege legata. Aliflanke, se fine iu homo sufiĉe fosas, eblas malkovri kiam kaj de kiu estis la redakto: ĉi tie [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Makiavelo&diff=prev&oldid=6865 en 2002 09 21 iu anonimulo] ŝanĝis la antaŭan ligilon [[Tucidido]] de teksto "[[Makiavelo]]" al [[Tukidido]], sen diskuto, sen referenco, kaj tiel simple restis ĉar neniu pli atentis pri la detalo. Dum pli ol 11 jaroj la vorto "Tukidido" estis ruĝa ligilo, fuŝe post okt. 2007, kiam jam estis teksto kun titolo "Tucidido", kaj tiam en decembro 2013 uzanto Kani solvis la problemon de fuŝ-ruĝa ligilo per alidirektilo de Tukidido al Tucidido. La kaprica ŝanĝi en vikipedio de sept. 2002 do pruvas nenion, nur tion ke en Vikipedio la formo Tukidido estas preferata al la aŭtoritato PIV kaj aliaj vortaroj de iu individuo, kaj la opinio poste iĝis volo de malplimulto el la tiamaj uzantoj (kiel montras tiu ĉi diskuto). Fakte Reta Vortaro (ReVo) per sia ekzemplo de labora teksto el Vikipedio ne pruvas literaturan ekziston de alternativa esperanta vorto "Tukidido" sed la fonto de Goulo el jul. 2021 ("Reĝo Edipo" en traduko de Douglas B. Gregor, Stafeto, 1960, ekz. en p. 44) '''JES''' estas unuopa literatura trovo de alternativa vorto "Tukidido". En Vikipedio la ideo ne estas reklami siajn proprajn ideojn pri ŝanĝi ĉiujn Esperanto-vortarojn, sed la tasko estas noti ĉu en la vortaroj, literaturo kaj gazetaro estas malsamaj variaĵoj, kaj se jes, kiuj estas la motoroj, kaj kiom forte estas uzataj (ne en vikipedio, sed en la "reala mondo") la unuopaj malsamaj variaĵoj. Do, ĉi tie la malplimulta vriaĵo "Tukidido" baziĝas je uzo de [[Douglas Draper]] en lsia traduko de ''[[Reĝo Edipo]]'', dramo de [[Sofoklo]] publikigita en 1960, dek jarojn ol aperis la unua PIV en 1970. Sed pri la formo "Tucidido" sendube estis pli multaj trovoj, kvankam ReVo pri tiu ankaŭ nur notas unu fonto, la tekston "Enkonduko al la civilizacio de la klasika Ateno", pri kiu nun ne konatas jaro kaj eldonisto, ĉar la citita retpaĝo intertempe estas morta kaj en archive.org kaj archive.ph ne sukcesis arkivigo. Sed sendube la teksto "Enkonduko al la civilizacio de la klasika Ateno" estis presita oficiala verkaĵo, ne nur ĉiam ŝanĝebla retpaĝeto. Kaj ĉiukaze ankaŭ la [https://vortaro.net/#Tucidido_kdc kapvorto "Tucidido" en PIV 2020, ankaŭ en la prsita 1-a eldono de 1970, p. 1144, kaj en la eldonoj de 2002 kaj 2005], estas valida referenco, eĉ se ni ne havas scion, kiujn pluajn argumentojn aŭ literaturajn fontojn havis la farintoj de PIV. Krome eblas vidi, ke en la literaturo kaj gazetaro post 2000, en la serĉilo [https://tekstaro.com/?s=6a156492f53da tekstaro.com estas ses trovoj] en [[Internacia Kongresa Universitato]] 1997-2013 kaj [https://tekstaro.com/?s=6a156492f53da 1 plia, artikolo] de [[Serge Halimi]] ([[d:Q3479350]]) en [[Le Monde diplomatique en Esperanto]] [https://eo.mondediplo.com/2014/06/article2079 6 2014], kaj nul por "Tukidido". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:24, 26 maj. 2026 (UTC) ::::Mi aldonis en la ReVan artikolon beletran ekzemplon pri ''Tukidido'' el [[s:Cezaro/Infano|Vikifontaro]]. «Tu[ck]itido» ne estas ofta vorto firme enradikiĝinta en la reala lingvo, kaj la kapricoj de la PIV-aŭtoroj ne estas pli aŭtoritataj ol la sistema principo. Tukitido estas greka aŭtoro, kaj la [[Esperantigo de vortoj el greka fonto]] rekomendas transskribi κ→k, kio estas la plej regula, racia kaj konforma al la tradicio de multaj lingvoj. Fakte NPIV ja regrekigis kelkajn latinidajn grekaĵojn de PIV1 (Cipro→Kipro ktp), sed faris tion nekonsekvence; tamen tio atestas pri la ĝenerala tendenco regrekigi.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 04:40, 27 maj. 2026 (UTC) 2d3t1cdqpf0354c2ta4w9vonp3tud0i 0 237864 9384451 8418163 2026-05-26T15:12:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384451 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Parlament Windhuk.JPG|eta|<center>La parlamentejo en [[Vindhuko]]]] La '''Nacia Konsilio''' ([[angle]] ''National Council'') estas la unua ĉambro de la parlamento de la Respubliko [[Namibio]]. La [[Nacia Asembleo de Namibio]] konsistigas la duan ĉambron. Laŭ la namibia [[konstitucio]] de marto [[1990]] la Nacia Konsilio de Namibio havas politike konsilan funkcion kaj konsistas el 26 [[deputito]]j, po du el la 13 regionaj konsilioj de la ŝtato. Rezultoj de la lastaj parlamentaj balotoj kaj disdivido de la seĝoj en la Nacia Konsilio: {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; text-align: right" !style="background-color:#E9E9E9" align=left| Partio !style="background-color:#E9E9E9" align=right| Seĝoj 1992 !style="background-color:#E9E9E9" align=right| Seĝoj 1998 !style="background-color:#E9E9E9" align=right| Seĝoj 2004 |- | align="left" | [[SWAPO]] || 19 || 21 || 24 |- | align="left" | Demokratia Gimnastikeja Alianco (DTA) || 6 || 4 || 1 |- | align="left" | Unuiĝinta Demokratia Fronto (UDF) || 1 || 1 || 1 |- | align="left" | || '''26''' || '''26''' || '''26''' |} Nacia Asembleo kaj Nacia Konsilio havas sian sidejon en la nacia ĉefurbo [[Vindhuko]] kaj kunvenas en la tiel nomata "palaco de inko". == Eksteraj ligiloj == * [http://www.parliament.gov.na/default.asp oficialaj paĝoj de la Nacia Konsilio] (en la angla) * [http://africanelections.tripod.com/na.html balotoj en Namibio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070208025416/http://africanelections.tripod.com/na.html |date=2007-02-08 }} * [http://www.inwent.org/v-ez/lis/namibia/reg-wahl.htm regionaj balotoj en Namibio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928011119/http://www.inwent.org/v-ez/lis/namibia/reg-wahl.htm |date=2007-09-28 }} (en la germana) [[Kategorio:Politiko de Namibio]] [[Kategorio:Parlamento]] kj2jvpmkfuuqkk11yf00q6wbpl9tp17 0 241555 9384587 9283498 2026-05-26T20:12:49Z Moldur 2507 /* Nomtago */ 9384587 wikitext text/x-wiki {{Apartigilo}} '''Otto''' (kelkfoje esperantigita kiel '''[[OTO|Oto]]''' por eviti duoblajn konsonantojn) estas ĝermana vira [[persona nomo]] kaj ankaŭ [[familia nomo]]. == Signifo == En [[malnovaltgermana lingvo]] ''ot'' "posedaĵo, heredaĵo". Origine "Otto" estis nur mallonga formo de diversaj nomoj kun komenco "Ot-" (Otmar, Otfried, Otbert, ...), poste ĝi fariĝis memstara nomo. == Variaĵoj == Viraj: Udo, Odo, Otello, [[Othello]], Otfrid, Otfried, Ottfried (tie aldoniĝas hindeŭropa silabo ''-frid'' en signifo "paco, paca"), Othmar, Ottmar (tie aldoniĝas hindeŭropa silabo ''-mēri'' en signifo "fama, fabela"), Othon, Odón, Oddone kaj la franca variaĵo Eudes, foje esperantigata al la formo Eŭdo Virinaj: Ottilie, Ottilia, Otilia, [[Odilia]], Odile, Uta La nomo Ulriko, pli antikve ''Ulriĥo'' kaj ''Udalriko'', kaj ĝiaj variaĵoj havas la saman radikon: nomdonoj precipe inspiriĝis per la kristana sanktulo [[Udalriko de Aŭgsburgo]]. En ĝi post la unua parto aldoniĝas dua hindeŭropa silabo ''-riĥo'', kiu parencas al la esperanta vorto [[riĉo]] kaj signifas ĝuste tion. La nomo de la dinastio ''[[Liudolfidoj|Ottonen]]'' (en Esperanto eble "Ottidoj" aŭ "Otto-idoj") devenas el ties unua imperiestro, Otto la 1-a, "la Granda". Ne parenca estas la nomo ''Ödön'', kiu estas la hungara formo de [[Edmundo]]. == Nomtago == * [[30-a de junio]] ([[Otto la 1-a (Bamberg)|Otto de Bamberg]], kristane sanktigita) == Konataj nomportantoj == === Regnestroj === * Regantoj de la [[Sankta Romia Imperio]]: ** "Otto-idoj" ([[Liudolfidoj]]): *** [[Oto la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Otto la 1-a (Sankta Romia Imperio)]], "la Granda" ([[912]]-[[973]]) *** [[Otto la 2-a (Sankta Romia Imperio)]] ([[955]]-[[983]]) *** [[Otto la 3-a (Sankta Romia Imperio)]] ([[980]]-[[1002]]) ** [[Velfoj]]: *** [[Otto la 4-a (Sankta Romia Imperio)]] ([[1175]] - [[1218]]) * Reĝoj: ** [[Otto la 3-a (Bavario)]], 1290-1312 duko de Bavario, [[Vitelsbaĥoj]], estis 1305-1307 ankaŭ reĝo de [[Hungario]] kiel "Béla la 5-a" ** [[Otto la 1-a (Grekio)]], 1832-1862 reĝo, [[Vitelsbaĥoj]] ** [[Otto (Bavario)]], 1886-1916 reĝo, [[Vitelsbaĥoj]] * Dukoj: ** [[Otto la 1-a (Saksio)]], 880-912 duko ** [[Oto la 1-a (Ŝvabujo)|Otto la 1-a (Ŝvabio)]], 954-982, [[duko de Ŝvabio]] kaj de Bavario, [[Liudolfidoj]] ** [[Otto la 1-a (Bavario)]], 1180-1183 duko, [[Vitelsbaĥoj]] ** [[Otto la 3-a (Bavario)]], 1290-1312 duko, [[Vitelsbaĥoj]], estis 1305-1307 ankaŭ reĝo de [[Hungario]] === Ekleziuloj === <!-- *[[Otto I. von Braunschweig-Lüneburg]] (1260-1279), [[Liste der Bischöfe von Hildesheim|Bischof von Hildesheim]] *[[Otto I. (Gurk)]] († 1214), als Otto I. erwählter Bischof von Gurk *[[Otto II. von Woldenberg]] († 1331), [[Liste der Bischöfe von Hildesheim|Bischof von Hildesheim]] *[[Otto von Altena]] († 1262), (Otto von der Mark, später Otto von Altena), Propst in Aachen und Maastricht --> * [[Otto la 1-a (Bamberg)]] (ĉ. 1060-1139), [[episkopo]] de [[Bamberg]], [[sanktulo]]. <!-- *[[Otto von Freising]] (um 1112-1158), [[Liste der Bischöfe von Freising und der Erzbischöfe von München und Freising|Bischof von Freising]] und Geschichtsschreiber *[[Otto von Lonsdorf]] (* ca. 1200, &dagger; 1265), Bischof von Passau --> === Antaŭnomo === <!-- * [[Otto Bauer]] (1881-1938), österreichischer [[Sozialdemokrat]] --> * [[Otto von Bismarck]] (1815-1898), germana politikisto kaj regna kanceliero <!-- * [[Otto Borngräber]] (1874-1916), deutscher Schriftsteller, Dramatiker und Dramaturg * [[Otto Magnus von Dönhoff]] (1665-1717), brandenburgisch-preußischer Generalleutnant und Gesandter * [[Otto Fridolin Fritzsche]] (1812-1896), deutscher protestantischer Theologe --> * [[Otto Graf Lambsdorff]], (1926-2009), germana politikisto * [[Otto von Habsburg]], (1912-2011), germana politikisto * [[Otto Hahn]] (1879-1968), germana kemiisto <!-- * [[Otto Keller (Schriftsteller)|Otto Keller]] (1875-1931), schwäbischer Schriftsteller --> * [[Otto Lilienthal]] (1848-1896), germana inĝeniero <!-- * [[Otto Lüthje]] (1902-1977), deutscher Schauspieler * [[Otto Mengelberg]] (1817-1890), deutscher Historien- und Porträtmaler und Lithograf * [[Otto Mueller]] (1874-1930), deutscher Maler * [[Otto Rehhagel]] (* 1938), deutscher [[Fussballtrainer]], 2004 [[Fußball-Europameisterschaft|Europameister]] mit [[Griechische Fußballnationalmannschaft|Griechenland]] * [[Hermann Otto von Limburg-Styrum]] (1646-1704), kaiserlicher Generalfeldmarschall * [[Otto Graf von Schwerin]] (1645-1705), kurbrandenburgisch-preußischer Geheimer Rat und Diplomat --> * [[Otto Waalkes]] (* 1948), germana humuristo === Esperantistoj === * [[Ottó Haszpra]] * [[Oton Pancer]] * [[Otto Simon]] * [[Utho Maier]] * ... === Familia nomo === <!-- * [[Berthold Otto]] (1859−1933), deutscher Reformpädagoge * [[Björn Otto]] (* 1977), deutscher Leichtathlet * [[Carl August Gottlob Otto]] (* 1896; † ?), deutscher Schriftsteller und Redakteur * [[Carlos Otto]] (1838-1897), deutscher Chemiker und Unternehmer * [[Christian Otto (CDU)]], deutscher Politiker * [[Christoph Friedrich Otto]] (1783-1856), deutscher Gärtner und Botaniker. * [[Eberhard Otto]] (* 1948), deutscher Unternehmer und Politiker (FDP) * [[Eberhard Otto (Ägyptologe)]] (1913−1974), deutscher Ägyptologe * [[Eckart Otto]] (* 1944), deutscher Hochschullehrer * [[Ernst Julius Otto]] (1804-1877), deutscher Komponist, Chorleiter und Kreuzkantor * [[Felix Otto]] (* 1966), deutscher Mathematiker * [[Frank Otto]] (* 1957), deutscher Medienunternehmer * [[Fred Otto]] (Martin Alfred Otto; 1883−1944), deutscher Architekt und Stadtbaurat --> * [[Frei Otto]] (* 1925), germana arkitekto <!-- * [[Götz Otto]] (* 1967), deutscher Schauspieler * [[Gunter Otto (Pädagoge)]] (1927−1999), Kunstpädagoge * [[Gustav Otto]] (1883-1926), Flugzeugbauer * [[Hans Otto]] (1900-1933), deutscher kommunistischer Schauspieler * [[Hans Otto (Organist)|Hans Otto]] (1922-1996) deutscher Organist und [[Kantor]] * [[Hans-Joachim Otto]] (* 1952), MdB, ehemaliger Bundesvorsitzender der Jungen Liberalen * [[Hans-Jürgen Otto]] (* 1935), deutscher Forstwissenschaftler und Forstbeamter * [[Harro Otto]] (* 1937), deutscher Strafrechtswissenschaftler * [[Heinrich Otto]] (1858-1923), deutscher Maler und Grafiker * [[Herbert Otto]] (1925-2003), deutscher Schriftsteller * [[Ilona Otto]] (* 1979), deutsche Synchronsprecherin --> * [[Jan Otto]] (1841-1916), ĉeĥa eldonisto <!-- * [[Kristin Otto]] (* 1966), deutsche [[Olympische Sommerspiele 1988/Schwimmen|Olympiasiegerin 1988]] im Schwimmen und Fernsehmoderatorin * [[Leopold Otto]] (1819-1882), polnischer lutherischer Theologe und Kirchenliederdichter * [[Lisa Otto]] (* 1919), deutsche Opernsängerin * [[Manfred Otto]] (*1927), ehem. Direktor des [[Bund Evangelisch-Freikirchlicher Gemeinden|Bundes Evangelisch-Freikirchlicher Gemeinden]] * [[Michael Otto]] (* 1943), Vorstandsvorsitzender des Otto-Versands * [[Michael Otto (Künstler)]] (* 1938), deutscher Maler und Grafiker * [[Miranda Otto]] (* 1967), australische Schauspielerin * [[Nikolaus Otto]] (1832–1891), Maschinenbauer, Erfinder des Ottomotors * [[Norbert Otto (Politiker)]] (* 1943), deutscher Politiker (CDU) * [[Norbert Otto (Fußballspieler)]] (* 1957), deutscher Fußballspieler bei Eintracht Frankfurt * [[Paul Otto (Bildhauer)|Paul Otto]] (1846-1893), deutscher Bildhauer in Berlin und Rom * [[Paul Otto]] (1878–1943), deutscher Schauspieler * [[Ralf Otto]], deutscher Dirigent * [[Reinhard Otto]] (* 1954), hessischer Landtagsabgeordneter (CDU) * [[Reinhold Otto]] (1863−1930), deutscher Pädagoge und liberaler Bildungspolitiker * [[Richard Otto]] (1872–1952), deutscher Mediziner und Hochschullehrer * [[Rudolf Otto]] (1869–1937), Theologe und Religionswissenschaftler * [[Sylke Otto]] (* 1969), deutsche Olympiasiegerin im Rennrodeln * [[Teo Otto]] (1904–1968), Bühnenbildner * [[Valentin Otto]] (1529–1594), deutscher Musiker und Leipziger Thomaskantor * [[Waldemar Otto]] (* 1929), deutscher Bildhauer und Künstler * [[Walter Otto]] (1878–1941), deutscher Althistoriker * [[Walter F. Otto]] (1874–1958), Philologe * [[Werner Otto]] (* 1909), Gründer des [[Otto-Versand]] * [[Wolfgang Otto]] (* 1947), Generalleutnant der Bundeswehr --> === Similaj viraj nomoj === * [[Oto]], latine ''Otho'', [[69]] romia imperiestro * [[Eŭdo la 1-a|Odo aŭ Eŭdo la 1-a]], france ''Eudes'', 888-898 franca reĝo * [[Odo la Granda]], Odo aŭ Eŭdo de Akvitanio, 700-735 duko * [[Odo la 1-a (Burgonjo)]], ?-1102, Burgonjo * [[Odo de Cluny]] * [[Odo de Bayeux]] * [[Sankta Oda de Canterbury]] * [[Udo Lindenberg]] === Similaj virinaj nomoj === * [[Odilia]], franca sanktulino == Disvastigo en [[Germanlingvio]] == De la fino de la 19-a jarcento ĝis meze de la 1910-aj jaroj, la nomo Otto en [[Germanlingvio]] estis unu el la dek plej popularaj knaboj antaŭnomoj. Tiam ĝia populareco iom post iom malkreskis, eĉ signife ekde la 1940-aj jaroj. Ĝi apenaŭ estas donita ekde la fino de la 1950-aj jaroj.<ref>[https://www.beliebte-vornamen.de/5721-otto.htm statistiko pri “popularaj antaŭnomoj” en la retejo ''beliebte-vornamen.de''] ({{de}})</ref> == Ceteraĵoj == Ambaŭ vortoj "Otto" kaj "Oto" estas [[palindromo]]j. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Viraj personaj nomoj]] [[Kategorio:Familiaj nomoj]] [[Kategorio:Listoj de regantoj laŭ nomo]] d4r3txs7vnkk42e2x3gsxokqvatrtm0 9384601 9384587 2026-05-26T20:40:45Z Moldur 2507 /* Ekleziuloj */ [[Oto el Freising|Otto de Freising]] 9384601 wikitext text/x-wiki {{Apartigilo}} '''Otto''' (kelkfoje esperantigita kiel '''[[OTO|Oto]]''' por eviti duoblajn konsonantojn) estas ĝermana vira [[persona nomo]] kaj ankaŭ [[familia nomo]]. == Signifo == En [[malnovaltgermana lingvo]] ''ot'' "posedaĵo, heredaĵo". Origine "Otto" estis nur mallonga formo de diversaj nomoj kun komenco "Ot-" (Otmar, Otfried, Otbert, ...), poste ĝi fariĝis memstara nomo. == Variaĵoj == Viraj: Udo, Odo, Otello, [[Othello]], Otfrid, Otfried, Ottfried (tie aldoniĝas hindeŭropa silabo ''-frid'' en signifo "paco, paca"), Othmar, Ottmar (tie aldoniĝas hindeŭropa silabo ''-mēri'' en signifo "fama, fabela"), Othon, Odón, Oddone kaj la franca variaĵo Eudes, foje esperantigata al la formo Eŭdo Virinaj: Ottilie, Ottilia, Otilia, [[Odilia]], Odile, Uta La nomo Ulriko, pli antikve ''Ulriĥo'' kaj ''Udalriko'', kaj ĝiaj variaĵoj havas la saman radikon: nomdonoj precipe inspiriĝis per la kristana sanktulo [[Udalriko de Aŭgsburgo]]. En ĝi post la unua parto aldoniĝas dua hindeŭropa silabo ''-riĥo'', kiu parencas al la esperanta vorto [[riĉo]] kaj signifas ĝuste tion. La nomo de la dinastio ''[[Liudolfidoj|Ottonen]]'' (en Esperanto eble "Ottidoj" aŭ "Otto-idoj") devenas el ties unua imperiestro, Otto la 1-a, "la Granda". Ne parenca estas la nomo ''Ödön'', kiu estas la hungara formo de [[Edmundo]]. == Nomtago == * [[30-a de junio]] ([[Otto la 1-a (Bamberg)|Otto de Bamberg]], kristane sanktigita) == Konataj nomportantoj == === Regnestroj === * Regantoj de la [[Sankta Romia Imperio]]: ** "Otto-idoj" ([[Liudolfidoj]]): *** [[Oto la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Otto la 1-a (Sankta Romia Imperio)]], "la Granda" ([[912]]-[[973]]) *** [[Otto la 2-a (Sankta Romia Imperio)]] ([[955]]-[[983]]) *** [[Otto la 3-a (Sankta Romia Imperio)]] ([[980]]-[[1002]]) ** [[Velfoj]]: *** [[Otto la 4-a (Sankta Romia Imperio)]] ([[1175]] - [[1218]]) * Reĝoj: ** [[Otto la 3-a (Bavario)]], 1290-1312 duko de Bavario, [[Vitelsbaĥoj]], estis 1305-1307 ankaŭ reĝo de [[Hungario]] kiel "Béla la 5-a" ** [[Otto la 1-a (Grekio)]], 1832-1862 reĝo, [[Vitelsbaĥoj]] ** [[Otto (Bavario)]], 1886-1916 reĝo, [[Vitelsbaĥoj]] * Dukoj: ** [[Otto la 1-a (Saksio)]], 880-912 duko ** [[Oto la 1-a (Ŝvabujo)|Otto la 1-a (Ŝvabio)]], 954-982, [[duko de Ŝvabio]] kaj de Bavario, [[Liudolfidoj]] ** [[Otto la 1-a (Bavario)]], 1180-1183 duko, [[Vitelsbaĥoj]] ** [[Otto la 3-a (Bavario)]], 1290-1312 duko, [[Vitelsbaĥoj]], estis 1305-1307 ankaŭ reĝo de [[Hungario]] === Ekleziuloj === <!-- *[[Otto I. von Braunschweig-Lüneburg]] (1260-1279), [[Liste der Bischöfe von Hildesheim|Bischof von Hildesheim]] *[[Otto I. (Gurk)]] († 1214), als Otto I. erwählter Bischof von Gurk *[[Otto II. von Woldenberg]] († 1331), [[Liste der Bischöfe von Hildesheim|Bischof von Hildesheim]] *[[Otto von Altena]] († 1262), (Otto von der Mark, später Otto von Altena), Propst in Aachen und Maastricht --> * [[Otto la 1-a (Bamberg)]] (ĉ. 1060-1139), [[episkopo]] de [[Bamberg]], [[sanktulo]]. * [[Oto el Freising|Otto de Freising]], (ĉ. 1112-1158), episkopo de Freising, historiisto. <!-- *[[Otto von Lonsdorf]] (* ca. 1200, &dagger; 1265), Bischof von Passau --> === Antaŭnomo === <!-- * [[Otto Bauer]] (1881-1938), österreichischer [[Sozialdemokrat]] --> * [[Otto von Bismarck]] (1815-1898), germana politikisto kaj regna kanceliero <!-- * [[Otto Borngräber]] (1874-1916), deutscher Schriftsteller, Dramatiker und Dramaturg * [[Otto Magnus von Dönhoff]] (1665-1717), brandenburgisch-preußischer Generalleutnant und Gesandter * [[Otto Fridolin Fritzsche]] (1812-1896), deutscher protestantischer Theologe --> * [[Otto Graf Lambsdorff]], (1926-2009), germana politikisto * [[Otto von Habsburg]], (1912-2011), germana politikisto * [[Otto Hahn]] (1879-1968), germana kemiisto <!-- * [[Otto Keller (Schriftsteller)|Otto Keller]] (1875-1931), schwäbischer Schriftsteller --> * [[Otto Lilienthal]] (1848-1896), germana inĝeniero <!-- * [[Otto Lüthje]] (1902-1977), deutscher Schauspieler * [[Otto Mengelberg]] (1817-1890), deutscher Historien- und Porträtmaler und Lithograf * [[Otto Mueller]] (1874-1930), deutscher Maler * [[Otto Rehhagel]] (* 1938), deutscher [[Fussballtrainer]], 2004 [[Fußball-Europameisterschaft|Europameister]] mit [[Griechische Fußballnationalmannschaft|Griechenland]] * [[Hermann Otto von Limburg-Styrum]] (1646-1704), kaiserlicher Generalfeldmarschall * [[Otto Graf von Schwerin]] (1645-1705), kurbrandenburgisch-preußischer Geheimer Rat und Diplomat --> * [[Otto Waalkes]] (* 1948), germana humuristo === Esperantistoj === * [[Ottó Haszpra]] * [[Oton Pancer]] * [[Otto Simon]] * [[Utho Maier]] * ... === Familia nomo === <!-- * [[Berthold Otto]] (1859−1933), deutscher Reformpädagoge * [[Björn Otto]] (* 1977), deutscher Leichtathlet * [[Carl August Gottlob Otto]] (* 1896; † ?), deutscher Schriftsteller und Redakteur * [[Carlos Otto]] (1838-1897), deutscher Chemiker und Unternehmer * [[Christian Otto (CDU)]], deutscher Politiker * [[Christoph Friedrich Otto]] (1783-1856), deutscher Gärtner und Botaniker. * [[Eberhard Otto]] (* 1948), deutscher Unternehmer und Politiker (FDP) * [[Eberhard Otto (Ägyptologe)]] (1913−1974), deutscher Ägyptologe * [[Eckart Otto]] (* 1944), deutscher Hochschullehrer * [[Ernst Julius Otto]] (1804-1877), deutscher Komponist, Chorleiter und Kreuzkantor * [[Felix Otto]] (* 1966), deutscher Mathematiker * [[Frank Otto]] (* 1957), deutscher Medienunternehmer * [[Fred Otto]] (Martin Alfred Otto; 1883−1944), deutscher Architekt und Stadtbaurat --> * [[Frei Otto]] (* 1925), germana arkitekto <!-- * [[Götz Otto]] (* 1967), deutscher Schauspieler * [[Gunter Otto (Pädagoge)]] (1927−1999), Kunstpädagoge * [[Gustav Otto]] (1883-1926), Flugzeugbauer * [[Hans Otto]] (1900-1933), deutscher kommunistischer Schauspieler * [[Hans Otto (Organist)|Hans Otto]] (1922-1996) deutscher Organist und [[Kantor]] * [[Hans-Joachim Otto]] (* 1952), MdB, ehemaliger Bundesvorsitzender der Jungen Liberalen * [[Hans-Jürgen Otto]] (* 1935), deutscher Forstwissenschaftler und Forstbeamter * [[Harro Otto]] (* 1937), deutscher Strafrechtswissenschaftler * [[Heinrich Otto]] (1858-1923), deutscher Maler und Grafiker * [[Herbert Otto]] (1925-2003), deutscher Schriftsteller * [[Ilona Otto]] (* 1979), deutsche Synchronsprecherin --> * [[Jan Otto]] (1841-1916), ĉeĥa eldonisto <!-- * [[Kristin Otto]] (* 1966), deutsche [[Olympische Sommerspiele 1988/Schwimmen|Olympiasiegerin 1988]] im Schwimmen und Fernsehmoderatorin * [[Leopold Otto]] (1819-1882), polnischer lutherischer Theologe und Kirchenliederdichter * [[Lisa Otto]] (* 1919), deutsche Opernsängerin * [[Manfred Otto]] (*1927), ehem. Direktor des [[Bund Evangelisch-Freikirchlicher Gemeinden|Bundes Evangelisch-Freikirchlicher Gemeinden]] * [[Michael Otto]] (* 1943), Vorstandsvorsitzender des Otto-Versands * [[Michael Otto (Künstler)]] (* 1938), deutscher Maler und Grafiker * [[Miranda Otto]] (* 1967), australische Schauspielerin * [[Nikolaus Otto]] (1832–1891), Maschinenbauer, Erfinder des Ottomotors * [[Norbert Otto (Politiker)]] (* 1943), deutscher Politiker (CDU) * [[Norbert Otto (Fußballspieler)]] (* 1957), deutscher Fußballspieler bei Eintracht Frankfurt * [[Paul Otto (Bildhauer)|Paul Otto]] (1846-1893), deutscher Bildhauer in Berlin und Rom * [[Paul Otto]] (1878–1943), deutscher Schauspieler * [[Ralf Otto]], deutscher Dirigent * [[Reinhard Otto]] (* 1954), hessischer Landtagsabgeordneter (CDU) * [[Reinhold Otto]] (1863−1930), deutscher Pädagoge und liberaler Bildungspolitiker * [[Richard Otto]] (1872–1952), deutscher Mediziner und Hochschullehrer * [[Rudolf Otto]] (1869–1937), Theologe und Religionswissenschaftler * [[Sylke Otto]] (* 1969), deutsche Olympiasiegerin im Rennrodeln * [[Teo Otto]] (1904–1968), Bühnenbildner * [[Valentin Otto]] (1529–1594), deutscher Musiker und Leipziger Thomaskantor * [[Waldemar Otto]] (* 1929), deutscher Bildhauer und Künstler * [[Walter Otto]] (1878–1941), deutscher Althistoriker * [[Walter F. Otto]] (1874–1958), Philologe * [[Werner Otto]] (* 1909), Gründer des [[Otto-Versand]] * [[Wolfgang Otto]] (* 1947), Generalleutnant der Bundeswehr --> === Similaj viraj nomoj === * [[Oto]], latine ''Otho'', [[69]] romia imperiestro * [[Eŭdo la 1-a|Odo aŭ Eŭdo la 1-a]], france ''Eudes'', 888-898 franca reĝo * [[Odo la Granda]], Odo aŭ Eŭdo de Akvitanio, 700-735 duko * [[Odo la 1-a (Burgonjo)]], ?-1102, Burgonjo * [[Odo de Cluny]] * [[Odo de Bayeux]] * [[Sankta Oda de Canterbury]] * [[Udo Lindenberg]] === Similaj virinaj nomoj === * [[Odilia]], franca sanktulino == Disvastigo en [[Germanlingvio]] == De la fino de la 19-a jarcento ĝis meze de la 1910-aj jaroj, la nomo Otto en [[Germanlingvio]] estis unu el la dek plej popularaj knaboj antaŭnomoj. Tiam ĝia populareco iom post iom malkreskis, eĉ signife ekde la 1940-aj jaroj. Ĝi apenaŭ estas donita ekde la fino de la 1950-aj jaroj.<ref>[https://www.beliebte-vornamen.de/5721-otto.htm statistiko pri “popularaj antaŭnomoj” en la retejo ''beliebte-vornamen.de''] ({{de}})</ref> == Ceteraĵoj == Ambaŭ vortoj "Otto" kaj "Oto" estas [[palindromo]]j. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Viraj personaj nomoj]] [[Kategorio:Familiaj nomoj]] [[Kategorio:Listoj de regantoj laŭ nomo]] f5lhe3dv00hmj856kojp8f6znmtro3z 0 242509 9384620 9382792 2026-05-26T21:39:17Z Kani 670 9384620 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Apaloderma'' |koloro = pink |dosiero = Narina Trogon, Apaloderma narina MALE at Lekgalameetse Provincial Reserve, Limpopo, South Africa (14468200549).jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = Strivosta trogono |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = '''''Apaloderma''''' |genro aŭtoritato = [[William Swainson|Swainson]], [[1833]] |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''''Apaloderma''''' estas genro de [[birdo]]j de la familio [[Trogonedoj]] kaj la ordo [[Trogonoformaj]]. La tri specioj de la genro loĝas en [[Afriko]] sub [[Saharo]]. Ĉiuj birdoj de tiu familio montras belajn kolorojn, kiuj distingas masklojn el inoj. La nomo estas kunmetita vorto konsistanta el du grekaj vortoj: ''hapalos'', kun signifo "delikata" kaj ''derma'', kun signifo "haŭto".<ref> Jobling, James A. (2010). [https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling The Helm Dictionary of Scientific Names.] London, UK: Christopher Helm. p. 50. ISBN 978-1-4081-2501-4. </ref> Establita de [[William Swainson]] en 1833, la genro enhavas la jenajn tri speciojn:<ref>[https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=553588#null "ITIS Report: Apaloderma".] Integrated Taxonomic Information System. Alirita la 11an de Aŭgusto 2014. </ref> * [[Narina trogono]], ''Apaloderma narina'', Sieraleono ĝis Etiopio, kaj orienta Afriko ĝis orienta kaj suda Sud-Afriko * [[Flavavanga trogono]], ''Apaloderma aequatoriale'', Kameruno, Centr-Afrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Ekvatora Gvineo, Gabono, kaj Niĝerio * [[Strivosta trogono]], ''Apaloderma vittatum'', Angolo, Burundo, Kameruno, DRK, Ekvatora Gvineo, Kenjo, Malavio, Mozambiko, Niĝerio, Ruando, Tanzanio, Ugando kaj Zambio ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Trogonedoj]] [[kategorio:Birdoj de Afriko]] {{Portalo Biologio}} bgw0k4kcgt7v2ic7avpagnpaxh324r5 0 242785 9384673 9382749 2026-05-27T00:02:56Z Kani 670 9384673 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blankkoluma trogono |koloro = pink |dosiero = Male Malabar Trogon (crop).jpg |dosiero2=Female Malabar Trogon.jpg | dosiero larĝo=200px | dosiero2 larĝo=200px |priskribo de dosiero = Blankkoluma trogono |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Harpactes]]'' |specio = '''''H. fasciatus''''' |statuso = LC |dunomo = ''Harpactes fasciatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Thomas Pennant|Pennant]], 1769) |specioj de subdivizio = Subspecioj |mapo de vivoteritorioj = Malabar_trogon_map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] |vikispecio = |komunejo = }} La '''Blankkoluma trogono''' aŭ '''Malabara trogono''',<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> ''Harpactes fasciatus'', estas [[preskaŭpaserina]] [[birdo]] de la familio de [[trogonoj]] aŭ [[Trogonedoj]]. Ĝi estas ĉefe limigita al [[Srilanko]] kaj okcidenta [[Barato]]. Etaj loĝantaroj ekzistas en la Orientaj Ghatoj kaj Centra Barato. Oni supozas, ke temas pri altitudaj migrantoj en la montetoj de [[Nilgirio]] kie troviĝas nur somere.<ref>Zarri, A.A. and A.R.Rahmani (2005) Malabar Trogon in the Nilgiris Upper Plateau, Tamil Nadu. J. Bombay Nat. Hist. Soc. 102(1):116</ref> Ekzistas tri priskribitaj subspecioj: * ''H. f. fasciatus'', ([[Thomas Pennant|Pennant]], 1769) en Srilanko * ''H. f. legerli'', ([[Walter Koelz|Koelz]], 1939) * ''H. f. malabaricus'', ([[John Gould|Gould]], 1834) en okcidenta Barato Ĝi estas loĝanta de densaj tropikaj arbaroj, kie ĝi nestumas en arbotruo, kun tipa ovodemetado de 2-4 ovoj. [[Dosiero:MalabarTrogonGould.jpg|eta|maldekstra]] [[File:Malabar Trogon female.jpg|thumb|maldekstra|Femalo]] Malabara trogono manĝas [[insekto]]jn kaj [[frukto]]jn, kaj ties larĝa beko kaj malfortaj kruroj respegulas siajn dieton kaj arbajn kutimojn. Kvankam la flugo povas esti rapida, le specio ne estas flugema. Ili kutime ripozas rekte. La voĉo estas rapida kiu-kiu-kiu-kiu regule ripetita. Trogonoj montras [[seksa dumorfismo|seksan dumorfismon]] kun la masklo pli brilkolora. La plumaro estas milda. Tiu [[Orientaliso|orientalisa]] specio estas ĉirkaŭ 31cm longa. La '''kapo kaj brusto de la masklo estas nigraj''' en la barata raso ''H. f. malabaricus'', kaj malhelgrizaj en la srilanka nomiga ''H. f. fasciatus''. '''Blankkoluma strio''' separas tiujn malhelajn partojn el la '''rozkoloraj subaj partoj''' kaj nomigas la specion. Dorso kaj vosto estas cinamokoloraj (subvosto blanka kun fina nigra strieto), kaj la flugiloj estas grizecnigraj. La ino estas tre cinamokolora, kun malhela nuanco en kapo kaj brusto. La flugiloj estas brunaj. == Notoj == {{Referencoj}} == Referencoj == * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47661|title=Harpactes fasciatus|downloaded=11 Majo 2006}} Ne minacata <br /> {{Portalo Birdoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Srilanko]] [[Kategorio:Birdoj de Barato]] hwdygszn589kwlvx2mew4da2v3x2l50 9384679 9384673 2026-05-27T00:08:55Z Kani 670 9384679 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blankkoluma trogono |koloro = pink |dosiero = Male Malabar Trogon (crop).jpg |dosiero2=Female Malabar Trogon.jpg | dosiero larĝo=200px | dosiero2 larĝo=200px |priskribo de dosiero = Blankkoluma trogono |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Harpactes]]'' |specio = '''''H. fasciatus''''' |statuso = LC |dunomo = ''Harpactes fasciatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Thomas Pennant|Pennant]], 1769) |specioj de subdivizio = Subspecioj |mapo de vivoteritorioj = Malabar_trogon_map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] |vikispecio = |komunejo = }} La '''Blankkoluma trogono''' aŭ '''Malabara trogono''',<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> ''Harpactes fasciatus'', estas [[birdo]] de la familio de [[trogonoj]] aŭ [[Trogonedoj]]. Ĝi estas ĉefe limigita al [[Srilanko]] kaj okcidenta [[Barato]]. Etaj loĝantaroj ekzistas en la Orientaj Ghatoj kaj Centra Barato. Oni supozas, ke temas pri altitudaj migrantoj en la montetoj de [[Nilgirio]] kie troviĝas nur somere.<ref>Zarri, A.A. and A.R.Rahmani (2005) Malabar Trogon in the Nilgiris Upper Plateau, Tamil Nadu. J. Bombay Nat. Hist. Soc. 102(1):116</ref> Ekzistas tri priskribitaj subspecioj: * ''H. f. fasciatus'', ([[Thomas Pennant|Pennant]], 1769) en Srilanko * ''H. f. legerli'', ([[Walter Koelz|Koelz]], 1939) * ''H. f. malabaricus'', ([[John Gould|Gould]], 1834) en okcidenta Barato Ĝi estas loĝanta de densaj tropikaj arbaroj, kie ĝi nestumas en arbotruo, kun tipa ovodemetado de 2-4 ovoj. [[Dosiero:MalabarTrogonGould.jpg|eta|maldekstra]] [[File:Malabar Trogon female.jpg|thumb|maldekstra|Femalo]] Malabara trogono manĝas [[insekto]]jn kaj [[frukto]]jn, kaj ties larĝa beko kaj malfortaj kruroj respegulas siajn dieton kaj arbajn kutimojn. Kvankam la flugo povas esti rapida, le specio ne estas flugema. Ili kutime ripozas rekte. La voĉo estas rapida kiu-kiu-kiu-kiu regule ripetita. Trogonoj montras [[seksa dumorfismo|seksan dumorfismon]] kun la masklo pli brilkolora. La plumaro estas milda. Tiu [[Orientaliso|orientalisa]] specio estas ĉirkaŭ 31cm longa. La '''kapo kaj brusto de la masklo estas nigraj''' en la barata raso ''H. f. malabaricus'', kaj malhelgrizaj en la srilanka nomiga ''H. f. fasciatus''. '''Blankkoluma strio''' separas tiujn malhelajn partojn el la '''rozkoloraj subaj partoj''' kaj nomigas la specion. Dorso kaj vosto estas cinamokoloraj (subvosto blanka kun fina nigra strieto), kaj la flugiloj estas grizecnigraj. La ino estas tre cinamokolora, kun malhela nuanco en kapo kaj brusto. La flugiloj estas brunaj. == Notoj == {{Referencoj}} == Referencoj == * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47661|title=Harpactes fasciatus|downloaded=11 Majo 2006}} Ne minacata <br /> {{Portalo Birdoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Srilanko]] [[Kategorio:Birdoj de Barato]] 2yhdl50j7zix9u7zr68zxsd6w6soxs4 0 246310 9384374 7948136 2026-05-26T13:14:46Z Sj1mor 12103 9384374 wikitext text/x-wiki '''Bedegkér''' estas malgranda [[vilaĝo|vilaĝeto]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Suda Transdanubio]], en [[departemento]] [[Somogy]], en [[Distrikto Tab]]. Kér estas nomo de unu el la 7 hungaraj gentoj. [[Dosiero:HUN Bedegkér COA.svg|eta|dekstre[Blazono de Bedegkér]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 26&nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 530 * [[Poŝtkodo]]: 8666 * [[Telefonprefikso]]: 84 == Situo == Bedegkér situas en [[valo]] de [[rojo]], fine de [[sako]][[vojo]]. [[Tab]] troviĝas 13, Tamási 21 km-ojn for. == Historio == ''Bedeg'' kaj ''Magyarkér'' unuiĝis en [[1939]]. Pli frue la apartaj vilaĝoj havis gloran epokon en la [[19-a jarcento]]. Tiutempe [[Elek Fényes]] skribis pri la vilaĝo: "BEDEG aŭ Bedek estas [[hungara]] vilaĝo en [[Tolna (historia departemento)]] en la proksimeco de [[Pincehely]]. La [[bieno]]j apartenas al familio Eszterházy. La loĝantoj estas katolikoj, la [[kampo]]j estas profitdonaj, la [[fojno]] estas riĉa. En la apudaĵo [[vito]]j etendiĝas, tial la vilaĝo estas unuaklasa." En Bedegkér [[migra poŝto]] servas. == Vidindaĵoj == * romkatolika [[preĝejo]] omaĝe al [[Sankta Triunuo]] de [[1754]], pligrandigita en [[1910]] * luterana preĝejo de [[1886]] == Komunumoj pri ''Kér'' en [[Hungara reĝlando]] == Kér estas unu el la 7 hungaraj gentoj. {|class="wikitable" border="2" |- | [[Abaújkér]] || [[Bedegkér]] || [[Vrbica (Ĉoka)|Egyházaskér]] || [[Hajmáskér]] || [[Malý Kiar|Hontkiskér]] || [[Kiarov|Ipolykér]] |- | [[Kérsemjén]] || [[Baĉko Dobro Polje|Kiskér]] || [[Nemeskér]] || [[Németkér]] || [[Nyírkércs]] || [[Veľký Kýr|Nyitranagykér]] |- | [[Zmajevo|Ókér]] || [[Szamoskér]] || [[Szentgáloskér]] || [[Újkér]] || [[Somogyszentpál|Varjaskér]] || |} {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] eg0q8efaccljiytdwp0ytqz6sph84ld 0 247219 9384837 8352320 2026-05-27T07:38:38Z Sj1mor 12103 9384837 wikitext text/x-wiki '''Mariazell-a fervojo''' [[Dosiero:Mariazellerbahn 04.jpg|eta|dekstra|400px|Viadukto trans valo "Saugraben"]] Jam dum la jaro [[1858]], kiam estis inaŭgurita en [[Aŭstrio]] la [[okcidenta fervojlinio (Aŭstrio)|okcidenta fervojlinio]], ekzistis projektoj por duaranga fervoj-linio de [[St. Pölten]] ([[Malsupra Aŭstrio]]) al [[Mariazell]] ([[Stirio]]). Krom la ĉefurboj de la aŭstriaj liglandoj ankaŭ la famkonata pilgrimloko Mariazell jam tiam estis unu el la plej trafikplenaj lokoj en Aŭstrio. Ĉiujare vizitis ĝin preskaŭ 90.000 pilgrimantoj. Okaze de la 600-jaraj festoj en 1757 partoprenis proksimume 373.000 pilgrimantoj. Jen kelkaj datoj rilate la kronologion de la interesa [[Larĝo de trako|etŝpura]] fervojlinio: En [[1871]] ekzistis konkretaj planoj por [[Alpoj|alpa]] fervojlinio de St. Pölten al Mariazell-Bruck a.d. Mur (Bruk ĉe la [[Muro (rivero)|Mur]]). La 6-an de februaro [[1895]] la landa parlamento de Malsupra Aŭstrio decidis la konstruadon de fervojlinio nomata "Pielachtal-(Pilaĥvalo)-fervojo" de St. Pölten al "Kirchberg (Kirĥberg) ĉe la rivero Pielach". Pro redukto de la kostoj por fervojo tra malfacila tereno estis decidita la konstruado de etŝpura linio. [[Dosiero:Mariazellerbahn map1.png|eta|150px|Linia mapo]] La 21-an de novembro [[1896]] okazis la solena unua ŝpatpiko en Kirchberg a.d. Pielach. La 4-an de julio [[1898]] estis la komenco de la funkcia deĵoro de St. Pölten al Kirchberg a.d. Pielach. Jam dum la konstruado estis planata plilongigado de la fervojlinio tra Mariazell ĝis Gußwerk (Gusverk). En [[1904]] plukonstruado kaj la 6-an de aŭgusto [[1905]] funkcia deĵoro de Kirchberg a.d. Pielach al ''Laubenbachmühle'' (Laŭbenbaĥmile) al Mariazell sole por vartrafiko kaj la 2-an de majo 1907 kompleta trafiko. Ekde la 15-a de julio [[1907]] trafiko ankaŭ de Mariazell ĝis Gußwerk, kiun oni inaŭguris la 28-an de majo 1908. La nova nomo tiam estis "Malsupra-aŭstria Stiria Alpofervojo", popoldire Alpofervojo aŭ Mariazell-a fervojo. En 1909 komenciĝis la elektrizo kaj la 27-an de marto 1911 komenciĝis la elektra funkcia servo de Laubenbachmühle al Wienerbruck (Vinabruk). Finfine la 7-an de oktobro [[1911]] estis la komenco de la elektre funkcia servo en la tuta sekcio de St. Pölten al Laubenbachmühle kaj Wienerbruck al Gußwerk. La Mariazell-a fervojo estis unu el la unuaj fervojoj en la mondo, kiuj funkciis pere de unufaza [[alterna kurento]] kaj kontaktdrata tensio de 6.500 [[Volto|V]] kaj 25 [[Herco|Hz]]. Ĝi estis la unua oficiala etŝpura fervojlinio de Aŭstrio funkciigita per [[elektra lokomotivo|elektro-lokomotivoj]]. La elektra energio devenas de propra [[elektra centralo]]. Tiu situas en Wienerbruck, nomata "Stierwaschboden" (virbovalavogrundo). Ĝis hodiaŭ la elektra centrejo ricevas la hidraŭlikajn energiojn el du reten-basenoj. La unua estas la retenbaseno Wienerbruck kun kapacito de 300.000 [[Kubmetro|m³]] kaj la alia retenlago kun akvovolumo de 2.000.000 [[Kubmetro|m³]]. La elektra centralo situas sur la nivelo de la rivero Erlauf, kiu fluas en malalta valo, la "Stierwaschboden". Por faciligi la transporton de la konstrumaterialoj kaj diversaj aĵoj al la konstrulaboristoj de la elektra centrejo estis konstruata oblikva [[telfero]] rekte malantaŭ la turbina domo. Post la konstrufino malmuntata kaj novkonstruata aliloke; ĝis ankoraŭ servas al la transporto de diversaj aĵoj kaj de laboristoj al elektra centralo. La arkitekto de la Mariazell-a fervojo estis inĝ. Josef FOGOWITZ, kiu ne ricevis respektindan dankon pro tiu eminenta laboro. Ja, kontraŭe li estis humiligata kaj jam forlasis la administracion de la fervojo en la 50-a jaraĝo. Lia posteulo estis inĝ. Eduard ENGELMANN, la posedanto de la famkonata artefarita glitkurejo en [[Vieno]], en kvartalo [[Hernals]], laŭ lia instigo okazis plua fervoja pioniraĵo, nome la elektrizo de la Mariazell-a fervojo. Li estiĝis famkonata per tiu ĉi verko, tamen li ankaŭ suferis saman sorton kiel lia antaŭulo Fogowitz. Kiam la imperiestro [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)|Franz Josef la 1-a]] faris veturadon per salon-vagono post la inaŭguro de la elektrizita linio, li eĉ ne diris sian literature famkonatan frazon: "Ĝi estis tre bela, ĝi tre plaĉis min". Engelmann restis sen danko, kvankam la tutan mondon mirigegis lia eminenta verko en la tiama tempo. Unue veturis nur 2-radaksaj pasaĝeraj vagonoj, ekde [[1908]] ankaŭ veturas 4-radaksaj pasaĝervagonoj. Post la [[unua mondmilito]] la ekonomia situacio de la fervoja linio malboniĝis kaj la tiamaj landaj fervojoj de la federacia landa Malsupra Aŭstrio devis transdoni ankaŭ la Mariazellan fervojon al la [[Österreichische Bundesbahnen|Aŭstriaj Federaciaj Fervojoj]] (ÖBB) en la jaro 1922. Ankaŭ nuntempe la situacio de la fervojlinio ne estas rozkolora, ĉar oni ofte diskutas pri la fermo de la linio. <!----> {{Projektoj}} [[Kategorio:Fervojoj en Aŭstrio]] tsgwouhd2pyy3vac62vs2qzhev5gc0o 9384839 9384837 2026-05-27T07:39:49Z Sj1mor 12103 9384839 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=AT|situo sur mapo=|zomo=10}} '''Mariazell-a fervojo''' [[Dosiero:Mariazellerbahn 04.jpg|eta|dekstra|400px|Viadukto trans valo "Saugraben"]] Jam dum la jaro [[1858]], kiam estis inaŭgurita en [[Aŭstrio]] la [[okcidenta fervojlinio (Aŭstrio)|okcidenta fervojlinio]], ekzistis projektoj por duaranga fervoj-linio de [[St. Pölten]] ([[Malsupra Aŭstrio]]) al [[Mariazell]] ([[Stirio]]). Krom la ĉefurboj de la aŭstriaj liglandoj ankaŭ la famkonata pilgrimloko Mariazell jam tiam estis unu el la plej trafikplenaj lokoj en Aŭstrio. Ĉiujare vizitis ĝin preskaŭ 90.000 pilgrimantoj. Okaze de la 600-jaraj festoj en 1757 partoprenis proksimume 373.000 pilgrimantoj. Jen kelkaj datoj rilate la kronologion de la interesa [[Larĝo de trako|etŝpura]] fervojlinio: En [[1871]] ekzistis konkretaj planoj por [[Alpoj|alpa]] fervojlinio de St. Pölten al Mariazell-Bruck a.d. Mur (Bruk ĉe la [[Muro (rivero)|Mur]]). La 6-an de februaro [[1895]] la landa parlamento de Malsupra Aŭstrio decidis la konstruadon de fervojlinio nomata "Pielachtal-(Pilaĥvalo)-fervojo" de St. Pölten al "Kirchberg (Kirĥberg) ĉe la rivero Pielach". Pro redukto de la kostoj por fervojo tra malfacila tereno estis decidita la konstruado de etŝpura linio. [[Dosiero:Mariazellerbahn map1.png|eta|150px|Linia mapo]] La 21-an de novembro [[1896]] okazis la solena unua ŝpatpiko en Kirchberg a.d. Pielach. La 4-an de julio [[1898]] estis la komenco de la funkcia deĵoro de St. Pölten al Kirchberg a.d. Pielach. Jam dum la konstruado estis planata plilongigado de la fervojlinio tra Mariazell ĝis Gußwerk (Gusverk). En [[1904]] plukonstruado kaj la 6-an de aŭgusto [[1905]] funkcia deĵoro de Kirchberg a.d. Pielach al ''Laubenbachmühle'' (Laŭbenbaĥmile) al Mariazell sole por vartrafiko kaj la 2-an de majo 1907 kompleta trafiko. Ekde la 15-a de julio [[1907]] trafiko ankaŭ de Mariazell ĝis Gußwerk, kiun oni inaŭguris la 28-an de majo 1908. La nova nomo tiam estis "Malsupra-aŭstria Stiria Alpofervojo", popoldire Alpofervojo aŭ Mariazell-a fervojo. En 1909 komenciĝis la elektrizo kaj la 27-an de marto 1911 komenciĝis la elektra funkcia servo de Laubenbachmühle al Wienerbruck (Vinabruk). Finfine la 7-an de oktobro [[1911]] estis la komenco de la elektre funkcia servo en la tuta sekcio de St. Pölten al Laubenbachmühle kaj Wienerbruck al Gußwerk. La Mariazell-a fervojo estis unu el la unuaj fervojoj en la mondo, kiuj funkciis pere de unufaza [[alterna kurento]] kaj kontaktdrata tensio de 6.500 [[Volto|V]] kaj 25 [[Herco|Hz]]. Ĝi estis la unua oficiala etŝpura fervojlinio de Aŭstrio funkciigita per [[elektra lokomotivo|elektro-lokomotivoj]]. La elektra energio devenas de propra [[elektra centralo]]. Tiu situas en Wienerbruck, nomata "Stierwaschboden" (virbovalavogrundo). Ĝis hodiaŭ la elektra centrejo ricevas la hidraŭlikajn energiojn el du reten-basenoj. La unua estas la retenbaseno Wienerbruck kun kapacito de 300.000 [[Kubmetro|m³]] kaj la alia retenlago kun akvovolumo de 2.000.000 [[Kubmetro|m³]]. La elektra centralo situas sur la nivelo de la rivero Erlauf, kiu fluas en malalta valo, la "Stierwaschboden". Por faciligi la transporton de la konstrumaterialoj kaj diversaj aĵoj al la konstrulaboristoj de la elektra centrejo estis konstruata oblikva [[telfero]] rekte malantaŭ la turbina domo. Post la konstrufino malmuntata kaj novkonstruata aliloke; ĝis ankoraŭ servas al la transporto de diversaj aĵoj kaj de laboristoj al elektra centralo. La arkitekto de la Mariazell-a fervojo estis inĝ. Josef FOGOWITZ, kiu ne ricevis respektindan dankon pro tiu eminenta laboro. Ja, kontraŭe li estis humiligata kaj jam forlasis la administracion de la fervojo en la 50-a jaraĝo. Lia posteulo estis inĝ. Eduard ENGELMANN, la posedanto de la famkonata artefarita glitkurejo en [[Vieno]], en kvartalo [[Hernals]], laŭ lia instigo okazis plua fervoja pioniraĵo, nome la elektrizo de la Mariazell-a fervojo. Li estiĝis famkonata per tiu ĉi verko, tamen li ankaŭ suferis saman sorton kiel lia antaŭulo Fogowitz. Kiam la imperiestro [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)|Franz Josef la 1-a]] faris veturadon per salon-vagono post la inaŭguro de la elektrizita linio, li eĉ ne diris sian literature famkonatan frazon: "Ĝi estis tre bela, ĝi tre plaĉis min". Engelmann restis sen danko, kvankam la tutan mondon mirigegis lia eminenta verko en la tiama tempo. Unue veturis nur 2-radaksaj pasaĝeraj vagonoj, ekde [[1908]] ankaŭ veturas 4-radaksaj pasaĝervagonoj. Post la [[unua mondmilito]] la ekonomia situacio de la fervoja linio malboniĝis kaj la tiamaj landaj fervojoj de la federacia landa Malsupra Aŭstrio devis transdoni ankaŭ la Mariazellan fervojon al la [[Österreichische Bundesbahnen|Aŭstriaj Federaciaj Fervojoj]] (ÖBB) en la jaro 1922. Ankaŭ nuntempe la situacio de la fervojlinio ne estas rozkolora, ĉar oni ofte diskutas pri la fermo de la linio. <!----> {{Projektoj}} [[Kategorio:Fervojoj en Aŭstrio]] 7k23r5d4u1rcvynyqye0gh4hzojmpbk 0 247909 9384436 8578975 2026-05-26T14:54:25Z Tirolischleioans 254019 9384436 wikitext text/x-wiki {{Informkesto prezidento |nomo = [[D-ro]] Heinz Fischer |dosiero = Heinz Fischer.jpg |grandeco de dosiero= 230px |priskribo de dosiero= |vico=11-a |ofico = [[Prezidento de Aŭstrio]] |de = [[8-a de julio]] [[2004]] |ĝis = [[8-a de julio]] [[2016]] |antaŭulo = [[Thomas Klestil]] |sekvanto = [[Alexander Van der Bellen]] |dato de naskiĝo = [[9-an de oktobro]] [[1938]] |loko de naskiĝo = [[Graz]], [[Stirio]], [[Aŭstrio]] |dato de morto = |loko de morto = |edzo/ino = Margit Fischer |religio = [[Agnostikismo|Agnostikulo]] |partio = [[SPÖ]] | alma_mater= [[Universitato de Vieno]] }} [[Dosiero:Heinz Fischer Vienna Oct. 2006 001.jpg|eta|dekstra|Fischer en 2006]] '''Heinz FISCHER''' [FIŝer] (naskiĝis la [[9-an de oktobro]] [[1938]] en [[Graz]] [Grac], [[Stirio]]), estis elektita de la aŭstria popolo kiel [[Prezidanto de Aŭstrio|federacia prezidento]] la 25-an de aprilo [[2004]]. De la 8-a de julio 2004 ĝis la 8-a de julio 2016 li plenumis la oficon "[[Federacia Prezidento]] de [[Aŭstrio]]" en [[Hofburg]] (Kortega Kastelo), [[Vieno]]. Okaze de la milito Heinz Fischer vizitis kvin diversajn elementajn lernejojn en Vieno. Post la [[Abituro|abiturienta diplomo]] ([[gimnazio]] Fichtergasse en Hietzing, Vieno) [[1956]], li studis juran sciencon ĉe la Universitato Vieno kaj atingis [[1961]] la titolon [[doktoro]]. Post sia studado estis Fischer klubsekretario de la [[SPÖ]]. ;Pliaj gravaj datoj * [[1968]] Geedziĝo kun Margit Fischer. La geedza paro havas 2 infanojn. * [[1971]] Membro de la Aŭstria Parlamento ([[Nacia Konsilio]]) (ĝis 2004). * [[1975]] Klubestro de SPÖ. * [[1977]] Vicpartiestro * [[1983]]-[[1987]] Ministro por Scienco en la registaro Sinowatz, poste denove klubestro de SPÖ. * [[1990]] Prezidanto de la [[Aŭstria Parlamento]] (ĝis 2002). * [[2002]]-[[2004]] Dua Prezidanto de la Parlamento. * [[2004]] Kandidato por la ofico de la aŭstria federacia prezidanto. == Fischer kaj Esperanto == D-ro Heinz Fischer interesiĝis pri politiko kiam li aŭdis siajn gepatrojn diskuti pri la [[Dua Mondmilito]] kaj la [[nazia]] okupo, parolante antaŭ li kaj lia fratino en [[Esperanto]]. En siaj infanjaroj li kreskis en Vieno dum la nazia okupo, kaj la angoron de siaj gepatroj li spertis dum tiu periodo. Pro tio, li diris, kontraŭtotalismo estis "stampita" sur lin. "Mia patro kaj mia patrino estis entuziasmaj esperantistoj" skribis d-ro Fischer al la [[77-a Universala Kongreso de Esperanto|77-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Vieno]] [[1992]], kies honora protektanto li estis. Tiutempe li estis prezidanto de la aŭstra parlamento. "Mi ĉiam tre admiris la ideon de la popolinterliga lingvo Esperanto", li skribis. "Rimarkinda pri Esperanto estas ne nur la genia lingvokreaĵo kaj la lingvistika atingo, sed ankaŭ la humanisma kaj la popolintegriga ideo de la lingvo, ĉar ĝi baziĝas sur la prava supozo, ke homoj emaj paroli unu kun alia ankaŭ kapablas solvi problemojn pli bone. Tial do komuna lingvo, enhavante elementojn de gravaj kulturlingvoj, signifas grandiozan progreson kaj nun, kiel antaŭe estas dezirinda, ke tiu ideo venku kaj ĝi gajnu novajn adeptojn kaj ne nur memoriĝu kuntekste de la historio de la laborista movado, sed estu konsiderata kiel koncepto por la 21-a jarcento", li skribis. Post la elektiĝo kiel prezidanto de Aŭstrio li rekonfirmis tiun pozitivan sintenon. Ekzemple en letero al [[Aŭstria Esperanto-Junularo]] de majo 2004 li esprimis sian ĝojon ke "popoltransira kaj -liga lingvo kiel Esperanto estas ankaŭ subtenata en Aŭstrio".<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.esperanto.org/Ondo/Eb/116-eb.htm#eb6-03 |titolo=laŭ ''Eŭropa Bulteno'', suplemento al ''La Ondo de Esperanto'', junio 2004 (n-ro 6, 116) |alirdato=2013-02-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070927195120/http://www.esperanto.org/Ondo/Eb/116-eb.htm#eb6-03 |arkivdato=2007-09-27 }}</ref> D-ro Fischer estis membro de la [[Aŭstria Socialista Ligo Esperantista]] (ASLE - antaue [[ALLE]]), kiu havas ligojn kun la Socialdemokrata Partio de Aŭstrio ([[SPÖ]]). ASLE estis fondita post la mondmilito de la forpasinta [[Franz Jonas]], kiu mem poste fariĝis prezidento de Aŭstrio. En 1970 Jonas flue festoprelegis en Esperanto, kiel Alta Protektanto, en la inaŭguro de la [[UK 1970|55-a Universala Kongreso]] en Vieno. La patro de Fischer, d-ro [[Rudolf Fischer (1)|Rudolf Fischer]], estis prezidanto de ASLE. D-ro Fischer estis ankaŭ multjare prezidanto de la aŭstria filio de la [[Naturamikoj]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.parlament.gv.at/WW/DE/PAD_00334/ Biografio en la retpaĝo de la aŭstria parlamento] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081023085621/http://www.parlament.gv.at/WW/DE/PAD_00334/ |date=2008-10-23 }}, germane {{Prezidantoj de Aŭstrujo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fischer, Heinz}} [[Kategorio:Aŭstraj politikistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Aŭstrio]] [[kategorio:Aŭstraj framasonoj]] [[kategorio:Socialdemokratoj]] r55kl9selpppzzpxrxiu1xd64h0ecej 9384438 9384436 2026-05-26T14:54:47Z Tirolischleioans 254019 9384438 wikitext text/x-wiki {{Informkesto prezidento |nomo = [[D-ro]] Heinz Fischer |dosiero = Heinz Fischer.jpg |grandeco de dosiero= 230px |priskribo de dosiero= |vico=11-a |ofico = [[Prezidento de Aŭstrio]] |de = [[8-a de julio]] [[2004]] |ĝis = [[8-a de julio]] [[2016]] |antaŭulo = [[Thomas Klestil]] |sekvanto = [[Alexander Van der Bellen]] |dato de naskiĝo = [[9-an de oktobro]] [[1938]] |loko de naskiĝo = [[Graz]], [[Stirio]], [[Aŭstrio]] |dato de morto = |loko de morto = |edzo/ino = Margit Fischer |religio = [[Agnostikismo|Agnostikulo]] |partio = [[SPÖ]] | alma_mater= [[Universitato de Vieno]] }} '''Heinz FISCHER''' [FIŝer] (naskiĝis la [[9-an de oktobro]] [[1938]] en [[Graz]] [Grac], [[Stirio]]), estis elektita de la aŭstria popolo kiel [[Prezidanto de Aŭstrio|federacia prezidento]] la 25-an de aprilo [[2004]]. De la 8-a de julio 2004 ĝis la 8-a de julio 2016 li plenumis la oficon "[[Federacia Prezidento]] de [[Aŭstrio]]" en [[Hofburg]] (Kortega Kastelo), [[Vieno]]. Okaze de la milito Heinz Fischer vizitis kvin diversajn elementajn lernejojn en Vieno. Post la [[Abituro|abiturienta diplomo]] ([[gimnazio]] Fichtergasse en Hietzing, Vieno) [[1956]], li studis juran sciencon ĉe la Universitato Vieno kaj atingis [[1961]] la titolon [[doktoro]]. Post sia studado estis Fischer klubsekretario de la [[SPÖ]]. ;Pliaj gravaj datoj * [[1968]] Geedziĝo kun Margit Fischer. La geedza paro havas 2 infanojn. * [[1971]] Membro de la Aŭstria Parlamento ([[Nacia Konsilio]]) (ĝis 2004). * [[1975]] Klubestro de SPÖ. * [[1977]] Vicpartiestro * [[1983]]-[[1987]] Ministro por Scienco en la registaro Sinowatz, poste denove klubestro de SPÖ. * [[1990]] Prezidanto de la [[Aŭstria Parlamento]] (ĝis 2002). * [[2002]]-[[2004]] Dua Prezidanto de la Parlamento. * [[2004]] Kandidato por la ofico de la aŭstria federacia prezidanto. == Fischer kaj Esperanto == D-ro Heinz Fischer interesiĝis pri politiko kiam li aŭdis siajn gepatrojn diskuti pri la [[Dua Mondmilito]] kaj la [[nazia]] okupo, parolante antaŭ li kaj lia fratino en [[Esperanto]]. En siaj infanjaroj li kreskis en Vieno dum la nazia okupo, kaj la angoron de siaj gepatroj li spertis dum tiu periodo. Pro tio, li diris, kontraŭtotalismo estis "stampita" sur lin. "Mia patro kaj mia patrino estis entuziasmaj esperantistoj" skribis d-ro Fischer al la [[77-a Universala Kongreso de Esperanto|77-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Vieno]] [[1992]], kies honora protektanto li estis. Tiutempe li estis prezidanto de la aŭstra parlamento. "Mi ĉiam tre admiris la ideon de la popolinterliga lingvo Esperanto", li skribis. "Rimarkinda pri Esperanto estas ne nur la genia lingvokreaĵo kaj la lingvistika atingo, sed ankaŭ la humanisma kaj la popolintegriga ideo de la lingvo, ĉar ĝi baziĝas sur la prava supozo, ke homoj emaj paroli unu kun alia ankaŭ kapablas solvi problemojn pli bone. Tial do komuna lingvo, enhavante elementojn de gravaj kulturlingvoj, signifas grandiozan progreson kaj nun, kiel antaŭe estas dezirinda, ke tiu ideo venku kaj ĝi gajnu novajn adeptojn kaj ne nur memoriĝu kuntekste de la historio de la laborista movado, sed estu konsiderata kiel koncepto por la 21-a jarcento", li skribis. Post la elektiĝo kiel prezidanto de Aŭstrio li rekonfirmis tiun pozitivan sintenon. Ekzemple en letero al [[Aŭstria Esperanto-Junularo]] de majo 2004 li esprimis sian ĝojon ke "popoltransira kaj -liga lingvo kiel Esperanto estas ankaŭ subtenata en Aŭstrio".<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.esperanto.org/Ondo/Eb/116-eb.htm#eb6-03 |titolo=laŭ ''Eŭropa Bulteno'', suplemento al ''La Ondo de Esperanto'', junio 2004 (n-ro 6, 116) |alirdato=2013-02-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070927195120/http://www.esperanto.org/Ondo/Eb/116-eb.htm#eb6-03 |arkivdato=2007-09-27 }}</ref> D-ro Fischer estis membro de la [[Aŭstria Socialista Ligo Esperantista]] (ASLE - antaue [[ALLE]]), kiu havas ligojn kun la Socialdemokrata Partio de Aŭstrio ([[SPÖ]]). ASLE estis fondita post la mondmilito de la forpasinta [[Franz Jonas]], kiu mem poste fariĝis prezidento de Aŭstrio. En 1970 Jonas flue festoprelegis en Esperanto, kiel Alta Protektanto, en la inaŭguro de la [[UK 1970|55-a Universala Kongreso]] en Vieno. La patro de Fischer, d-ro [[Rudolf Fischer (1)|Rudolf Fischer]], estis prezidanto de ASLE. D-ro Fischer estis ankaŭ multjare prezidanto de la aŭstria filio de la [[Naturamikoj]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.parlament.gv.at/WW/DE/PAD_00334/ Biografio en la retpaĝo de la aŭstria parlamento] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081023085621/http://www.parlament.gv.at/WW/DE/PAD_00334/ |date=2008-10-23 }}, germane {{Prezidantoj de Aŭstrujo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fischer, Heinz}} [[Kategorio:Aŭstraj politikistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Aŭstrio]] [[kategorio:Aŭstraj framasonoj]] [[kategorio:Socialdemokratoj]] qf9xzvehbe3g5xveilim2chdlvc1woz 9384440 9384438 2026-05-26T14:55:24Z Tirolischleioans 254019 /* Fischer kaj Esperanto */ 9384440 wikitext text/x-wiki {{Informkesto prezidento |nomo = [[D-ro]] Heinz Fischer |dosiero = Heinz Fischer.jpg |grandeco de dosiero= 230px |priskribo de dosiero= |vico=11-a |ofico = [[Prezidento de Aŭstrio]] |de = [[8-a de julio]] [[2004]] |ĝis = [[8-a de julio]] [[2016]] |antaŭulo = [[Thomas Klestil]] |sekvanto = [[Alexander Van der Bellen]] |dato de naskiĝo = [[9-an de oktobro]] [[1938]] |loko de naskiĝo = [[Graz]], [[Stirio]], [[Aŭstrio]] |dato de morto = |loko de morto = |edzo/ino = Margit Fischer |religio = [[Agnostikismo|Agnostikulo]] |partio = [[SPÖ]] | alma_mater= [[Universitato de Vieno]] }} '''Heinz FISCHER''' [FIŝer] (naskiĝis la [[9-an de oktobro]] [[1938]] en [[Graz]] [Grac], [[Stirio]]), estis elektita de la aŭstria popolo kiel [[Prezidanto de Aŭstrio|federacia prezidento]] la 25-an de aprilo [[2004]]. De la 8-a de julio 2004 ĝis la 8-a de julio 2016 li plenumis la oficon "[[Federacia Prezidento]] de [[Aŭstrio]]" en [[Hofburg]] (Kortega Kastelo), [[Vieno]]. Okaze de la milito Heinz Fischer vizitis kvin diversajn elementajn lernejojn en Vieno. Post la [[Abituro|abiturienta diplomo]] ([[gimnazio]] Fichtergasse en Hietzing, Vieno) [[1956]], li studis juran sciencon ĉe la Universitato Vieno kaj atingis [[1961]] la titolon [[doktoro]]. Post sia studado estis Fischer klubsekretario de la [[SPÖ]]. ;Pliaj gravaj datoj * [[1968]] Geedziĝo kun Margit Fischer. La geedza paro havas 2 infanojn. * [[1971]] Membro de la Aŭstria Parlamento ([[Nacia Konsilio]]) (ĝis 2004). * [[1975]] Klubestro de SPÖ. * [[1977]] Vicpartiestro * [[1983]]-[[1987]] Ministro por Scienco en la registaro Sinowatz, poste denove klubestro de SPÖ. * [[1990]] Prezidanto de la [[Aŭstria Parlamento]] (ĝis 2002). * [[2002]]-[[2004]] Dua Prezidanto de la Parlamento. * [[2004]] Kandidato por la ofico de la aŭstria federacia prezidanto. == Fischer kaj Esperanto == Heinz Fischer interesiĝis pri politiko kiam li aŭdis siajn gepatrojn diskuti pri la [[Dua Mondmilito]] kaj la [[nazia]] okupo, parolante antaŭ li kaj lia fratino en [[Esperanto]]. En siaj infanjaroj li kreskis en Vieno dum la nazia okupo, kaj la angoron de siaj gepatroj li spertis dum tiu periodo. Pro tio, li diris, kontraŭtotalismo estis "stampita" sur lin. "Mia patro kaj mia patrino estis entuziasmaj esperantistoj" skribis d-ro Fischer al la [[77-a Universala Kongreso de Esperanto|77-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Vieno]] [[1992]], kies honora protektanto li estis. Tiutempe li estis prezidanto de la aŭstra parlamento. "Mi ĉiam tre admiris la ideon de la popolinterliga lingvo Esperanto", li skribis. "Rimarkinda pri Esperanto estas ne nur la genia lingvokreaĵo kaj la lingvistika atingo, sed ankaŭ la humanisma kaj la popolintegriga ideo de la lingvo, ĉar ĝi baziĝas sur la prava supozo, ke homoj emaj paroli unu kun alia ankaŭ kapablas solvi problemojn pli bone. Tial do komuna lingvo, enhavante elementojn de gravaj kulturlingvoj, signifas grandiozan progreson kaj nun, kiel antaŭe estas dezirinda, ke tiu ideo venku kaj ĝi gajnu novajn adeptojn kaj ne nur memoriĝu kuntekste de la historio de la laborista movado, sed estu konsiderata kiel koncepto por la 21-a jarcento", li skribis. Post la elektiĝo kiel prezidanto de Aŭstrio li rekonfirmis tiun pozitivan sintenon. Ekzemple en letero al [[Aŭstria Esperanto-Junularo]] de majo 2004 li esprimis sian ĝojon ke "popoltransira kaj -liga lingvo kiel Esperanto estas ankaŭ subtenata en Aŭstrio".<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.esperanto.org/Ondo/Eb/116-eb.htm#eb6-03 |titolo=laŭ ''Eŭropa Bulteno'', suplemento al ''La Ondo de Esperanto'', junio 2004 (n-ro 6, 116) |alirdato=2013-02-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070927195120/http://www.esperanto.org/Ondo/Eb/116-eb.htm#eb6-03 |arkivdato=2007-09-27 }}</ref> D-ro Fischer estis membro de la [[Aŭstria Socialista Ligo Esperantista]] (ASLE - antaue [[ALLE]]), kiu havas ligojn kun la Socialdemokrata Partio de Aŭstrio ([[SPÖ]]). ASLE estis fondita post la mondmilito de la forpasinta [[Franz Jonas]], kiu mem poste fariĝis prezidento de Aŭstrio. En 1970 Jonas flue festoprelegis en Esperanto, kiel Alta Protektanto, en la inaŭguro de la [[UK 1970|55-a Universala Kongreso]] en Vieno. La patro de Fischer, d-ro [[Rudolf Fischer (1)|Rudolf Fischer]], estis prezidanto de ASLE. D-ro Fischer estis ankaŭ multjare prezidanto de la aŭstria filio de la [[Naturamikoj]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.parlament.gv.at/WW/DE/PAD_00334/ Biografio en la retpaĝo de la aŭstria parlamento] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081023085621/http://www.parlament.gv.at/WW/DE/PAD_00334/ |date=2008-10-23 }}, germane {{Prezidantoj de Aŭstrujo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fischer, Heinz}} [[Kategorio:Aŭstraj politikistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Aŭstrio]] [[kategorio:Aŭstraj framasonoj]] [[kategorio:Socialdemokratoj]] shvwd80v21ki3afowkwg0ah5gzddtvw 9384442 9384440 2026-05-26T14:55:50Z Tirolischleioans 254019 /* Fischer kaj Esperanto */ 9384442 wikitext text/x-wiki {{Informkesto prezidento |nomo = [[D-ro]] Heinz Fischer |dosiero = Heinz Fischer.jpg |grandeco de dosiero= 230px |priskribo de dosiero= |vico=11-a |ofico = [[Prezidento de Aŭstrio]] |de = [[8-a de julio]] [[2004]] |ĝis = [[8-a de julio]] [[2016]] |antaŭulo = [[Thomas Klestil]] |sekvanto = [[Alexander Van der Bellen]] |dato de naskiĝo = [[9-an de oktobro]] [[1938]] |loko de naskiĝo = [[Graz]], [[Stirio]], [[Aŭstrio]] |dato de morto = |loko de morto = |edzo/ino = Margit Fischer |religio = [[Agnostikismo|Agnostikulo]] |partio = [[SPÖ]] | alma_mater= [[Universitato de Vieno]] }} '''Heinz FISCHER''' [FIŝer] (naskiĝis la [[9-an de oktobro]] [[1938]] en [[Graz]] [Grac], [[Stirio]]), estis elektita de la aŭstria popolo kiel [[Prezidanto de Aŭstrio|federacia prezidento]] la 25-an de aprilo [[2004]]. De la 8-a de julio 2004 ĝis la 8-a de julio 2016 li plenumis la oficon "[[Federacia Prezidento]] de [[Aŭstrio]]" en [[Hofburg]] (Kortega Kastelo), [[Vieno]]. Okaze de la milito Heinz Fischer vizitis kvin diversajn elementajn lernejojn en Vieno. Post la [[Abituro|abiturienta diplomo]] ([[gimnazio]] Fichtergasse en Hietzing, Vieno) [[1956]], li studis juran sciencon ĉe la Universitato Vieno kaj atingis [[1961]] la titolon [[doktoro]]. Post sia studado estis Fischer klubsekretario de la [[SPÖ]]. ;Pliaj gravaj datoj * [[1968]] Geedziĝo kun Margit Fischer. La geedza paro havas 2 infanojn. * [[1971]] Membro de la Aŭstria Parlamento ([[Nacia Konsilio]]) (ĝis 2004). * [[1975]] Klubestro de SPÖ. * [[1977]] Vicpartiestro * [[1983]]-[[1987]] Ministro por Scienco en la registaro Sinowatz, poste denove klubestro de SPÖ. * [[1990]] Prezidanto de la [[Aŭstria Parlamento]] (ĝis 2002). * [[2002]]-[[2004]] Dua Prezidanto de la Parlamento. * [[2004]] Kandidato por la ofico de la aŭstria federacia prezidanto. == Fischer kaj Esperanto == Heinz Fischer interesiĝis pri politiko kiam li aŭdis siajn gepatrojn diskuti pri la [[Dua Mondmilito]] kaj la [[nazia]] okupo, parolante antaŭ li kaj lia fratino en [[Esperanto]]. En siaj infanjaroj li kreskis en Vieno dum la nazia okupo, kaj la angoron de siaj gepatroj li spertis dum tiu periodo. Pro tio, li diris, kontraŭtotalismo estis "stampita" sur lin. "Mia patro kaj mia patrino estis entuziasmaj esperantistoj" skribis d-ro Fischer al la [[77-a Universala Kongreso de Esperanto|77-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Vieno]] [[1992]], kies honora protektanto li estis. Tiutempe li estis prezidanto de la aŭstra parlamento. "Mi ĉiam tre admiris la ideon de la popolinterliga lingvo Esperanto", li skribis. "Rimarkinda pri Esperanto estas ne nur la genia lingvokreaĵo kaj la lingvistika atingo, sed ankaŭ la humanisma kaj la popolintegriga ideo de la lingvo, ĉar ĝi baziĝas sur la prava supozo, ke homoj emaj paroli unu kun alia ankaŭ kapablas solvi problemojn pli bone. Tial do komuna lingvo, enhavante elementojn de gravaj kulturlingvoj, signifas grandiozan progreson kaj nun, kiel antaŭe estas dezirinda, ke tiu ideo venku kaj ĝi gajnu novajn adeptojn kaj ne nur memoriĝu kuntekste de la historio de la laborista movado, sed estu konsiderata kiel koncepto por la 21-a jarcento", li skribis. Post la elektiĝo kiel prezidanto de Aŭstrio li rekonfirmis tiun pozitivan sintenon. Ekzemple en letero al [[Aŭstria Esperanto-Junularo]] de majo 2004 li esprimis sian ĝojon ke "popoltransira kaj -liga lingvo kiel Esperanto estas ankaŭ subtenata en Aŭstrio".<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.esperanto.org/Ondo/Eb/116-eb.htm#eb6-03 |titolo=laŭ ''Eŭropa Bulteno'', suplemento al ''La Ondo de Esperanto'', junio 2004 (n-ro 6, 116) |alirdato=2013-02-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070927195120/http://www.esperanto.org/Ondo/Eb/116-eb.htm#eb6-03 |arkivdato=2007-09-27 }}</ref> Fischer estis membro de la [[Aŭstria Socialista Ligo Esperantista]] (ASLE - antaue [[ALLE]]), kiu havas ligojn kun la Socialdemokrata Partio de Aŭstrio ([[SPÖ]]). ASLE estis fondita post la mondmilito de la forpasinta [[Franz Jonas]], kiu mem poste fariĝis prezidento de Aŭstrio. En 1970 Jonas flue festoprelegis en Esperanto, kiel Alta Protektanto, en la inaŭguro de la [[UK 1970|55-a Universala Kongreso]] en Vieno. La patro de Fischer, d-ro [[Rudolf Fischer (1)|Rudolf Fischer]], estis prezidanto de ASLE. Fischer estis ankaŭ multjare prezidanto de la aŭstria filio de la [[Naturamikoj]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.parlament.gv.at/WW/DE/PAD_00334/ Biografio en la retpaĝo de la aŭstria parlamento] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081023085621/http://www.parlament.gv.at/WW/DE/PAD_00334/ |date=2008-10-23 }}, germane {{Prezidantoj de Aŭstrujo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fischer, Heinz}} [[Kategorio:Aŭstraj politikistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Aŭstrio]] [[kategorio:Aŭstraj framasonoj]] [[kategorio:Socialdemokratoj]] j88030lrdi11d0arv2tcgr1svwxr9oa 0 250884 9384593 9188857 2026-05-26T20:29:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384593 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Nathalie RHEIMS''' (naskiĝis {{naskiĝtago kaj aĝo|1959|4|25}}) estas franca verkistino kaj produktoro. == Genealogio == '''Nathalie Rheims''' estas filino de [[Maurice Rheims]], franca Akademiisto, kaj fratino de [[Bettina Rheims]], fotografistino. Ŝi edziniĝis kun [[Léo Scheer]] en 1989. == Biografio == Ŝi debutis artan karieron kiel teatra komediistino. Apenaŭ 17-jara, ŝi eniris konservatorion de "rue Blanche". Dum 7 jaroj, t.e. ĝis 1983, Nathalie Rheims daŭrigis aktoran karieron, ĉu en teatro, ĉu en telefilmoj. En 1984, 25-jaraĝa, Nathalie Rheims esploris ĵurnalismon por la magazino ''[[Elle]]''. Du jarojn poste, ŝi fariĝis produktoro, unue por TV6, estrita de [[Léo Scheer]], unua versio de M6, poste por France 2, produktante kun [[Léo Scheer]] artan elsendon ''Haute curiosité'' prezentitan de [[Claude Sérillon]] kaj [[Maurice Rheims]]. En 1999, Nathalie Rheims publikigis unuan romanon, ''L'un pour l'autre'' (édition Galilée) rekompencitan de premio ''Gai Savoir''. En 2000, ŝi publikigis ''Lettres d’une amoureuse morte'' ĉe eldonejo Flammarion. Poste sinsekvis ''Les fleurs du silence'' kaj ''L’Ange de la dernière heure'' en 2001 kaj 2002. Ankaŭ en 2002, Nathalie Rheims [[Kunproduktado (amaskomunikiloj)|kunproduktis]] filmon ''Une femme déménage''. En 2003, ŝi ofertis novan romanon al la publiko, ''Lumière invisible à mes yeux'' ĉe eldonejo Léo Scheer. ''Le rêve de Balthus'', ''Le cercle de Meggido'' kaj ''L'ombre des autres'' aperis en septembro 2004, 2005 kaj 2006 respektive, kaj enirigis ŝin en la liston de plej bonaj vendoj. Kunulino kaj kunlaborantino de produktoro-reĝisoro [[Claude Berri]], ŝi kreis kun li produktan societon de kino "Hirsch Productions" kaj implikiĝis, kiel asocia produktoro, en la filmojn ''L'un reste, l'autre pas'', ''Les enfants'', ''Le démon de midi'', ''[[La Maison du bonheur (filmo)|La Maison du bonheur]]'', ''Ensemble, c'est tout'', ''La Graine et le Mulet'', ''[[Bienvenue chez les Ch'tis]]''. En 2007, Nathalie Rheims publikigis sian naŭan libron ''Journal Intime, roman'' ĉe eldonejo Léo Scheer. Paralele, ŝia oka romano ''[[L'Ombre des autres (filmo)|L'ombre des autres]]'' estas adaptota al kino, kun [[Mylène Farmer]] en la ĉefa rolo (filmado antaŭplanita en 2010). En 2008 aperis ŝia deka romano: ''Le Chemin des sortilèges'' ĉe eldonejo Léo Scheer. == Romanoj == # 1999: ''L’Un pour l’autre'' (Unu por la alia), Galilée (Folio) # 2000: ''Lettres d’une amoureuse morte'' (Leteroj de mortinta amatino), Flammarion (Folio) # 2001: ''Les Fleurs du silence'' (La floroj de l'silento), Flammarion (Folio) # 2002: ''L’Ange de la dernière heure'' (la last-hora anĝelo), Flammrion (Folio) # 2003: ''Lumière invisible à mes yeux'' (Lumo nevidebla de miaj okuloj), Léo Scheer # 2004: ''Le rêve de Balthus'' (La revo de Balthus), Fayard-Léo Scheer (Folio) # 2005: ''Le cercle de Meggido'' (La cirklo de Meggido), Léo Scheer (Livre de poche) # 2006: ''L'Ombre des autres'' (Ali-ies ombroj), Léo Scheer # 2007: ''Journal intime, roman'' (Intima taglibro, romano), Léo Scheer # 2008: ''Le Chemin des sortilèges'' (La vojo de sorĉaĵoj), Léo Scheer # 2009: ''Claude'', Léo Scheer, Parizo # 2010: ''Car ceci est mon sang'' (Ĉar ĉi tio estas mia sango), Léo Scheer, Parizo # 2011: ''Le Fantôme du Fauteuil 32'' (La Fantomo de Fotelo 32), Léo Scheer, Parizo # 2012: ''Laisser les cendres s’envoler'' (Lasi cindrojn forflugi), Léo Scheer, Parizo # 2014: ''Maladie d'amour'' (Am-malsano), Léo Scheer, Parizo # 2014: ''Le Père-Lachaise, jardin des ombres'' (Père-Lachaise, ĝardeno de ombroj), Michel Lafon, Parizo == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Literaturo}} * [http://www.nathalierheims.net/ Oficiala retejo de Nathalie Rheims] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080704101443/http://www.nathalierheims.net/ |date=2008-07-04 }} {{-}} {{Vivtempo|Rheims, Nathalie}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] 6go38hpeiw5b1lb9yvasjz6anqp66l6 0 255079 9384535 6403603 2026-05-26T18:05:51Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9384535 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''DALI Sándor''' estis rumanuja hungara ĵurnalisto, redaktoro, teatrestro naskita en [[Sovata]] la [[29-an de junio]] [[1930]] kaj mortinta en [[Sfântu Gheorghe]] la [[21-an de novembro]] [[2010]]. == Biografio == La mezlernejon Sándor Dali finis en [[Târgu Mureș]], li akiris diplomon pri pedagogio-psikologio en [[Universitato Bolyai]] de [[Kluĵo]] en [[1955]]. Li estis inter [[1961]] kaj [[1968]] ĉefredaktoro de [[Ifjúmunkás]]. Ekde [[1968]] ĝis [[1974]] li ĉefredaktis la gazeton [[Megyei Tükör]]. De [[1977]] li estis interna kunlaboranto de gazeto [[A Hét]]. Inter [[1985]] kaj [[1993]] li estis direktoro de la teatro [[Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház]]. == Libroj == *''Le a kalappal'', etiketlibro por la junularo, (1965), en la germana libro ''Hut ab'' 1968. *''Mindenki viselkedik'', etiketlibro, (1978). ==Fontoj== *[http://mek.oszk.hu/03600/03628/ Romániai magyar irodalmi lexikon] {{Vivtempo|Dali, Sandor}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj|Dali, S]] sd2neh1ojc4uqlgw4hxhlgyoivnonv9 0 256884 9384412 8102327 2026-05-26T14:26:02Z LilyKitty 25129 de dinamiko 9384412 wikitext text/x-wiki La '''artikulacio''' ([[Latina lingvo|lat.]] ''articulare'': artikulacii) estas maniero de la tongenerado je [[muzikilo]] kaj la [[Kantado|kantvoĉo]]. Ĝi estas grava [[Interpretado (muziko)|interpretilo]]. La muzika artikulacio priskribas, kiel oni [[Frazigo (muziko)|frazigas]] plurajn sinsekvajn [[tono]]jn. La artikulacio ekestas, depende de la instrumento, per diferencaj maniero eksonigi tonon kaj [[dinamiko (muziko)|dinamiko]]: je [[klavarinstrumento]]j ĝi fariĝas per la [[Klavofrapo (piano)|klavofrapo]], je [[arĉinstrumento]]j per la [[Arĉado (arĉinstrumentoj)|arĉomovo]] kaj je [[blovinstrumento]]j per la komencado de la aerfluo kaj la [[langopuŝo]]. La kvalito de la artikulacio povas diferenci ekde forta, mallonga [[stakato]] ĝis mola [[portato]] eblas ĉiuj intergradoj. [[Legato_(muziko)|Legato]] verdire estas la foresto de artikulacio, je ĉi tiu oni ŝanĝas la prenon sen denove ekarĉi aŭ ekpuŝi. Je [[klavarilo]]j oni povas, same kiel je ĉiuj [[frapinstrumento]]j, post la [[Klavofrapo (piano)|klavofrapo]] ne lu influi la tonon, kaj jen pro kio oni povas nur imiti la [[legato]]ludadon nur per konvenaj [[Klavofrapo (piano)|frapmanieroj]]. == Ekzemploj por artikulaciaj signoj en nototekstoj == [[Dosiero:Notation_accents1.png|eta|dekstra|500px|{{centre|ekzemploj por artikulacioj - de maldekstre dekstren: [[staccato]] (abrupta), staccatissimo (tre abrupta), martellato ([[martelo]]simila), marcato (markita), [[tenuto]] (tenate)}}]] [[Dosiero:Articulatie.jpg|eta|dekstra|500px|{{centre|artikulacioj de ''legato'' ĝis ''staccatissimo''}}]] {| class="prettytable" |colspan="3" align="center" |La plej gravaj specoj de la artikulacio estas |- |[[Legato_(muziko)|legato]]||ligite |- |[[non legato]]||ne ligite |- |[[tenuto]]||tenate |- |[[portato]]|| portate |- |[[staccato]]||senkohera, abrupta |} La artikulacio estas je multaj [[Kompozicio|komponaĵoj]] ne ekzakte [[Muzika notacio|notita]] kaj tial ofte estas tasko de interpretoj, adekvate artikuli. En la praktikoj de [[ĵazo]] kaj [[dancmuziko]] la artikulaciaj signoj streko kaj punkto i.a. indikas la rilaton al la [[Svingo (muzikstilo)|svingeca]] (ternara) aŭ [[Rok-muziko|rokeca]] ([[Mezuro (metriko)|binara]]) [[Ritmo (muziko)|ritmo]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Artikulacio (muziko)| ]] j1s7gbt327yquu29ztbzxr1duo0ialz 10 257038 9384347 9078390 2026-05-26T12:44:52Z Γλωσσολαλιά 253200 9384347 wikitext text/x-wiki {{ŝablona navigado}} {{Grupo de navigilo2}} Ĉi tiu [[Helpo:Ŝablono|ŝablono]] ebligas rapide krei [[Vikipedio:Navigiloj|navigilojn]], aldonante, liston de ligiloj kiel parametroj. Por la kaŝado ekzistas [[Ĝavaskripto|ĝavaskriptaj]] funkcioj en [[MediaWiki:Common.js]]. Krome la [[foliumilo]] de la leganto devas subteni ĝavaskripton. {{Kun Lua-modulo |parametro=bildo / dosiero, bildo-maldekstre / dosiero-maldekstre, bildo-supre / dosiero-supre |modulo=InfoboxImage }} {{Kun Lua-modulo |subŝablono=Ŝablono:Navigilo2/+ |parametro=listeromarkiloX, listoX, listovariantoX |modulo=Listutil }} {{TOC-dekstre}} == Malplena ŝablono == <pre> {{Navigilo2 |nomo = {{subst:PAĜONOMO}} |navbar = |stato = |stilo de ĉefa titolo = |titolo = |bildo = |grandeco de dosiero = |bildo-maldekstre = |kolorskemo = |stilo = |stilo de grupoj = |stilo de listoj = |stilo de neparaj = |stilo de paraj = |bordero-kune = |stilo supre = |supre = |grupo1 = |stilo de grupo1 = |listo1 = |stilo de listo1 = |grupo2 = |stilo de grupo2 = |listo2 = |stilo de listo2 = ... |grupo20 = |stilo de grupo20 = |listo20 = |stilo de listo20 = |stilo malsupre = |malsupre = }} </pre> Se vi difinas la tekstan koloron per ''stilo de ĉefa titolo'' uzante kodon kiel ekzemple <code><nowiki>color:#ababab</nowiki></code>, tiam vi ankaŭ metu tion en la parametron ''titolstilo''. Alikaze la tri maldekstraj ligiloj ne havos la deziratan koloron. La difinojn por fona koloro vi ne devos meti tien, ĉar la titola teksto fakte havas travideblan fonon. ==Parametroj== ===Devigaj=== :; ''nomo'' :: La nomo de la ŝablono estas bezontata por korekta funkcio de la ligiloj "v. d. e." ("vidi diskuti redakti") sur ĉiuj paĝoj, kie la ŝablono estas uzata. <!--Za prózdnotu hodźi so <code><nowiki>{{subst:PAGENAME}}</nowiki></code> wužiwać.--> :; ''titolo'' :: Teksto, kiu estas montrata en la plej supra linio de la tabelo. Ĉiam tio estas la temo de la ŝablono, mallonga priskribo de ĝia enhavo. Tio estas ĉiam unu linio, sed se du linioj estas bezonataj, bonvolu uzi <code><nowiki>{{-}}</nowiki></code> por korekta centrigo. :: Norma fona koloro estas <code><span style="background:#ccf; color:black;">#ccf</span></code> (malonga formo de <code><span style="background: #ccccff;">#ccccff</span></code>), estas ŝanĝebla per parametro ''stilo de ĉefa titolo'' (vidu malsupre). :; ''listo_n'' :: (t.e. ''listo1'', ''listo2'' ktp.) Korpo de la ŝablono estas ĉiam aro da ligiloj. Elementoj de la listo devas esti aldonataj en unu linio, sed se estas kun <code><nowiki><div> </div></nowiki></code> ĉirkauataj, eblas dispartigo de linioj (vidu [[#Ekzemplo kun fontokodo]]). Devas esti almenaŭ unu parametro ''listo''; ĉiu aldonata parametro ''listo'' montriĝas en aparta linio de la tabelo. Ĉiu parametro ''listo_n'' povas esti ekipita kun parametro ''grupo_n'' (vidu malsupre). :: Norma fona koloro (kaj de la tuta tabelo) estas <code><span style="background:#f9f9f9; color:black;">#f9f9f9</span></code>. Fono ŝanĝeblas per parametroj ''stilo'', ''stilo de neparaj'' kaj/aŭ ''stilo de paraj'' (vidu malsupre). ===Nedevigaj=== ====Ĉeloj==== :; ''grupo_n'' :: (t.e. ''grupo1'', ''grupo2'' ktp.) Se al ĉi tiu parametro aldoniĝas, dekstre de ''listo_n'' montriĝas la aldonita teksto. Se ĉi tiu parametro ne estas aldonata, ''listo_n'' okupas la tutan larĝecon de la tabelo. :: Norma fona koloro estas <code><span style="background:#ddf; color:black;">#ddf</span></code> (mallonga formo de <code><span style="background: #ddddff;">#ddddff</span></code>), ŝanĝeblas per parametro ''stilo de grupoj'' (vidu malsupre). :; ''bildo'' {{nobold|aŭ}} ''dosiero'' :: Bildo, kiu montriĝas sub la ĉefa titolo en la dekstra parto de la tabelo (la grupoj/listoj). Por korekta montriĝo de la bildo estas la deviga parametro ''listo1'' aldonata. La parametro ''bildo'' (''dosiero'') permesas la norman vikikodon por bildoj, t.e. ::: <code><nowiki>[[Dosiero:Ekzemplo.jpg|100px]]</nowiki></code> :: Pro la uzata Lua-modulo {{modulo|InfoboxImage}} la nomo de la bildo nun ankaŭ eblas, ekz. ::: <code><nowiki>Ekzemplo.jpg</nowiki></code> ::: Tiam la grando estas difinebla per ''grandeco de bildo'' resp. ''grandeco de dosiero''. :: En la ŝablono, kiu al la tuta larĝeco de la paĝo etendiĝas, montriĝas la bildo kun enŝoviĝo de la dekstra rando de la ŝablono. Se vi volas eviti tion, uzu la parametron right en la vikikodo, t.e. ::: <code><nowiki>[[Dosiero:Ekzemplo.jpg|80px|right]]</nowiki></code> :; ''bildo-maldekstre'' {{nobold|aŭ}} ''dosiero-maldekstre'' :: Bildo, kiu montriĝas sub la ĉefa titolo en la maldekstra parto de la tabelo (la grupoj/listoj). Por korekta montriĝo de la bildo estas la deviga parametro ''listo1'' aldonata. La parametro ''bildo-maldekstre'' (''dosiero-maldekstre'') permesas la norman vikikodon por bildoj, t.e. ::: <code><nowiki>[[Dosiero:Ekzemplo.jpg|100px]]</nowiki></code> :: Pro la uzata Lua-modulo {{modulo|InfoboxImage}} la nomo de la bildo nun ankaŭ eblas, ekz. ::: <code><nowiki>Ekzemplo.jpg</nowiki></code> ::: Tiam la grando estas difinebla per ''grandeco de bildo-maldekstre'' resp. ''grandeco de dosiero-maldekstre''. :: En la ŝablono, kiu al la tuta larĝeco de la paĝo etendiĝas, montriĝas la bildo kun enŝoviĝo de la maldekstra rando de la ŝablono. Se vi volas eviti tion, uzu la parametron left en la vikikodo, t.e. ::: <code><nowiki>[[Dosiero:Ekzemplo.jpg|80px|left]]</nowiki></code> :; ''bildo-supre'' {{nobold|aŭ}} ''dosiero-supre'' :: Bildo, kiu montriĝas en la maldekstra parto de la ĉefa titolo, do supre. Por montrado necesas ne uzi la parametron <code>nomo</code>. La parametro ''bildo-supre'' (''dosiero-supre'') permesas la norman vikikodon por bildoj, t.e. ::: <code><nowiki>[[Dosiero:Ekzemplo.jpg|100px]]</nowiki></code> :: Pro la uzata Lua-modulo {{modulo|InfoboxImage}} la nomo de la bildo nun ankaŭ eblas, ekz. ::: <code><nowiki>Ekzemplo.jpg</nowiki></code> ::: Tiam la grando estas difinebla per ''grandeco de bildo-supre'' resp. ''grandeco de dosiero-supre''. ::: Aldone eblas difini la priskribon per la parametro ''priskribo de bildo-supre'' (''priskribo de dosiero-supre''). Sed ĝi aperus nur kiel malgranda tujhelpilo, por ne detrui la aspekton de la navigilo. :; ''supre'' {{nobold|aŭ}} ''subtitolo'' :: Ĉelo en la tuta larĝeco de la tabelo, kiu estas rekte sub la ĉefa titolo (t.e. super la titoloj/listoj de la ŝablona korpo). En ŝablono sen bildo ''supre'' (''subtitolo'') aldono de la parametro ''listo1'' sen apartenanta parametro ''grupo1'' korespondas. :; ''subtitolo2'' :: Ĉelo en la tuta larĝeco de la tabelo, kiu estas sub la unua ''subtitolo'' aŭ ''supre''. Ĝi estas uzebla, se la spaco por la ''subtitolo'' eble ne sufiĉas aŭ necesus aparta informo. :; ''malsupre'' :: Ĉelo post tuta larĝeco de la tabelo, kiu estas malsupre de la ŝablona korpo (t.e. sub grupoj/listoj kaj bildo). En ŝablono sen bildo ''malsupre'' aldono de lasta parametro ''listo_n'' sen apartenanta parametro ''grupo_n'' korespondas. <!-- Tu hodźi so přikład z woprawdźiteje předłohi přidać, kotraž daty parameter wužiwa --> :; ''rimarko'' :: Per la parametro ''rimarko'' estas montrata sub la grupoj kaj listoj kaj evt. sub ''malsupre'' plia tutlarĝa ĉelo, en kiu kromaj rimarkoj povas esti notataj. Ĝia teksto aperas maldekstre kaj pli malgrande. ====Stiloj==== :; ''stilo de ĉefa titolo'' :: [[CSS]]-stiloj, kiuj estu uzataj por la ''ĉefa titolo'', ĉiam fonkoloro: ::: <code><nowiki>stilo de ĉefa titolo = background:</nowiki>''#nnnnnn'';</code> ::: <code><nowiki>stilo de ĉefa titolo = background:</nowiki>''name'';</code> :; ''stilo'' :: [[CSS]]-stiloj, kiuj estu en la ŝablona korpo uzataj. Ekzemploj: ::: <code>background:#''nnnnnn'';</code> ::: <code>text-align:[''right/center/left/justified''];</code> ::: <code>width:''N''&nbsp;[em/%/px];</code> ::: <code>float:[''left/right/none''];</code> ::: <code>clear:[''right/left/both/none''];</code> :; ''stilo de grupoj'' :: CSS-stiloj, kiuj estu aplikataj sur la ĉelojn ''grupo_n''. Ĉi tiu parametro havas la plej altan prioritaton ĉe la stiloj, kiuj estas entute aplikataj sur la tabelon. Ekzemploj: ::: <code>background:#''nnnnnn'';</code> ::: <code>text-align:[''left/center/right''];</code> ::: <code>vertical-align:[''top/middle/bottom''];</code> ::: <code>white-space:nowrap;</code> :; ''stilo de grupo_n'' :: CSS-stiloj, kiuj estu aplikataj al specifa ''grupo_n'', aldonataj al iuj stiloj difinitaj per la parametro ''stilo de grupoj''. Ĉi tiu parametro estu uzata nur, se tio estas absolute necesa. Ekzemplo: ::: <code>stilo de grupo3 = background:red;color:white;</code> :; ''stilo de listoj'' :: CSS-stiloj, kiuj estu aplikataj sur ĉiujn listojn. Havas pli malaltan prioritaton ol parametroj ''stilo de neparaj'' kaj ''stilo de paraj'' (se ili estas aldonataj). :; ''stilo de listo_n'' :: CSS-stiloj, kiuj estas aplikataj al specifa ''listo_n'', aldonataj al iuj stiloj difinitaj per la parametro ''stilo de listoj''. Ĉi tiu parametro estu uzata nur, se tio estas absolute necesa. Ekzemplo: ::: <code>stilo de listo5 = background:#ddddff;</code> :; ''stilo de neparaj'' :; ''stilo de paraj'' :: CSS-stiloj, kiuj estu aplikataj sur neparajn (''listo1'', ''listo3'' ktp.) aŭ parajn (''listo2'', ''listo4'' atd.) listojn. Ĉiam estas uzata por aldono de fonkoloro (<code>background:#''nnnnnn'';</code>), ke linioj de tabelo interŝanĝantajn kolorojn ricevas. <!-- Tu by derje było přikład přidać --> :; ''(ne)paraj'' <code>[swap, even, odd, off]</code> :: Se difinita kiel <code>swap</code>, tiam estas interŝanĝata la aŭtomata striado (angle ''striping'') de paraj kaj neparaj linioj. Normale, la paraj linioj ricevas helgrizan fonon por la striado; se ĉi tiu parametro estas uzata, neparaj linioj ricevas grizan striadon anstataŭ la paraj linioj. Difinita kiel <code>even</code> aŭ <code>odd</code> donas al ĉiuj linioj ĉi tiun striadan koloron. Difinita kiel <code>off</code> forigas la aŭtomatan striadon de linioj. Ĉi tiu aldona parametro estu nur uzata por solvi problemojn se la navigilo estas uzata kiel infano de alia navigilo kaj la strioj ne estas konvenaj. Ekzemploj kaj plia priskribo povas esti trovataj en la sekcio pri nestitaj navigiloj malsupre. :; ''stilo supre'' :; ''stilo malsupre'' :: CSS-stiloj, kiuj estu aplikataj sur supran (kun parametro ''supre'' aldonatan) kaj malsupran (kun parametro ''malsupre'' aldonatan) ĉelon. Ĉiam estas uzata por aldono de fonkoloro aŭ poziciigo de la teksto: ::: <code>background:#''nnnnnn'';</code> ::: <code>text-align:[''left/center/right''];</code> :; ''stilo de bildo'' {{nobold|aŭ}} ''stilo de dosiero'' :; ''stilo de bildo-maldekstre'' {{nobold|aŭ}} ''stilo de dosiero-maldekstre'' :: CSS stiloj, kiuj estu aplikataj al ĉeloj, en kiuj troviĝas bildo/bildo-maldekstre. Ekzemplo: ::: <code>stilo de bildo = width:5em;</code> :; ''kolorskemo'' :: Vidu sub [[#Kolorskemoj]] (Aldono laŭ la [[:de:Vorlage:Erweiterte Navigationsleiste|germana ŝablono]].) :; ''bordero-kune'' :: Influas, ĉu la interna tabelo havas kuniĝantajn liniojn aŭ ne. Defaŭlte ili kuniĝas. Se vi volas eviti la kuniĝon de la linioj, vi povas doni al la parametro la valoron <code>ne</code>. :; ''listo_nremburaĵo'' :; ''listo-remburaĵo'' :: Difinas la remburon ĉirkaŭ la listaj tekstoj. Defaŭlta estas la valoro <code>0em 0.25em;</code>, kiun la ŝablono kompletigas al <code>padding: 0em 0.25em;</code>. Tiel nur estas flankaj remburoj, sed ne supraj kaj malsupraj. Ĉi tiu parametro estas bone kombinebla kun la antaŭa. Vidu [[#Pli da spaco|ekzemplojn por tio]]. (Aldono laŭ la [[:hsb:Předłoha:Nawitabela|suprasoraba ŝablono]].) ====Pliaj==== :; ''stato'' :: Normo estas <code>autocollapse</code>. Se estas valoro <code>collapsed</code> aldonata, montriĝas navitabelo ĉiam en kaŝita stato. Se estas malplena valoro aŭ iu ajn valoro krom <code>autocollapse</code> kaj <code>collapsed</code> aldonata, montriĝas navitabelo ĉiam en montra stato. Navitabelo kun parametro <code>autocollapse</code> montiĝas en kaŝita stato, se estas sur la paĝo du aŭ pli da tabeloj kun la atributo <code>collapsible</code>. Por teknike spertuloj vidu tie: [[MediaWiki:Common.js]]. :: Kelkfoje bezonas redaktantoj navigilon kun norma stato, kiu povas esti antaŭdifinata en la artikolo. Rezulto por tio en sia interŝablono parametro kun la nomo "stato", kiu difinas valoron de la baza ŝablono: ::<code><nowiki>| stato = {{{stato<includeonly>|norma stato</includeonly>}}}</nowiki></code> <!-- Tu móžeš swoje přikłady přidać --> <!-- ::La ŝablono budźe so ĉiam ĉe wobhladanju strony předłohi, se <nowiki>|</nowiki> estas aldonata. --> :; ''navbar'' ::norma valoro estas <code>Tnavbar</code>. Se estas valoro <code>plain</code> aldonata, ne montriĝas la ligiloj {{Tnavbar|Navigilo2|mini=1}} en la maldekstra parto de la titolo. :; ''border'' :: Se difinita kiel <code>infano</code> aŭ <code>subgrupo</code>, tiam la navigilo povas esti uzata kiel senkadra ido, kiu adaptiĝas komforte en alia navigilo. La ekstera bordero estas kaŝata kaj ne estas "remburaĵo" je la flankoj de la tabelo, tiel ke ĝi adaptiĝas en la ''listan'' areon de ĝia ĉirkaŭanta navigilo. Se difinita kiel <code>none</code>, tiam la bordero estas kaŝata kaj "remburaĵo" estas forigata, kaj la navigilo povas estas uzata kiel ido de alia ujo (ne uzu la <code>none</code>-opcion ene de alia navigilo; simile, nur uzu la <code>infano</code>/<code>subgrupo</code> opcion ene de alia navigilo). Se difinita al iu ajn alia valoro (defaŭlte), tiam regula navigilo estas montrata kun bordero de 1px. Alternativa maniero difini la borderon, por esti en subgrupa stilo, estas la jena (t.e. uzu la unuan nenomitan parametron anstataŭ la nomita ''border''-parametro): ::: <code><nowiki>{{Navigilo2|infano</nowiki></code> :::: <code>...</code> ::: <code><nowiki>}}</nowiki></code> :; ''listeromarkilo''_n :: Ĝi difinas la disigan signon aŭ eble eĉ disigajn signojn, kiu(j) estas uzata(j) inter la apartaj listeroj. La plej ofta tia signo estas komo <code>,</code>. La aldonata numero devas esti la sama kiel ĉe la koncerna listo. Vidu [[#listeromarikoloj|ekzemplon]] :; ''listovarianto''_n :: Ĝi influas la eldonon de "listo" per la Lua-modulo {{modulo|listutil}}. La defaŭlta valoro estas <code>span</code>. Aliaj eblaj valoroj estas <code>ol</code> (por ordigita listo) kaj <code>ul</code> (por neordigita listo).<ref>La uzataj valoroj havas anglajn nomojn, simple laŭ la kreata [[HTML]].</ref> ===== Mikroformatoj ===== :; ''bodyclass'' :: Ĉi tiu parametro estas enmetata en la "class"-atributon por la navigilo kiel tuto. :; ''titleclass'' :: Ĉi tiu parametro estas enmetata en la "class"-atributon por la titola linio de la navigilo. Ĉi tiu ŝablono subtenas la aldonon de mikroformataj informoj. Tio estas farata per aldono de "class"-atributoj al variaj datumaj ĉeloj, indikante kia informo estas tenata ene. Por marki navigilon kiel entenanton de hCard-informo pri persono, ekzemple, aldonu la sekvan parametron: <pre> | bodyclass = vcard </pre> ''kaj'' <pre> | titleclass = fn </pre> ''aŭ'' (ekzemple) <pre> | title = La libroj de <span class="fn">[[Iain Banks]]</span> </pre> ... kaj tiel plu. == Aspekto de la tabelo == === Sen bildo, supre kaj malsupre === Tabelo, kiu estiĝas el uzado de la ŝablono {{ŝ|Navigilo2}} '''sen''' parametroj ''bildo'', ''supre'' kaj ''malsupre'' (griza koloro de la listaj fonoj aldonata nur por ilustrado): {{Navigilo2 | nomo = Navigilo2/dokumentado | stato = uncollapsed | stilo de listoj = background: silver; | titolo = {{{titolo}}} | grupo1 = {{{grupo1}}} | listo1 = {{{listo1}}} | grupo2 = {{{grupo2}}} | listo2 = {{{lito2}}} | listo3 = {{{listo3}}} sen {{{grupo3}}} | grupo4 = {{{grupo4}}} | listo4 = {{{listo4}}} }} === Kun bildo, supre kaj malsupre === Tabelo, kiu estiĝas el uzado de la ŝablono {{ŝ|Navigilo2}} '''kun''' parametroj ''bildo'', ''supre'' kaj ''malsupre'' (griza koloro de la listaj fonoj aldonata nur por ilustrado): {{Navigilo2 | nomo = Navigilo2/dokumentado | stato = uncollapsed | stilo de listoj = background: silver; | bildo = {{{bildo}}} | titolo = {{{titolo}}} | supre = {{{supre}}} | grupo1 = {{{grupo1}}} | listo1 = {{{listo1}}} | grupo2 = {{{grupo2}}} | listo2 = {{{listo2}}} | listo3 = {{{listo3}}} ''sen {{{grupo3}}}'' | grupo4 = {{{grupo4}}} | listo4 = {{{listo4}}} | malsupre = {{{malsupre}}} }} === Kun bildoj kaj sen grupoj === Tabelo, kiu estiĝas el uzado de la ŝablono {{ŝ|Navigilo2}} '''kun''' parametroj ''bildo'', ''bildo-maldekstre'', ''listoj'', kaj '''sen''' parametroj ''grupoj'', ''supre'', ''malsupre'' (griza koloro de la listaj fonoj aldonata nur por ilustrado): {{Navigilo2 | nomo = Navigilo2/dokumentado | stato = uncollapsed | stilo de listoj = background: silver; | bildo = {{{bildo}}} | bildo-maldekstre = {{{bildo-maldekstre}}} | titolo = {{{titolo}}} | listo1 = {{{listo1}}} | listo2 = {{{listo2}}} | listo3 = {{{listo3}}} | listo4 = {{{listo4}}} }} == Ekzemplo kun fontokodo == {| style="background:transparent; font-size:90%;" | <pre> {{Navigilo2 |nomo = {{subst:PAGENAME}} |stato = {{{stato|uncollapsed}}} |titolo = [[Vikipedio:Navigiloj|Navigiloj]] |stilo = width:50%; |grupo1 = Fiziko |listo1 = [[Ŝablono:Kosmologio|Kosmologio]]{{!}} [[Ŝablono:Ĝenerala teorio de relativeco|Ĝenerala teorio relativeco]]{{!}} [[Ŝablono:Teorio pri stringoj|Teorio pri stringoj]] |grupo2 = Kontinentoj |listo2 = <div> [[Ŝablono:Afriko|Afriko]]{{!}} [[Ŝablono:Azio|Аzio]]{{!}} [[Ŝablono:Eŭropo|Eŭropo]] </div> |listo3 = [[Ŝablono:NPR Kazaĥio|Naturprotektaj regionoj de Kazaĥio]] }} </pre> |} {{msg:{{BASEPAGENAME}} |nomo = Navigilo2/dokumentado |stato = {{{stato|uncollapsed}}} |titolo = [[Vikipedio:Navigiloj|Navigiloj]] |stilo = width:50%; |grupo1 = Fiziko |listo1 = [[Ŝablono:Kosmologio|Kosmologio]]{{!}}[[Ŝablono:Ĝenerala teorio de relativeco|Ĝenerala teorio de relativeco]]{{!}}[[Ŝablono:Teorio pri stringoj|Teorio pri stringoj]] |grupo2 = Kontinentoj |listo2 = <div> [[Ŝablono:Afriko|Afriko]]{{!}} [[Ŝablono:Azio|Azio]]{{!}} [[Ŝablono:Eŭropo|Eŭropo]] </div> |listo3 = [[Ŝablono:NPR Kazaĥio|Naturprotektaj regionoj de Kazaĥio]] }} {{Ankro3|listeromarikoloj}} ;Jen varianto kun "listeromarkilo1" kaj "listeromarkilo2" {| style="background:transparent; font-size:90%; width:98%; table-layout:fixed;" | <pre style="overflow:auto;"> {{Navigilo2 |nomo = {{subst:PAGENAME}} |stato = {{{stato|uncollapsed}}} |titolo = [[Vikipedio:Navigiloj|Navigiloj]] |stilo = width:50%; |grupo1 = Fiziko |listo1 = [[Ŝablono:Kosmologio|Kosmologio]], [[Ŝablono:Ĝenerala teorio de relativeco|Ĝenerala teorio relativeco]], [[Ŝablono:Teorio pri stringoj|Teorio pri stringoj]] |listeromarkilo1=, |grupo2 = Kontinentoj |listo2 = [[Ŝablono:Afriko|Afriko]], [[Ŝablono:Azio|Аzio]], [[Ŝablono:Eŭropo|Eŭropo]] |listeromarkilo2=, |listo3 = [[Ŝablono:NPR Kazaĥio|Naturprotektaj regionoj de Kazaĥio]] }} </pre> |} {{msg:{{BASEPAGENAME}} |nomo = Navigilo2/dokumentado |stato = {{{stato|uncollapsed}}} |titolo = [[Vikipedio:Navigiloj|Navigiloj]] |stilo = width:50%; |grupo1 = Fiziko |listo1 = [[Ŝablono:Kosmologio|Kosmologio]], [[Ŝablono:Ĝenerala teorio de relativeco|Ĝenerala teorio de relativeco]], [[Ŝablono:Teorio pri stringoj|Teorio pri stringoj]] |listeromarkilo1=, |grupo2 = Kontinentoj |listo2 = [[Ŝablono:Afriko|Afriko]], [[Ŝablono:Azio|Azio]], [[Ŝablono:Eŭropo|Eŭropo]] |listeromarkilo2=, |listo3 = [[Ŝablono:NPR Kazaĥio|Naturprotektaj regionoj de Kazaĥio]] }} == Pliaj ekzemploj == ===Sen bildo=== {{Navigilo2 |nomo = Navigilo2/dokumentado |stato = uncollapsed |titolo = [[Multimedia Super Corridor|MSC (Multimedia Super Corridor) Malaysia]]{{-}}''sen bildo'' |grupo1 = Centre |listo1 = [[Cyberjaya]] |grupo2 = Area |listo2 = [[Klang Valley]] |grupo3 = Major landmarks |listo3 = [[Petronas Twin Towers]]{{!}} [[Kuala Lumpur Tower]]{{!}} [[Kuala Lumpur Sentral]]{{·}} [[Technology Park Malaysia]]{{!}} [[Putrajaya]]{{!}} [[Cyberjaya]]{{!}} {{nowrap|[[Kuala Lumpur International Airport]]}} |grupo4 = Infrastructure |listo4 = [[Express Rail Link]]{{!}} [[KL-KLIA Dedicated Expressway]] |grupo5 = Prime applications |listo5 = [[EGovernment]]{{!}} [[MyKad]] }} ===Kun bildo (defaŭlte faldita)=== {{Navigilo2 |nomo = Navigilo2/dokumentado |stato = collapsed |titolo = [[Multimedia Super Corridor|MSC (Multimedia Super Corridor) Malaysia]]{{-}}''kun bildo'' |bildo = [[Image:Flag of Malaysia.svg|120px]] |grupo1 = Centre |listo1 = [[Cyberjaya]] |grupo2 = Area |listo2 = [[Klang Valley]] |grupo3 = Major landmarks |listo3 = [[Petronas Twin Towers]]{{!}} [[Kuala Lumpur Tower]]{{!}} [[Kuala Lumpur Sentral]] {{!}} [[Technology Park Malaysia]]{{!}} [[Putrajaya]]{{!}} [[Cyberjaya]]{{!}} [[Kuala Lumpur International Airport]] |grupo4 = Infrastructure |listo4 = [[Express Rail Link]]{{!}} [[KL-KLIA Dedicated Expressway]] |grupo5 = Prime applications |listo5 = [[EGovernment]]{{!}} [[MyKad]] }} ===Kun bildo kaj stiloj=== {{Navigilo2 |nomo = Navigilo2/dokumentado |stato = uncollapsed |titolo = [[Multimedia Super Corridor|MSC (Multimedia Super Corridor) Malaysia]]{{-}}''kun bildo; korpo (listoj) kun blanka fono; titoloj, dekstre kaj centre metataj, sen disigo de vortoj laŭ spaco; helgrizaj paraj listoj; helblua centrigita malsupra ĉelo'' |bildo = [[Image:Flag of Malaysia.svg|120px]] |stilo = background-color:white; |stilo de grupoj = text-align:right; vertical-align:top; white-space:nowrap; |stilo de paraj = background:#f0f0f0; |grupo1 = Centre |listo1 = [[Cyberjaya]] |grupo2 = Area |listo2 = [[Klang Valley]] |grupo3 = Major landmarks |listo3 = [[Petronas Twin Towers]]{{!}} [[Kuala Lumpur Tower]]{{!}} [[Kuala Lumpur Sentral]]{{!}} [[Technology Park Malaysia]]{{!}} [[Putrajaya]]{{!}} [[Cyberjaya]]{{!}} [[Kuala Lumpur International Airport]] |grupo4 = Infrastructure |listo4 = [[Express Rail Link]]{{!}} [[KL-KLIA Dedicated Expressway]] |grupo5 = Prime applications |listo5 = [[EGovernment]]{{!}} [[MyKad]] |stilo malsupre = text-align:center; background:#ddddff; |malsupre = Website: [http://www.msc.com.my/ www.msc.com.my] }} === Kun bildo maldekstre === {{Navigilo2 |nomo = Navigilo2/testoj |titolo = Testo |supre=supre |malsupre=malsupre |bildo-maldekstre=Example eo.svg |state = collapsed |grupo1 = asd asd asd |listo1 = asd asd ijwef pidwhvòh oivq |grupo2 = sdf sdf sdf |listo2 = qwe ryt yui }} === Kun bildoj ambaŭflanke === {{Navigilo2 |nomo = Navigilo2/testoj |titolo = Testo |supre=supre |malsupre=malsupre |bildo=Example eo.svg |bildo-maldekstre=Example eo.svg |state = collapsed |grupo1 = asd asd asd |listo1 = asd asd ijwef pidwhvòh oivq |grupo2 = sdf sdf sdf |listo2 = qwe ryt yui }} === Kun supra bildo, subtitolo kaj rimarko === ;bildo-supre {{Navigilo2 |titolo=titolo |bildo-supre=Example_eo.svg |subtitolo=subtitolo |grupo1=grupo1 |listo1 = listo1 |grupo2 = grupo2 |listo2 = listo2 |grupo3 = grupo3 |listo3 = listo3 |rimarko = rimarko }} ;aldone kun [[#Kolorskemoj|kolorskemo]] {{Navigilo2 |titolo=titolo |bildo-supre=Example_eo.svg |kolorskemo=griza |subtitolo=subtitolo |grupo1=grupo1 |listo1 = listo1 |grupo2 = grupo2 |listo2 = listo2 |grupo3 = grupo3 |listo3 = listo3 |rimarko=rimarko }} == Kolorskemoj == Ĉi tiu ŝablono ebligas, ŝanĝi la kolorojn de la navigilo facile per parametro(j). Nuntempe estas jam difinitaj kelkaj skemoj. Se vi emus uzi plian, bonvolu proponi tion sur la diskutopaĝo de la ŝablono. La difino okazas per plia parametro: <code>|kolorskemo</code>. {{Navigilo2|nomo=Navigilo2/testoj|titolo=Normo|kolorskemo=|supre=supre|grupo1=grupo1|listo1=listo1|malsupre=ĉi tie <code><nowiki>|kolorskemo=</nowiki></code> estas nedifinita.}} {{Navigilo2|nomo=Navigilo2/testoj|titolo=Griza|kolorskemo=griza|supre=supre|grupo1=grupo1|listo1=listo1|malsupre=<code><nowiki>|kolorskemo=griza</nowiki></code> estas uzata. Sed ankaŭ eblas uzi <code><nowiki>|kolorskemo=neŭtrala</nowiki></code>.}} Se la parametro <code>|kolorskemo</code> mankas aŭ estas malplena, estas uzataj la koloroj el [[MediaWiki:Vector.css]]. Se vi volas aperigi la defaŭltan kolorskemon de la germana ŝablono [[:de:Vorlage:Erweiterte Navigationsleiste]], vi povas uzi iun ajn nedifinitan valoron. {{Navigilo2|nomo=Navigilo2/testoj|titolo=Defaŭlta valoro laŭ la germana ŝablono|kolorskemo=blabla|supre=supre|grupo1=grupo1|listo1=listo1|malsupre=<code><nowiki>|kolorskemo=blabla</nowiki></code> estas uzata..}} === Difinita de uzanto === Aldone al la antaŭprogramitaj koloroj eblas difini per parametroj proprajn kolorojn per kolorkodoj. Ĉe tio estas notata en ''<nowiki>|kolorskemo=</nowiki>'' simple '''<nowiki>|kolorskemo=unueca</nowiki>'''. Poste oni povas difini per '''<nowiki>|koloro=</nowiki>''' novan koloron, ekz. "green", "blue", "lightsteelblue" ktp. La surekranigo tiam okazas unuece unukolore. Ankaŭ eblas uzi heksadecimalan kodon. Ĉe tio estas notata en ''<nowiki>|kolorskemo=</nowiki>'' simple '''<nowiki>|kolorskemo=propra</nowiki>'''. Poste oni povas difini per la parametroj '''<nowiki>|koloro1=</nowiki>''' kaj '''<nowiki>|koloro2=</nowiki>''' proprajn koloroj. (en heksadecimala notado, sed kun #-signo) === El la skemo de informkesto === Alie ol en la germana ŝablono, el kiu estas la ideo pri la ''kolorskemo'', ankaŭ eblas uzi la kolorojn de {{ŝ|informkesto}} (Ili estas difinitaj en ties subŝablono {{ŝ|informkesto/koloro}}.). <pre> {{Navigilo2 |nomo = Navigilo2/testoj |titolo = Testo |state = collapsed |grupo1 = asd asd asd |listo1 = asd asd ijwef pidwhvòh oivq |grupo2 = sdf sdf sdf |listo2 = qwe ryt yui |kolorskemo=informkesto |koloro1=1 |koloro2=6 }} {{Navigilo2 |nomo = Navigilo2/testoj |titolo = Testo |state = collapsed |grupo1 = asd asd asd |listo1 = asd asd ijwef pidwhvòh oivq |grupo2 = sdf sdf sdf |listo2 = qwe ryt yui |kolorskemo=informkesto |koloro1=3 |koloro2=7 }} </pre> fariĝas {{Navigilo2 |nomo = Navigilo2/testoj |titolo = Testo |state = collapsed |grupo1 = asd asd asd |listo1 = asd asd ijwef pidwhvòh oivq |grupo2 = sdf sdf sdf |listo2 = qwe ryt yui |kolorskemo=informkesto |koloro1=1 |koloro2=6 }} {{Navigilo2 |nomo = Navigilo2/testoj |titolo = Testo |state = collapsed |grupo1 = asd asd asd |listo1 = asd asd ijwef pidwhvòh oivq |grupo2 = sdf sdf sdf |listo2 = qwe ryt yui |kolorskemo=informkesto |koloro1=3 |koloro2=7 }} == Pli da spaco == Jen ekzemploj kun pli da spaco inter la unuopaj tabelaj linioj kaj en la listeroj. ;''bordero-kune=ne'' {{Navigilo2 |nomo = Navigilo2/testoj |titolo = Testo |state = collapsed |grupo1 = asd asd asd |listo1 = asd asd ijwef pidwhvòh oivq |grupo2 = sdf sdf sdf |listo2 = qwe ryt yui |bordero-kune=ne }} ;Aldone alia remburo. {{Navigilo2 |nomo = Navigilo2/testoj |titolo = Testo |state = collapsed |grupo1 = asd asd asd |listo1 = asd asd ijwef pidwhvòh oivq |grupo2 = sdf sdf sdf |listo2 = qwe ryt yui |bordero-kune=ne |listo-remburaĵo=0em 0.5em; }} ;Eĉ supra kaj malsupra remburoj {{Navigilo2 |nomo = Navigilo2/testoj |titolo = Testo |state = collapsed |grupo1 = asd asd asd |listo1 = asd asd ijwef pidwhvòh oivq |grupo2 = asd asd asd |listo2 = asd asd ijwef pidwhvòh oivq |bordero-kune=ne |listo-remburaĵo=0.3em 0.5em; }} == Subgrupoj == {{ĉefartikolo|Ŝablono:Navigilo subgrupo/dokumentado}} Ĉi tiu ŝablono subtenas krei subgrupojn: {{Navigilo2 |nomo=Navigilo2/dokumentado |titolo=titolo |kolorskemo=. |supre=supre |grupo1=grupo1 |listo1={{Navigilo subgrupo |kolorskemo=. |grupo1 = subgrupo1 |listo1 = listo1 |grupo2 = subgrupo2 |listo2 = listo2 |grupo3 = subgrupo3 |listo3 = listo3 }} |grupo2=grupo2 |listo2=listo2 |grupo3=grupo3 |listo3=listo3 |malsupre=malsupre }} La subgrupoj estas enplektataj per la ŝablono {{ŝ|Navigilo subgrupo}}. La fontoteksto pri la supra navigilo: <pre> {{Navigilo2 |nomo=Navigilo2/dokumentado |titolo=titolo |kolorskemo=. |supre=supre |grupo1=grupo1 |listo1={{Navigilo subgrupo |kolorskemo=. |grupo1 = subgrupo1 |listo1 = listo1 |grupo2 = subgrupo2 |listo2 = listo2 |grupo3 = subgrupo3 |listo3 = listo3 }} |grupo2=grupo2 |listo2=listo2 |grupo3=grupo3 |listo3=listo3 |malsupre=malsupre }} </pre> '''Gravas:''' la ŝablono estas enplektata en "listoX". En la ekzemplo <code>listo1</code>. Do, <code>X</code> ĉiam devas esti anstataŭata per la koncerna numero. '''Gravas:''' Se alia kolorskemo estas difinata, ĝi ankaŭ devas esti difinata en ĉiu enplektata subgrupa ŝablono. Rimarko: Eĉ eblas pluraj nestadoj: {{Navigilo2 |nomo=Navigilo2/dokumentado |titolo=titolo |kolorskemo=. |supre=supre |grupo1=grupo1 |listo1={{Navigilo subgrupo|kolorskemo=. |grupo1 = subgrupo1 |listo1 = {{Navigilo subgrupo|kolorskemo=. |grupo1 = subgrupo1 |listo1 = listo1 |grupo2 = subgrupo2 |listo2 = listo2 |grupo3 = subgrupo3 |listo3 = listo3 }} |grupo2 = subgrupo2 |listo2 = listo2 |grupo3 = subgrupo3 |listo3 = listo3 }} |grupo2=grupo2 |listo2=listo2 |grupo3=grupo3 |listo3=listo3 |malsupre=malsupre }} === Varianto kun nestado de Navigilo2 === Se oni en la subgrupo uzas {{ŝ|Navigilo2}} kun la parametro <code>border</code> kaj la valoro <code>infano</code>, tio same aspektas kiel en la unua ekzemplo. {{Navigilo2 |nomo=Navigilo2/dokumentado |titolo=titolo |kolorskemo=. |supre=supre |grupo1=grupo1 |listo1={{Navigilo2 |border=infano |kolorskemo=. |grupo1 = subgrupo1 |listo1 = listo1 |grupo2 = subgrupo2 |listo2 = listo2 |grupo3 = subgrupo3 |listo3 = listo3 }} |grupo2=grupo2 |listo2=listo2 |grupo3=grupo3 |listo3=listo3 |malsupre=malsupre }} === Varianto kun kaŝeblo de subgrupo === {{ĉefartikolo|Ŝablono:Navigilo kun kaŝeblaj grupoj/dokumentado}} La jena ekzemplo estas varianto de la duobla nestado. Sed anstataŭ la unua enplektita {{ŝ|navigilo subgrupo}} staras la normala {{ŝ|navigilo2}} kun la parametroj <code>border</code> kun la valoro <code>infano</code>, <code>titolo</code> kun la valoro <code>subgrupo</code> kaj <code>stato</code> kun la valoro <code>collapsed</code> por kaŝi la enhavon. Krome en la ĉirkaŭanta navigilo la grupa parametro devas foresti, ĉar alie tio fuŝe aspektus. {{Navigilo2 |nomo=Navigilo2/dokumentado |titolo=titolo |kolorskemo=. |supre=supre |listo1={{Navigilo2|kolorskemo=. |titolo = subgrupoj |stato = collapsed |border = infano |grupo1 = subgrupo1 |listo1 = {{Navigilo subgrupo|kolorskemo=. |grupo1 = subgrupo1 |listo1 = listo1 |grupo2 = subgrupo2 |listo2 = listo2 |grupo3 = subgrupo3 |listo3 = listo3 }} |grupo2 = subgrupo2 |listo2 = listo2 |grupo3 = subgrupo3 |listo3 = listo3 }} |grupo2=grupo2 |listo2=listo2 |grupo3=grupo3 |listo3=listo3 |malsupre=malsupre }} Se ĉiuj subgrupoj estu kaŝeblaj, prefere uzu la ŝablonon {{ŝ|Navigilo kun kaŝeblaj grupoj}} kiel unua ŝablono. == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Navigilaro}} <includeonly> [[Kategorio:Ŝablono:Formatigo|{{PAGENAME}}]] [[Kategorio:Ŝablono:Kaŝskatolo]] </includeonly> it3nsh55vg5mg68ms1d4nuwosvck1zs 0 257660 9384883 8942503 2026-05-27T08:57:25Z Sj1mor 12103 9384883 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Daniel George NOCERA''' ([[3-an de julio]], [[1957]]) estas usona kemiisto. Li estas Henry Dreyfus Professor of Energy kaj Profesoro pri kemio ĉe [[Massachusetts Institute of Technology]]. Li estas konata pro lia malkovro – kun Matthew Kanan – en 2008 pri tre efika tekniko pro [[elektrolizo]] de akvo, uzante malmultekostajn materialojn. Pli frue li estis konata pro liaj studaĵoj pri baza meĥanismo de energia konvertado en biologio kaj kemio, parte en la teorio de la proton-ligita elektron-transfero. Li estas direktoro de ''Solar Revolution Project'' ĉe MIT. Lia malkovro rilate al elektrolizo de akvo funkcias en ĉaambro-temperaturo, uzante novan katalizatoron kiu helpas eliĝon de la oksigeno. Tiu nova katalizatoro konsistas el kobalto, fosfat-jonoj kaj elektrodo. Alia katalizatoro estas la kutima platino, sed oni povas anstataŭigi ankaŭ tion. == Eksteraj ligiloj == * [http://web.mit.edu/chemistry/www/faculty/nocera.html Nocera at the MIT Chemistry Department Website] * [http://web.mit.edu/chemistry/dgn/www/ Nocera Group Website] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nocera, Daniel G.}} [[Kategorio:Usonaj kemiistoj]] k1h5qhekao89qls9t75toamcauy8fdu 0 257783 9384346 9272568 2026-05-26T12:44:08Z Piet-c 30816 9384346 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CN-LN|zomo=7}} '''Ŝenjango''' [elp. ŝenjang] ({{lang-zh|沈阳|p=Shěnyáng}}, {{lang-mnc|Mukden}}) estas subprovincnivela kaj prefektujnivela milionurbo, la plej granda en la nordoriento de [[Ĉinio]]. Ĝi iam estis la sidejo de la Nordorienta Buroo kaj Granda Nordorienta Regiono en la fondiĝa komenco de [[Popolrespubliko Ĉinio]], kaj estas ĉefurbo de [[Liaoning-provinco]]. Ŝenjango estas grava industria centro en Ĉinio, ankaŭ transporta kaj komerca centro en la nordoriento de Ĉinio. Ĝi famas pri peza industrio. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Historio == [[Dosiero:Xinle neolithic site main.jpg|250ra|eta|Xinle-Restaĵo]] Ŝenjango havas longan historion. Xinle-restaĵo estas homara aga spuro de antaŭ 7200 jaroj tie ĉi. En [[Tang-dinastio]], Shenyang estis nomita '''Shenzhou'''. En la jaro 1296, la urbo estis refondita je '''Shenyang Lu''' en [[Yuan-dinastio]], apartene al Liaoyang. En la jaro 1386, oni ŝanĝis la nomon ''Shenyang Lu'' al '''Shenyang Zhongwei''' en [[Ming-dinastio]]. En la jaro 1621, Nurhaĉi konkeris Shenyang-on, kaj translokis sian ĉefurbon de Liaoyang al Shenyang en 1625. Li ekkonstruis palacon, kiu estas nuna [[Imperiestra Palaco de Shenyang]], kiu estas unu el du grandaj konstruaĵaroj restigite en [[Ĉinio]]. Ĝi ankaŭ estas [[Monda heredaĵo de Unesko]]. [[Dosiero:Mukden palace Chongzheng Hall 01.jpg|250ra|eta|Imperiestra Palaco en Shenyang]] En la jaro 1634, [[Huangtaiji]] ŝanĝis Shenyang-on je '''Shengjing''', manĉurie: Mukden. En la jaro 1644, Qing-dinastio translokis la ĉefurbon al [[Pekino]]. Shenyang estis la provizora ĉefurbo. En la jaro 1900, [[Rusio]] okupis Shenyang-n kaj retiriĝis pro malvenkiĝo en la [[Rusa-japana milito]] en 1905. En la jaro 1911, [[Qing-dinastio]] pereis pro [[Revolucio de 1911]]. Shenyang fariĝis la rega centro de militaristo [[Zhang Zuolin]] en [[Arme-kliko Fengtian]]. En la jaro 1923, Zhang Zuolin starigis '''Registaran Publikan Oficejon Fengtian''' kiel la fondiĝan komencon de Shenyang. En la jaro 1928, Zhang Zuolin estis eksplodige mortigita en la [[Huanggutun-Evento]], kiun Japana Armeo projektis. Je la 29-a de decembro samjare lia filo [[Zhang Xueliang]] proklamis en Shenyang [[Ĉinia Reunuiĝo|Ĉinian Reunuiĝon]], kaj ke Ĉinio akceptu la gvidon de [[Centra Registaro]]. Tio anoncis la Ĉinan unuiĝon nome. En la jaro 1929, Fengtian ŝanĝis la nomon en '''Shenyang'''. En la jaro 1931, Japanio okazigis [[Mukden-incidento|Evento 9-18]] okupante Shenyang-on laŭ preteksto de [[Liutiaohu-Incidento]]. Je la 1-a de marto de jaro 1932 [[Manĉukuo]] fondiĝis, kaj denove en la urbnomo '''Fengtian'''. En aŭgusto de 1945, [[Ruĝa Armeo]] de [[Sovetunio]] ekatakis Manĉurion. Post la finiĝo de [[Kontraŭjapana Milito]], '''Shenyang''' renomiĝis. Je la 12-a de marto 1946, Sovetunia armeo retiriĝis de Shenyang,samtempe elprenis grandsume da industriaĵoj,grenaĵoj kaj materialaĵoj. Kuomintanga registaro nomumis Dong Wenqi kiel urbestro,kiu akceptis la rajton de la urbo kaj defend. Sekvatage, Zhao Gongwu armeoestro de [[Kuomintango]] gvidis sian armeon eniri la urbon. Tiam loĝantaro de Shenyang estis pli ol du milionoj dudek mil. Ĝi estis la centro en la nordorienta Ĉinio pri [[politiko]], [[kulturo]], [[ekonomio]] kaj [[fervojo]], kaj la unua granda industria metropolo tiam. En la 23-a de majo, prezidanto de Kuomintanga registaro [[Ĉiang Kai-ŝek]] kun sia edzino [[Soong May-ling]] aviadilis de Pekino al Shenyang. En la jaro 1948, la armeo de la [[komunisma partio]] liberigis la urbon kaj ekstarigis la armean administran komitaton. Chen Yun rolis kiel estro. Zhu Qiwen estis urbestro. == Naturo == === Loko === Ŝenjango situas en la suda parto de la nordoriento de Ĉinio, en la centra [[Liao-Rivera Ebenejo]] de [[Liaoning-provinco]], ĉefe [[ebenaĵo]], monteto en la sudoriento. [[Liao-Rivero]], Hun-Rivero kaj Xiushui-Rivero flue trapasas. === Klimato === La klimato apartenas al [[mezvarma zono]], precipitaĵa kondiĉo estas mezhumida kun klimato [[musono de mezvarma zono]], 183 tagoj sen [[prujno]] tutjare; Temperaturo en somero: ĉ. +20 ℃ averaĝe, maksimume +36 ℃; vintre: ĉ. -8,3 ℃ averaĝe, minimume -30 ℃. == Administra distrikto == Ŝenjango administras 10 distriktojn, 1 guberni-klasan urbon kaj 3 guberniojn: {{-}} {| |- ! rowspan=18 | [[Dosiero:Subdivisions of Shenyang-China.png|355x355px]] ! align=left| Administra Distrikto ! align=right| |- | | |- |Colspan=2 align=center| ''Distriktoj de Shenyang'' |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#FE4E13>■</span> Distrikto Dadong - 大东区 | align=right|urba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#67B5D3>■</span> Distrikto Heping - 和平区 | align=right|urba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#98A0EA>■</span> Distrikto Huanggu - 皇姑区 | align=right|urba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#CD3E9C>■</span> Distrikto Shenhe - 沈河区 | align=right|urba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#F8355C>■</span> Distrikto Tiexi - 铁西区 | align=right|urba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#91E8A1>■</span> Nova Distrikto Hunnan - 浑南新区 | align=right|sendependa ekspluata distrikto |- |Colspan=2 align=center| ''antaŭurbo kaj gubernio (urbo) de Shenyang'' |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#FBB4CE>■</span> Distrikto Yuhong - 于洪区 | align=right|antaŭurba distrikto(parta urbo) |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#33A34D>■</span> Distrikto Sujiatun - 苏家屯区 | align=right|antaŭurba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#FFE600>■</span> Distrikto Dongling - 东陵区 | align=right|antaŭurba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#FF9900>■</span> Nova Distrikto Shenbei - 沈北新区 | align=right|antaŭurba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#1AA9CB>■</span> Xinmin-urbo - 新民市 | align=right|guberni-klasa urbo |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#FC0019>■</span> Gubernio Faku - 法库县 | align=right|gubernio |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#CD3E9C>■</span> Gubernio Kangping - 康平县 | align=right|gubernio |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#FFCC00>■</span> Gubernio Liaozhong - 辽中县 | align=right|gubernio |} == Loĝantaro == {| class="wikitable sortable" |+'''Area kaj Loĝantara Statistikoj en ĉiu distrikto de Shenyang (laŭ la fino de 2007）''' !Distrikta Nomo!!Areo（km²）!!Loĝantare!!Registrite |-align="right" !Shenyang |12.880,88 |7.620.000 |7.097.715 |- |-align="right" ! Distrikto Heping | | |632.774 |- |-align="right" ! Distrikto Shenhe | | |611.059 |- |-align="right" ! Distrikto Dadong | | |653.209 |- |-align="right" ! Distrikto Huanggu | | |761.441 |- |-align="right" ! Distrikto Tiexi | | |822.624 |- |-align="right" ! Distrikto Sujiatun | | |425.785 |- |-align="right" ! Distrikto Dongling | | |453.744 |- |-align="right" !Nova Distrikto Shenbei | | |293.856 |- |-align="right" ! Distrikto Yuhong | | |394.066 |- |-align="right" ! Gubernio Liaozhong | | |541.877 |- |-align="right" !Gubernio Kangping | | |355.094 |- |-align="right" !Gubernio Faku | | |449.350 |- |-align="right" !Xinmin-Urbo | | |702.836 |} == Ekonomio == Dum la administrado de Zhang Zuolin, li konstruis aŭ grandigis armilan produktejon, flugmaŝinan produktejon, aŭtomobilan produktejon kaj mon-produktejon ktp. Post [[Mukden-incidento|Evento 9-18]]，Japanio igis Shenyang-on kun avantaĝa trafiko kiel grava industria bazo por milita uzado. Ĝi konstruis maŝin-produktejon, fervojan industrion, fandan kaj kemian industriojn ktp. Post la venkiĝo de [[Kontraŭjapana Milito]], ĉiuj industriaĵoj estis dispartige elprenitaj de [[Sovetunio]] kaj transportitaj al tiu lando kiel predo. Shenyang preskaŭ perdis produktpovon. Post la jaro 1953, Shenyang kiel grava urbo por la unua Kvin-jara Plano de Ĉinio, aĉetis kompleton da ekipaĵoj de [[Sovetunio]] utiliginte Sovetunian krediton, kaj fondis la plej gravan maŝin-ekipaĵan bazon de Ĉinio. La ekonomio de Shenyang grande ŝanĝiĝis. Ekde 1949 ĝis la fino de 1980-aj jaroj, [[Liaoning-provinco]] estas la plej granda ekonomia provinco, la plej granda entreprena provinco kaj la plej granda industri-energia bazo. Dum la jaroj 1960–1970, la [[industria produkt-voloro]] de Liaoning-provinco estis ĉ. 1/4 ĝis 1/3 de tuta Ĉinio. Shenyang entenis grandan proporcion el ĝi. Ekde la jaroj 1950 ĝis la fino de 1980, la malnova industria bazo de Shenyang reformiĝis malrapide, postrestis kompare kun aliaj metropoloj. Sinteza povo de Shenyang iam falis ĝis la 23-a loko en Ĉinio. Ekde 1996, la [[malneta enlanda produkto]]（MEP-GDP）de Shenyang estiĝis la dua en la nordoriento de Ĉinio superite de [[Dalian]] . == Trafiko == === Ŝoseo === Ŝenjango estas la trafika centro de la nordoriento de Ĉinio, havas evoluintan ekspresvojan reton ligantan kelkajn gravajn urbojn ĉirkaŭ Shenyang. Tiu estas la unua [[ekspresvojo]] de Ĉinio ---- la startpunkto de la Ekspresvojo Shenyang-[[Dalian]]. === Fervojo === Ŝenjango estas la fervoja centro en la nordoriento de Ĉinio, sidejo de Shenyang-a Fervoja Buroo. Interkuniĝas ĉi tie la ĉefaj trajnaj linioj al [[Pekino]], [[Dalian]], [[Dandong]]. [[Jilin-urbo]], [[Changchun]], [[Harbin]] kaj [[Chengde]], ankaŭ la fina stacio por la nova [[altrapida trajno]] de Shenyang ĝis Pekino. Stacidomoj estas Shenyang Nordstacio, Shenyang-a Stacio, Shenyang-a Sudstacio, Shenyang-a Okcidentstacio, Shenyang-a Orientstacio kaj Huanggutun-a Stacio ktp. === Aviado === Internacia Flughaveno Xiantao estas ĉefa [[flughaveno]] de Ŝenjango, kiu estas la unu de ok plejgrandaj aviadaj centroj de Ĉinio. Ĝi havas 35 internaciajn liniojn al landoj kaj regionoj [[Rusio]], [[Japanio]], [[Suda Koreio]] kaj [[Tajpeo]], kaj pli ol 70 enlandajn liniojn. === Aŭtobuso === Ŝenjango havas pli ol 250 aŭtobusajn liniojn urbe (2009). Veturiloj ĉiuj estas sen-konduktoraj, ordinaraj busoj por 1 doloro, klimatizilaj busoj por 2 doloroj, biletoj al maljunulo kaj lernanto estas rabataj duone. [[IC-karto]] estas uzebla en la urbaj busoj kaj parte antaŭurbaj busoj. [[Dosiero:Slt y.JPG|eta|Budua Pagodo de Ŝenjango]] === Metroo === Funkcias [[Metroo de Ŝenjango|metroo]] ekde la {{Dato|27|09|2010}}. == Kulturo == En Ŝenjango troviĝas multaj antikvaj restaĵoj, famaj kiel [[Imperiestra Palaco en Shenyang]], [[Fu-Maŭzoleo]], [[Zhao-Maŭzoleo]] kaj [[Xinle-Restaĵo]]. === Jiuwu, kultura urbo kaj Esperanto === Ĉe la strato Taiyuan, la dua plej granda komerca promenstrato de Ŝenjango, estas grandega kultura urbo nomata Jiuwu kie estas ekspozicio pri unikaj libroj sed ankaŭ por legado, kultura vivo kaj kultura sperto. Tie estas ankaŭ estas instruejo de Esperanto. La Liaoning-a Esperanto-kultura Klubo (LEKK) okazigis “Novepokan Esperantan Laborkunsidon 2024” en la urbo Shenyang<ref>(eo) Alvenas novepoka printempo de Esperanto, [[La Ondo de Esperanto]], p. 27-28, n-ro 1, 2024</ref>. === Kulturaj famuloj === Interalie Ai Jing (ĉine: 艾敬), Lu Chao (ĉine: 陆超), Huang Yihe (ĉine: 黄一鹤) kaj Chen Qi (ĉine: 陳奇)<ref>(en) [https://m.famousfix.com/list/artists-from-shenyang Artists from Shenyang]</ref>. == Ĝemelaj urboj == === Eksterlandaj === * {{JPN}} [[Sapporo]] 18-11-1980 * {{JPN}} [[Kaŭasaki (urbo)]] 18-08-1981 * {{ITA}} [[Torino]] 12-02-1985 * {{USA}} [[Ĉikago]] 05-09-1985 * {{DEU}} [[Duseldorfo]] 22-09-1985 * {{RUS}} [[Irkutsk]] 12-08-1992 * {{PHL}} [[Kezonurbo]] 07-05-1993 * {{MEX}} [[Monterejo]] 05-10-1993 * {{ISR}} [[Ramat Gan]] 21-11-1993 * {{KOR}} [[Seongnam]] 31-08-1998 * {{CMR}} [[Jaundo]] 07-12-1998 * {{GRC}} [[Tesaloniko]] 22-05-2000 * {{CZE}} [[Ostrava]] 30-08-2006 * {{POL}} [[Katowice]] 06-06-2007 === Enlandaj === * {{CHN}}: [[Guangzhou]] ([[Guangdong-provinco]]) 18-12-2001 * {{CHN}}: [[Xiamen]] ([[Fuĝjano|Fujian-provinco]]) 18-02-2005 * {{CHN}}: [[Jilin-Urbo]] ([[Jilin-provinco]]) == Konsulejoj == Nun estas 6 konsulejoj en Shenyang。 {| border="1" cellpadding="2" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #ffffff; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" !width="200" bgcolor=#f9f9f9|Konsulejo |- |[[Dosiero:Flag of the United States.svg|25ra]][[Usono]] |- |[[Dosiero:Flag of Russia.svg|25ra]][[Rusio]] |- |[[Dosiero:Flag of South Korea.svg|25ra]][[Suda Koreio]] |- |[[Dosiero:Flag of North Korea.svg|25ra]][[Norda Koreio]] |- |[[Dosiero:Flag of Japan.svg|25ra]][[Japanio]] |- |[[Dosiero:Flag of France.svg|25ra]][[Francio]] |- |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=sxenjang}} * [http://www.shenyang.gov.cn Hodiaŭa Shenyang] * [http://www.syid.cn Bildejo De Shenyang] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100111013754/http://www.syid.cn/ |date=2010-01-11 }} == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio]] [[Kategorio:Subprovincnivelaj urboj de Ĉinio]] [[Kategorio:Provincaj ĉefurboj de Ĉinio]] q3of51w7zy2abat5pacu2kd5knxbmi2 9384348 9384346 2026-05-26T12:48:28Z Piet-c 30816 /* Enlandaj */ 9384348 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CN-LN|zomo=7}} '''Ŝenjango''' [elp. ŝenjang] ({{lang-zh|沈阳|p=Shěnyáng}}, {{lang-mnc|Mukden}}) estas subprovincnivela kaj prefektujnivela milionurbo, la plej granda en la nordoriento de [[Ĉinio]]. Ĝi iam estis la sidejo de la Nordorienta Buroo kaj Granda Nordorienta Regiono en la fondiĝa komenco de [[Popolrespubliko Ĉinio]], kaj estas ĉefurbo de [[Liaoning-provinco]]. Ŝenjango estas grava industria centro en Ĉinio, ankaŭ transporta kaj komerca centro en la nordoriento de Ĉinio. Ĝi famas pri peza industrio. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Historio == [[Dosiero:Xinle neolithic site main.jpg|250ra|eta|Xinle-Restaĵo]] Ŝenjango havas longan historion. Xinle-restaĵo estas homara aga spuro de antaŭ 7200 jaroj tie ĉi. En [[Tang-dinastio]], Shenyang estis nomita '''Shenzhou'''. En la jaro 1296, la urbo estis refondita je '''Shenyang Lu''' en [[Yuan-dinastio]], apartene al Liaoyang. En la jaro 1386, oni ŝanĝis la nomon ''Shenyang Lu'' al '''Shenyang Zhongwei''' en [[Ming-dinastio]]. En la jaro 1621, Nurhaĉi konkeris Shenyang-on, kaj translokis sian ĉefurbon de Liaoyang al Shenyang en 1625. Li ekkonstruis palacon, kiu estas nuna [[Imperiestra Palaco de Shenyang]], kiu estas unu el du grandaj konstruaĵaroj restigite en [[Ĉinio]]. Ĝi ankaŭ estas [[Monda heredaĵo de Unesko]]. [[Dosiero:Mukden palace Chongzheng Hall 01.jpg|250ra|eta|Imperiestra Palaco en Shenyang]] En la jaro 1634, [[Huangtaiji]] ŝanĝis Shenyang-on je '''Shengjing''', manĉurie: Mukden. En la jaro 1644, Qing-dinastio translokis la ĉefurbon al [[Pekino]]. Shenyang estis la provizora ĉefurbo. En la jaro 1900, [[Rusio]] okupis Shenyang-n kaj retiriĝis pro malvenkiĝo en la [[Rusa-japana milito]] en 1905. En la jaro 1911, [[Qing-dinastio]] pereis pro [[Revolucio de 1911]]. Shenyang fariĝis la rega centro de militaristo [[Zhang Zuolin]] en [[Arme-kliko Fengtian]]. En la jaro 1923, Zhang Zuolin starigis '''Registaran Publikan Oficejon Fengtian''' kiel la fondiĝan komencon de Shenyang. En la jaro 1928, Zhang Zuolin estis eksplodige mortigita en la [[Huanggutun-Evento]], kiun Japana Armeo projektis. Je la 29-a de decembro samjare lia filo [[Zhang Xueliang]] proklamis en Shenyang [[Ĉinia Reunuiĝo|Ĉinian Reunuiĝon]], kaj ke Ĉinio akceptu la gvidon de [[Centra Registaro]]. Tio anoncis la Ĉinan unuiĝon nome. En la jaro 1929, Fengtian ŝanĝis la nomon en '''Shenyang'''. En la jaro 1931, Japanio okazigis [[Mukden-incidento|Evento 9-18]] okupante Shenyang-on laŭ preteksto de [[Liutiaohu-Incidento]]. Je la 1-a de marto de jaro 1932 [[Manĉukuo]] fondiĝis, kaj denove en la urbnomo '''Fengtian'''. En aŭgusto de 1945, [[Ruĝa Armeo]] de [[Sovetunio]] ekatakis Manĉurion. Post la finiĝo de [[Kontraŭjapana Milito]], '''Shenyang''' renomiĝis. Je la 12-a de marto 1946, Sovetunia armeo retiriĝis de Shenyang,samtempe elprenis grandsume da industriaĵoj,grenaĵoj kaj materialaĵoj. Kuomintanga registaro nomumis Dong Wenqi kiel urbestro,kiu akceptis la rajton de la urbo kaj defend. Sekvatage, Zhao Gongwu armeoestro de [[Kuomintango]] gvidis sian armeon eniri la urbon. Tiam loĝantaro de Shenyang estis pli ol du milionoj dudek mil. Ĝi estis la centro en la nordorienta Ĉinio pri [[politiko]], [[kulturo]], [[ekonomio]] kaj [[fervojo]], kaj la unua granda industria metropolo tiam. En la 23-a de majo, prezidanto de Kuomintanga registaro [[Ĉiang Kai-ŝek]] kun sia edzino [[Soong May-ling]] aviadilis de Pekino al Shenyang. En la jaro 1948, la armeo de la [[komunisma partio]] liberigis la urbon kaj ekstarigis la armean administran komitaton. Chen Yun rolis kiel estro. Zhu Qiwen estis urbestro. == Naturo == === Loko === Ŝenjango situas en la suda parto de la nordoriento de Ĉinio, en la centra [[Liao-Rivera Ebenejo]] de [[Liaoning-provinco]], ĉefe [[ebenaĵo]], monteto en la sudoriento. [[Liao-Rivero]], Hun-Rivero kaj Xiushui-Rivero flue trapasas. === Klimato === La klimato apartenas al [[mezvarma zono]], precipitaĵa kondiĉo estas mezhumida kun klimato [[musono de mezvarma zono]], 183 tagoj sen [[prujno]] tutjare; Temperaturo en somero: ĉ. +20 ℃ averaĝe, maksimume +36 ℃; vintre: ĉ. -8,3 ℃ averaĝe, minimume -30 ℃. == Administra distrikto == Ŝenjango administras 10 distriktojn, 1 guberni-klasan urbon kaj 3 guberniojn: {{-}} {| |- ! rowspan=18 | [[Dosiero:Subdivisions of Shenyang-China.png|355x355px]] ! align=left| Administra Distrikto ! align=right| |- | | |- |Colspan=2 align=center| ''Distriktoj de Shenyang'' |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#FE4E13>■</span> Distrikto Dadong - 大东区 | align=right|urba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#67B5D3>■</span> Distrikto Heping - 和平区 | align=right|urba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#98A0EA>■</span> Distrikto Huanggu - 皇姑区 | align=right|urba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#CD3E9C>■</span> Distrikto Shenhe - 沈河区 | align=right|urba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#F8355C>■</span> Distrikto Tiexi - 铁西区 | align=right|urba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#91E8A1>■</span> Nova Distrikto Hunnan - 浑南新区 | align=right|sendependa ekspluata distrikto |- |Colspan=2 align=center| ''antaŭurbo kaj gubernio (urbo) de Shenyang'' |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#FBB4CE>■</span> Distrikto Yuhong - 于洪区 | align=right|antaŭurba distrikto(parta urbo) |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#33A34D>■</span> Distrikto Sujiatun - 苏家屯区 | align=right|antaŭurba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#FFE600>■</span> Distrikto Dongling - 东陵区 | align=right|antaŭurba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#FF9900>■</span> Nova Distrikto Shenbei - 沈北新区 | align=right|antaŭurba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#1AA9CB>■</span> Xinmin-urbo - 新民市 | align=right|guberni-klasa urbo |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#FC0019>■</span> Gubernio Faku - 法库县 | align=right|gubernio |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#CD3E9C>■</span> Gubernio Kangping - 康平县 | align=right|gubernio |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#FFCC00>■</span> Gubernio Liaozhong - 辽中县 | align=right|gubernio |} == Loĝantaro == {| class="wikitable sortable" |+'''Area kaj Loĝantara Statistikoj en ĉiu distrikto de Shenyang (laŭ la fino de 2007）''' !Distrikta Nomo!!Areo（km²）!!Loĝantare!!Registrite |-align="right" !Shenyang |12.880,88 |7.620.000 |7.097.715 |- |-align="right" ! Distrikto Heping | | |632.774 |- |-align="right" ! Distrikto Shenhe | | |611.059 |- |-align="right" ! Distrikto Dadong | | |653.209 |- |-align="right" ! Distrikto Huanggu | | |761.441 |- |-align="right" ! Distrikto Tiexi | | |822.624 |- |-align="right" ! Distrikto Sujiatun | | |425.785 |- |-align="right" ! Distrikto Dongling | | |453.744 |- |-align="right" !Nova Distrikto Shenbei | | |293.856 |- |-align="right" ! Distrikto Yuhong | | |394.066 |- |-align="right" ! Gubernio Liaozhong | | |541.877 |- |-align="right" !Gubernio Kangping | | |355.094 |- |-align="right" !Gubernio Faku | | |449.350 |- |-align="right" !Xinmin-Urbo | | |702.836 |} == Ekonomio == Dum la administrado de Zhang Zuolin, li konstruis aŭ grandigis armilan produktejon, flugmaŝinan produktejon, aŭtomobilan produktejon kaj mon-produktejon ktp. Post [[Mukden-incidento|Evento 9-18]]，Japanio igis Shenyang-on kun avantaĝa trafiko kiel grava industria bazo por milita uzado. Ĝi konstruis maŝin-produktejon, fervojan industrion, fandan kaj kemian industriojn ktp. Post la venkiĝo de [[Kontraŭjapana Milito]], ĉiuj industriaĵoj estis dispartige elprenitaj de [[Sovetunio]] kaj transportitaj al tiu lando kiel predo. Shenyang preskaŭ perdis produktpovon. Post la jaro 1953, Shenyang kiel grava urbo por la unua Kvin-jara Plano de Ĉinio, aĉetis kompleton da ekipaĵoj de [[Sovetunio]] utiliginte Sovetunian krediton, kaj fondis la plej gravan maŝin-ekipaĵan bazon de Ĉinio. La ekonomio de Shenyang grande ŝanĝiĝis. Ekde 1949 ĝis la fino de 1980-aj jaroj, [[Liaoning-provinco]] estas la plej granda ekonomia provinco, la plej granda entreprena provinco kaj la plej granda industri-energia bazo. Dum la jaroj 1960–1970, la [[industria produkt-voloro]] de Liaoning-provinco estis ĉ. 1/4 ĝis 1/3 de tuta Ĉinio. Shenyang entenis grandan proporcion el ĝi. Ekde la jaroj 1950 ĝis la fino de 1980, la malnova industria bazo de Shenyang reformiĝis malrapide, postrestis kompare kun aliaj metropoloj. Sinteza povo de Shenyang iam falis ĝis la 23-a loko en Ĉinio. Ekde 1996, la [[malneta enlanda produkto]]（MEP-GDP）de Shenyang estiĝis la dua en la nordoriento de Ĉinio superite de [[Dalian]] . == Trafiko == === Ŝoseo === Ŝenjango estas la trafika centro de la nordoriento de Ĉinio, havas evoluintan ekspresvojan reton ligantan kelkajn gravajn urbojn ĉirkaŭ Shenyang. Tiu estas la unua [[ekspresvojo]] de Ĉinio ---- la startpunkto de la Ekspresvojo Shenyang-[[Dalian]]. === Fervojo === Ŝenjango estas la fervoja centro en la nordoriento de Ĉinio, sidejo de Shenyang-a Fervoja Buroo. Interkuniĝas ĉi tie la ĉefaj trajnaj linioj al [[Pekino]], [[Dalian]], [[Dandong]]. [[Jilin-urbo]], [[Changchun]], [[Harbin]] kaj [[Chengde]], ankaŭ la fina stacio por la nova [[altrapida trajno]] de Shenyang ĝis Pekino. Stacidomoj estas Shenyang Nordstacio, Shenyang-a Stacio, Shenyang-a Sudstacio, Shenyang-a Okcidentstacio, Shenyang-a Orientstacio kaj Huanggutun-a Stacio ktp. === Aviado === Internacia Flughaveno Xiantao estas ĉefa [[flughaveno]] de Ŝenjango, kiu estas la unu de ok plejgrandaj aviadaj centroj de Ĉinio. Ĝi havas 35 internaciajn liniojn al landoj kaj regionoj [[Rusio]], [[Japanio]], [[Suda Koreio]] kaj [[Tajpeo]], kaj pli ol 70 enlandajn liniojn. === Aŭtobuso === Ŝenjango havas pli ol 250 aŭtobusajn liniojn urbe (2009). Veturiloj ĉiuj estas sen-konduktoraj, ordinaraj busoj por 1 doloro, klimatizilaj busoj por 2 doloroj, biletoj al maljunulo kaj lernanto estas rabataj duone. [[IC-karto]] estas uzebla en la urbaj busoj kaj parte antaŭurbaj busoj. [[Dosiero:Slt y.JPG|eta|Budua Pagodo de Ŝenjango]] === Metroo === Funkcias [[Metroo de Ŝenjango|metroo]] ekde la {{Dato|27|09|2010}}. == Kulturo == En Ŝenjango troviĝas multaj antikvaj restaĵoj, famaj kiel [[Imperiestra Palaco en Shenyang]], [[Fu-Maŭzoleo]], [[Zhao-Maŭzoleo]] kaj [[Xinle-Restaĵo]]. === Jiuwu, kultura urbo kaj Esperanto === Ĉe la strato Taiyuan, la dua plej granda komerca promenstrato de Ŝenjango, estas grandega kultura urbo nomata Jiuwu kie estas ekspozicio pri unikaj libroj sed ankaŭ por legado, kultura vivo kaj kultura sperto. Tie estas ankaŭ estas instruejo de Esperanto. La Liaoning-a Esperanto-kultura Klubo (LEKK) okazigis “Novepokan Esperantan Laborkunsidon 2024” en la urbo Shenyang<ref>(eo) Alvenas novepoka printempo de Esperanto, [[La Ondo de Esperanto]], p. 27-28, n-ro 1, 2024</ref>. === Kulturaj famuloj === Interalie Ai Jing (ĉine: 艾敬), Lu Chao (ĉine: 陆超), Huang Yihe (ĉine: 黄一鹤) kaj Chen Qi (ĉine: 陳奇)<ref>(en) [https://m.famousfix.com/list/artists-from-shenyang Artists from Shenyang]</ref>. == Ĝemelaj urboj == === Eksterlandaj === * {{JPN}} [[Sapporo]] 18-11-1980 * {{JPN}} [[Kaŭasaki (urbo)]] 18-08-1981 * {{ITA}} [[Torino]] 12-02-1985 * {{USA}} [[Ĉikago]] 05-09-1985 * {{DEU}} [[Duseldorfo]] 22-09-1985 * {{RUS}} [[Irkutsk]] 12-08-1992 * {{PHL}} [[Kezonurbo]] 07-05-1993 * {{MEX}} [[Monterejo]] 05-10-1993 * {{ISR}} [[Ramat Gan]] 21-11-1993 * {{KOR}} [[Seongnam]] 31-08-1998 * {{CMR}} [[Jaundo]] 07-12-1998 * {{GRC}} [[Tesaloniko]] 22-05-2000 * {{CZE}} [[Ostrava]] 30-08-2006 * {{POL}} [[Katowice]] 06-06-2007 === Enlandaj === * {{CHN}}: [[Guangzhou]] ([[Guangdong-provinco]]) 18-12-2001 * {{CHN}}: [[Xiamen]] ([[Fuĝjano|Fujian-provinco]]) 18-02-2005 * {{CHN}}: [[Ĝilino|Jilin-Urbo]] ([[Jilin-provinco]]) == Konsulejoj == Nun estas 6 konsulejoj en Shenyang。 {| border="1" cellpadding="2" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #ffffff; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" !width="200" bgcolor=#f9f9f9|Konsulejo |- |[[Dosiero:Flag of the United States.svg|25ra]][[Usono]] |- |[[Dosiero:Flag of Russia.svg|25ra]][[Rusio]] |- |[[Dosiero:Flag of South Korea.svg|25ra]][[Suda Koreio]] |- |[[Dosiero:Flag of North Korea.svg|25ra]][[Norda Koreio]] |- |[[Dosiero:Flag of Japan.svg|25ra]][[Japanio]] |- |[[Dosiero:Flag of France.svg|25ra]][[Francio]] |- |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=sxenjang}} * [http://www.shenyang.gov.cn Hodiaŭa Shenyang] * [http://www.syid.cn Bildejo De Shenyang] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100111013754/http://www.syid.cn/ |date=2010-01-11 }} == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio]] [[Kategorio:Subprovincnivelaj urboj de Ĉinio]] [[Kategorio:Provincaj ĉefurboj de Ĉinio]] 2vkfeymynk0rekgvzr7zy9y153w2p3r 9384351 9384348 2026-05-26T12:50:49Z Piet-c 30816 /* Enlandaj */ 9384351 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CN-LN|zomo=7}} '''Ŝenjango''' [elp. ŝenjang] ({{lang-zh|沈阳|p=Shěnyáng}}, {{lang-mnc|Mukden}}) estas subprovincnivela kaj prefektujnivela milionurbo, la plej granda en la nordoriento de [[Ĉinio]]. Ĝi iam estis la sidejo de la Nordorienta Buroo kaj Granda Nordorienta Regiono en la fondiĝa komenco de [[Popolrespubliko Ĉinio]], kaj estas ĉefurbo de [[Liaoning-provinco]]. Ŝenjango estas grava industria centro en Ĉinio, ankaŭ transporta kaj komerca centro en la nordoriento de Ĉinio. Ĝi famas pri peza industrio. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Historio == [[Dosiero:Xinle neolithic site main.jpg|250ra|eta|Xinle-Restaĵo]] Ŝenjango havas longan historion. Xinle-restaĵo estas homara aga spuro de antaŭ 7200 jaroj tie ĉi. En [[Tang-dinastio]], Shenyang estis nomita '''Shenzhou'''. En la jaro 1296, la urbo estis refondita je '''Shenyang Lu''' en [[Yuan-dinastio]], apartene al Liaoyang. En la jaro 1386, oni ŝanĝis la nomon ''Shenyang Lu'' al '''Shenyang Zhongwei''' en [[Ming-dinastio]]. En la jaro 1621, Nurhaĉi konkeris Shenyang-on, kaj translokis sian ĉefurbon de Liaoyang al Shenyang en 1625. Li ekkonstruis palacon, kiu estas nuna [[Imperiestra Palaco de Shenyang]], kiu estas unu el du grandaj konstruaĵaroj restigite en [[Ĉinio]]. Ĝi ankaŭ estas [[Monda heredaĵo de Unesko]]. [[Dosiero:Mukden palace Chongzheng Hall 01.jpg|250ra|eta|Imperiestra Palaco en Shenyang]] En la jaro 1634, [[Huangtaiji]] ŝanĝis Shenyang-on je '''Shengjing''', manĉurie: Mukden. En la jaro 1644, Qing-dinastio translokis la ĉefurbon al [[Pekino]]. Shenyang estis la provizora ĉefurbo. En la jaro 1900, [[Rusio]] okupis Shenyang-n kaj retiriĝis pro malvenkiĝo en la [[Rusa-japana milito]] en 1905. En la jaro 1911, [[Qing-dinastio]] pereis pro [[Revolucio de 1911]]. Shenyang fariĝis la rega centro de militaristo [[Zhang Zuolin]] en [[Arme-kliko Fengtian]]. En la jaro 1923, Zhang Zuolin starigis '''Registaran Publikan Oficejon Fengtian''' kiel la fondiĝan komencon de Shenyang. En la jaro 1928, Zhang Zuolin estis eksplodige mortigita en la [[Huanggutun-Evento]], kiun Japana Armeo projektis. Je la 29-a de decembro samjare lia filo [[Zhang Xueliang]] proklamis en Shenyang [[Ĉinia Reunuiĝo|Ĉinian Reunuiĝon]], kaj ke Ĉinio akceptu la gvidon de [[Centra Registaro]]. Tio anoncis la Ĉinan unuiĝon nome. En la jaro 1929, Fengtian ŝanĝis la nomon en '''Shenyang'''. En la jaro 1931, Japanio okazigis [[Mukden-incidento|Evento 9-18]] okupante Shenyang-on laŭ preteksto de [[Liutiaohu-Incidento]]. Je la 1-a de marto de jaro 1932 [[Manĉukuo]] fondiĝis, kaj denove en la urbnomo '''Fengtian'''. En aŭgusto de 1945, [[Ruĝa Armeo]] de [[Sovetunio]] ekatakis Manĉurion. Post la finiĝo de [[Kontraŭjapana Milito]], '''Shenyang''' renomiĝis. Je la 12-a de marto 1946, Sovetunia armeo retiriĝis de Shenyang,samtempe elprenis grandsume da industriaĵoj,grenaĵoj kaj materialaĵoj. Kuomintanga registaro nomumis Dong Wenqi kiel urbestro,kiu akceptis la rajton de la urbo kaj defend. Sekvatage, Zhao Gongwu armeoestro de [[Kuomintango]] gvidis sian armeon eniri la urbon. Tiam loĝantaro de Shenyang estis pli ol du milionoj dudek mil. Ĝi estis la centro en la nordorienta Ĉinio pri [[politiko]], [[kulturo]], [[ekonomio]] kaj [[fervojo]], kaj la unua granda industria metropolo tiam. En la 23-a de majo, prezidanto de Kuomintanga registaro [[Ĉiang Kai-ŝek]] kun sia edzino [[Soong May-ling]] aviadilis de Pekino al Shenyang. En la jaro 1948, la armeo de la [[komunisma partio]] liberigis la urbon kaj ekstarigis la armean administran komitaton. Chen Yun rolis kiel estro. Zhu Qiwen estis urbestro. == Naturo == === Loko === Ŝenjango situas en la suda parto de la nordoriento de Ĉinio, en la centra [[Liao-Rivera Ebenejo]] de [[Liaoning-provinco]], ĉefe [[ebenaĵo]], monteto en la sudoriento. [[Liao-Rivero]], Hun-Rivero kaj Xiushui-Rivero flue trapasas. === Klimato === La klimato apartenas al [[mezvarma zono]], precipitaĵa kondiĉo estas mezhumida kun klimato [[musono de mezvarma zono]], 183 tagoj sen [[prujno]] tutjare; Temperaturo en somero: ĉ. +20 ℃ averaĝe, maksimume +36 ℃; vintre: ĉ. -8,3 ℃ averaĝe, minimume -30 ℃. == Administra distrikto == Ŝenjango administras 10 distriktojn, 1 guberni-klasan urbon kaj 3 guberniojn: {{-}} {| |- ! rowspan=18 | [[Dosiero:Subdivisions of Shenyang-China.png|355x355px]] ! align=left| Administra Distrikto ! align=right| |- | | |- |Colspan=2 align=center| ''Distriktoj de Shenyang'' |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#FE4E13>■</span> Distrikto Dadong - 大东区 | align=right|urba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#67B5D3>■</span> Distrikto Heping - 和平区 | align=right|urba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#98A0EA>■</span> Distrikto Huanggu - 皇姑区 | align=right|urba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#CD3E9C>■</span> Distrikto Shenhe - 沈河区 | align=right|urba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#F8355C>■</span> Distrikto Tiexi - 铁西区 | align=right|urba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#91E8A1>■</span> Nova Distrikto Hunnan - 浑南新区 | align=right|sendependa ekspluata distrikto |- |Colspan=2 align=center| ''antaŭurbo kaj gubernio (urbo) de Shenyang'' |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#FBB4CE>■</span> Distrikto Yuhong - 于洪区 | align=right|antaŭurba distrikto(parta urbo) |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#33A34D>■</span> Distrikto Sujiatun - 苏家屯区 | align=right|antaŭurba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#FFE600>■</span> Distrikto Dongling - 东陵区 | align=right|antaŭurba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#FF9900>■</span> Nova Distrikto Shenbei - 沈北新区 | align=right|antaŭurba distrikto |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#1AA9CB>■</span> Xinmin-urbo - 新民市 | align=right|guberni-klasa urbo |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#FC0019>■</span> Gubernio Faku - 法库县 | align=right|gubernio |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#CD3E9C>■</span> Gubernio Kangping - 康平县 | align=right|gubernio |- | align=left|<span style="font-size:1.5em; color:#FFCC00>■</span> Gubernio Liaozhong - 辽中县 | align=right|gubernio |} == Loĝantaro == {| class="wikitable sortable" |+'''Area kaj Loĝantara Statistikoj en ĉiu distrikto de Shenyang (laŭ la fino de 2007）''' !Distrikta Nomo!!Areo（km²）!!Loĝantare!!Registrite |-align="right" !Shenyang |12.880,88 |7.620.000 |7.097.715 |- |-align="right" ! Distrikto Heping | | |632.774 |- |-align="right" ! Distrikto Shenhe | | |611.059 |- |-align="right" ! Distrikto Dadong | | |653.209 |- |-align="right" ! Distrikto Huanggu | | |761.441 |- |-align="right" ! Distrikto Tiexi | | |822.624 |- |-align="right" ! Distrikto Sujiatun | | |425.785 |- |-align="right" ! Distrikto Dongling | | |453.744 |- |-align="right" !Nova Distrikto Shenbei | | |293.856 |- |-align="right" ! Distrikto Yuhong | | |394.066 |- |-align="right" ! Gubernio Liaozhong | | |541.877 |- |-align="right" !Gubernio Kangping | | |355.094 |- |-align="right" !Gubernio Faku | | |449.350 |- |-align="right" !Xinmin-Urbo | | |702.836 |} == Ekonomio == Dum la administrado de Zhang Zuolin, li konstruis aŭ grandigis armilan produktejon, flugmaŝinan produktejon, aŭtomobilan produktejon kaj mon-produktejon ktp. Post [[Mukden-incidento|Evento 9-18]]，Japanio igis Shenyang-on kun avantaĝa trafiko kiel grava industria bazo por milita uzado. Ĝi konstruis maŝin-produktejon, fervojan industrion, fandan kaj kemian industriojn ktp. Post la venkiĝo de [[Kontraŭjapana Milito]], ĉiuj industriaĵoj estis dispartige elprenitaj de [[Sovetunio]] kaj transportitaj al tiu lando kiel predo. Shenyang preskaŭ perdis produktpovon. Post la jaro 1953, Shenyang kiel grava urbo por la unua Kvin-jara Plano de Ĉinio, aĉetis kompleton da ekipaĵoj de [[Sovetunio]] utiliginte Sovetunian krediton, kaj fondis la plej gravan maŝin-ekipaĵan bazon de Ĉinio. La ekonomio de Shenyang grande ŝanĝiĝis. Ekde 1949 ĝis la fino de 1980-aj jaroj, [[Liaoning-provinco]] estas la plej granda ekonomia provinco, la plej granda entreprena provinco kaj la plej granda industri-energia bazo. Dum la jaroj 1960–1970, la [[industria produkt-voloro]] de Liaoning-provinco estis ĉ. 1/4 ĝis 1/3 de tuta Ĉinio. Shenyang entenis grandan proporcion el ĝi. Ekde la jaroj 1950 ĝis la fino de 1980, la malnova industria bazo de Shenyang reformiĝis malrapide, postrestis kompare kun aliaj metropoloj. Sinteza povo de Shenyang iam falis ĝis la 23-a loko en Ĉinio. Ekde 1996, la [[malneta enlanda produkto]]（MEP-GDP）de Shenyang estiĝis la dua en la nordoriento de Ĉinio superite de [[Dalian]] . == Trafiko == === Ŝoseo === Ŝenjango estas la trafika centro de la nordoriento de Ĉinio, havas evoluintan ekspresvojan reton ligantan kelkajn gravajn urbojn ĉirkaŭ Shenyang. Tiu estas la unua [[ekspresvojo]] de Ĉinio ---- la startpunkto de la Ekspresvojo Shenyang-[[Dalian]]. === Fervojo === Ŝenjango estas la fervoja centro en la nordoriento de Ĉinio, sidejo de Shenyang-a Fervoja Buroo. Interkuniĝas ĉi tie la ĉefaj trajnaj linioj al [[Pekino]], [[Dalian]], [[Dandong]]. [[Jilin-urbo]], [[Changchun]], [[Harbin]] kaj [[Chengde]], ankaŭ la fina stacio por la nova [[altrapida trajno]] de Shenyang ĝis Pekino. Stacidomoj estas Shenyang Nordstacio, Shenyang-a Stacio, Shenyang-a Sudstacio, Shenyang-a Okcidentstacio, Shenyang-a Orientstacio kaj Huanggutun-a Stacio ktp. === Aviado === Internacia Flughaveno Xiantao estas ĉefa [[flughaveno]] de Ŝenjango, kiu estas la unu de ok plejgrandaj aviadaj centroj de Ĉinio. Ĝi havas 35 internaciajn liniojn al landoj kaj regionoj [[Rusio]], [[Japanio]], [[Suda Koreio]] kaj [[Tajpeo]], kaj pli ol 70 enlandajn liniojn. === Aŭtobuso === Ŝenjango havas pli ol 250 aŭtobusajn liniojn urbe (2009). Veturiloj ĉiuj estas sen-konduktoraj, ordinaraj busoj por 1 doloro, klimatizilaj busoj por 2 doloroj, biletoj al maljunulo kaj lernanto estas rabataj duone. [[IC-karto]] estas uzebla en la urbaj busoj kaj parte antaŭurbaj busoj. [[Dosiero:Slt y.JPG|eta|Budua Pagodo de Ŝenjango]] === Metroo === Funkcias [[Metroo de Ŝenjango|metroo]] ekde la {{Dato|27|09|2010}}. == Kulturo == En Ŝenjango troviĝas multaj antikvaj restaĵoj, famaj kiel [[Imperiestra Palaco en Shenyang]], [[Fu-Maŭzoleo]], [[Zhao-Maŭzoleo]] kaj [[Xinle-Restaĵo]]. === Jiuwu, kultura urbo kaj Esperanto === Ĉe la strato Taiyuan, la dua plej granda komerca promenstrato de Ŝenjango, estas grandega kultura urbo nomata Jiuwu kie estas ekspozicio pri unikaj libroj sed ankaŭ por legado, kultura vivo kaj kultura sperto. Tie estas ankaŭ estas instruejo de Esperanto. La Liaoning-a Esperanto-kultura Klubo (LEKK) okazigis “Novepokan Esperantan Laborkunsidon 2024” en la urbo Shenyang<ref>(eo) Alvenas novepoka printempo de Esperanto, [[La Ondo de Esperanto]], p. 27-28, n-ro 1, 2024</ref>. === Kulturaj famuloj === Interalie Ai Jing (ĉine: 艾敬), Lu Chao (ĉine: 陆超), Huang Yihe (ĉine: 黄一鹤) kaj Chen Qi (ĉine: 陳奇)<ref>(en) [https://m.famousfix.com/list/artists-from-shenyang Artists from Shenyang]</ref>. == Ĝemelaj urboj == === Eksterlandaj === * {{JPN}} [[Sapporo]] 18-11-1980 * {{JPN}} [[Kaŭasaki (urbo)]] 18-08-1981 * {{ITA}} [[Torino]] 12-02-1985 * {{USA}} [[Ĉikago]] 05-09-1985 * {{DEU}} [[Duseldorfo]] 22-09-1985 * {{RUS}} [[Irkutsk]] 12-08-1992 * {{PHL}} [[Kezonurbo]] 07-05-1993 * {{MEX}} [[Monterejo]] 05-10-1993 * {{ISR}} [[Ramat Gan]] 21-11-1993 * {{KOR}} [[Seongnam]] 31-08-1998 * {{CMR}} [[Jaundo]] 07-12-1998 * {{GRC}} [[Tesaloniko]] 22-05-2000 * {{CZE}} [[Ostrava]] 30-08-2006 * {{POL}} [[Katowice]] 06-06-2007 === Enlandaj === * {{CHN}}: [[Guangzhou]] ([[Gŭangdongo|Guangdong-provinco]]) 18-12-2001 * {{CHN}}: [[Xiamen]] ([[Fuĝjano|Fujian-provinco]]) 18-02-2005 * {{CHN}}: [[Ĝilino|Jilin-Urbo]] ([[Jilin-provinco]]) == Konsulejoj == Nun estas 6 konsulejoj en Shenyang。 {| border="1" cellpadding="2" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #ffffff; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" !width="200" bgcolor=#f9f9f9|Konsulejo |- |[[Dosiero:Flag of the United States.svg|25ra]][[Usono]] |- |[[Dosiero:Flag of Russia.svg|25ra]][[Rusio]] |- |[[Dosiero:Flag of South Korea.svg|25ra]][[Suda Koreio]] |- |[[Dosiero:Flag of North Korea.svg|25ra]][[Norda Koreio]] |- |[[Dosiero:Flag of Japan.svg|25ra]][[Japanio]] |- |[[Dosiero:Flag of France.svg|25ra]][[Francio]] |- |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=sxenjang}} * [http://www.shenyang.gov.cn Hodiaŭa Shenyang] * [http://www.syid.cn Bildejo De Shenyang] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100111013754/http://www.syid.cn/ |date=2010-01-11 }} == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio]] [[Kategorio:Subprovincnivelaj urboj de Ĉinio]] [[Kategorio:Provincaj ĉefurboj de Ĉinio]] ip7iry8183di3ghw6ibf26qwt5rt239 0 260448 9384823 8797596 2026-05-27T07:31:43Z Sj1mor 12103 9384823 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Sha1993 smog wkpd.jpg|eta|En Ŝanghajo, la aŭtonebulo estas preskaŭ ĉiutaga, la aŭtotransporto estas unu de la kaŭzoj]] [[Dosiero:I-90 and I-5 cloverleaf seattle washington.jpg|eta|altdekstre=0.7|La aŭtomobilo estas fonto de multnombraj impaktoj, eĉ por ŝanĝo de la geografio, kie ĉe tiu ŝosereto de Usono]] [[Dosiero:Trafficjam.jpg|eta|Problemoj pri troa uzado de aŭtoj iĝas prokrastadojn dum horoj.]] '''Aŭtotransporto''' estas la [[transporto]] farita per [[aŭto]]. La [[Ŝoseotransporto]] estas la transporto farita laŭ ŝoseoj per aŭtoj, [[kamiono]]j, [[buso]]j, ktp. Dum la uda duono de la [[20-a jarcento]] anstataŭis aŭ malgravigis la ĝistiamajn aliajn tipojn de transporto: nome [[fervojo]], [[ŝipo]], ktp. Samtempe la aŭto iĝis kerno de la [[industrio]] kaj de la [[ekonomio]] en multaj landoj kaj kerno de la problemo pri [[poluado]] kaj atenco kontraŭ la medio ankaŭ en multaj diversaj tipos de pejzaĝoj kaj urbaj kaj kamparaj. == Malavantaĝo de la aŭtoj == Ekzistas ankaŭ malavantaĝoj de la aŭtouzado por la socio, unuopaj homoj, pro kiuj unu konsideras aŭtomobilon kiel riskon por la homo kaj [[medio]]: * ofteco de akcidentoj: laŭ la Mond-Organizo por Sano mortas ĉiujare pli ol 1,2 milionoj da homoj pro sekvoj de trafikakcidentoj * aerpoluado: en Germanio mortas laŭ oficiala kalkulo ĉiujare 14.000 homoj en sekvoj de la dizel-ellasgasoj, pli ol pro tabako. * [[klimata varmiĝo]]: la per [[fosilia energio]] pelataj aŭtomobiloj produktas grandan kvanton de [[forceja gaso]] [[karbondioksido|CO₂]]. * [[Surfaco-voro]] pro stratoj, aŭtostradoj kaj parkejoj. * fuŝado de la pejzaĝo. * perdo de la sociaj kutimoj kaj virtoj: pro daŭra anstataŭiĝo de pieda aŭ publikvetura irado per aŭtomobila, homoj malkutimiĝas je la apudvivo socia kaj perdas la sociajn virtojn. * Bruemisio: laŭ studoj de la germana federacia media oficejo, ekzistas rilato inter la trafikbruo sur-strata kaj koraj-cirkuladaj malsanoj. * foruzado de krudmaterialoj: dum la produktado de unu aŭtomobilo oni foruzas ekzemple kelkajn centmil litrojn da akvo. * malapero de la ĉieaj butikoj profite al [[superbazaro]]j kun pligongigo de irtempo kaj pliĝenadoj al la ĉiutaga vivo. * alia kalkulo estis farita de iuj: sumigante la laborhorojn por pergajni la monon postulatan por aŭto-uzo: la aĉetkosto, la benzino, asekuro, taksoj kaj impostoj, riparoj, parkpago, ktp, plus la tempo pasanta dum la veturo mem, en remizo, por serĉi parkejon, ktp, oni dividas la kilometrojn veturitajn per la sumo de tiuj horoj, kaj oni ricevas la realan averaĝan rapidecon de veturado, la rezulto estas proksimume... po 5 kilometroj hore! La rapideco per kiu homo irus piede. * socio kaj labormerkato iĝis tute dependaj de aŭtomobilo; diratis, ke "hodiaŭ la homoj laboras grandan parton de la tago por pergajni monon bezonatan por iri ĝis la laborloko", kaj "de du generacioj irdaŭro inter loĝejo kaj laborejo pligrandiĝis pli rapide ol malgrandiĝis samtempe deĵordaŭro." [[Dosiero:BMW320i_E46_Lim.jpg|eta|rechts|BMW 320i]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Transporto]] [[Kategorio:Aŭtoj]] i8slvs2ebshx0xg5wmpoc7lvpw4pswa 0 265054 9384882 9248652 2026-05-27T08:57:10Z Sj1mor 12103 9384882 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri kanada insulo. Por la samnoma vanuatua insularo, vidu [[Banks-insularo]].}} {{Informkesto geografiaĵo|insulo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = CA-NT |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Arkta oceano |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 3 |longo = 380 |larĝo = 290 |plej alta = Durham Heights |plej alta leviĝo = 730 |parenco = Arkta oceano |parenco_tipo = Akvejo |ĉefurbo = Sachs Harbour |ĉefurbo tipo = Ĉefa loko }} [[Dosiero:Banks Island.png|eta|upright=1.5|Situo de Banks-insulo]] '''Banks-insulo''' ({{lang-en|Banks Island}}) estas la kvina plej granda insulo de Kanado kaj [[Listo de insuloj laŭ areo|la 24a plej granda insulo en la mondo]]. Ĝi ricevis sian nomon honore al la fama angla naturesploristo siro [[Joseph Banks]] kaj apartenas al la [[Nordokcidentaj Teritorioj]]. La Marvojo McClure en nordo dividas ĝin de la [[Insulo Princ-Patrick]] kaj de la [[Melville-insulo]], la [[Amundsen-golfo]] sude al la kanada kontinento. En okcidento troviĝas la [[Beaufort-maro]]. Ĝi situas ĉe la latitidoj de 71° ĝis 75° kaj longitudoj de 115° ĝis 126°. Ĝi havas la surfacon de 70.028 km², longas 400 km, larĝas 180 ĝis 290 km. Ĝin malkovris la polusa esploristo brita siro [[William Edward Parry]] dum ekspedicio de 1819/20. La insulo konsistas geografie grandparte el malaltebenaĵo, nur en oriento ekzistas montaro ĝis 750. La vegetaĵo estas tundra. La [[faŭno]] konsistas el granda aro de [[ovibovo]]j. La Thompsen-rivera valo estas la plej grava vivloko de tiuj bestoj. Krom tio vivas tie polusa vulpoj, neĝkokoj, rabbirdoj kaj kelkaj gregoj de danĝerigitaj Peary-karibusoj. Oni establis sur la insulo en [[1961]] du protektajn zonojn por la migrantaj birdoj, el kiuj vivas 43 specioj sur la insulo. La [[Nacia Parko Aulavik]] havas surfacon de 12.274 km² en arkta malebenaĵo en nordo de la insulo, ne tiu la valo de la [[Rivero Thompsen]], plej norde ŝipebla rivero de norda Ameriko. La insulon loĝis pli frue [[inuitoj]], hodiaŭ loĝas tie nur laboristoj de la aerarmea bazo [[Sachs Harbour]] ĉe la sudokcidenta bordo (2001: 114 loĝantoj). La insulon vizitas kelkfoje nur kaŝ-ĉasistoj. == Geografiaj elementoj == * [[Golfo Amundsen (Arkto)]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Insuloj en Kanado]] 8b8y3her3vsua8eipza9knsiaz16on5 0 271640 9384533 9130138 2026-05-26T18:04:20Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9384533 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Slovakia banskabystrica revuca.png|eta|dekstra|330px|Hucín troviĝas en la plej griza parto]]{{Informkesto urbo}} '''Hucín,''' [[hungare]] '''Gice''' estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Slovakio]], en [[Regiono Banská Bystrica]], en [[Distrikto Revúca]]. == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 13 km² * [[Supermara alteco]]: 221 m * [[Loĝantaro]]: 810 * [[Poŝtkodo]]: 049 13 * [[Aŭtokodo]]: RA * [[Telefonprefikso]]: 58 == Situo == Hucín situas sub [[monto]] 428 m-ojn alta en [[valo]] de [[rojo]], laŭ traira flanko[[vojo]], laŭ [[fervojo]] [[Rožňava]]-[[Revúca]]. La lasta troviĝas 20 km-ojn. == Historio == La vilaĝo estis unue menciita en la [[jaro]] [[1327]] en formo ''"Gyuche"''. La [[kampo]]j longe apartenis al [[familio]] Giczey (gicei). En [[1828]] oni nombris 76 domojn kaj 551 [[homo]]jn, kiuj okupiĝis pri agrikulturo, argilpotado kaj [[kalko]]farado. En [[1910]] loĝis en Gice 530 da homoj, (471 [[hungaroj]] kaj aliaj). Ĝis [[Traktato de Trianon]] la vilaĝo apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Gömör kaj Kis-Hont]], al distrikto de [[Revúca|Nagyrőce]], poste al [[Ĉeĥoslovakio]], fine ekde [[1993]] al Slovakio. Inter [[1938]]-[[1944]] Gice rehungariĝis. La [[unua Viena Arbitracio|unua Arbitracio de Vieno]] deklaris, ke tiuj [[komunumoj]], kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al [[Hungario]]. Post la [[2-a mondmilito]] la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ [[Dekretoj de Beneš]], dume alvenis slovakoj. En [[2001]] loĝis en Hucín 781 da homoj, (391 [[ciganoj]], 207 hungaroj, 149 slovakoj, unusola [[ĉeĥoj|ĉeĥo]]). == Vidindaĵoj == * nun kalvinana gotika [[preĝejo]] el la [[14-a jarcento]], baldaŭe trakonstruiĝis kaj renoviĝis * klasikisma [[kastelo]] de Czékus (cEkuŝ) el la [[18-a jarcento]] * klasikisma kastelo de Fáy de [[1807]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://mapy.zoznam.sk/index.pl?zoom=6&pos_x=-334211&pos_y=-1253320&size=full&lang=sk&sipka=1&name=Huc%EDn%2C%20Rev%FAca Hucín en la mapo] {{Municipoj de Regiono Banská Bystrica|Distrikto Revúca}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Revúca]] ru550ycc21abpjx9owcca92au0r7fc1 0 273057 9384581 9130480 2026-05-26T19:57:49Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9384581 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Slovakia kosice kosiceokolie.png|eta|dekstra|330ra|Sokoľ situas en la plej griza regiono]]{{Informkesto urbo}} '''Sokoľ''' (sokoj), [[hungare]] '''Hernádszokoly''' (hernAdsokoj) [[vilaĝo]] en [[Slovakio]], en [[Regiono Košice]], en [[Distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo]]. "Sokol" signifas en [[slovaka]] kaj aliaj slavaj lingvoj "falkon". == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 16 km² * [[Supermara alteco]]: 279 m * [[Loĝantaro]]: 930 * [[Poŝtkodo]]: 044 31 * [[Aŭtokodo]]: KS * [[Telefonprefikso]]: 55 == Situo == Sokoľ situas laŭ dekstra [[bordo]] de [[Hernád]], fine de [[sako]][[vojo]], [[fervojo]] [[Prešov]]-[[Košice]] en la alia [[rivero]]bordo preteriras. Košice troviĝas 11 km-ojn. == Historio == La vilaĝo estis unue menciita en la [[jaro]] [[1270]] en formo ''"terra Zokola"'', la apuda [[fortikaĵo]] en [[1311]] en formo ''"Szakalya"''. La fortikaĵo en [[1429]] tute detruiĝis. Ĝis tiam la vilaĝo apartenis al la fortikaĵo, poste al [[urbo]] [[Košice|Kassa]]. En [[1910]] loĝis en Hernádszokoly 479 homoj, (471 [[slovakoj]], 7 [[hungaroj]] kaj unusola [[germanoj|germano]]). Ĝis [[Traktato de Trianon]] Hernádszokoly apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Sáros (reĝa departemento)]], al distrikto de [[Lemešany|Lemes]], poste al [[Ĉeĥoslovakio]], fine dum la [[2-a mondmilito]] kaj ekde [[1993]] al Slovakio. En [[2001]] loĝis en Sokoľ 806 homoj, (769 slovakoj, 4 [[rutenoj]], 3 [[ĉeĥoj]], unusola hungaro). == Vidindaĵo == * romkatolika [[preĝejo]] omaĝe al [[Koro]] de [[Jesuo]] * restaĵoj de la fortikaĵo == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://mapy.zoznam.sk/index.pl?zoom=6&pos_x=-265187&pos_y=-1229220&size=full&lang=sk&sipka=1&name=Soko%BE%2C%20Ko%9Aice Sokoľ en la mapo] {{Municipoj de Regiono Košice|Distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo]] boof6b3f15k8q403hu7jul69lmoh0mg 0 280614 9384791 9318423 2026-05-27T06:50:38Z Sj1mor 12103 9384791 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|bildo-priskribo=[[Kampanilo]] en Böhönye|bildo=Harangtorony, Böhönye.JPG}} '''Böhönye''' [bohonje] estas [[vilaĝo]] kun [[titolo]] [[vinvilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Suda Transdanubio]], en [[departemento]] [[Somogy]], en [[Distrikto Marcali]]. == Bazaj informoj == * [[Koordinato]]j de [[tutmonda loktrova sistemo]]: 46.4088/17.3891 * [[Areo]]: 64&nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 2520 * [[Poŝtkodo]]: 8719 * [[Telefonprefikso]]: 85 == Situo == Böhönye situas sur [[ebenaĵo]], laŭ [[rojo]], laŭ ĉef[[vojo]]j [[Kaposvár]]-[[Nagykanizsa]] kaj [[Balatono]]-[[Nagyatád]], laŭ [[fervojo]] [[Somogyszob]]-[[Balatonszentgyörgy]]. Marcali troviĝas 24, Nagyatád 25, Kaposvár 34&nbsp;km-ojn. == Historio == La unua mencio devenis el [[1536]] laŭ tiama [[ortografio]] ''"Byhene"''. Vilaĝservoj estas [[infanĝardeno]], [[lernejo]], kuracejo, [[apoteko]], klubo de maljunuloj, [[polico]], [[poŝto]]. == Vidindaĵoj == * romkatolika [[preĝejo]] kun 2 [[turo]]j omaĝe al [[Dipatrino]] de [[Hungaroj]] el la [[20-a jarcento]] * kalvinana preĝejo, turo alkonstruiĝis en la [[1880-aj jaroj]] * baroka [[kampanilo]] el la [[18-a jarcento]] == Famuloj == * En Böhönye naskiĝis [[Géza Kovács (futurologo)]]. * En Böhönye mortis [[grafo]] [[Andor Festetics (politikisto)]]. == Fontoj == * WikiTrans {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vilaĝoj en departemento Somogy]] [[Kategorio:Vinvilaĝoj]] 5p98g8mdo609kd0z4qff2gvo2eqnsg9 0 281025 9384832 9114688 2026-05-27T07:35:19Z Sj1mor 12103 9384832 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Förderband01.jpg|eta|Transporta bendo en brunkarba minejo]] [[Dosiero:Foerderband_Lehm.JPG|eta|Iama transporta bendo inter argilejo kaj brikofabriko.]] [[Dosiero:Conveyor belt in a supermarket in Germany.jpg|eta|Transporta bendo ĉe supermerkata kaso]] La '''transporta bendo''' estas plej ofte fiksita [[transporta instalaĵo]], kiu apartenas al grupo de fiksaj transportiloj. La transporta bendo estas la plej grava elemento de la instalaĵo kaj estas senfina bendo, turniĝanta sur port-ruliloj aŭ glitreloj. Ĝi estas uzata en la industrio ofte por ŝutvaroj (ekz. ercoj, [[fosfato]]), unuopaj varoj (pakaĵoj, konservaj skatoloj ks.). La transportaj bendoj aperis en la karbonaj minejoj post inventado de Richard Sutcliffe en 1905. Poste okazis disvastiĝo tra aŭtoindustrio kaj aliaj industriaj branĉoj. La hodiaŭ ekzistanta plej longa transporta bendo estas uzata por transporto de fosfato en Okcidenta Saharo, tra ĉirkaŭ 100 km, de [[Bou Craa]] al la Atlantika bordo. == Vidu ankaŭ == * [[Ruliĝanta stablo]] {{Projektoj|ReVo=bend.transport0o|ReVo titolo=Transportbendo / Rulbendo}} [[Kategorio:Industrio]] nz8lf6umoo24fjgzsqpvy60yqhucodj 0 281122 9384913 9155325 2026-05-27T09:36:22Z Sj1mor 12103 9384913 wikitext text/x-wiki La ideo de '''memhelpo''', '''memperfektigo''' aŭ '''persona pluevoluo''' - en aliaj lingvoj ekzemple [[angle]] ''self-help'' aŭ ''self-improvement'', [[france]] ''développement personnel'', [[germane]] ''Selbsthilfe'', [[hispane]] ''autoayuda'' - estas memgvidita plibonigo de la persona stato medicina, ekonomia, intelekta aŭ emocia, ofte ligita al terapia [[psikologio|psikologia]] aŭ [[filozofio|filozofia]] konceptaro aplikata al si mem. Eblas mem analizi kaj ŝanĝi sian korpan, spiritan aŭ emocian staton helpe de libroformaj, sondosieraj aŭ filmaj konsilaj gvidiloj. Sed ankaŭ eblas kunligiĝi kun aliaj homoj en simila situacio kaj engaĝiĝi en memhelpa grupo: tiaj grupoj en la industriigitaj ŝatoj ekestis pri multaj specifaj malsanoj, pri psikaj perturboj, pri lukto kontraŭ propraj dependecoj kiel ekzemple alkoholismo aŭ pri pliaj memperfektigaj procesoj. Aldone dum la dua duono de la [[20-a jarcento]] ankaŭ ekestis forta ekonomia branĉo de memhelpaj seminarioj, prelegoj kaj grandaj eventoj, kie psikologoj aŭ aliaj terapiistoj peras memhelpajn sciojn kaj teknikojn foje al dekoj, foje al miloj da klientoj samtempe - iuj el tiuj eventoj havas plurdekojn da psikologiaj helpantoj kaj detale fiksitan programon, kiu enplektas multajn elementojn de popmuzikaj koncertoj kaj uzas mekanismojn de ''amasa psikologio''. Aparte la terapiaj teknikoj de [[Neŭro-Lingvistika Programado]], kies lernadon oni principe antaŭvidas en malgrandaj grupoj, ankaŭ bone transdoneblas en eventoj kun multegaj partoprenantoj. Medicinaj memhelpaj grupoj povas konsisti el pacientoj aŭ el iliaj familianoj, povas esti gviditaj de aparte engaĝita grupano, mem paciento aŭ familiano, aŭ de profesia helpisto, ekzemple kuracisto aŭ alia terapiisto. Kontraste al individua konsilado ĉe profesia helpisto, tiaj grupoj, se bone funkciantaj, peras tre aŭtentikajn spertojn de homoj en la sama vivosituacio, povas peri amikecon kaj emocian subtenon de samsortanoj, kaj ankaŭ senton de identeco, de aparteno al la grupo, kiu povas plifaciligi la akcepton de malsano aŭ persona malhelpo, pri kiu la individuo principe malĝojas kaj koleras, sed kiu tamen ekzistas kaj bezonas atenton de la individuo. ==Historio== [[Stephen Covey]], Rebecca kaj Roger Merrill, la aŭtoroj de la dum [[1994]] [[angle|anglalingve]] publikigita libro "Unuaj aferoj unue" (''First Things First''), pravigis siajn memhelpajn konsilojn per la aserto ke "klereca memhelpa literaturo" jam ekzistis dum la epoko 2500 jarojn antaŭ Kristo. Rigardu ankaŭ la librojn de David Allen, antaŭe [[Igi Aferojn Finitajn]]. La termino "memhelpo" frue dum la moderna epoko aperis en jura kunteksto, priskribante doktrinon laŭ kiu homgrupo, kiu certas pri la ĝusteco de siaj konceptoj, rajtu uzi forton por "sanigi" la membrojn de malsamopinia grupo. En la verko ''Sartor Resartus'' de ''Thomas Carlyle'' el la jaro [[1831]] la angla termino ''self-help'' konsideriĝis morala virto. [[Samuel Smiles]] (1812-1904) publikigis la unuan mem-konscian, mem-helpan libron - sub la simpla titolo "Memhelpo" (''Self-Help'') - dum la jaro [[1859]]. La unua frazo de tiu libro, "La ĉielo helpas al tiuj kiuj helpas al si mem", oftertas variaĵon de la ofte citita frezo "Dio helpas al tiuj kiuj helpas al si mem, kiun antaŭe diskonatigis interalie [[Benjamin Franklin]] en sia verko ''Poor Richard's Almanac'' (1733 - 1758). La movado de "Anonimaj Alkoholuloj" en Usono ekestis la 12-an de majo 1935. La [[12-paŝa programo|dek-du-paŝa programo]] de tiu movado eble iĝis la tutmonde plej populara bazo de memhelpaj grupoj. Iuj fakuloj sugestas, ke la verkisto [[Dale Carnegie]] (1888-1955) komencigis la modernan memhelpan movadon de la [[20-a jarcento]] per sia libro "Kiel gajni amikojn kaj influi homojn" (''How to Win Friends and Influence People''), publikigita dum [[1936]]. La libroj de Dale Carnegie de tiam vendiĝis en pli ol 50 milionoj da ekzempleroj. La verko "Pensu kaj riĉiĝu" (''Think and Grow Rich'') ([[1937]]) de [[Napoleon Hill]] unuafoje sisteme priskribis la uzon de ripetitaj pozitivaj pensoj por altiri personan ĝojon kaj bonstaton. Esploristoj de la firmo ''Marketdata'' estimis, ke la "memhelpa komerco" en [[Usono]] dum la jaro [[2006]] valoris pli ol 9 miliardoj da [[usona dolaro|usonaj dolaroj]] - inkluzive de libroj, sondosieroj kaj filmoj pri la temoj, perpoŝtaj kaj retaj vendejoj de ili, seminarioj kaj prelegoj de memhelpaj institutoj, persona konsilado, kaj grandaj scenejaj eventoj memhelpaj. Ankaŭ en la aliaj forte industriigitaj partoj de la mondo la "memhelpa industrio" estas kompareble forta. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Psikologio]] [[Kategorio:Kulturo de "Faru Ĝin Vi Mem"]] [[Kategorio:Ekonomio]] smf89um1v7c1jubzr50msd4o9ybd403 9384918 9384913 2026-05-27T09:37:50Z Sj1mor 12103 9384918 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La ideo de '''memhelpo''', '''memperfektigo''' aŭ '''persona pluevoluo''' - en aliaj lingvoj ekzemple [[angle]] ''self-help'' aŭ ''self-improvement'', [[france]] ''développement personnel'', [[germane]] ''Selbsthilfe'', [[hispane]] ''autoayuda'' - estas memgvidita plibonigo de la persona stato medicina, ekonomia, intelekta aŭ emocia, ofte ligita al terapia [[psikologio|psikologia]] aŭ [[filozofio|filozofia]] konceptaro aplikata al si mem. Eblas mem analizi kaj ŝanĝi sian korpan, spiritan aŭ emocian staton helpe de libroformaj, sondosieraj aŭ filmaj konsilaj gvidiloj. Sed ankaŭ eblas kunligiĝi kun aliaj homoj en simila situacio kaj engaĝiĝi en memhelpa grupo: tiaj grupoj en la industriigitaj ŝatoj ekestis pri multaj specifaj malsanoj, pri psikaj perturboj, pri lukto kontraŭ propraj dependecoj kiel ekzemple alkoholismo aŭ pri pliaj memperfektigaj procesoj. Aldone dum la dua duono de la [[20-a jarcento]] ankaŭ ekestis forta ekonomia branĉo de memhelpaj seminarioj, prelegoj kaj grandaj eventoj, kie psikologoj aŭ aliaj terapiistoj peras memhelpajn sciojn kaj teknikojn foje al dekoj, foje al miloj da klientoj samtempe - iuj el tiuj eventoj havas plurdekojn da psikologiaj helpantoj kaj detale fiksitan programon, kiu enplektas multajn elementojn de popmuzikaj koncertoj kaj uzas mekanismojn de ''amasa psikologio''. Aparte la terapiaj teknikoj de [[Neŭro-Lingvistika Programado]], kies lernadon oni principe antaŭvidas en malgrandaj grupoj, ankaŭ bone transdoneblas en eventoj kun multegaj partoprenantoj. Medicinaj memhelpaj grupoj povas konsisti el pacientoj aŭ el iliaj familianoj, povas esti gviditaj de aparte engaĝita grupano, mem paciento aŭ familiano, aŭ de profesia helpisto, ekzemple kuracisto aŭ alia terapiisto. Kontraste al individua konsilado ĉe profesia helpisto, tiaj grupoj, se bone funkciantaj, peras tre aŭtentikajn spertojn de homoj en la sama vivosituacio, povas peri amikecon kaj emocian subtenon de samsortanoj, kaj ankaŭ senton de identeco, de aparteno al la grupo, kiu povas plifaciligi la akcepton de malsano aŭ persona malhelpo, pri kiu la individuo principe malĝojas kaj koleras, sed kiu tamen ekzistas kaj bezonas atenton de la individuo. ==Historio== [[Stephen Covey]], Rebecca kaj Roger Merrill, la aŭtoroj de la dum [[1994]] [[angle|anglalingve]] publikigita libro "Unuaj aferoj unue" (''First Things First''), pravigis siajn memhelpajn konsilojn per la aserto ke "klereca memhelpa literaturo" jam ekzistis dum la epoko 2500 jarojn antaŭ Kristo. Rigardu ankaŭ la librojn de David Allen, antaŭe [[Igi Aferojn Finitajn]]. La termino "memhelpo" frue dum la moderna epoko aperis en jura kunteksto, priskribante doktrinon laŭ kiu homgrupo, kiu certas pri la ĝusteco de siaj konceptoj, rajtu uzi forton por "sanigi" la membrojn de malsamopinia grupo. En la verko ''Sartor Resartus'' de ''Thomas Carlyle'' el la jaro [[1831]] la angla termino ''self-help'' konsideriĝis morala virto. [[Samuel Smiles]] (1812-1904) publikigis la unuan mem-konscian, mem-helpan libron - sub la simpla titolo "Memhelpo" (''Self-Help'') - dum la jaro [[1859]]. La unua frazo de tiu libro, "La ĉielo helpas al tiuj kiuj helpas al si mem", oftertas variaĵon de la ofte citita frezo "Dio helpas al tiuj kiuj helpas al si mem, kiun antaŭe diskonatigis interalie [[Benjamin Franklin]] en sia verko ''Poor Richard's Almanac'' (1733 - 1758). La movado de "Anonimaj Alkoholuloj" en Usono ekestis la 12-an de majo 1935. La [[12-paŝa programo|dek-du-paŝa programo]] de tiu movado eble iĝis la tutmonde plej populara bazo de memhelpaj grupoj. Iuj fakuloj sugestas, ke la verkisto [[Dale Carnegie]] (1888-1955) komencigis la modernan memhelpan movadon de la [[20-a jarcento]] per sia libro "Kiel gajni amikojn kaj influi homojn" (''How to Win Friends and Influence People''), publikigita dum [[1936]]. La libroj de Dale Carnegie de tiam vendiĝis en pli ol 50 milionoj da ekzempleroj. La verko "Pensu kaj riĉiĝu" (''Think and Grow Rich'') ([[1937]]) de [[Napoleon Hill]] unuafoje sisteme priskribis la uzon de ripetitaj pozitivaj pensoj por altiri personan ĝojon kaj bonstaton. Esploristoj de la firmo ''Marketdata'' estimis, ke la "memhelpa komerco" en [[Usono]] dum la jaro [[2006]] valoris pli ol 9 miliardoj da [[usona dolaro|usonaj dolaroj]] - inkluzive de libroj, sondosieroj kaj filmoj pri la temoj, perpoŝtaj kaj retaj vendejoj de ili, seminarioj kaj prelegoj de memhelpaj institutoj, persona konsilado, kaj grandaj scenejaj eventoj memhelpaj. Ankaŭ en la aliaj forte industriigitaj partoj de la mondo la "memhelpa industrio" estas kompareble forta. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Psikologio]] [[Kategorio:Kulturo de "Faru Ĝin Vi Mem"]] [[Kategorio:Ekonomio]] plj34vztw0590du4t2p9w0tzu2t3hc9 0 281688 9384790 9336931 2026-05-27T06:50:02Z Sj1mor 12103 9384790 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Lánycsók''' [lAnjĉOk], [[germane]] '''Lantschuk''', [[kroate]] '''Lančug''' estas [[vilaĝo]] kun [[titolo]] [[vinvilaĝo]] en [[Hungario]], en regiono '''Suda''' [[Transdanubio]], en [[departemento]] [[Baranya]], en subregiono de [[Mohács]]. == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 25&nbsp;km² * Alto super [[marnivelo]]: 98–210 m * [[Koordinato]]j de [[tutmonda loktrova sistemo]]: 46.0027/18.6282 * [[Loĝantaro]]: 2670 * [[Poŝtkodo]]: 7759 * [[Telefonprefikso]]: 69 == Situo == Lánycsók situas parte sur [[ebenaĵo]], parte sur [[deklivo]]j, laŭ [[rojo]], laŭ ĉefvojo [[Pécs]]-Mohács. La lasta [[urbo]] troviĝas 5, [[Bóly]] 12, [[Villány]] 24, [[Bátaszék]] 27, [[Pécsvárad]] 29&nbsp;km-ojn. == Historio == Pli frue [[keltoj]] kaj [[romianoj]] vivis tie. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el [[1093]]. La [[kampo]]j longe apartenis al episkopejo de Pécs. En [[1710]] [[pesto]] okazis, post unu [[jaro]] [[serboj]], poste laŭvice [[germanoj]], [[hungaroj]], fine [[kroatoj]] alvenis. En [[1849]] pro [[ĥolero]] 59 da vilaĝanoj mortis. Inter [[1918]]-[[1921]] la [[serboj]] okupis la vilaĝon, poste multe da serboj foriris al [[Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj]]. Laŭ la popolnombrado en [[1930]] vivis en Lánycsók 2170 [[homo]]j, (1611 germanoj, 498 hungaroj, 43 kroatoj, 8 serboj kaj aliaj). En [[1945]] oni disdonis parcelojn al la malriĉaj vilaĝanoj el la grandbieno. En [[1946]] multe da germanoj deportiĝis al [[Germanio]], dume alvenis deportitaj hungaroj el [[Ĉeĥoslovakio]]. En [[1949]] [[kolĥozo]] nomata [[Stelo]] formiĝis. Vilaĝservoj estas [[infanĝardeno]] (ankaŭ germane), [[lernejo]], [[kulturdomo]], kuracejo, [[poŝto]]. == Vidindaĵoj == * romkatolika [[preĝejo]] omaĝe al (Granda) [[Dipatrino]] de [[1773]] * [[paroĥo]] de [[1760]] * tombeja [[kapelo]] omaĝe al [[Dipatrino]] (Dolora Virgulino) de [[1901]] * [[monumento]]j pri falintoj dum ambaŭ mondmilitoj * sportĉambrego de [[1992]] == Ĝemelkomunumoj == * {{Flago|Germanio}} [[Wiesloch]], [[Germanio]] * {{Flago|Kroatio}} [[Beli Manastir]], [[Kroatio]] * {{Flago|Rumanio}} [[Székelydobó]], [[Rumanio]] * {{Flago|Rumanio}} [[Csókfalva]], Rumanio * {{Flago|Rumanio}} [[Székelykeresztúr]], Rumanio == Bildoj == <gallery> Dosiero:Lánycsók2.jpg|eta|260px|Katolika preĝejo de Lánycsók Dosiero:Lánycsók3.jpg|eta|260px|Mezo de Lánycsók Dosiero:Népház, Mátyás utca 1, Lánycsók4.jpg|eta|260px| Lánycsók Dosiero:Lánycsók1.jpg|eta|260px| Lánycsók </gallery> {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya]] [[Kategorio:Vinvilaĝoj]] s2hzlo4tlyqvc5jc28s4pa4xexrvpoz 0 281872 9384375 7950570 2026-05-26T13:14:52Z Sj1mor 12103 9384375 wikitext text/x-wiki '''Bisse''' [biŝe], [[germane]] '''Bissing''' estas malgranda [[vilaĝo]] kun [[titolo]] [[vinvilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Suda Transdanubio]], en [[departemento]] [[Baranya]], en [[Distrikto Siklós]]. [[Dosiero:Reformed church in Bisse.JPG|eta|Kalvinana kirko en Bisse]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 14&nbsp;km² * [[Koordinato]]j de [[tutmonda loktrova sistemo]]: 45.9087/18.2609 * [[Loĝantaro]]: 250 * [[Poŝtkodo]]: 7811 * [[Telefonprefikso]]: 72 == Situo == La vilaĝo situas sub [[monto]] nomata Tenkes [tenkeŝ] 408 m-ojn alta, fine de [[sako]][[vojo]]. Bisse havas nur 3 stratojn. [[Siklós]] troviĝas 8, [[Harkány]] 9, [[Kozármisleny]] 17, [[Villány]] 19, [[Pécs]] 24, [[Bóly]] 26 km-ojn. == Historio == Onidire komence [[peĉenegoj]] vivis tie. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el [[1290]] laŭ tiama [[ortografio]] ''"Bysse"''. Inter [[1918]]-[[1921]] la [[serboj]] okupis Bisse-n. Vilaĝservoj estas junulara klubo, [[biblioteko]], [[migra poŝto]]. Laŭ priskribo de [[Elek Fényes]]: Bisse estas hungara vilaĝo en departemento Baranya kun 350 kalvinanaj, 5 judaj loĝejoj. Estas kalvinana paroĥa preĝejo. La grundo estas unuaklasa; vino, ligno sufiĉas. Terposedanto estas grafo Batthyány. Lasta poŝto funkcias en Siklós. == Vidindaĵoj == * fundamente mezepoka [[kalvinana preĝejo (Bisse)]] de [[1805]] * katolika preĝdomo omaĝe al [[Rita de Cascia]] * fiŝkaptista [[lago]] == Famuloj == * En [[1903]] naskiĝis ministrestro [[Ferenc Nagy (politikisto)]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya]] [[Kategorio:Vinvilaĝoj]] a1jisp6x1dsnxlo0xpi5e1oyneo7rgt 0 282108 9384989 8912565 2026-05-27T10:46:36Z Sj1mor 12103 9384989 wikitext text/x-wiki '''Paraskevo,''' el la greka παρασκενη’, latine Parasceves[http://la.wikisource.org/w/index.php?title=Specialis%3ASearch&search=parasceves&fulltext=Quaerere], estas vorto uzita de la kvar evangeliistoj por signifi preparon: preparo al la religia [[sabato]], ĉi-kaze al la paska festo. Laŭ la religia praktiko de la hebreoj, tiu preparo enkluzivas interalie la nutraĵpreparon por ne oni ne estu devigata tion fari dum la posta festa tago. Tiel difinita, paraskevo=preparo ne multe interesas enciklopedion; sed ĉi-kaze la [[evangeliisto]]j ĝin uzis por rakonti pri la [[Lasta Vespermanĝo|lasta vespermanĝo]] de Jesuo Kristo kun la apostoloj: vidu Mt 27:62; Mk 15:42; Lk 23:54; Jo 19:31,42. Legante tiujn atestaĵojn oni trafas ion neklaran, eble malsaminforman: fakte, laŭ la tri [[sinoptikaj evangelioj]], la vespermanĝo celebrita de Jesuo kun la apostoloj estis vespermanĝo ''paska''; sed Johano, kiu pri tiu ''paskeco'' nenion diras favore aŭ kontraŭe, en 18:28 kaj en 19:42 klare informas ke la ĉefhebreoj ne jam manĝis la Paskon kiam Jesuo mortis: fakte ili rifuzas eniri paganan domon de Pilato por ne fali en malpurigadon kiu malpermesus paske vespermanĝi. Do, por ili tiu ne estis la paska tago, sed la paraskevo. Kiel ekspliki tiujn malsamajn informojn? Se la malsamajo ne multe preokupas kristanaron, ĝi fakte ardigas diskutojn inter ekzegezistoj kaj historiistoj kiuj elpensis diversajn solvojn. El tiuj ĉi-tie apenaŭ menciendas unu: la skribintoj sekvis malsamajn kalendarojn, kies spuroj troviĝas ankaŭ en la religia praktiko. Laŭ informitoj pri la dokumentoj aŭ pergamenoj kaj rulaĵoj de [[Qumran]], la demando jam trovas solvon. En la qumrana komunumo oni sekvis malsaman kalendaron ol tiun de la jerusalema templo: evangeliisto Johano kalkulis laŭ la esena kalendaro [http://dpgi.unina.it/giudice/calendar/pasqua.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100617152714/http://www.dpgi.unina.it/giudice/calendar/pasqua.html |date=2010-06-17 }}. == Eksteraj ligiloj == [http://www.newadvent.org/cathen/11476a.htm] [http://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Parasceve] Ĵon L. McKenzie, Dictionary of the Bible by The Bruce Publishing Company, New York. {{ĝermo}} [[Kategorio:Ŝabato]] [[Kategorio:Tagoj de la semajno]] 5sofgvso4prgpaesmbvx1ek46664atq 0 282828 9384817 8594561 2026-05-27T07:29:43Z Sj1mor 12103 9384817 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Frachtschiff Linz beschnippelt.jpg|eta|350ra|Ŝutvara transporto sur la Danubo]] [[Dosiero:Bulk carrier general arrangement english.png|eta|350ra|skizo]] '''Ŝutvara ŝipo''' estas [[kargoŝipo]], kiu estas uzata por transporto de lozaj amasvaroj, ekz. [[erco]], [[karbo]], [[baŭksito]], [[fosfato]], [[cemento]] aŭ [[greno]]. Ŝutvaraj ŝipoj havas ĉirkaŭ 30%-an proporcion en la internacia mara varotransporto. La unuaj ŝutvaraj ŝipoj - en la hodiaŭa senco- estis [[velŝipo]]j, kiujn oni uzis por transporto de karbo en la [[17-a jarcento]] el [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]], [[Anglio|Nordorienta Anglio]], al [[Londono]]. Oni ekuzis sur tiu vojo unuafoje - en la 1840-aj jaroj - [[vaporŝipo]]jn. Ĉ. 1910 oni liveris grandamase salpetron per la „[[salpetra vojo]]“ el [[Ĉilio]] al [[Germanio]] kaj reen karbon el [[Eŭropo]] al [[Sudameriko]]. La transporta kapableco de la ŝutvaraj ŝipoj varias de 10-30.000 [[tuno]]j ĝis 300.000 tunoj. La plej granda ŝutvara ŝipo (en 2009) estis konstruita en 1986 fare de ''Hyundai Heavy Industries'', nomata ''Berge Stahl''. Ĝi havas transportkapablon de 364.767 tunoj kaj longon de ĉirkaŭ 343,00 metroj, ĝi havas merĝan profundon de 22 m. Ekde la [[1-a de julio]] [[2006]], oni rajtas konstrui nur ŝutvarajn ŝipojn kun duobla ŝelo. == Vidu ankaŭ == * [[Groco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [[Kategorio:Akva transporto]] [[Kategorio:Ŝipoj]] h18mcoftpl5qgr57u8pujk9b954tsz2 0 291520 9384800 9237641 2026-05-27T07:02:18Z Sj1mor 12103 9384800 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = Garrovillas | mapo = | flago = | blazono = | blazono-larĝeco = 60px | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Ekstremaduro]] | provinco = [[Provinco de Cáceres|Cáceres]] | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1= [[Maresme]] | longitudo-gradoj= | longitudo-minutoj= | longitudo-sekundoj= | longitudo-direkto=E | latitudo-gradoj= | latitudo-minutoj= | latitudo-sekundoj= | latitudo-direkto=N | areo = 207 | loĝ = 2306 | jaro = 2008 | dens = | pk = | estro = Pedro Martín Maldonado | retejo = | regiono-ISO = ES-EX }} [[Dosiero:2006 10 8 Garrovillas.JPG|eta|250ra|''Plaza Mayor'' aŭ Plejgranda Placo]] [[Dosiero:Provincia Cáceres.png|200ra|eta|Loko de la provinco de Cáceres en Hispanio]] '''Garrovillas''' aŭ konata ankaŭ kiel '''Garrovillas de Alconétar''' (''Alconétar'' devenas de la [[araba]] vorto por ''ponto'', vidu sube en Historio) estas [[municipo]] de [[Hispanio]], en la [[provinco de Cáceres]], [[regiono]] de [[Ekstremaduro]]. == Populacio == La loĝantoj nomiĝas ''garrovillanos''. La censita populacio en [[2008]] estis de 2.306 loĝantoj. En la [[16a jarcento]] la populacio superis laŭ kelkaj fakuloj 7.000 loĝantojn. En la unua duono de la [[19a jarcento]] estis 6.100 loĝantoj (tria plej loĝata urbeto de la provinco). En [[1996]] estis 2.557 loĝantoj kaj en [[2006]], 2.411. == Situo == [[Garrovillas]] estas situa en la centra parto de Ekstremaduro en la [[komarko]] aŭ [[distrikto]] [[Llanos de Cáceres]], je altitudo de 327 m; je 38&nbsp;km de [[Cáceres]], provinca ĉefurbo kaj je 98&nbsp;km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 207&nbsp;km². Ĝi limas kun la municipaj teritorioj de [[Cáceres]], [[Casar de Cáceres]], [[Navas del Madroño]], [[Alcántara]], [[Portezuelo]], [[Cañaveral]], [[Hinojal]] kaj [[Santiago del Campo]]. Aktuale ĝi troviĝas integrata en la ''Mancomunidad Tajo-Salor'' (Municiparo). == Geografio == '''Topografie''' la municipa teritorio prezentas montetan reliefon pro la erozio de la [[Rivero Taĵo]], kiu agadas sur la ardezeca tereno konstruante kanjonetojn kun altitudoj el 200 msmn en la bordoj de la [[Akvorezervejo de Alcántara]] —en la loko konata kiel ''Fosa de Alconétar''— al 500 msmn de la ebenaĵo kaj ĉe la montetaro ''Sierra de Cañaveral''. La plej alta altitudo estas en ''Cerro de la Raya'', je 477 [[msmn]]. Aliaj altaĵoj estas Cerro de Valdetorre, kun 407 msmn kaj Cerro de Garrote, kun 371 msmn. Oni povas diferencigi en Garrovillas tri tipojn de grundoj: sablaj, kiuj okupas plej parton de la teritorio; ardezaj kiuj etendiĝas laŭ la baseno de la rivero Taĵo kaj grundoj aluviaj aŭ fruktodonaj, kie koncentriĝis la eroziaĵojn. Temas pri neprofundaj grundoj kie la baza roko estas je malmulta profundo, se ne surface. La klimato estas de tipo mediteranea, kun meza temperaturo de 16,4&nbsp;°C kaj meza pluvkvanto de 460 L/m². La municipa teritorio estas trapasata de la rivero [[Taĵo]], al kiu fluas dekstre la rojoj de Guadancil kaj Portezuelo kaj maldekstre de la [[rivero Almonte]] (kiu ricevas la rojon Talaván) kaj la rojoj Villoluengo, Rivera de Araya (kiu naskiĝas en la Cabeza de Araya), Rivera del Morisco kaj Rehana. == Biologio == === Flaŭro === La flaŭro estas varia kaj tipe mediteranea, dividita en arbaro, makiso kaj herbejo. La garrovilla arbaro estas formata el pinaroj de pinsemaj pinoj, situaj sude kaj sudoriente de la vilaĝo, ege altaj; utilas por akiri lignon kaj pinsemojn. Aliaj gravaj specioj estas la anzino kaj la sovaĝa olivarbo. En makiso elstaras [[genisto]]j, [[cisto]]j, [[timiano]], [[lavendo]], [[rubuso]], ktp. === Faŭno === Inter mamuloj abundas [[apro]]j kaj [[vulpo]]j, krom la oftaj [[kuniklo]]j kaj [[leporo]]j. En la pinaroj de Valdepelayo, Valdefernando, Morgado, Las Viñas kaj Holanda loĝas [[rabobirdo]]j, kiel la [[botaglo]], la [[milvo]] kaj la [[alaŭdfalko]], kaj aliaj specioj kiel la [[nigra cikonio]]. La oftaj blankaj cikonioj superflugas tegmentojn kaj lagunetojn kaj ĉie ajn povas esti [[kukolo]]j, kaj ekzempleroj de [[ruĝa perdriko]] aŭ [[turfalko]]. En la ebenaĵoj de Villoluengo, Altagracia aŭ Conejo eblas vidi [[otido]]jn aŭ [[malgranda otido|malgrandajn otidojn]]. En la rokaroj de Araya aŭ Morisco nestumas [[meropo]]j. La [[gipso]] havas malpliiĝantan kolonion dum la [[korvedoj]] estas abundaj. Post la konstruo de la [[Akvorezervujo de Alcántara]] alklimatiĝis specioj kiuj ne estis indiĝenaj kiaj [[mevo]]j, [[kormorano]]j kaj la ofta [[bovardeo]]. De la reptilioj elstaras diversaj specioj de serpentoj, lacertoj kaj [[emido]]j. La amfibioj estas reprezentataj de la [[rano]] kaj la [[bufo]]. En la [[Akvorezervujo de Alcántara]] la indiĝenaj especioj de fiŝoj de la [[rivero Taĵo]] estis anstataŭataj de la [[ezoko]], la amerika perko kaj la reĝa karpo, kiuj finmortigis tiujn. == Historio == La areo estis loĝata ekde la Prahistorio kiel pruvas [[dolmeno]]j de Guadancil kaj Cerro Garrote, jam elfosataj en la [[19-a jarcento]] de la pastro Jerónimo de Sande, kiu trovis objektojn, kiel [[idolo]] kun markitaj okuloj. El la Epoko de Metaloj oni trovis en [[1931]], en la zono de Alconétar, en la fundo de la rivero Taĵo bronzan glavon 67 centimetrojn longa. El la epoko de antaŭromiaj popoloj estis kabanaro ''Turmogum'' (centro de la turmodigoj) okupata poste de romianoj laŭ la nomo de ''Turmulus''. El tiu epoko estas tegolo kun latina skribaĵo pri la tieaj popoloj. <center> {| |align="center" | [[Dosiero:Garrovillas de Alconétar-Idolo oculado de arenisca.jpg|eta|Idolo kun markitaj okuloj de Guadancil]] |align="center" | [[Dosiero:Garrovillas-espada de Alconétar.jpg|eta|Glavo de Alconétar]] |align="center" | [[Dosiero:Garrovillas de Alconétar tégula escrita.jpg|eta|270ra|Tegolo kun skribaĵo]] |} </center> [[Dosiero:Puente de Alconétar, Cáceres Province, Spain. Pic 01.jpg|eta|Romia ponto de Alconétar nuntempe ĉe la fino de la Akvorezervujo de Alcántara, sed jam videbla]] La romianoj, por trapasi la riveron Taĵo, konstruis ponton kiu servis al la [[Vía de la Plata]]. Poste tiu ponto estis kaŝota de la Akvorezervujo de Alcántara kaj oni forprenis ĝin. En [[828]], Mahamud, islama estro de tiu enklavo, alianciĝis kun la [[berberoj]] de [[Mérida (Hispanio)|Mérida]] en la insurekcio kontraŭ [[Abderamano la 2-a]]. En [[838]] li kaj lia fratino (Jamila?) fuĝis kaj alianciĝis kun la kristana reĝo [[Alfonso la 2-a de Asturio|Alfonso la 2-a]] de Asturio; ambaŭ gravuloj inspiris postajn legendojn. En la [[10-a jarcento]] la araboj konstruas turon por defendi la ponton tiam nmitan de Mahamud. En [[1133]], post unua kristana konkero, la [[emiro]] de [[almoravidoj]] Tasufin ben Ali rekonkeris Alconétar. En [[1167]] la reĝo [[Alfonso la 8-a]] konkeris la kastelon de Alconétar kaj donis ĝin al la [[Templanoj]]. '''Garrovillas''' estis domaro kun la nomo de Garro aliĝita al la vilaĝo de Alconétar, kiu apudis la kastelon. Ĝis kiam [[Alfonso la 10-a]] donis la titolon de ''villa'' aŭ vilaĝo, ĉar la loĝintoj de Alconétar post inundo translokiĝis al la nova '''Garrovillas de Alconétar'''. La Templanoj ĉirkaŭ [[1258]] abandonis la kastelon, kiu estis poste de la reĝo kaj poste kun la vilaĝo apartenis al diversaj feŭdaj senjoroj ĝis la 19-a jarcento. == Vidindaĵoj == === Santa María === La preĝejo de ''Santa María de la Consolación'' (konstruita inter [[1494]] kaj [[1520]]) estas unusola navo, el granito kaj [[ŝtono]] kovrita el kalko, krom briko por rekonstruo. Estas pordego, volboj, ĉefa retablo el ligno pentrita kaj du aliaj nepentritaj, grava pro antikveco organo ktp. === San Pedro === La preĝejo de San Pedro, konstruita el granito, estas [[gotiko|gotika]] de la [[15a jarcento]] kaj enhavas tri navojn. Estas tri pordegoj, absido kun volbo, retabloj kaj baptujo de stilo [[romaniko]]. === Placo kaj kvartaloj === Elstaras la placo ''Plaza Mayor'', kun arkaroj gotikaj kaj klasicismaj fasadoj; de la 15a kaj 16a jarcentoj. La domoj estas duetaĝaj kun portikaroj de kolonoj de granito kaj arkoj el briko, sur kiuj estas terasoj ku belaj kolonoj kaj arkoj. En tiu terasoj tradicie rajtas eniri vizitantojn por la taŭrfestoj kaj en la placo oni filmis ekzemple scenojn de filmo pri fama verko de [[Calderón de la Barca]] [[La urbestro de Zalamea]]. Estas blazondomoj; ekzemple la Palaco de la Grafoj de Alba kaj Aliste (antikvaj senjoroj de la vilaĝo). Alia vidindaĵo estas la ''Corral de Comedias'' (Teatrokorto), de moderna konstruo imitante klasikan stilon. For de la Placo elstaras la popola arkitekturo de la kvartalo Castillejos kaj de la strato Seis Rejas (kun la Domo de la Templanoj). === Jerónimas === En la ''Plaza Vieja'' troviĝas la Monaĥejo de ''Nuestra Señora de la Salud'' kun sonoriltureto el briko, volbo kaj elstara [[retablo]] de stilo [[baroko]]. === La monaĥejo === De franciskanoj estas la Monaĥejo de San Antonio de Padua, fondita en [[1476]] de la Grafo de Alba de Liste, nuntempe ruinigita. La preĝejo havis volbon kaj poligonan absidon kaj tombojn de nobeluloj. La klostro estis alia parto de la konstruaĵaro. === Ermitejoj === * Ekster la vilaĝo estas la ermitejoj de Soledad, de San Antón, de Cristo del Humilladero, de Santos Mártires kaj de Santa Catalina, el preskaŭ 12 iamaj. * Elstaras la ermitejo de la Virgen de Altagracia, patronino, konstruita en la [[15a jarcento]] je 7 [[km]] de la domaro. Prezentas partojn el la renesanco kaj elementojn gotikajn, krom retablo de la 17a jarcento. === Pilorio === Konserviĝas tradicia pilorio, simpla cilindro kiu finas konusforme, malkutime sen ŝtuparo kaj sen piedestalo en Hispanio. === Kastelo de Floripes === [[Dosiero:Garrovillas Torre de Floripes.JPG|eta|Turo de Floripes, Garrovillas]] Ene de la Akvorezervujo de Alcántara troviĝas la kastelo de Floripes, el kie elstaras kiam ne multe pluvis la supra parto de la ĉefturo; certe la kastelo estis iam de romianoj kaj de araboj. Poste de kristanoj. Inspiris legendoj kantitaj en romancoj kaj iele menciataj de [[Cervantes]] en du fragmentoj de la [[Kiĥoto]]. == Ekonomio == Agrikulturo (cerealoj kaj migdalarboj) kaj brutobredado (bovinoj kaj ŝafoj). Tradicie fiŝkaptado en la rivero, rikoltado de pinsemoj kaj [[abelbredado]]. Iam muelejoj kaj ia industrio de ĉokolado kaj feloj. Nun iom da servoj pro proksimeco de la provinca ĉefurbo. == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:Municipoj de Cáceres]] 33svytzbswg59iovqhb6dd16nmbqx9j 0 293222 9384899 9274307 2026-05-27T09:14:34Z Crosstor 3176 /* Elektitaj muzeaj laboristoj */ 9384899 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |priskribo de bildo= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=HU-BU |Mapo en angulo=Budapeŝto | situo sur mapo =Centra Budapeŝto |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro=László L. Simon (direktoro) |vizitantoj= }} La '''Hungara Nacia Muzeo''' estas la plej grava hungara [[muzeo]] en centro de [[Budapeŝto]], kiu kolektadas historiajn objektojn de la hungareco. [[Dosiero:Palotanegyedcivertanlegi1.jpg|eta|maldekstre|Aerfoto pri la Hungara Nacia Muzeo]] == Historio == La klasikisma konstruaĵo konstruiĝis en [[1837]] (fare de [[Mihály Pollack]]) tiam ekster de urbomuroj de [[Pest (urbo)]], sed mem la muzeo fondiĝis en [[1802]], tiam la 3-a en [[Eŭropo]]. La unua loko estis en iama [[abatejo]], poste en [[universitato]] ĝis pretiĝo de la impona konstruaĵo. Komence de la [[revolucio]] en [[1848]] antaŭ la muzeo granda amaso kunvenis, kie oni deklaris [[poemo]]n de [[Petőfi]] kaj la postulatojn. Poste la muzeo ankaŭ estis parlamentejo. Apartenaĵo de la muzeo estas la [[ĝardeno]], finfarita en [[1879]]. Inter la [[arbo]]j multe da [[skulptaĵo]]j troviĝas, inter ili [[János Arany]] kaj [[Giuseppe Garibaldi]]. En [[1919]] dum la rumana okupado la [[rumanoj]] volis forrabi la kolektaĵon, sed angla [[generalo]] persone kontraŭstaris. En [[1956]] pro la bataloj la muzeo grave vundiĝis, multe da objektoj neniiĝis. En [[1968]] junulo verŝis sin per [[benzino]] kaj brulmortis por protesti kontraŭ okupado de [[Ĉeĥoslovakio]]. == Konstruaĵo == La konstruaĵo estas tipa [[klasikismo]]. La muzeo formas kvarangulon, interne estas 2 internaj [[korto]]j. La konstruaĵo havas [[etaĝo]]n kaj [[kelo]]jn. == Elektitaj muzeaj laboristoj == * [[Pál Agócsy]], [[malakologio|malakologo]] * [[Imre Bánkúti]], [[historiisto]] * [[László Barkóczi]], [[muzeologo]] * [[Éva Bónis]], muzeologo * [[István Boros (biologo)]], muzeestro * [[Ilona Csepreghyné Meznerics]], paleontologo * [[István Dienes]], [[arkeologo]] * [[Gizella Erdélyi]], muzeologo * [[György Gábry]], muzikologo * [[Sándor Gallus]], arkeologo * [[Ödön Gohl]], numismatikisto * [[József Höllrigl]], muzeologo * [[Kálmán Isoz]], sekretario * [[Dénes Jánossy (paleontologo)]] * [[Elemér Jónás]], numismatikisto * [[Attila Kiss (arkeologo)]] * [[József Korek]], vicmuzeestro * [[Ida Kutzián]], arkeologo * [[Lajos Márton (arkeologo)]] * [[Gyula Mészáros (turkologo)]] * [[Hiador Sztripszky]], etnografo * [[Károly Vigh]], historiisto == Fontoj == * [https://www.muemlekem.hu/muemlek/show/945 hungare kun fotoj] <gallery mode=packed> Festetics, Gschwindt and Odescalchi Mansions, Sandor Kisfaludy monument and Pulszky-Rómer-Hampel stele, 2016 Budapest.jpg|Angulo de la ĝardeno Hall under the dome of the National Museum-2.jpg|Halo Hungarian National Museum DSCF8119-83.JPG|Ŝtuparejo </gallery> {{projektoj}} {{Direktoroj de Hungara Nacia Muzeo}} [[Kategorio:Muzeoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Naciaj muzeoj]] mjfd9cx4w5nx6rgdl7lyvm9dphkmh4p 0 303007 9384529 8710986 2026-05-26T17:57:55Z Stefangrotz 91903 forigis rompitan bildon 9384529 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo=Onavas | lando=Meksiko | statuso=Komunumo | flago= | | blazono=Coats of arms of None.svg| | devizo= | patrono= | mapo2 ={{Situo sur mapo|Meksiko |Teksto = Situo de {{PAĜNOMO}} en |Lat-dir = N | Lon-dir = U |Lat-g = 28 | Lat-m = 28| Lat-s =00 |Lon-g = 109 | Lon-m = 32 | Lon-s =00 |floso=center |Larĝo=300 }} | longitudo-gradoj=109 | longitudo-minutoj=32 | longitudo-sekundoj= | longitudo-direkto= U | latitudo-gradoj=28 | latitudo-minutoj=28 | latitudo-direkto= N | montrukoordinatojn = entekste | ŝtato=Sonora | regiono= | provinco= | departemento= | arondismento= | distriktaro= | kantono= | distrikto= | fondo=1622 | registaro= | estro=Jesús Mungía rodriguez (2012-14) | alto= 180 | areo= 372,6 | loĝ=392 | dens= | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono=UTC -7 | pk= | tel= | aŭto= | kodo=26 044 | laŭ=[[INEGI]] | TTTejo= | }} '''Onavas''' estas unu el la 72 komunumoj de la [[Meksiko|meksika]] subŝtato [[Sonora]], kiu estas la dua plej granda subŝtato de Meksiko kaj situas en la plej norda parto, kiu limas al [[Usono]]. La ĉefurbo de la komunumo estas Onavas. La kodnumero de la komunumo laŭ la [[INEGI]], do laŭ la nacia geografia instituto estas 26044. == Geografio == La komunumo havis en 2010 (lasta popolnombrado de la [[INEGI]]) 399 loĝantojn. El tiuj estis 214 viroj kaj 185 virinoj. La komunumo havas surfacon de 372,6&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 180 metroj super la marnivelo. == Klimato == En la komunumo jare falas averaĝe 611&nbsp;mm/m² de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas {{GdC|25}}. == Sociogeografio == En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 307 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 278 scipovis legi kaj skribi kaj 29 personoj estis analfabetoj. Do 9,45 % de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj. En la jaro 2000 en la komunumo vivis 427 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 1 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,23 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. Fontoj: Statistikoj de la [[INEGI]]: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado). == Historio == La nomo Onavas venas de la [[kahita lingvo]] kaj ĝi signifas "sala akvo". En la teritorio en la antaŭhispanaj tempoj vivis la [[pimoj]] (Pimas bajos). La fondo okazis samtempe kun la fonde de la komunumoj Movas kaj Nuri de du jezuitaj [[misiistoj]], la belga Diego Vandersipe kaj la hispano Blas de Paredes. Onavas fariĝis komunumo en la dua duono de la 19-a jarcento, sed ĝi poste denove perdis tiun statuson. Nur je la 11-a de oktobro 1907 ĝi fariĝis denove komunumo. La komunumo Onavas denove perdis la aŭtonomion je la 26-a de oktobro 1930 kaj ĝi fariĝis parto de la komunumo Ures, sed finfine post la 3-a de oktobro 1935 ĝi daŭre gardis tiun statuson, kvankam hodiaŭ ĝi estas unu el la plej malgrandaj komunumoj rilate al la loĝantaro. == Eksteraj ligiloj == *[http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/sonora/municipios/26044a.htm Onavas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070205183512/http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/sonora/municipios/26044a.htm |date=2007-02-05 }} en ''Enciclopedia de los Municipios de México'' ({{es}}) [[Kategorio:Komunumoj de Sonora]] cl62kj7qubzu3z5yber2q6pz72rwikd 0 307362 9384822 8930340 2026-05-27T07:31:30Z Sj1mor 12103 9384822 wikitext text/x-wiki {{Ĝisdatigenda}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Kluft-photo-SS1-landing-June-2004-Img_1406c.jpg|eta|dekstra|300ra|La kosmoŝipo [[SpaceShipOne]] uzas horizontalan ekflugon el porta aviadilo. Ĝi ankaŭ alteriĝas horizontale.]] '''Reuzebla lanĉo-sistemo''' (aŭ '''reuzebla lanĉo-veturilo''', RLV) estas [[lanĉo-veturilo]] kiu kapablas lanĉi [[kosmoveturilo]]n en la kosmon pli ol unufojo. Male, ekzistas la [[nereuzebla lanĉo-sistemo|nereuzeblaj lanĉo-sistemoj]], kies lanĉo-veturiloj estas forĵetitaj post la lanĉo. Ĝis nun ne ekzistas veraj reuzeblaj lanĉo-sistemoj. Nur la usona [[kosmopramo]] estas reuzebla, sed nur parte. La orbitilo kaj la du motoroj el solida brulaĵo estas reuzitaj plurfoje. Oni kredas ke reuzeblaj RLV-oj kapablos malaltigi la koston de lanĉoj, malgraŭ la nura ekzistanta duonreuzebla kosmoveturilo ne sukcesis pri tiu celo. == Reuzeblecaj konceptoj == === Unuetaĝa lanĉo-veturilo === Ekzistas du alpromsimiĝoj al [[unuetaĝa lanĉo-veturilo]] aŭ SSTO. Laŭ la ekvacioj de la teorio pri kosmoflugado, SSTO bezonas grandan [[masa proporcio|masan proporcion]]. Masa proporcio oni difinas kiel la maso de la veturilo kaj la brulaĵo dividita de la maso de la veturilo. Unu maniero por plialtigi la masan proporcion estas limigi la mason de la veturilo uzante malpezajn strukturojn kaj tre efikajn motorojn. Tiu maniero plialtigas la bontenadajn kostojn, konsekvence plialtigante la koston de reuzado de tiuj veturiloj. Ĉi tiu alproksimiĝo implicas malgrandajn veturilojn, tio estas malgranda ŝarĝo. La alia alproksimiĝo por plialtigi la masan proporcion estas konstrui grandajn veturilojn. Ĉi tio implicas ke kiam raketo pligrandiĝas, ĝia surfaco pligrandiĝas kvadrate, dum ĝia interna volumeno pligrandiĝas kube. Se la veturilo pligrandiĝas sufiĉe oni atingas grandegan masan proporcion. Tio implicas povi porti grandajn ŝarĝojn kaj simpligon de la veturilo. === Pluretaĝa lanĉo-veturilo === Pluretaĝa lanĉo-vetrulio implicas fabriki du aŭ plurajn [[etaĝo (raketo)|etaĝojn]] kaj trakti kun la interagoj inter ili dum la lanĉo. Normale la dua etaĝo estas 5 ĝis 10-oble pli malgranda ol la unua etaĝo, sed ne nepre. La unua etaĝo estas rekuperata kaj portita al la lanĉejo por reuzi ĝin. Normale la dua aŭ pluraj aliaj etaĝoj forbrulas en la atmosferon post iuj orbitoj. [[Dosiero:McDonnell_Douglas_DC-XA.jpg|eta|dekstra|200ra|La kosmoveturilo DC-XA uzis vertikalan kaj ekflugon kaj alteriĝon.]] === Horizontala alteriĝo === En ĉi tiu kazo la veturilo bezonas alojn kaj alteriĝan ekipaĵon. Tio signifas ke proksimume 9-12% de la veturilo estas aloj, kio implicas ke la maso por ekflugi estos pli granda aŭ/kaj la ŝarĝo portata pli malgranda. === Vertikala alteriĝo === Normale estas uzataj [[paraŝuto]]j dum vertikala alteriĝo en akvon; dum malgrandaj raketoj estas uzataj por alteriĝo sur la grundo. Alia, tute diferenca, maniero vertikale alteriĝi estas la uzado de helikopteroj aŭ aŭtoĝiroj. Ĉi tiu rimedo nur bezonas 2-3% de la alteriĝa maso. === Horizontala ekflugo === En ĉi tiu kazo la veturilo bezonas alojn. Por atingi orbiton, oni devos ankaŭ uzi la alojn kiel brulaĵujojn. Proksimume la aloj estas 10% de la maso de la veturilo dum ekflugo. === Vertikala ekflugo === {{Ĉefartikolo|VTVL}} Ĉi tiu estas la kutima rimedo uzata de [[raketo]]j. == Orbitaj reuzeblaj lanĉiloj == [[Dosiero:STS-110_Launch.jpg|eta|250ra|dekstra|Usona [[kosmopramo Atlantis]]]] {{Ĉefartikolo|Listo de privataj kosmoflufaj entreprenoj}} === Nuntempaj === * Usona [[kosmopramo]] (parte reuzebla) === Historiaj === * Soveta kosmopramo [[Buran]] (parte reuzebla) === Projektitaj === * [[PlanetSpace]] [[Silver Dart (kosmoŝipo)|Silver Dart]] (parte reuzebla kosmopramo) * [[SpaceX]] [[Falcon 1]] - parte reuzebla * [[SpaceX]] [[Falcon 9]] - 1a parto reuzebla * [[SpaceX]] [[BFR]] - evoluata interplaneda veturilo * [[Reaction Engines Skylon]] * [[Avatar RLV]] === Nuligitaj === * [[Hopper (kosmoŝipo)|Hopper]] (nuligita eŭropa reuzebla lanĉo-sistemo) * [[Kliper]] * [[Rotary Rocket|Roton]] == Suborbitaj reuzeblaj lanĉiloj == [[Dosiero:Spaceship_One_and_White_Knight_side_view.jpg|eta|300ra|dekstra|Suborbita reuzebla lanĉo-sistemo [[SpaceShipOne]]. Supre aperas la porta veturilo White Knight kaj sube la kosmoŝipo mem.]] {{Ĉefartikolo|Listo de privataj kosmoflugaj entreprenoj}} === Projektitaj === * [[ARCASPACE]]: [[Orizont]] * [[Armadillo Aerospace]]: [[Black Armadillo]] * [[Canadian Arrow]] * [[da Vinci Project|The da Vinci Project]]: [[Wild Fire MK VI]] * [[Masten Space Systems]]: [[XA 1.0]] * [[Pablo de Leon & Associates]]: [[Gauchito]] * [[Rocketplane Limited, Inc.]]: [[Rocketplane XP]] * [[Space Adventures]]: [[Space Adventures Explorer|Explorer]] * [[Starchaser Industries]]: [[Starchaser V - Thunderstar]] * [[TGV Rockets]] * [[The Spaceship Company]]: [[SpaceShipTwo]] * [[Reusable Vehicle Testing]] projekto de Japana Kosmoesplora Agentejo (JAXA) === Historiaj === * Usona [[X-15]] * [[Scaled Composites]]: [[SpaceShipOne]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Kosmaj lanĉoveturiloj]] e3mu8h5jp9ykfgffnw2x2mwpr694k5j 0 308657 9384980 9116547 2026-05-27T10:43:15Z Aidas 3488 Aidas movis paĝon [[Ordre des Arts et des Lettres]] al [[Ordeno de la Artoj kaj la Literaturo]]: Por esperantaj tekstoj la esperanta titolo "Ordeno de la Artoj kaj la Literaturo" plu praktikas ol la fremdlingva titolo 9116547 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio}} [[Dosiero:Kunsten en Letteren Ridder.jpg|eta|150px|<center>ordeno "Chevalier des Arts kaj Lettres"]] La '''''Ordre des Arts et des Lettres''''' (en Esperanto "'''Ordeno de la Artoj kaj de la Literaturo'''") estas [[francio|franca]] honoriga [[ordeno]], kiu fondiĝis la 2-an de majo 1957 kaj estas administrata per la franca [[Ministerio pri kulturo (Francio)|ministerio pri kulturo]]. La ordeno estas aljuĝata al "personoj", kiuj atingis elstarajn meritojn per sia kreado en arto aŭ literaturo, aŭ per sia kontribuo konatigi la artojn kaj literaturon en Francio kaj tutmonde". Kiam la ŝtata prezidanto [[Charles de Gaulle]] en 1963 restrukturigis la ŝtatajn ordenojn de Francio, li tenis tiun ĉi ordenon. La konsilio de la ''Ordre des Arts kaj des Lettres'' havas 12 regulare fiksitajn membrojn (''"aparte la direktoroj de la kulturministria administrantaro, de la naciaj arkivoj ... kaj la franciaj muzeoj"'') plus 13 membroj persone nomumitaj pere de la nacia ministro pri kulturo. [[Dosiero:Commandeur arts et lettres.jpg|eta|140px|maldekstra|<center>ordeno "Commandeur des Arts kaj Lettres"]] [[Dosiero:Officier arts et lettres.jpg|eta|140px|maldekstra|<center>ordeno "Officier des Arts kaj Lettres"]] == Klasoj == La ordeno estas dividita je tri klasoj: * [[Komandoro]] (''"Commandeur des Arts kaj Lettres"''): por personoj, kiuj almenaŭ kvin jarojn havas la rangon ''Officier''; 50 eblaj atribuoj po jaro * [[Oficiro]] (''"Officier des Arts kaj Lettres"''): por personoj, kiuj almenaŭ kvin jarojn havas la rangon ''Chevalier''; 140 eblaj atribuoj po jaro * [[Kavaliro]] (''"Chevalier des Arts kaj Lettres"''): por personoj pli-ol-30-jaraj; 450 eblaj atribuoj po jaro == Ordena dekoraĵo == La ordena signo estas verda duobla kruco kun ok brakoj, kiuj por la "kavaliro" estas dekorita per arĝenta, por la "oficiroj" per arĝente ora, kaj por la "komandoroj" per ora [[arabesko (ornamaĵo)|arabesko]]. Krome la signo por la "komandoroj" iom pli grandas ol por la aliaj ordenaj klasoj. Meze por ĉiuj tri specoj videblas [[monogramo]] de la literoj <tt>L</tt> kaj <tt>A</tt>. "Komandoroj" portas la ordenan signon ĉe [[rubando]] ĉirkaŭ la kolo, "oficiroj" kaj "kavaliroj" ĉe rubando fiksita maldekstre je la brusto. Ĉe la oficira rubando krome troveblas ronda ornamaĵo nomata "rozeta". La rubando larĝas 37 mm kaj konsistas el kvin larĝaj malhelverdaj strioj, dividitaj per kvar mallarĝaj blankaj linioj. <center><gallery align="center" caption="Rubandoj de la ordeno"> Dosiero:Ordre des Arts et des Lettres Commandeur ribbon.svg|<center>Komandoro Dosiero:Ordre des Arts et des Lettres Officier ribbon.svg|<center>Oficiro Dosiero:Ordre des Arts et des Lettres Chevalier ribbon.svg|<center>Kavaliro </gallery></center> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.culture.gouv.fr/culture/artsetlettres/ informoj pri la ordeno en la retejo de la francia ministerio pri kulturo (france)] {{Ligiltabelo Francaj ordenoj, premioj kaj medaloj}} [[Kategorio:Ordenoj]] [[Kategorio:Premioj]] [[Kategorio:Kulturo de Francio]] [[Kategorio:Ordeno de Artoj kaj Literaturo (Francio)]] bmbtyuo8hxy3ob2rmpyore0uk01oisd 9384991 9384980 2026-05-27T10:48:12Z Aidas 3488 9384991 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio}} [[Dosiero:Kunsten en Letteren Ridder.jpg|eta|150px|<center>ordeno "Chevalier des Arts kaj Lettres"]] La '''''Ordre des Arts et des Lettres''''' (en Esperanto "'''Ordeno de la Artoj kaj de la Literaturo'''") estas [[francio|franca]] honoriga [[ordeno]], kiu fondiĝis la 2-an de majo 1957 kaj estas administrata per la franca [[Ministerio pri kulturo (Francio)|ministerio pri kulturo]]. La ordeno estas aljuĝata al "personoj", kiuj atingis elstarajn meritojn per sia kreado en arto aŭ literaturo, aŭ per sia kontribuo konatigi la artojn kaj literaturon en Francio kaj tutmonde". Kiam la ŝtata prezidanto [[Charles de Gaulle]] en 1963 restrukturigis la ŝtatajn ordenojn de Francio, li tenis tiun ĉi ordenon. La konsilio de la ''Ordre des Arts kaj des Lettres'' havas 12 regulare fiksitajn membrojn (''"aparte la direktoroj de la kulturministria administrantaro, de la naciaj arkivoj ... kaj la franciaj muzeoj"'') plus 13 membroj persone nomumitaj pere de la nacia ministro pri kulturo. [[Dosiero:Commandeur arts et lettres.jpg|eta|140px|maldekstra|<center>ordeno "Commandeur des Arts kaj Lettres"]] [[Dosiero:Officier arts et lettres.jpg|eta|140px|maldekstra|<center>ordeno "Officier des Arts kaj Lettres"]] == Klasoj == La ordeno estas dividita je tri klasoj: * [[Komandoro]] (''"Commandeur des Arts kaj Lettres"''): por personoj, kiuj almenaŭ kvin jarojn havas la rangon ''Officier''; 50 eblaj atribuoj po jaro * [[Oficiro]] (''"Officier des Arts kaj Lettres"''): por personoj, kiuj almenaŭ kvin jarojn havas la rangon ''Chevalier''; 140 eblaj atribuoj po jaro * [[Kavaliro]] (''"Chevalier des Arts kaj Lettres"''): por personoj pli-ol-30-jaraj; 450 eblaj atribuoj po jaro == Ekzemplaj honorigitoj == La rango [[komandoro]] (''"Commandeur des Arts kaj Lettres"'') ekzemple atribuiĝis al la arthistoriisto [[Michel Hoog]] (en 1993). == Ordena dekoraĵo == La ordena signo estas verda duobla kruco kun ok brakoj, kiuj por la "kavaliro" estas dekorita per arĝenta, por la "oficiroj" per arĝente ora, kaj por la "komandoroj" per ora [[arabesko (ornamaĵo)|arabesko]]. Krome la signo por la "komandoroj" iom pli grandas ol por la aliaj ordenaj klasoj. Meze por ĉiuj tri specoj videblas [[monogramo]] de la literoj <tt>L</tt> kaj <tt>A</tt>. "Komandoroj" portas la ordenan signon ĉe [[rubando]] ĉirkaŭ la kolo, "oficiroj" kaj "kavaliroj" ĉe rubando fiksita maldekstre je la brusto. Ĉe la oficira rubando krome troveblas ronda ornamaĵo nomata "rozeta". La rubando larĝas 37 mm kaj konsistas el kvin larĝaj malhelverdaj strioj, dividitaj per kvar mallarĝaj blankaj linioj. <center><gallery align="center" caption="Rubandoj de la ordeno"> Dosiero:Ordre des Arts et des Lettres Commandeur ribbon.svg|<center>Komandoro Dosiero:Ordre des Arts et des Lettres Officier ribbon.svg|<center>Oficiro Dosiero:Ordre des Arts et des Lettres Chevalier ribbon.svg|<center>Kavaliro </gallery></center> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.culture.gouv.fr/culture/artsetlettres/ informoj pri la ordeno en la retejo de la francia ministerio pri kulturo (france)] {{Ligiltabelo Francaj ordenoj, premioj kaj medaloj}} [[Kategorio:Ordenoj]] [[Kategorio:Premioj]] [[Kategorio:Kulturo de Francio]] [[Kategorio:Ordeno de Artoj kaj Literaturo (Francio)]] ol3ojx4xw6oyq4ftvho5zlw0qwgou0o 0 319775 9384299 9384245 2026-05-26T12:05:47Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Proprietulo, Respondeco kaj kooperado */ 9384299 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko |priskribo de bildo= |kategorio = |lando = Germanio |regiono = Rejnlando-Palatinato |regiono_tipo = Federacia lando |situo = [[Kaiserslautern]] |regiono-ISO = DE-RP |mapo lokumilo = iso |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo = 14 |establita = 2000 |establita tipo = Kreita |areo = 13500 |areo unuo = m² }} [[Dosiero:Japanischer Garten, 170705 014.jpg|eta|la te- kaj gastdomo]] [[Dosiero:JapGarKL_übersichtsplan_klein.jpg|eta|plano de la ĝardeno]] [[Dosiero:Japanischer Garten, 170705 001.jpg|eta|fontoŝtono de la lago]] [[Dosiero:Japanischer_Garten%2C_170705_002_Wasserfall.jpg|eta|akvofalo]] [[Dosiero:Japanischer_Garten%2C_170705_011_Kaskaden.jpg|eta|kaskadoj]] [[Dosiero:P9232628.JPG|eta|Ŝinto-pordo]] La '''Japana Ĝardeno''' en la palatinata urbo [[Kaiserslautern]] estas unu el la plej grandaj [[Japana ĝardeno|japanaj ĝardenoj]] en [[Eŭropo]]. En [[2000]] ĝi estis parto de [[Ĝardena ekspozicio Kaiserslautern]]. La du ĝardenoj kune estis la unua [[Rejnlando-Palatinato|Rejnland-palatinata]] [[landa ĝardenekspozicio]]. La ĝardeno ne nur estas ripoztereno. Tie ankaŭ regule okazadas eventoj kiel koncertoj kaj publikaj voĉlegadoj kun rilato al la japana literaturo. Oni planas konstrui [[Doĵo]]n por trejni tie malproksimorientajn batalartojn kaj kulturajn eventojn kiel lingv- kaj teseminarioj. En la [[tedomo]] regule okazas [[Japana teceremonio|Japanaj teceremonioj]]. == Historio == === Areo === La areo konsistas el 13.500 m² kun longeco de 200 m. La larĝeco varias inter 30 kaj 80 m. Ĝi situas je tuja apudeco al la urbodomo kaj la urbocentro. Antaue tie staris la vilaoj de du grandindustriuloj el Kaiserslautern. Dum la [[Dua Mondmilito]] la vilaoj estis detruitaj dum bombatako de la aliancitaj potencoj en 1943. Nur la pli ol 100-jara arbo-ensemblo, planita en 1893 fare de la [[pejzaĝarkitekto]] [[Heinrich Siesmayer|Siesmayer]] el Frankfurto ĉe Majno, ankoraŭ konserviĝas ĝis hodiaŭ. Ĝi konsistas i.a. el 4 [[fago|sangofagoj]], kelkaj [[taksuso]]j, grandegaj [[korilo]]j, [[liriodendro|tuliparbo]], [[kamecipariso]]j kaj la plej maljuna [[Ginko]]arbo de Kaiserslautern. Post la detruo fare de la bombado la areo estis neuzata ĝis 1996, kiam la Japana ĝardeno estis ekkonstruita tie. === Ideo kaj preparlaboroj === La ideo por konstrui la ĝardenon ekestis en [[1993]], kiam delegitaro el Kaiserslautern vizitis [[Bunkjo]] – unu el la ĉefurbaj distriktoj de [[Tokio]] kaj ĝemelurbo de Kaiserslautern. En 1997 la Asocio Japana Ĝardeno de Kaiserslautern r.a. (''Verein Japanischer Garten Kaiserslautern e.V.'') estis fondata por la celo konstrui aŭtentikan japananan ĝardenon sur la elektita tereno. La unua konstrukoncepto konsistis al 5 konstruetapoj. La acocio planas la ĝardenon en kunlaboro kun la [[Universität Kaiserslautern|Universitato Kaiserslautern]]. Poste en 1998 oni publikigas la projekton en Volksbank Kaiserslautern (Popola Banko). En la sama jaro ekis la konstrulaboroj. === Konstruetapoj === La japana ĝardeno estis malfermita post la inkonstruo de la ''unua konstruetapo''. Ĝi estis inaŭgurata la 19an de aprilo 2000. Dum tiu konstruetapo estiĝis la granda lago kun la [[karpo|kojkarpoj]]. La ĉirkaŭon havas japaneskan stilon. Dum la ''dua konstruetapo'' oni konstruis sur areo de ĉirkaŭ 6.500 m² ĝardenaĵon kun rivereto kaj 4 akvofaloj, inter ili unu kun alteco de 12 m. Ĝi estis inaŭgurita en aŭgusto 2001. Dum la ''tria konstruetapo'' en la jaroj 2004 kaj 2005 ekestis ŝton- kaj muskoĝardeno laŭ la modelo de japanaj [[Kare-san-sui]]-ĝardenoj. En 2003 la urbo Kaiserslautern aĉetis japanan te- kaj gastdomon, kiu estis konstruita ĉ. 1900, kaj konstruigis ĝin apud la lago. La domo staris antaŭe en parko de Tokio kaj servis kiel gastdomo de japana ministro. En 1983 germana privatulo aĉetis ĝin kaj starigis ĝin en Germanujo. La tri konstruetapoj kostis ĉ. 3 milionojn da Eŭroj. Enestas en la sumo la preparlaboroj (modlado de la tereno, malkonstruo de la vilaruinoj) kaj la veraj konstrulaboroj. La planado, konstrugvidado kaj arĥitektaj laboroj okazis volontule fare de la asocia estraro. Dum la ''kvara konstruetapo '' konstruiĝos japana kulturcentro en stilo de japana [[Doĵo]]. La fino de la kvina kaj lasta konstruetapo estos planata por 2010. == Ĝardenformado == La japana ĝardeno havas du enirejojn, el tiuj la suda enirejo estis finkonstruita unue. De la suda enirejo vojo kondukas unue malantaŭ bruprotekta muro al kaskiosko. La muro estas masonita el sabloŝtono. La ŝtonoj estis de la antaŭaj vilaoj. Inter la eksterna kaj interna muro estas gravelan padon. Flanke de ĝi staras [[rododendro]], [[azaleo]]j kaj [[japana acero]]. Ĉe fontoŝtono la vojo turniĝas kaj kondutas super mallonga sabloŝtona ŝtuparo tra pordego al la supera ĝardenparto. De ĉi tie eblas vidi trans la granda supera lago al almontan deklivan pejzaĝon. La artefarita lago estas konstruita en stilo de japana akvoĝardena pejzaĝo (''Chitei''). Regas tie maldensa bonorda priplantado. Ĉi-tie troviĝas tipaj plantoj de la [[japana ĝardenado]]: [[japana ĉerizo]], [[kamelio]] kaj [[azaleo]]j. La lago ricevas akvon de la fonto je la alia bordo kaj enhavas [[karpo]]jn. Maldekstre estas teraso, super la lago kaj japana tedomo apud malgranda Zen-ĝardeno. Ĝi konsistas el graveloj, kiuj estas rastita spiral- kaj cirklofome. Malantaŭ la tedomo staras kiosko. Dise tra la areo oni trovas ŝtonlanternoj, [[bambuso]], japanaj ĉerizoj, diversaj gresoj, arbedoj kaj arbustoj: kamelioj, rododendroj kaj azaleoj. Paŝŝtonoj kondutas trans la lago. Gravela vojo kondutas maldekstre de la tedomo al la deklivo, kie estis novplantataj arbedoj. Tra la deklivo iras kelkaj padoj almonten. En tiu montara pejzaĝo kreskas pinarboj, malpli orditaj kaj pli orientitaj al la naturaj kreskaĵoj. Ekzistas tie kelkaj panoramejoj, kun rigardo al la envala pejzaĝo. Ankaŭ la lageton, kiu ricevas sian akvon de la akvofalo, oni povas transiri per paŝŝtonoj. Rojo apud la vojo estas la alfluo de la supera lageto. La akvo estas filtrate per la enakvaj kreskaĵoj. Plia rojo fluas de la orienta pordo tra ŝtonaj kaskadoj en la lageton. Ankaŭ ĉi tie serpentumas kelkaj padoj almonten, parte ŝtupe tranĉitaj en la origina roko. Kelkaj padoj etendiĝas ĝis la ponto. Ĉe la rojbordo sub la okcidentaj kaskadoj, je la plej malalta punkto de la ĝardeno estas razenteatro en stilo de malgranda [[amfiteatro]]. Sude de la ĉefa vojo estas japana restoracio. Sur la areo ĉirkaŭ la orienta enirejo estas ŝton- kaj muskoĝardeno, dividitaj per ligna pado. Ambaŭ partoj estas en [[Kare-san-sui]]-stilo. En la suda parto situas stilizitaj montara lago kaj ĉirkaŭejo. Norde de la ligna pado estas modelo de la ĝardeno de la monaĥejo [[Ryōan-ji]] en [[Kioto]]. Se oni daŭrigas la vojon oni atingas lignan ponton, kiu kondutas super akvofalo. Oni vidas la fontoŝtonon, kiu nutras la akvofalon. == Proprietulo, Respondeco kaj kooperado == La ''Asocio Japana Ĝardeno Kaiserslautern r. a.'', kiu respondecas pri la evoluo kaj programo de la ĝardeno, luprenis la areon por 30 jaroj de la urbo. Rilate la konstrulaboroj la asocio interalie kunlaboras kun la urbo, la japana konsulejo en Frankfurto kaj la Germana-Japana Societo. Komence la asocio nur havis 28 membrojn, intertempe la membraro kreskis je pli ol 900. Ĉefa sponsoro estas la japana firmao [[Ricoh]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Ĝardenoj]] [[Kategorio:Parkoj en Rejnlando-Palatinato]] [[Kategorio:Kaiserslautern]] [[Kategorio:Japana ĝardeno|Kaiserslautern]] 4ezcav0du88cgw08xrpzvaezqfeeyim 9384301 9384299 2026-05-26T12:07:06Z Γλωσσολαλιά 253200 Γλωσσολαλιά movis paĝon [[Japana Ĝardeno Kaiserslautern]] al [[Japana Ĝardeno (Kaiserslautern)]] 9384299 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko |priskribo de bildo= |kategorio = |lando = Germanio |regiono = Rejnlando-Palatinato |regiono_tipo = Federacia lando |situo = [[Kaiserslautern]] |regiono-ISO = DE-RP |mapo lokumilo = iso |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo = 14 |establita = 2000 |establita tipo = Kreita |areo = 13500 |areo unuo = m² }} [[Dosiero:Japanischer Garten, 170705 014.jpg|eta|la te- kaj gastdomo]] [[Dosiero:JapGarKL_übersichtsplan_klein.jpg|eta|plano de la ĝardeno]] [[Dosiero:Japanischer Garten, 170705 001.jpg|eta|fontoŝtono de la lago]] [[Dosiero:Japanischer_Garten%2C_170705_002_Wasserfall.jpg|eta|akvofalo]] [[Dosiero:Japanischer_Garten%2C_170705_011_Kaskaden.jpg|eta|kaskadoj]] [[Dosiero:P9232628.JPG|eta|Ŝinto-pordo]] La '''Japana Ĝardeno''' en la palatinata urbo [[Kaiserslautern]] estas unu el la plej grandaj [[Japana ĝardeno|japanaj ĝardenoj]] en [[Eŭropo]]. En [[2000]] ĝi estis parto de [[Ĝardena ekspozicio Kaiserslautern]]. La du ĝardenoj kune estis la unua [[Rejnlando-Palatinato|Rejnland-palatinata]] [[landa ĝardenekspozicio]]. La ĝardeno ne nur estas ripoztereno. Tie ankaŭ regule okazadas eventoj kiel koncertoj kaj publikaj voĉlegadoj kun rilato al la japana literaturo. Oni planas konstrui [[Doĵo]]n por trejni tie malproksimorientajn batalartojn kaj kulturajn eventojn kiel lingv- kaj teseminarioj. En la [[tedomo]] regule okazas [[Japana teceremonio|Japanaj teceremonioj]]. == Historio == === Areo === La areo konsistas el 13.500 m² kun longeco de 200 m. La larĝeco varias inter 30 kaj 80 m. Ĝi situas je tuja apudeco al la urbodomo kaj la urbocentro. Antaue tie staris la vilaoj de du grandindustriuloj el Kaiserslautern. Dum la [[Dua Mondmilito]] la vilaoj estis detruitaj dum bombatako de la aliancitaj potencoj en 1943. Nur la pli ol 100-jara arbo-ensemblo, planita en 1893 fare de la [[pejzaĝarkitekto]] [[Heinrich Siesmayer|Siesmayer]] el Frankfurto ĉe Majno, ankoraŭ konserviĝas ĝis hodiaŭ. Ĝi konsistas i.a. el 4 [[fago|sangofagoj]], kelkaj [[taksuso]]j, grandegaj [[korilo]]j, [[liriodendro|tuliparbo]], [[kamecipariso]]j kaj la plej maljuna [[Ginko]]arbo de Kaiserslautern. Post la detruo fare de la bombado la areo estis neuzata ĝis 1996, kiam la Japana ĝardeno estis ekkonstruita tie. === Ideo kaj preparlaboroj === La ideo por konstrui la ĝardenon ekestis en [[1993]], kiam delegitaro el Kaiserslautern vizitis [[Bunkjo]] – unu el la ĉefurbaj distriktoj de [[Tokio]] kaj ĝemelurbo de Kaiserslautern. En 1997 la Asocio Japana Ĝardeno de Kaiserslautern r.a. (''Verein Japanischer Garten Kaiserslautern e.V.'') estis fondata por la celo konstrui aŭtentikan japananan ĝardenon sur la elektita tereno. La unua konstrukoncepto konsistis al 5 konstruetapoj. La acocio planas la ĝardenon en kunlaboro kun la [[Universität Kaiserslautern|Universitato Kaiserslautern]]. Poste en 1998 oni publikigas la projekton en Volksbank Kaiserslautern (Popola Banko). En la sama jaro ekis la konstrulaboroj. === Konstruetapoj === La japana ĝardeno estis malfermita post la inkonstruo de la ''unua konstruetapo''. Ĝi estis inaŭgurata la 19an de aprilo 2000. Dum tiu konstruetapo estiĝis la granda lago kun la [[karpo|kojkarpoj]]. La ĉirkaŭon havas japaneskan stilon. Dum la ''dua konstruetapo'' oni konstruis sur areo de ĉirkaŭ 6.500 m² ĝardenaĵon kun rivereto kaj 4 akvofaloj, inter ili unu kun alteco de 12 m. Ĝi estis inaŭgurita en aŭgusto 2001. Dum la ''tria konstruetapo'' en la jaroj 2004 kaj 2005 ekestis ŝton- kaj muskoĝardeno laŭ la modelo de japanaj [[Kare-san-sui]]-ĝardenoj. En 2003 la urbo Kaiserslautern aĉetis japanan te- kaj gastdomon, kiu estis konstruita ĉ. 1900, kaj konstruigis ĝin apud la lago. La domo staris antaŭe en parko de Tokio kaj servis kiel gastdomo de japana ministro. En 1983 germana privatulo aĉetis ĝin kaj starigis ĝin en Germanujo. La tri konstruetapoj kostis ĉ. 3 milionojn da Eŭroj. Enestas en la sumo la preparlaboroj (modlado de la tereno, malkonstruo de la vilaruinoj) kaj la veraj konstrulaboroj. La planado, konstrugvidado kaj arĥitektaj laboroj okazis volontule fare de la asocia estraro. Dum la ''kvara konstruetapo '' konstruiĝos japana kulturcentro en stilo de japana [[Doĵo]]. La fino de la kvina kaj lasta konstruetapo estos planata por 2010. == Ĝardenformado == La japana ĝardeno havas du enirejojn, el tiuj la suda enirejo estis finkonstruita unue. De la suda enirejo vojo kondukas unue malantaŭ bruprotekta muro al kaskiosko. La muro estas masonita el sabloŝtono. La ŝtonoj estis de la antaŭaj vilaoj. Inter la eksterna kaj interna muro estas gravelan padon. Flanke de ĝi staras [[rododendro]], [[azaleo]]j kaj [[japana acero]]. Ĉe fontoŝtono la vojo turniĝas kaj kondutas super mallonga sabloŝtona ŝtuparo tra pordego al la supera ĝardenparto. De ĉi tie eblas vidi trans la granda supera lago al almontan deklivan pejzaĝon. La artefarita lago estas konstruita en stilo de japana akvoĝardena pejzaĝo (''Chitei''). Regas tie maldensa bonorda priplantado. Ĉi-tie troviĝas tipaj plantoj de la [[japana ĝardenado]]: [[japana ĉerizo]], [[kamelio]] kaj [[azaleo]]j. La lago ricevas akvon de la fonto je la alia bordo kaj enhavas [[karpo]]jn. Maldekstre estas teraso, super la lago kaj japana tedomo apud malgranda Zen-ĝardeno. Ĝi konsistas el graveloj, kiuj estas rastita spiral- kaj cirklofome. Malantaŭ la tedomo staras kiosko. Dise tra la areo oni trovas ŝtonlanternoj, [[bambuso]], japanaj ĉerizoj, diversaj gresoj, arbedoj kaj arbustoj: kamelioj, rododendroj kaj azaleoj. Paŝŝtonoj kondutas trans la lago. Gravela vojo kondutas maldekstre de la tedomo al la deklivo, kie estis novplantataj arbedoj. Tra la deklivo iras kelkaj padoj almonten. En tiu montara pejzaĝo kreskas pinarboj, malpli orditaj kaj pli orientitaj al la naturaj kreskaĵoj. Ekzistas tie kelkaj panoramejoj, kun rigardo al la envala pejzaĝo. Ankaŭ la lageton, kiu ricevas sian akvon de la akvofalo, oni povas transiri per paŝŝtonoj. Rojo apud la vojo estas la alfluo de la supera lageto. La akvo estas filtrate per la enakvaj kreskaĵoj. Plia rojo fluas de la orienta pordo tra ŝtonaj kaskadoj en la lageton. Ankaŭ ĉi tie serpentumas kelkaj padoj almonten, parte ŝtupe tranĉitaj en la origina roko. Kelkaj padoj etendiĝas ĝis la ponto. Ĉe la rojbordo sub la okcidentaj kaskadoj, je la plej malalta punkto de la ĝardeno estas razenteatro en stilo de malgranda [[amfiteatro]]. Sude de la ĉefa vojo estas japana restoracio. Sur la areo ĉirkaŭ la orienta enirejo estas ŝton- kaj muskoĝardeno, dividitaj per ligna pado. Ambaŭ partoj estas en [[Kare-san-sui]]-stilo. En la suda parto situas stilizitaj montara lago kaj ĉirkaŭejo. Norde de la ligna pado estas modelo de la ĝardeno de la monaĥejo [[Ryōan-ji]] en [[Kioto]]. Se oni daŭrigas la vojon oni atingas lignan ponton, kiu kondutas super akvofalo. Oni vidas la fontoŝtonon, kiu nutras la akvofalon. == Proprietulo, Respondeco kaj kooperado == La ''Asocio Japana Ĝardeno Kaiserslautern r. a.'', kiu respondecas pri la evoluo kaj programo de la ĝardeno, luprenis la areon por 30 jaroj de la urbo. Rilate la konstrulaboroj la asocio interalie kunlaboras kun la urbo, la japana konsulejo en Frankfurto kaj la Germana-Japana Societo. Komence la asocio nur havis 28 membrojn, intertempe la membraro kreskis je pli ol 900. Ĉefa sponsoro estas la japana firmao [[Ricoh]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Ĝardenoj]] [[Kategorio:Parkoj en Rejnlando-Palatinato]] [[Kategorio:Kaiserslautern]] [[Kategorio:Japana ĝardeno|Kaiserslautern]] 4ezcav0du88cgw08xrpzvaezqfeeyim 9384312 9384301 2026-05-26T12:12:34Z Γλωσσολαλιά 253200 Alidirektigis al [[Japana ĝardeno (Kaiserslautern)]] 9384312 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Japana ĝardeno (Kaiserslautern)]] t9wuuwg5nasjqf4hh1fx9yked21lehk 0 332217 9384714 9344403 2026-05-27T03:10:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384714 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Ngo Bao Chau''' (''Ngô Bảo Châu'') (naskiĝis la [[26-an de junio]] [[1972]] en [[Hanoi]]<ref>{{cite news|url=http://vietnamnet.vn/giaoduc/201008/Giai-thuong-Fields-xuong-danh-Ngo-Bao-Chau-930129/|title='Nobel Toán học' đã xướng danh Ngô Bảo Châu|author=Hương Giang|publisher=Báo Vietnamnet|date=2010-08-19|accessdate=2010-08-19|archiveurl=http://web.archive.org/web/20100820134945/http://vietnamnet.vn/giaoduc/201008/Giai-thuong-Fields-xuong-danh-Ngo-Bao-Chau-930129/|archivedate=2010-08-20}}</ref>) estas [[Vjetnamo|vjetnama]] [[matematikisto]] ĉe la [[Universitato de Ĉikago]]. Li havas duoblan civitanecon de [[Vjetnamio]] kaj [[Francio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://smai.emath.fr/IMG/pdf_ICM-L1v3l.pdf|titolo=Le congrès international des mathématiciens|alirdato=2010-07-07|eldoninto=Société Mathématique de France}}</ref> Châu gajnis famon pro pruvo de la Fundamenta Lemo de teorio de [[aŭtomorfaj formoj]], kiun proponis [[Robert Langlands]] kaj [[Diana Shelstad]]. La ĵurnalo ''[[Time]]'' elektis lian pruvon unu el la plej grandaj sciencaj malkovroj de la jaro [[2009]].<ref name=time>{{cite web|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1945379_1944416_1944435,00.html|publisher=''Time'' magazine|title=Top 10 Scientific Discoveries of 2009|date=2009-12-08|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2010-08-22|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130826180842/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1945379_1944416_1944435,00.html|arkivdato=2013-08-26|accessdate=2010-08-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826180842/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1945379_1944416_1944435,00.html|archivedate=2013-08-26}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1945379_1944416_1944435,00.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-08-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130826180842/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1945379_1944416_1944435,00.html |arkivdato=2013-08-26 }}</ref> ==Biografio== Ngô Bảo Châu naskiĝis en 1972 kiel la sola filo en familio de intelektuloj en [[Hanojo]], [[Vjetnamo]]. Lia patro, Ngô Huy Cẩn, estis profesoro pri [[fiziko]] en [[Vjetnama Nacia Instituto pri Mekaniko]], kaj lia patrino, Trần Lưu Vân Hiền, estis profesoro-kuracisto en Hanoja malsanulejo. Je la aĝo de 15 jaroj Châu eniris specialan klason pri matematiko en altlernejo de [[Vjetnama Nacia Universitato]] (Khối chuyên Tổng Hợp - Đại học Khoa Học Tự Nhiên Hà Nội<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://hus.edu.vn/?portal=home&obj=intro_daotao&id=745|titolo=Đại học Khoa Học Tự Nhiên Hà Nội|alirdato=2010-08-19|eldoninto=HUS-VNU official website}}{{404|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>), iam konata kiel A0-klaso. En jaroj 11 kaj 12 de sia lerneja eduko, Châu partoprenis, laŭorde, la 29-an kaj 30-aj [[Internacia Matematika Olimpiado|Internacian Matematikan Olimpiadon]] kaj iĝis la unua vjetnamano, kiu gajnis du orajn medalojn,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.imo-official.org/participant_r.aspx?id=1573|titolo=Ngô Bảo Châu|alirdato=2009-10-12|eldoninto=IMO's official website}}</ref> la unuan de kiu li gajnis kun perfekta rezulto (42 el 42).<ref name=lecourrier>{{Citaĵo el la reto|url=http://lecourrier.vnagency.com.vn/PrintView.asp?id=49751|titolo=Ngô Bao Châu, sommité mondiale des maths|aŭtoro=Ham Chau|dato=2009-02-15|eldoninto=''Le Courrier du Vietnam''|lingvo=fr|alirdato=2010-08-22|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110928141125/http://lecourrier.vnagency.com.vn/PrintView.asp?id=49751|arkivdato=2011-09-28}}</ref> Post la altlernejo Châu prepariĝis por studo en [[Budapeŝto]], sed post detruo de komunisma reĝimo [[Hungario]] ĉesis provizii stipendion por vjetnamaj studentoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://dantri.com.vn/c20/s20-416055/ngo-bao-chau-bom-tan-va-trong-dong-trong-toan-hoc.htm|titolo=Ngô Bảo Châu, “bom tấn” và “trống đồng” trong toán học|aŭtoro=Hàm Châu|dato=2010-08-17|eldoninto=Dân Trí|lingvo=vi}}</ref> Pro liaj gravaj rezultoj li ricevis inviton al [[Universitato Paris-6]] ([[Université Pierre et Marie Curie]]), sed li anstataŭe ekstudis en prestiĝa [[École Normale Supérieure]]. En [[1997]] li atingis rangon de [[Ph.D]] de [[Universite Paris-Sud]] sub gvido de [[Gérard Laumon]]. Li iĝis membro de [[CNRS]] ĉe [[Universitato Paris-13]], kie li laboris ekde [[1998]] ĝis [[2005]]. Tie li [[habilitiĝo|habilitiĝis]] en [[2003]]. En 2005 li iĝis profesoro de [[Universitato Paris-Sud-11]]. La samon jaron li ankaŭ ricevis titolon de profesoro en Vjetnamo, tiel iĝante la plej juna profesoro en Vjetnama historio (li aĝis 33).<ref name=lecourrier/> Nun li laboras en [[Institute for Advanced Study]], [[Princeton]], [[Nov-Ĵerzejo]] kaj ankaŭ havas pozicion en [[Hanoja Institudo de Matematiko]].<ref name=time/> En [[2010]] li akceptis profesorecon en [[Universitato de Ĉikago]] kaj estas komenconta laboron ekde la 1-a de septembro. En 2004 Châu kaj Laumon ricevis premion [[Clay Research Award]] por solvo de fundamenta lemo de teorio de aŭtomorfaj formoj, proponita far [[Robert Langlands]], por kazo de [[unuopaj grupoj]].<ref name=lecourrier/> Eventuale, Châu sukcesis pruvi ĝeneralan kazon de la lemo de Langlands en [[2008]],<ref name=lecourrier/> per enkonduko de novaj metodoj en [[algebra geometrio]]. [[Nombroteorio|Nombroteoriisto]] [[Peter Sarnak]] skribis pri lia rezulto: {{Citaĵo|Estas kvazaŭ homoj estis laborantaj sur kontraŭa bordo de rivero, atendante, kiam iu metos tiun ĉi ponton. Kaj nun, subite, ĉies laboro sur alia bordo iĝas pruvita.}}<ref name=time/> ''[[Time]]'' elektis sukceson de Châu kiel unu el la plej gravaj sciencaj malkovroj de jaro [[2009]]. En [[19-a de aŭgusto]] [[2010]] Châu ricevis [[Fields-Medalo]]n ĉe [[Internacia Kongreso de Matematikistoj|ICM 2010]] en [[Hajderabado]], [[Barato]].<ref name=time/> ==Referencoj== {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.math.u-psud.fr/~ngo/ Hejmpaĝo de Ngo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070712050958/http://www.math.u-psud.fr/~ngo/ |date=2007-07-12 }} * [http://genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=86472 Ngô Bảo Châu] ĉe [[Mathematics Genealogy Project]] * [http://www.imo-official.org/participant_r.aspx?id=1573 Rezultoj de Ngô Bảo Châu] ĉe paĝaro de [[Internacia Matematika Olimpiado]] * [http://arxiv.org/pdf/math/0404454v2 Ngô Bảo Châu and Gérard Laumon's proof of the Fundamental Lemma for unitary groups] * [http://www.mfo.de/programme/prize/Ngo2008.pdf The Oberwolfach Prize 2007 is awarded to Ngô Bao Châu (Laudatio by Prof. Rapoport)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306143328/http://www.mfo.de/programme/prize/Ngo2008.pdf |date=2009-03-06 }} {{projektoj|q=Ngô Bảo Châu}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ngo, Bao Chau}} [[Kategorio:Medalo Fields]] [[Kategorio:Vjetnamaj matematikistoj]] 1fx453htjstzjlns90d7ocelvqdf3d2 0 334110 9384532 9315968 2026-05-26T18:03:08Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9384532 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''WALDER Gyula''' (valder) estis hungara [[bankisto]] naskita en [[Arad]] la [[18-an de februaro]] [[1872]] kaj mortinta en [[Budapeŝto]] la [[17-an de oktobro]] [[1924]]. ==Kariero== Walder studis en [[Vieno]] en Handelshochschule. En jaroj 1911 – 23 li estis ĝeneraldirektoro de la ''Pesti Hazai Első Takarékpénztár Egyesület'' (Unua Ŝparkasa Asocio Hejmlanda de [[Pest]]), de [[1923]] ĝia prezidanto ĝis sia morto. En [[1912]] oni nomumis lin ano de supera ĉambro. Walder publikis artikolojn ekonomikajn en gazetoj ''Pester Lloyd'' kaj ''Neue Freie Presse''. ==Fonto== * Magyar Éetrajzi Lexikon[http://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100922021307/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm |date=2010-09-22 }} [[kategorio:Naskiĝintoj en 1830|Walder, Gy.]] [[Kategorio:Mortintoj en 1879|Walder, Gy.]] [[kategorio:Hungaraj bankistoj|Walder, Gy.]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj|walder]] 49yv7nwbd0242ww5vpn0dwn5k44an1g 0 334318 9385027 9042222 2026-05-27T11:37:22Z Sj1mor 12103 9385027 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|koto (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Drymud.jpg|eta|seka koto]] [[Dosiero:Mud_buffalo.jpg|eta|Afrika bubalo ruliĝanta en koto]] [[Dosiero:PikiWiki_3909_Education_in_the_Golan_Heights.jpg|eta|Infanoj ludas en la koto]] '''Koto''' estas mikso el [[tero]] kaj [[akvo]]. Normale en la socio la homaro konsideras ke ĝi estas malpura, sed kelkaj specoj de bestoj uzas ĝin pozitive por baniĝi; kaj homoj povas uzi ĝin por tre diversaj utiloj: konstruado, kuracado ktp. Ne estas preciza difino pri kio estas koto, ĝi povas varii kun dependo de la kvanto de akvo: nur iom da akvo kaj estas kvazaŭ kiel malmola grundo, aŭ kun pli da akvo estas [[ŝlimo]], aŭ kun eĉ pli da akvo estas ŝlimego. La koto, foje konfuzita kun malpuraĵo, estas fonto de informo por esplori la [[Tero|Teron]] kaj ĝian pasintecon. Antikvaj kotaj kuŝejoj, kiuj malmoliĝis en la fora pasinteco, enhavas [[Tavolo (geologio)|geologiajn tavolojn]], same kiel [[Fosilio|fosiliojn]], kiuj pruvas malproksimajn periodojn en la historio de la tero. Unu el la diferencoj inter tavolo de natura koto kaj [[sablo]] unuflanke, kaj malpuraĵo aliflanke, estas en la ekzisto de la [[humo]] en la koto. Humo estas la produkto de la [[putriĝo]] de organika materio trovebla en la [[grundo]] per [[Kemio|kemiaj]] procezoj kaj de bestoj, kiel [[Vermo|vermoj]]. Oni devas distingi inter portempa koto, kiu enhavas pli da sablo, kaj koton de sekigita [[Marĉo|marĉa]] grundo, kiu enhavas pli da humo. La koto estas [[Habitato (ekologio)|habitato]] de granda nombro da bestoj, kiel vermoj, [[Heliko|helikoj]], [[Rano|ranoj]], [[Duvalvulo|duvalvuloj]] kaj [[Krabo|kraboj]]. Aliaj bestoj, kaj malsovaĝaj kaj sovaĝaj, kiel [[Porko|porkoj]] kaj [[Elefanto|elefantoj]], regule banas sin en la koto por malvarmigi sian [[Haŭto|haŭton]] kaj protekti sin kontraŭ la varmo de la [[suno]]. Dum la longdaŭro de la homa historio, ĉie kaj ĉiam, koto estas utila por multaj homaj aktivecoj, kiaj [[potfarado]], [[Domkonstruado|domokonstruado]], kaj specife konstruado nur per koto, ktp. Ĝi estas utila ankaŭ por [[kuracado]] kaj bonforto de la haŭto. [[Kotofluo]], aŭ kotinundo, estas la plej rapida kaj flua tipo (ĉirkaŭ 80 km/h) de [[terglito]]j. Ĝi konsistas el glitaĵo kun tre alta koncentro de detritaj materialoj, kiuj miksitaj al akvo (ekzemple de pluvo, sed ne nur) faras koton, kiuj venas al [[valo]] laŭ rapideco kiu povas atingi, kaj foje eĉ superi 10 m/s. ==Vidu ankaŭ== * [[Kotobriko]] *[[Kotokonstruado]] *[[marĉo]] {{projektoj|q=Koto|ReVo=kot}} [[Kategorio:Grundo]] [[Kategorio:Konstrumaterialoj]] etjufyh6i2iqequpvv4tbvccerzospj 9385029 9385027 2026-05-27T11:38:26Z Sj1mor 12103 9385029 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|koto (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Drymud.jpg|eta|seka koto]] [[Dosiero:Mud_buffalo.jpg|eta|Afrika bubalo ruliĝanta en koto]] [[Dosiero:PikiWiki_3909_Education_in_the_Golan_Heights.jpg|eta|Infanoj ludas en la koto]] '''Koto''' estas mikso el [[tero]] kaj [[akvo]]. Normale en la socio la homaro konsideras ke ĝi estas malpura, sed kelkaj specoj de bestoj uzas ĝin pozitive por baniĝi; kaj homoj povas uzi ĝin por tre diversaj utiloj: konstruado, kuracado ktp. Ne estas preciza difino pri kio estas koto, ĝi povas varii kun dependo de la kvanto de akvo: nur iom da akvo kaj estas kvazaŭ kiel malmola grundo, aŭ kun pli da akvo estas [[ŝlimo|'''ŝlimo''']], aŭ kun eĉ pli da akvo estas ŝlimego. La koto, foje konfuzita kun malpuraĵo, estas fonto de informo por esplori la [[Tero|Teron]] kaj ĝian pasintecon. Antikvaj kotaj kuŝejoj, kiuj malmoliĝis en la fora pasinteco, enhavas [[Tavolo (geologio)|geologiajn tavolojn]], same kiel [[Fosilio|fosiliojn]], kiuj pruvas malproksimajn periodojn en la historio de la tero. Unu el la diferencoj inter tavolo de natura koto kaj [[sablo]] unuflanke, kaj malpuraĵo aliflanke, estas en la ekzisto de la [[humo]] en la koto. Humo estas la produkto de la [[putriĝo]] de organika materio trovebla en la [[grundo]] per [[Kemio|kemiaj]] procezoj kaj de bestoj, kiel [[Vermo|vermoj]]. Oni devas distingi inter portempa koto, kiu enhavas pli da sablo, kaj koton de sekigita [[Marĉo|marĉa]] grundo, kiu enhavas pli da humo. La koto estas [[Habitato (ekologio)|habitato]] de granda nombro da bestoj, kiel vermoj, [[Heliko|helikoj]], [[Rano|ranoj]], [[Duvalvulo|duvalvuloj]] kaj [[Krabo|kraboj]]. Aliaj bestoj, kaj malsovaĝaj kaj sovaĝaj, kiel [[Porko|porkoj]] kaj [[Elefanto|elefantoj]], regule banas sin en la koto por malvarmigi sian [[Haŭto|haŭton]] kaj protekti sin kontraŭ la varmo de la [[suno]]. Dum la longdaŭro de la homa historio, ĉie kaj ĉiam, koto estas utila por multaj homaj aktivecoj, kiaj [[potfarado]], [[Domkonstruado|domokonstruado]], kaj specife konstruado nur per koto, ktp. Ĝi estas utila ankaŭ por [[kuracado]] kaj bonforto de la haŭto. [[Kotofluo]], aŭ kotinundo, estas la plej rapida kaj flua tipo (ĉirkaŭ 80 km/h) de [[terglito]]j. Ĝi konsistas el glitaĵo kun tre alta koncentro de detritaj materialoj, kiuj miksitaj al akvo (ekzemple de pluvo, sed ne nur) faras koton, kiuj venas al [[valo]] laŭ rapideco kiu povas atingi, kaj foje eĉ superi 10 m/s. ==Vidu ankaŭ== * [[Kotobriko]] *[[Kotokonstruado]] *[[marĉo]] {{projektoj|q=Koto|ReVo=kot}} [[Kategorio:Grundo]] [[Kategorio:Konstrumaterialoj]] 092anrfkzpw02ryhqn8wjgk6mr3pqkk 0 346228 9384782 9156492 2026-05-27T06:47:17Z Sj1mor 12103 9384782 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Henslova ammodramo |koloro = pink |dosiero =Henslow's Sparrow (WORKS) (32593335156) (cropped).jpg |dosiero2=Henslow's Sparrow (34632786850).jpg | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |priskribo de dosiero = Henslova ammodramo [[Dosiero:Ammodramus henslowii - Henslow's Sparrow XC137737.ogg|eta|Kanto]] |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Emberizedoj]] ''Emberizidae'' |genro = ''[[Ammodramus]]'' |specio = ''A. henslowii'' |statuso = NT |dunomo = ''Ammodramus henslowii'' |dunomo aŭtoritato = ([[John James Audubon|Audubon]], [[1829]]) |subdivizio2 = *''A. h. henslowii'' <small>(Audubon, 1829)<br />Okcidenta Henslova ammodramo</small> *''A. h. susurrans'' <small>([[William Brewster (ornitologo)|Brewster]], 1918)<br />(Orienta Henslova ammodramo)</small> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Henslows_Sparrow_(Ammodramus_henslowii)_(5752598436).jpg|alternative=Henslova ammodramo|eta|300x300ra|Henslova ammodramo]] La '''Henslova ammodramo''', ''Ammodramus henslowii'',<ref> ''Ammodramus'': "sablokurulo", el [[Antikva greka]] ''ammos'' "sablo" + ''dramein'' "kuri". ''henslowii'', dediĉita al [[John Stevens Henslow]]</ref> estas malgranda birdo de la grupo de la [[Amerikaj paseroj]] kaj genro de [[Ammodramoj]]. La 11 specioj de ''Ammodramus'' loĝas en [[marĉo]]j kaj [[herbejo]]j. Plenkreskuloj havas striecajn brunajn suprajn partojn kun helbruna brusto kun strieco, blanka ventro kaj blanka gorĝo. Ili havas palan centran strion en krono kun malhela strio ĉiuflanke, olivecajn vizaĝon kaj kolon, rustokolorajn flugilojn kaj mallongan malhelan forkoforman voston. Ties reprodukta [[biotopo]] estas arbustecaj kampoj, ofte humidaj, en suda [[Kanado]], [[nordorienta Usono]], kaj [[Usona Mez-Okcidento]].<ref>[http://www.allaboutbirds.org/guide/Henslows_Sparrow/id ''Henslow's Sparrow'', ''All About Birds'', Cornell Lab of Ornithology, konsultita la 25a de julio 2009]</ref> La nesto estas bone kaŝita malferma tasformo sur aŭ ĉe grundo en herbeca situo; tiuj birdoj ofte nestumas en malgrandaj kolonioj. Ili [[birdomigrado|migras]] al [[marĉo]]j kaj [[Duonarbaro|malfermaj arbaroj]] de [[pino]] en [[sudorienta Usono]]. Tiuj birdoj manĝas surgrunde ĉefe [[insekto]]jn kaj [[semo]]jn. Ties kanto estas rapida ''se-lik''. La teritorio kaj nombroj de tiu [[Nearktiso|nearktisa]] birdo malpliiĝas, probable pro [[habitatoperdo]]. La populacio de [[Teksaso]] estis sole konata el [[arbustaro]] de 0.42&nbsp;km² ĉe [[Houston]] kaj malaperis post senvegetaligo pro industria disvolvigo en la [[1980-aj jaroj]]. Ĝi estis konsiderata distinga [[subspecio]] (''A. h. houstonensis'': Arnold, 1983) sed ĝi estas nune konsiderata kiel falinta al kategorio de variaĵo de la nomiga subspecio (Browning, 1990). Simile la [[populacio]] de [[Suda Dakoto]] iam konata kiel ''P. h. occidentalis'' estis sinonimigita kun la nomiga. La ununuraj restantaj subspecioj ĝenerale (sed ne universale) akceptitaj estas la Orienta henslova ammodramo kaj la Okcidenta henslova ammodramo, kies teritorioj estas plejparte separataj de la [[Apalaĉaj Montoj]]. ==Referencoj== {{Referencoj}} == Literaturo == * '''Arnold''', Keith A. (1983): A New Subspecies of Henslow's Sparrow (''Ammodramus henslowii''). ''Auk'' '''100'''(2): 504-505. [http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v100n02/p0504-p0505.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110607095752/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v100n02/p0504-p0505.pdf |date=2011-06-07 }} * '''Browning''', M. R. (1990): Taxa of North American birds described from 1957–1987. ''Proceedings of the Biological Society of Washington'' '''103''': 432–451. === Libro === * Herkert, J. R., P. D. Vickery, and D. E. Kroodsma. 2002. ''Henslow’s Sparrow (Ammodramus henslowii)''. In ''The Birds of North America'', No. 672 (A. Poole and F. Gill, eds.). The Birds of North America, Inc., Philadelphia, PA. === Informoj === * Austen MJ. (1993). ''Updated status report on the Henslow's sparrow (Ammodramus Henslowii) in Canada''. Canadian Research Index. p. n/a. * Austen MJ. (1997). ''National recovery plan for Henslow's sparrow''. Canadian Research Index. p. n/a. === Tezoj === * Bajema RA. Ph.D. (2000). ''Modeling species distributions: Indiana's terrestrial vertebrate communities with special emphasis on the Henslow's sparrow''. [[Indiana State University]], Usono, Indianao. * Giocomo JJ. Ph.D. (2005). ''Conservation of grassland bird populations on military installations in the eastern United States with special emphasis on Fort Campbell Army Base, Kentucky''. The [[University of Tennessee]], Usono, Tenesio. * Guzy MJ. Ph.D. (2005). ''Habitat use, nesting biology, and within-season movements of grassland birds in southwest Wisconsin''. The [[University of Wisconsin - Madison]], Usono, Viskonsino. * Hanson LG. M.S. (1994). ''The Henslow's Sparrow (Ammodramus henslowii) of Minnesota: Population status and breeding habitat analysis''. Central Michigan University, Usono, Miĉigano. * Harrell WC. Ph.D. (2004). ''Importance of heterogeneity in a grassland ecosystem''. [[Oklahoma Ŝtata Universitato]], Usono, Oklahomo. * Herkert JR. Ph.D. (1991). ''An ecological study of the breeding birds of grassland habitats within Illinois''. [[University of Illinois at Urbana-Champaign]], Usono, Illinois. * Mazur RL. M.S. (1996). ''Implications of field management for Henslow's sparrow habitat at Saratoga National Historical Park, New York''. State University of New York College of Environmental Science and Forestry, Usono, Novjorko. * McCoy TD. Ph.D. (2000). ''Effects of landscape composition and multi-scale habitat characteristics on the grassland bird community''. University of Missouri - Columbia, Usono, Missouri. * Robins JD. M.A. (1967). ''ECOLOGY OF HENSLOW'S SPARROW''. [[Western Michigan University]], Usono, Miĉigano. * Tucker JW, Jr. Ph.D. (2002). ''Influence of season and frequency of fire on Bachman's and Henslow's sparrows in longleaf pine forests of the Gulf Coastal Plain''. [[Auburn University]], Usono, Alabamo. * Winter M. Ph.D. (1998). ''Effect of habitat fragmentation on grassland-nesting birds in southwestern Missouri''. University of Missouri - Columbia, Usono, Misurio. === Artikoloj === * Applegate RD, Flock BE & Horak GJ. (2002). ''Spring burning and grassland area: Effects on Henslow's sparrow (Ammodramus henslowii (Audubon)) and Dickcissel (Spiza americana (Gmelin)) in Eastern Kansas, USA''. Natural Areas Journal. vol '''22''', no 2. pp.&nbsp;160–162. * Arnold KA. (1983). ''A New Subspecies of Henslow Sparrow Ammodramus-Henslowii''. Auk. vol '''100''', no 2. pp.&nbsp;504–505. * Bajema RA & Lima SL. (2001). ''Landscape-level analyses of Henslow's sparrow (Ammodramus henslowii) abundance in reclaimed coal mine grasslands''. American Midland Naturalist. vol '''145''', no 2. pp.&nbsp;288–298. * Carrie NR, Robert OW, Kenneth RM, Jeffrey CS & et al. (2002). ''Winter abundance of and habitat use by Henslow's Sparrows in Louisiana''. The Wilson Bulletin. vol '''114''', no 2. p.&nbsp;221. * Catherine LB & Philip CS. (2005). ''HOME-RANGE SIZE, RESPONSE TO FIRE, AND HABITAT PREFERENCES OF WINTERING HENSLOW'S SPARROWS''. The Wilson Bulletin. vol '''117''', no 3. p.&nbsp;211. * Cully JF, Jr. & Michaels HL. (2000). ''Henslow's Sparrow habitat associations on Kansas tallgrass prairie''. Wilson Bulletin. vol '''112''', no 1. pp.&nbsp;115–123. * Eckert KR. (1974). ''Henslows Sparrow and Bells Vireo in Southwest Minnesota''. Loon. vol '''46''', no 3. pp.&nbsp;122–123. * Guzy MJ, Ribic CA & Sample DW. (2002). ''Helping at a Henslow's Sparrow nest in Wisconsin''. Wilson Bulletin. vol '''114''', no 3. pp.&nbsp;407–409. * Herkert JR. (1994). ''Status and habitat selection of the Henslow's sparrow in Illinois''. Wilson Bulletin. vol '''106''', no 1. pp.&nbsp;35–45. * Herkert JR. (1997). ''Population trends of the Henslow's sparrow in relation to the Conservation Reserve Program in Illinois, 1975–1995''. Journal of Field Ornithology. vol '''68''', no 2. pp.&nbsp;235–244. * Kim DH. (2005). ''First Nebraska nest record for Henslow's sparrow''. Prairie Naturalist. vol '''37''', no 3. pp.&nbsp;171–173. * Maiken W. (1999). ''Nesting biology of Dickcissels and Henslow's sparrows in Southwestern Missouri prairie fragments''. The Wilson Bulletin. vol '''111''', no 4. p.&nbsp;515. * Mangun JC & Kolb RL. (2000). ''Effects of grassland management on Henslow's sparrow, Ammodramus henslowii, (Fringillidae), populations in eastern North Carolina''. Journal of the Elisha Mitchell Scientific Society. vol '''116''', no 1. pp.&nbsp;49–56. * McNair DB. (1998). ''Henslow's sparrow and sedge wren response to a dormant-season prescribed burn in a pine savanna''. Florida Field Naturalist. vol '''26''', no 2. pp.&nbsp;46–47. * Patterson DE. (1968). ''Henslows Sparrow in Hardin County Tennessee USA Passerherbulus-Henslowii Behavior''. Migrant. vol '''39''', no 3. pp.&nbsp;61–62. * Pranty B & Scheuerell MD. (1997). ''First summer record of the Henslow's sparrow in Florida''. Florida Field Naturalist. vol '''25''', no 2. pp.&nbsp;64–66. * Reid W. (1992). ''Henslow's sparrow Ammodramus henslowii''. Brauning, D. vol '''W''', p. Atlas of breeding birds in Pennsylvania. * Reinking DL, Wiedenfeld DA, Wolfe DH & Rohrbaugh RW, Jr. (2000). ''Distribution, habitat use, and nesting success of Henslow's sparrow in Oklahoma''. Prairie Naturalist. vol '''32''', no 4. pp.&nbsp;219–232. * Robb AB, Travis LD, Peter ES & Steven LL. (2001). ''Reclaimed coal mine grasslands and their significance for Henslow's sparrows in the American midwest''. The Auk. vol '''118''', no 2. p.&nbsp;422. * Robins JD. (1971). ''A Study of Henslows Sparrow in Michigan''. Wilson Bulletin. vol '''83''', no 1. pp.&nbsp;39–48. * Shaffer JA, Igl LD & Vanhove F. (2003). ''Historical and recent records and first nest records of Henslow's sparrow in North Dakota''. Prairie Naturalist. vol '''35''', no 2. pp.&nbsp;81–94. * Sheldon P, Nicholas RH & Geoffrey EH. (1999). ''Habitat requirements of Henslow's Sparrows wintering in silvicultural lands of the Gulf Coastal Plain''. The Auk. vol '''116''', no 1. p.&nbsp;109. * Thatcher BS, Krementz DG & Woodrey MS. (2006). ''Henslow's sparrow winter-survival estimates and response to prescribed burning''. Journal of Wildlife Management. vol '''70''', no 1. pp.&nbsp;198–206. * Tucker JW & Robinson WD. (2003). ''Influence of season and frequency of fire on Henslow's Sparrows (Ammodramus henslowii) wintering on Gulf Coast pitcher plant bogs''. Auk. vol '''120''', no 1. pp.&nbsp;96–106. * Zimmerman JL. (1988). ''Breeding Season Habitat Selection by the Henslow's Sparrow Ammodramus-Henslowii in Kansas USA''. Wilson Bulletin. vol '''100''', no 1. pp.&nbsp;17–24. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.sdakotabirds.com/species/henslows_sparrow_info.htm Informaro pri la Henslova ammodramo] - Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo * [http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Henslows_Sparrow.html Speciinformaro pri Henslova ammodramo] - Laboratorio Cornell de Ornitologio * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i5470id.html Henslova ammodramo - ''Ammodramus henslowii''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100528063527/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i5470id.html |date=2010-05-28 }} - USGS Patuxent Birdidentigejo * [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=henslow%27s+sparrow&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro de la Henslova ammodramo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090509215447/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=henslow%27s+sparrow&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2009-05-09 }} VIREO {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Sparrow, Henslow's}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Emberizedoj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] 6gb748ou4ixdkr5zq7qnfistfqlilj8 0 347657 9384460 8775615 2026-05-26T15:52:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384460 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=DE-HE |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo=14 }} La '''Nacia Observatorio de Hajdelbergo - Königstuhl''' ({{lang-de|Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl}}) estas [[astronomio|astronomia]] [[observatorio]] ekspluatita de la [[Universitato de Hajdelbergo]]. Ĝi situas je sur la okcidenta kresto de la monto [[Königstuhl (Odenwald)|Königstuhl]] apud [[Hejdelbergo]], ĉe alteco de 560 metroj. Ĝia MPC kodo estas 024<ref>[http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/ObsCodes.html Minor Planet Center Observatoriaj kodoj]</ref>. == Historio == La Observatorio de Hajdelbergo estas posteulo de la [[observatorio de Mannheim]], kies instrumentoj, pro malboniĝo de la kondiĉoj de observado, estis unue provizore transloĝigitaj al [[Karlsruhe]], antaŭ esti instalitaj al Königstuhl en [[1898]]. Ĝi estis inaŭgurita la {{dato|20|julio|1898}} de la [[grandduko]] [[Frederiko la 1-a (Badeno, grandduko)|Frederiko la 1-a]] de [[Badeno]] sub la nomo de "Grandduka monta observatorio" (''Großherzogliche Bergsternwarte''). En la observejo, estis kreitaj du departementoj: tiu pri [[astrofiziko]] estrita de [[Max Wolf]] kaj tiu pri [[astrometrio]] estrita de [[Karl Wilhelm Valentiner]]. Valentiner estis de [[1880]] direktoro de la observatorio de Mannheim kaj zorgis pri la transloĝigo en Karlsruhe. En [[1909]], post emeritiĝo de Valentiner, ambaŭ departementoj estis reunigitaj, estritaj de Max Wolf. Max Wolf sukcesis, por financi la aĉeton de efikaj [[teleskopo]]j, ricevi monhelpon de privataj mecenoj, kiel [[Catherine Wolfe Bruce]] kiu donacis {{nombro|10000}} [[Usona dolaro|usonajn dolarojn]] je la fino de la [[19-a jarcento]]. Tiu sumo utilis por konstrui duopan [[refraktoro|lornon]], konatan sub la nomo de ''Bruce-Doppelastrograf'' (Duopa astrofotilo Bruce). [[Dosiero:Astrograph in Heidelberg-Königstuhl-2.jpg|eta|dekstra|250px|La duopa Bruce-Astrofotilo, tiel nomita honore al la mecenino Catherine Wolfe Bruce]] La ĉefaj agadoj de la observatorio estis la unuaj studo pri la [[nebulozo]]jn kaj la serĉo de [[asteroido]]j. Wolf, siaj kunlaborantoj kaj disĉiploj malkovris pli ol 800 asteroidojn antaŭ [[1950]]. Inter la unuaj trovitaj estas la [[troja asteroido]] [[588 Aĥilo]], en [[1906]]. Kunlabore kun [[Johann Palisa]] en [[Vieno]], ili kreis la unuan [[stela maparo|stelan maparon]] por trovi kaj identigi la nove malkovritajn [[astro]]jn. En [[1957]] estis kreita la ''Laboratorio Happel'' por la mezuro de la radiadoj. De [[2005]], la observatorio ne plu estas ŝtata institucio, sed, kun la [[Instituto de Astronomia Kalkulo]] (''Astronomischen Rechen-Institut'' - ARI) kaj la Instituto pri Teoria Astrofiziko (''Institut für Theoretische Astrophysik'' - ITA), estis integrita en la nova [[Centro pri Astronomio de la Universitato de Hajdelbergo]] (''Zentrum für Astronomie der Universität Heidelberg'' - ZAH), dependanta de la [[Universitato de Hajdelbergo]]. La [[nun en 2010|nunaj]] [[astrofiziko|astrofizikaj]] observoj temas pri la [[Astronomio#Ekstergalaksia astroscienco|ekstergalaksiaj]] objektoj kaj la ĉirkaŭaĵo de la varmaj [[stelo]]j. Ĝi internacie kunlaboras kun la [[Eŭropa Kosma Agentejo]], la [[Instituto pri Radioastronomio Milimetra]] (IRAM), la [[Eŭropa suda observatorio]] (ESO) kaj la [[NASA]], inter aliaj en la "''Lucifer-Projekt''" por la [[Usono|usona]] [[Large Binocular Telescope]]. La observatorio proponas vizitojn al la publiko kaj [[inicado]]jn al astronomio por la infanoj. En la proksimo, troviĝas "Planeda Promenejo", tie estas vojo laŭlonge de kiuj estas modeloj de [[Suno]] kaj de la [[planedo]]j de la [[Sunsistemo]], je la sama skalo por evidentigi la relativajn grandojn kaj distancojn inter la [[astro]]j. En [[2006]], [[Andreas Quirrenbach]] iĝis direktoro de la observatorio, posteulante al [[Immo Appenzeller]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{de}} {{en}} [http://www.lsw.uni-heidelberg.de/?lang=de Oficiala ret-paĝaro de la observatorio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110101232539/http://www.lsw.uni-heidelberg.de/?lang=de |date=2011-01-01 }} * {{de}} [http://adsabs.harvard.edu/full/1999MitAG..82..413A Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl. Jahresbericht für 1998] {{Portalo|Astronomio}} [[Kategorio:Observatorioj en Germanio|Hajdelbergo]] [[Kategorio:Hajdelbergo]] q9l5u5zo0p30v92kisz108ob7z88yki 0 349683 9384863 8475920 2026-05-27T08:24:48Z Γλωσσολαλιά 253200 9384863 wikitext text/x-wiki {{Informkesto religia konstruaĵo | nomo de konstruaĵo = Templo de Santiago | infobox_width = | dosiero = Santiago Chile Temple.jpg | grandeco de dosiero = 300px | priskribo = | tipo de mapo = | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = | loko = {{Santiago de Ĉilio}} | geo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=CL |zomo=13 | religia aliĝo = [[Mormonismo]] | rito = | regiono = | ŝtato = {{Flago|Ĉilio|nomo=jes}} | provinco = | teritorio = | prefektujo = | sektoro = | distrikto = | cercle = | municipo = | jaro de konsekro = | statuso = [[Sanktejo]] | funkcia statuso = | hereda statuso = | gvidanto = | ttt = | arkitekturo = jes | arkitekto = | arkitektura tipo = | arkitektura stilo = | ĉefkontraktisto = | direkto de fasado = | jaro de komenco = | jaro de kompletigo = | konstrukosto = | karakterizaĵoj = jes | kapacito = | longo | larĝo = | larĝo de navo = | larĝo maks = | kvanto de kupoloj = | alto de eksteraj kupoloj = | alto de internaj kupoloj = | diametro de eksteraj kupoloj = | diametro de internaj kupoloj = | kvanto de minaretoj = | alto de minaretoj = | kvanto de spajroj = | alto de spajroj = | materialoj = | nrhl = | aldonita = | refnum = | destinita = }} La '''Templo de [[Santiago de Ĉilio|Santiago]]''' en la nacia ĉefurbo de [[Ĉilio]] estas konstruita kaj operaciita templo de la [[Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj]]. Ĝi estas la templo numero 26 konstruita de la mormona eklezio, la unua en lando de hispana lingvo kaj la dua en [[Sud-Ameriko]] post la templo de [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]], [[Brazilo]]. {{-}} {{Temploj de La Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj}} {{-}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Temploj de La Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj|Santiago]] [[Kategorio:Santiago de Ĉilio]] bratdubkxj9353d7mx8w8i79imn1847 0 356603 9384507 9265032 2026-05-26T17:13:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384507 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | regiono-ISO = LY | bildo = <!--Flago-de-Libio.svg--> | bildo_priskribo = La libia flago valida de 1951 ĝis 1969 estis uzata de la nunaj ribelantoj. }} {{Informkesto registaro}} La '''Nacia Transira Konsilio''' ({{lang-ar|المجلس الوطني الانتقالي|t=''al-Maĝlis al-Ŭaṭanī al-Intiqālī''}}, {{lang-en|National Transitional Council}}, {{lang-fr|Conseil national de transition}}) estas forumo de la [[Libia revolucio de 2011]], fondita la [[27-an de februaro]] [[2011]] en [[Bengazi]]. Kvankam ĝi konsistas precipe el reprezentantoj de orienta Libio, kie vivas nur kvinono de la suma loĝantaro de [[Libio]], ĝi konsideras sin la sola justa transira registaro de la lando, kiu finu la regadon de [[Muamar Al Kadafi]]. Post la unua kunsido la 5-an de marto 2011 en la justica palaco de Bengazi, la unua politika organizaĵo de la lando opozicia al la ĝisnuna registaro konsistis el 31 membroj. Multaj el ili laŭ gazetaj informoj estas eksaj altrangaj libiaj politikaj funkciuloj.<ref>Nikolaus Busse: ''Siege entscheiden sich am Boden'' (germanlingve: "venkoj decidiĝas surtere" […do ne per batalado de armeaj aviadiloj]), en la gazeto ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'', Frankfurto ĉe Majno, la 10-an de marto 2011, ĉefpaĝo</ref> Gvidanto de la konsilio estas la eksa ŝtata ministro [[Mustafa Abdel Ĝalil]]. Ekde la 6-a de marto la ekzakta kunvenejo de la konsilio estas sekreta pro ripetaj atakoj de armeaj aviadiloj subtenaj al la reĝimo de Muamar Al Kadafi. La konsilio respektive ties subtenantoj politike kontrolas la orienton de la lando kaj tie organizas la starigon de propraj armeaj strukturoj. Kadre de la internacia debato, ĉu la [[Konsilio de Sekureco de la Unuiĝintaj Nacioj]] instigu kaj instaligu flugomalpermesan zonon super la teritorio de Libio, la gvidanto de la nacia transira konsilio, Mustafa Mohamed Abud Al Ĝelail, avertis ke ŝtatoj, kiuj ne subtenus la ribelon kontraŭ Kadafi, ne ricevus aliron al la grandegaj naftoprovizoj de la lando post venko de la ribeluloj. La estonta gvidantaro de Libio post la reĝimo de Kadafi organizus la politikon de naftodisdivido "laŭ la pozicioj, kiujn la ŝtatoj alprenas pri Libio en la nunaj malfacilaj tempoj".<ref>[http://vvv.ft.com/cms/s/0/cb96acf0-4dc6-11e0-85e4-00144feab49a.html?ftcamp=rss#axzz1GWrU3B5x ''Libyan rebels’ chief in plea for support'' (angle: "libia ribelula ĉefo pledas pri subteno")]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Post la batalo de [[Tripolo (Libio)|Tripolo]] de la 20-a ĝis 28-a de aŭgusto 2011 inter soldatoj de Muamar Al Kadafi kaj armitaj ribelantoj, la Nacia Transira Konsilio transprenis la politikan regadon de la lando. == Konsisto == Membroj de la nacia transira konsilio dum ties fondo estis inter alie:<ref>[http://blogs.aljazeera.net/sites/default/files/imagecache/FeaturedImagePost/images/Libjastatement.jpg sciigo de la konsilio en retejo de la televidkanalo Al Ĝazira]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Mustafa Mohamed Abud Al Ĝelail]] (gvidanto) * Ahmed Al Senusi (jam en 1970 planis puĉon kontraŭ Kadafi) * Abdul Karim Basama (ĝenerala sekretario de la konsilio) * Otman Suleiman Al Meghjari (reprezentanto de la regiono [[Al Butnan]]) * Aŝur Hamed Buraŝed (reprezentanto de la urbo [[Darna]]) * Abdelalah Musa Al Mjehob (reprezentanto de la regiono [[Al Kuba]]) * Zubiar Ahmed Al Ŝarif (reprezentanto de la politikaj malliberigitoj) * Ahmad Abduraba Al Abaar (reprezentanto de la urbo [[Bengazi]]) * Mohamed Fafhi Baja (reprezentanto de la urbo Bengazi) * Abdul Hakim Goga (reprezentanto de la urbo Bengazi) * Fathi Tribil (reprezentanto de la junuloj kaj virinoj) * Salva Favzi Al Deghali (reprezentanto de la junuloj kaj virinoj) * Mahmud Ĝibril (pli poste provizora ŝtata prezidanto) La konsilio nomumis Omar Al Hariri reprezentanto pri armeaj temoj kaj pri civitana sekureco. Kiel reprezentanto pri ekster(land)aj rilatoj nomumiĝis Mahmud Ĝibril Ibrahim Al Ŭerfali kaj Ali Abdelasis Al Isavi (latinliterigata ankaŭ Ali Abd-Al Aziz Al Isavi). Isavi antaŭ sia engaĝiĝo en la libia revolucio de 2011 estis libia ambasadoro en [[Barato]] kaj ekde la jaro 2007 membro de la Ĝenerala Popola Komitato de Libio, sekretariejo de pluraj ministerioj, kies funkcio kompareblas al ŝtata registaro. == Eksterlanda akceptiĝo == Kiel unua ŝtato la registaro de [[Francio]] la 10-an de marto 2011 agnoskis la konsilion legitima registaro de Libio. La registaro de Hispanio samtage sendis diplomaton al Bengazi, kiu tenu kontakton al la konsilio kaj observu la plian politikan evoluon. Poste la [[Araba Ligo]], [[Eŭropa Unio]] kaj la registaro de [[Usono]] deklaris konsideri la nacian transiran konsilion grava politika kontakto en Libio kaj starigis diplomatiajn kontaktojn. == La Nacia Transira Konsilio kaj la Afrika Unio == La AU klopodis peri en la komencaj etapoj de la [[Libia enlanda milito|enlanda milito]] de 2011, formante ''[[ad hoc]]''-komitaton de kvin prezidentoj ([[Respubliko Kongo|konga]] Prezidento [[Denis Sassou Nguesso]], [[Malio|malia]] Prezidento [[Amadou Toumani Touré]], [[Maŭritanio|maŭritania]] Prezidento [[Mohamed Ould Abdel Aziz]], [[Sudafriko|sudafrika]] Prezidento [[Jacob Zuma]], kaj [[Ugando|uganda]] Prezidento Yoweri Museveni) por negocadi batalpaŭzon.<ref>"African Union urges restraint on both sides". The Star. 21a de Marto 2011. [http://www.thestar.com.my/news/story.asp?sec=nation&file=/2011/3/21/nation/8313696] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200201124711/https://www.thestar.com.my/news/story.asp?sec=nation&file=%2F2011%2F3%2F21%2Fnation%2F8313696|date=2020-02-01}} Alirita la 5-an de julio 2011.</ref> Tamen, la komenco de la milita interveno fare de [[NATO]] en Marto 2011 malebligis ke la komitato veturu al Libio por kunsidi kun la estro de Libio kaj iama estro de AU ĝis 2010 nome [[Muamar Kadafi]].<ref>Mulondo, Emmanuel (21a de Marto 2011). "Kutesa, AU blocked from entering Libya". Daily Monitor. [http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1129850/-/c3uoa3z/-/] Alirita la 21an de Marto 2011.</ref> Kiel institucio, la AU akre malkonsentis el la decido de la [[Konsilio de Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj]] krei sen-flugan zonon super Libio kiel antaŭiro al milito,<ref>"African Union demands end to military strikes on Libya, skips Paris meeting". Sudan Tribune. 19a de Marto 2011. Arkivita el la originalo la 21-an de marto 2011. [https://web.archive.org/web/20110321212338/http://www.sudantribune.com/NAfrican-Union-demands-end-to,38339] 21a de Marto 2011.</ref> kvankam kelkaj membraj ŝtatoj, kiaj [[Bocvano]],<ref>Kayawe, Baboki (23a de Marto 2011). "Khama supports no-fly zone on Libya". Mmegi. [http://www.mmegi.bw/index.php?sid=1&aid=1909&dir=2011/March/Wednesday23] Alirita la 13-an de septembro 2016.</ref> [[Gabono]],<ref>"UN authorises no-fly zone over Libya". Al Jazeera. 18-a de marto 2011. Arkivita el la originalo la 18an de Marto 2011. [http://www.aljazeera.com/news/africa/2011/03/201131720311168561.html] Alirita la 13-an de septembro 2016.</ref> [[Zambio]],<ref>"Rupiah backs action against Libya". The Post. 27-a de marto 2011. [http://www.postzambia.com/post-read_article.php?articleId=19332] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120911072915/http://www.postzambia.com/post-read_article.php?articleId=19332|date=2012-09-11}} Alirita la 5-an de aprilo 2011.</ref> kaj ankaŭ aliaj esprimis subtenon por la [[rezolucio]]. Kiel rezulto de la malvenko de Kadafi ĉe la Batalo de Tripoli (2011), nome la decidiga batalo de la milito, en aŭgusto 2011, la [[Araba Ligo]] voĉdonis por agnoski la kontraŭ-kadafian Nacian Transiran Konsilion kiel leĝa registaro de la lando antaŭ elektoj,<ref>"Arab League Recognizes Libyan Rebel Council". RTTNews. 25-a de aŭgusto 2011. [http://www.rttnews.com/list/general-news.aspx?Id=1700187&SM=1] Alirita la 25-an de aŭgusto 2011.</ref> kvankam la Konsilio jam estis agnoskita de kelkaj AU-membroŝtatoj, inklude du landojn kiuj estas ankaŭ membroj de la Araba Ligo,<ref>"Tunis recognizes Libyan rebels as country's rep". Seattle Post-Intelligencer. 20-a de Aŭgusto 2011. [http://www.seattlepi.com/news/article/Tunis-recognizes-Libyan-rebels-as-country-s-rep-2134144.php] {{Webarchiv|url=http://web.archive.bibalex.org/web/20111208121407/http://www.seattlepi.com/news/article/Tunis-recognizes-Libyan-rebels-as-country-s-rep-2134144.php|date=2011-12-08}} Alirita la 25an de Aŭgusto 2011.</ref><ref>"Egypt recognises Libya rebel government". The New Age. South Africa. 22-a de Aŭgusto 2011. Arkivita el la originalo la 8an de Marto 2012. [https://web.archive.org/web/20120308203558/http://www.thenewage.co.za/26532-1019-53-Egypt_recognises_Libya_rebel_government] Alirita la 22-an de Aŭgusto 2011.</ref> la Konsilio de AU por Paco kaj Sekureco voĉdonis la 26-an de Aŭgusto 2011 ne agnoski ĝin, insiste ke batalpaŭzo estu interkonsentita kaj estu formita registaro de nacia unueco fare de ambaŭ flankoj de la enlanda milito.<ref>Malone, Barry (26a de Aŭgusto 2011). "AU won't recognise Libyan rebel council: diplomats". The Daily Star. [http://www.dailystar.com.lb//News/Middle-East/2011/Aug-26/147286-au-wont-recognise-libyan-rebel-council-diplomats.ashx#axzz1W9KDcooQ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160202091037/http://www.dailystar.com.lb//News/Middle-East/2011/Aug-26/147286-au-wont-recognise-libyan-rebel-council-diplomats.ashx#axzz1W9KDcooQ|date=2016-02-02}} Alirita la 26-an de Aŭgusto 2011.</ref> Nombraj membroj ŝtatoj de AU estritaj de Etiopio, Niĝerio, kaj Ruando postulis ke AU agnosku la NTK kiel provizora rego-aŭtoritato de Libio,<ref>"Ethiopia recognizes Libyan rebels". NOW Lebanon. 24-a de Aŭgusto 2011. [https://now.mmedia.me/lb/en/archive/ethiopia_recognizes_libyan_rebels] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180805083311/https://now.mmedia.me/lb/en/archive/ethiopia_recognizes_libyan_rebels|date=2018-08-05}} Alirita la 26an de Aŭgusto 2011.</ref><ref>"Libya-NTC: National Transitional Council in Libya". Afrique en ligne. 27-a de Aŭgusto 2011. [http://www.afriquejet.com/]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Alirita la 27-an de Aŭgusto 2011.</ref> kaj kelkaj aliaj ŝtatoj membroj de AU agnoskis la NTK sendepende de la decido de la Konsilio de Paco kaj Sekureco.<ref>"Chad recognises rebel council as only legitimate authority in neighbouring Libya". [[Al Jazeera]]. 24-a de Aŭgusto 2011. [http://blogs.aljazeera.com/blog/libya-aug-24-2011-2025/www.aljazeera.com]{{404|date=September 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} Alirita la [[24an de aŭgusto]] 2011.</ref><ref>"Benin recognize Libyan rebels". [[Reuters]]. 27-a de Aŭgusto 2011. [http://www.reuters.com/article/us-libya-rebels-recognition-idUSTRE77Q1ME20110827] Alirita la 27-an de Aŭgusto 2011.</ref> Tamen, la ŝtatoj membroj de AU nome Alĝerio<ref>"Algeria declines to recognize Libyan rebels". NOW Lebanon. 26-a de Aŭgusto 2011. [https://now.mmedia.me/lb/en/archive/algeria_declines_to_recognize_libyan_rebels] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180805083308/https://now.mmedia.me/lb/en/archive/algeria_declines_to_recognize_libyan_rebels|date=2018-08-05}} Alirita la 26-an de Aŭgusto 2011.</ref> kaj Zimbabvo<ref>"Libyan envoy to Zimbabwe expelled for burning flag". The Zimbabwean. 26-a de Aŭgusto 2011. [http://www.thezimbabwean.co/news/africa/52122/libyan-envoy-to-zimbabwe-expelled.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140116060034/http://www.thezimbabwean.co/news/africa/52122/libyan-envoy-to-zimbabwe-expelled.html|date=2014-01-16}} Alirita la 26-an de Aŭgusto 2011.</ref> indikis ke ili ne volas agnoski la NTK, kaj Sudafriko esprimis ankaŭ rezervojn.<ref>"Libya: How SA stood firm on money for rebels". Mail & Globe Online. 26-a de Aŭgusto 2011. [http://mg.co.za/article/2011-08-26-libya-how-sa-stood-firm-on-money-for-rebels/] Alirita la 27-an de Aŭgusto 2011.</ref> La 20-an de septembro 2011, la Afrika Unio oficiale agnoskis la [[Nacia Transira Konsilio|Nacian Transiran Konsilion]] kiel leĝa reprezentanto de Libio.<ref> "African Union officially recognises Libya's new leadership". [https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5h2NflCTWlrw96Cs-Ts7A7Xcem2dA?docId=CNG.a8a1185f4a08d2928999ea8643dc5bd9.501]</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Alianco de Naciaj Fortoj]] == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Politiko en 2011]] [[Kategorio:Politiko de Libio]] [[Kategorio:Historio de Libio]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 2011]] b6rygimntmq9lx33ak4jy8qihp3nu57 10 360675 9384520 9382239 2026-05-26T17:29:50Z Γλωσσολαλιά 253200 9384520 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Komenco de langetoj |Langeto-1=Verdaj spacoj |URL-1=Ŝablono:Informkesto verda spaco |Langeto-2=Zooj |URL-2=Ŝablono:Informkesto zoo |bordero=3px solid #99CC99 |fono de langetoj=#DA5D10 |fono de kadro=#F0FFF0 |rondigo=5em |pozicio de langeto=center |senkadra=jes }}</noinclude><includeonly>{{Banderolo-P948|sen banderolo={{{sen banderolo|}}} }} {| class="infobox" style="width:23em; {{Kesta ombro}}" ! class="kaplinio mapo" colspan="2" style="background-color: #00B060; color: #FFF;" | {{#if:{{{nomo|}}}|{{{nomo}}}|{{PAGENAMEBASE}} }} |- {{#if:{{{alia nomo|}}}| ! colspan="2" style="background-color: #00B060; color: #FFF;" {{!}} {{{alia nomo|}}} }} |- {{#if:{{{bildo|}}}{{{dosiero|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align:center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{bildo|}}}{{{dosiero|}}}|size={{{grandeco de bildo|}}}{{{grandeco de dosiero|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{priskribo de dosiero|}}}|suppressplaceholder=yes|center=yes}} {{#if:{{{priskribo de dosiero|}}}|<div>{{{priskribo de dosiero}}}</div>}} {{!-}} }} |- <!-- kio ĝi estas: parametro P31 "estas": --> {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P31}} | ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#90EE90; color:#000000;" {{!}} '''{{#invoke:Wikidata|claim|P31|parameter=link|list=&#32;•&#32;}}''' <!--{{VDIK|P31}}--> {{!-}} }} <!-- fino #if P31 --> {{#if:{{{mapo|}}}{{{latitudo|}}}{{{longitudo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P625}}{{{koord|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align:center;background-color:#90EE90; padding: 0.1,5em; color: #006040;" {{!}} '''Situo''' {{!-}} }} {{#if:{{{geografia lokigo|}}}| {{Geografia lokigo multobla | geografia lokigo={{{geografia lokigo|}}} | latitudo={{#if:{{{latitudo|}}}|{{{latitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} }} | longitudo={{#if:{{{longitudo|}}}|{{{longitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} }} | toponimio={{nomo}} | Markospeco=rezervejo | teksto-loko=none | tipo1={{{tipo1|reliefo}}} | tipo2={{{tipo2|normala}}} | tipo3={{{tipo1|}}} | tipo4={{{tipo2|}}} | loknomo='''{{{nomo|{{PAGENAMEBASE}}}}}''' }} {{!-}} }} {{#if:{{{mapo|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align:center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{mapo|}}}|size={{{grandeco de mapo|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{priskribo de mapo|Lokigo.}}}|suppressplaceholder=yes|center=yes}} {{#if:{{{priskribo de mapo|}}}|<div>{{{priskribo de mapo}}}</div>}} {{!-}} }} {{#if:{{{koord|}}}| ! [[Geografiaj koordinatoj|Koordinatoj]] {{!}} {{{koord}}} {{!-}} }} {{#if: {{booland|{{{latitudo|}}}|{{{longitudo|}}} }}{{#invoke:Wikidata|claim|P625}}| {{!}} {{CoordinateSYSTEM|{{{regiono-ISO|}}}|Geografia&nbsp;situo}} {{!}} }}{{Coordinate|text={{#if:{{{latitudo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P625}}|/}} |article={{#if:{{{dua informkesto|}}}||/}} |NS={{#if:{{{latitudo|}}}|{{{latitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} }} |EW={{#if:{{{longitudo|}}}|{{{longitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} }} |type={{{type|landmark}}} |pop= |elevation= |region={{{regiono-ISO|}}} |dim=}} |- {{#if: {{booland|{{{latitudo|}}}|{{{longitudo|}}} }}{{#invoke:Wikidata|claim|P625}}| {{!-}} {{#ifeq:{{{mapligilo|}}}|ne|| {{!-}} {{!}} colspan="2" {{!}} <!--necesas, ĉar alie la mapo subite aperas eĉ antaŭ la tuta informkesto!--> {{Maplink|frame=yes |type=shape|id={{{wd-id|}}}|title=Verda spaco|description=Verda spaco|frame-lat={{CoordinateLAT |{{#if:{{{latitudo|}}}|{{{latitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} }} }} |frame-long={{CoordinateLONG|{{#if:{{{longitudo|}}}|{{{longitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} }} }} |zoom={{#if:{{{zomo|}}}|{{{zomo|}}}|12}} |frame-align=center|stroke-width=2|stroke-color=#004FCE|fill=#D9B38C|text={{#if: {{{nomo|}}}|{{{nomo|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} |type2=point|coord2={{koordinato|NS={{#if:{{{latitudo|}}}|{{{latitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} }}|EW={{#if:{{{longitudo|}}}|{{{longitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} }} }}|title2={{#if: {{{nomo|}}}|{{{nomo|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}|marker2=park|marker-color2=#9fd391|frame-width=250 }} }}<!-- fino "ifeq"--> |<!-- se "latitudo/longitudo, P625" forestas--> {{#if: {{{situo|}}}| {{!}} [[Geografiaj koordinatoj|Geografia&nbsp;situo]] {{!}} {{{situo}}}<span style="display:none">[[Ŝablono:Coordinate/prizorgo/verda spaco|dep1]]</span> {{!-}} |{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} |<span style="display:none">[[Ŝablono:Informkesto insularo/situo|f]]</span>}} }}<!--situo--> }}<!--latitudo--> |- {{#if:{{{landoj|}}}| ! Lando^<i>j</i> {{!}} {{{landoj}}} {{!-}} }} {{#if:{{{situo|}}}| ! Situo {{!}} {{{situo}}} {{!-}} }} {{#if:{{{urbo|}}}| ! [[Urbo]] {{!}} {{{urbo}}} {{!-}} }} {{#if:{{{urboparto|}}}| ! [[Urboparto]] {{!}} {{{urboparto}}} {{!-}} }} ! colspan="2" style="text-align:center;background-color:#90EE90; padding: 0.1,5em; color: #006040;" | Geografio |- {{#if:{{{alto|}}}| ! [[Alteco]] {{!}} {{Unuo|{{{alto}}}|m}} {{!-}} }} {{#if:{{{areo|}}}| ! [[Areo]] {{!}} {{#iferror: {{#expr: {{{areo}}} * 1 }} | {{{areo|}}} | {{#ifexpr: {{{areo}}} < 1 | {{Unuo|{{#expr: {{{areo}}} * 10000 }}|m²}} | {{#ifexpr: {{{areo}}} >= 100 | {{Unuo|{{#expr: {{{areo}}} / 100 round 2 }}|km²}} | {{Unuo|{{{areo}}}|ha}} }} }} }} {{!-}} }} {{#if:{{{akvo|}}}| ! [[Akvejo]] {{!}} {{{akvo}}} {{!-}} }} ! colspan="2" style="text-align:center;background-color:#90EE90; padding: 0.1,5em; color: #006040;" | Trajtoj |- {{#if:{{{dato|}}}| ! Kreo {{!}} {{{dato}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{fondinto|}}}| ! Fondinto {{!}} {{{fondinto}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{arkitekto|}}}| ! Arkitekto {{!}} {{{arkitekto}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{dato2|}}}| ! Rearanĝo {{!}} {{{dato2}}} {{!-}} }} {{#if:{{{tipo|}}}| ! Tipo {{!}} {{{tipo}}} {{!-}} }} {{#if:{{{specioj|}}}| ! Specioj {{!}} {{{specioj}}} {{!-}} }} {{#if:{{{vizitado|}}}| ! Vizitado {{!}} {{{vizitado}}} {{!-}} }} {{#if:{{{interesaĵoj|}}}{{{vidindaĵoj|}}}| ! Vidindaĵoj {{!}} {{{interesaĵoj|}}}{{{vidindaĵoj|}}} {{!-}} }} {{#if:{{{klasifiko|}}}| ! Protekto {{!}} {{{klasifiko}}} {{!-}} }} {{#if:{{{ligilo|}}}| ! Interreta ligilo {{!}} {{{ligilo}}} {{!-}} }} |- {{Ŝanĝu ŝablonon|ŝablono=Informkesto verda spaco|fonkoloro=#00B060}} |}</includeonly><noinclude> {{dok}} {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} [[Kategorio:Ŝablono:Informkesto|Verda spaco]] [[Kategorio:Ŝablono:Geografio]] [[Kategorio:Informkesto:Geografiaj koordinatoj kaj regiono-ISO|Verda spaco]] [[Kategorio:Ŝablono:Kun ŝanĝebla mapo|Verda spaco]] <!--[[Kategorio:Ŝablono:Kun dua mapo kun markilo]]--> [[Kategorio:Informkesto:Kun mapligilo|Verda spaco]] </noinclude> fd09zzn3pl9h8ptmbuni514lcitlv33 9384521 9384520 2026-05-26T17:30:57Z Γλωσσολαλιά 253200 9384521 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Komenco de langetoj |Langeto-1=Verdaj spacoj |URL-1=Ŝablono:Informkesto verda spaco |Langeto-2=Zooj |URL-2=Ŝablono:Informkesto zoo |bordero=3px solid #99CC99 |fono de langetoj=#DA5D10 |fono de kadro=#F0FFF0 |rondigo=5em |pozicio de langeto=center |senkadra=jes }}</noinclude><includeonly>{{Banderolo-P948|sen banderolo={{{sen banderolo|}}} }} {| class="infobox" style="width:23em; {{Kesta ombro}}" ! class="kaplinio mapo" colspan="2" style="background-color: #00B060; color: #FFF;" | {{#if:{{{nomo|}}}|{{{nomo}}}|{{PAGENAMEBASE}} }} |- {{#if:{{{alia nomo|}}}| ! colspan="2" style="background-color: #00B060; color: #FFF;" {{!}} {{{alia nomo|}}} }} |- {{#if:{{{bildo|}}}{{{dosiero|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align:center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{bildo|}}}{{{dosiero|}}}|size={{{grandeco de bildo|}}}{{{grandeco de dosiero|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{priskribo de dosiero|}}}|suppressplaceholder=yes|center=yes}} {{#if:{{{priskribo de dosiero|}}}|<div>{{{priskribo de dosiero}}}</div>}} {{!-}} }} |- <!-- kio ĝi estas: parametro P31 "estas": --> {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P31}} | ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#90EE90; color:#000000;" {{!}} '''{{#invoke:Wikidata|claim|P31|parameter=link|list=&#32;•&#32;}}''' <!--{{VDIK|P31}}--> {{!-}} }} <!-- fino #if P31 --> {{#if:{{{mapo|}}}{{{latitudo|}}}{{{longitudo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P625}}{{{koord|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align:center;background-color:#90EE90; padding: 0.1,5em; color: #006040;" {{!}} '''Situo''' {{!-}} }} {{#if:{{{geografia lokigo|}}}| {{Geografia lokigo multobla | geografia lokigo={{{geografia lokigo|}}} | latitudo={{#if:{{{latitudo|}}}|{{{latitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} }} | longitudo={{#if:{{{longitudo|}}}|{{{longitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} }} | toponimio={{nomo}} | Markospeco=rezervejo | teksto-loko=none | tipo1={{{tipo1|reliefo}}} | tipo2={{{tipo2|normala}}} | tipo3={{{tipo1|}}} | tipo4={{{tipo2|}}} | loknomo='''{{{nomo|{{PAGENAMEBASE}}}}}''' }} {{!-}} }} {{#if:{{{mapo|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align:center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{mapo|}}}|size={{{grandeco de mapo|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{priskribo de mapo|Lokigo.}}}|suppressplaceholder=yes|center=yes}} {{#if:{{{priskribo de mapo|}}}|<div>{{{priskribo de mapo}}}</div>}} {{!-}} }} {{#if:{{{koord|}}}| ! [[Geografiaj koordinatoj|Koordinatoj]] {{!}} {{{koord}}} {{!-}} }} {{#if: {{booland|{{{latitudo|}}}|{{{longitudo|}}} }}{{#invoke:Wikidata|claim|P625}}| {{!}} {{CoordinateSYSTEM|{{{regiono-ISO|}}}|Geografia&nbsp;situo}} {{!}} }}{{Coordinate|text={{#if:{{{latitudo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P625}}|/}} |article={{#if:{{{dua informkesto|}}}||/}} |NS={{#if:{{{latitudo|}}}|{{{latitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} }} |EW={{#if:{{{longitudo|}}}|{{{longitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} }} |type={{{type|landmark}}} |pop= |elevation= |region={{{regiono-ISO|}}} |dim=}} |- {{#if: {{booland|{{{latitudo|}}}|{{{longitudo|}}} }}{{#invoke:Wikidata|claim|P625}}| {{!-}} {{#ifeq:{{{mapligilo|}}}|ne|| {{!-}} {{!}} colspan="2" {{!}} <!--necesas, ĉar alie la mapo subite aperas eĉ antaŭ la tuta informkesto!--> {{Maplink|frame=yes |type=shape|id={{{wd-id|}}}|title=Verda spaco|description=Verda spaco|frame-lat={{CoordinateLAT |{{#if:{{{latitudo|}}}|{{{latitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} }} }} |frame-long={{CoordinateLONG|{{#if:{{{longitudo|}}}|{{{longitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} }} }} |zoom={{#if:{{{zomo|}}}|{{{zomo|}}}|12}} |frame-align=center|stroke-width=2|stroke-color=#004FCE|fill=#D9B38C|text={{#if: {{{nomo|}}}|{{{nomo|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} |type2=point|coord2={{koordinato|NS={{#if:{{{latitudo|}}}|{{{latitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} }}|EW={{#if:{{{longitudo|}}}|{{{longitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} }} }}|title2={{#if: {{{nomo|}}}|{{{nomo|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}|marker2=park|marker-color2=#9fd391|frame-width=250 }} }}<!-- fino "ifeq"--> |<!-- se "latitudo/longitudo, P625" forestas--> {{#if: {{{situo|}}}| {{!}} [[Geografiaj koordinatoj|Geografia&nbsp;situo]] {{!}} {{{situo}}}<span style="display:none">[[Ŝablono:Coordinate/prizorgo/verda spaco|dep1]]</span> {{!-}} |{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} |<span style="display:none">[[Ŝablono:Informkesto insularo/situo|f]]</span>}} }}<!--situo--> }}<!--latitudo--> |- {{#if:{{{landoj|}}}| ! Lando_<i>j</i> {{!}} {{{landoj}}} {{!-}} }} {{#if:{{{situo|}}}| ! Situo {{!}} {{{situo}}} {{!-}} }} {{#if:{{{urbo|}}}| ! [[Urbo]] {{!}} {{{urbo}}} {{!-}} }} {{#if:{{{urboparto|}}}| ! [[Urboparto]] {{!}} {{{urboparto}}} {{!-}} }} ! colspan="2" style="text-align:center;background-color:#90EE90; padding: 0.1,5em; color: #006040;" | Geografio |- {{#if:{{{alto|}}}| ! [[Alteco]] {{!}} {{Unuo|{{{alto}}}|m}} {{!-}} }} {{#if:{{{areo|}}}| ! [[Areo]] {{!}} {{#iferror: {{#expr: {{{areo}}} * 1 }} | {{{areo|}}} | {{#ifexpr: {{{areo}}} < 1 | {{Unuo|{{#expr: {{{areo}}} * 10000 }}|m²}} | {{#ifexpr: {{{areo}}} >= 100 | {{Unuo|{{#expr: {{{areo}}} / 100 round 2 }}|km²}} | {{Unuo|{{{areo}}}|ha}} }} }} }} {{!-}} }} {{#if:{{{akvo|}}}| ! [[Akvejo]] {{!}} {{{akvo}}} {{!-}} }} ! colspan="2" style="text-align:center;background-color:#90EE90; padding: 0.1,5em; color: #006040;" | Trajtoj |- {{#if:{{{dato|}}}| ! Kreo {{!}} {{{dato}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{fondinto|}}}| ! Fondinto {{!}} {{{fondinto}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{arkitekto|}}}| ! Arkitekto {{!}} {{{arkitekto}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{dato2|}}}| ! Rearanĝo {{!}} {{{dato2}}} {{!-}} }} {{#if:{{{tipo|}}}| ! Tipo {{!}} {{{tipo}}} {{!-}} }} {{#if:{{{specioj|}}}| ! Specioj {{!}} {{{specioj}}} {{!-}} }} {{#if:{{{vizitado|}}}| ! Vizitado {{!}} {{{vizitado}}} {{!-}} }} {{#if:{{{interesaĵoj|}}}{{{vidindaĵoj|}}}| ! Vidindaĵoj {{!}} {{{interesaĵoj|}}}{{{vidindaĵoj|}}} {{!-}} }} {{#if:{{{klasifiko|}}}| ! Protekto {{!}} {{{klasifiko}}} {{!-}} }} {{#if:{{{ligilo|}}}| ! Interreta ligilo {{!}} {{{ligilo}}} {{!-}} }} |- {{Ŝanĝu ŝablonon|ŝablono=Informkesto verda spaco|fonkoloro=#00B060}} |}</includeonly><noinclude> {{dok}} {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} [[Kategorio:Ŝablono:Informkesto|Verda spaco]] [[Kategorio:Ŝablono:Geografio]] [[Kategorio:Informkesto:Geografiaj koordinatoj kaj regiono-ISO|Verda spaco]] [[Kategorio:Ŝablono:Kun ŝanĝebla mapo|Verda spaco]] <!--[[Kategorio:Ŝablono:Kun dua mapo kun markilo]]--> [[Kategorio:Informkesto:Kun mapligilo|Verda spaco]] </noinclude> 1ea2t5tmecjvofxq3w0b9ssw9hp27z4 9384590 9384521 2026-05-26T20:16:17Z Γλωσσολαλιά 253200 9384590 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Komenco de langetoj |Langeto-1=Verdaj spacoj |URL-1=Ŝablono:Informkesto verda spaco |Langeto-2=Zooj |URL-2=Ŝablono:Informkesto zoo |bordero=3px solid #99CC99 |fono de langetoj=#DA5D10 |fono de kadro=#F0FFF0 |rondigo=5em |pozicio de langeto=center |senkadra=jes }}</noinclude><includeonly>{{Banderolo-P948|sen banderolo={{{sen banderolo|}}} }} {| class="infobox" style="width:23em; {{Kesta ombro}}" ! class="kaplinio mapo" colspan="2" style="background-color: #00B060; color: #FFF;" | {{#if:{{{nomo|}}}|{{{nomo}}}|{{PAGENAMEBASE}} }} |- {{#if:{{{alia nomo|}}}| ! colspan="2" style="background-color: #00B060; color: #FFF;" {{!}} {{{alia nomo|}}} }} |- {{#if:{{{bildo|}}}{{{dosiero|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align:center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{bildo|}}}{{{dosiero|}}}|size={{{grandeco de bildo|}}}{{{grandeco de dosiero|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{priskribo de dosiero|}}}|suppressplaceholder=yes|center=yes}} {{#if:{{{priskribo de dosiero|}}}|<div>{{{priskribo de dosiero}}}</div>}} {{!-}} }} |- <!-- kio ĝi estas: parametro P31 "estas": --> {{#if:{{#invoke:Wikidata|claim|P31}} | ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#90EE90; color:#000000;" {{!}} '''{{#invoke:Wikidata|claim|P31|parameter=link|list=&#32;•&#32;}}''' <!--{{VDIK|P31}}--> {{!-}} }} <!-- fino #if P31 --> {{#if:{{{mapo|}}}{{{latitudo|}}}{{{longitudo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P625}}{{{koord|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align:center;background-color:#90EE90; padding: 0.1,5em; color: #006040;" {{!}} '''Situo''' {{!-}} }} {{#if:{{{geografia lokigo|}}}| {{Geografia lokigo multobla | geografia lokigo={{{geografia lokigo|}}} | latitudo={{#if:{{{latitudo|}}}|{{{latitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} }} | longitudo={{#if:{{{longitudo|}}}|{{{longitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} }} | toponimio={{nomo}} | Markospeco=rezervejo | teksto-loko=none | tipo1={{{tipo1|reliefo}}} | tipo2={{{tipo2|normala}}} | tipo3={{{tipo1|}}} | tipo4={{{tipo2|}}} | loknomo='''{{{nomo|{{PAGENAMEBASE}}}}}''' }} {{!-}} }} {{#if:{{{mapo|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align:center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{mapo|}}}|size={{{grandeco de mapo|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{priskribo de mapo|Lokigo.}}}|suppressplaceholder=yes|center=yes}} {{#if:{{{priskribo de mapo|}}}|<div>{{{priskribo de mapo}}}</div>}} {{!-}} }} {{#if:{{{koord|}}}| ! [[Geografiaj koordinatoj|Koordinatoj]] {{!}} {{{koord}}} {{!-}} }} {{#if: {{booland|{{{latitudo|}}}|{{{longitudo|}}} }}{{#invoke:Wikidata|claim|P625}}| {{!}} {{CoordinateSYSTEM|{{{regiono-ISO|}}}|Geografia&nbsp;situo}} {{!}} }}{{Coordinate|text={{#if:{{{latitudo|}}}{{#invoke:Wikidata|claim|P625}}|/}} |article={{#if:{{{dua informkesto|}}}||/}} |NS={{#if:{{{latitudo|}}}|{{{latitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} }} |EW={{#if:{{{longitudo|}}}|{{{longitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} }} |type={{{type|landmark}}} |pop= |elevation= |region={{{regiono-ISO|}}} |dim=}} |- {{#if: {{booland|{{{latitudo|}}}|{{{longitudo|}}} }}{{#invoke:Wikidata|claim|P625}}| {{!-}} {{#ifeq:{{{mapligilo|}}}|ne|| {{!-}} {{!}} colspan="2" {{!}} <!--necesas, ĉar alie la mapo subite aperas eĉ antaŭ la tuta informkesto!--> {{Maplink|frame=yes |type=shape|id={{{wd-id|}}}|title=Verda spaco|description=Verda spaco|frame-lat={{CoordinateLAT |{{#if:{{{latitudo|}}}|{{{latitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} }} }} |frame-long={{CoordinateLONG|{{#if:{{{longitudo|}}}|{{{longitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} }} }} |zoom={{#if:{{{zomo|}}}|{{{zomo|}}}|12}} |frame-align=center|stroke-width=2|stroke-color=#004FCE|fill=#D9B38C|text={{#if: {{{nomo|}}}|{{{nomo|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} |type2=point|coord2={{koordinato|NS={{#if:{{{latitudo|}}}|{{{latitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} }}|EW={{#if:{{{longitudo|}}}|{{{longitudo|}}}|{{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} }} }}|title2={{#if: {{{nomo|}}}|{{{nomo|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}|marker2=park|marker-color2=#9fd391|frame-width=250 }} }}<!-- fino "ifeq"--> |<!-- se "latitudo/longitudo, P625" forestas--> {{#if: {{{situo|}}}| {{!}} [[Geografiaj koordinatoj|Geografia&nbsp;situo]] {{!}} {{{situo}}}<span style="display:none">[[Ŝablono:Coordinate/prizorgo/verda spaco|dep1]]</span> {{!-}} |{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} |<span style="display:none">[[Ŝablono:Informkesto insularo/situo|f]]</span>}} }}<!--situo--> }}<!--latitudo--> |- {{#if:{{{landoj|}}}| ! Lando_<i>j</i> {{!}} {{{landoj}}} {{!-}} }} {{#if:{{{situo|}}}| ! Situo {{!}} {{{situo}}} {{!-}} }} {{#if:{{{urbo|}}}| ! [[Urbo]] {{!}} {{{urbo}}} {{!-}} }} {{#if:{{{urboparto|}}}| ! [[Urboparto]] {{!}} {{{urboparto}}} {{!-}} }} ! colspan="2" style="text-align:center;background-color:#90EE90; padding: 0.1,5em; color: #006040;" | Geografio |- {{#if:{{{alto|}}}| ! [[Alteco]] {{!}} {{Unuo|{{{alto}}}|m}} {{!-}} }} {{#if:{{{areo|}}}| ! [[Areo]] {{!}} {{#iferror: {{#expr: {{{areo}}} * 1 }} | {{{areo|}}} | {{#ifexpr: {{{areo}}} < 1 | {{Unuo|{{#expr: {{{areo}}} * 10000 }}|m²}} | {{#ifexpr: {{{areo}}} >= 100 | {{Unuo|{{#expr: {{{areo}}} / 100 round 2 }}|km²}} | {{Unuo|{{{areo}}}|ha}} }} }} }} {{!-}} }} {{#if:{{{akvo|}}}| ! [[Akvejo]] {{!}} {{{akvo}}} {{!-}} }} ! colspan="2" style="text-align:center;background-color:#90EE90; padding: 0.1,5em; color: #006040;" | Trajtoj |- {{#if:{{{dato|}}}| ! Kreo {{!}} {{{dato}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{fondinto|}}}| ! Fondinto {{!}} {{{fondinto}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{arkitekto|}}}| ! Arkitekto {{!}} {{{arkitekto}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{laborhoroj|}}}| ! Laborhoroj {{!}} {{{laborhoroj}}} {{!-}} }} |- {{#if:{{{dato2|}}}| ! Rearanĝo {{!}} {{{dato2}}} {{!-}} }} {{#if:{{{tipo|}}}| ! Tipo {{!}} {{{tipo}}} {{!-}} }} {{#if:{{{specioj|}}}| ! Specioj {{!}} {{{specioj}}} {{!-}} }} {{#if:{{{vizitado|}}}| ! Vizitado {{!}} {{{vizitado}}} {{!-}} }} {{#if:{{{interesaĵoj|}}}{{{vidindaĵoj|}}}| ! Vidindaĵoj {{!}} {{{interesaĵoj|}}}{{{vidindaĵoj|}}} {{!-}} }} {{#if:{{{klasifiko|}}}| ! Protekto {{!}} {{{klasifiko}}} {{!-}} }} {{#if:{{{ligilo|}}}| ! Interreta ligilo {{!}} {{{ligilo}}} {{!-}} }} |- {{Ŝanĝu ŝablonon|ŝablono=Informkesto verda spaco|fonkoloro=#00B060}} |}</includeonly><noinclude> {{dok}} {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} [[Kategorio:Ŝablono:Informkesto|Verda spaco]] [[Kategorio:Ŝablono:Geografio]] [[Kategorio:Informkesto:Geografiaj koordinatoj kaj regiono-ISO|Verda spaco]] [[Kategorio:Ŝablono:Kun ŝanĝebla mapo|Verda spaco]] <!--[[Kategorio:Ŝablono:Kun dua mapo kun markilo]]--> [[Kategorio:Informkesto:Kun mapligilo|Verda spaco]] </noinclude> 2sjlh66u3s7ckctqa32wbzxd5vhz08j 10 360682 9384592 9382241 2026-05-26T20:17:09Z Γλωσσολαλιά 253200 9384592 wikitext text/x-wiki {{Ŝablona navigado}} Ĉi tiu [[Helpo:Ŝablono|ŝablono]] kreas [[Helpo:Informkestoj|informkeston]] pri verdaj spacoj, kiel ekzemple parkoj, ĝardenoj ktp. {{kaŝskatolo komenco|titolo=Pri Vikidatumoj kaj Lua-moduloj}} {{Uzante Vikidatumojn |parametro={{wikidata|P948}}, {{wikidata|P31}}, latitudo/longitudo ({{wikidata|P625}}) }} {{Kun Lua-modulo |parametro=dosiero / bildo, mapo |modulo=InfoboxImage |subŝablono2=Ŝablono:Mapligilo |modulo2=Mapframe |parametro2=latitudo, longitudo, zomo, wd-id |funkcio2=main }} {{kaŝskatolo fino}} == Uzado == <pre> {{Informkesto verda spaco | nomo = | alia nomo = | dosiero = | priskribo de dosiero = | landoj = | urbo = | urboparto = | alto = | areo = | akvo = | dato = | fondinto = | arkitekto = | laborhoroj = | dato2 = | tipo = | specioj = | vizitado = | interesaĵoj = | klasifiko = | ligilo = | latitudo = | longitudo = | geografia lokigo = | regiono-ISO = | zomo = }} </pre> aŭ <pre> {{Informkesto verda spaco | nomo = | alia nomo = | bildo = | priskribo de bildo = | landoj = | urbo = | urboparto = | alto = | areo = | akvo = | dato = | fondinto = | arkitekto = | laborhoroj = | dato2 = | tipo = | specioj = | vizitado = | interesaĵoj = | klasifiko = | ligilo = | latitudo = | longitudo = | geografia lokigo = | regiono-ISO = | zomo = }} </pre> Bonvolu atenti, ke la alternativaj parametroj <code>dosiero</code> kaj <code>bildo</code> ne estu uzataj samtempe. Krome ne ŝanĝu de unu varianto al la alia, ĉar ambaŭ tute same aspektas. == Parametroj == Ĉiuj parametroj estas nedevigaj. * <code>dato</code> difinas kreon de la parko. * <code>dato2</code> difinas la tempon de la rearanĝo. La parametroj <code>latitudo</code> kaj <code>longitudo</code> (ekde la {{dato|2024-05-24}} alternative funkcias {{wikidata|P625}}) ĉiam estu uzataj kune, prefere kun <code>regiono-ISO</code>. Por aperigi mapon oni uzu krome <code>geografia lokigo</code>, kiel en la ĉisekva ekzemplo. {{Banderolo-P948/por dokumentadoj}} == Ekzemploj == {{Informkesto verda spaco |nomo= Parko Thabor |dosiero=Parc du thabor DSC 4491.JPG |priskribo de dosiero=Vido sur la [[oranĝerio]]n de la parko de Thabor. |mapo=PlanThabor.svg |priskribo de mapo = Plano de la parko de Thabor. |landoj= {{Francio}} |urbo=[[Rennes]] |urboparto= [[Quartier Thabor - Saint Hélier|Thabor - Saint Hélier]] |alto= 56 |areo= 10 |akvo= |dato= {{jc|XVIII}} |tipo= [[Botanika ĝardeno]], [[angla ĝardeno]] kaj [[franca ĝardeno]]. |specioj= Pli ol {{formatnum:3000}} malsamaj specioj. |vizitado= |interesaĵoj= |klasifiko= |ligilo = [http://www.rennes.fr/index.php?id=18&no_cache=1&p=2&theme=117&sousTheme=118&nom=&quartier=&tri=n&cHash=14cdf34267&id=18 Parkoj kaj ĝardenoj de Rennes] |latitudo =48.11416667 |longitudo =-1.67 |geografia lokigo =Francio/Bretonio |regiono-ISO = FR |wd-id = Q942434 |zomo = 15 }} <pre style="overflow:auto;"> {{Informkesto verda spaco |nomo= Parko Thabor |dosiero=Parc du thabor DSC 4491.JPG |priskribo de dosiero=Vido sur la [[oranĝerio]]n de la parko de Thabor. |mapo=PlanThabor.svg |priskribo de mapo = Plano de la parko de Thabor. |landoj= {{Francio}} |urbo=[[Rennes]] |urboparto= [[Quartier Thabor - Saint Hélier|Thabor - Saint Hélier]] |alto= 56 |areo= 10 |akvo= |dato= {{jc|XVIII}} |tipo= [[Botanika ĝardeno]], [[angla ĝardeno]] kaj [[franca ĝardeno]]. |specioj= Pli ol {{formatnum:3000}} malsamaj specioj. |vizitado= |interesaĵoj= |klasifiko= |ligilo = [http://www.rennes.fr/index.php?id=18&no_cache=1&p=2&theme=117&sousTheme=118&nom=&quartier=&tri=n&cHash=14cdf34267&id=18 Parkoj kaj ĝardenoj de Rennes] |latitudo =48.11416667 |longitudo =-1.67 |geografia lokigo =Francio/Bretonio |regiono-ISO = FR |zomo = 15 }} </pre> {{-}} == Alidirektilo kaj alia ŝablono == * {{Ŝ|Informkesto parko}} * {{Ŝ|Informkesto geografiaĵo}} kun unua nenomita parametro <code>parko</code> aŭ <code>verda spaco</code>. Alternative ankaŭ eblas <code>nacia parko</code>, <code>rezervejo</code>, <code>protektita areo</code>, depende de la specifa kazo. {{Homrilataj geografiaj informkestoj}} 3w5361wlrygwsgrs1ddedqfd95l3rqg 0 364868 9384360 9068940 2026-05-26T13:05:05Z Sj1mor 12103 9384360 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Galilean moon Laplace resonance animation de.gif|eta|dekstra|220px|Movo de la tri unuaj Jupiteraj lunoj Iono, Eŭropo kaj Ganimedo]] '''Orbita resonanco''', en [[ĉiela mekaniko]], okazas kiam du korpoj, en [[orbito]] ĉirkaŭ tria, havas [[orbita periodo|orbitajn periodojn]] kies rilato estas "simpla" [[entjero|entjera]] [[frakcio (matematiko)|frakcio]] (kompreninde : kies [[divido|dividato]] kaj dividanto estas "ne tre grandaj" nombroj; de [[grandordo]] de 10). Estas aparta kazo de [[mekaniko|mekanika]] [[resonanco]]. Ekzemple, [[Plutono]] estas en orbita resonanco 2:3 kun [[Neptuno (planedo)|Neptuno]], tio, kio signifas, ke Plutono faras du rondirojn ĉirkaŭ la [[Suno]] en la tempo, ke Neptuno faras tri rondirojn. Tiu resonanco estas stabila, tie estas, ke perturbo de la Plutona [[orbito]] estus korektita pro la [[gravito|gravita]] altiro fare de Neptuno. Alia ekzemplo estas la resonanco 1:2:4 inter la [[naturaj satelitoj de Jupitero|Jupiteraj satelitoj]] [[Iono (luno)|Iono]], [[Eŭropo (luno)|Eŭropo]] kaj [[Ganimedo (luno)|Ganimedo]]. == Historio == Depost la malkovro de la [[leĝoj de Newton pri la gravito]], en la [[17-a jarcento]], la demandaro pri la [[stabileco de Sunsistemo]] multe okupis la matematikistojn, inter kiuj [[Pierre-Simon Laplace]]. Ĉar la solvo de la [[problemo de du korpoj]] neglektas la reciprokaj altiroj inter [[planedo]]j, malgrandaj interagoj povus kumuliĝi kaj fine ŝanĝi la [[orbito]]jn, Se ne, estus malkovrendaj fenomenoj kiuj tenus la stabilecon de la orbitoj. Laplace trovis la unuajn respondojn por klarigi la movon de la [[galilejaj satelitoj]] de [[Jupitero (planedo)|Jupitero]]. Tiu kampo de esploro restas plena de klarigotaj misteroj, ekzemple la interagoj de la malgrandaj [[natura satelito|naturaj satelitoj]] kun la [[planeda ringo|ringoj]] de la [[gasgiganto]]j Ĝenerale, la resonanco povas: * koncerni jen unu parametron, jen ajnan kombinon de orbitaj parametroj. * agi dum diversaj skaloj de tempo, jen kompareblaj kun la orbitaj periodoj, jen de pluraj miloj (eĉ milionoj) da jaroj. * jen stabiligi, jen malstabiligi orbitojn. == Tipoj de resonancoj == La malstabiligo de orbitoj far de planedoj (aŭ [[natura satelito|lunoj]]) permesas kialigi la ekziston de ''malpermesitaj orbitoj'' en la [[asteroida zono]]. Ĉiuj orbitaj zonoj, tiel nomataj "[[Malpleno de Kirkwood|malplenoj de Kirkwood]]" estas ŝuldata al resonanco kun [[Jupitero (planedo)|Jupitero]], kiu estus elpuŝinta ĉiujn korpojn, kiuj tie orbitus. En la [[ringoj de Saturno]], la [[malpleno de Cassini]] estas ŝuldata al resonanco 2:1 kun [[Mimaso (luno)|Mimaso]] ; la [[Malpleno de Encke|malplenoj de Encke]] kaj [[Malpleno de Keeler|de Keeler]] estas kialigitaj per resonanco 1:1 kun la satelitoj [[Pajno (luno)|Pajno]] kaj [[Dafno (luno)|Dafno]] kiuj orbitas ene de la malplenoj . La ekstera rando de la [[ringo A]] estas tenita per malstabiliganta efiko de resonanco 7:6 kun [[Jano (luno)|Jano]]. La resonanco povas havi malan efikon : ĝi povas stabiligi orbitojn kaj protekti iujn korpojn kontraŭ gravitaj perturboj : tiel; la orbitoj de [[Plutono]] kaj de aliaj [[plutoneno]]j estas garditaj dank'al resonanco 2:3 kun [[Neptuno (planedo)|Neptuno]]. Aliaj objektoj de la [[Kujper-zono]] estas en diversaj [[Transneptuna objekto#Tipoj|resonancoj kun Neptuno]]. En la ĉefa asteroida zono, la korpoj de la [[Hilda grupo]] estas en stabila resonanco 3:2 kun Jupitero, kaj la [[troja asteroido|trojaj asteroidoj]] de Jupitero en resonanco 1:1. Kiam pli ol du objektoj havas orbitajn periodojn en rilato de simplaj [[Entjero|entjeroj]], oni parolas pri ''resonanco de Laplace'': estas la kazo de la [[galilejaj satelitoj]] de Jupitero : [[Iono (luno)|Iono]], [[Eŭropo (luno)|Eŭropo]] kaj [[Ganimedo (luno)|Ganimedo]] en resonanco 1:2:4. == Ekzemploj de resonancoj == === En la Sunsistemo === Estas en la [[Sunsistemo]] kvin resonancaj sistemoj koncernataj la [[planedo]]j kaj la plej grandaj [[natura satelito|lunoj]]; sed pli granda nombro koncernas la malgrandajn lunojn, la [[asteroido]]jn kaj la [[planeda ringo|planedajn ringojn]]. * 3:2 : [[Neptuno (planedo)|Neptuno]]–[[Plutono]] kaj aliaj [[plutoneno]]j * 4:2 : [[Mimaso (luno)|Mimaso]]–[[Tetiso (luno)|Tetiso]], ([[Naturaj satelitoj de Saturno|lunoj de Saturno]]), * 2:1 : [[Encelado (luno)|Encelado]]–[[Diono (luno)|Diono]], (lunoj de [[Saturno (planedo)|Saturno]]), * 2:1 : [[Titano (luno)|Titano]]–[[Hiperiono (luno)|Hiperiono]], (lunoj de Saturno), * 4:2:1 : Iono–Eŭropo–Ganimedo, (lunoj de Jupitero) * 2:1 : Neptuno – [[(20161) 1996 TR66|(20161) 1996 TR₁₄₀]], kaj aliaj objektoj nomataj "[[Tvotino]]j" === Ekster Sunsistemo === Ĉirkaŭ la [[ruĝa nano]] [[Gliese 876]], La planedo [[Gliese 876 b]] estas en resonanco 2:1 kun [[Gliese 876 c]]<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://cdsads.u-strasbg.fr/cgi-bin/nph-bib_query?2001ApJ...556..296M&db_key=AST&nosetcookie=1|titolo=A Pair of Resonant Planets Orbiting GJ 876|aŭtoro=Marcy, G. ''et al.''|jaro=2001|gazeto=[[The Astrophysical Journal]]|volumo=556|numero=1|COI=10.1086/321552|paĝoj=296 – 301}}</ref>. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://www.cidehom.com/question.php?_q_id=2889 Résonance orbitale, el "Ciel des Hommes"] * {{en}} [http://semi.gurroa.cz/Astro/Orbital_Resonance_and_Solar_Cycles.pdf Orbital Resonance and Solar Cycles] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110812212311/http://semi.gurroa.cz/Astro/Orbital_Resonance_and_Solar_Cycles.pdf |date=2011-08-12 }} * {{en}} [http://www.alpheratz.net/murison/asteroids/resonances/ Locations of Solar System Planetary Mean-Motion Resonances] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070322212846/http://www.alpheratz.net/murison/asteroids/resonances/ |date=2007-03-22 }} [[Kategorio:Ĉiela mekaniko]] [[Kategorio:Orbitoj]] kbs2vq14bsn59r1e1b5p65bax8xy8o8 4 366080 9384707 9384229 2026-05-27T02:35:16Z Arbarulo 135469 /* titolo_de_la_forigenda_paĝo */ nova sekcio 9384707 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosioeron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la bloko de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, ne neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun simila nomo Thaphatsanaphop THONGCHAY - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} == [[titolo_de_la_forigenda_paĝo]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj, sed la enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} 7qnhdv0y903dw5gyyy71wpfgpcw0k1s 9384708 9384707 2026-05-27T02:36:13Z Arbarulo 135469 9384708 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) {{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj "malforte kontraŭ" kaj "tendence kontraŭ". Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo "tendence kontraŭ" ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj "estas je po kvarono kontraŭ", do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" - 2026 3 12 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g - 2026 4 6 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosioeron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) :En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon "kontakto 1996 4", kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko "kontakto 1996 4" mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la bloko de "aperintaj antaŭ 700" ... ĝis "sian urtikecan povon" estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel "Literaturo", krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub "Eksteraj ligiloj". Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC) ::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio "Literaturo" estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon. ::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC) ::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 == {{Propono de forigo |artikolo = Yunus Emre Demir |kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC) }} {{por}} La tuta enhavo estas "Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo." Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC) == [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 == {{Propono de forigo |artikolo = mumio de Maunula |kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 25 majo 2026 10:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) }} La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC) :{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC) ::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis "ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj" - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC) :{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos "vikipedia mumio, entombigita". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC) ::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC) == [[Abitura ekzameno en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando |kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) |tempo = mardo 26 majo 2026 10:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 }} :{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo ("abitura" ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC) :Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, ne neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC) == [[Junior Seydini]] == {{Propono de forigo |artikolo = Junior Seydini |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun simila nomo Thaphatsanaphop THONGCHAY - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC) == [[Rikard Djegadut]] == {{Propono de forigo |artikolo = Rikard Djegadut |kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC) |tempo = lundo 1 junio 2026 20:57 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} == [[N. Robert Branch]] == {{Propono de forigo |artikolo = N. Robert Branch |kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke "li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto"; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri "Esperanta Ekonomikisto" estas tiel stranga falsaĵo, kian mi atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna. |subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} 5daww9uodxwgb0236t82745853135sx 0 374932 9384986 9271551 2026-05-27T10:45:15Z Sj1mor 12103 9384986 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:SorocoldWheel.jpg|dekstra|eta|Akvorado de Sorocold sur rivero [[Tamizo]]]] '''George SOROCOLD''' (naskiĝis ĉ. [[1668]], mortis ĉirkaŭ [[1738]]) estis [[inĝeniero]] en [[Derby]], [[Anglio]] en la 18-a jarcento. == Biografio == Li naskiĝis en [[Derby]] ĉirkaŭ 1668, filo de James Sorocold kiu translokiĝis al la urbo el [[Lancashire]]. Li edziĝis kun Mary, filino de Henry Franceys la {{daton|7|decembro|1684}}; en 1702 ili havis 13 infanojn, el kiuj 8 supervivis tiam.<ref>K. R. Fairclough, 'Sorocold, George (c. 1668–1738?)’, ''Oxford Dictionary of National Biography,'' Oxford University Press, 2004 http://www.oxforddnb.com/view/article/47971</ref> Iam inter 1685 kaj 1687 Sorocold estis implikita en la akvo-provizado de [[Macclesfield]] kaj en 1687, li alprenis la laboron rependigi la sonorilojn en All Saints Church, nun [[katedralo]] de Derby. En 1692, li konstruis la unuan [[Akvedukto|akvodukton]] de la urbo, uzante akvoradon por pumpi tra kvarkelk mejloj da tuboj faritaj el [[Ulmo|ulmaj]] trunkoj. Por ĉi tiuj li prilaboris bor-maŝinon, kiun li poste patentis. Tiu ĉi akvodukto daŭris preskaŭ cent jarojn, kaj li konstruis aliajn tra la lando, en [[Bridgnorth]], [[Bristolo]], [[Deal, Kent|Deal]], [[King's Lynn]], [[Leeds]], [[Newcastle-upon-Tyne]], [[Norwich]], [[Portsmouth]], [[Sheffield]], kaj [[Great Yarmouth]]. En [[Londono]] li konstruis akvodukton ĉe Marchants, rekonstruis akvodukton de [[Ponto de Londono]] kaj entreprenis plibonigojn al [[New River (Anglio)|New River]]. Inter liaj multnombraj novigoj estis pumpiloj funkciigataj de akvoradoj kiuj leviĝis kaj malleviĝis laŭ la nivelo de la fluo. Patento estis atribuita al lia kolego, John Hadley, en 1693. En 1695 kaj 1699, li produktis planojn por plibonigi navigadon sur [[Rivero Derwent (Derbyshire)|Rivero Derwent]], kvankam ili ne estis efektivigitaj. Li ankaŭ estis implikita en plibonigoj al riveroj [[Rivero Lea|Lea]], [[Rivero Aire|Aire]] kaj [[Rivero Cam|Cam]]. Li konstruis la unuan silk-muelejon en Derby laŭ instrukcio de Thomas Cotchett, kiu ankaŭ laboris kun la silk-teksistoj de [[Spitalfields]] en Londono, kaj konsciis pri la avantaĝo apliki povumon al ŝpina procezo. Li kopiis la maŝinojn kiuj estis jam uzataj de la [[Nederlando|nederlandaj]] ŝpinistoj. Eble pro tio ke ili estis malpli efikaj ol la [[Italio|italaj]], aŭ eble pro komercaj kialoj, la projekto malsukcesis. <ref>Cooper, B., (1983) ''Transformation of a Valley: The Derbyshire Derwent'' Heinemann, ISBN 9780435329730 [http://books.google.com/books?ei=PkP-TcLWGo3MtAbS0NTzDQ&ct=result&id=nAZ6AAAAIAAJ&dq=Cooper%2C+B.%2C+%281983%29+Transformation+of+a+Valley%3A+The+Derbyshire+Derwent&q=bobbins#search_anchor Google Books] Republished 1991 Cromford: Scarthin Books</ref> La ideo estis reprenita de [[John Lombe]] kiu, kun sia frato Thomas, dungis Sorocold por konstrui novan, pli grandan muelejon, bazitan sur la itala modelo, sur la loko de la malnova, kompletigita en 1722. Por Sorocold, kiu antaŭe estis dungita por pumpiloj kaj akvoradoj, tio ĉi estis ioma defio. La maŝinaro kiam finita enhavis 10,000 ŝpinilojn, kun 25,000 ŝpin-bobenoj, proksimume 5000 stelformaj radoj, pli ol 9000 tord-bobenoj kaj 46,000 volv-bobenoj, ĉio pelata de unusola akvorado. [[Manufakturo Lombe]], tute rekonstruita post incendio en 1910, estas nun la [[Industria muzeo de Derby]]. Li preskaŭ pereis en akcidento. Iun tagon, akompanante grupon da vizitantoj al la muelejo, Sorocold stumblis sur la irejo kaj falis en la kluzon. La akvo-forto kondukis lin en la radon inter du el la padeloj, el kiuj unu feliĉe rompiĝis, elĵetante lin en la muel-kanalon. Li ankaŭ plibonigis la dren-sistemojn por minejoj, konstruis fer-forĝejojn kaj atmosferajn motorojn. Li ankaŭ konsilis pri dok-inĝenierarto, eble Howlands Dock en [[Surrey]] kaj certe la Old Dock konstruita de [[Thomas Steers]] en [[Liverpool]]. Sorocold atingis nacian famon, kaj li estis la unua ne-militista persono titolita "inĝeniero". Lia dato de morto estas necerta, sed oni kredas ke estis iomete post 1738. == Bibliografio == * Ward, Robert ''London's New River'' Londono, Historical Publications (2003) ISBN 9780948667848 * A. W. Skempton: ''A biographical dictionary of civil engineers in Great Britain and Ireland'', s. 642-644. [[Thomas Telford]], 2002. ISBN 978072772939 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.derby-guide.co.uk/george_sorocold.html Famous Derbeians - George Sorocold] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110929120931/http://www.derby-guide.co.uk/george_sorocold.html |date=2011-09-29 }} Derby Guide - Guide to the City of Derby in Derbyshire * [http://www.engineering-timelines.com/scripts/engineeringItem.asp?id=969 Derby Waterworks] Engineering timelines * [http://www.visitderby.co.uk/things-to-do/wayfinding/stories/george-sorocold George Sorocold] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20120525152053/http://www.visitderby.co.uk/things-to-do/wayfinding/stories/george-sorocold |date=2012-05-25 }} Visit Derby * [http://www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/Derby_Museum_and_Art_Gallery.htm Oficiala retejo de Muzeo kaj artgalerio de Derby] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20110926173300/www.derby.gov.uk/LeisureCulture/MuseumsGalleries/Derby_Museum_and_Art_Gallery.htm |date=2011-09-26 }} {{-}} {{Derby}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sorocold, George}} [[Kategorio:Britaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Muzeo kaj artgalerio de Derby]] ptcfghmwza64uhb63qh2c3fyr383yqg 0 376112 9384799 8983237 2026-05-27T07:02:11Z Sj1mor 12103 9384799 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} {{Informkesto centra banko | esperantlingva nomo = Banko de Italio | oficiala nomo = Banca d’Italia <small>([[itale]])</small> | bildo 1 = Banca d'Italia - panoramio (2).jpg | bilda priskribo 1 = la centra banko de Italio en la palaco Koch ĉe la strato ''via Nazionale'' | sidejo= [[Romo]], [[Italio]] | fondiĝis = la [[10-an de aŭgusto]] [[1893]] | prezidanto = Mario Draghi | centra banko de = {{Italio}} | valuto = [[Eŭro]]j | valuta iso-kodo = EUR | retejo = http://www.bancaditalia.it | antaŭa(j) institucio(j) = Banca Nazionale del Regno, Banca Nazionale Toscana, Banca Toscana di Credito kaj Banca Romana | sekva(j) institucio(j) = [[Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj]] (ekde la jaro [[1999]]) }} La '''Banko de Italio''' - [[itale]] ''Banca d’Italia'' - estas la [[centra banko]] de [[Italio]]. Ĝi fondiĝis en [[1893]] kiel [[akcia kompanio]], en [[1936]] iĝis institucio de publika juro kaj ekde la jaro [[1981]] estas sendependa de la ŝtata [[Registaro de Italio]]. Kune kun la aliaj centraj bankoj de la EU-membroŝtatoj kaj la [[Eŭropa Centra Banko]] (ECB) ekde la jaro [[1999]] ĝi konsistigas la [[Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj|Eŭropan Sistemon de Centraj Bankoj]]. Antaŭ tio ĝi produktigis kaj cirkuligis la nacian valuton de Italio, la [[itala liro]] (ITL). La valutopolitikan rolon de la banko en 2001 transprenis la [[Eŭropa Centra Banko]]. Nun, inter alie, la Banko de Italio produktigas la [[italaj eŭro-moneroj|italajn eŭro-monerojn]], sed krome plu garantias sufiĉan kvanton da monbiletoj kaj moneroj enlande, kontrolas la komercajn bankojn en Italio, rekomendas la laŭkonstituciajn italiajn ŝtatajn instancojn en financaj temoj kaj aktivas en ekonomia esplorado. La sidejo de la Banko de Italio situas en la palaco ''Koch'' en [[Romo]]. Nuna banka prezidanto (laŭ la stato de januaro 2024) estas ''Fabio Panetta''. == Ĝisnunaj estroj de la Banko de Italio == En la historio de la Banko de Italio laŭ la stato de majo 2010 ĝis nun estis 3 ĝeneralaj direktoroj kaj 8 bankestroj (''governatori''). {| ! colspan="3" | La ĝisnunaj ĝeneralaj direktoroj kaj 8 bankestroj de la Banko de Italio<ref>bancaditalia.it: [http://www.bancaditalia.it/bancaditalia/storia/governatori/dir/Historical_table.pdf ''historia tabelo'' (angle) laŭ stato de majo 2010] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120130205932/http://www.bancaditalia.it/bancaditalia/storia/governatori/dir/Historical_table.pdf |date=2012-01-30 }}</ref> |- | oficperiodo || nomo || posteno |- | decembro 1893 – februaro 1894 || ''Giacomo Grillo'' || ĝenerala direktoro |- | februaro 1894 – novembro 1900 || ''Giuseppe Marchiori'' || ĝenerala direktoro |- | novembro 1900 – decembro 1930 &nbsp; &nbsp; || ''Bonaldo Stringher'' || ĝenerala direktoro |- | januaro 1931 – junio 1944 || ''Vincenzo Azzolini'' || bankestro (''governatoro'') |- | januaro 1945 – majo 1948 || ''Luigi Einaudi'' || bankestro |- | aŭgusto 1948– aŭgusto 1960 || ''Donato Menichella'' || bankestro |- | aŭgusto 1960– aŭgusto 1975 || ''Guido Carli'' || bankestro |- | aŭgusto 1975– oktobro 1979 || ''Paolo Baffi'' || bankestro |- | oktobro 1979– aprilo 1993 || ''Carlo Azeglio Ciampi'' &nbsp; &nbsp;|| bankestro |- | majo 1993– decembro 2005 || ''Antonio Fazio'' || bankestro |- | ekde februaro 2006 || ''Mario Draghi'' || bankestro |} La aktuala prezidanto ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}} estas la bankisto {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}}. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bancaditalia.it oficiala retejo (itale)] == Fontoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politiko de Italio]] [[Kategorio:Ekonomio de Italio]] [[Kategorio:Centraj bankoj|Italio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Romo]] [[Kategorio:Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj|Italio]] [[Kategorio:Eŭrozono|Italio]] lctt3fh38n0wuxgfrm7bic5mhpguyc0 0 378950 9384889 9345868 2026-05-27T09:01:25Z Sj1mor 12103 9384889 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etnaj grupoj |grupo = Ĉam <br />''Urang Campa'' |bildo= [[Dosiero:Danses Cham.jpg|260ra]] |priskribo= Ĉam-danco ĉe unu el iliaj temploj en ''Nha Trang'', (Vjetnamio) |populacio = ~500 000 |regiono1 = {{Flago|Kamboĝo|nomo=jes}} |pop1 = 317 000<ref>[http://www.joshuaproject.net/peopctry.php?rop3=110776&rog3=CB La Joshua Projekto] ({{en}})</ref> |regiono2 = {{Flago|Vjetnamio|nomo=jes}} |pop2 = 127 000<ref name="Cambodia’s Western Cham People">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.30-days.net/muslims/muslims-in/asia-east/cambodia-cham/ |titolo=Cambodia’s Western Cham People, "La okcidentaj Ĉam-homoj en Kamboĝo" |alirdato=2011-10-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140818030506/http://www.30-days.net/muslims/muslims-in/asia-east/cambodia-cham/ |arkivdato=2014-08-18 }}</ref> |regiono3 = {{Flago|Laoso|nomo=jes}} |pop3 = 15 000<ref name="Cambodia’s Western Cham People"/> |regiono4 = {{Flago|Malajzio|nomo=jes}} |pop4 = 10 000 |regiono5 = {{Flago|Tajlando|nomo=jes}} |pop5 = 4 000 |regiono6 = {{Flago|Usono|nomo=jes}} |pop6 = 3 000 |regiono7 = {{Flago|Francio|nomo=jes}} |pop7 = 1 000 |lingvoj = [[Ĉama lingvo|ĉama]], [[Malaja lingvo|malaja]], [[Kmera lingvo|kmera]], [[Vjetnama lingvo|vjetnama]], [[Tamila lingvo|tamila]] |religio = '''Kamboĝaj Ĉam-homoj''': precipe [[sunaistoj]]<ref name="worldmap.org"/><br />'''Vjetnamaj Ĉam-homoj''': precipe [[hinduoj]] and [[islamanoj]]<ref name="everyculture.com">http://www.everyculture.com/wc/Tajikistan-to-Zimbabwe/Cham.html</ref><ref name="Terry E. Miller Pg. 326">''The Garland handbook of Southeast Asian music By Terry E. Miller,'' Sean Williams. Pg. 326 "La Garland manlibro de Sud-orienta azia Muziko fare de Terry E. Miller", Sean Williams (paĝo 326).</ref> |parencoj = Jarai-homoj, Acehnese-homoj, [[Malajzio|malajoj]] kaj aliaj [[aŭstronezia]]j homoj de [[sudorienta Azio]]. |notoj = }} '''Ĉam-homoj''' (vjetname:''người Chăm'' aŭ ''người Chàm'', ĉame: ''Urang Campa''), '''ĉamoj''', estas, en [[sudorienta Azio]], membroj de [[etno]], kiu nomiĝas "Ĉam". Ili estas amasaj inter la provinco Kampong Cham en [[Kamboĝo]] kaj la distrikto Phan Rang-Trap Cham de centra Vjetnamio, kaj ankaŭ en jenaj areoj de sudorienta Vjetnamio: Phan Thiết, [[Ho-Ĉi-Min-urbo]] kaj An Giang. Ankaŭ ĉirkaŭ 4 000 ĉamoj vivas en [[Tajlando]]; multaj el ili moviĝis suden al la provincoj Pattini, Narathiwat, Yala kaj Songkha por labori. Ĉam-popolo formas kernon de la [[Islamo|islamaj]] komunumoj en kaj Kamboĝo kaj Vjetnamio<ref name="worldmap.org">http://worldmap.org/maps/other/profiles/cambodia/Cambodia%20Country%20Profile.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130512134448/http://worldmap.org/maps/other/profiles/cambodia/Cambodia%20Country%20Profile.pdf |date=2013-05-12 }} La Atlas Projekto ({{en}})</ref>. Ĉam-kolonioj estas restaĵoj de la ''Regno Ĉampa'' (de 7-a ĝis 15-a jarcentoj). Ili proksime rilatas al alia [[aŭstronezia]] popolo, kaj parolas "Ĉam-lingvon", aŭ "[[Ĉama lingvo|chamon]]", kiu estas [[Malajzio|malajo]]-[[Polinezio|polinezia]] lingvo de la [[aŭstronezia]] familio ([[Aceh]]-ĉama subgrupo). Ĝi kontrastas al la najbaraj vjetnamoj, kiuj parolas la vjetnaman lingvon, kiu estas [[Aŭstralazia lingvaro|aŭstralazia lingvo]]. == Historio == [[Dosiero:VietnamChampa1.gif|eta|maldekstra|Historia amplekso de la ''Regno de [[Ĉampa]]'' (verde) ĉirkaŭ 1100 p.K.;<br /> ruĝaj nomoj estas malnovaj urbonomoj]] [[Dosiero:Bayonnavalbat01.JPG|eta|260ra|Prezento de Ĉama marsoldato batalanta kontraŭ la kmeroj, ŝton[[bareliefo]] de ''Bayon'' ([[Angkor]]).]] La prapatroj de la ĉamoj verŝajne migris de la insulo [[Borneo]]<ref>Anne-Valérie Schweyer ''La malnova [[Vjet-Namo]]'' (Les Belles Lettres, 2005) p.6 ({{fr}})</ref>. Ĉinaj notoj pri la Regno [[Ĉampa]] datiĝas jam de la dua jarcento p.K. Jam dum la 9-a jarcento la regno regis la teritoriojn inter [[Hue]] en centra [[An-Namo]] kaj la [[delto]] de [[Mekongo]] en [[Koĉinĉino]]. Ĝia prospero venis de markomerco pri [[santalo]]ligno kaj [[sklavo]]j, kaj verŝajne inkludis [[pirato|piratado]]n. Ĉam-tradicio asertas ke la fondinto de la Ĉam-ŝtato estis Sinjorino Po Nagar. Ŝi originis en province Khan Hoa (ĉefurbo Nha Trang), de terkultivista familio de monto Dai An. Spiritoj helpis ŝin, kiam ŝi velis per peco de santaloligno al [[Ĉinio]], kie ŝi geedziĝis kun [[heredo]]nto de la reĝa familio, kun kiu ŝi havis 2 filojn. Ŝi revenis hejmen ankaŭ per la peco da santaloligno, kaj iam iĝis la reĝino de Ĉampa<ref>{{Cite web|url=http://books.google.com/books?id=Jskyi00bspcC&pg=PA39&dq=lin+yi+cham+tradition+lady+po+nagar+cham+nation+china+champa&hl=en&ei=uJvPTP24EoSBlAe8kL3fBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC8Q6AEwAA#v=onepage&q=lin%20yi%20cham%20tradition%20lady%20po%20nagar%20cham%20nation%20china%20champa&f=false|title=Historio de Vjetnamio: de Hong Bang ĝis Tu Duc|author=Oscar Chapuis|year=1995|publisher=Greenwood Publishing Group|location=|isbn=0313296227|page=39|pages=|accessdate=2010-06-28 ({{en}}) }}</ref>, kie ŝi estas ankoraŭ honorigata. Al-Dimashqi ([[1325]]) deklaris ke "la landon Ĉampa ... enloĝas de [[islamanoj]] kaj [[fetiĉismo|fetiĉ]]adorantoj. La islama religio venis tien dum la epoko de [[kalifo]] Uthman ... kaj [[Ali ibn Abi Talib]]; multaj islamanoj, kiuj estis forpelitaj fare de [[Umajadoj]] kaj de Al-Hajjaj ibn Yusuf, fuĝis tien." Daoyi Zhilue dokumentas pri ĉinaj [[komercisto]]j, kiuj iris en Ĉam-havenojn de la lando Ĉampa kaj geedziĝis kun Cham-virinoj, al kiuj ili regule revenis post komercaj vojaĝoj<ref>{{Cite web|url=http://books.google.com/books?id=cLE_ToRyuLsC&pg=PA133&dq=southeast+asian+ports+intermarriage+daoyi+zhilue+champa+chinese+traders+local+women+cham+ports&hl=en&ei=jp7PTPjdBMP7lwev-ZmrBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&q=southeast%20asian%20ports%20intermarriage%20daoyi%20zhilue%20champa%20chinese%20traders%20local%20women%20cham%20ports&f=false|title=Ĉina-malaja komerco kaj diplomatio de la 10-a ĝis la 14-a jarcento|author=Derek Heng|year=2009|publisher=Ohio University Press|location=|isbn=089680271X|page=133|pages=|accessdate=2010-06-28}} ({{en}})</ref>. Ĉina komercisto de Quanzhou, Wang Yuanmao, komercis amplekse kun la lando Ĉampa kaj geedziĝis kun Ĉama princino<ref>{{Cite web|url=http://books.google.com/books?id=Qs1q9VEoEkoC&pg=PA215&dq=chinese+merchant+champa+wang+yuanmao+quanzhou+man+king+barbarian+daughters&hl=en&ei=_XrQTJf9BsH6lwet8-SMBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCoQ6AEwAA#v=onepage&q=chinese%20merchant%20champa%20wang%20yuanmao%20quanzhou%20man%20king%20barbarian%20daughters&f=false|title=Valuto, merkatoj kaj komerco en frua Sudorienta Azio: la evoluo de indiĝenaj sistemoj ĝis 1400 p.K.|author=Robert S. Wicks|year=1992|publisher=SEAP Publications|location=|isbn=0877277109|page=215|pages=|accessdate=2010-06-28}} ({{en}})</ref>. En la 12-a jarcento p.K., ĉamoj batalis per serio da militoj kontraŭ la [[Angkor|ankoraj]] [[kmeroj]] sur la okcidenta fronto. Ĉamoj kaj iliaj aliancanoj lanĉis atakon de la lago [[Tonlesapo]], kaj sukcesis detrui la kmeran ĉefurbon. En 1181, aliflanke, ilin venkis reĝo de kmeroj, Jayavarman la 7-a. Inter la pliiĝo de la kmera imperio ĉirkaŭ 800 p.K. kaj la premo de la vjetnama ampleksiĝo suden, la Regno Ĉampa komencis malpliiĝi. Dum la vjetnama invado de Ĉampa-lando en 1471, ĝi suferspertis grandan malvenkon kontraŭ la vjetnamoj; 120 000 Ĉam-homoj estis aŭ kaptitaj aŭ mortigitaj, kaj la reĝlando estis reduktita al malgranda enklavo proksime de Nha Trang. Inter 1607 kaj 1676, la reĝo de Ĉampa konvertiĝis al Islamo, kaj dum tiu periodo Islamo iĝis domina trajto de Ĉam-socio. La Ĉama estis ''patrinlinia'' socio, kaj [[heredo]] estis transdonata de patrino.<ref>{{Cite web|url=http://books.google.com/books?id=jzuKi8RWYy0C&pg=PA75&dq=confucian+cham+women+marry&hl=en&ei=nh3QTaXLAtLpgQePhKTLDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDsQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false|title=[[Juro]] kaj la ĉinoj en Sudorienta Azio|author=M. B. Hooker, Institute of Southeast Asian Studies|year=2002|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|edition=|location=|page=75|isbn=9812301259|pages=|accessdate=2011-05-15}} ({{en}})</ref>. Pro tio, la vjetnamoj en 1499 faris leĝon ekskludantan geedziĝon inter Ĉam-virinoj kaj ĉiu unuopa vjetnama masklo, senkonsidere pri klaso.<ref>{{Cite web|url=http://books.google.com/books?id=Bc30ytJmwzMC&pg=PA111&dq=forbade+cham+women+marry+vietnamese&hl=en&ei=43UrTf6aKcK78ga41NjsAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCoQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false|title=Sango kaj Tero: Monda historio de genocido|author=Ben Kiernan|year=2009|publisher=Yale University Press|location=|page=111|isbn=0300144253|pages=|accessdate=2011-01-09}} ({{en}})}</ref><ref>{{Cite web|url=http://books.google.com/books?id=6qqaAAAAIAAJ&q=forbade+everyone,+%22from+princes+down+to+the+common+people,%22+from+marrying+women+of+the+Cham+race,239+it+was+also+based+on+national+security&dq=forbade+everyone,+%22from+princes+down+to+the+common+people,%22+from+marrying+women+of+the+Cham+race,239+it+was+also+based+on+national+security&hl=en&ei=g40rTZv4GcH38Abnh8T_AQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCMQ6AEwAA|title=La vjetnama tradicio pri homaj rajtoj|author=Văn Tài Tạ|year=1988|publisher=Institute of East Asian Studies, University of California|location=|page=137|isbn=1557290024|pages=|accessdate=2011-01-09}} ({{en}})}</ref><ref>{{Cite web|url=http://books.google.com/books?id=tClCMl7hswQC&pg=PA82&dq=forbade+cham+women+marry+vietnamese&hl=en&ei=43UrTf6aKcK78ga41NjsAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDkQ6AEwAw#v=onepage&q&f=false|title=La flama utero: repoziciigante virinojn en frua moderna Sudorienta Azio|author=Barbara Watson Andaya|year=2006|publisher=[[Universitato de Havajo]]-Gazetaro|location=|isbn=0824829557|page=82|pages=|accessdate=2011-01-09}} ({{en}})}</ref><ref>{{Cite web|url=http://books.google.com/books?id=f3FuAAAAMAAJ&q=from+wedding+women+of+the+Cham+race,35+it+was+also+based+on+national+security+considerations&dq=from+wedding+women+of+the+Cham+race,35+it+was+also+based+on+national+security+considerations&hl=en&ei=jY0rTez5F8KB8gbpqPWGAg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCgQ6AEwAA|title=La Vjetnamio-forumo, Temoj 5-7|author=Universitato Yale, Sudorienta Azio-Studoj|year=1985|publisher=Konsilio pri Sudorienta Azio ĉe Universitato Yale|location=|isbn=|page=28|pages=|accessdate=2011-01-09}} ({{en}})}</ref><ref>{{Cite web|url=http://books.google.com/books?id=Ilqhy4Z3iwEC&pg=PA332&dq=forbade+cham+women+marry+vietnamese&hl=en&ei=43UrTf6aKcK78ga41NjsAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CC8Q6AEwAQ#v=onepage&q&f=false|title=Kunulo al seksohistorio|author=Teresa A. Meade, Merry E. Wiesner-Hanks|year=2006|publisher=Wiley-Blackwell|location=|isbn=1405149604|page=332|pages=|accessdate=2011-01-09}} ({{en}})}</ref>. La vjetnama instrukciaĵo en la ĉefurbo estis mortigi ĉiujn ĉamojn ene de la najbaraĵo<ref>{{Cite web|url=http://books.google.com/books?id=nZNHHDMqiZgC&pg=PA381&dq=confucian+cham+women+marry&hl=en&ei=nh3QTaXLAtLpgQePhKTLDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CDYQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false|title=Strangaj paraleloj: Sudorienta Azio en tutmonda kunteksto, c 800-1830, Volumo 1|author=Victor B. Lieberman|year=2003|publisher=[[Kembriĝa Universitato]]-Gazetaro|edition=illustrated|location=|page=381|isbn=0521804965|pages=|accessdate=2011-05-15}} ({{en}})}</ref>. Kiam la [[dinastio Ming]] en Ĉinio falis, pluraj miloj da ĉinaj rifuĝantoj fuĝis suden, kaj amplekse instaliĝis en Ĉam-terojn kaj en Kamboĝon.<ref>{{Cite web|url=http://books.google.com/books?id=FP7iAAAAMAAJ&q=Much+of+the+settlement+of+Cham+and+Cambodian+lands,+however,+was+done+by+Chinese+refugees+fleeing+the+collapse+of+the+Ming+dynasty.+The+Chinese+were+actively+courted+by+the+Nguyen,+who+were+in+desperate+need+of+manpower+in+order+to&dq=Much+of+the+settlement+of+Cham+and+Cambodian+lands,+however,+was+done+by+Chinese+refugees+fleeing+the+collapse+of+the+Ming+dynasty.+The+Chinese+were+actively+courted+by+the+Nguyen,+who+were+in+desperate+need+of+manpower+in+order+to&hl=en&ei=dc27TJK-N8T_lgf09p30DA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCgQ6AEwAA|title=La nova brita enciklopedio, Volumo 8|author=Encyclopaedia Britannica, inc|year=2003|publisher=Encyclopaedia Britannica|location=|isbn=0852299613|page=669|pages=|accessdate=2010-06-28}} ({{en}})}</ref>. La plej multaj el tiuj ĉinoj estis junaj maskloj, kaj ili prenis Ĉam-virinojn kiel edzinojn. Iliaj infanoj identiĝis laŭ ĉina kulturo. Tiu migrado okazis en la 17-a kaj la 18-a jarcentoj<ref>{{Cite web|url=http://books.google.com/books?id=tClCMl7hswQC&pg=PA146&dq=southern+vietnam+thousands+of+young+chinese+males+brides+cham+communities&hl=en&ei=V3rQTKjWMoKdlged-pDkBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&q=southern%20vietnam%20thousands%20of%20young%20chinese%20males%20brides%20cham%20communities&f=false|title=La flama utero: repoziciigante virinojn en frua moderna Sudorienta Azio|author=Barbara Watson Andaya|year=2006|publisher=Universitato de Havajo-Gazetaro|location=|isbn=0824829557|page=146|pages=|accessdate=2010-06-28}} ({{en}})</ref>. Plia vastiĝo de la vjetnamanoj en 1720 kondukis al la aneksado de la regno Ĉampao kaj al ties persekuto fare de la vjetnama reĝo, Minh Mang. Konsekvence, la lasta islama reĝo de Ĉampa, Pô Chien, decidis grupigi siajn popolojn (tiujn sur la kontinento) kaj migri suden al Kamboĝo, dum popoloj loĝantaj ĉe la marbordo migris al Trengganu ([[Malajzio]]). Malgrandega grupo fuĝis norden al la ĉina insulo [[Hajnano]], kie ili estas konataj hodiaŭ sub la nomo "Uculoj". La parto de Kamboĝo kie la reĝo kaj la metropolanoj daŭre ekloĝis estas ankoraŭ konata sub la nomo "kompong Cham", de kie ili disiĝis en komunumoj trans la [[rivero Mekongo]]. Ne ĉiuj Ĉampa-islamanoj migris kun la reĝo. Kelkaj grupoj restis en la regionoj Nha Trang, Phan Rang, Phan Ri kaj Phan Thiết de centra Vjetnamio. [[Dosiero:Bandera Front Alliberament Cham.svg|eta|260ra|Flago de la FLC – ''La Fronto por la Liberigo de Ĉam'' (Fronto por la Liberigo de Ĉam)]] Dum la [[1960-aj jaroj]] ekzistis diversaj movadoj de ribelo por liberigi la Ĉam-homojn kaj krei sian propran ŝtaton. La movadoj estis la Liberigarmeo de Ĉampa (FLC - ''Le Front pour la Libération de Cham''), kaj la "Front de Libération des Hauts Plateaux" (Fronto de Liberigo de la Altebenaĵoj). Tiu lasta movado klopodis kunlabori kun aliaj montetaj triboj. La unua nomo de la movado estis "Front des Petits Peuples" (Fronto de Malgrandaj Popoloj) de 1946 ĝis 1960. En [[1960]] la nomo estis ŝanĝita al "Front de Libération des Hauts Plateaux" kaj ligita kun FLC, la "Front Unifié pour la Libération des Races Opprimées" (FULRO - Fronto Unuigita por Liberigo de Subpremataj Rasoj), en la 1960-aj jaroj. Hodiaŭ ekzistas neniu grava apartiĝema movado aŭ politika agado. == Genocido fare de la [[Ruĝaj Kmeroj]] == Andrew Perrin, raportisto por azia [[Time]] magazino<ref>Kate McGeown. [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3031116.stm La forgesita Hmong de Laoso], BBC, 2-a julio 2003 "Andrew Perrin, ĵurnalisto de azia Time magazino" ({{en}})</ref>, skribis en [[2003]] artikolon, en kiu li deklaris ke "[[Kamboĝa Genocido|genocido]] [estis] farata fare de la Ruĝaj Kmeroj kontraŭ la malgranda islama Ĉam-loĝantaro de Kamboĝo". Dum la masakroj fare de la registaro, eksterproporcia nombro da chamoj estis mortigita kompare kun etnaj kmeroj. Ysa Osman, esploristo ĉe la Dokumento-Centro de Kamboĝo konkludas, "Eblas ke kvanto 500 000 mortis. Ili estis konsiderataj la malamikoj n-ro 1 de Ruĝaj Kmeroj. La plano estis ekstermi ilin ĉiujn", ĉar "ili elstaris. Ili adoris sian propran dion. Ilia dieto estis malsama. Iliaj nomoj kaj lingvo estis malsamaj. Ili vivis laŭ malsamaj reguloj. La Ruĝaj Kmeroj volis ke ĉiuj estu egalaj, kaj ĉar la ĉamoj praktikis Islamon, ili ne ŝajnis esti egalaj. Tial ili estis punataj"<ref>Andrew Perrin, ''Malforteco pro Nombro: islamaj malplimultoj en tuta Azio estas sub [[sieĝo]]- kaj ilian persekuton instigas fundamentistoj'', [[Time]], 10-a de marto 2003, [http://www.time.com/time/asia/covers/501030310/persecution.html p.1] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090425034010/http://www.time.com/time/asia/covers/501030310/persecution.html |date=2009-04-25 }},[https://web.archive.org/web/20030313215959/http://www.time.com/time/asia/covers/501030310/persecution2.html ,2]</ref>. == Hodiaŭ == [[Dosiero:The young child people of Ede.jpg|eta|170ra|maldekstra|altdekstre|Junaj ''E De'' homoj, membroj de Cham en montetaro]] [[Dosiero:Cham People in Vietnam and Cambodia.jpg|eta|260ra|Mapo de disiĝo de Ĉamoj en Sudorienta Azio]] La plimulto de ĉamoj en Vjetnamio estas [[Hinduoj|hindua]], dum iliaj kamboĝaj ekvivalentuloj estas plejparte [[islamanoj]]<ref name="everyculture.com"/><ref name="Terry E. Miller Pg. 326"/>. Malmultaj orientaj ĉamoj ankaŭ sekvas [[Islamo]]n kaj plimalaltagrade [[Mahajano|mahajanan]] [[Budismo]]n. Multaj el ili elmigris ĝis Francio dum la malfruaj 1960-aj jaroj, post kiam la ekis interna milito en [[Sajgono]]. La plimulto (88%) de ĉamoj, kiuj hejmas en Kamboĝo, estas islama<ref name="worldmap.org"/>, samekiel la ''Uculoj'' de [[Hajnano]]. La izoleco de Ĉam-islamanoj en centra Vjetnamio kondukis al pliigita [[sinkretismo]] kun budhismo ĝis lastatempa restarigo de kontaktoj kun aliaj tutmondaj islamaj komunumoj en vjetnamaj grandurboj; Islamo nun spertas renaskiĝon, per konstruado de novaj [[moskeo]]j. Dum la regado de Ruĝaj Kmeroj en Kamboĝo, la ĉamoj de tiu lando suferspertis gravajn elpurigojn, pro kiuj ĝis duono da ilia populacio ekstermiĝis. Ili suferis pli rapidan perdon ol iu ajn alia [[etno]]; la plejmulto el iliaj gvidantoj ekzekutiĝis, nur 21 el 113 (19%) [[imamo]]j pluvivis, kaj eble nur 15% el la [[moskeo]]j de Kamboĝo pluekzistis.<ref>Kamboĝo kaj Islamismo: Svatante la Ĉam-homoj; kultura reviviĝo rapidiĝas. Same estas rilate al zorgoj pri fundamentismo, [[The Economist]], la 30-a de septembro 2010, [[Pnom-Peno]].</ref>. [[Malajzio]] havas kelkajn Ĉam-enmigrintojn, kaj la ligo inter la ĉamoj kaj la malajzia ŝtato Kelantan estas malnova. La malajzia konstitucio agnsokas al la ĉamoj rajton al malajzia civitaneco, kaj ilian ''bumiputran'' ([[indiĝeno|indiĝenan]]) statuson, kaj la Ĉam-komunumoj en Malajzio kaj en Vjetnamio laŭ la rivero Mekongo daŭre havas fortajn interagojn. En 2002, oni taksas ĉirkaŭ 98 971 la nombron de ĉamoj en Vjetnamio<ref>{{Cite web|url=http://books.google.com/books?id=a5YntZEIUHMC&dq=islam+is+to+many+cham+synonymous+with+widened+horizons&q=marriage#v=onepage&q=98971&f=false|title=Ĉam-islamanoj de la Mekongo rivero: loko kaj movo en kosmopolita periferio.|author=Philip Taylor|year=2007|publisher=NUS Press|location=|page=59|isbn=9971693615|pages=|accessdate=2011-01-09}} ({{en}})</ref>. == Religio == [[Dosiero:My Son tower2.JPG|eta|260ra|La temploj ĉe Mỹ Sơn estas unu el la plej sanktaj Cham-ejoj]] [[Dosiero:National Museum of Vietnamese History18.JPG|eta|170ra|maldekstra|La chamoj ornamis siajn templojn per ŝton[[Reliefo (arto)|reliefo]]j prezentantaj iliajn diojn, kiel ekzemple Garudo kontraŭbatalanta la ''Nāgan'' (12-a/13-a jarcento p.K.)]] La unua<!--{{citon|dato=Septembro 2010}}--> religio de Ĉamoj estis formo de ''shaivita'' [[hinduismo]], kiu originis de Hindio transmara. Fare de arabaj komercistoj haltintaj ĉe la vjetnama marbordo survoje al Ĉinio, Islamo komencis influi la civilizon. La preciza dato kiam Islamo venis al Ĉam-lando estas nekonata, sed tombo-signoj datiĝantaj de la 11-a jarcento estas trovitaj. Estas ĝenerale supozate, ke Islamo venis al Hindoĉinio multe post ĝia alveno en Ĉinio dum la [[Dinastio Tang]] (618/907), kaj ke arabaj komercistoj en la regiono venis en rektan kontakton kun la ĉamoj ke ne kun aliaj. Tio povas klarigi, kial nur la ĉamoj estas tradicie identigitaj al Islamo en Hindoĉinio. La plej multaj Ĉam-homoj, precipe en Kamboĝo, sekvas Islamon kaj apogiĝas sur ĝiajn kolonojn inkluzive de preĝi kvin fojojn tage, fasti en [[Ramadano]], kaj fari[[haĝo]]n al [[Mekao]]. Dum multaj jaroj, reprezentantoj de Kamboĝo partoprenis al la ĉiujara Internacia [[Quran]] Deklamantoj-Konkurado, en [[Kuala-Lumpuro]]. La Ĉam-islamana komunumo en Kamboĝo prizorgas religiajn lernejojn kaj estas estrataj de [[muftio]]. Tamen, malgranda grupo de ĉamoj, kiu nomas sin ''Kaum Jumaat'', sekvas lokaan adapton de islama [[teologio]] (Cham Bani), laŭ kiu ili preĝas nur vendredojn, kaj festas Ramadanon dum nur tri tagoj. Tamen, dum lastaj jaroj kelkaj membroj de tiu grupo aliĝis al la pli granda islama Cham-komunumo pri ties praktikoj de Islamo. Unu el la faktoroj por tia ŝanĝo estas la influo de familianoj kiuj iris eksterlanden por studi Islamon. La plej granda parto el la ĉirkaŭ 50 000 Ĉam-hinduoj apartenas al la [[kasto]] ''Nagavamshi Kshatriya'' <ref>Interago de Hindio kun Sudorienta Azio, Volumo 1, Parto 3 De Govind Chandra Pande, Projekto pri Historio de Barata Scienco, Filozofio kaj Kulturo, Centre for Studies in Civilizations ([[Delhio]], [[Barato]]) p.231,252 ({{en}})</ref>, sed grava malplimulto estas la [[Brahmano|brahmana]] [[kasto]]<ref>http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2004/35433.htm</ref>. Hindutemploj estas konataj kiel ''Bimong'' en [[ĉama lingvo]], kaj la pastroj estas konataj kiel ''Halau Tamunay Ahier''. En province Ninh Thuan, kie baziĝas multaj ĉamoj en Vjetnamio, Cham Balamon (hindua ĉamo) nombras 32 000 membrojn, dum Cham Bani (islama ĉamo) nombras proksimume 22 000. El la 22 vilaĝoj en Ninh Thuan, 15 estas hinduaj, dum 7 estas islamaj<ref>''Ĉam-lando kaj [[arĥeologio]] de Mỹ Sơn (Vjetnamio)'' de Andrew Hardy, Mauro Cucarzi, Patrizia Zolese p.105</ref> . == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite web|url=http://books.google.com/books?id=DIsoAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Novaj esploroj pri la Cham-homoj|author=Antoine Cabaton|year=1901|publisher=E. Leroŭ|edition=|volume=Volumo 2 el Publications de l'École française d'Extrême-Orient|location=|page=|isbn=|pages=|accessdate=2011-05-15 ({{fr}}) }} * {{Citaĵo el la reto|url=http://books.google.com/books?id=R_kuAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|titolo=La Cham-homoj kaj iliaj religioj|alirdato=2011-05-15 ({{fr}})|aŭtoro=Étienne Aymonier|jaro=1891|eldoninto=E. Leroŭ}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Artikolo grandparte legita el enciklopedio WikiTrans [http://epo.wikitrans.net/Distrikto_Cham-homoj_%28Azio%29?eng=Cham+people+%28Asia%29]{{404|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/104802/Cham Britannica | Cham-homoj] ({{en}}) * [http://www.nus.edu.sg/sup/9971-69-361-5.html Cham Muslims of the Mekong Delta (Cham-islamanoj de la Mekongo Delto)] Libro de Philip Taylor pri [[establo]]historio, religio, profesia vivo kaj politikaj rilatoj de la Cham-islamanoj en la Mekongo-delto de Vjetnamio ({{en}}) * [http://www.seacrc.org/media/pdfiles/ChamBook.pdf Proceedings of the Seminar on Champa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050512080208/http://www.seacrc.org/media/pdfiles/ChamBook.pdf |date=2005-05-12 }} ({{en}}) * [http://kyotoreview.cseas.kyoto-u.ac.jp/issue/issue4/article_353.html Rilatoj inter Vjetnamaj Chamoj kaj la Malaja-Islamo Regiona Reto dum la 17-a /19-a jarcentoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040617071243/http://kyotoreview.cseas.kyoto-u.ac.jp/issue/issue4/article_353.html |date=2004-06-17 }} ({{en}}) * [http://www.cpamedia.com/articles/20010703_01/ The Survivors of a Lost Civilisation, "La pluvivantoj de Perdita Civilizacio"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120213110818/http://www.cpamedia.com/articles/20010703_01/ |date=2012-02-13 }} ({{en}}) * [http://www.talesofasia.com/rs-50-cham.htm Cham Muslims: Rigardo ĉe la islam malplimulto en Kamboĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060425203644/http://talesofasia.com/rs-50-cham.htm |date=2006-04-25 }} ({{en}}) * [http://muslimsonline.com/babri/cham1.htm: La Cham-homoj de Hindoĉinio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200907123401/http://muslimsonline.com/babri/cham1.htm: |date=2020-09-07 }} ({{en}}) * [http://www.talesofasia.com/rs-107-chams.htm Artikolo pri la Xham-homoj vivantaj en Ratana Provinco (Kamboĝo) ] ({{en}}), de Antonio Graceffo * [http://www.escapeartist.com/efam/63/Travel_To_Cambodia.html Artikolo pri Cham-fiŝkaptistoj vivantaj proksime de Mekongo-insulo (Kamboĝo)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060517195059/http://www.escapeartist.com/efam/63/Travel_To_Cambodia.html |date=2006-05-17 }} ({{en}}), de Antonio Graceffo * [http://www.phnompenhpost.com La vizaĝo de Islamo en [[Budhismo|Budhana]] Tero] ({{en}}), de Murat Karaali, ''[[Phnom Penh Post]]'', Januaro 1995 * [http://www.chamstudies.com/ Chamstudies] ( [[angle]], [[france]], [[vjetname]]), retejo pri Cham-homoj * [http://www.radiosapcham.org/ Radiostacio Sapcham] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091223033613/http://www.radiosapcham.org/ |date=2009-12-23 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Etnoj en Tajlando]] [[Kategorio:Etnoj en Malajzio]] [[Kategorio:Etnoj en Kamboĝo]] [[Kategorio:Etnoj en Vjetnamio]] 6xu21s8o773myjvxgpbp43zmhbxjojq 0 379281 9384661 9306315 2026-05-26T23:19:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384661 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Rush hour at Shinjuku 02.JPG|eta|Pinthoro ĉe [[Stacio Shinjuku|Ŝinjuku stacio]], [[Yamanote-Linio]]]] '''Navedado''' aŭ '''pendolado''' estas la agado de persono (navedulo aŭ pendolulo), kiu ĉiutage vojaĝas de antaŭ-urbo aŭ alia loko al la urbocentro por labori tie. Kutime ili uzas [[publika transporto|publikan transporton]], [[aŭto]]jn aŭ [[biciklo]]jn. Navedado estas unu el la plej gravaj kaŭzoj de la ekesto de [[trafikŝtopiĝo]]j, antaŭ ĉio dum [[pinthoro]]j. == Pendolado en [[Ĉinio]] == Estas teruraj loĝproblemoj en la ĉinaj [[grandurbo]]j. De 15 jaroj denove eblas akiri privatan loĝejon. Samtempe la kampara loĝantaro impete alvenas al la urboj kaj la konstrubranĉo floras. En [[Pekino]] kaj aliaj grandurboj la prezoj por loĝejoj atingis astronomian altecon. Tri milionoj da mezklasaj familioj estis devigataj transloĝiĝi al sateliturboj aŭ [[Dormurbo|dormkvartaloj]] kaj devas elteni ege longajn veturadojn por atingi siajn laborlokojn. La loĝantaro de Pekino havas mondskale la plej longajn tempojn por pendolantoj (de 2 ĝis 4 horojn tage), kio signifas multe da perdo de tempo kaj mono kun ĉiuj malavantaĝoj por la familia vivo. En ĉi tiuj dormkvartaloj ekzistas apenaŭ socia kaj asocia vivo ĉar mankas la koncernaj instalaĵoj. Kelkfoje eĉ troviĝas apude karba elektrocentralo poluanta la aeron. Do la homoj ne estas tre kontentaj tie pri sia nova vivo. La prezoj de la konstruebla grundo ege rapide kreskis dum 15 jaroj kaj altiĝis je 30%. Spekulantoj kaj konstrufirmaoj aĉetis konstrueblajn parcelojn malmultkoste kaj konstruis belajn vilaojn tre multekostajn, kiujn eĉ la riĉuloj ne povas aĉeti. Tiel ekzistas fantomaj urboj, en kiuj preskaŭ neniu loĝas kaj pri kiuj jam delonge avertis la oficialulojn la moknomita "profesoro fantomurboj". Nuntempe la administrantoj ŝajne komencas konsciiĝi pri la problemo. == Vidu ankaŭ == * [[Navedo]] * [[Pendolo]] * [[Pinthoro]] * [[Dormurbo]] * [[Interŝanĝejo]] * [[‎Homtransportilo]] * [[Ĉeurba fervojo]] == Eksteraj ligiloj == {{en}} [http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/american_community_survey_acs/001695.html US Commuting Averages (2002)]<br /> {{en}} [http://www.guardian.co.uk/france/story/0,11882,1167366,00.html Some Commuters are travelling from France to London]<br /> {{en}} [http://www.platform11.org Platform 11 - Ireland's National Rail Commuter Group] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081010155628/http://www.platform11.org/ |date=2008-10-10 }}<br /> {{it}} [http://www.pendolaritalia.it pendolaritalia.it Portale gratuito per la condivisione dell'auto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Projektoj}} [[Kategorio:Ĉiutaga vivo]] [[Kategorio:Transporto]] 0mwc246z1jbu1sp28talk1zlrot9zi3 0 379661 9384798 8638256 2026-05-27T07:02:06Z Sj1mor 12103 9384798 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | regiono-ISO=ES-CR | situo sur mapo2=Hispanio | nomo = Villamanrique | mapo = | flago = | blazono = | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[Provinco de Ciudad Real |Ciudad Real]] | komarko = [[Kamparo de Montiel]]<!--tio ankoraŭ ne funkcias--> | longitudo-gradoj= | longitudo-minutoj= | longitudo-sekundoj= | longitudo-direkto=E | latitudo-gradoj= | latitudo-minutoj= | latitudo-sekundoj= | latitudo-direkto=N | areo = 370 | loĝ = 1383 | jaro = 2010 | dens = | pk = | estro = Juan Pedro Piqueras Jiménez ([[PSOE]]) | TTTejo = [http://www.villamanrique.net www.villamanrique.net] }} [[Dosiero:Localización provincia de Ciudad Real.png |250ra|eta|Loko de la provinco de Ciudad Real en Hispanio]] '''Villamanrique''' [bijamanrIke] (Vilaĝo de Manriko) estas [[municipo]] de [[Hispanio]], en la [[provinco de Ciudad Real]], [[regiono]] de [[Kastilio-Manĉo]]. == Loĝantoj == La loĝantoj nomiĝas ''villorreños''. La censita populacio en [[2010]] estis de 1.383 loĝantoj kaj la denseco estas de 3,74 loĝ/km². == Situo == Villamanrique estas situa en la suda parto de Kastilio-Manĉo en la [[komarko]] aŭ [[distrikto]] [[Kamparo de Montiel]] en la orienta parto de la provinco de Ciudad Real, je altitudo de 850 m; je 75 km el [[Ciudad Real]], provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 370 km². La [[geografiaj koordinatoj]] estas 38°33′″ N 2°60′″ Ok. Ĝi estas proksime de la municipoj de [[Torre de Juan Abad]] (7 km), [[Puebla del Príncipe]] (7 km) kaj [[Almedina]] (10 km laŭ pado, 15 km laŭ ŝoseo). La plej granda urbeto troviĝas je 25 km kaj estas [[Villanueva de los Infantes]]. == Ekonomio == Agrikulturo kaj brutobredado. == Historio == Estas restoj de romia kaj eble antaŭromia epokoj. La araboj konstruis kastelon kaj abandonis ĝin en [[1213]], jaron post la kristana venko en la [[batalo de las Navas de Tolosa]]. La [[ordeno de Santiago]] respondecis pri administrado kaj defendo de la teritorio en [[1214]]. Ili konstruis la kastelon de Sant Yaque de Montizón. En la [[13a jarcento]] nomiĝi "Bellomonte" (bela monto) kaj post ties reloĝigo en la [[15a jarcento]] renomiĝis "Belmonte de la Sierra" (de la monteto) kaj poste "Belmontejo". La [[18an de decembro]] de [[1474]] la Superulo de la [[Ordeno de Santiago]], grafo de Paredes kaj Navas kaj senjoro de Belmontejo, don Rodrigo Manrique, akiras la sendependon el [[Torre de Juan Abad]] kaj faris ĝin vilaĝo. Danke la loĝantaro renomigis el Belmontejo al '''Villamanrique''' (Vilaĝo de Rodrigo Manrique). Ĉirkaŭ la [[16a jarcento]] la vilaĝo utilis kiel montopasejo el [[Valencio]] al [[Granado]]. == Monumentoj kaj interesaĵoj == Preĝejo de [[Sankta Andreo]], finkonstruita en [[1607]], de fina gotiko kaj transiro al renesanco kaj Kastelo de Montizón, fortikaĵo strategia dum militoj. En la strato Jerónimo Frías estas antikvaj blazondomoj kaj en la strato Cervantes troviĝas la domo de la familio Manrique (superuloj en tempoj de Rodrigo Manrique kaj ties fijo, la fama poeto [[Jorge Manrique]]). Ĉe 3 km troviĝas la ruinoj de Eznavejor Xoray, fortikaĵo defenda de granda antikveco. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco de Ciudad Real]] {{Municipoj de Provinco Ciudad Real}} [[Kategorio:Kastilio-Manĉo]] [[Kategorio:Municipoj de Ciudad Real]] [[Kategorio:Provinco de Ciudad Real]] mprmgog3ue1k5m0xwjpf1pk7nboj824 0 382464 9384786 8910424 2026-05-27T06:48:30Z Sj1mor 12103 9384786 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Zmitrok Bjadulja''' ([[beloruse]] Зміток Бядуля): vera nomo estas Samuelo Plaŭnik (beloruse - Самуіл Плаўнік) ([[23-an de marto]] [[1886]], vilaĝo Pasadzec apud [[Lahojsk]] (en nuntempa [[Minska regiono]]) - [[3-an de novembro]] [[1941]] apud [[Uralsk]], [[Rusio]]), estis belorusa poeto kaj prozisto. [[Dosiero:Zmitrok_Byadulya.jpg|eta|Zmitrok Bjadulja|250ra]] == Biografio == Naskiĝis en malriĉa juda familio. Lia patro estis rentisto, eta vendisto, amis muzikon - ludis [[violono]]n. Avo, sola en urbeto forĝisto, havis propran bibliotekon. La knabo lernis en komenca hebrea lernejo - [[ĥedero]], poste en lernejo por [[rabeno]]j - [[jeŝivao]]. Scipovis [[hebrea]]n, [[jida]]n, [[germana]]n, [[belorusa]]n, [[rusa]]n kaj iom [[pola]]n lingvojn. Iomtempe laboris kiel hejma instruisto de hebrea lingvo. Jam infanaĝe Zmitrok Bjadulja verkis hebrelingvajn versojn, sed kiel lia debuto en literaturo nomas la jaro 1907, kiam li komencis verki ruslingvajn versojn, kaj sendi ĝin en ĉefurbajn ĵurnalojn. Tie versojn oni laŭdis sed ne presis. Unua beloruslingva verko de komencanta aŭtoro estis presita en gazeto [["Nia Kampo"]]. Fruaj verkoj de la poeto havas influon de [[simbolismo]]. En la jaro 1912 Bjadulja translokiĝis en [[Vilno]] kie li laboris en forstista entrepreno, poste, en redakcio de "Nia Kampo" kune kun [[Janka Kupala]]. Rakontoj verkitaj tiatempe iĝis klasikaĵoj en [[belorusa literaturo]]. Somere 1915 li forveturis el Vilno, kaj enloĝiĝis en [[Minsko]] kie oficis en belorusa komitato pri rifuĝintoj. Post [[Oktobra revolucio]] kelkaŭ jaroj laboris en diversaj gazetoj. En la jaro 1926 komencis labori en Instituto pri belorusa kulturo, redaktis ĵurnalo pri regiona geografio kaj folkloro "Nia lando". Membris en [[Literatura Unio "Junularo"]], poste en [[Literatura unio "Altaĵo"]]. En komenco de [[Granda Patriota milito]] estis evakuita el [[Belorusio]]. Membro de Verkista unio de [[USSR]] de 1934. == Verkaro == Unua presita verko - beloruslingva "Kantas noktazilistoj" (1912). Dum 1911-1912 estis presitaj ruslingvaj versoj en ĵurnaloj de [[Sankt-Peterburg]] kaj [[Vilno]]. En la jaro 1913 estis eldonita lirika verkaro "Bildetoj". Post revolucio estis eldonitaj versaroj "Sub patrolanda ĉielo" (1922), "Poemoj" (1927) prozaj verkaroj "Rakontoj" (1926), "Elektitaj rakontoj" (1926), "Tanzilia" (1927), "Delegitino" (1928), "Tri fingroj" (1930), "Eksterordinaraj historioj" (1931), "Sur trapasitaj vojoj" (1940), noveloj "Najtingalo" (1928) (estis filmita kaj surscenigita en la jaro 1937, samnoma baleto en 1939), "Alproksimiĝo" (1935), "En praarbaregoj" (1939), duvoluma romano "Jazep Kruŝinski" (1929-1932), "Elektitaj verkoj"(1934), verkis fabelojn kaj versojn por infanoj, ekzemple fabelo "Ora tabakujo" fondita sur folklora fabelo pri tio, kiel kamparulo malliberogis Morton, esploro "Kredo, servuto kaj libero en belorusaj popolaj fabeloj kaj kantoj" (1924), libro de eseoj "Deko" (1930). == Literaturo == * Бядуля Змітрок // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. Мінск, 1996ю Т. 3. С 392-393. * Бядуля Змітрок // Энцыклапедыя гісторыы Беларусі: у 6 т. Мінск, 1995. С. 139. * Бядуля Змітрок // Беларусь: энцыклапедычны даведнік. Мінск, 1995. Т.1. С. 139. * Бядуля Змітрок // Беларускія пісьменнікі: бібліяграфічны слоўнік: у 6 т. / пад рэд. А. Мальдзіса. Мінск, 1992. Т. 1ю с. 451-467. * Бядуля Змітрок // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: у 5 т. Мінск, 1984. Т. 1. С.539-540. * Бядуля Змітрок // Тэатральная Беларусь: у 2 т./ пад агульнай рэдакцыяй А. В. Сабалеўскагаю Мінск, 2002. Т. 1. С. 191-192. * Бядуля Змітрок // Беларускія пісьменнікі (1917-1990): Даведнік; Склад. {{iwiki|Aljaksej Kuzmiĉ Gardzicki|А. К. Гардзіцкі|d|Q13132814}}. Нав. рэд. А. Л. Верабейю - Мн. Мастацкая літаратура, 1994. - 653 с.: іл. ISBN 5-340-00709-X * Гарэцкі М. Бядуля пасля кастрычніка: гісторыка-літаратурныя нататкі / Максім Гарэцкі // Творы / Максім Гарэцкі. Мінск, 1990. С. 364-369. * Кульбянкова І. М. Эвалюцыя лірычнай таорчасці Змітрака Бядулі:ідэйна-тэматычны і вобразны аспекты: метадычны дапаможнік/ І. М. Кульбянкова. - Магілёў.; 2004. - 46 с. Кульбянкова І. М. Змітрок Бядуля пра нацыянальнае адраджэне: (на прыкладзе невядомых і малавядомых твораў) / І. М. Кульбянкова //Беларусскае Асветніцтва: вопыт тысячагоддзя: Матэрыялы Міжнароднага кангрэса (Мінск, 20-21 кастрычніка 1998 г.). Мінск, 1998. Кн. 2. С. 32-34. * Кульбянкова І. М. Эмітрок Бядуля-майстар "малой прозы": вучэбны дапаможнік/І. М. Кульбянкова. / Магілёў.; 2000. - 47с. * Лашкевіч В. А. Змітрок Бядуля - дзецям / В. А. Лашкевіч. - Мінск: Універсітэцкае, 1986. - 110с. * Лойка А. А. Змітрк Бядуля (1886-1941) / А. А. Лойка // Гісторыя беларускай літаратуры: дакастрычніцкі перыяд: у 2 ч. / А. А. Лойка. 2-е выд., дапрацаванае і дапоўненае. Мінск, 1989. Ч. 2. С. 364-376. * Марціновіч А. У душы... міласць да краю свайго: (пра дзяцінства З. Бядулі)/ Алесь Марціновіч // Родная прырода. 1993. № 3. С. 24-25. * Мацюх М. Першы рэдактар. - Змітрок Бядуля: (пра працу З. Бядулі ў час. "Наш край") / Мікола Мацюх //Падарожнік. 1996. № 1. 4-я с. укладыша паміж с. 10 - 11. * Навуменка І. Я . Змітрок Бядуля / іван Навуменка. - 8-е выд. - Мінск: Беларуская навука, 2004ю - 227 с. * Навуменка І. Змітрок Бядуля (1886-1941) / Іван Навуменка // Слова пра літататуру і літаратараў: літаратурна-крытычныя артыкулы па беларускай літаратуры: у 2 кн. / уклад В. В. Ашмян і інш. Мінск, 2001. Кн. 1. С. 456-490. * Навуменка І. Змітрок Бядуля (1886-1941) / Іван Навуменка //Гісторыя беларускай літаратуры ХХ стагоддзя: у 4 т. / навук. рэд: І. Я. Навуменка, В. А. Каваленка. Мінск, 1999. Т. 1. С. 237-264. * Навуменка І. Змітрок Бядуля (1886-1941) / Іван Навуменка // Гісторыя беларускай літаратуры, ХІХ - пачатак ХХ ст. / пад агульнай рэд. М. А. Лазарука, А. А. Семяновіча. Выд. 2-е, дапрацаванае. Мінск, 1998. С. 457-491. * Максімовіч В. А. Дакастрычніцкая творчасць Змітрака Бядулі: сувязь з эстэтыкай сімвалізму і імпрэсіянізму / В. А. Максімовіч // Эстэтычныя пошукі ў беларускай літаратуры пачатку ХХ стагоддзя / В. А. Максімовіч. Мінск, 2000. С. 261-283. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Belorusaj verkistoj|Bjadulja, Zmitrok]] [[Kategorio:Belorusaj poetoj|Bjadulja, Zmitrok]] cced0910drh0g4mmyvyekh9ie3x7b3a 0 391454 9384314 9317760 2026-05-26T12:12:57Z ThomasPusch 1869 9384314 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Feed-icon headphones.svg|dekstra|140ra|{{centre|emblemo por podkastado}}]] '''Esperanta Retradio''' estas sinsekvaj [[podkasto]]j establitaj de aŭstria eksa eksportkomercisto [[Anton Oberndorfer]] en 1998 por subteni [[Pola Radio|Polan Radion]].<ref>Sonartikolo: Vizitoj al najbaraj ĉefurboj, la 6-an de novembro 2012.</ref> Ekde fine de februaro 2011 ĉiutage estas elsendata po unu sondosiero. La podkasto funkcias per Blogspot kaj Archive.org por la sonregistraĵoj. Vi trovas la kompletan programliston sub http://aldone.de/retradio == Kunlaboro en la Retradio<ref>Anton Oberndorfer, la 11-an de marto 2011.</ref> == Nun post kiam [[Pola Radio]] ne plu elsendas en Esperanto, ekestis granda breĉo kiu estas iel ŝtopenda. Estas klare ke ne eblas per privataj rimedoj produkti ion similan al la programoj de Pola Radio, ĉar tie oni disponis pri granda aparato en la fono. Precipe se temas pri la enhavo de la programoj la E-redakcio povis uzi la servojn de iu centra redakcio kaj do elekti la aktualajn temojn, kaj prepari ilin postulis ĉefe traduklaboron kaj produktadon en la studio. : Privatulo ne havas redakcion en la fono, nek studion. Kaj almenaŭ nun komence estas nur unu parolanto. Tiun malfacilon eblas venki per internacia kunlaboro. Eblas ke la temoproponoj venas el alia lando kaj ke alia parolanto resp. parolantino registras programon hejme aŭ en studio. Kaj ekzistas Skajpo per kio oni povas interparoli en la interreto kaj registri tiajn interparolojn por disponigi ilin poste al la publiko. : Tia laboro nek postulas grandan investon por komputilaj instalaĵoj aŭ programoj, nek postulas monon por pagi salajron. Do ĉio ĉi povas esti pli-malpli senkosta. Kio ja estas ege bezonata estas entuziasmo por Esperanto kaj la kapablo pritrakti temojn kaj prezenti ilin en interreta disaŭdigo. : La Esperanta Retradio evoluos. Jen kaj jen aperos novaj parolantoj kaj venos kontribuaĵoj de aliaj aŭtoroj. Mi povas diri ke la laboro estas tre kontentiga kaj pro tio mi kredas ke tiu laboro povus ĝojigi ankaŭ aliajn esperantistojn. : Kutime oni diras ke "ĉiu homo preferas aŭdi sin mem" kaj tio verŝajne validas ankaŭ por esperantistoj. Necesas nur iom da kuraĝo. Kaj la risko ne estas granda: Oni povas prilabori ĉion antaŭ ol disponigi ĝin al la publiko. === Kiel mi produktas programojn<ref>Anton Oberndorfer, la 30-an de marto 2011.</ref> === Por produkti novan ĉiutagan elsendaĵon por la Retradio la produktanto unue devas trovi taŭgan temon. Ĉu ĝi estu ekonomia, politika, ĉu socia aŭ kultura, aŭ ĉu eĉ movada? Nu, ne ektimu: Movadaj temoj apenaŭ pritraktiĝos, nur se vere montriĝos bezono. Mi<ref>"Mi" evidente estas la tekstoverkinto kaj iniciatinto, Anton Oberndorfer.</ref> rimarkis ke tiaj programaĵoj kiuj promesas havi utilajn informojn estas tre multe aŭskultataj, ekz. pri la [[dolĉigilo]] Stevia aŭ ĵus pri la vojkostoj por aŭtoŝoseoj. Kompreneble mi ŝatus laŭeble ofte doni al vi tiajn informojn, sed bedaŭrinde mi ne povas "suĉi ilin el miaj fingroj" kaj do devas ankaŭ pritrakti aliajn temarojn. Sed mi kompreneble plej volonte akceptos viajn tiurilatajn proponojn, se vi povas raporti ion interesan el via lando. Mi povus enkonduki rubrikon: "Aŭskultantoj raportas". Skribu al mi sub aldone (ĉe) hotmail.com. Post kiam mi estas trovinta temon por artikolo, mi verkas manuskripton. Hodiaŭ matene mi estas ankoraŭ iom laca, ĉar mi hieraŭ 2 horojn marŝis tra la arbaro kaj pro tio mi ne sidas ĉe la skribotablo, sed kuŝas sur sofo kio faciligas la fluon de la ideoj. Verki artikolon daŭras ĉirkaŭ 30 minutojn. Tiam mi devas entajpi la manuskripton en la komputilon kio daŭras 20-25 minutojn. Ja ne estas nur entajpado sed ankaŭ ioma plua redaktado de la manuskripto. Post la entajpado venas la plej agrabla laboro, nome la parolado. Mi parolas la tekston sen faripaŭzon, nur en kazo de malbona elparolo mi devas ripeti frazeron. Pro tio tiu laboro ne daŭras pli ol 5 minutojn. Mi uzas por tio la liberan programon Aŭdaco. Nun sekvas sufiĉe delikata sed tamen agrabla laboro: Mi eltranĉas ĉiujn erarojn kaj ĝenajn bruaĵojn, ĉu estu miaj spiroj, ĉu estu la fona muĝetado dum la parolpaŭzoj. Mi faras tiun laboron tre detale por laŭeble agrabligi la aŭskultadon. Do tiu laboro daŭras 25 minutojn. Nun mi devas savila registraĵon sur [[fiksdisko]] kiel WAV-dosiero kaj poste konverti ĝin al mp3-dosiero. tio estas laboro de kelkaj sekundoj kaj nun mi povas eniri mian paĝaron ĉe Posteruso, ensaluti kaj alŝuti la tekston kaj la sondosieron. Tio daŭras ĉirkaŭ 5 minutojn. Fine mi malfermas mian startpaĝon de la Retradio ĉe mia aŭstra retprovizanto AON kaj aldonas la novan programon. Per FTP mi alŝutas ĝin tiam. Kaj jen post unu horo kaj duona la tuta laboro estas farita kaj mi povas dediĉi min al aliaj taskoj de la tago. Mi kutimas ankaŭ anonci miajn programojn en la uzreta forumo soc.culture.esperanto kiun mi regule uzas de 14 jaroj. La cirkonstancoj por mia laboro estas favoraj kaj do mi antaŭvidas ankoraŭ longe daŭrigi ĝin. Kaj vian helpon mi volonte akceptos por plibonigi la servon. === Kion mi volas atingi?<ref>Anton Oberndorfer, la 26-an de marto 2011.</ref> === Post la fino de la podkastaj elsendoj de Pola Radio antaŭ kelkaj semajnoj mi reaktivigis la Esperantan Retradion sen havi precizan ideon kiel daŭrigi la aferon. Mi unue prenis malnovajn programojn de Pola Radio kaj malnovajn proprajn produktaĵojn kaj reaŭdigis ilin. Aŭ mi prenis malnovan tekston el mia retejo kaj sonigis ĝin. Finfine la 1-an de marto mi verkis mian unuan novan artikolon sub la titolo "La araba vekiĝo". Kiam mi rimarkis ke la eĥo estis tre bona mi daŭrigis produkti similajn sondokumentojn. Kaj ĉar mi ja havis la tekston mi aldonis ĝin por samtempa legado. Mi eltrovis ke daŭro de 3 - 4 minutoj por sondokumento estas taŭga por mi kaj mi pensis ke ankaŭ por aŭskultantoj. Tiu mallonga daŭro krome havas la avantaĝon ke mi ne bezonas miksadon de sonmaterialoj, nek muzikon, sed nur prilaboron de la registraĵo rilate forigon de ĝenaj bruaĵoj. Kaj se nur estas parolado sen akompana muziko sufiĉas por la mp3-dosiero ankaŭ 48 kbs kun unu sonkanalo. Tio ŝparas enorme retspacon kaj do mia kontingento de 1 GB ĉe Posteruso tiel sufiĉos ankoraŭ 2 jarojn se mi elsendos ĉiutage. Kaj ĝuste la ĉiutaga elsendado estas tre grava. Se oni povas aŭskulti ĉiutage oni alkutimiĝas al la lingvo kaj la voĉo de la parolanto fariĝas konata, ĝi malfremdiĝas. Senkonscie oni komencas pensi en la lingvo kaj la sonoj engravuriĝas tiel ke oni iom post iom komencas imiti la paroladon kiun oni aŭdis. Oni rimarkas ke oni fariĝas pli kaj pli sekura kaj do la ĝojo pri la lingvo kreskas. La afero havas por mi ankaŭ alian gravan aspekton: Mi volas allogi al Esperanto homojn kiuj ŝatas praktiki ĝin ne pro manko de persona kapablo paroli alian fremdan lingvon sed estu homoj kiuj sentas ĝojon pri tio ke Esperanto ofertas tiom da eblecoj por bone esprimi sin. Tiaj homoj troviĝas precipe en Norda Ameriko ĉar tie ne estas neceso lerni fremdan lingvon kaj pro tio la homoj apenaŭ konas tiun frustriĝon kiun oni sentas se oni rimarkas post longa lernado de la angla ke oni sukcesas paroli ĝin je nur tre malalta nivelo. Se ne estas frustriĝo restas la intereso lerni fremdajn lingvojn ĝuste ĉe homoj kiuj estas sufiĉe kapablaj por lingvolernado. Se pli kaj pli da tiaj homoj eniras la Esperanto-komunumon, tiam la etoso tie fariĝas pli pozitiva kaj pli optimisma kaj tiel la lingvo fariĝas pli alloga. Mi volas atingi ke pli da homoj estu feliĉaj pri Esperanto kaj ke pli da homoj kapablu disvastigi Esperanton per publika parolado. === Veki simpation por la lingvo<ref>Anton Oberndorfer, la 31-an de marto 2011.</ref> === Antaŭ kelkaj tagoj mi priskribis kion mi volas antingi per mia agado pri la Retradio. Hodiaŭ mi volas paroli pri la maniero en kiu okazu la parolado en la unuopaj elsendaĵoj. Tio kion mi faras estas tute privata afero kaj neniel pretendas esti io oficiala. Mi parolas pri miaj personaj impresoj, spertoj kaj opinioj resp. se foje estos alia parolanto tio okazu simile. Mia celo estas ja disvastigi Esperanton per parolado en la Retradio. La disvastigado hodiaŭ ja ne funkcias ĉefe per la sistemo informado - instruado - praktikado laŭ la doktrino de Corsetti, sed decidas la rekta kontakto kun la lingvo kiu estu nepre la aŭdado. Necesas pro tio alproksimigi la lingvon al la homoj per persona alproksimiĝo. La kutimaj radioelsendoj venas aŭ venis ĉefe de ŝtataj radiostacioj kaj ilia tono do estis ĉefe oficialeca, distancita, kvankam lastatempe oni alparolas ekz. en Ĉina Radio la homojn kiel "karaj geamikoj". Radio Vatikana ĉiam estis escepto ĉar tie la alparolo estas "karaj gefratoj". Sed se oni ne havas elsendojn en kiuj la parolado alproksimiĝas emocie al la aŭskultanto, tiam restas emocia distanco ne nur al la koncerna programo, sed finfine al la lingvo mem. La lingvo bezonas simpatiportantojn resp. paroladon en radio-elsendoj kiu vekas simpation, simpation ne nepre por la koncerna parolanto, sed por la voĉo kaj por la lingvo. Pro tio mi pritraktas ĉiujn temojn laŭ tre persona maniero kaj klopodas laŭeble variigi mian tonon, do entrepreni ĉion ke la parolado ne fariĝu monotona. Por veki simpation por la lingvo gravas ankaŭ alia faktoro, nome la kompreno. Se oni facile komprenas ĉion, tiam alvenas tiu "Aha-sensacio", oni ĝojas ke oni kapablas kompreni kaj estas fiera pri si mem. Tiel ankaŭ la ĝojo pri la lingvo kreskas. Klara parolado, malkomplika formulado kaj samtempe legebla teksto faciligas tion. Kaj la aŭskultanto ne sentu streĉiĝon post la aŭskultado, do la elsendaĵo estu laŭeble mallonga, sed aliflanke sufiĉe longa por doni sufiĉe fortan impreson. Mi esperas ke ĉion ĉi mi bone atingas per mia agado. Mi bonvenigas viajn opiniojn pri tio. === Gravas trovi taŭgajn temojn<ref>Anton Oberndorfer, la 10-an de junio 2021.</ref> === Por la ĉiutaga funkciado de la Esperanta Retradio necesas verki ĉiutage artikolon. Ĉu tiu artikolo estis jam verkita en alia lingvo ol Esperanto, tio ne vere gravas, ĉar la traduklaboro hodiaŭ ne plu estas granda problemo. Oni ja povas uzi la aŭtomatan tradukilon de Guglo kaj oni povas sendi la artikolon al alia esperantisto kiu korektos malglataĵojn de la traduko. Se oni havas pretan korektitan tekston en la mano, tiam ankaŭ la voĉregistrado estas sufiĉe facile farebla, ĉar por tio oni bezonas nur kompufonon aŭ tabuletan komputilon kiun oni povas uzi tiucele. Nun sekvas la voĉregistrado kiu ja postulas de la parolanto ĝenerale bonan parolkapablon kaj precipe bonan prononcon de Esperanto. Do tiun taskon povas plenumi homo kun sufiĉe bela voĉo kaj kun regado de la esperanta prononco. Tio signifas ke la parolanto ne bezonas regi la lingvon koncerne grandan vortostokon aŭ koncerne gramatikon, sed sufiĉas ke la parolanto komprenu kion ŝi aŭ li laŭtlegas por ke la teksto ricevu la animon de la homo kiu laŭtlegas ĝin. Se la tasko de voĉregistrado estas plenumita, tiam ankoraŭ necesas prilabori la registraĵon por forviŝi erarojn, bruojn ktp. Tion povas plenumi la persono kiu registris la tekston, sed eblas ankaŭ sendi la malnetan sonregistraĵon retpoŝte al alia esperantisto kiu plenumas tiun laboron. Post aldono de konvena bildo la sonartikolo estos preta por enretigo. La priskribita laboro nun okazas de pli ol dek jaroj ĉiutage. Kunlaboras pluraj homoj el pluraj kontinentoj kaj la kunlaboro funkcias perfekte helpe de la interreto. Sed estas unu afero kiu postulas ĉiutagan fortostreĉon por atingi tiun belan rezulton de ĉiutaga sonartikolo. Temas pri la trovado de temo. Ĝi estu laŭeble politike kaj ideologie neŭtrala kaj ĝi prezentu ĉefe aferojn el la nuntempo. Temoj ja principe abundas, sed ni ja ne estas ĵurnalistoj, sed legantoj de artikoloj en nia koncerna gazetaro. Ni do devas ĉerpi nian temon el tiu gazetaro kaj verki nian artikolon laŭ artikolo kiun ni trovis tie. La artikolo estu nek tro longa, nek tro mallonga, ĉar sonartikolo daŭru averaĝe kvin minutojn. Tio estas bone digestebla porcio da informoj helpe de Esperanto. Ĉiu aldona kunlaboranto plifaciligas la taskon pri trovo de temo. Ĉie en la mondo aperas novaj aferoj, solviĝas problemoj, okazas progreso socia, kultura, ekonomia. Pri tio indas raporti. Do sendepende en kiu lando vi vivas, se vi disponas pri informoj kiujn vi povas komuniki al la mondo, tiam vi povas kiel daŭra aŭskultanto de la Esperanta Retradio subteni nian agadon per via kunlaboro. Plej gravas ricevi artikolon pri taŭga temo. La ceteron eblas organizi ankaŭ se vi ne disponas pri ĉiuj priskribitaj rimedoj kaj kapabloj. Sed estus ja certe bele por vi aŭdi vian propran voĉon en la konscio ke ĝi estos aŭdata de homoj en la tuta mondo. == Kelkaj ekzempleraj sonartikoloj el la tuta mondo == <small>La sondosieroj troveblas en la retejo de la Esperanta Retradio, sed la resumoj ankaŭ en la projekto [[vikifontaro]]:</small> * [[:s:podkasto Datreveno de romantikulo|podkasto «Datreveno de romantikulo»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo Sergio Viana el Brazilo, la 23-an de decembro 2011.</small> * [[:s:podkasto Prelegvojaĝo en la patrujo de Esperanto|podkasto «Prelegvojaĝo en la patrujo de Esperanto»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Andreo Bach el Gdynia en Pollando, la 13-an de majo 2012.</small> * [[:s:podkasto Aŭguristino - de Karel Čapek|podkasto «Aŭguristino - de Karel Čapek»]] ::<small>El "RAKONTOJ EL UNUA POŜO" - kompakta disko eldonita de ĈEA - legas Pavla Dvořáková, la 30-an de decembro 2012.</small> * [[:s:podkasto Por etaj infanoj: 4 poemetoj|podkasto «Por etaj infanoj: 4 poemetoj»]] ::<small>Tiun ĉi sonaĵon verkis kaj produktis Luiza Carol el Israelo, la 11-an de decembro 2012.</small> * [[:s:podkasto Ĉiama bezono por instruistoj|podkasto «Ĉiama bezono por instruistoj»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Hasan Shodiev el Kanado, ĝi estas reago al sonartikolo de Paŭlo S. Viana "Infanoj kun komputiloj" , la 12-an de decembro 2012.</small> == Referencoj / Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperanto-radio]] == Eksteraj ligiloj == * [https://esperantaretradio.blogspot.com/ ''esperantaretradio.blogspot.com'', ĉefpaĝo de Esperanta Retradio, kun skriba resumoj pri ĉiuj aktualaj sendaĵoj], [https://esperantaretradio.blogspot.com/?view=magazine jen en pli kompakta prezento] ({{eo}}) * [https://aldone.de/retradio/ ''aldone.de/retradio'' listo de ĉiuj lastaj sendaĵoj] ({{eo}}) * [https://www.youtube.com/channel/UCDEg1h-GmYLFsb1kGbWNZ4g kanalo de la projekto en] ''[[Jutubo]]'' ({{eo}}) * [https://www.esperanto.at/retradio-nach-9-jahren/ artikolo de Anton Oberndorfer post naŭ jaroj de la Esperanta Retradio] (en somero 2020 ĉi-tie tradukite {{de}} en la retejo ''esperanto.at'') {{Unua|kat=ne}} <br/> {{Radio en esperanto}} [[Kategorio:Esperanto-radio]] [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] dz0n05cd1mviv61vobh75kqyyfovh2m 1 391563 9384392 9237494 2026-05-26T13:56:48Z ThomasPusch 1869 /* Manka biografia teksteto pri la iniciatinto */ 9384392 wikitext text/x-wiki tre bona elparolo. Rekomendinda! --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] 18:15, 9 Feb. 2012 (UTC) == pri nature? == en la alineo n-ro unu mi trovis la tekston ''estas multe pri nature paroli al ili en tiu lingvo'' Ĉu Zamenhof vere diris "pri?" Mi aŭdacis korekti tion. --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] ([[Uzanto-Diskuto:Hans Eo|diskuto]]) 16:33, 7 Feb. 2013 (UTC) :Evidenta tajperaro, dankon pro via atenta legado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:08, 28 nov. 2025 (UTC) == Ĉu ni kreu serion da artikoletoj "Publikaĵoj de Esperanta Retradio" == La retejo Esperanta Retradio publikigas artikoletojn ĉiutage jam de iom da jaroj. Vide la sukceso de la "Serio Virinoj en muziko", unue ĉiusemajne publikigata unu artikolo post la alia en la Esperanta Retradio kaj poste aldonita en la esperantlingvan vikipedion kiel biografio de la diskutita persono-muzikistino, ĉu estu saĝe krei pli da serioj aŭ unu granda serio de la tuto? kiel oni povos fari tion vikipedie? Ĝis nun, ĉerpi artikolojn kiuj biografias historie konatajn personecojn kaj alŝuti ilin al vikipedio estis relativa facila tasko, sed ĉi tia temas pri propra esperantlingva serio de vikiaj artikoloj (certe agnoskite kiel unue publikigita en la Esperanta Retradio). Oni povus titoli ĉiu ekzemple ER-(dato de publikado)-(titolo de la artikolo). Ĉu propra serio laŭ ĝenerala diskutita temo? titolota kiel ER-(Temo)-(dato de publikado) Aŭ eble kolekti la artikolojn laŭteme sub la titolo Esperanta Retradio-(Temo) kun la propra titolo kaj la publikigita dato kiel subtitolo de ĉiu artikolo? Tiu ne estas facila demando, bonvolu pripensi kaj mi atendas viajn reagojn. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:00, 14 jun. 2022 (UTC) == Nova kategorio El "Esperanta Retradio" == Kiel la kategorio El "Monato". Ĉu estas bona ideo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:36, 10 apr. 2023 (UTC) == regligiloj == Eksteraj ligiloj == * [http://members.aon.at/aldone/peranto/index.html La ĉefpaĝo de Esperanta Retradio] * [http://peranto.posterous.com/ La Posterous-a retpaĝo de Esperanta Retradio] Ne funkcias. [[Uzanto:Fransoazo|Fransoazo]] 17:23, 29 jan. 2024 (UTC) :Evidente. Mi per reta serĉo trovis kvar novajn, nun funkciantajn ligilojn. Tion fakte povas fari ĉiu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 28 nov. 2025 (UTC) == ĉu vere temas pri podkasto? == Mi ne povas aboni ĝin en ajna podkasta apo, do ne vere temas pri podkasto, ĉu ne? Simple estas retradio. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 22:55, 18 jan. 2025 (UTC) :Ah oni povas aboni ĝin ĉe spotifiy, kaj la publika RSS fluo estas iomete kaŝita. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 22:56, 18 jan. 2025 (UTC) == Manka biografia teksteto pri la iniciatinto == Laŭ mi vere mankas biografia teksteto pri la iniciatinto [[Anton Oberndorfer]]. Sed kvankam rete serĉante pri li mi trovas multajn spurojn de la Esperanta Retradio, ĝis nun mankas iuj biografiaj informoj - ankaŭ pro tio ke la nomo en Bavario kaj Aŭstrio estas sufiĉe ofta, kaj reta serĉo tuj produktas plurajn nekrologiojn, sen ke tio signifus ke tiu ĉi Anton Oberndorfer vere jam estus morta... almenaŭ la Esperanta Retradio ankoraŭ hodiaŭ produktis sendaĵon kiu estas indiko ke Anton Oberndorfer hodiaŭ matene ankoraŭ vivis senĝene. Povus esti ke li estas tiu samnomulo kiu vivas en la komunumo [[Ried im Innkreis]] en [[Supra Aŭstrio]], sed eĉ pri tio mi ne certas. Helpo por spuri iujn biografiajn informetojn estus tre bonvena, eĉ ne devas sufiĉi por plena [[artikola ĝermo]], ankaŭ noteto por la [[ĝermolisto de aŭstraj esperantistoj]] estus bona paŝo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:14, 28 nov. 2025 (UTC) :Post duona jaro ankoraŭ nenio moviĝis. Domaĝe. Kiel eblas iam ajn fari eĉ minimuman vikipedian tekston pri homo, se entute ne estas iuj ajn informoj kiuj sendube rilatas al tiu homo kaj ne nur al iuj kiuj hazarde dividas la saman nomon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 26 maj. 2026 (UTC) == Sed ankoraŭ iom da kritiko pri tiu ĉi teksto == Enciklopedio ne estas simpla afiŝomuro, al kiu iu ajn povas glui iujn personajn notojn, personajn leterojn al sia amiko, iun poemon belan aŭ liston de aĉetindaĵoj por la propra familio ... Tial frazoj kiel :«Mi<ref>"Mi" evidente estas la tekstoverkinto kaj iniciatinto, Anton Oberndorfer.</ref> rimarkis ke tiaj programaĵoj kiuj promesas havi utilajn informojn estas tre multe aŭskultataj» {{referencoj}} estas problemaj, ĉar ili evidente ne verkiĝis en neŭtrala, enciklopedia stilo, sed el subjektiva perspektivo. Tiajn tekstoblokojn necesus marki per la ŝablono {{ŝ|citaĵo}}, sed se oni konsekvence faras tion, la rezulto estas ke la teksto tre videble preskaŭ nur konsistas el citaĵoj, kvazaŭ estas privata prezento farita per la iniciatinto ''Anton Oberndorfer'', kvankam mi certas ke ne li mem trudi sian personan perspektivon ĉi tie, sed iuj esperantistoj simple el la projekta retejo elkopiis liajn tekstojn kaj sen lia kontribuo enkopiis ilin ĉi tie. Tamen la stilo ankoraŭ estas problema. === Plenaj resumoj pri iuj ajn ekzemplaj sondosieroj === Sed pli probleme ankoraŭ estas enkopii kompletajn resumojn pri iuj ajn ekzemplaj sondosieroj. Mi tial elportis la kvin hazarde kungluitajn originalajn tekstojn el la ĉapitro "Kelke da interesaj sonartikoloj el la tuta mondo", forigis la subjektivan varbaĵon "interesaj" kaj nun estas nur la kvin ligiloj al la projekto [[vikifontaro]]. <small>La sondosieroj troveblas en la retejo de la Esperanta Retradio, sed la resumoj ankaŭ en la projekto [[vikifontaro]]:</small> * [[:s:podkasto Datreveno de romantikulo|podkasto «Datreveno de romantikulo»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo Sergio Viana el Brazilo, la 23-an de decembro 2011.</small> * [[:s:podkasto Prelegvojaĝo en la patrujo de Esperanto|podkasto «Prelegvojaĝo en la patrujo de Esperanto»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Andreo Bach el Gdynia en Pollando, la 13-an de majo 2012.</small> * [[:s:podkasto Aŭguristino - de Karel Čapek|podkasto «Aŭguristino - de Karel Čapek»]] ::<small>El "RAKONTOJ EL UNUA POŜO" - kompakta disko eldonita de ĈEA - legas Pavla Dvořáková, la 30-an de decembro 2012.</small> * [[:s:podkasto Por etaj infanoj: 4 poemetoj|podkasto «Por etaj infanoj: 4 poemetoj»]] ::<small>Tiun ĉi sonaĵon verkis kaj produktis Luiza Carol el Israelo, la 11-an de decembro 2012.</small> * [[:s:podkasto Ĉiama bezono por instruistoj|podkasto «Ĉiama bezono por instruistoj»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Hasan Shodiev el Kanado, ĝi estas reago al sonartikolo de Paŭlo S. Viana "Infanoj kun komputiloj" , la 12-an de decembro 2012.</small> [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:21, 28 nov. 2025 (UTC) l64k6wn875nv0z0vm6d2etef49rg2o9 9384397 9384392 2026-05-26T14:14:25Z ThomasPusch 1869 /* Manka biografia teksteto pri la iniciatinto */ 9384397 wikitext text/x-wiki tre bona elparolo. Rekomendinda! --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] 18:15, 9 Feb. 2012 (UTC) == pri nature? == en la alineo n-ro unu mi trovis la tekston ''estas multe pri nature paroli al ili en tiu lingvo'' Ĉu Zamenhof vere diris "pri?" Mi aŭdacis korekti tion. --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] ([[Uzanto-Diskuto:Hans Eo|diskuto]]) 16:33, 7 Feb. 2013 (UTC) :Evidenta tajperaro, dankon pro via atenta legado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:08, 28 nov. 2025 (UTC) == Ĉu ni kreu serion da artikoletoj "Publikaĵoj de Esperanta Retradio" == La retejo Esperanta Retradio publikigas artikoletojn ĉiutage jam de iom da jaroj. Vide la sukceso de la "Serio Virinoj en muziko", unue ĉiusemajne publikigata unu artikolo post la alia en la Esperanta Retradio kaj poste aldonita en la esperantlingvan vikipedion kiel biografio de la diskutita persono-muzikistino, ĉu estu saĝe krei pli da serioj aŭ unu granda serio de la tuto? kiel oni povos fari tion vikipedie? Ĝis nun, ĉerpi artikolojn kiuj biografias historie konatajn personecojn kaj alŝuti ilin al vikipedio estis relativa facila tasko, sed ĉi tia temas pri propra esperantlingva serio de vikiaj artikoloj (certe agnoskite kiel unue publikigita en la Esperanta Retradio). Oni povus titoli ĉiu ekzemple ER-(dato de publikado)-(titolo de la artikolo). Ĉu propra serio laŭ ĝenerala diskutita temo? titolota kiel ER-(Temo)-(dato de publikado) Aŭ eble kolekti la artikolojn laŭteme sub la titolo Esperanta Retradio-(Temo) kun la propra titolo kaj la publikigita dato kiel subtitolo de ĉiu artikolo? Tiu ne estas facila demando, bonvolu pripensi kaj mi atendas viajn reagojn. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:00, 14 jun. 2022 (UTC) == Nova kategorio El "Esperanta Retradio" == Kiel la kategorio El "Monato". Ĉu estas bona ideo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:36, 10 apr. 2023 (UTC) == regligiloj == Eksteraj ligiloj == * [http://members.aon.at/aldone/peranto/index.html La ĉefpaĝo de Esperanta Retradio] * [http://peranto.posterous.com/ La Posterous-a retpaĝo de Esperanta Retradio] Ne funkcias. [[Uzanto:Fransoazo|Fransoazo]] 17:23, 29 jan. 2024 (UTC) :Evidente. Mi per reta serĉo trovis kvar novajn, nun funkciantajn ligilojn. Tion fakte povas fari ĉiu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 28 nov. 2025 (UTC) == ĉu vere temas pri podkasto? == Mi ne povas aboni ĝin en ajna podkasta apo, do ne vere temas pri podkasto, ĉu ne? Simple estas retradio. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 22:55, 18 jan. 2025 (UTC) :Ah oni povas aboni ĝin ĉe spotifiy, kaj la publika RSS fluo estas iomete kaŝita. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 22:56, 18 jan. 2025 (UTC) == Manka biografia teksteto pri la iniciatinto == Laŭ mi vere mankas biografia teksteto pri la iniciatinto [[Anton Oberndorfer]]. Sed kvankam rete serĉante pri li mi trovas multajn spurojn de la Esperanta Retradio, ĝis nun mankas iuj biografiaj informoj - ankaŭ pro tio ke la nomo en Bavario kaj Aŭstrio estas sufiĉe ofta, kaj reta serĉo tuj produktas plurajn nekrologiojn, sen ke tio signifus ke tiu ĉi Anton Oberndorfer vere jam estus morta... almenaŭ la Esperanta Retradio ankoraŭ hodiaŭ produktis sendaĵon kiu estas indiko ke Anton Oberndorfer hodiaŭ matene ankoraŭ vivis senĝene. Povus esti ke li estas tiu samnomulo kiu vivas en la komunumo [[Ried im Innkreis]] en [[Supra Aŭstrio]], sed eĉ pri tio mi ne certas. Helpo por spuri iujn biografiajn informetojn estus tre bonvena, eĉ ne devas sufiĉi por plena [[artikola ĝermo]], ankaŭ noteto por la [[ĝermolisto de aŭstraj esperantistoj]] estus bona paŝo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:14, 28 nov. 2025 (UTC) [[dosiero:Vienna Convention road sign Aa-32-V1.svg|100a|maldekstra]]:Post duona jaro ankoraŭ nenio moviĝis. Domaĝe. Kiel eblas iam ajn fari eĉ minimuman vikipedian tekston pri homo, se entute ne estas iuj ajn informoj kiuj sendube rilatas al tiu homo kaj ne nur al iuj kiuj hazarde dividas la saman nomon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 26 maj. 2026 (UTC) == Sed ankoraŭ iom da kritiko pri tiu ĉi teksto == Enciklopedio ne estas simpla afiŝomuro, al kiu iu ajn povas glui iujn personajn notojn, personajn leterojn al sia amiko, iun poemon belan aŭ liston de aĉetindaĵoj por la propra familio ... Tial frazoj kiel :«Mi<ref>"Mi" evidente estas la tekstoverkinto kaj iniciatinto, Anton Oberndorfer.</ref> rimarkis ke tiaj programaĵoj kiuj promesas havi utilajn informojn estas tre multe aŭskultataj» {{referencoj}} estas problemaj, ĉar ili evidente ne verkiĝis en neŭtrala, enciklopedia stilo, sed el subjektiva perspektivo. Tiajn tekstoblokojn necesus marki per la ŝablono {{ŝ|citaĵo}}, sed se oni konsekvence faras tion, la rezulto estas ke la teksto tre videble preskaŭ nur konsistas el citaĵoj, kvazaŭ estas privata prezento farita per la iniciatinto ''Anton Oberndorfer'', kvankam mi certas ke ne li mem trudi sian personan perspektivon ĉi tie, sed iuj esperantistoj simple el la projekta retejo elkopiis liajn tekstojn kaj sen lia kontribuo enkopiis ilin ĉi tie. Tamen la stilo ankoraŭ estas problema. === Plenaj resumoj pri iuj ajn ekzemplaj sondosieroj === Sed pli probleme ankoraŭ estas enkopii kompletajn resumojn pri iuj ajn ekzemplaj sondosieroj. Mi tial elportis la kvin hazarde kungluitajn originalajn tekstojn el la ĉapitro "Kelke da interesaj sonartikoloj el la tuta mondo", forigis la subjektivan varbaĵon "interesaj" kaj nun estas nur la kvin ligiloj al la projekto [[vikifontaro]]. <small>La sondosieroj troveblas en la retejo de la Esperanta Retradio, sed la resumoj ankaŭ en la projekto [[vikifontaro]]:</small> * [[:s:podkasto Datreveno de romantikulo|podkasto «Datreveno de romantikulo»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo Sergio Viana el Brazilo, la 23-an de decembro 2011.</small> * [[:s:podkasto Prelegvojaĝo en la patrujo de Esperanto|podkasto «Prelegvojaĝo en la patrujo de Esperanto»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Andreo Bach el Gdynia en Pollando, la 13-an de majo 2012.</small> * [[:s:podkasto Aŭguristino - de Karel Čapek|podkasto «Aŭguristino - de Karel Čapek»]] ::<small>El "RAKONTOJ EL UNUA POŜO" - kompakta disko eldonita de ĈEA - legas Pavla Dvořáková, la 30-an de decembro 2012.</small> * [[:s:podkasto Por etaj infanoj: 4 poemetoj|podkasto «Por etaj infanoj: 4 poemetoj»]] ::<small>Tiun ĉi sonaĵon verkis kaj produktis Luiza Carol el Israelo, la 11-an de decembro 2012.</small> * [[:s:podkasto Ĉiama bezono por instruistoj|podkasto «Ĉiama bezono por instruistoj»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Hasan Shodiev el Kanado, ĝi estas reago al sonartikolo de Paŭlo S. Viana "Infanoj kun komputiloj" , la 12-an de decembro 2012.</small> [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:21, 28 nov. 2025 (UTC) 76y28fyu6vnepug500q1llhwu2v7rxm 9384398 9384397 2026-05-26T14:15:04Z ThomasPusch 1869 /* Manka biografia teksteto pri la iniciatinto */ 9384398 wikitext text/x-wiki tre bona elparolo. Rekomendinda! --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] 18:15, 9 Feb. 2012 (UTC) == pri nature? == en la alineo n-ro unu mi trovis la tekston ''estas multe pri nature paroli al ili en tiu lingvo'' Ĉu Zamenhof vere diris "pri?" Mi aŭdacis korekti tion. --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] ([[Uzanto-Diskuto:Hans Eo|diskuto]]) 16:33, 7 Feb. 2013 (UTC) :Evidenta tajperaro, dankon pro via atenta legado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:08, 28 nov. 2025 (UTC) == Ĉu ni kreu serion da artikoletoj "Publikaĵoj de Esperanta Retradio" == La retejo Esperanta Retradio publikigas artikoletojn ĉiutage jam de iom da jaroj. Vide la sukceso de la "Serio Virinoj en muziko", unue ĉiusemajne publikigata unu artikolo post la alia en la Esperanta Retradio kaj poste aldonita en la esperantlingvan vikipedion kiel biografio de la diskutita persono-muzikistino, ĉu estu saĝe krei pli da serioj aŭ unu granda serio de la tuto? kiel oni povos fari tion vikipedie? Ĝis nun, ĉerpi artikolojn kiuj biografias historie konatajn personecojn kaj alŝuti ilin al vikipedio estis relativa facila tasko, sed ĉi tia temas pri propra esperantlingva serio de vikiaj artikoloj (certe agnoskite kiel unue publikigita en la Esperanta Retradio). Oni povus titoli ĉiu ekzemple ER-(dato de publikado)-(titolo de la artikolo). Ĉu propra serio laŭ ĝenerala diskutita temo? titolota kiel ER-(Temo)-(dato de publikado) Aŭ eble kolekti la artikolojn laŭteme sub la titolo Esperanta Retradio-(Temo) kun la propra titolo kaj la publikigita dato kiel subtitolo de ĉiu artikolo? Tiu ne estas facila demando, bonvolu pripensi kaj mi atendas viajn reagojn. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:00, 14 jun. 2022 (UTC) == Nova kategorio El "Esperanta Retradio" == Kiel la kategorio El "Monato". Ĉu estas bona ideo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:36, 10 apr. 2023 (UTC) == regligiloj == Eksteraj ligiloj == * [http://members.aon.at/aldone/peranto/index.html La ĉefpaĝo de Esperanta Retradio] * [http://peranto.posterous.com/ La Posterous-a retpaĝo de Esperanta Retradio] Ne funkcias. [[Uzanto:Fransoazo|Fransoazo]] 17:23, 29 jan. 2024 (UTC) :Evidente. Mi per reta serĉo trovis kvar novajn, nun funkciantajn ligilojn. Tion fakte povas fari ĉiu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 28 nov. 2025 (UTC) == ĉu vere temas pri podkasto? == Mi ne povas aboni ĝin en ajna podkasta apo, do ne vere temas pri podkasto, ĉu ne? Simple estas retradio. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 22:55, 18 jan. 2025 (UTC) :Ah oni povas aboni ĝin ĉe spotifiy, kaj la publika RSS fluo estas iomete kaŝita. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 22:56, 18 jan. 2025 (UTC) == Manka biografia teksteto pri la iniciatinto == Laŭ mi vere mankas biografia teksteto pri la iniciatinto [[Anton Oberndorfer]]. Sed kvankam rete serĉante pri li mi trovas multajn spurojn de la Esperanta Retradio, ĝis nun mankas iuj biografiaj informoj - ankaŭ pro tio ke la nomo en Bavario kaj Aŭstrio estas sufiĉe ofta, kaj reta serĉo tuj produktas plurajn nekrologiojn, sen ke tio signifus ke tiu ĉi Anton Oberndorfer vere jam estus morta... almenaŭ la Esperanta Retradio ankoraŭ hodiaŭ produktis sendaĵon kiu estas indiko ke Anton Oberndorfer hodiaŭ matene ankoraŭ vivis senĝene. Povus esti ke li estas tiu samnomulo kiu vivas en la komunumo [[Ried im Innkreis]] en [[Supra Aŭstrio]], sed eĉ pri tio mi ne certas. Helpo por spuri iujn biografiajn informetojn estus tre bonvena, eĉ ne devas sufiĉi por plena [[artikola ĝermo]], ankaŭ noteto por la [[ĝermolisto de aŭstraj esperantistoj]] estus bona paŝo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:14, 28 nov. 2025 (UTC) [[dosiero:Vienna Convention road sign Aa-32-V1.svg|40ra|maldekstra]]Post duona jaro ankoraŭ nenio moviĝis. Domaĝe. Kiel eblas iam ajn fari eĉ minimuman vikipedian tekston pri homo, se entute ne estas iuj ajn informoj kiuj sendube rilatas al tiu homo kaj ne nur al iuj kiuj hazarde dividas la saman nomon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 26 maj. 2026 (UTC) == Sed ankoraŭ iom da kritiko pri tiu ĉi teksto == Enciklopedio ne estas simpla afiŝomuro, al kiu iu ajn povas glui iujn personajn notojn, personajn leterojn al sia amiko, iun poemon belan aŭ liston de aĉetindaĵoj por la propra familio ... Tial frazoj kiel :«Mi<ref>"Mi" evidente estas la tekstoverkinto kaj iniciatinto, Anton Oberndorfer.</ref> rimarkis ke tiaj programaĵoj kiuj promesas havi utilajn informojn estas tre multe aŭskultataj» {{referencoj}} estas problemaj, ĉar ili evidente ne verkiĝis en neŭtrala, enciklopedia stilo, sed el subjektiva perspektivo. Tiajn tekstoblokojn necesus marki per la ŝablono {{ŝ|citaĵo}}, sed se oni konsekvence faras tion, la rezulto estas ke la teksto tre videble preskaŭ nur konsistas el citaĵoj, kvazaŭ estas privata prezento farita per la iniciatinto ''Anton Oberndorfer'', kvankam mi certas ke ne li mem trudi sian personan perspektivon ĉi tie, sed iuj esperantistoj simple el la projekta retejo elkopiis liajn tekstojn kaj sen lia kontribuo enkopiis ilin ĉi tie. Tamen la stilo ankoraŭ estas problema. === Plenaj resumoj pri iuj ajn ekzemplaj sondosieroj === Sed pli probleme ankoraŭ estas enkopii kompletajn resumojn pri iuj ajn ekzemplaj sondosieroj. Mi tial elportis la kvin hazarde kungluitajn originalajn tekstojn el la ĉapitro "Kelke da interesaj sonartikoloj el la tuta mondo", forigis la subjektivan varbaĵon "interesaj" kaj nun estas nur la kvin ligiloj al la projekto [[vikifontaro]]. <small>La sondosieroj troveblas en la retejo de la Esperanta Retradio, sed la resumoj ankaŭ en la projekto [[vikifontaro]]:</small> * [[:s:podkasto Datreveno de romantikulo|podkasto «Datreveno de romantikulo»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo Sergio Viana el Brazilo, la 23-an de decembro 2011.</small> * [[:s:podkasto Prelegvojaĝo en la patrujo de Esperanto|podkasto «Prelegvojaĝo en la patrujo de Esperanto»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Andreo Bach el Gdynia en Pollando, la 13-an de majo 2012.</small> * [[:s:podkasto Aŭguristino - de Karel Čapek|podkasto «Aŭguristino - de Karel Čapek»]] ::<small>El "RAKONTOJ EL UNUA POŜO" - kompakta disko eldonita de ĈEA - legas Pavla Dvořáková, la 30-an de decembro 2012.</small> * [[:s:podkasto Por etaj infanoj: 4 poemetoj|podkasto «Por etaj infanoj: 4 poemetoj»]] ::<small>Tiun ĉi sonaĵon verkis kaj produktis Luiza Carol el Israelo, la 11-an de decembro 2012.</small> * [[:s:podkasto Ĉiama bezono por instruistoj|podkasto «Ĉiama bezono por instruistoj»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Hasan Shodiev el Kanado, ĝi estas reago al sonartikolo de Paŭlo S. Viana "Infanoj kun komputiloj" , la 12-an de decembro 2012.</small> [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:21, 28 nov. 2025 (UTC) kb5yqaqoy5vu5ob0td1jddxmzgnl2g0 9384399 9384398 2026-05-26T14:16:05Z ThomasPusch 1869 /* regligiloj */ 9384399 wikitext text/x-wiki tre bona elparolo. Rekomendinda! --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] 18:15, 9 Feb. 2012 (UTC) == pri nature? == en la alineo n-ro unu mi trovis la tekston ''estas multe pri nature paroli al ili en tiu lingvo'' Ĉu Zamenhof vere diris "pri?" Mi aŭdacis korekti tion. --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] ([[Uzanto-Diskuto:Hans Eo|diskuto]]) 16:33, 7 Feb. 2013 (UTC) :Evidenta tajperaro, dankon pro via atenta legado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:08, 28 nov. 2025 (UTC) == Ĉu ni kreu serion da artikoletoj "Publikaĵoj de Esperanta Retradio" == La retejo Esperanta Retradio publikigas artikoletojn ĉiutage jam de iom da jaroj. Vide la sukceso de la "Serio Virinoj en muziko", unue ĉiusemajne publikigata unu artikolo post la alia en la Esperanta Retradio kaj poste aldonita en la esperantlingvan vikipedion kiel biografio de la diskutita persono-muzikistino, ĉu estu saĝe krei pli da serioj aŭ unu granda serio de la tuto? kiel oni povos fari tion vikipedie? Ĝis nun, ĉerpi artikolojn kiuj biografias historie konatajn personecojn kaj alŝuti ilin al vikipedio estis relativa facila tasko, sed ĉi tia temas pri propra esperantlingva serio de vikiaj artikoloj (certe agnoskite kiel unue publikigita en la Esperanta Retradio). Oni povus titoli ĉiu ekzemple ER-(dato de publikado)-(titolo de la artikolo). Ĉu propra serio laŭ ĝenerala diskutita temo? titolota kiel ER-(Temo)-(dato de publikado) Aŭ eble kolekti la artikolojn laŭteme sub la titolo Esperanta Retradio-(Temo) kun la propra titolo kaj la publikigita dato kiel subtitolo de ĉiu artikolo? Tiu ne estas facila demando, bonvolu pripensi kaj mi atendas viajn reagojn. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:00, 14 jun. 2022 (UTC) == Nova kategorio El "Esperanta Retradio" == Kiel la kategorio El "Monato". Ĉu estas bona ideo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:36, 10 apr. 2023 (UTC) == Eksteraj ligiloj == * [http://members.aon.at/aldone/peranto/index.html La ĉefpaĝo de Esperanta Retradio] * [http://peranto.posterous.com/ La Posterous-a retpaĝo de Esperanta Retradio] Ne funkcias. [[Uzanto:Fransoazo|Fransoazo]] 17:23, 29 jan. 2024 (UTC) :Evidente. Mi per reta serĉo trovis kvar novajn, nun funkciantajn ligilojn. Tion fakte povas fari ĉiu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 28 nov. 2025 (UTC) == ĉu vere temas pri podkasto? == Mi ne povas aboni ĝin en ajna podkasta apo, do ne vere temas pri podkasto, ĉu ne? Simple estas retradio. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 22:55, 18 jan. 2025 (UTC) :Ah oni povas aboni ĝin ĉe spotifiy, kaj la publika RSS fluo estas iomete kaŝita. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 22:56, 18 jan. 2025 (UTC) == Manka biografia teksteto pri la iniciatinto == Laŭ mi vere mankas biografia teksteto pri la iniciatinto [[Anton Oberndorfer]]. Sed kvankam rete serĉante pri li mi trovas multajn spurojn de la Esperanta Retradio, ĝis nun mankas iuj biografiaj informoj - ankaŭ pro tio ke la nomo en Bavario kaj Aŭstrio estas sufiĉe ofta, kaj reta serĉo tuj produktas plurajn nekrologiojn, sen ke tio signifus ke tiu ĉi Anton Oberndorfer vere jam estus morta... almenaŭ la Esperanta Retradio ankoraŭ hodiaŭ produktis sendaĵon kiu estas indiko ke Anton Oberndorfer hodiaŭ matene ankoraŭ vivis senĝene. Povus esti ke li estas tiu samnomulo kiu vivas en la komunumo [[Ried im Innkreis]] en [[Supra Aŭstrio]], sed eĉ pri tio mi ne certas. Helpo por spuri iujn biografiajn informetojn estus tre bonvena, eĉ ne devas sufiĉi por plena [[artikola ĝermo]], ankaŭ noteto por la [[ĝermolisto de aŭstraj esperantistoj]] estus bona paŝo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:14, 28 nov. 2025 (UTC) [[dosiero:Vienna Convention road sign Aa-32-V1.svg|40ra|maldekstra]]Post duona jaro ankoraŭ nenio moviĝis. Domaĝe. Kiel eblas iam ajn fari eĉ minimuman vikipedian tekston pri homo, se entute ne estas iuj ajn informoj kiuj sendube rilatas al tiu homo kaj ne nur al iuj kiuj hazarde dividas la saman nomon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 26 maj. 2026 (UTC) == Sed ankoraŭ iom da kritiko pri tiu ĉi teksto == Enciklopedio ne estas simpla afiŝomuro, al kiu iu ajn povas glui iujn personajn notojn, personajn leterojn al sia amiko, iun poemon belan aŭ liston de aĉetindaĵoj por la propra familio ... Tial frazoj kiel :«Mi<ref>"Mi" evidente estas la tekstoverkinto kaj iniciatinto, Anton Oberndorfer.</ref> rimarkis ke tiaj programaĵoj kiuj promesas havi utilajn informojn estas tre multe aŭskultataj» {{referencoj}} estas problemaj, ĉar ili evidente ne verkiĝis en neŭtrala, enciklopedia stilo, sed el subjektiva perspektivo. Tiajn tekstoblokojn necesus marki per la ŝablono {{ŝ|citaĵo}}, sed se oni konsekvence faras tion, la rezulto estas ke la teksto tre videble preskaŭ nur konsistas el citaĵoj, kvazaŭ estas privata prezento farita per la iniciatinto ''Anton Oberndorfer'', kvankam mi certas ke ne li mem trudi sian personan perspektivon ĉi tie, sed iuj esperantistoj simple el la projekta retejo elkopiis liajn tekstojn kaj sen lia kontribuo enkopiis ilin ĉi tie. Tamen la stilo ankoraŭ estas problema. === Plenaj resumoj pri iuj ajn ekzemplaj sondosieroj === Sed pli probleme ankoraŭ estas enkopii kompletajn resumojn pri iuj ajn ekzemplaj sondosieroj. Mi tial elportis la kvin hazarde kungluitajn originalajn tekstojn el la ĉapitro "Kelke da interesaj sonartikoloj el la tuta mondo", forigis la subjektivan varbaĵon "interesaj" kaj nun estas nur la kvin ligiloj al la projekto [[vikifontaro]]. <small>La sondosieroj troveblas en la retejo de la Esperanta Retradio, sed la resumoj ankaŭ en la projekto [[vikifontaro]]:</small> * [[:s:podkasto Datreveno de romantikulo|podkasto «Datreveno de romantikulo»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo Sergio Viana el Brazilo, la 23-an de decembro 2011.</small> * [[:s:podkasto Prelegvojaĝo en la patrujo de Esperanto|podkasto «Prelegvojaĝo en la patrujo de Esperanto»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Andreo Bach el Gdynia en Pollando, la 13-an de majo 2012.</small> * [[:s:podkasto Aŭguristino - de Karel Čapek|podkasto «Aŭguristino - de Karel Čapek»]] ::<small>El "RAKONTOJ EL UNUA POŜO" - kompakta disko eldonita de ĈEA - legas Pavla Dvořáková, la 30-an de decembro 2012.</small> * [[:s:podkasto Por etaj infanoj: 4 poemetoj|podkasto «Por etaj infanoj: 4 poemetoj»]] ::<small>Tiun ĉi sonaĵon verkis kaj produktis Luiza Carol el Israelo, la 11-an de decembro 2012.</small> * [[:s:podkasto Ĉiama bezono por instruistoj|podkasto «Ĉiama bezono por instruistoj»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Hasan Shodiev el Kanado, ĝi estas reago al sonartikolo de Paŭlo S. Viana "Infanoj kun komputiloj" , la 12-an de decembro 2012.</small> [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:21, 28 nov. 2025 (UTC) 2c2r4z170yn47mnwqsek7ze9jurggmc 9384400 9384399 2026-05-26T14:16:42Z ThomasPusch 1869 /* Sed ankoraŭ iom da kritiko pri tiu ĉi teksto */ 9384400 wikitext text/x-wiki tre bona elparolo. Rekomendinda! --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] 18:15, 9 Feb. 2012 (UTC) == pri nature? == en la alineo n-ro unu mi trovis la tekston ''estas multe pri nature paroli al ili en tiu lingvo'' Ĉu Zamenhof vere diris "pri?" Mi aŭdacis korekti tion. --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] ([[Uzanto-Diskuto:Hans Eo|diskuto]]) 16:33, 7 Feb. 2013 (UTC) :Evidenta tajperaro, dankon pro via atenta legado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:08, 28 nov. 2025 (UTC) == Ĉu ni kreu serion da artikoletoj "Publikaĵoj de Esperanta Retradio" == La retejo Esperanta Retradio publikigas artikoletojn ĉiutage jam de iom da jaroj. Vide la sukceso de la "Serio Virinoj en muziko", unue ĉiusemajne publikigata unu artikolo post la alia en la Esperanta Retradio kaj poste aldonita en la esperantlingvan vikipedion kiel biografio de la diskutita persono-muzikistino, ĉu estu saĝe krei pli da serioj aŭ unu granda serio de la tuto? kiel oni povos fari tion vikipedie? Ĝis nun, ĉerpi artikolojn kiuj biografias historie konatajn personecojn kaj alŝuti ilin al vikipedio estis relativa facila tasko, sed ĉi tia temas pri propra esperantlingva serio de vikiaj artikoloj (certe agnoskite kiel unue publikigita en la Esperanta Retradio). Oni povus titoli ĉiu ekzemple ER-(dato de publikado)-(titolo de la artikolo). Ĉu propra serio laŭ ĝenerala diskutita temo? titolota kiel ER-(Temo)-(dato de publikado) Aŭ eble kolekti la artikolojn laŭteme sub la titolo Esperanta Retradio-(Temo) kun la propra titolo kaj la publikigita dato kiel subtitolo de ĉiu artikolo? Tiu ne estas facila demando, bonvolu pripensi kaj mi atendas viajn reagojn. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:00, 14 jun. 2022 (UTC) == Nova kategorio El "Esperanta Retradio" == Kiel la kategorio El "Monato". Ĉu estas bona ideo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:36, 10 apr. 2023 (UTC) == Eksteraj ligiloj == * [http://members.aon.at/aldone/peranto/index.html La ĉefpaĝo de Esperanta Retradio] * [http://peranto.posterous.com/ La Posterous-a retpaĝo de Esperanta Retradio] Ne funkcias. [[Uzanto:Fransoazo|Fransoazo]] 17:23, 29 jan. 2024 (UTC) :Evidente. Mi per reta serĉo trovis kvar novajn, nun funkciantajn ligilojn. Tion fakte povas fari ĉiu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 28 nov. 2025 (UTC) == ĉu vere temas pri podkasto? == Mi ne povas aboni ĝin en ajna podkasta apo, do ne vere temas pri podkasto, ĉu ne? Simple estas retradio. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 22:55, 18 jan. 2025 (UTC) :Ah oni povas aboni ĝin ĉe spotifiy, kaj la publika RSS fluo estas iomete kaŝita. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 22:56, 18 jan. 2025 (UTC) == Manka biografia teksteto pri la iniciatinto == Laŭ mi vere mankas biografia teksteto pri la iniciatinto [[Anton Oberndorfer]]. Sed kvankam rete serĉante pri li mi trovas multajn spurojn de la Esperanta Retradio, ĝis nun mankas iuj biografiaj informoj - ankaŭ pro tio ke la nomo en Bavario kaj Aŭstrio estas sufiĉe ofta, kaj reta serĉo tuj produktas plurajn nekrologiojn, sen ke tio signifus ke tiu ĉi Anton Oberndorfer vere jam estus morta... almenaŭ la Esperanta Retradio ankoraŭ hodiaŭ produktis sendaĵon kiu estas indiko ke Anton Oberndorfer hodiaŭ matene ankoraŭ vivis senĝene. Povus esti ke li estas tiu samnomulo kiu vivas en la komunumo [[Ried im Innkreis]] en [[Supra Aŭstrio]], sed eĉ pri tio mi ne certas. Helpo por spuri iujn biografiajn informetojn estus tre bonvena, eĉ ne devas sufiĉi por plena [[artikola ĝermo]], ankaŭ noteto por la [[ĝermolisto de aŭstraj esperantistoj]] estus bona paŝo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:14, 28 nov. 2025 (UTC) [[dosiero:Vienna Convention road sign Aa-32-V1.svg|40ra|maldekstra]]Post duona jaro ankoraŭ nenio moviĝis. Domaĝe. Kiel eblas iam ajn fari eĉ minimuman vikipedian tekston pri homo, se entute ne estas iuj ajn informoj kiuj sendube rilatas al tiu homo kaj ne nur al iuj kiuj hazarde dividas la saman nomon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 26 maj. 2026 (UTC) == Sed ankoraŭ iom da kritiko pri tiu ĉi teksto == Enciklopedio ne estas simpla afiŝomuro, al kiu iu ajn povas glui iujn personajn notojn, personajn leterojn al sia amiko, iun poemon belan aŭ liston de aĉetindaĵoj por la propra familio ... Tial frazoj kiel :«Mi<ref>"Mi" evidente estas la tekstoverkinto kaj iniciatinto, Anton Oberndorfer.</ref> rimarkis ke tiaj programaĵoj kiuj promesas havi utilajn informojn estas tre multe aŭskultataj» {{referencoj}} estas problemaj, ĉar ili evidente ne verkiĝis en neŭtrala, enciklopedia stilo, sed el subjektiva perspektivo. Tiajn tekstoblokojn necesus marki per la ŝablono {{ŝ|citaĵo}}, sed se oni konsekvence faras tion, la rezulto estas ke la teksto tre videble preskaŭ nur konsistas el citaĵoj, kvazaŭ estas privata prezento farita per la iniciatinto ''Anton Oberndorfer'', kvankam mi certas ke ne li mem trudis sian personan perspektivon ĉi tie, sed iuj esperantistoj simple el la projekta retejo elkopiis liajn tekstojn kaj sen lia kontribuo enkopiis ilin ĉi tie. Tamen la stilo ankoraŭ estas problema. === Plenaj resumoj pri iuj ajn ekzemplaj sondosieroj === Sed pli probleme ankoraŭ estas enkopii kompletajn resumojn pri iuj ajn ekzemplaj sondosieroj. Mi tial elportis la kvin hazarde kungluitajn originalajn tekstojn el la ĉapitro "Kelke da interesaj sonartikoloj el la tuta mondo", forigis la subjektivan varbaĵon "interesaj" kaj nun estas nur la kvin ligiloj al la projekto [[vikifontaro]]. <small>La sondosieroj troveblas en la retejo de la Esperanta Retradio, sed la resumoj ankaŭ en la projekto [[vikifontaro]]:</small> * [[:s:podkasto Datreveno de romantikulo|podkasto «Datreveno de romantikulo»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo Sergio Viana el Brazilo, la 23-an de decembro 2011.</small> * [[:s:podkasto Prelegvojaĝo en la patrujo de Esperanto|podkasto «Prelegvojaĝo en la patrujo de Esperanto»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Andreo Bach el Gdynia en Pollando, la 13-an de majo 2012.</small> * [[:s:podkasto Aŭguristino - de Karel Čapek|podkasto «Aŭguristino - de Karel Čapek»]] ::<small>El "RAKONTOJ EL UNUA POŜO" - kompakta disko eldonita de ĈEA - legas Pavla Dvořáková, la 30-an de decembro 2012.</small> * [[:s:podkasto Por etaj infanoj: 4 poemetoj|podkasto «Por etaj infanoj: 4 poemetoj»]] ::<small>Tiun ĉi sonaĵon verkis kaj produktis Luiza Carol el Israelo, la 11-an de decembro 2012.</small> * [[:s:podkasto Ĉiama bezono por instruistoj|podkasto «Ĉiama bezono por instruistoj»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Hasan Shodiev el Kanado, ĝi estas reago al sonartikolo de Paŭlo S. Viana "Infanoj kun komputiloj" , la 12-an de decembro 2012.</small> [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:21, 28 nov. 2025 (UTC) dayql5n8jr2y0eva20ygma2itldei8q 9384448 9384400 2026-05-26T15:02:44Z Sj1mor 12103 /* Manka biografia teksteto pri la iniciatinto */ Respondo 9384448 wikitext text/x-wiki tre bona elparolo. Rekomendinda! --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] 18:15, 9 Feb. 2012 (UTC) == pri nature? == en la alineo n-ro unu mi trovis la tekston ''estas multe pri nature paroli al ili en tiu lingvo'' Ĉu Zamenhof vere diris "pri?" Mi aŭdacis korekti tion. --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] ([[Uzanto-Diskuto:Hans Eo|diskuto]]) 16:33, 7 Feb. 2013 (UTC) :Evidenta tajperaro, dankon pro via atenta legado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:08, 28 nov. 2025 (UTC) == Ĉu ni kreu serion da artikoletoj "Publikaĵoj de Esperanta Retradio" == La retejo Esperanta Retradio publikigas artikoletojn ĉiutage jam de iom da jaroj. Vide la sukceso de la "Serio Virinoj en muziko", unue ĉiusemajne publikigata unu artikolo post la alia en la Esperanta Retradio kaj poste aldonita en la esperantlingvan vikipedion kiel biografio de la diskutita persono-muzikistino, ĉu estu saĝe krei pli da serioj aŭ unu granda serio de la tuto? kiel oni povos fari tion vikipedie? Ĝis nun, ĉerpi artikolojn kiuj biografias historie konatajn personecojn kaj alŝuti ilin al vikipedio estis relativa facila tasko, sed ĉi tia temas pri propra esperantlingva serio de vikiaj artikoloj (certe agnoskite kiel unue publikigita en la Esperanta Retradio). Oni povus titoli ĉiu ekzemple ER-(dato de publikado)-(titolo de la artikolo). Ĉu propra serio laŭ ĝenerala diskutita temo? titolota kiel ER-(Temo)-(dato de publikado) Aŭ eble kolekti la artikolojn laŭteme sub la titolo Esperanta Retradio-(Temo) kun la propra titolo kaj la publikigita dato kiel subtitolo de ĉiu artikolo? Tiu ne estas facila demando, bonvolu pripensi kaj mi atendas viajn reagojn. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:00, 14 jun. 2022 (UTC) == Nova kategorio El "Esperanta Retradio" == Kiel la kategorio El "Monato". Ĉu estas bona ideo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:36, 10 apr. 2023 (UTC) == Eksteraj ligiloj == * [http://members.aon.at/aldone/peranto/index.html La ĉefpaĝo de Esperanta Retradio] * [http://peranto.posterous.com/ La Posterous-a retpaĝo de Esperanta Retradio] Ne funkcias. [[Uzanto:Fransoazo|Fransoazo]] 17:23, 29 jan. 2024 (UTC) :Evidente. Mi per reta serĉo trovis kvar novajn, nun funkciantajn ligilojn. Tion fakte povas fari ĉiu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 28 nov. 2025 (UTC) == ĉu vere temas pri podkasto? == Mi ne povas aboni ĝin en ajna podkasta apo, do ne vere temas pri podkasto, ĉu ne? Simple estas retradio. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 22:55, 18 jan. 2025 (UTC) :Ah oni povas aboni ĝin ĉe spotifiy, kaj la publika RSS fluo estas iomete kaŝita. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 22:56, 18 jan. 2025 (UTC) == Manka biografia teksteto pri la iniciatinto == Laŭ mi vere mankas biografia teksteto pri la iniciatinto [[Anton Oberndorfer]]. Sed kvankam rete serĉante pri li mi trovas multajn spurojn de la Esperanta Retradio, ĝis nun mankas iuj biografiaj informoj - ankaŭ pro tio ke la nomo en Bavario kaj Aŭstrio estas sufiĉe ofta, kaj reta serĉo tuj produktas plurajn nekrologiojn, sen ke tio signifus ke tiu ĉi Anton Oberndorfer vere jam estus morta... almenaŭ la Esperanta Retradio ankoraŭ hodiaŭ produktis sendaĵon kiu estas indiko ke Anton Oberndorfer hodiaŭ matene ankoraŭ vivis senĝene. Povus esti ke li estas tiu samnomulo kiu vivas en la komunumo [[Ried im Innkreis]] en [[Supra Aŭstrio]], sed eĉ pri tio mi ne certas. Helpo por spuri iujn biografiajn informetojn estus tre bonvena, eĉ ne devas sufiĉi por plena [[artikola ĝermo]], ankaŭ noteto por la [[ĝermolisto de aŭstraj esperantistoj]] estus bona paŝo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:14, 28 nov. 2025 (UTC) [[dosiero:Vienna Convention road sign Aa-32-V1.svg|40ra|maldekstra]]Post duona jaro ankoraŭ nenio moviĝis. Domaĝe. Kiel eblas iam ajn fari eĉ minimuman vikipedian tekston pri homo, se entute ne estas iuj ajn informoj kiuj sendube rilatas al tiu homo kaj ne nur al iuj kiuj hazarde dividas la saman nomon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 26 maj. 2026 (UTC) :Saluton TP. Do jes farite. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:02, 26 maj. 2026 (UTC) == Sed ankoraŭ iom da kritiko pri tiu ĉi teksto == Enciklopedio ne estas simpla afiŝomuro, al kiu iu ajn povas glui iujn personajn notojn, personajn leterojn al sia amiko, iun poemon belan aŭ liston de aĉetindaĵoj por la propra familio ... Tial frazoj kiel :«Mi<ref>"Mi" evidente estas la tekstoverkinto kaj iniciatinto, Anton Oberndorfer.</ref> rimarkis ke tiaj programaĵoj kiuj promesas havi utilajn informojn estas tre multe aŭskultataj» {{referencoj}} estas problemaj, ĉar ili evidente ne verkiĝis en neŭtrala, enciklopedia stilo, sed el subjektiva perspektivo. Tiajn tekstoblokojn necesus marki per la ŝablono {{ŝ|citaĵo}}, sed se oni konsekvence faras tion, la rezulto estas ke la teksto tre videble preskaŭ nur konsistas el citaĵoj, kvazaŭ estas privata prezento farita per la iniciatinto ''Anton Oberndorfer'', kvankam mi certas ke ne li mem trudis sian personan perspektivon ĉi tie, sed iuj esperantistoj simple el la projekta retejo elkopiis liajn tekstojn kaj sen lia kontribuo enkopiis ilin ĉi tie. Tamen la stilo ankoraŭ estas problema. === Plenaj resumoj pri iuj ajn ekzemplaj sondosieroj === Sed pli probleme ankoraŭ estas enkopii kompletajn resumojn pri iuj ajn ekzemplaj sondosieroj. Mi tial elportis la kvin hazarde kungluitajn originalajn tekstojn el la ĉapitro "Kelke da interesaj sonartikoloj el la tuta mondo", forigis la subjektivan varbaĵon "interesaj" kaj nun estas nur la kvin ligiloj al la projekto [[vikifontaro]]. <small>La sondosieroj troveblas en la retejo de la Esperanta Retradio, sed la resumoj ankaŭ en la projekto [[vikifontaro]]:</small> * [[:s:podkasto Datreveno de romantikulo|podkasto «Datreveno de romantikulo»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo Sergio Viana el Brazilo, la 23-an de decembro 2011.</small> * [[:s:podkasto Prelegvojaĝo en la patrujo de Esperanto|podkasto «Prelegvojaĝo en la patrujo de Esperanto»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Andreo Bach el Gdynia en Pollando, la 13-an de majo 2012.</small> * [[:s:podkasto Aŭguristino - de Karel Čapek|podkasto «Aŭguristino - de Karel Čapek»]] ::<small>El "RAKONTOJ EL UNUA POŜO" - kompakta disko eldonita de ĈEA - legas Pavla Dvořáková, la 30-an de decembro 2012.</small> * [[:s:podkasto Por etaj infanoj: 4 poemetoj|podkasto «Por etaj infanoj: 4 poemetoj»]] ::<small>Tiun ĉi sonaĵon verkis kaj produktis Luiza Carol el Israelo, la 11-an de decembro 2012.</small> * [[:s:podkasto Ĉiama bezono por instruistoj|podkasto «Ĉiama bezono por instruistoj»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Hasan Shodiev el Kanado, ĝi estas reago al sonartikolo de Paŭlo S. Viana "Infanoj kun komputiloj" , la 12-an de decembro 2012.</small> [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:21, 28 nov. 2025 (UTC) su7ziq4wsdifooth3k88n12s54f0ekk 9384449 9384448 2026-05-26T15:02:55Z Sj1mor 12103 /* Manka biografia teksteto pri la iniciatinto */ 9384449 wikitext text/x-wiki tre bona elparolo. Rekomendinda! --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] 18:15, 9 Feb. 2012 (UTC) == pri nature? == en la alineo n-ro unu mi trovis la tekston ''estas multe pri nature paroli al ili en tiu lingvo'' Ĉu Zamenhof vere diris "pri?" Mi aŭdacis korekti tion. --[[Uzanto:Hans Eo|Hans Eo]] ([[Uzanto-Diskuto:Hans Eo|diskuto]]) 16:33, 7 Feb. 2013 (UTC) :Evidenta tajperaro, dankon pro via atenta legado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:08, 28 nov. 2025 (UTC) == Ĉu ni kreu serion da artikoletoj "Publikaĵoj de Esperanta Retradio" == La retejo Esperanta Retradio publikigas artikoletojn ĉiutage jam de iom da jaroj. Vide la sukceso de la "Serio Virinoj en muziko", unue ĉiusemajne publikigata unu artikolo post la alia en la Esperanta Retradio kaj poste aldonita en la esperantlingvan vikipedion kiel biografio de la diskutita persono-muzikistino, ĉu estu saĝe krei pli da serioj aŭ unu granda serio de la tuto? kiel oni povos fari tion vikipedie? Ĝis nun, ĉerpi artikolojn kiuj biografias historie konatajn personecojn kaj alŝuti ilin al vikipedio estis relativa facila tasko, sed ĉi tia temas pri propra esperantlingva serio de vikiaj artikoloj (certe agnoskite kiel unue publikigita en la Esperanta Retradio). Oni povus titoli ĉiu ekzemple ER-(dato de publikado)-(titolo de la artikolo). Ĉu propra serio laŭ ĝenerala diskutita temo? titolota kiel ER-(Temo)-(dato de publikado) Aŭ eble kolekti la artikolojn laŭteme sub la titolo Esperanta Retradio-(Temo) kun la propra titolo kaj la publikigita dato kiel subtitolo de ĉiu artikolo? Tiu ne estas facila demando, bonvolu pripensi kaj mi atendas viajn reagojn. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:00, 14 jun. 2022 (UTC) == Nova kategorio El "Esperanta Retradio" == Kiel la kategorio El "Monato". Ĉu estas bona ideo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:36, 10 apr. 2023 (UTC) == Eksteraj ligiloj == * [http://members.aon.at/aldone/peranto/index.html La ĉefpaĝo de Esperanta Retradio] * [http://peranto.posterous.com/ La Posterous-a retpaĝo de Esperanta Retradio] Ne funkcias. [[Uzanto:Fransoazo|Fransoazo]] 17:23, 29 jan. 2024 (UTC) :Evidente. Mi per reta serĉo trovis kvar novajn, nun funkciantajn ligilojn. Tion fakte povas fari ĉiu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 28 nov. 2025 (UTC) == ĉu vere temas pri podkasto? == Mi ne povas aboni ĝin en ajna podkasta apo, do ne vere temas pri podkasto, ĉu ne? Simple estas retradio. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 22:55, 18 jan. 2025 (UTC) :Ah oni povas aboni ĝin ĉe spotifiy, kaj la publika RSS fluo estas iomete kaŝita. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 22:56, 18 jan. 2025 (UTC) == Manka biografia teksteto pri la iniciatinto == Laŭ mi vere mankas biografia teksteto pri la iniciatinto [[Anton Oberndorfer]]. Sed kvankam rete serĉante pri li mi trovas multajn spurojn de la Esperanta Retradio, ĝis nun mankas iuj biografiaj informoj - ankaŭ pro tio ke la nomo en Bavario kaj Aŭstrio estas sufiĉe ofta, kaj reta serĉo tuj produktas plurajn nekrologiojn, sen ke tio signifus ke tiu ĉi Anton Oberndorfer vere jam estus morta... almenaŭ la Esperanta Retradio ankoraŭ hodiaŭ produktis sendaĵon kiu estas indiko ke Anton Oberndorfer hodiaŭ matene ankoraŭ vivis senĝene. Povus esti ke li estas tiu samnomulo kiu vivas en la komunumo [[Ried im Innkreis]] en [[Supra Aŭstrio]], sed eĉ pri tio mi ne certas. Helpo por spuri iujn biografiajn informetojn estus tre bonvena, eĉ ne devas sufiĉi por plena [[artikola ĝermo]], ankaŭ noteto por la [[ĝermolisto de aŭstraj esperantistoj]] estus bona paŝo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:14, 28 nov. 2025 (UTC) [[dosiero:Vienna Convention road sign Aa-32-V1.svg|40ra|maldekstra]]Post duona jaro ankoraŭ nenio moviĝis. Domaĝe. Kiel eblas iam ajn fari eĉ minimuman vikipedian tekston pri homo, se entute ne estas iuj ajn informoj kiuj sendube rilatas al tiu homo kaj ne nur al iuj kiuj hazarde dividas la saman nomon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 26 maj. 2026 (UTC) :Saluton TP. Do jen farite. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:02, 26 maj. 2026 (UTC) == Sed ankoraŭ iom da kritiko pri tiu ĉi teksto == Enciklopedio ne estas simpla afiŝomuro, al kiu iu ajn povas glui iujn personajn notojn, personajn leterojn al sia amiko, iun poemon belan aŭ liston de aĉetindaĵoj por la propra familio ... Tial frazoj kiel :«Mi<ref>"Mi" evidente estas la tekstoverkinto kaj iniciatinto, Anton Oberndorfer.</ref> rimarkis ke tiaj programaĵoj kiuj promesas havi utilajn informojn estas tre multe aŭskultataj» {{referencoj}} estas problemaj, ĉar ili evidente ne verkiĝis en neŭtrala, enciklopedia stilo, sed el subjektiva perspektivo. Tiajn tekstoblokojn necesus marki per la ŝablono {{ŝ|citaĵo}}, sed se oni konsekvence faras tion, la rezulto estas ke la teksto tre videble preskaŭ nur konsistas el citaĵoj, kvazaŭ estas privata prezento farita per la iniciatinto ''Anton Oberndorfer'', kvankam mi certas ke ne li mem trudis sian personan perspektivon ĉi tie, sed iuj esperantistoj simple el la projekta retejo elkopiis liajn tekstojn kaj sen lia kontribuo enkopiis ilin ĉi tie. Tamen la stilo ankoraŭ estas problema. === Plenaj resumoj pri iuj ajn ekzemplaj sondosieroj === Sed pli probleme ankoraŭ estas enkopii kompletajn resumojn pri iuj ajn ekzemplaj sondosieroj. Mi tial elportis la kvin hazarde kungluitajn originalajn tekstojn el la ĉapitro "Kelke da interesaj sonartikoloj el la tuta mondo", forigis la subjektivan varbaĵon "interesaj" kaj nun estas nur la kvin ligiloj al la projekto [[vikifontaro]]. <small>La sondosieroj troveblas en la retejo de la Esperanta Retradio, sed la resumoj ankaŭ en la projekto [[vikifontaro]]:</small> * [[:s:podkasto Datreveno de romantikulo|podkasto «Datreveno de romantikulo»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Paŭlo Sergio Viana el Brazilo, la 23-an de decembro 2011.</small> * [[:s:podkasto Prelegvojaĝo en la patrujo de Esperanto|podkasto «Prelegvojaĝo en la patrujo de Esperanto»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Andreo Bach el Gdynia en Pollando, la 13-an de majo 2012.</small> * [[:s:podkasto Aŭguristino - de Karel Čapek|podkasto «Aŭguristino - de Karel Čapek»]] ::<small>El "RAKONTOJ EL UNUA POŜO" - kompakta disko eldonita de ĈEA - legas Pavla Dvořáková, la 30-an de decembro 2012.</small> * [[:s:podkasto Por etaj infanoj: 4 poemetoj|podkasto «Por etaj infanoj: 4 poemetoj»]] ::<small>Tiun ĉi sonaĵon verkis kaj produktis Luiza Carol el Israelo, la 11-an de decembro 2012.</small> * [[:s:podkasto Ĉiama bezono por instruistoj|podkasto «Ĉiama bezono por instruistoj»]] ::<small>Tiun ĉi sonartikolon verkis kaj produktis Hasan Shodiev el Kanado, ĝi estas reago al sonartikolo de Paŭlo S. Viana "Infanoj kun komputiloj" , la 12-an de decembro 2012.</small> [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:21, 28 nov. 2025 (UTC) 4cjlpi8eeltzq0as9g8d8fat13w9q6y 0 392677 9384745 9251448 2026-05-27T05:32:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384745 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} '''Nigraj okuloj''' ({{ru}}, Очи чёрные, transskribita ''Oĉi ĉjornyje'') estas unu el la plej konitaj rusaj kanzonoj. La kanzonteksto devenas el poemo de la ukraina [[Jevhen Hrebinka]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/GREBENKA_EVGENI_PAVLOVICH.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-02-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110809232412/http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/GREBENKA_EVGENI_PAVLOVICH.html |arkivdato=2011-08-09 }}</ref> <ref>[http://www.peoples.ru/art/literature/prose/roman/evgeny_grebenka/]</ref>. == Kanzonteksto == [[Dosiero:Ochi chernie.ogg|miniatur|Nigraj okuloj kantita de [[Fjodor Ivanoviĉ Ŝaljapin]]]] Krom tiu de Jewhen Hrebinkas estas aliaj versioj. Ekzemple tiu de [[Fjodor Ivanoviĉ Ŝaljapin]]. === Versio de Hrebinka === {| class="prettytable" ! Rusa ! Transskribo ! Traduko |- | {{Lang|ru| : Очи чёрные, очи страстные : Очи жгучие и прекрасные : Как люблю я вас, как боюсь я вас : Знать, увидел вас я в недобрый час : Ох, недаром вы глубины темней! : Вижу траур в вас по душе моей, : Вижу пламя в вас я победное: : Сожжено на нём сердце бедное. : Но не грустен я, не печален я, : Утешительна мне судьба моя: : Всё, что лучшего в жизни Бог дал нам, : В жертву отдал я огневым глазам! }} | : Oĉi ĉornije, oĉi strastnije : Oĉi ĵguĉije i prekrasnije : Kak ljublju ja vas, kak bojus ja vas : Znat, uvidel vas ja v nedobrij ĉas : Oĥ, nedarom vi glubini temnej! : Viĵu traur v vas po duŝe mojej, : Viĵu plamja v vas ja pobednoje: : Soĵeno na njom serdce bednoje. : No ne grusten ja, ne peĉalen ja, : Uteŝitelna mne sudba moja: : Vsjo, ŝto lutŝevo v ĵizni Bog dal nam, : V ĵertvu otdal ja ognevim glazam! | :Nigraj okuloj, pasiaj okuloj :Fajraj kaj belegaj okuloj :Kiel mi amas vin, kiel mi timas vin :Verŝajne mi vidis vin je la malĝusta momento :Ho, ne senkaŭze vi estas pli malhela ol la profundo! :Mi vidas funebron pro mia animo interne de vi, :Mi vidas triumfantan flamon en vi: :Povra koro foroferita en ĝi. :Sed mi ne estas trista, ne moroza, :Mia sorto estas al mi konsolplena: :Ĉiujn bonajn aferojn en la vivo al ni donis Dio. :Ofereme mi revenis al la fajraj okuloj! |} === Versio de Ŝaljapin === {| class="prettytable" ! Versio de Ŝaljapin ! Transskribo |- | {{Lang|ru| : Очи чёрные, очи жгучие, : Очи страстные и прекрасные! : Как люблю я вас! Как боюсь я вас! : Знать, увидел вас я не в добрый час! : Очи чёрные, жгуче пламенны! : И манят они в страны дальние, : Где царит любовь, где царит покой, : Где страданья нет, где вражде запрет! : Не встречал бы вас, не страдал бы так, : Я прожил бы жизнь улыбаючись. : Вы сгубили меня, очи чёрные, : Унесли навек моё счастие. : Очи чёрные, очи жгучие, : Очи страстные и прекрасные. : Вы сгубили меня, очи страстные, : Унесли навек моё счастие… : Очи чёрные, очи жгучие, : Очи страстные и прекрасные! : Как люблю я вас! Как боюсь я вас! : Знать, увидел вас я не в добрый час }} | : Oĉi ĉornije, oĉi ĵguĉije, : Oĉi strastnije i prekrasnije! : Kak ljublju ja vas! Kak bojus ja vas! : Znat, uvidelvas ja ne v dobrij ĉas! : Oĉi ĉornije, ĵguĉe plameni! : I manjat oni v strani dalnije, : Gde carit ljubov, gde carit pokoj, : Gde stradanja net, gde vraĵde zapret! : Ne vstreĉal bi vas, ne stradal bi tak, : Ja proĵil bi ĵizn ulibajuĉis. : Vi sgubili menja, oĉi ĉornije, : Unesli navek mojo ŝĉastije. : Oĉi ĉornije, oĉi ĵguĉije, : Oĉi strastnije i prekrasnije. : Vy sgubili menja, oĉi strastnije, : Unesli navek mojo ŝĉastije : Oĉi ĉornije, oĉi ĵguĉije, : Oĉi strastnije i prekrasnije! : Kak ljublju ja vas! Kak bojus ja vas! : Znat, uvidel vas ja ne v dobrij ĉas |} ==Vidu ankaŭ== * Filmo [[Oĉi ĉornie]] == Fontoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.a-pesni.golosa.info/romans/otchitchern.htm Verschiedene Varianten des Liedtextes mit Noten]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (russisch) * [http://www.kaikracht.de/balalaika/songs/otsh_txt.htm Liedtext mit deutscher Übersetzung] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120205014526/http://www.kaikracht.de/balalaika/songs/otsh_txt.htm |date=2012-02-05 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=oQEjwKs_hpg&feature=related Ĥoro de la Ruĝa Armeo kantas] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Folkloraj kantoj]] [[Kategorio:Rusaj kantoj]] [[Kategorio:Ĵazaj normkantoj]] 2qgu1lw1a4xh2kwa2aq7m86hug9ikuv 0 393370 9384787 8673767 2026-05-27T06:48:35Z Sj1mor 12103 9384787 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Magelana kaŭkeno |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero2 = Chloephaga picta.jpg |dosiero=Upland Goose in Tierra del Fuego National Park (5536598972).jpg |priskribo de dosiero = Magelana kaŭkeno |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Anseroformaj]] ''Anseriformes'' |familio = [[Anasedoj]] ''Anatidae'' |genro = ''[[Chloephaga]]'' |specio = ''Ch. picta'' |statuso = LC |dunomo = ''Chloephaga picta'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], [[1789]]) |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = * ''C. p. picta'' <small>(Gmelin, 1789), </small><br /><small>(Malgranda magelana ansero)</small> * ''C. p. leucoptera'' <small>(Gmelin, 1789), </small><br /><<small>(Granda magelana ansero)</small> |vikispecio = |komunejo = | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Magelana kaŭkeno''' aŭ '''Magelana ansero''' (''Chloephaga picta'') estas birdospecio membro de la familio de [[Anasedoj]] kiu enhavas la [[anasoj]]n, [[ansero]]jn kaj [[cignoj]]n de la genro de kaŭkenoj de [[Sudameriko]].<ref name=iucn>{{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47154|title=Chloephaga picta|downloaded=11a Majo 2006}}</ref> Ĝi estas en la [[tadorna]] subfamilio de [[Tadornenoj]]. == Distribuado == El la kvin sudamerikaj kaŭkenoj, tiu ĉi estas de plej etenda distribuado. Ĝi loĝas ekde la [[provinco de Bonaero]] ([[Argentino]]) al okcidento de la kontinento, kaj atingas ĝis la [[Pacifika Oceano]], al sudo ĝis [[Fuegio]]. Ĝi loĝas ankaŭ en la [[Malvinoj]] kaj vintre migras vizitante [[Urugvajo]]n. Ili troviĝas en malfermaj herbejoj de ebenaĵoj grandan parton de la jaro, videblaj ĉe akvejoj de arbaroj, valoj kaj estuaroj de [[Patagonio]]. Ĝi estas dokumentata el [[marnivelo]] ĝis 1.500 metroj de alteco. == Aspekto == [[Dosiero:Cauquenes.jpg|eta|maldekstra|Tri maskloj kaj tri inoj de Magelanaj kaŭkenoj en [[Santa Cruz (Argentino)|Santa Cruz]], Argentino]] [[Dosiero:Chloephaga picta, Santa Cruz, Argentina.JPG|eta|Magelanaj kaŭkenoj zorgantaj siajn idojn ĉe turismurbeto [[El Calafate]], Argentino]] [[Dosiero:Parcnationaldelaterredefeuoie1.JPG|eta||maldekstra|Masklo en Fuegio]] Temas pri specio kun tre markata [[seksa duformismo]]. Fakte ambaŭ seksoj ege kontrastas ĉar maskloj havas tre blankajn kapon kaj bruston, dum la inoj estas tre malhelbrunaj (kun iom da ruĝecbrika nuanco) kun nigrostriecaj flugiloj kaj flavajn piedojn, kaj povas esti misindentigitaj por [[Ruĝkapa kaŭkeno|Ruĝkapaj kaŭkenoj]]. Tiuj birdoj estas 60 – 72.5&nbsp;cm longaj kaj pezas 2.7 – 3.2&nbsp;kg.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://wildpro.twycrosszoo.org/S/0AvAnserif/anatidae/1ACrAvAn_chloephaga/Chloephaga_picta/Chloephaga_picta.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-02-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150915055453/http://wildpro.twycrosszoo.org/S/0AvAnserif/anatidae/1ACrAvAn_chloephaga/Chloephaga_picta/Chloephaga_picta.htm |arkivdato=2015-09-15 }}</ref> La masklo estas iom pli grandaj. Pli precize oni povas diri, ke ambaŭ seksoj havas longan kolon kaj tre rimarkindan flankareon kun strieco nigrablanka, kaze de la masklo sur blanka fono, kio similas al zebreca kombino, dum kaze de la ino estas sur tre malhelbruna fono, kio havigas pli svagan striecon blankan. Krome la ino havas pli sveltajn kapon kaj kolon, flavajn krurojn (anstataŭ malhelgrizajn al nigrecajn ĉemaskle), dum la masklo estas ĉefe blanka ansero kun la menciita flanka strieco, krom alia simila, sed iel svaga el subnuko al dorso kie miksas kun la malhelgrizaj flugiloj: tiu videblas ankaŭ ĉe la ino sed nur vidate demalproksime, kiam aperas la kapo ĉefe pli kaŝtanbruna al cinambruna kaj pli striece sube. Ŝia beko estas pli hela, al rozkolora. == Kutimaro == Tiu specio turnas sin al la protekto de la akvo dum la periodoj de la [[plumoŝanĝado]] kaj de la [[reprodukta sezono]]. Dum la plumoŝanĝado kutime perdas ĉiujn unuarangajn kaj duarangajn, kio malhelpas ilin por la flugo. === Reproduktado === La ino demetas de 5 al 8 ovojn, kaj la [[kovado]] daŭras 30 tagojn. == Subspecioj == Estas du [[subspecio]]j:<ref>http://www.zoonomen.net/avtax/frame.html Birds of the World -- current valid scientific avian names., konsultita la 20an de aprilo 2009, Zoonomen, angla.</ref> * ''Chloephaga picta picta'' - sudo de la kontinento de [[Sudameriko]] * ''Chloephaga picta leucoptera'' – [[Malvinoj]] == Aliaj == La Magelana kaŭkeno aperas en la ĉapitro 6a de ''[[La origino de specioj]]'' ĉar havas ŝpurajn retojn inter siaj fingroj. == Bildaro == <gallery> Image:Ganso Upland Goose.jpg Image:CoupleCauqenComun.jpg| Image:Große Magellangans Chloephaga picta 0505273.jpg Image:Große Magellangans Chloephaga picta 0505274 Küken.jpg Image:Cauquen-jerez.jpg Image:Magellangans.jpg Chloephaga picta MHNT.ZOO.2010.11.13.4.jpg| ''Chloephaga picta'' - [[MHNT]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} === Bibliografio === * Janet Kear (Hrsg): ''Ducks, Geese and Swans''. Oxford University Press, 2005, ISBN 0-19-854645-9 * Hartmut Kolbe; ''Die Entenvögel der Welt'', Ulmer Verlag 1999, ISBN 3-8001-7442-1 * Hadoram Shirihai: ''A Complete Guide to Antarctic Wildlife - The Birds and Marine Mammals of the Antarctic Continent and Southern Ocean'', Alula Press, Degerby 2002, ISBN 951-98947-0-5 * Robin kaj Anne Woods: ''Atlas of Breeding Birds of the Falkland Islands'', Anthony Nelson, Shorpshire 1997, ISBN 0-904614-60-3 {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Tadornenoj]] [[Kategorio:Anasedoj]] [[Kategorio:Anseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] 9p8ynjfax6w90ajesl2z2lkc8o352v5 0 393809 9384788 8106522 2026-05-27T06:49:54Z Sj1mor 12103 9384788 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = El Puente del Arzobispo | bildo = El Puente del Arzobispo Nuestra Señora Virgen de la Bienvenida 947.jpg | bildo-priskribo = la loka monaĥejo ''Nia virga sinjorino'' | flago = | blazono = <!-- ŝajne ne ekzistas --> | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[Provinco de Toledo|Toledo]] | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = [[Campana de Oropesa]] | regiono-ISO = ES | areo = 1 | loĝ = 1466 | jaro = 2011 | dens = 1.466 | pk = | estro = Manuel Casillas, PP | TTTejo = [http://www.puentedelarzobispo.com/ Municipo] }} [[Dosiero:Localización de la provincia de Toledo.svg|eta|dekstra|250px|Situo de la [[provinco Toledo]] en Hispanio]] [[Dosiero:El Puente del Arzobispo.png|eta|dekstra|250px|Situo de El Puente del Arzobispo en la [[provinco Toledo]] kaj en Hispanio]] '''El Puente del Arzobispo''' (La Ponto de la Arkiepiskopo) estas [[municipo]] de [[Hispanio]], en la [[Provinco de Toledo]], [[regiono]] de [[Kastilio-Manĉo]]. Ĝi famas ĉefe pro sia [[ceramiko]], kies tradicia koloro estas [[verda]]. Kun [[Talavera de la Reina]] estas du el ĉefaj ceramikaj kernoj plej gravaj de Hispanio. == Toponimio == Johano la 1-a, reĝo de Kastilio, nomis la lokon per Villafranca de la Puente del Arzobispo, alude al ponto konstruita de la arkiepiskopo Pedro Tenorio. Poste reduktiĝis al la aktuala nomo. == Loĝantoj == La loĝanto nomiĝas ''Puenteño''. La censita populacio en [[2011]] estis de 1.466 loĝantoj kaj la denseco estas de 1.466 loĝ/km². == Situo == El Puente del Arzobispo estas situanta en la nordokcidenta parto de Kastilio-Manĉo en la [[komarko]] aŭ [[distrikto]] [[Campana de Oropesa]] en la plej nordokcidenta parto de la provinco de Toledo, je altitudo de 320 m; je 110&nbsp;km el [[Toledo]], provinca kaj regiona ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 1&nbsp;km². La [[geografiaj koordinatoj]] estas 39°48′9″ N 5°10′19″ Ok. == Geografio == La etendo area de tiu municipa teritorio estas fakte malpli de 1&nbsp;km² (nome 0'998&nbsp;km²), kaj tiele ĝi estas unu el plej malgrandaj de la tuta lando. Fizike la urba kerno de El Puente del Arzobispo situantas sur alteto de la valo de la rivero [[Taĵo]], proksimume je ĉirkaŭ 320 metroj el tiu; kaj ties teritorio limas kun ĝi. Administre, ĝi estas situanta ene de la komarko de la [[Campana de Oropesa]] kaj limas sude kun la [[Provinco de Cáceres]] kaj ĉe la aliaj limoj kun la teritorio de la najbara [[Alcolea de Tajo]]. Pri flaŭro elstaras malfermaj arbaroj de [[anzino]] kaj [[korkokverko]]. Tamen ĝi estas formata ĉefe de [[ĉerivera arbaro]], ekzemple ĉe la rivero Taĵo aŭ ĉe la rojo Praderes, kun arboj kiaj [[poplo]]j kaj [[saliko]]j. == Ekonomio == Agrikulturo kaj brutobredado tradicie. Ceramiko. Turismo. == Historio == La loko estis fondita de la arkiepiskopo de Toledo, Pedro Tenorio, en la dua duono de la [[14a jarcento]]. La arkiepiskopo estis posedanto de la najbara [[Alcolea de Tajo]], kun ampleksa municipa teritorio. Necesis trapasi la riveron Taĵon por iri al Monaĥejo de Guadalupe. Antaŭe oni uzis malfortajn boatojn kiuj okazigis oftajn akcidentojn. Pro tio Pedro Tenorio konstruigis grandan ponton super la rivero. La arkiepiskopo deziris, ke vilaĝo kontrolis la konstruadon kaj impostadon de la ponto kaj de tio la deveno de la vilaĝo. == Monumentoj kaj interesaĵoj == Ĉefe la ponto, de 11 arkoj, el ŝtono kaj gotika stilo. Pliaj elstaraj konstruaĵoj estas la Monaĥejo de Franciskanoj, de la 17a jarcento, kiu aktuale ruiniĝas, kaj la Palaco Arkiepiskopa, konstruita sur la praa Palaco de Pedro Tenorio. Aliaj konstruaĵoj estas la preĝejo de Sankta Katalina, la Pilorio, la Hospitala Monaĥejo de Sankta Katalina. La unua, kvankam el la 15a jarcento, neniom havas el la iama strukturo, ĉar estis tute reformita en la 19a jarcento. Laste ĉe ĉirkaŭaĵo troviĝas la [[dolmeno]] de Azután. == Notoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco de Toledo]] {{Municipoj de Provinco Toledo}} [[Kategorio:Kastilio-Manĉo]] [[Kategorio:Municipoj de Toledo]] [[Kategorio:Provinco Toledo]] fgn39ykxh6d09qrdf5r2jsi15vlhye8 0 395825 9384420 5599775 2026-05-26T14:35:48Z Tirolischleioans 254019 9384420 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Heinrich von München - Weltchronik.jpg|eta|159px|Heinrich von München: "monda kroniko" germane nomata ''Weltchronik'', verkita en [[Bavario]] ĉirkaŭ la jaro 1400]] "Monda kroniko" - [[germane]] '''Weltchronik''' - estis historiografia verko tipa por la [[malfrua antikva epoko]] kaj la [[mezepoko]] de centra Eŭropo, kutime verkita en [[latina]] lingvaĵo - kiu pretendis priskribi la kompletan mondan historion de la "kreo de la mondo" aŭ la "kreo de la homaro" inkluzive de la [[antikva epoko]] ĝis la respektiva nuntempo de la kronikisto. Fokuso de la priskribo kutime estis la historioj de regantoj kaj aparte imperiestroj de la helena, romia kaj posta kristana eraoj. La plej malnovaj fragmentoj de monda kroniko fontas el la 2-a jarcento post Kristo kaj konatas je la nomo "Leipziger Weltchronik" ("monda kroniko de [[Lepsiko]]") de anonima, eble kristana, kronikisto. La unua plejparte konservita kristana monda kroniko estas verkaĵo de [[Sextus Iulius Africanus]] en la 3-a jarcento. Pliaj ekzemploj de antikvaj mondaj kronikoj estas la verkaĵoj de [[Eŭsebio de Cezareo]], [[Johannes Malalas]] kaj la ''Chronicon Paschale'' aŭ "paska kroniko". Signifas krome mondaj kronikoj el [[Bizanco]], kiel ekzemple la verkaĵoj de [[Georgios Sinkellos]] (Γεώργιος ὁ Σύγκελλος) kaj de [[Teofano]] (Theophanes Homologetes, Θεοφάνης Ομολογητής) el la 9-a jarcento; en la 12-a jarcento [[Johannes Zonaras]] ( Ἰωάννης Ζωναράς) verkis popularan kronikon. En la [[latina]] [[mezepoko]] de Eŭropo same pluraj mondaj kronikoj estis verkitaj. Multaj el ili, ekzemple la ''Chronica sive Historia de duabus civitatibus'' ("kroniko aŭ historio de la du regnoj") de la verkisto [[Oto el Freising]]) provis atribui al sia epoko rolon en la "dia historio de saviĝo". Pliaj signifaj kronikoj estis tiuj de la juĝisto de [[Reims]], de [[Frutolf de Michelsberg]] kaj lia daŭriganto [[Ekkehard de Aura]], de [[Annalista Saxo]] (el la monaĥejo Berge en [[Magdeburgo]]) aŭ de [[Gottfried de Viterbo]]. Karakterizaj por la malfrumezepoka evoluo estas la verkaĵoj de [[Vinzenz de Beauvais]], de [[Martin de Troppau]] aŭ de la anonima [[Flores temporum]]. Inter la kronikistoj verkantaj en popola lingvaĵo, aparte la aŭtoroj [[Rudolf de Ems]], [[Heinrich de München]], [[Jans la Enikel]] aŭ [[Heinrich Taube de Selbach]] trovis multnombrajn legantojn. Fine de la mezepoko la monda kroniko de [[Hartmann Schedel]] el [[Nurenbergo]], presita kaj en germana kaj latina lingvoj, atestas pri la tiutempe daŭra intereso pri tiu ĝenro de historiografio. == Eksteraj ligiloj == * [http://digital.blb-karlsruhe.de/id/114092 cifereca dosiero de la monda kroniko de Rudolf de Ems: Badische Landesbibliothek [[Karlsruhe]], Donaueschingen 79] [[Kategorio:Kronikoj]] [[Kategorio:Historiografio]] il6p7c0644mo7gg1lwybj05pspq5kjj 0 395833 9384320 7442254 2026-05-26T12:15:38Z ThomasPusch 1869 9384320 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Turingio Internacia Esperanto radio Erfurt.JPG|eta|Reklamilo por la radielsendo.]] '''Turingio Internacia''' estis la titolo de la esperanta magazino de [[Radio F.R.E.I.]], per kiu oni intencis prezenti kiel eble plej multfacete [[Turingio]]n kaj ties ĉefurbon al la tuta mondo. Ĝi disaŭdiĝis inter januaro 2012 kaj decembro 2021 el [[Erfurto]], ĉiun duan dimanĉon de monato je la horo 19-a (laŭ centra eŭropa [somera] tempo), daŭrante unu horon. Kelkaj eroj de la magazino estis germanlingvaj. Rubrikoj povis esti la sekvontaj: * Lokaj novaĵoj el la erfurta regiono (resumo en la germana) * Angulo beletra * "Thuringiensia": sciindaj faktoj pri vidindaĵoj, kutimoj kaj moroj, historio, konstruaĵoj ktp. de [[Turingio]] * Leterkesto de la geaŭskultantoj (parte en la germana; de tempo al tempo kun intervjuoj) * Lingvokurso (por germanlingvanoj) laŭ la "Mia-Serio" de [[Josef Schiffer]]: 'Mia Serurtruo', poste 'Mia Lernolibro' Dissendo okazis ne nur [[interreto|interrete]], sed ankaŭ sur ultrakurtaj ondoj (FM 96.2&nbsp;MHz) en Erfurto kaj krome per [[Kabla televido|kablo]] en Erfurto, [[Arnstadt]], [[Gotha]], [[Sömmerda]] (107.9&nbsp;MHz). Per tio iĝis la elsendoj ankaŭ taŭga varbilo inter la neesperantista aŭskultantaro. == Eksteraj ligiloj == *[https://radio-frei.de/index.php?iid=1&ksubmit_show=sendung_gruppe&kgruppe_id=103 Esperanto-redakcio de Radio FREI] *[http://radiofrei.de/index.php?iid=podcast&ssuchtext=esperanto&ssubmit_search=Suchen La elsendoj de januaro 2012 ĝis decembro 2021] {{Unua}} [[Kategorio:Radioelsendoj]] [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] [[Kategorio:Erfurto]] [[kategorio:Esperanto-movado en Germanio]] [[kategorio:Aperis en 2012]] [[kategorio:Malaperis en 2021]] hsc6jqyg03dfainwlcvyofxnnkufv26 0 407986 9384954 9373928 2026-05-27T10:14:45Z Aidas 3488 9384954 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dosiero = Robert Delaunay, Autoportrait 1905-1906.jpg |grandeco de dosiero = 280 |priskribo = Robert Delaunay, memportreto, 1905-1906 }} '''Robert DELAUNAY''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1885|4|12}} en la [[16-a arondismento de Parizo]], mortis {{mortodato|1941|10|25}} en [[Montpellier]]) estis [[Francio|franca]] pentristo. Kun sia edzino [[Sonia Delaunay]] kaj kelkaj aliaj, li estis la fondinto kaj ĉefa aganto de [[orfeismo (arto)|orfeisma]] [[arta movado]], branĉo de [[kubismo]] kaj grava [[avangardo|avangarda]] movado en la frua [[20-a jarcento]]. Liaj laboroj pri koloro devenis de pluraj teorioj de la "leĝo de simultana kontrasto de koloroj", formulitaj de [[Michel-Eugène Chevreul]]. Per laboro fokusita al aranĝo de koloroj sur la kanvaso, li serĉis pentran [[harmonio]]n. Delaunay partoprenis en avangarda generacio, aparte produktema el arta vidpunkto inter 1912 kaj 1914. Li estis tre ligita (en korespondado, en arto, eĉ en amikeco) kun la poetoj [[Guillaume Apollinaire]] kaj [[Blaise Cendrars]], rusaj pentristoj [[Vasilij Kandinskij]] kaj [[Miĥail Larionov]], germanaj pentristoj [[August Macke]] aŭ [[Franz Marc]]. Li tiam estis konsiderata la plej influa pentristo, kun [[Pablo Picasso]]. Post la milito, li amike ligiĝis kun artistoj de la [[superrealismo|superrealisma]] movado, kies portretojn li faris, sen pro tio adopti iliajn vidpunktojn kaj artajn vidojn. Li notinde ligis fortan kaj daŭran amikecon kun la poeto [[Tristan Tzara]]. Lia nomo estas ankaŭ asociita al [[Eiffel-Turo]], kies elstariĝon li vidis dum li estis kvar-jaraĝa, kaj kiun li pentris multfoje dum sia kariero, uzante malsamajn metodojn, unue [[nov-impresionismo|nov-impresionisman]] poste [[kubismo|kubisman]], kaj fine per sia [[simultanismo|simultanisma]] metodo. == Biografio == === Juneco === La gepatroj de Robert Victor Félix Delaunay, George kaj Berthe Delaunay, loĝis, dum lia naskiĝo {{naskiĝdato|1885|4|12}}, en riĉa kaj komforta domo sur la strato Boissière en la [[16-a arondismento de Parizo]]<ref name="état civil">{{citaĵo el la reto|url=http://canadp-archivesenligne.paris.fr/archives_etat_civil/1860_1902_actes/aec_visu_img.php?registre=V4E_07262&type=AEC&&bdd_en_cours=actes_ec_1883_1892&vue_tranche_debut=AD075EC_V4E_07262_0065&vue_tranche_fin=AD075EC_V4E_07262_0095&ref_histo=8549&cote=V4E%207262|titolo=Archives de l’état civil de Paris en ligne|loko=Mairie du 16{{e}} arrondissement, acte de naissance n-ro 388, année 1885|alirdato=2012-07-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304192322/http://canadp-archivesenligne.paris.fr/archives_etat_civil/1860_1902_actes/aec_visu_img.php?registre=V4E_07262&type=AEC&&bdd_en_cours=actes_ec_1883_1892&vue_tranche_debut=AD075EC_V4E_07262_0065&vue_tranche_fin=AD075EC_V4E_07262_0095&ref_histo=8549&cote=V4E%207262|arkivdato=2016-03-04}}</ref>. Robert Delaunay baldaŭ kontraŭstaris sian burĝan edukadon dum lia patrino troe prizorgis lin, vestis lin laŭ angla modo, promenigis lin tiel sur [[Avenuo de la Elizeaj Kampoj]]<ref>{{harvsp|Delaunay|1978|teksto=Nous irons jusqu'au soleil|p= 28}}</ref>. Malgraŭ ĉi tiu rifuzo de burĝa vivo, li restis markita de sia origino. Aliflanke, li ĉiam restis indiferenta al materialaj aspektoj de la vivo, kaj kreis al si, laŭ maniero de [[Kiĥoto|Don Kiĥoto]], kavalirecan koncepton de la vivo. Ĉi tiu karaktero pelis lin transformi ĉiun momenton de sia vivo en poezian momenton<ref name="Catalogue p16">{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition « Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction » au centre Georges-Pompidou|p=16}}</ref>. Kiam li estis 4-jaraĝa, liaj gepatroj kondukis lin al la [[Universala Ekspozicio de Parizo de 1889]], por kiu estis konstruita la [[Eiffel-Turo]], monumento kiu fascinis la artiston dum lia tuta vivo. Li entuziasmiĝis pri modernaj sciencaj teĥnikoj, notinde pri rapido kaj elektro<ref name="Catalogue p16"/>. Li poste vizitis la [[Universala Ekspozicio de Parizo (1900)|Universalan Ekspozicion de Parizo de 1900]], kaj notinde pavilonon pri elektro. Tiu ĉi vizito forĝis lian spiriton de «pentristo de la moderna vivo»<ref name="Catalogue p16"/>. La gepatroj de Robert Delaunay eksgeedziĝis kiam li estis 9-jaraĝa, la {{daton|16|majo|1894}}. Li tiam estis edukita fare de fratino de lia patrino, Marie de Rose, kaj lia edzo, Charles Damour<ref>{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition « Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction » au centre Georges-Pompidou|p=17}}</ref>. Frue, li pasiiĝis por floroj. En la kastelo de La Rongère, en [[Saint-Éloy-de-Gy]], familia feri-loko, li trapasis longajn momentojn sola en la ĝardeno, farante krokizojn de floroj, kiuj estis lia ĉefa natura pasio, kune kun la suno<ref>{{harvsp|Delaunay|1957|teksto=Du cubisme à l'art abstrait|p=10}}</ref>. Lernejo ne interesis lin, kaj li profitis el siaj studoj por desegni kaj pentri per paŝteloj kaŝitaj en sia kesto. Li forlasis la liceon kiam li estis 17-jaraĝa, kaj estis dungita kiel metilernanto en sceneja koncepto dum du jaroj (1902 ĝis 1904), en la atelieroj de teatra dekoraciisto Eugène Ronsin. Tie li disvolvis sian emon al grandaj surfacoj kaj monumenteco, li estis konsciigita pri la rolo de la lumo kaj pri kombino de perspektiva distordo de la sceneja spaco<ref>{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition « Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction » au centre Georges-Pompidou|p=20|}}</ref>. Li estis iniciatita al pentrado fare de sia onklo Charles Damour, kiu estis tradicia pentristo, for de ĉiuj teorioj kaj ĉiuj movadoj de sia epoko. Robert Delaunay tre ofte defendis sian artistan vidpunkton, tre foran al tiu de sia onklo, kio kondukis al burleskaj familiaj kvereloj. «Teleroj flugis tial ke Robert defendis sian opinion» rakontis Sonia Delaunay<ref>{{harvsp|Delaunay|1978|teksto=Nous irons jusqu'au soleil|p=28}}</ref>. === Unuaj verkoj === [[Dosiero:Robert Delaunay L'homme à la tulipe (Portrait de Jean Metzinger) 1906.jpg|eta|''La viro kun tulipo'', portreto de [[Jean Metzinger]], 1906]] En 1904 kaj 1905, Robert Delaunay faris siajn unuajn pentraĵojn: pejzaĝojn kaj florojn laŭ maniero de [[nov-impresionismo]] kaj [[faŭvismo]]. En 1907, li militservis en [[Laon]], en departemento [[Aisne]]. Li estis fascinita de la katedralo, kaj faris el ĝi multajn krokizojn. Li deĵoris en helpaj servoj, en biblioteko de oficiroj. Lia ĉambro-kunulo, Robert Lotiron, skribis, ke «tiam, Delaunay havis deliran entuziasmon por [[Baruĥ Spinozo|Spinozo]], [[Arthur Rimbaud|Rimbaud]], [[Charles Baudelaire|Baudelaire]] kaj [[Lucien Laforge|Laforge]]». La {{daton|20|oktobro|1908}}, li estis liberigita el militservo pro «funkciaj perturboj en la koro», kaj «[[endokardito]]», poste li revenis al [[Parizo]]<ref>{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition « Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction » au centre Georges-Pompidou|p=22}}</ref>. En 1906, li partoprenis en la 21-a [[Salono de Sendependuloj]], kie li prezentis multajn pentraĵojn pentritajn dum la antaŭa somero. En 1907, li vizitadis grupon de junaj artistoj serĉantaj novan arton inter kiuj [[Jean Metzinger]], [[Henri Le Fauconnier]] kaj [[Fernand Léger]]. Samtempe, li entreprenis konsiderindan laboron pri monumentoj de Parizo. La rezulto de liaj priserĉoj havis kiel konsekvencon proponon de persona teorio pri koloro, prenante kiel starpunkton sian verkon ''Paris - Saint-Séverin'' (1909)<ref>{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition « Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction » au centre Georges-Pompidou|p=24}}</ref>. === Renkontiĝo kun Sonia === Komence de 1909, li renkontis [[Sonia Delaunay|Sonia Stern]] dum ambaŭ vizitadis renomajn artistojn. Ili kune ĉeestis la triumfon de [[Louis Blériot]] kiu traflugis la [[Manika Markolo|Manikan Markolon]], kaj kune restadis en departemento [[Drôme]]. Ŝi tiam estis edziniĝinta kun [[Wilhelm Uhde]], sed tio nur estis geedziĝo pro komplezo por faciligi akiron de la franca ŝtataneco al Sonia. Ŝi tuj eksedziniĝis por denove edziniĝi la {{daton|15|novembro|1910}} kun Robert Delaunay, de kiu ŝi estis graveda<ref name="état civil"/>. La {{daton|18|januaro|1911}} naskiĝis knabo, [[Charles Delaunay]]. Robert pentris malgrandan [[Eiffel-Turo]]n, kiun li donacis al Sonia kiel donacon de fianĉiĝo<ref>{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition « Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction » au centre Georges-Pompidou|p=26}}</ref>. === Matureco kaj Abstraktismo === ==== 1910-1918 ==== En 1910, influita de [[kubismo]], notinde tiu de [[Paul Cézanne]], Robert Delaunay reduktis sian kolor-paletron ĝis monokromato, poste, sub la influo de Sonia, li reenkondukis varmajn kolorojn. Ekde 1912, li turnis sin al [[Orfeismo (arto)|Orfeismo]] per sia serio de ''Fenestroj'' (konservitaj en muzeo de [[Grenoblo]] kaj en [[Philadelphia Museum of Art]]). Kun [[Sonia Delaunay]], li kreis [[simultanismo]]n, bazitan sur la "leĝo de simultana kontrasto de koloroj". Li ekkorespondis kun pioniro de abstrakto, [[Vasilij Kandinskij]], kies teoria teksto ''Pri la spirito en arto'' (kiun Sonia tradukis al li el la germana) multe influis kaj gvidis lin<ref>{{harvsp|id=Michel Hoog|teksto=Michel Hoog, ''Delaunay''|p=28}}</ref>. Ambaŭ artistoj ankaŭ helpis unu la alian por akiri lokojn en ekspozicioj kaj recenzo; ili estis veraj amikoj. Danke al Kandinskij Delaunay povis esti ekspoziciita en Moskvo, kie li prezentis tri verkojn sen titolo. Jaro 1912 estis eventoplena por Robert Delaunay: li ekspoziciis en [[Moskvo]], [[Munkeno]], [[Berlino]], [[Parizo]], [[Zuriko]], amikiĝis kun poeto [[Guillaume Apollinaire]] (kiu venis por vivi en lia ateliero dum la monatoj de novembro kaj decembro) kaj [[Blaise Cendrars]], renkontiĝis kun [[Paul Klee]] (kun kiu li ekkorespondis), [[Alberto Giacometti]], [[Henri Matisse]], [[Henri Le Fauconnier]] kaj pentris serion de ''Fenestroj'', kiu signas gravan turnopunkton en lia verkaro<ref>{{harvsp|id=Michel Hoog|teksto=Michel Hoog, ''Delaunay'', page 69, Flammarion}}</ref>. En 1913, Delaunay iris por ekspozicii al Berlino kune kun [[Guillaume Apollinaire]], kaj profitis la okazon por renkonti tiamajn germanajn artistojn: [[Franz Marc]], [[Max Ernst]] kaj ankaŭ [[August Macke]] «Delaunay kaj Apollinaire restis unu tagnokton. Je mia granda ĝojo, ilia prefero iris al miaj lastaj verkoj» rakontis ĉi lasta<ref>Lettre de August Macke à B. Koehler, citée par G. Vriessen dans August Macke, 1953, paĝo 116</ref>. [[Paul Klee]] tradukis en la germanan la teorian tekston de Delaunay, «La Lumière» (La Lumo), kiu aperis en la revuo ''Der Sturm'' en januaro sub la titolo «''Über das Licht''». Apollinaire verkis la poemon ''Les Fenêtres'' (''La Fenestroj'') kiu konsistigas la antaŭparolon al la serio de ''La Fenestroj'' samnomaj de la pentristo. En februaro, [[Aleksandra Ekster]] skribis al la geedzoj Delaunay por peti al ili enskribi ilin al Salono de Sendependuloj, kiel ankaŭ [[Miĥail Larionov]] kaj [[Natalja Gonĉarova]]. Robert Delaunay ekkorespondis kun ĉiuj tiuj artistoj de [[rusa avangardo]]; li prezentis ilin al la franca publiko<ref>{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition «Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction» au centre Georges-Pompidou|p=40}}</ref>. Tiu-epoke, Apollinaire konsideris, ke li estis la plej influa pentristo kun Picasso: «Estas en moderna pentrado novaj tendencoj; la plej gravaj ŝajnas al mi esti, unuflanke [[kubismo]] de [[Pablo Picasso|Picasso]], aliflanke, orfeismo de Delaunay.» (Guillaume Apollinaire ''Die Moderne Malerei'' [La moderna pentrado] en ''Der Sturm'', februaro 1913)<ref name="Der Sturm 148-149 p350-356">{{Citaĵo el gazeto|aŭtoro=[[Guillaume Apollinaire]]|titolo=Die Moderne Malerei|gazeto=Der Sturm|numero=148-149|dato=februaro 1913}}, traduit dans ''Chroniques d'art'' 1902-1918, Parizo, éditions Gallimard, 1993, p.350-356</ref>. Dum tiu tuta periodo, li pentris siajn pentraĵojn en la malgranda urbo [[Louveciennes]], kie li havis loĝejon kun Sonia, kaj iris [[Parizo]]n aŭ eksterlanden nur kiam sia verko estis plenumita, por prezenti ĝin aŭ por vidi siajn amikojn pentristojn kaj poetojn. Geedzoj Delaunay estis surprizitaj de la milito dum ili estis en [[Hispanio]]. Robert Delaunay provis rekrutiĝi, sed li estis rifuzita pro san-kialoj. Sonia Delaunay kaj li konsekvence restis la tutan daŭron de la milito, kaj ĝis 1922, en Hispanio kaj [[Portugalio]]. Li daŭre pentradis, notinde serion pri ''Portugalaj vendoplacoj'', kaj ankaŭ ''Mutaj naturoj'' kaj ''Nudo je tualeto''. Geedzoj Delaunay profitis sian restadon por trapasi longajn tagojn en [[Prado-Muzeo|muzeo de Prado]], kaj Robert Delaunay pasiiĝis por verkoj de [[Petro Paŭlo Rubens|Rubens]] kaj [[El Greco]]<ref name="Hoog p80">{{harvsp|id=Michel Hoog|teksto=Michel Hoog, ''Delaunay''|p=80}}</ref>. Kiam ili revenis en Francion, [[Dadaismo]] estis je sia apogeo. ==== Post la milito ==== Reveninte al Parizo, geedzoj Delaunay vizitadis multajn poetojn kaj muzikistojn, sed malmultajn pentristojn, kaj frekventis [[Superrealismo|Superrealiman]] medion, kiel atestas multaj portretoj de amikoj realigitaj en tiu epoko, el kiuj tiuj de [[Tristan Tzara]], fidela amiko el la [[1920-aj jaroj]] kaj [[1930-aj jaroj]], [[André Breton]] kaj [[Philippe Soupault]]. Ili ankaŭ estis ligitaj kun [[Louis Aragon]], [[Jean Cocteau]] aŭ [[Igor Stravinski]], kaj akceptis la rusan poeton [[Vladimir Majakovskij]]. Amikaj kunvenoj ebligis al Robert Delaunay prezenti siajn literaturajn teoriojn, kiujn li surparerigis pli poste<ref name="Hoog p87">{{harvsp|id=Michel Hoog|teksto=Michel Hoog, ''Delaunay''|p=87}}</ref>. Li plurfoje repentris [[Eiffel-Turo]]n, ĉar la «grandegulo» bone taŭgis por liaj priserĉoj pri simultanaj kontrastoj de koloro. Tamen, komparite kun la realismaj turoj realigitaj dum lia juneco, la laboro estas iom malsama<ref name="Hoog p87"/>. Dum la 1920-aj jaroj, li diversigis sian laboron, entreprenante ekzemple [[Dekoracio|dekoracian]] arton kun [[Fernand Léger]]. Li notinde partoprenis al "Ekspozicio de dekoraciaj Artoj" de 1925, kiu resumis la priserĉadon de ĉiuj landoj sur la kampo de aplikitaj artoj. Sonia Delaunay ankaŭ sekvis tiun vojon, kaj akiris pli da agnosko ol li. La saman jaron, li komponis la dekorojn de pluraj filmoj<ref name="Hoog p89">{{harvsp|id=Michel Hoog|teksto=Michel Hoog, ''Delaunay''|p=89}}</ref>. Delaunay revenis al abstrakta orfeismo per sia serio ''Ritmo'', komponita grandparte en 1934. Tiu serio ŝajnis estis la finatingo de liaj priserĉoj pri pentra harmonio. Samtempe, li komencis priserĉojn pri novaj materioj. Lia laboro estis antaŭenigita de ekspozicio longe prikomentita en artikolo de [[Jean Cassou]]<ref name="Michel Hoog p94">{{harvsp|id=Michel Hoog|teksto=Michel Hoog, ''Delaunay''|p=94}}</ref>. La mendoj de la [[Internacia Ekspozicio de 1937]] ebligis al li realigi grandegajn freskojn kaj monumentajn pentraĵojn, el kiuj tiuj de pavilono de aero kaj fervojo. La freskoj de la palaco de aero estas pligrandigita reprezento de kanvaso el la serio ''Ritmo''. La sekvan jaron li plenumis la dekoracion de halo de skulptaĵo en Salono de [[Tuileries]], por kiu li faris tri grandajn ''Ritmojn'' kiuj estas liaj lastaj gravaj verkoj<ref name="Michel Hoog p91">{{harvsp|id=Michel Hoog|teksto=Michel Hoog, ''Delaunay|p=91}}</ref>. En 1940, li fuĝis el la nazia antaŭeniro rifuĝante en [[Montpellier]], en Libera zono apud [[Joseph Delteil]]. Tie, li estis viktimo de pulmaj problemoj, kaj mortis {{mortodato|1941|10|25}}<ref name="Michel Hoog p94"/>. == Verkaro == La verkaro de Robert Delaunay estas ĝenerale kronologie dividita en du partoj: la [[nov-impresionismo]] de lia juneco unuflanke, poste la [[Orfeismo (arto)|orfeismo]], branĉo de [[kubismo]] kaj [[avangardo]] de [[abstraktismo]], konsistigante lian maturecon (ekde ĉ. 1912) aliflanke<ref>Estas la elekto farita en la Katalogo de ekspozicio «Robert Delaunay, de impresionismo al abstraktismo» en centro Georges Pompidou, kaj ankaŭ fare de Michel Hoog en lia verko ''Delaunay'' (1976)</ref>. Lia verkaro eniris en [[Publika havaĵo|Publikan havaĵon]] la {{daton|1|januaro|2012}}. === Nov-impresionismo === Unue markita de [[impresionismo]] kaj [[sintezismo]], Delaunay sin turnis al nov-impresionismo post sia renkontiĝo kun [[Jean Metzinger]], kiu invitis lin enprofundiĝi en teoriaj skriboj pri koloro, kia ''De la loi du contraste simultané des couleurs'' de Eugène Chevreul. Tiaj provoj konvinkis lin, ke koloroj estas interdependaj kaj interagas inter si depende de ilia dispartiĝo en la spektro. Tiu malkovro markis lin dum lia tuta vivo<ref name="Cat 94">{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition « Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction » au centre Georges Pompidou|p=94}}</ref>. Inter 1904 kaj 1906, li realigis serion da portretoj kaj memportretoj en kiuj li aplikis la teĥnikon de larĝa tuŝo en pavimo propran al [[dividismo]]. Li realigis samtempe serion da pejzaĝoj, ĉiam uzante la dividisman metodon, el kiuj la fama ''Pejzaĝo kun Disko'', pentrita en la lastaj tagoj de 1906<ref name="Cat 94"/>. En 1906, en ''La Portreto de Henri Carlier'', Robert Delaunay jam firmigis sian singularecon en la elekto de aranĝo de koloroj: la dominantoj de verda kaj viola renkontas zonojn de brila ruĝa koloro. La viola kiun li uzis ne estis komuna en tiu epoko, kaj estis sendube pruntita de la dividisma pentristo [[Henri-Edmond Cross]], kaj lia verko estis influita de liaj longaj diskutoj kun Jean Metzinger<ref>{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition «Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction» en Centro Georges-Pompidou|p=24}}</ref>. === Orfeismo === ==== ''La Fenestroj'' ==== [[Dosiero:Delaunay-Windows.jpg|eta|maldekstra|Delaunay ''La Fenestroj'' (1912), Hamburger Kunsthalle]] Robert Delaunay transiris al abstraktismo per serio ''La Fenestroj'', prezentita de 1912 ĝis 1913. Ĝi inaŭguris longan serion de priserĉo pri la ebleco interpreti «reprezentan harmonion», per la sola aranĝo de koloroj. Koloroj anstataŭas aĵojn, kiuj ne plu havas substancon kaj lasas lokon al la lumo. Tiu transiro al abstraktismo fariĝis post legado de teorioj de [[Vasilij Kandinskij]] en lia manifesta libro ''Du spirituel dans l'art'' (Spiritualismo en arto), kaj post kiam [[Guillaume Apollinaire]] diagnozis en 1912 la naskiĝon de nova pentroarto: «Novaj pentristoj pentras pentraĵojn kie ne plu estas vera subjekto»<ref>[[Guillaume Apollinaire]], ''Du sujet dans la peinture moderne'' (La subjekto en moderna pentrarto), ''Les Soirées de Paris'', n-ro 1, 1912, p. 2</ref>. Tamen, male al Vasilij Kandinskij kiu donis psikologian kaj mistikan enhavon al siaj verkoj, Robert Delaunay eluzis nur «pure fizikan efikon». Li klarigis tion inspirante sin el teksto de [[Leonardo da Vinci]]: «La okulo estas nia plej alta senso, tiu kiu komunikas plej proksime kun nia cerbo, kun la konscienco. La ideo de esenca movado de la mondo kaj ĝia movado estas samtempeco. Nia kompreno estas korelativa al nia percepto» <ref>[[Leonardo da Vinci]], ''Textes choisis'', Société du Mercure de France, 1907</ref>,<ref>{{harvsp|Delaunay|1957|teksto=Du cubisme à l'art abstrait|p=146}}</ref>,<ref>{{harvsp|Delaunay|1957|teksto=Du cubisme à l'art abstrait|p=171}}</ref>. Tiam, Delaunay ankaŭ faris multnombrajn priserĉojn pri koloroj kaj pli precise pri la "leĝo de simultana kontrasto de koloroj". Kun [[Sonia Delaunay]], li kreis [[simultanismo]]n, teĥnikon kiu celas trovi pentran harmonion danke al simultana aranĝo de koloroj, kaj kiu fokusiĝas esence al la rolo de la [[lumo]], kiu estas perceptita kiel originala kreinta komenco <ref name="Pompidou">[http://www.centrepompidou.fr/education/ressources/ENS-Futurisme/ENS-futurisme.htm "Futurisme, rayonnisme, orphisme"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120414135540/http://www.centrepompidou.fr/education/ressources/ENS-Futurisme/ENS-futurisme.htm |date=2012-04-14 }} en la retejo de [[Centro Georges Pompidou]] de Parizo</ref>. {{-}} ==== ''La Teamo de Cardiff'' ==== [[Dosiero:Robert Delaunay L'Équipe de Cardiff drawing 1913.jpg|eta|Robert Delaunay - ''La teamo de Cardiff'' (1913)]] En 1913, post la serio ''La Fenestroj'', Robert Delaunay produktis serion nomitan ''La teamo de Cardiff'', dediĉitan al sporto, interalie al futbalo-rugbeo, sporto ekkreskanta tiutempe. Tiel, li elektis subjekton malmulte traktitan ĝis tiam, kiu bone korespondis al la «modernolatrio» de [[Blaise Cendrars]] kaj [[Guillaume Apollinaire]]. Li interkonsentis kun la tiamaj gazetoj kiuj laŭdis «la spiriton de vivoforto» de la nova generacio. La pentraĵo prezentas kombateman vizion de moderna vivo, kie la kulto de ago invitas al transcendeco<ref>{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Katalogo de ekspozicio «Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction» en Centro Georges-Pompidou|p=184}}</ref>. Tiu serio ne estas abstrakta: ludantoj de [[rugbeo]] estas prezentitaj antaŭ granda rado kaj la [[Eiffel-Turo]], en kunmetaĵo de afiŝoj kaj koloroj. La dekoracio estas decide urba: la reklam-panelo alprenas la plej grandan lokon de la pentraĵo. Li organizas sian pentraĵon kiel apudmeton de elementoj aranĝitaj samtempe. La bildo de ludantoj ŝajnas veni el angla revuo kiun li posedis, kaj la motivoj de la granda rado, de la reklam-panelo kaj de la Eiffel-Turo el poŝtkarto kiu estis retrovita en liaj posedaĵoj. La grupiĝo de la kvar elementoj fariĝas danke al la duona linio, sinusoida akso kiu dividas la pentraĵon en du, samtempe kreante ĝian unuecon. Tiu akso ebligas la transiron al arĥitekturo sen fundaĵoj, kiu ŝajnas ŝvebi en la aero<ref name="Pascal Rousseau">Pascal Rousseau, dans la ''Revue de l'Art'', 1996, n-ro 113, pages 19 à 33</ref>. ==== ''Omaĝo al Blériot'' ==== En posta salono, en 1914, Robert Delaunay prezentis pentraĵon ''Omaĝo al Blériot'', veran manifeston de lia simultanisma metodo. Movoj de la pentraĵo estas propulsitaj de formoj pruntitaj al [[Aeronaŭtiko]]: [[biplano]], [[helico]]. La aviadilo, simbolo de emancipiĝo de homo disde la Tero, proponas al Robert Delaunay pretekston por emancipiĝi de kodoj de tradicia pentrado, kaj antaŭeniĝi al la «ne-objektivo» kaj al «pura pentrarto». Li elektis aviadilon ĉar ĝi abolicias nociojn de distanco, kaj ebligas al la pentristo iri al panorama ĉieesteco. Li oponas harmonan plenecon al priskribaj provoj de la pasinto. Same, tiu motivo, kiel tiu de la Eiffel-Turo, permesas al li asertiĝi kiel pentristo de la moderneco. La prefero de la pentristo por kurboj estas perceptebla (malsame de abstraktaj pentristoj [[Kazimir Severinoviĉ Maleviĉ|Kazimir Maleviĉ]] kaj [[Piet Mondrian]]), jam establita en la serio de ''Floroj'' (1909), kiu daŭriĝos en la ''Ĉirkaŭiraj formoj''<ref name="Pascal Rousseau"/>. ==== Ĉirkaŭiraj Formoj kaj diskoj ==== [[Dosiero:Delaunay Disque simultané.jpg|eta|maldekstra|Robert Delaunay, ''Simultana disko'' (1912-1913)]] Post kiam li prezentis sian serion ''La Teamo de Cardiff'' ĉe la [[Salono de Sendependuloj]] komence de 1913, li retiriĝis al [[Louveciennes]] kaj komencis gravan serion titolitan ''Ĉirkaŭiraj Formoj''. Per tiu laboro, Robert Delaunay deziras redoni la potencon de sunlumo, temo kiun li jam skizis en sia pentraĵo de 1906 ''Pejzaĝo kun Disko'', kaj de luna surradiado. Pri unu el la verkoj en tiu serio, li poste deklaris ke ĝi estis la «unua ĉirkaŭira pentraĵo, la unua nefigura pentraĵo»<ref>Letero sendita al [[August Macke]], referencita ''Delaunay'', 1957, paĝo 185</ref>. Per tiu ĉi pentraĵo, li montras sian intereson pri sciencaj teorioj (parte eraraj) pri koloro en la [[19-a jarcento]]. En la pentraĵo ''Ĉirkaŭiraj Formoj, Suno n-ro 2'', la tri primaraj koloroj: blua, ruĝa kaj flava, estas ĉe la finoj de misformita triangulo kiu donas senton de rotacio de la tuto. Por Delaunay, ĉi tiu efiko rezultas el la kirlado de la koloraj motivoj, malsuprenirante por blua kaj suprenirante por ruĝa koloro. Inter ĉi tiuj primaraj koloroj aperas sekundaraj koloroj, akiritaj per miksado de la unuaj: oranĝa, verda kaj purpura. La tuto kirliĝas ĉirkaŭ la centro, la originala kaj fina koloro, blanka. Ne la suno estas reprezentita, sed la procezo de percepto per la okulo<ref name="Pourlascience">''Pour la Science'' numero 317, paĝoj 96 kaj 97</ref> En aŭgusto 1913, ankoraŭ en [[Louveciennes]], li produktis solecan verkon, nomitan ''Disko'' (''La Unua Disko''), kiu konsistis el sep samcentraj cirkloj dividitaj en kvar egalajn segmentojn. Dum la koloraj cirkloj estis multnombraj en lia serio ''Ĉirkaŭiraj Formoj'', Robert Delaunay koncentriĝis en ĉi tiu pentraĵo en la pureco de la ebena surfaco; sed ĝi estas tamen ne nur detalo de antaŭa verko, ĝi estas propra verko, kiu estas parto de la esploro de Delaunay pri bilda harmonio. Tiu ĉi verko, nediskuteble ne-objektiva, havas grandan gravecon en la [[Historio de arto]]<ref name="gr">{{harvsp|id=Georges Roque|teksto=Qu'est-ce que l'art abstrait ?|p= 147}}</ref>. ==== Verkoj en Hispanio ==== Dum li estis en Hispanio kaj Portugalio dum la milito, li renovigis siajn temojn, movante de la urbo al popola vivo en la vendoplacoj aŭ hejme, sed lia arta teĥniko restis la sama. Homoj estas desegnitaj figure, sed estas ĉirkaŭitaj de abstraktaj objektoj; sur ĉi tiuj samaj kanvasoj, la koloroj buntas kaj estas uzataj libere. La lumo de la Ibera Duoninsulo estas multe pli forta ol tiu de Francilio, el kiu Robert Delaunay apenaŭ foriris, kio permesis al li observi kaj redoni sur siaj pentraĵoj novan tipon de kolor-vibrado<ref name="Hoog p80"/>. ==== Foriro el orfeismo ==== En la [[1920-aj jaroj]], Robert Delaunay denove verkis pri [[Eiffel-Turo]], en signife malsama maniero. La turo ne plu disfalas, sed stariĝas, vidata el malalta angulo, tiel, ke ŝajnas al ni, ke ĝi senlime kreskas. Aliajn fojojn, la turo vidiĝas de la ĉielo kaj asociiĝas al la kurboj de la {{Senapartligilo|Marsa Kampo (Parizo)}}; por tiuj vidoj, li helpis sin per aerfotoj<ref name="Hoog p87"/>. Li ĉerpis el sia komponado la dinamismon de la ritmo, kaj la aranĝon de nerealismaj koloroj. En 1925, li partoprenis en [[Internacia Ekspozicio de Modernaj Dekoraj kaj Industriaj Artoj]], por kiu li ornamis la halon de ambasadejo kun [[Fernand Léger]]. Li elektis la temon de ''La Virino kaj la Turo'', kiun li reproduktis sur panelo de pli ol kvar metroj, kaj kaŭzis grandan skandalon<ref name="Hoog p89"/>. La multaj portretoj de amikoj aŭ konatoj, kiujn li pentris en tiuj jaroj, estas ja figuraj, sed Robert Delaunay ĉiam uzis brilajn kaj potencajn kolorojn. Ekzemple, en la ''Portreto de Tristan Tzara'', la ĉefa elemento ne estas la vizaĝo de la poeto, sed la oranĝa kaj verda koltuko kiun li portas ĉirkaŭ sia kolo. ==== Reveno al orfeismo ==== [[Dosiero:Robert Delaunay Rythme c1932.jpg|dekstra|eta|''Ritmo'' (1932)]] Ĉirkaŭ 1930 okazis malfacile klarigebla retropaŝo, kiu pelis Delaunay reveni al {{Senapartligilo|Orfeismo (arto)}}, komencante serion titolitan ''Ritmoj'', kiu reverkis ''Ĉirkaŭirajn Formojn'' produktitajn en la [[1910-aj jaroj]], laŭ nova kaj pli matura maniero, inspiriĝante precipe el la verko de [[Piet Mondrian]], kaj el artistoj grupigitaj sub la nomo "geometria abstraktaĵo" (la plej multaj el kiuj agnoskis artan ŝuldon al li)<ref name="Hoog p89"/>). Li montris sian majstrecon en la aranĝo de koloroj, kaj atingis sian deziratan celon de la unuaj Orfeismaj jaroj: bildan harmonion. ==== Priserĉoj pri pentra teĥniko ==== Samtempe, dum li preskaŭ ĉiam kontentiĝis resti en la klasika teĥniko de pentrarto (krom por la ornamaj artoj), li komencis serĉi novajn pentrajn teĥnikojn, kiujn [[Jean Cassou]] detale priskribis en artikolo publikigita en 1935 en la revuo ''Art et décoration'': «Ĉi tiuj tegaĵoj, en kies konsisto dominas kazeino, povas esti aplikataj al kartono aŭ kanvaso [...] Eblas pentri ilin en fresko, oleo aŭ ovo. Delaunay miksas al sia kazeino pastojn faritajn el kork-pulvoroj kaj tiel akiras dikaĵojn kun seg-polvo. La avantaĝo de ĉi tiuj materialoj estas, ke post hardado [...], ili povas esti uzataj por eksteraĵoj kaj rezisti atmosferajn agentojn. Delaunay ankaŭ uzas tutan kromatan gamon da sabloj, aparte sabloj el {{Senapartligilo|Kolorado (rivero)}}, kiujn li ŝprucas sur siajn kazeinajn tegaĵojn per aerpafilo. La tiel akiritaj koloroj estas neŝanĝeblaj al lumo kaj nepenetreblaj al akvo. Li finfine aplikas al siaj tegaĵoj vernisojn [...] Alia materialo ŝuldata al la eltrovemo de Delaunay estas la laka ŝtono, kiu povas konsistigi murojn de varia kaj alloga koloro. Temas pri malpeza, nebrulema materialo kaj kies uzo estas ideala en la ŝipfarado. Ĝi povas atingi la densecon de marmoro kaj la forton de cemento: sed ĉi tio estas ĝia supereco super la [[cemento]], ĝi enhavas en si sian koloron. Ĝi ankaŭ povas esti produktita sur blankaj surfacoj, sur kiuj la farbo perfekte adheras. Estas senutile atentigi, ke oni povas aranĝi pastojn el kazeino laŭ ornamaj reliefoj tiom kompleksaj kaj liberaj, kiom oni deziras.»<ref>{{harvsp |id=Michel Hoog |teksto=Citita de Michel Hoog, en ''Delaunay'', éditions Flammarion, paĝo 90}}</ref> Robert Delaunay do transiris de la pentrista stablo al arta laboro sur la muroj. Li klarigis tion en la revuo ''Commune'': «Mi artisto, mi manlaboristo, mi faras la revolucion en la muroj. En ĉi tiu momento, mi trovis novajn materialojn, kiuj transformas la muron, ne nur ekstere, sed en ĝia substanco mem. Apartigi homon disde arto? Neniam. Mi ne povas apartigi homon disde arto, ĉar mi faras al li domojn! Dum la modo estis pentraĵoj sur stablo, mi jam pensis nur pri grandaj murverkoj.»<ref>''Commune'', n-ro&nbsp;22, junio 1935, paĝo 1125.</ref> ==== Internacia Ekspozicio de 1937 ==== Ĉi tiuj murpentraĵoj atingis sian kulminon en la [[Internacia Ekspozicio de 1937]], por kiu li kreis grandegajn dekoraciojn. Jam en 1935 oni kontaktis lin por partopreni en tiu ĉi giganta ekspozicio, sed, male al multaj artistoj, li ne kandidatiĝis; atento fokusiĝis al li danke al ekspozicio aranĝita de la revuo ''Art et décoration'', titolita ''Revêtements muraux en relief et en couleurs de Robert Delaunay'' (Reliefaj kaj koloraj murkovraĵoj de Robert Delaunay), en 1935. Li realigis la dekoracion de la palaco de la fervojo kaj aero. Por ĉi lasta, li grandskale reproduktis sian pentraĵon ''Ritmo senfina''. La volo estis ankaŭ eligi la avangardon el ĝia malgranda rondo de inicitoj, kaj meti ĝin je ĉies atingo<ref name="Michel Hoog p91"/>. == Delaunay kaj abstrakta arto == Robert Delaunay pentris abstraktajn verkojn dum du periodoj en sia vivo: unue ĉirkaŭ 1912 kaj 1913, kun la serioj de ''Urboj'', ''Ĉirkaŭiraj formoj'' kaj la pentraĵo ''Simultana disko'', kiuj igas lin unu el la pioniroj de abstrakto<ref>''Kupka'', Serge Fauchereau, [[Albin Michel (eldonejo)|Albin Michel]], collection Les grands maîtres de l'art contemporain, Paris, 1988</ref>,<ref>{{harvsp|id=Georges Roque|teksto=Qu'est-ce que l'art abstrait ?|paĝo=146}}</ref>; poste ĉirkaŭ 1933 kaj 1934, kiam li pentris la seriojn ''Ritmoj'' kaj ''Ritmo senfina''. Tamen, neniam li difinis sian arton kiel [[Abstraktismo|abstraktan arton]]. Tio klariĝas per la fakto ke li sentis sin [[Kubismo|kubisto]], estis vidita fare de kritikistoj kaj spektantaro kiel kubista pentristo, kaj liaj verkoj estis interpretitaj kiel tiaj. Por malproksimiĝi de la aliaj "-ismoj", kiuj tiam floris, li kreis sian propran movadon, [[simultanismo]]n, pro sia kromata esploro pri koloroj. Li krome konsideras sin «herezulo de kubismo<ref name="gr"/>». Plie, li asertas en letero al [[August Macke]] de 1913, ke «Nemalhavebla afero por mi estas la rekta observado, en la naturo, de la luma esenco», kio distancigas lin de la teoriistoj de la abstrakta arto, kiaj [[Piet Mondrian]], kiuj ŝatus arton tute fortranĉitan de la naturo. Tamen, kelkaj el liaj verkoj estas nediskuteble abstraktaj, inkluzive de la serioj cititaj supre. Volante reprezenti lumon, kiu ŝajnas esti natura elemento, li devis sin turni al nefiguraj formoj, sen ia rekta ligo kun la realo. Por redoni la esencon de lumo, li elektis uzi kolorskemojn, sen plu reprezenti objekton<ref>{{harvsp|id=Georges Roque|teksto=Qu'est-ce que l'art abstrait ?|paĝo=148}}</ref>. Sonia Delaunay, siaflanke, notas en sia taglibro (publikigita en 1978 de eldonoj Robert Laffont, paĝo 137) "Mi finlegis la libron de Dorival. Fine de sia libro li resumas sian unuan volumon per demonstro, ke la tuta pentraĵo de tiu ĉi periodo anoncas pentraĵon forirantan de Realismo, senobjektan pentraĵon, ĉiuj pentraĵoj, kiujn ni konas, estas nur balbutaĵoj. Li estas mirinda en sia kompreno kaj kiel proksima li estas al ni! Estas la unua fojo, kiam mi vidas iun de tiel malproksime kaj de tiel proksime. Estas domaĝe ke Delaunay ne konis lin." == Pri Robert Delaunay == [[Dosiero:Portrait de Guillaume Apollinaire.jpg|eta|dekstra|''Portreto de [[Guillaume Apollinaire]]'', [[1911]]-[[1912]]]] [[Dosiero:Plaque Sonia et Robert Delaunay, 16 rue de Saint-Simon, Paris 7.jpg|eta|dekstra|Plato 16 Strato de Saint-Simon, ilia lasta pariza hejmo]] * «Robert Delaunay estas malpli maltrankvila. Li ne estas kiel [[Jean Metzinger|Metzinger]] preta provi ĉion favore al arto. Sed lia saĝo ne tenas lin for de strangaĵoj kaj la influo de [[Othon Friesz]], de antaŭ kelkaj jaroj, ĉi-foje gajnis al ni solide pentritajn kanvasojn, kiuj bedaŭrinde ŝajnas memorigi [[tertremo]]n» ([[Guillaume Apollinaire]] « Prenez garde à la peinture! Le Salon des Artistes indépendants » ''L'Intransigeant'', {{dato|18|03|1910}})<ref name="Catalogue Expo p238">{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition « Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction » au centre Georges-Pompidou|p= 238}}</ref>. * «Estas novaj tendencoj en moderna pentrarto; la plej grava ŝajnas al mi, unuflanke la [[Kubismo]] de [[Picasso]], aliflanke, la Orfeismo de Delaunay. Orfeismo fontas el [[Henri Matisse|Matisse]] kaj la movado de la [[Faŭvismo|faŭvoj]], precipe iliaj lumaj kaj kontraŭakademiaj tendencoj. Delaunay kredis, ke se vere simpla koloro kondiĉigas ĝian komplementan koloron, ĝi ne determinas ĝin rompante la [[lumo]]n, sed vekante samtempe ĉiujn kolorojn de la [[Prismo (optiko)|prismo]]. Tiu ĉi tendenco povas esti nomita {{Senapartligilo|Orfeismo (arto)}}. Tiu ĉi movado, mi kredas, estas pli proksima ol la aliaj al la sentemo de pluraj modernaj germanaj pentristoj. Ĉi tiuj du movadoj estas pura arto ĉar ili nur determinas la plezuron de nia vida potenco. Ili estas movadoj de pura [[arto]] ĉar ili altiĝas al la sublimo sen fidi al iu ajn arta, literatura aŭ scienca konvencio. Ni estas ebriaj pro entuziasmo. Ni altiĝas ĉi tie al la plastika [[liriko]]. Ĉi tiu krea tendenco nun etendiĝas al la universo. Pentrado ne estas reprodukta sed krea arto. Per ĉi tiuj movadoj, Orfeismo kaj Kubismo, ni alvenas al plena poezio de lumo. Mi ŝatas la arton de junaj pentristoj ĉar antaŭ ĉio mi ŝatas lumon. Kaj, ĉar ĉiuj homoj amas lumon antaŭ ĉio, ili inventis fajron.» (Guillaume Apollinaire ''Die Moderne Malerei'' [La moderna pentraĵo] en ''Der Sturm'', februaro 1913)<ref name="Der Sturm 148-149 p350-356"/> * «Ni jam multe parolis pri {{Senapartligilo|Orfeismo (arto)}}. Ĉi tiu estas la unua fojo, kiam ĉi tiu tendenco aperas. Ĝi kunigas pentristojn de sufiĉe malsamaj karakteroj, kiuj ĉiuj, en siaj esploroj, alvenis al pli interna, pli poezia vizio de la universo kaj de la vivo. Ĉi tiu tendenco ne estas subita invento; ĝi estas la malrapida kaj logika evoluo de [[Impresionismo]], [[Dividismo]], de la skolo de Faŭvoj kaj [[Kubismo]]. Nur la vorto estas nova: multaj pentristoj estis surprizitaj esti inkluzivitaj en ĉi tiu tendenco kaj estas tre interese konstati, ke tre malsamaj pentristoj konverĝas al la sama esploro kaj emas, sendepende unu de la alia, al la sama esprimo.» (Guillaume Apollinaire, « Le Salon des Indépendants » ''L'intransigeant'', {{Dato|25|03|1913}})<ref name="Catalogue Expo p238"/> * «Post-futurismo. Unu el la plej kuriozaj produktaĵoj de ĉi tiu tipo de arto estas de Robert Delaunay kaj reprezentas, kiel ni povis aŭdi, sunajn diskojn en kies mezo aperas la turniĝanta [[helico]] de [[aeroplano]]. Ĉar ĝi estas dediĉita al [[Louis Blériot|Blériot]], ni havas tie, sendube, la reprezentadon de la sentoj de konkerinto de la aero, aŭ, eble ankaŭ la miron de la suno ĉe la alveno de la flugilhavaj mesaĝistoj el Tero» (Anonimulo, « Salon of the Independent » ''[[The Times]]'', {{dato|10|03|1914}})<ref>{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition « Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction » au centre Georges Pompidou|p= 257}}</ref>. == Kelkaj verkoj == === Junecaj verkoj: en la postfluo de impresionismo === [[Dosiero:Robert Delaunay Paysage montagneux 1904.jpg|eta|Robert Delaunay, ''Montaraj pejzaĝoj'' (1904)]] [[Dosiero:Delaunay -- Paysage au disque, 1906.jpg|eta|Robert Delaunay --''Pejzaĝo kun Disko'', (1906), [[Nacia Muzeo de Moderna Arto (Francio)|Musée national d'Art moderne]], Parizo]] [[Dosiero:Delaunay - Tour Eiffel.jpeg|eta|Robert Delaunay, ''Eiffel-Turo'' (1911), [[Solomon R. Guggenheim Museum]]]] * 1903: ''Pejzaĝo de la Ronchère: bordo de la Yèvre'', oleo sur kanvaso, 72,5 × 91,5&nbsp;cm, [[Nacia Muzeo de Moderna Arto (Francio)|musée national d'art moderne]], [[Centro Georges Pompidou]], Parizo * 1905: ** ''Memportreto kun japana gravuraĵo'', kolekto Sonia Delaunay, Parizo ** ''La vendoplaco - pejzaĝo de Bretonio'', oleo sur kanvaso, 39 × 46&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Centro Georges Pompidou, Parizo, ** ''Festo en la vilaĝo'', oleo sur kanvaso, 38 × 46,5 [[Belarta muzeo de Rennes]] ** ''Portreto de Jean Metzinger aŭ la viro kun tulipo'', oleo sur kanvaso, 73,5 × 49&nbsp;cm, aparta kolekto, Parizo * 1906: ** ''Pejzaĝo kun bovinoj'', oleo sur kanvaso, 50 × 61&nbsp;cm, [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo|musée d'art moderne de la Ville de Paris]], heredaĵo de Germaine Henry-Robert Thomas ** ''Pejzaĝo kun disko'', oleo sur kanvaso, 55 × 46&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Centro Georges Pompidou, Parizo ** ''Portreto de Henri Carlier'', oleo sur kanvaso, 64 × 60&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Centro Georges Pompidou, Parizo ** ''Memportreto'', oleo sur kanvaso, 54 × 46&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Centro Georges Pompidou, Parizo * 1907: ** ''La Poetino (Knabineto)'', oleo sur kanvaso, 54 × 66&nbsp;cm, University Museum of Art, donaco de Owen kaj Leone Elliot, Iowa City ** ''Nudo kun ibisoj'', oleo sur kanvaso, 55 × 46&nbsp;cm, kolekto Éric kaj Jean-Louis Delaunay, Parizo ** ''Muta naturo kun papago'', oleo sur kanvaso, 80 × 65&nbsp;cm, musée d'Unterlinden, [[Colmar]] ** ''Portreto de Wihlem Uhde'', oleo sur kanvaso, 80,7 × 64,8&nbsp;cm, kolekto Sonia Delaunay, Parizo * 1909: ** ''Etudo por Saint-Séverin'', krajono sur papero, 31,3 × 23,5&nbsp;cm, Centro Georges Pompidou, musée national d'art moderne, Parizo ** ''Memportreto'', oleo sur kanvaso, 73 × 60&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Centro Georges Pompidou, Parizo ** ''Saint-Séverin'', [[Ĉina inko|ĥina inko]] sur Japana papero, 25 × 19,6&nbsp;cm, Centro Georges Pompidou, musée national d'art moderne, donaco Delaunay de 1964, Parizo ** ''Saint-Séverin n°1'', oleo sur kanvaso, 116 × 83&nbsp;cm, aparta kolekto ** ''Saint-Séverin n°2'', oleo sur kanvaso, 99,4 × 74&nbsp;cm'', Minneapolis Institute of Arts, The William Hood Dunwoody Fund, [[Minneapolis]] ** ''Saint-Séverin n°3'', oleo sur kanvaso, 112,6 × 88,8 cm, Muzeo Solomon R. Guggenheim, [[Novjorko]] ** ''Saint-Séverin n°5 (La Ĉielarko)'', oleo sur kanvaso, 58,7 × 38,5 cm, [[Moderna Museet]], [[Stokholmo]] ** ''La urbo, unua etudo'', oleo sur kanvaso, 88,3 × 124,5 cm, [[Tate|Tate Gallery]], [[Londono]] ** ''La Spajro de Notre-Dame'', akvarelo sur papero gluita sur kanvaso, 58,5 × 38,5 cm, Musée de Grenoble ** ''Etudo por la urbo'', oleo sur kartono, 80,5 × 67,5 cm, Kunstmuseum, Winterthur ** ''La Aerŝipo kaj la Turo'', oleo sur kartono, 34,8 × 26,8 cm, galerio Gmurzinska, [[Kolonjo]] * 1910: ** ''La Urbo n°2'', oleo sur kanvaso, 146 × 114&nbsp;cm, musée national d'art moderne - Centro Georges Pompidou, Parizo ** ''Eiffel-Turo'', oleo sur kanvaso, 198 × 136&nbsp;cm, Muzeo Solomon R. Guggenheim, [[Novjorko]] ** ''Eiffel-Turo'', desegno per plumo sur bruna kartono, 53,1 × 48,1&nbsp;cm, [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko]] ** ''Eiffel-Turo kun arboj'', oleo sur kanvaso, 126,4 × 92,8&nbsp;cm, Muzeo Solomon R. Guggenheim [[Novjorko]] ** ''La Turo kun rado'', desegno per peniko, inko sur papero, 63,7 × 48,7&nbsp;cm, [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko]] ** ''La Turo'', desegno per plumo sur papero, 29 × 20&nbsp;cm, kolekto Sonia Delaunay, Parizo ** ''La Turo'', litografio sur papero, 60 × 44&nbsp;cm * 1911 ** ''La Urbo'', oleo sur kanvaso, 145 × 112&nbsp;cm, Muzeo Solomon R. Guggenheim, [[Novjorko]] ** ''La Fenestroj al la Urbo n°3'', oleo sur kanvaso, 113,7 × 130,8&nbsp;cm, Muzeo Solomon R. Guggenheim, [[Novjorko]] ** ''Eiffel-Turo'', oleo sur kanvaso, 130 × 97, Museum Folkwang, [[Essen]] ** ''Marsa Kampo, La ruĝa turo'', oleo sur kanvaso, 162,5 × 130&nbsp;cm, Art Institute of Chicago, kolekto Joseph-Winterbotham * 1912: ** ''Urbo de Parizo'', oleo sur kanvaso, 267 × 406&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Parizo ** ''La Turoj de Laon'', oleo sur kanvaso, 162 × 130&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Parizo === Orfeismo kaj simultanismo === [[Dosiero:Delaunay_Portuguese_Woman.jpg|eta|Delaunay ''Portugala virino'' (1915), Columbus Museum of Art]] [[Dosiero:Robert Delaunay Rhythme 1 c1934.jpg|eta|Robert Delaunay ''ritmo 1 (ĉ. ''1934)]] [[Dosiero:Robert Delaunay Relief-disques 1936.jpg|eta|Robert Delaunay ''Reliefo-diskoj'' (1936)]] * 1912: ** ''La Fenestroj'', oleo sur kanvaso, 35 × 91&nbsp;cm, Philadelphia Museum of Art ** ''La Fenestroj al la urbo'', oleo sur kanvaso, 53 × 207&nbsp;cm, Museum Folkwang, [[Essen]] ** ''La Fenestroj simultanaj al la urbo'', oleo sur kanvaso, 46 × 40&nbsp;cm, Hamburger Kunsthalle ** ''Fenestroj simultane malfermitaj'', oleo sur kanvaso, 46 × 37,5&nbsp;cm, [[Tate|Tate Gallery]], [[Londono]] ** ''La Fenestroj al la urbo (Unua parto, Dua motivo)'', oleo sur kartono, 39 × 29,6&nbsp;cm, kolekto Sonia Delaunay, Parizo ** ''Fenestro'', oleo sur kanvaso, 110 × 90&nbsp;cm, [[centro Georges Pompidou]], Parizo ** ''Simultana disko'', oleo sur kanvaso, 134&nbsp;cm de diametro, aparta kolekto * 1913: ** ''Teamo de Cardiff'', oleo sur kanvaso, 326 × 208&nbsp;cm, [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo|musée d'art moderne de la Ville de Paris]] ** ''Ĉirkaŭiraj formoj'', farbo kun gluo sur kanvaso, 100 × 68&nbsp;cm, [[Nacia Muzeo de Moderna Arto (Francio)|Musée national d'Art moderne]], Parizo ** ''Virino kun sunombrelo'' aŭ ''La Parizanino'', oleo sur kartono, 80,5 × 58,5 musée de l'Annonciade, [[Saint-Tropez]] ** ''Vidaĵo de Notre Dame de Paris'', farboj kun vakso sur kanvaso, 58 × 28&nbsp;cm, Kunstmuseum, [[Bazelo]] * 1914: ** ''Omaĝo al Louis Blériot'', oleo sur kanvaso, <small>46 × 46&nbsp;cm</small>, musée de Grenoble ** ''Portreto de Henri Rousseau'', oleo sur kanvaso, 71 × 60&nbsp;cm, musée de Laval, [[Mayenne]] ** ''Fenestro al la urbo'', vakso sur kartono, 24,8 × 20&nbsp;cm, Städische Galerie im Lembachhaus, [[Munkeno]] ** ''Parizo simultaneco'', farb-krajono sur papero, 25,4 × 19,8&nbsp;cm, kolekto Sonia Delaunay, Parizo * 1915: ** ''Nuda virino leganta'', en musée d'art moderne de Troyes ** ''virino sur la vendplaco, Portugalio'', farbo kun gluo sur kartono, 81 × 100&nbsp;cm, kolekto Léon-Cligman, Parizo ** ''Portugala verŝistino aŭ muta naturo'' oleo kaj vakso sur kanvaso, 140 × 150&nbsp;cm, musée national d'Art moderne, Parizo ** ''Nudo je tualeto'', oleo sur kanvaso, 140 × 142, [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo|musée d'art moderne de la Ville de Paris]], heredaĵo de D-ro Girardin ** ''Portugala muta naturo'' oleo sur kanvaso, 85 × 107&nbsp;cm, musée Fabre, [[Montpellier]] * 1917: ** ''Kolora simfonio'', oleo sur kanvaso, 144 × 204&nbsp;cm, [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo|musée d'art moderne de la Ville de Paris]] ** ''Futbalo'', akvarelo sur papero, 77 × 55&nbsp;cm, kolekto Pierre Levy, [[Troyes]] * 1918: ''Futbalo'', akvarelo sur papero, 49,9 × 62,1&nbsp;cm, musée national d'Art moderne, Parizo * 1922: ** ''Portreto de André Breton'', karbonkrajono sur paŭspapero, 101 × 65&nbsp;cm, kolekto Joseph Pulitzer, Saint-Louis (Misurio) ** ''Portreto de B. Kochno'', karbonkrajono sur paŭspapero, 100 × 66&nbsp;cm, aparta kolekto, Parizo ** ''Portreto de Philippe Soupault - Skizo'', farbo kun gluo sur tolgarnita papero, 193 × 127,8&nbsp;cm. Hirshhorn Museum and Schulpture Garden, Smithsonian Institution, Washington ** ''La Barako de poetoj'', ĥina inko kaj reliefaj tuŝoj de guaŝo sur papero, 24,5 × 25&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Parizo ** ''Futbalo'', blua inko sur papero, 27 × 22&nbsp;cm, kolekto Sonia Delaunay, Parizo ** ''La karuselo kun porkoj'', oleo sur kanvaso, 250 × 250&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Parizo * 1923: ''Portreto de Tristan Tzara'', oleo sur kartono, 105,8 × 75&nbsp;cm, kolekto Sonia Delaunay, Parizo * 1924: ** ''Tri futbalistoj'', plumo sur paŭspapero, 21,3 × 15&nbsp;cm ; 21 × 15,9&nbsp;cm ; 20,5 × 15,9&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Parizo ** ''Portreto de Jean Cocteau'' (nefinita), oleo sur kartono, 106,2 × 80&nbsp;cm, kolekto Sonia Delaunay, Parizo * 1925: ''Urbo de Parizo, La Virino kaj la Turo. Dekoracia panelo por halo de ambasadejo'', oleo sur kanvaso, 450,3 × 940, kolekto Sonia Delaunay, Parizo * 1926: ** ''La Eiffel-Turo'', oleo sur kanvaso, 169 × 86&nbsp;cm, [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo|musée d'Art moderne de la Ville de Paris]] ** ''La Kurantoj'', oleo sur kanvaso, 171 × 189,5, kolekto Charles Delaunay, Parizo * 1930: ** ''Viv-ĝojo'', oleo sur kanvaso, 228 × 200&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Centro Georges Pompidou ** ''Diskoj-Skizo'', akvarelo sur papero, 28 × 38,5&nbsp;cm, kolekto Sonia Delaunay, Parizo * 1933: ** ''Reliefo-Ritmo'', cemento, korko kaj oleo sur kanvaso, 100 × 80,5&nbsp;cm, kolekto Sonia Delaunay, Parizo ** ''Ritmo senfina'', akvarelo sur papero, 33,6 × 12,8, kolekto Sonia Delaunay, Parizo * 1934: ** ''Ritmoj'', oleo sur kanvaso, 146 × 114,5&nbsp;cm, musée national d'Art moderne, Parizo ** ''Ritmo senfina'', oleo sur kanvaso, 207,5 × 52,1&nbsp;cm, musée national d'Art moderne, Parizo * 1937: ** ''Maketo por Enir-halo de Retoj'', farbo kaj sablo gluitaj sur "Isorel" ("Masonite"), 107 × 202&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Parizo ** ''Dekoracio de Aer-palaco'', [[Internacia Ekspozicio de 1937]], Parizo ** ''Maketo por la Palaco de fervojoj'', farbita krucplakaĵo kaj reliefo el sablo, 78 × 174&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Parizo == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * {{Ankro|simbolo=ne|Bénézit}}{{citaĵo el libro|id=Bénézit|familia nomo=Dictionnaire Bénézit|titolo=Dictionnaire critique et documentaire des peintres,sculpteurs, dessinateurs et graveurs de tous les temps et de tous les pays|eldoninto=éditions Gründ|lingvo=fr|monato=januaro|jaro=1999|paĝo=13440|isbn=2700030141|volumo=vol.4|paĝoj=pĝ.387-390}} * {{Ankro|simbolo=ne|Catalogue}}{{citaĵo el libro|id=Catalogue|familia nomo=Rousseau|persona nomo=Pascal (dir.) kaj [[Centro Georges Pompidou]]|titolo=Catalogue de l'exposition Robert Delaunay, de l'impressionnisme à l'abstraction, présentée du 3 juin au 16 août 1999|eldoninto=Éditions du [[Centro Georges Pompidou|Centre Pompidou]]|loko=Parizo|jaro=1999 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Michel Hoog1967}}{{citaĵo el libro|id=Michel Hoog 1967|persona nomo=Michel|familia nomo=Hoog|titolo=Robert et Sonia Delaunay|loko=Parizo|eldoninto=Édition des musées nationaux|jaro=1967 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Michel Hoog}}{{citaĵo el libro|id=Michel Hoog|persona nomo=Michel|familia nomo=Hoog|titolo=Delaunay|eldoninto=Flammarion|serio=Les maîtres de la peinture moderne|jaro=1976|paĝo=98 }} * {{Ankro|simbolo=ne|de la Tourette1950}}{{citaĵo el libro|id=Tourette|persona nomo=Gilles|familia nomo=de la Tourette|titolo=Robert Delaunay|loko=Parizo|eldoninto=Charles Massin|jaro=1950 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Delaunay1957}}{{citaĵo el libro|persona nomo=Robert|familia nomo=Delaunay|titolo=Du cubisme à l'art abstrait|subtitolo=documents publiés par P. Francastel et suivis d'un catalogue de l’œuvre de Robert Delaunay par G. Habasque|loko=Parizo|eldoninto=SEVPEN|jaro=1957 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Cassou1961}}{{citaĵo el libro|id=Berggruen|persona nomo=Jean|familia nomo=Cassou|titolo=Robert Delaunay|subtitolo=Première époque, 1903-1910|loko=Parizo|eldoninto=Galerie Berggruen|jaro=1961 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Schmidt1964}}{{citaĵo el libro|id=Schmidt|persona nomo=Georg|familia nomo=Schmidt|titolo=Robert Delaunay|loko=Baden-Baden|eldoninto=W. Klein|jaro=1964 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Vriesen1967}}{{citaĵo el libro|id=Vriesen|persona nomo=Gustav|familia nomo=Vriesen|kunaŭtoro=IMDAHL Max|titolo=Robert Delaunay|loko=Cologne|eldoninto=DuMont Schauber|jaro=1967 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Damase1971}}{{citaĵo el libro|id=Damase|persona nomo=Jacques|familia nomo=Damase|kunaŭtoro=DELAUNAY Sonia|titolo=Sonia Delaunay, Rythmes et couleurs|loko=Parizo|eldoninto=Hermann|jaro=1971 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Ferreira1972}}{{citaĵo el libro|id=Ferreira|persona nomo=Paulo|familia nomo=Ferreira|titolo=Correspondance entre quatre artistes portugais et Robert de Sonia Delaunay|loko=Parizo|eldoninto=PUF|jaro=1972 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Dorival1975}}{{citaĵo el libro|id=Dorival|persona nomo=Bernard|familia nomo=Dorival|titolo=Robert Delaunay|loko=Parizo kaj Bruselo|eldoninto=Jacques Damase|jaro=1975 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Georges Roque}}{{citaĵo el libro|id=Georges Roque|persona nomo=Georges|familia nomo=Roque|titolo=Qu'est-ce que l'art abstrait ?|loko=Parizo |eldoninto=Folio essais|jaro=2003 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Delaunay1978}}{{citaĵo el libro|persona nomo=Sonia|familia nomo=Delaunay|titolo=Nous irons jusqu'au soleil|loko=Parizo|eldoninto=Robert Laffont|jaro=1978|aliaj=avec la collaboration de / kunlabore kun Jacques Damase kaj Patrick Raynaud }} == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols=3}} * [[Guillaume Apollinaire]] * [[Paul Cézanne]] * [[Sonia Delaunay]] * [[Natalja Gonĉarova]] * [[Vasilij Kandinskij]] * [[Paul Klee]] * [[František Kupka]] * [[Miĥail Larionov]] * [[Fernand Léger]] * [[Jean Metzinger]] * [[Piet Mondriaan]] * [[Pablo Picasso]] * [[Tristan Tzara]] {{Div col end}} {{Projektoj}} {{Trad|fr|Robert Delaunay|0}} {{Leginda|jaro=2022 |monato=03 |tago=10}} {{ADLM|2022|04}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Delaunay, Robert}} [[Kategorio:Francaj pentristoj]] [[Kategorio:Kubismaj pentristoj]] [[Kategorio:Postimpresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Kubistoj]] [[Kategorio:Abstraktismaj pentristoj]] kvxf5p6fuje1ynjzx6dni75zfngo7g7 9384957 9384954 2026-05-27T10:16:48Z Aidas 3488 /* Verkaro */ 9384957 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dosiero = Robert Delaunay, Autoportrait 1905-1906.jpg |grandeco de dosiero = 280 |priskribo = Robert Delaunay, memportreto, 1905-1906 }} '''Robert DELAUNAY''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1885|4|12}} en la [[16-a arondismento de Parizo]], mortis {{mortodato|1941|10|25}} en [[Montpellier]]) estis [[Francio|franca]] pentristo. Kun sia edzino [[Sonia Delaunay]] kaj kelkaj aliaj, li estis la fondinto kaj ĉefa aganto de [[orfeismo (arto)|orfeisma]] [[arta movado]], branĉo de [[kubismo]] kaj grava [[avangardo|avangarda]] movado en la frua [[20-a jarcento]]. Liaj laboroj pri koloro devenis de pluraj teorioj de la "leĝo de simultana kontrasto de koloroj", formulitaj de [[Michel-Eugène Chevreul]]. Per laboro fokusita al aranĝo de koloroj sur la kanvaso, li serĉis pentran [[harmonio]]n. Delaunay partoprenis en avangarda generacio, aparte produktema el arta vidpunkto inter 1912 kaj 1914. Li estis tre ligita (en korespondado, en arto, eĉ en amikeco) kun la poetoj [[Guillaume Apollinaire]] kaj [[Blaise Cendrars]], rusaj pentristoj [[Vasilij Kandinskij]] kaj [[Miĥail Larionov]], germanaj pentristoj [[August Macke]] aŭ [[Franz Marc]]. Li tiam estis konsiderata la plej influa pentristo, kun [[Pablo Picasso]]. Post la milito, li amike ligiĝis kun artistoj de la [[superrealismo|superrealisma]] movado, kies portretojn li faris, sen pro tio adopti iliajn vidpunktojn kaj artajn vidojn. Li notinde ligis fortan kaj daŭran amikecon kun la poeto [[Tristan Tzara]]. Lia nomo estas ankaŭ asociita al [[Eiffel-Turo]], kies elstariĝon li vidis dum li estis kvar-jaraĝa, kaj kiun li pentris multfoje dum sia kariero, uzante malsamajn metodojn, unue [[nov-impresionismo|nov-impresionisman]] poste [[kubismo|kubisman]], kaj fine per sia [[simultanismo|simultanisma]] metodo. == Biografio == === Juneco === La gepatroj de Robert Victor Félix Delaunay, George kaj Berthe Delaunay, loĝis, dum lia naskiĝo {{naskiĝdato|1885|4|12}}, en riĉa kaj komforta domo sur la strato Boissière en la [[16-a arondismento de Parizo]]<ref name="état civil">{{citaĵo el la reto|url=http://canadp-archivesenligne.paris.fr/archives_etat_civil/1860_1902_actes/aec_visu_img.php?registre=V4E_07262&type=AEC&&bdd_en_cours=actes_ec_1883_1892&vue_tranche_debut=AD075EC_V4E_07262_0065&vue_tranche_fin=AD075EC_V4E_07262_0095&ref_histo=8549&cote=V4E%207262|titolo=Archives de l’état civil de Paris en ligne|loko=Mairie du 16{{e}} arrondissement, acte de naissance n-ro 388, année 1885|alirdato=2012-07-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304192322/http://canadp-archivesenligne.paris.fr/archives_etat_civil/1860_1902_actes/aec_visu_img.php?registre=V4E_07262&type=AEC&&bdd_en_cours=actes_ec_1883_1892&vue_tranche_debut=AD075EC_V4E_07262_0065&vue_tranche_fin=AD075EC_V4E_07262_0095&ref_histo=8549&cote=V4E%207262|arkivdato=2016-03-04}}</ref>. Robert Delaunay baldaŭ kontraŭstaris sian burĝan edukadon dum lia patrino troe prizorgis lin, vestis lin laŭ angla modo, promenigis lin tiel sur [[Avenuo de la Elizeaj Kampoj]]<ref>{{harvsp|Delaunay|1978|teksto=Nous irons jusqu'au soleil|p= 28}}</ref>. Malgraŭ ĉi tiu rifuzo de burĝa vivo, li restis markita de sia origino. Aliflanke, li ĉiam restis indiferenta al materialaj aspektoj de la vivo, kaj kreis al si, laŭ maniero de [[Kiĥoto|Don Kiĥoto]], kavalirecan koncepton de la vivo. Ĉi tiu karaktero pelis lin transformi ĉiun momenton de sia vivo en poezian momenton<ref name="Catalogue p16">{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition « Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction » au centre Georges-Pompidou|p=16}}</ref>. Kiam li estis 4-jaraĝa, liaj gepatroj kondukis lin al la [[Universala Ekspozicio de Parizo de 1889]], por kiu estis konstruita la [[Eiffel-Turo]], monumento kiu fascinis la artiston dum lia tuta vivo. Li entuziasmiĝis pri modernaj sciencaj teĥnikoj, notinde pri rapido kaj elektro<ref name="Catalogue p16"/>. Li poste vizitis la [[Universala Ekspozicio de Parizo (1900)|Universalan Ekspozicion de Parizo de 1900]], kaj notinde pavilonon pri elektro. Tiu ĉi vizito forĝis lian spiriton de «pentristo de la moderna vivo»<ref name="Catalogue p16"/>. La gepatroj de Robert Delaunay eksgeedziĝis kiam li estis 9-jaraĝa, la {{daton|16|majo|1894}}. Li tiam estis edukita fare de fratino de lia patrino, Marie de Rose, kaj lia edzo, Charles Damour<ref>{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition « Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction » au centre Georges-Pompidou|p=17}}</ref>. Frue, li pasiiĝis por floroj. En la kastelo de La Rongère, en [[Saint-Éloy-de-Gy]], familia feri-loko, li trapasis longajn momentojn sola en la ĝardeno, farante krokizojn de floroj, kiuj estis lia ĉefa natura pasio, kune kun la suno<ref>{{harvsp|Delaunay|1957|teksto=Du cubisme à l'art abstrait|p=10}}</ref>. Lernejo ne interesis lin, kaj li profitis el siaj studoj por desegni kaj pentri per paŝteloj kaŝitaj en sia kesto. Li forlasis la liceon kiam li estis 17-jaraĝa, kaj estis dungita kiel metilernanto en sceneja koncepto dum du jaroj (1902 ĝis 1904), en la atelieroj de teatra dekoraciisto Eugène Ronsin. Tie li disvolvis sian emon al grandaj surfacoj kaj monumenteco, li estis konsciigita pri la rolo de la lumo kaj pri kombino de perspektiva distordo de la sceneja spaco<ref>{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition « Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction » au centre Georges-Pompidou|p=20|}}</ref>. Li estis iniciatita al pentrado fare de sia onklo Charles Damour, kiu estis tradicia pentristo, for de ĉiuj teorioj kaj ĉiuj movadoj de sia epoko. Robert Delaunay tre ofte defendis sian artistan vidpunkton, tre foran al tiu de sia onklo, kio kondukis al burleskaj familiaj kvereloj. «Teleroj flugis tial ke Robert defendis sian opinion» rakontis Sonia Delaunay<ref>{{harvsp|Delaunay|1978|teksto=Nous irons jusqu'au soleil|p=28}}</ref>. === Unuaj verkoj === [[Dosiero:Robert Delaunay L'homme à la tulipe (Portrait de Jean Metzinger) 1906.jpg|eta|''La viro kun tulipo'', portreto de [[Jean Metzinger]], 1906]] En 1904 kaj 1905, Robert Delaunay faris siajn unuajn pentraĵojn: pejzaĝojn kaj florojn laŭ maniero de [[nov-impresionismo]] kaj [[faŭvismo]]. En 1907, li militservis en [[Laon]], en departemento [[Aisne]]. Li estis fascinita de la katedralo, kaj faris el ĝi multajn krokizojn. Li deĵoris en helpaj servoj, en biblioteko de oficiroj. Lia ĉambro-kunulo, Robert Lotiron, skribis, ke «tiam, Delaunay havis deliran entuziasmon por [[Baruĥ Spinozo|Spinozo]], [[Arthur Rimbaud|Rimbaud]], [[Charles Baudelaire|Baudelaire]] kaj [[Lucien Laforge|Laforge]]». La {{daton|20|oktobro|1908}}, li estis liberigita el militservo pro «funkciaj perturboj en la koro», kaj «[[endokardito]]», poste li revenis al [[Parizo]]<ref>{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition « Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction » au centre Georges-Pompidou|p=22}}</ref>. En 1906, li partoprenis en la 21-a [[Salono de Sendependuloj]], kie li prezentis multajn pentraĵojn pentritajn dum la antaŭa somero. En 1907, li vizitadis grupon de junaj artistoj serĉantaj novan arton inter kiuj [[Jean Metzinger]], [[Henri Le Fauconnier]] kaj [[Fernand Léger]]. Samtempe, li entreprenis konsiderindan laboron pri monumentoj de Parizo. La rezulto de liaj priserĉoj havis kiel konsekvencon proponon de persona teorio pri koloro, prenante kiel starpunkton sian verkon ''Paris - Saint-Séverin'' (1909)<ref>{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition « Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction » au centre Georges-Pompidou|p=24}}</ref>. === Renkontiĝo kun Sonia === Komence de 1909, li renkontis [[Sonia Delaunay|Sonia Stern]] dum ambaŭ vizitadis renomajn artistojn. Ili kune ĉeestis la triumfon de [[Louis Blériot]] kiu traflugis la [[Manika Markolo|Manikan Markolon]], kaj kune restadis en departemento [[Drôme]]. Ŝi tiam estis edziniĝinta kun [[Wilhelm Uhde]], sed tio nur estis geedziĝo pro komplezo por faciligi akiron de la franca ŝtataneco al Sonia. Ŝi tuj eksedziniĝis por denove edziniĝi la {{daton|15|novembro|1910}} kun Robert Delaunay, de kiu ŝi estis graveda<ref name="état civil"/>. La {{daton|18|januaro|1911}} naskiĝis knabo, [[Charles Delaunay]]. Robert pentris malgrandan [[Eiffel-Turo]]n, kiun li donacis al Sonia kiel donacon de fianĉiĝo<ref>{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition « Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction » au centre Georges-Pompidou|p=26}}</ref>. === Matureco kaj Abstraktismo === ==== 1910-1918 ==== En 1910, influita de [[kubismo]], notinde tiu de [[Paul Cézanne]], Robert Delaunay reduktis sian kolor-paletron ĝis monokromato, poste, sub la influo de Sonia, li reenkondukis varmajn kolorojn. Ekde 1912, li turnis sin al [[Orfeismo (arto)|Orfeismo]] per sia serio de ''Fenestroj'' (konservitaj en muzeo de [[Grenoblo]] kaj en [[Philadelphia Museum of Art]]). Kun [[Sonia Delaunay]], li kreis [[simultanismo]]n, bazitan sur la "leĝo de simultana kontrasto de koloroj". Li ekkorespondis kun pioniro de abstrakto, [[Vasilij Kandinskij]], kies teoria teksto ''Pri la spirito en arto'' (kiun Sonia tradukis al li el la germana) multe influis kaj gvidis lin<ref>{{harvsp|id=Michel Hoog|teksto=Michel Hoog, ''Delaunay''|p=28}}</ref>. Ambaŭ artistoj ankaŭ helpis unu la alian por akiri lokojn en ekspozicioj kaj recenzo; ili estis veraj amikoj. Danke al Kandinskij Delaunay povis esti ekspoziciita en Moskvo, kie li prezentis tri verkojn sen titolo. Jaro 1912 estis eventoplena por Robert Delaunay: li ekspoziciis en [[Moskvo]], [[Munkeno]], [[Berlino]], [[Parizo]], [[Zuriko]], amikiĝis kun poeto [[Guillaume Apollinaire]] (kiu venis por vivi en lia ateliero dum la monatoj de novembro kaj decembro) kaj [[Blaise Cendrars]], renkontiĝis kun [[Paul Klee]] (kun kiu li ekkorespondis), [[Alberto Giacometti]], [[Henri Matisse]], [[Henri Le Fauconnier]] kaj pentris serion de ''Fenestroj'', kiu signas gravan turnopunkton en lia verkaro<ref>{{harvsp|id=Michel Hoog|teksto=Michel Hoog, ''Delaunay'', page 69, Flammarion}}</ref>. En 1913, Delaunay iris por ekspozicii al Berlino kune kun [[Guillaume Apollinaire]], kaj profitis la okazon por renkonti tiamajn germanajn artistojn: [[Franz Marc]], [[Max Ernst]] kaj ankaŭ [[August Macke]] «Delaunay kaj Apollinaire restis unu tagnokton. Je mia granda ĝojo, ilia prefero iris al miaj lastaj verkoj» rakontis ĉi lasta<ref>Lettre de August Macke à B. Koehler, citée par G. Vriessen dans August Macke, 1953, paĝo 116</ref>. [[Paul Klee]] tradukis en la germanan la teorian tekston de Delaunay, «La Lumière» (La Lumo), kiu aperis en la revuo ''Der Sturm'' en januaro sub la titolo «''Über das Licht''». Apollinaire verkis la poemon ''Les Fenêtres'' (''La Fenestroj'') kiu konsistigas la antaŭparolon al la serio de ''La Fenestroj'' samnomaj de la pentristo. En februaro, [[Aleksandra Ekster]] skribis al la geedzoj Delaunay por peti al ili enskribi ilin al Salono de Sendependuloj, kiel ankaŭ [[Miĥail Larionov]] kaj [[Natalja Gonĉarova]]. Robert Delaunay ekkorespondis kun ĉiuj tiuj artistoj de [[rusa avangardo]]; li prezentis ilin al la franca publiko<ref>{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition «Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction» au centre Georges-Pompidou|p=40}}</ref>. Tiu-epoke, Apollinaire konsideris, ke li estis la plej influa pentristo kun Picasso: «Estas en moderna pentrado novaj tendencoj; la plej gravaj ŝajnas al mi esti, unuflanke [[kubismo]] de [[Pablo Picasso|Picasso]], aliflanke, orfeismo de Delaunay.» (Guillaume Apollinaire ''Die Moderne Malerei'' [La moderna pentrado] en ''Der Sturm'', februaro 1913)<ref name="Der Sturm 148-149 p350-356">{{Citaĵo el gazeto|aŭtoro=[[Guillaume Apollinaire]]|titolo=Die Moderne Malerei|gazeto=Der Sturm|numero=148-149|dato=februaro 1913}}, traduit dans ''Chroniques d'art'' 1902-1918, Parizo, éditions Gallimard, 1993, p.350-356</ref>. Dum tiu tuta periodo, li pentris siajn pentraĵojn en la malgranda urbo [[Louveciennes]], kie li havis loĝejon kun Sonia, kaj iris [[Parizo]]n aŭ eksterlanden nur kiam sia verko estis plenumita, por prezenti ĝin aŭ por vidi siajn amikojn pentristojn kaj poetojn. Geedzoj Delaunay estis surprizitaj de la milito dum ili estis en [[Hispanio]]. Robert Delaunay provis rekrutiĝi, sed li estis rifuzita pro san-kialoj. Sonia Delaunay kaj li konsekvence restis la tutan daŭron de la milito, kaj ĝis 1922, en Hispanio kaj [[Portugalio]]. Li daŭre pentradis, notinde serion pri ''Portugalaj vendoplacoj'', kaj ankaŭ ''Mutaj naturoj'' kaj ''Nudo je tualeto''. Geedzoj Delaunay profitis sian restadon por trapasi longajn tagojn en [[Prado-Muzeo|muzeo de Prado]], kaj Robert Delaunay pasiiĝis por verkoj de [[Petro Paŭlo Rubens|Rubens]] kaj [[El Greco]]<ref name="Hoog p80">{{harvsp|id=Michel Hoog|teksto=Michel Hoog, ''Delaunay''|p=80}}</ref>. Kiam ili revenis en Francion, [[Dadaismo]] estis je sia apogeo. ==== Post la milito ==== Reveninte al Parizo, geedzoj Delaunay vizitadis multajn poetojn kaj muzikistojn, sed malmultajn pentristojn, kaj frekventis [[Superrealismo|Superrealiman]] medion, kiel atestas multaj portretoj de amikoj realigitaj en tiu epoko, el kiuj tiuj de [[Tristan Tzara]], fidela amiko el la [[1920-aj jaroj]] kaj [[1930-aj jaroj]], [[André Breton]] kaj [[Philippe Soupault]]. Ili ankaŭ estis ligitaj kun [[Louis Aragon]], [[Jean Cocteau]] aŭ [[Igor Stravinski]], kaj akceptis la rusan poeton [[Vladimir Majakovskij]]. Amikaj kunvenoj ebligis al Robert Delaunay prezenti siajn literaturajn teoriojn, kiujn li surparerigis pli poste<ref name="Hoog p87">{{harvsp|id=Michel Hoog|teksto=Michel Hoog, ''Delaunay''|p=87}}</ref>. Li plurfoje repentris [[Eiffel-Turo]]n, ĉar la «grandegulo» bone taŭgis por liaj priserĉoj pri simultanaj kontrastoj de koloro. Tamen, komparite kun la realismaj turoj realigitaj dum lia juneco, la laboro estas iom malsama<ref name="Hoog p87"/>. Dum la 1920-aj jaroj, li diversigis sian laboron, entreprenante ekzemple [[Dekoracio|dekoracian]] arton kun [[Fernand Léger]]. Li notinde partoprenis al "Ekspozicio de dekoraciaj Artoj" de 1925, kiu resumis la priserĉadon de ĉiuj landoj sur la kampo de aplikitaj artoj. Sonia Delaunay ankaŭ sekvis tiun vojon, kaj akiris pli da agnosko ol li. La saman jaron, li komponis la dekorojn de pluraj filmoj<ref name="Hoog p89">{{harvsp|id=Michel Hoog|teksto=Michel Hoog, ''Delaunay''|p=89}}</ref>. Delaunay revenis al abstrakta orfeismo per sia serio ''Ritmo'', komponita grandparte en 1934. Tiu serio ŝajnis estis la finatingo de liaj priserĉoj pri pentra harmonio. Samtempe, li komencis priserĉojn pri novaj materioj. Lia laboro estis antaŭenigita de ekspozicio longe prikomentita en artikolo de [[Jean Cassou]]<ref name="Michel Hoog p94">{{harvsp|id=Michel Hoog|teksto=Michel Hoog, ''Delaunay''|p=94}}</ref>. La mendoj de la [[Internacia Ekspozicio de 1937]] ebligis al li realigi grandegajn freskojn kaj monumentajn pentraĵojn, el kiuj tiuj de pavilono de aero kaj fervojo. La freskoj de la palaco de aero estas pligrandigita reprezento de kanvaso el la serio ''Ritmo''. La sekvan jaron li plenumis la dekoracion de halo de skulptaĵo en Salono de [[Tuileries]], por kiu li faris tri grandajn ''Ritmojn'' kiuj estas liaj lastaj gravaj verkoj<ref name="Michel Hoog p91">{{harvsp|id=Michel Hoog|teksto=Michel Hoog, ''Delaunay|p=91}}</ref>. En 1940, li fuĝis el la nazia antaŭeniro rifuĝante en [[Montpellier]], en Libera zono apud [[Joseph Delteil]]. Tie, li estis viktimo de pulmaj problemoj, kaj mortis {{mortodato|1941|10|25}}<ref name="Michel Hoog p94"/>. == Verkaro == La verkaro de Robert Delaunay estas ĝenerale kronologie dividita en du partoj: la [[nov-impresionismo]] de lia juneco unuflanke, poste la [[Orfeismo (arto)|orfeismo]], branĉo de [[kubismo]] kaj [[avangardo]] de [[abstraktismo]], konsistigante lian maturecon (ekde ĉ. 1912) aliflanke<ref>Estas la elekto farita en la Katalogo de ekspozicio «Robert Delaunay, de impresionismo al abstraktismo» en centro Georges Pompidou, kaj ankaŭ fare de [[Michel Hoog]] en lia verko ''Delaunay'' (1976)</ref>. Lia verkaro eniris en [[Publika havaĵo|Publikan havaĵon]] la {{daton|1|januaro|2012}}. === Nov-impresionismo === Unue markita de [[impresionismo]] kaj [[sintezismo]], Delaunay sin turnis al nov-impresionismo post sia renkontiĝo kun [[Jean Metzinger]], kiu invitis lin enprofundiĝi en teoriaj skriboj pri koloro, kia ''De la loi du contraste simultané des couleurs'' de Eugène Chevreul. Tiaj provoj konvinkis lin, ke koloroj estas interdependaj kaj interagas inter si depende de ilia dispartiĝo en la spektro. Tiu malkovro markis lin dum lia tuta vivo<ref name="Cat 94">{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition « Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction » au centre Georges Pompidou|p=94}}</ref>. Inter 1904 kaj 1906, li realigis serion da portretoj kaj memportretoj en kiuj li aplikis la teĥnikon de larĝa tuŝo en pavimo propran al [[dividismo]]. Li realigis samtempe serion da pejzaĝoj, ĉiam uzante la dividisman metodon, el kiuj la fama ''Pejzaĝo kun Disko'', pentrita en la lastaj tagoj de 1906<ref name="Cat 94"/>. En 1906, en ''La Portreto de Henri Carlier'', Robert Delaunay jam firmigis sian singularecon en la elekto de aranĝo de koloroj: la dominantoj de verda kaj viola renkontas zonojn de brila ruĝa koloro. La viola kiun li uzis ne estis komuna en tiu epoko, kaj estis sendube pruntita de la dividisma pentristo [[Henri-Edmond Cross]], kaj lia verko estis influita de liaj longaj diskutoj kun Jean Metzinger<ref>{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition «Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction» en Centro Georges-Pompidou|p=24}}</ref>. === Orfeismo === ==== ''La Fenestroj'' ==== [[Dosiero:Delaunay-Windows.jpg|eta|maldekstra|Delaunay ''La Fenestroj'' (1912), Hamburger Kunsthalle]] Robert Delaunay transiris al abstraktismo per serio ''La Fenestroj'', prezentita de 1912 ĝis 1913. Ĝi inaŭguris longan serion de priserĉo pri la ebleco interpreti «reprezentan harmonion», per la sola aranĝo de koloroj. Koloroj anstataŭas aĵojn, kiuj ne plu havas substancon kaj lasas lokon al la lumo. Tiu transiro al abstraktismo fariĝis post legado de teorioj de [[Vasilij Kandinskij]] en lia manifesta libro ''Du spirituel dans l'art'' (Spiritualismo en arto), kaj post kiam [[Guillaume Apollinaire]] diagnozis en 1912 la naskiĝon de nova pentroarto: «Novaj pentristoj pentras pentraĵojn kie ne plu estas vera subjekto»<ref>[[Guillaume Apollinaire]], ''Du sujet dans la peinture moderne'' (La subjekto en moderna pentrarto), ''Les Soirées de Paris'', n-ro 1, 1912, p. 2</ref>. Tamen, male al Vasilij Kandinskij kiu donis psikologian kaj mistikan enhavon al siaj verkoj, Robert Delaunay eluzis nur «pure fizikan efikon». Li klarigis tion inspirante sin el teksto de [[Leonardo da Vinci]]: «La okulo estas nia plej alta senso, tiu kiu komunikas plej proksime kun nia cerbo, kun la konscienco. La ideo de esenca movado de la mondo kaj ĝia movado estas samtempeco. Nia kompreno estas korelativa al nia percepto» <ref>[[Leonardo da Vinci]], ''Textes choisis'', Société du Mercure de France, 1907</ref>,<ref>{{harvsp|Delaunay|1957|teksto=Du cubisme à l'art abstrait|p=146}}</ref>,<ref>{{harvsp|Delaunay|1957|teksto=Du cubisme à l'art abstrait|p=171}}</ref>. Tiam, Delaunay ankaŭ faris multnombrajn priserĉojn pri koloroj kaj pli precise pri la "leĝo de simultana kontrasto de koloroj". Kun [[Sonia Delaunay]], li kreis [[simultanismo]]n, teĥnikon kiu celas trovi pentran harmonion danke al simultana aranĝo de koloroj, kaj kiu fokusiĝas esence al la rolo de la [[lumo]], kiu estas perceptita kiel originala kreinta komenco <ref name="Pompidou">[http://www.centrepompidou.fr/education/ressources/ENS-Futurisme/ENS-futurisme.htm "Futurisme, rayonnisme, orphisme"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120414135540/http://www.centrepompidou.fr/education/ressources/ENS-Futurisme/ENS-futurisme.htm |date=2012-04-14 }} en la retejo de [[Centro Georges Pompidou]] de Parizo</ref>. {{-}} ==== ''La Teamo de Cardiff'' ==== [[Dosiero:Robert Delaunay L'Équipe de Cardiff drawing 1913.jpg|eta|Robert Delaunay - ''La teamo de Cardiff'' (1913)]] En 1913, post la serio ''La Fenestroj'', Robert Delaunay produktis serion nomitan ''La teamo de Cardiff'', dediĉitan al sporto, interalie al futbalo-rugbeo, sporto ekkreskanta tiutempe. Tiel, li elektis subjekton malmulte traktitan ĝis tiam, kiu bone korespondis al la «modernolatrio» de [[Blaise Cendrars]] kaj [[Guillaume Apollinaire]]. Li interkonsentis kun la tiamaj gazetoj kiuj laŭdis «la spiriton de vivoforto» de la nova generacio. La pentraĵo prezentas kombateman vizion de moderna vivo, kie la kulto de ago invitas al transcendeco<ref>{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Katalogo de ekspozicio «Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction» en Centro Georges-Pompidou|p=184}}</ref>. Tiu serio ne estas abstrakta: ludantoj de [[rugbeo]] estas prezentitaj antaŭ granda rado kaj la [[Eiffel-Turo]], en kunmetaĵo de afiŝoj kaj koloroj. La dekoracio estas decide urba: la reklam-panelo alprenas la plej grandan lokon de la pentraĵo. Li organizas sian pentraĵon kiel apudmeton de elementoj aranĝitaj samtempe. La bildo de ludantoj ŝajnas veni el angla revuo kiun li posedis, kaj la motivoj de la granda rado, de la reklam-panelo kaj de la Eiffel-Turo el poŝtkarto kiu estis retrovita en liaj posedaĵoj. La grupiĝo de la kvar elementoj fariĝas danke al la duona linio, sinusoida akso kiu dividas la pentraĵon en du, samtempe kreante ĝian unuecon. Tiu akso ebligas la transiron al arĥitekturo sen fundaĵoj, kiu ŝajnas ŝvebi en la aero<ref name="Pascal Rousseau">Pascal Rousseau, dans la ''Revue de l'Art'', 1996, n-ro 113, pages 19 à 33</ref>. ==== ''Omaĝo al Blériot'' ==== En posta salono, en 1914, Robert Delaunay prezentis pentraĵon ''Omaĝo al Blériot'', veran manifeston de lia simultanisma metodo. Movoj de la pentraĵo estas propulsitaj de formoj pruntitaj al [[Aeronaŭtiko]]: [[biplano]], [[helico]]. La aviadilo, simbolo de emancipiĝo de homo disde la Tero, proponas al Robert Delaunay pretekston por emancipiĝi de kodoj de tradicia pentrado, kaj antaŭeniĝi al la «ne-objektivo» kaj al «pura pentrarto». Li elektis aviadilon ĉar ĝi abolicias nociojn de distanco, kaj ebligas al la pentristo iri al panorama ĉieesteco. Li oponas harmonan plenecon al priskribaj provoj de la pasinto. Same, tiu motivo, kiel tiu de la Eiffel-Turo, permesas al li asertiĝi kiel pentristo de la moderneco. La prefero de la pentristo por kurboj estas perceptebla (malsame de abstraktaj pentristoj [[Kazimir Severinoviĉ Maleviĉ|Kazimir Maleviĉ]] kaj [[Piet Mondrian]]), jam establita en la serio de ''Floroj'' (1909), kiu daŭriĝos en la ''Ĉirkaŭiraj formoj''<ref name="Pascal Rousseau"/>. ==== Ĉirkaŭiraj Formoj kaj diskoj ==== [[Dosiero:Delaunay Disque simultané.jpg|eta|maldekstra|Robert Delaunay, ''Simultana disko'' (1912-1913)]] Post kiam li prezentis sian serion ''La Teamo de Cardiff'' ĉe la [[Salono de Sendependuloj]] komence de 1913, li retiriĝis al [[Louveciennes]] kaj komencis gravan serion titolitan ''Ĉirkaŭiraj Formoj''. Per tiu laboro, Robert Delaunay deziras redoni la potencon de sunlumo, temo kiun li jam skizis en sia pentraĵo de 1906 ''Pejzaĝo kun Disko'', kaj de luna surradiado. Pri unu el la verkoj en tiu serio, li poste deklaris ke ĝi estis la «unua ĉirkaŭira pentraĵo, la unua nefigura pentraĵo»<ref>Letero sendita al [[August Macke]], referencita ''Delaunay'', 1957, paĝo 185</ref>. Per tiu ĉi pentraĵo, li montras sian intereson pri sciencaj teorioj (parte eraraj) pri koloro en la [[19-a jarcento]]. En la pentraĵo ''Ĉirkaŭiraj Formoj, Suno n-ro 2'', la tri primaraj koloroj: blua, ruĝa kaj flava, estas ĉe la finoj de misformita triangulo kiu donas senton de rotacio de la tuto. Por Delaunay, ĉi tiu efiko rezultas el la kirlado de la koloraj motivoj, malsuprenirante por blua kaj suprenirante por ruĝa koloro. Inter ĉi tiuj primaraj koloroj aperas sekundaraj koloroj, akiritaj per miksado de la unuaj: oranĝa, verda kaj purpura. La tuto kirliĝas ĉirkaŭ la centro, la originala kaj fina koloro, blanka. Ne la suno estas reprezentita, sed la procezo de percepto per la okulo<ref name="Pourlascience">''Pour la Science'' numero 317, paĝoj 96 kaj 97</ref> En aŭgusto 1913, ankoraŭ en [[Louveciennes]], li produktis solecan verkon, nomitan ''Disko'' (''La Unua Disko''), kiu konsistis el sep samcentraj cirkloj dividitaj en kvar egalajn segmentojn. Dum la koloraj cirkloj estis multnombraj en lia serio ''Ĉirkaŭiraj Formoj'', Robert Delaunay koncentriĝis en ĉi tiu pentraĵo en la pureco de la ebena surfaco; sed ĝi estas tamen ne nur detalo de antaŭa verko, ĝi estas propra verko, kiu estas parto de la esploro de Delaunay pri bilda harmonio. Tiu ĉi verko, nediskuteble ne-objektiva, havas grandan gravecon en la [[Historio de arto]]<ref name="gr">{{harvsp|id=Georges Roque|teksto=Qu'est-ce que l'art abstrait ?|p= 147}}</ref>. ==== Verkoj en Hispanio ==== Dum li estis en Hispanio kaj Portugalio dum la milito, li renovigis siajn temojn, movante de la urbo al popola vivo en la vendoplacoj aŭ hejme, sed lia arta teĥniko restis la sama. Homoj estas desegnitaj figure, sed estas ĉirkaŭitaj de abstraktaj objektoj; sur ĉi tiuj samaj kanvasoj, la koloroj buntas kaj estas uzataj libere. La lumo de la Ibera Duoninsulo estas multe pli forta ol tiu de Francilio, el kiu Robert Delaunay apenaŭ foriris, kio permesis al li observi kaj redoni sur siaj pentraĵoj novan tipon de kolor-vibrado<ref name="Hoog p80"/>. ==== Foriro el orfeismo ==== En la [[1920-aj jaroj]], Robert Delaunay denove verkis pri [[Eiffel-Turo]], en signife malsama maniero. La turo ne plu disfalas, sed stariĝas, vidata el malalta angulo, tiel, ke ŝajnas al ni, ke ĝi senlime kreskas. Aliajn fojojn, la turo vidiĝas de la ĉielo kaj asociiĝas al la kurboj de la {{Senapartligilo|Marsa Kampo (Parizo)}}; por tiuj vidoj, li helpis sin per aerfotoj<ref name="Hoog p87"/>. Li ĉerpis el sia komponado la dinamismon de la ritmo, kaj la aranĝon de nerealismaj koloroj. En 1925, li partoprenis en [[Internacia Ekspozicio de Modernaj Dekoraj kaj Industriaj Artoj]], por kiu li ornamis la halon de ambasadejo kun [[Fernand Léger]]. Li elektis la temon de ''La Virino kaj la Turo'', kiun li reproduktis sur panelo de pli ol kvar metroj, kaj kaŭzis grandan skandalon<ref name="Hoog p89"/>. La multaj portretoj de amikoj aŭ konatoj, kiujn li pentris en tiuj jaroj, estas ja figuraj, sed Robert Delaunay ĉiam uzis brilajn kaj potencajn kolorojn. Ekzemple, en la ''Portreto de Tristan Tzara'', la ĉefa elemento ne estas la vizaĝo de la poeto, sed la oranĝa kaj verda koltuko kiun li portas ĉirkaŭ sia kolo. ==== Reveno al orfeismo ==== [[Dosiero:Robert Delaunay Rythme c1932.jpg|dekstra|eta|''Ritmo'' (1932)]] Ĉirkaŭ 1930 okazis malfacile klarigebla retropaŝo, kiu pelis Delaunay reveni al {{Senapartligilo|Orfeismo (arto)}}, komencante serion titolitan ''Ritmoj'', kiu reverkis ''Ĉirkaŭirajn Formojn'' produktitajn en la [[1910-aj jaroj]], laŭ nova kaj pli matura maniero, inspiriĝante precipe el la verko de [[Piet Mondrian]], kaj el artistoj grupigitaj sub la nomo "geometria abstraktaĵo" (la plej multaj el kiuj agnoskis artan ŝuldon al li)<ref name="Hoog p89"/>). Li montris sian majstrecon en la aranĝo de koloroj, kaj atingis sian deziratan celon de la unuaj Orfeismaj jaroj: bildan harmonion. ==== Priserĉoj pri pentra teĥniko ==== Samtempe, dum li preskaŭ ĉiam kontentiĝis resti en la klasika teĥniko de pentrarto (krom por la ornamaj artoj), li komencis serĉi novajn pentrajn teĥnikojn, kiujn [[Jean Cassou]] detale priskribis en artikolo publikigita en 1935 en la revuo ''Art et décoration'': «Ĉi tiuj tegaĵoj, en kies konsisto dominas kazeino, povas esti aplikataj al kartono aŭ kanvaso [...] Eblas pentri ilin en fresko, oleo aŭ ovo. Delaunay miksas al sia kazeino pastojn faritajn el kork-pulvoroj kaj tiel akiras dikaĵojn kun seg-polvo. La avantaĝo de ĉi tiuj materialoj estas, ke post hardado [...], ili povas esti uzataj por eksteraĵoj kaj rezisti atmosferajn agentojn. Delaunay ankaŭ uzas tutan kromatan gamon da sabloj, aparte sabloj el {{Senapartligilo|Kolorado (rivero)}}, kiujn li ŝprucas sur siajn kazeinajn tegaĵojn per aerpafilo. La tiel akiritaj koloroj estas neŝanĝeblaj al lumo kaj nepenetreblaj al akvo. Li finfine aplikas al siaj tegaĵoj vernisojn [...] Alia materialo ŝuldata al la eltrovemo de Delaunay estas la laka ŝtono, kiu povas konsistigi murojn de varia kaj alloga koloro. Temas pri malpeza, nebrulema materialo kaj kies uzo estas ideala en la ŝipfarado. Ĝi povas atingi la densecon de marmoro kaj la forton de cemento: sed ĉi tio estas ĝia supereco super la [[cemento]], ĝi enhavas en si sian koloron. Ĝi ankaŭ povas esti produktita sur blankaj surfacoj, sur kiuj la farbo perfekte adheras. Estas senutile atentigi, ke oni povas aranĝi pastojn el kazeino laŭ ornamaj reliefoj tiom kompleksaj kaj liberaj, kiom oni deziras.»<ref>{{harvsp |id=Michel Hoog |teksto=Citita de Michel Hoog, en ''Delaunay'', éditions Flammarion, paĝo 90}}</ref> Robert Delaunay do transiris de la pentrista stablo al arta laboro sur la muroj. Li klarigis tion en la revuo ''Commune'': «Mi artisto, mi manlaboristo, mi faras la revolucion en la muroj. En ĉi tiu momento, mi trovis novajn materialojn, kiuj transformas la muron, ne nur ekstere, sed en ĝia substanco mem. Apartigi homon disde arto? Neniam. Mi ne povas apartigi homon disde arto, ĉar mi faras al li domojn! Dum la modo estis pentraĵoj sur stablo, mi jam pensis nur pri grandaj murverkoj.»<ref>''Commune'', n-ro&nbsp;22, junio 1935, paĝo 1125.</ref> ==== Internacia Ekspozicio de 1937 ==== Ĉi tiuj murpentraĵoj atingis sian kulminon en la [[Internacia Ekspozicio de 1937]], por kiu li kreis grandegajn dekoraciojn. Jam en 1935 oni kontaktis lin por partopreni en tiu ĉi giganta ekspozicio, sed, male al multaj artistoj, li ne kandidatiĝis; atento fokusiĝis al li danke al ekspozicio aranĝita de la revuo ''Art et décoration'', titolita ''Revêtements muraux en relief et en couleurs de Robert Delaunay'' (Reliefaj kaj koloraj murkovraĵoj de Robert Delaunay), en 1935. Li realigis la dekoracion de la palaco de la fervojo kaj aero. Por ĉi lasta, li grandskale reproduktis sian pentraĵon ''Ritmo senfina''. La volo estis ankaŭ eligi la avangardon el ĝia malgranda rondo de inicitoj, kaj meti ĝin je ĉies atingo<ref name="Michel Hoog p91"/>. == Delaunay kaj abstrakta arto == Robert Delaunay pentris abstraktajn verkojn dum du periodoj en sia vivo: unue ĉirkaŭ 1912 kaj 1913, kun la serioj de ''Urboj'', ''Ĉirkaŭiraj formoj'' kaj la pentraĵo ''Simultana disko'', kiuj igas lin unu el la pioniroj de abstrakto<ref>''Kupka'', Serge Fauchereau, [[Albin Michel (eldonejo)|Albin Michel]], collection Les grands maîtres de l'art contemporain, Paris, 1988</ref>,<ref>{{harvsp|id=Georges Roque|teksto=Qu'est-ce que l'art abstrait ?|paĝo=146}}</ref>; poste ĉirkaŭ 1933 kaj 1934, kiam li pentris la seriojn ''Ritmoj'' kaj ''Ritmo senfina''. Tamen, neniam li difinis sian arton kiel [[Abstraktismo|abstraktan arton]]. Tio klariĝas per la fakto ke li sentis sin [[Kubismo|kubisto]], estis vidita fare de kritikistoj kaj spektantaro kiel kubista pentristo, kaj liaj verkoj estis interpretitaj kiel tiaj. Por malproksimiĝi de la aliaj "-ismoj", kiuj tiam floris, li kreis sian propran movadon, [[simultanismo]]n, pro sia kromata esploro pri koloroj. Li krome konsideras sin «herezulo de kubismo<ref name="gr"/>». Plie, li asertas en letero al [[August Macke]] de 1913, ke «Nemalhavebla afero por mi estas la rekta observado, en la naturo, de la luma esenco», kio distancigas lin de la teoriistoj de la abstrakta arto, kiaj [[Piet Mondrian]], kiuj ŝatus arton tute fortranĉitan de la naturo. Tamen, kelkaj el liaj verkoj estas nediskuteble abstraktaj, inkluzive de la serioj cititaj supre. Volante reprezenti lumon, kiu ŝajnas esti natura elemento, li devis sin turni al nefiguraj formoj, sen ia rekta ligo kun la realo. Por redoni la esencon de lumo, li elektis uzi kolorskemojn, sen plu reprezenti objekton<ref>{{harvsp|id=Georges Roque|teksto=Qu'est-ce que l'art abstrait ?|paĝo=148}}</ref>. Sonia Delaunay, siaflanke, notas en sia taglibro (publikigita en 1978 de eldonoj Robert Laffont, paĝo 137) "Mi finlegis la libron de Dorival. Fine de sia libro li resumas sian unuan volumon per demonstro, ke la tuta pentraĵo de tiu ĉi periodo anoncas pentraĵon forirantan de Realismo, senobjektan pentraĵon, ĉiuj pentraĵoj, kiujn ni konas, estas nur balbutaĵoj. Li estas mirinda en sia kompreno kaj kiel proksima li estas al ni! Estas la unua fojo, kiam mi vidas iun de tiel malproksime kaj de tiel proksime. Estas domaĝe ke Delaunay ne konis lin." == Pri Robert Delaunay == [[Dosiero:Portrait de Guillaume Apollinaire.jpg|eta|dekstra|''Portreto de [[Guillaume Apollinaire]]'', [[1911]]-[[1912]]]] [[Dosiero:Plaque Sonia et Robert Delaunay, 16 rue de Saint-Simon, Paris 7.jpg|eta|dekstra|Plato 16 Strato de Saint-Simon, ilia lasta pariza hejmo]] * «Robert Delaunay estas malpli maltrankvila. Li ne estas kiel [[Jean Metzinger|Metzinger]] preta provi ĉion favore al arto. Sed lia saĝo ne tenas lin for de strangaĵoj kaj la influo de [[Othon Friesz]], de antaŭ kelkaj jaroj, ĉi-foje gajnis al ni solide pentritajn kanvasojn, kiuj bedaŭrinde ŝajnas memorigi [[tertremo]]n» ([[Guillaume Apollinaire]] « Prenez garde à la peinture! Le Salon des Artistes indépendants » ''L'Intransigeant'', {{dato|18|03|1910}})<ref name="Catalogue Expo p238">{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition « Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction » au centre Georges-Pompidou|p= 238}}</ref>. * «Estas novaj tendencoj en moderna pentrarto; la plej grava ŝajnas al mi, unuflanke la [[Kubismo]] de [[Picasso]], aliflanke, la Orfeismo de Delaunay. Orfeismo fontas el [[Henri Matisse|Matisse]] kaj la movado de la [[Faŭvismo|faŭvoj]], precipe iliaj lumaj kaj kontraŭakademiaj tendencoj. Delaunay kredis, ke se vere simpla koloro kondiĉigas ĝian komplementan koloron, ĝi ne determinas ĝin rompante la [[lumo]]n, sed vekante samtempe ĉiujn kolorojn de la [[Prismo (optiko)|prismo]]. Tiu ĉi tendenco povas esti nomita {{Senapartligilo|Orfeismo (arto)}}. Tiu ĉi movado, mi kredas, estas pli proksima ol la aliaj al la sentemo de pluraj modernaj germanaj pentristoj. Ĉi tiuj du movadoj estas pura arto ĉar ili nur determinas la plezuron de nia vida potenco. Ili estas movadoj de pura [[arto]] ĉar ili altiĝas al la sublimo sen fidi al iu ajn arta, literatura aŭ scienca konvencio. Ni estas ebriaj pro entuziasmo. Ni altiĝas ĉi tie al la plastika [[liriko]]. Ĉi tiu krea tendenco nun etendiĝas al la universo. Pentrado ne estas reprodukta sed krea arto. Per ĉi tiuj movadoj, Orfeismo kaj Kubismo, ni alvenas al plena poezio de lumo. Mi ŝatas la arton de junaj pentristoj ĉar antaŭ ĉio mi ŝatas lumon. Kaj, ĉar ĉiuj homoj amas lumon antaŭ ĉio, ili inventis fajron.» (Guillaume Apollinaire ''Die Moderne Malerei'' [La moderna pentraĵo] en ''Der Sturm'', februaro 1913)<ref name="Der Sturm 148-149 p350-356"/> * «Ni jam multe parolis pri {{Senapartligilo|Orfeismo (arto)}}. Ĉi tiu estas la unua fojo, kiam ĉi tiu tendenco aperas. Ĝi kunigas pentristojn de sufiĉe malsamaj karakteroj, kiuj ĉiuj, en siaj esploroj, alvenis al pli interna, pli poezia vizio de la universo kaj de la vivo. Ĉi tiu tendenco ne estas subita invento; ĝi estas la malrapida kaj logika evoluo de [[Impresionismo]], [[Dividismo]], de la skolo de Faŭvoj kaj [[Kubismo]]. Nur la vorto estas nova: multaj pentristoj estis surprizitaj esti inkluzivitaj en ĉi tiu tendenco kaj estas tre interese konstati, ke tre malsamaj pentristoj konverĝas al la sama esploro kaj emas, sendepende unu de la alia, al la sama esprimo.» (Guillaume Apollinaire, « Le Salon des Indépendants » ''L'intransigeant'', {{Dato|25|03|1913}})<ref name="Catalogue Expo p238"/> * «Post-futurismo. Unu el la plej kuriozaj produktaĵoj de ĉi tiu tipo de arto estas de Robert Delaunay kaj reprezentas, kiel ni povis aŭdi, sunajn diskojn en kies mezo aperas la turniĝanta [[helico]] de [[aeroplano]]. Ĉar ĝi estas dediĉita al [[Louis Blériot|Blériot]], ni havas tie, sendube, la reprezentadon de la sentoj de konkerinto de la aero, aŭ, eble ankaŭ la miron de la suno ĉe la alveno de la flugilhavaj mesaĝistoj el Tero» (Anonimulo, « Salon of the Independent » ''[[The Times]]'', {{dato|10|03|1914}})<ref>{{harvsp|id=Catalogue|teksto=Catalogue de l'exposition « Robert Delaunay, de l’impressionnisme à l'abstraction » au centre Georges Pompidou|p= 257}}</ref>. == Kelkaj verkoj == === Junecaj verkoj: en la postfluo de impresionismo === [[Dosiero:Robert Delaunay Paysage montagneux 1904.jpg|eta|Robert Delaunay, ''Montaraj pejzaĝoj'' (1904)]] [[Dosiero:Delaunay -- Paysage au disque, 1906.jpg|eta|Robert Delaunay --''Pejzaĝo kun Disko'', (1906), [[Nacia Muzeo de Moderna Arto (Francio)|Musée national d'Art moderne]], Parizo]] [[Dosiero:Delaunay - Tour Eiffel.jpeg|eta|Robert Delaunay, ''Eiffel-Turo'' (1911), [[Solomon R. Guggenheim Museum]]]] * 1903: ''Pejzaĝo de la Ronchère: bordo de la Yèvre'', oleo sur kanvaso, 72,5 × 91,5&nbsp;cm, [[Nacia Muzeo de Moderna Arto (Francio)|musée national d'art moderne]], [[Centro Georges Pompidou]], Parizo * 1905: ** ''Memportreto kun japana gravuraĵo'', kolekto Sonia Delaunay, Parizo ** ''La vendoplaco - pejzaĝo de Bretonio'', oleo sur kanvaso, 39 × 46&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Centro Georges Pompidou, Parizo, ** ''Festo en la vilaĝo'', oleo sur kanvaso, 38 × 46,5 [[Belarta muzeo de Rennes]] ** ''Portreto de Jean Metzinger aŭ la viro kun tulipo'', oleo sur kanvaso, 73,5 × 49&nbsp;cm, aparta kolekto, Parizo * 1906: ** ''Pejzaĝo kun bovinoj'', oleo sur kanvaso, 50 × 61&nbsp;cm, [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo|musée d'art moderne de la Ville de Paris]], heredaĵo de Germaine Henry-Robert Thomas ** ''Pejzaĝo kun disko'', oleo sur kanvaso, 55 × 46&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Centro Georges Pompidou, Parizo ** ''Portreto de Henri Carlier'', oleo sur kanvaso, 64 × 60&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Centro Georges Pompidou, Parizo ** ''Memportreto'', oleo sur kanvaso, 54 × 46&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Centro Georges Pompidou, Parizo * 1907: ** ''La Poetino (Knabineto)'', oleo sur kanvaso, 54 × 66&nbsp;cm, University Museum of Art, donaco de Owen kaj Leone Elliot, Iowa City ** ''Nudo kun ibisoj'', oleo sur kanvaso, 55 × 46&nbsp;cm, kolekto Éric kaj Jean-Louis Delaunay, Parizo ** ''Muta naturo kun papago'', oleo sur kanvaso, 80 × 65&nbsp;cm, musée d'Unterlinden, [[Colmar]] ** ''Portreto de Wihlem Uhde'', oleo sur kanvaso, 80,7 × 64,8&nbsp;cm, kolekto Sonia Delaunay, Parizo * 1909: ** ''Etudo por Saint-Séverin'', krajono sur papero, 31,3 × 23,5&nbsp;cm, Centro Georges Pompidou, musée national d'art moderne, Parizo ** ''Memportreto'', oleo sur kanvaso, 73 × 60&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Centro Georges Pompidou, Parizo ** ''Saint-Séverin'', [[Ĉina inko|ĥina inko]] sur Japana papero, 25 × 19,6&nbsp;cm, Centro Georges Pompidou, musée national d'art moderne, donaco Delaunay de 1964, Parizo ** ''Saint-Séverin n°1'', oleo sur kanvaso, 116 × 83&nbsp;cm, aparta kolekto ** ''Saint-Séverin n°2'', oleo sur kanvaso, 99,4 × 74&nbsp;cm'', Minneapolis Institute of Arts, The William Hood Dunwoody Fund, [[Minneapolis]] ** ''Saint-Séverin n°3'', oleo sur kanvaso, 112,6 × 88,8 cm, Muzeo Solomon R. Guggenheim, [[Novjorko]] ** ''Saint-Séverin n°5 (La Ĉielarko)'', oleo sur kanvaso, 58,7 × 38,5 cm, [[Moderna Museet]], [[Stokholmo]] ** ''La urbo, unua etudo'', oleo sur kanvaso, 88,3 × 124,5 cm, [[Tate|Tate Gallery]], [[Londono]] ** ''La Spajro de Notre-Dame'', akvarelo sur papero gluita sur kanvaso, 58,5 × 38,5 cm, Musée de Grenoble ** ''Etudo por la urbo'', oleo sur kartono, 80,5 × 67,5 cm, Kunstmuseum, Winterthur ** ''La Aerŝipo kaj la Turo'', oleo sur kartono, 34,8 × 26,8 cm, galerio Gmurzinska, [[Kolonjo]] * 1910: ** ''La Urbo n°2'', oleo sur kanvaso, 146 × 114&nbsp;cm, musée national d'art moderne - Centro Georges Pompidou, Parizo ** ''Eiffel-Turo'', oleo sur kanvaso, 198 × 136&nbsp;cm, Muzeo Solomon R. Guggenheim, [[Novjorko]] ** ''Eiffel-Turo'', desegno per plumo sur bruna kartono, 53,1 × 48,1&nbsp;cm, [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko]] ** ''Eiffel-Turo kun arboj'', oleo sur kanvaso, 126,4 × 92,8&nbsp;cm, Muzeo Solomon R. Guggenheim [[Novjorko]] ** ''La Turo kun rado'', desegno per peniko, inko sur papero, 63,7 × 48,7&nbsp;cm, [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko]] ** ''La Turo'', desegno per plumo sur papero, 29 × 20&nbsp;cm, kolekto Sonia Delaunay, Parizo ** ''La Turo'', litografio sur papero, 60 × 44&nbsp;cm * 1911 ** ''La Urbo'', oleo sur kanvaso, 145 × 112&nbsp;cm, Muzeo Solomon R. Guggenheim, [[Novjorko]] ** ''La Fenestroj al la Urbo n°3'', oleo sur kanvaso, 113,7 × 130,8&nbsp;cm, Muzeo Solomon R. Guggenheim, [[Novjorko]] ** ''Eiffel-Turo'', oleo sur kanvaso, 130 × 97, Museum Folkwang, [[Essen]] ** ''Marsa Kampo, La ruĝa turo'', oleo sur kanvaso, 162,5 × 130&nbsp;cm, Art Institute of Chicago, kolekto Joseph-Winterbotham * 1912: ** ''Urbo de Parizo'', oleo sur kanvaso, 267 × 406&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Parizo ** ''La Turoj de Laon'', oleo sur kanvaso, 162 × 130&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Parizo === Orfeismo kaj simultanismo === [[Dosiero:Delaunay_Portuguese_Woman.jpg|eta|Delaunay ''Portugala virino'' (1915), Columbus Museum of Art]] [[Dosiero:Robert Delaunay Rhythme 1 c1934.jpg|eta|Robert Delaunay ''ritmo 1 (ĉ. ''1934)]] [[Dosiero:Robert Delaunay Relief-disques 1936.jpg|eta|Robert Delaunay ''Reliefo-diskoj'' (1936)]] * 1912: ** ''La Fenestroj'', oleo sur kanvaso, 35 × 91&nbsp;cm, Philadelphia Museum of Art ** ''La Fenestroj al la urbo'', oleo sur kanvaso, 53 × 207&nbsp;cm, Museum Folkwang, [[Essen]] ** ''La Fenestroj simultanaj al la urbo'', oleo sur kanvaso, 46 × 40&nbsp;cm, Hamburger Kunsthalle ** ''Fenestroj simultane malfermitaj'', oleo sur kanvaso, 46 × 37,5&nbsp;cm, [[Tate|Tate Gallery]], [[Londono]] ** ''La Fenestroj al la urbo (Unua parto, Dua motivo)'', oleo sur kartono, 39 × 29,6&nbsp;cm, kolekto Sonia Delaunay, Parizo ** ''Fenestro'', oleo sur kanvaso, 110 × 90&nbsp;cm, [[centro Georges Pompidou]], Parizo ** ''Simultana disko'', oleo sur kanvaso, 134&nbsp;cm de diametro, aparta kolekto * 1913: ** ''Teamo de Cardiff'', oleo sur kanvaso, 326 × 208&nbsp;cm, [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo|musée d'art moderne de la Ville de Paris]] ** ''Ĉirkaŭiraj formoj'', farbo kun gluo sur kanvaso, 100 × 68&nbsp;cm, [[Nacia Muzeo de Moderna Arto (Francio)|Musée national d'Art moderne]], Parizo ** ''Virino kun sunombrelo'' aŭ ''La Parizanino'', oleo sur kartono, 80,5 × 58,5 musée de l'Annonciade, [[Saint-Tropez]] ** ''Vidaĵo de Notre Dame de Paris'', farboj kun vakso sur kanvaso, 58 × 28&nbsp;cm, Kunstmuseum, [[Bazelo]] * 1914: ** ''Omaĝo al Louis Blériot'', oleo sur kanvaso, <small>46 × 46&nbsp;cm</small>, musée de Grenoble ** ''Portreto de Henri Rousseau'', oleo sur kanvaso, 71 × 60&nbsp;cm, musée de Laval, [[Mayenne]] ** ''Fenestro al la urbo'', vakso sur kartono, 24,8 × 20&nbsp;cm, Städische Galerie im Lembachhaus, [[Munkeno]] ** ''Parizo simultaneco'', farb-krajono sur papero, 25,4 × 19,8&nbsp;cm, kolekto Sonia Delaunay, Parizo * 1915: ** ''Nuda virino leganta'', en musée d'art moderne de Troyes ** ''virino sur la vendplaco, Portugalio'', farbo kun gluo sur kartono, 81 × 100&nbsp;cm, kolekto Léon-Cligman, Parizo ** ''Portugala verŝistino aŭ muta naturo'' oleo kaj vakso sur kanvaso, 140 × 150&nbsp;cm, musée national d'Art moderne, Parizo ** ''Nudo je tualeto'', oleo sur kanvaso, 140 × 142, [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo|musée d'art moderne de la Ville de Paris]], heredaĵo de D-ro Girardin ** ''Portugala muta naturo'' oleo sur kanvaso, 85 × 107&nbsp;cm, musée Fabre, [[Montpellier]] * 1917: ** ''Kolora simfonio'', oleo sur kanvaso, 144 × 204&nbsp;cm, [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo|musée d'art moderne de la Ville de Paris]] ** ''Futbalo'', akvarelo sur papero, 77 × 55&nbsp;cm, kolekto Pierre Levy, [[Troyes]] * 1918: ''Futbalo'', akvarelo sur papero, 49,9 × 62,1&nbsp;cm, musée national d'Art moderne, Parizo * 1922: ** ''Portreto de André Breton'', karbonkrajono sur paŭspapero, 101 × 65&nbsp;cm, kolekto Joseph Pulitzer, Saint-Louis (Misurio) ** ''Portreto de B. Kochno'', karbonkrajono sur paŭspapero, 100 × 66&nbsp;cm, aparta kolekto, Parizo ** ''Portreto de Philippe Soupault - Skizo'', farbo kun gluo sur tolgarnita papero, 193 × 127,8&nbsp;cm. Hirshhorn Museum and Schulpture Garden, Smithsonian Institution, Washington ** ''La Barako de poetoj'', ĥina inko kaj reliefaj tuŝoj de guaŝo sur papero, 24,5 × 25&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Parizo ** ''Futbalo'', blua inko sur papero, 27 × 22&nbsp;cm, kolekto Sonia Delaunay, Parizo ** ''La karuselo kun porkoj'', oleo sur kanvaso, 250 × 250&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Parizo * 1923: ''Portreto de Tristan Tzara'', oleo sur kartono, 105,8 × 75&nbsp;cm, kolekto Sonia Delaunay, Parizo * 1924: ** ''Tri futbalistoj'', plumo sur paŭspapero, 21,3 × 15&nbsp;cm ; 21 × 15,9&nbsp;cm ; 20,5 × 15,9&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Parizo ** ''Portreto de Jean Cocteau'' (nefinita), oleo sur kartono, 106,2 × 80&nbsp;cm, kolekto Sonia Delaunay, Parizo * 1925: ''Urbo de Parizo, La Virino kaj la Turo. Dekoracia panelo por halo de ambasadejo'', oleo sur kanvaso, 450,3 × 940, kolekto Sonia Delaunay, Parizo * 1926: ** ''La Eiffel-Turo'', oleo sur kanvaso, 169 × 86&nbsp;cm, [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo|musée d'Art moderne de la Ville de Paris]] ** ''La Kurantoj'', oleo sur kanvaso, 171 × 189,5, kolekto Charles Delaunay, Parizo * 1930: ** ''Viv-ĝojo'', oleo sur kanvaso, 228 × 200&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Centro Georges Pompidou ** ''Diskoj-Skizo'', akvarelo sur papero, 28 × 38,5&nbsp;cm, kolekto Sonia Delaunay, Parizo * 1933: ** ''Reliefo-Ritmo'', cemento, korko kaj oleo sur kanvaso, 100 × 80,5&nbsp;cm, kolekto Sonia Delaunay, Parizo ** ''Ritmo senfina'', akvarelo sur papero, 33,6 × 12,8, kolekto Sonia Delaunay, Parizo * 1934: ** ''Ritmoj'', oleo sur kanvaso, 146 × 114,5&nbsp;cm, musée national d'Art moderne, Parizo ** ''Ritmo senfina'', oleo sur kanvaso, 207,5 × 52,1&nbsp;cm, musée national d'Art moderne, Parizo * 1937: ** ''Maketo por Enir-halo de Retoj'', farbo kaj sablo gluitaj sur "Isorel" ("Masonite"), 107 × 202&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Parizo ** ''Dekoracio de Aer-palaco'', [[Internacia Ekspozicio de 1937]], Parizo ** ''Maketo por la Palaco de fervojoj'', farbita krucplakaĵo kaj reliefo el sablo, 78 × 174&nbsp;cm, musée national d'art moderne, Parizo == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * {{Ankro|simbolo=ne|Bénézit}}{{citaĵo el libro|id=Bénézit|familia nomo=Dictionnaire Bénézit|titolo=Dictionnaire critique et documentaire des peintres,sculpteurs, dessinateurs et graveurs de tous les temps et de tous les pays|eldoninto=éditions Gründ|lingvo=fr|monato=januaro|jaro=1999|paĝo=13440|isbn=2700030141|volumo=vol.4|paĝoj=pĝ.387-390}} * {{Ankro|simbolo=ne|Catalogue}}{{citaĵo el libro|id=Catalogue|familia nomo=Rousseau|persona nomo=Pascal (dir.) kaj [[Centro Georges Pompidou]]|titolo=Catalogue de l'exposition Robert Delaunay, de l'impressionnisme à l'abstraction, présentée du 3 juin au 16 août 1999|eldoninto=Éditions du [[Centro Georges Pompidou|Centre Pompidou]]|loko=Parizo|jaro=1999 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Michel Hoog1967}}{{citaĵo el libro|id=Michel Hoog 1967|persona nomo=Michel|familia nomo=Hoog|titolo=Robert et Sonia Delaunay|loko=Parizo|eldoninto=Édition des musées nationaux|jaro=1967 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Michel Hoog}}{{citaĵo el libro|id=Michel Hoog|persona nomo=Michel|familia nomo=Hoog|titolo=Delaunay|eldoninto=Flammarion|serio=Les maîtres de la peinture moderne|jaro=1976|paĝo=98 }} * {{Ankro|simbolo=ne|de la Tourette1950}}{{citaĵo el libro|id=Tourette|persona nomo=Gilles|familia nomo=de la Tourette|titolo=Robert Delaunay|loko=Parizo|eldoninto=Charles Massin|jaro=1950 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Delaunay1957}}{{citaĵo el libro|persona nomo=Robert|familia nomo=Delaunay|titolo=Du cubisme à l'art abstrait|subtitolo=documents publiés par P. Francastel et suivis d'un catalogue de l’œuvre de Robert Delaunay par G. Habasque|loko=Parizo|eldoninto=SEVPEN|jaro=1957 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Cassou1961}}{{citaĵo el libro|id=Berggruen|persona nomo=Jean|familia nomo=Cassou|titolo=Robert Delaunay|subtitolo=Première époque, 1903-1910|loko=Parizo|eldoninto=Galerie Berggruen|jaro=1961 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Schmidt1964}}{{citaĵo el libro|id=Schmidt|persona nomo=Georg|familia nomo=Schmidt|titolo=Robert Delaunay|loko=Baden-Baden|eldoninto=W. Klein|jaro=1964 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Vriesen1967}}{{citaĵo el libro|id=Vriesen|persona nomo=Gustav|familia nomo=Vriesen|kunaŭtoro=IMDAHL Max|titolo=Robert Delaunay|loko=Cologne|eldoninto=DuMont Schauber|jaro=1967 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Damase1971}}{{citaĵo el libro|id=Damase|persona nomo=Jacques|familia nomo=Damase|kunaŭtoro=DELAUNAY Sonia|titolo=Sonia Delaunay, Rythmes et couleurs|loko=Parizo|eldoninto=Hermann|jaro=1971 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Ferreira1972}}{{citaĵo el libro|id=Ferreira|persona nomo=Paulo|familia nomo=Ferreira|titolo=Correspondance entre quatre artistes portugais et Robert de Sonia Delaunay|loko=Parizo|eldoninto=PUF|jaro=1972 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Dorival1975}}{{citaĵo el libro|id=Dorival|persona nomo=Bernard|familia nomo=Dorival|titolo=Robert Delaunay|loko=Parizo kaj Bruselo|eldoninto=Jacques Damase|jaro=1975 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Georges Roque}}{{citaĵo el libro|id=Georges Roque|persona nomo=Georges|familia nomo=Roque|titolo=Qu'est-ce que l'art abstrait ?|loko=Parizo |eldoninto=Folio essais|jaro=2003 }} * {{Ankro|simbolo=ne|Delaunay1978}}{{citaĵo el libro|persona nomo=Sonia|familia nomo=Delaunay|titolo=Nous irons jusqu'au soleil|loko=Parizo|eldoninto=Robert Laffont|jaro=1978|aliaj=avec la collaboration de / kunlabore kun Jacques Damase kaj Patrick Raynaud }} == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols=3}} * [[Guillaume Apollinaire]] * [[Paul Cézanne]] * [[Sonia Delaunay]] * [[Natalja Gonĉarova]] * [[Vasilij Kandinskij]] * [[Paul Klee]] * [[František Kupka]] * [[Miĥail Larionov]] * [[Fernand Léger]] * [[Jean Metzinger]] * [[Piet Mondriaan]] * [[Pablo Picasso]] * [[Tristan Tzara]] {{Div col end}} {{Projektoj}} {{Trad|fr|Robert Delaunay|0}} {{Leginda|jaro=2022 |monato=03 |tago=10}} {{ADLM|2022|04}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Delaunay, Robert}} [[Kategorio:Francaj pentristoj]] [[Kategorio:Kubismaj pentristoj]] [[Kategorio:Postimpresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Kubistoj]] [[Kategorio:Abstraktismaj pentristoj]] sno98z8unqmd6bd4cu6btd8w5pzk1uf 0 435976 9384567 8560499 2026-05-26T19:37:31Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9384567 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Zsombor DIÉNES''' [De:neŝ] estas rumania hungara vortaristo, teknika tradukisto. Li naskiĝis en [[Budapest]] la [[5-an de aprilo]] [[1917]] kaj mortis la [[17-an de marto]] [[1981]]. Li estis la filo de [[Jenő Diénes]]. ==Kariero== Zsombor Diénes akiris diplomon en la teknikuniversitato de [[Bukareŝto]] (1940). Li laboris kiel inĝeniero pri minado, li estis gvidantinĝeniero en la Minada Industricentro de [[Baia Mare]] (1970–77). ==Tradukaĵo== *''A bányász kézikönyve'' de Augustin Buttu, George Duport kaj Pompei Rebreanu (1979). ==Fonto== *[http://lexikon.kriterion.ro/szavak/693/ RMIL] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304215457/http://lexikon.kriterion.ro/szavak/693/ |date=2016-03-04 }} {{Vivtempo|Dienes, Zs.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj inĝenieroj]] r48ojwuxmj5ykn2qu6ntwdk3dpastzo 0 441213 9384898 9309468 2026-05-27T09:13:14Z Sj1mor 12103 9384898 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Tirante el Blanco 1511.jpg|eta|250px|Kovrilpaĝo de la kastillingva traduko de ''Tirante el Blanco'', 1511, unu de la tri kavaliraj libroj savitaj de Cervantes el la bruliga fajro en ''Don Kiĥoto''.]] La '''Kavaliraj libroj''', en hispana ''novela de caballerías'' (kie ''caballerías'' estis heroaj agoj de [[vaganta kavaliro]]) estas [[literatura ĝenro]] en [[prozo]], de granda sukceso kaj populareco en [[Hispanio]] kaj [[Portugalio]] en la 16a jarcento, kies ekzemplo estas la sekva sukceso de [[Miguel de Cervantes]] per lia verko ''[[Kiĥoto]]''. Oni verkis kavalirajn librojn ekde la fino de la 15a jarcento al 1602 kaj ili ekperdis sian popularecon ĉirkaŭ [[1550]]. La lasta origina libro, ''Policisne de Boecia'', estis publíkigita en 1602, sed multaj el la kavaliraj libroj plue estis reeldonitaj dum la tuta 17a jarcento. Ili estis popularaj ankaŭ en [[Francio]], en diversaj ŝtatoj de [[Italio]] kaj aliaj eŭropaj landoj, krom en Iberio. == Karakteroj == [[Dosiero:De hertogen van Bourbon en Bretagne in tweegevecht tijdens een toernooi.jpg|eta|260px|Kavaliroj partoprene en turniro.]] Ties ĉefaj karakteroj estas la jenaj: * '''Unuaranga fikcio''': gravas la faktoj pli ol la [[rolulo]]j, kiuj kutime estas arketipaj kaj ebenaŭ drive antaŭ la agado, kiu nek ŝanĝas nek transformas ĝin, dum tute ne gravas la psikologio de la roluloj.''' * '''Malferma strukturo''': senfinaj aventuroj, senfinaj pluigoj de la agado; neceso de [[troigo]], la «ampleksigo» (ĉiu generacio devas superi la heroecon, militagadon aŭ famon de sia patro). La herooj ne mortas, ĉiam estas malferma vojo al nova eliro. Totala manko de geografia, historia, logika verŝajnecoj. Longegaj libroj, de interplektitaj aventuroj. * '''Serĉo de honoro, kuraĝo, aventuro tra diversaj pruvoj''': estas epizoda strukturo per kiu la heroo venkas diferencajn pruvojn por meriti la amon de la amata damo, sensorĉigi palacon, aŭ akiri honoron rezervita al la plej bonkvalita kavaliro tiutempe. Celoj estas la akiro de [[famo]] kaj de [[amo]]. * '''Idealigo de la amo de la kavaliro al la damo''': korteza amo, servo al la damo, masoĥisma idolatrio; [[Ekstergeedzeca seksumo|seksa rilataro ekstergeedzeca]] kaj kun "neleĝecaj" [[Ekstergeedzeca filo|(ekstergeedzecaj) filoj]], sed kun fina geedziĝo. * '''Gloriigita violento''': persona kuraĝo akirita en miltagado; individua lukto por akiri la famon; supera kuraĝo kondukas al supera moralo, ekzemple per [[turniro]]j, [[dia juĝo]], defioj, bataloj kontraŭ monstroj kaj gigantoj. Kiel kontrapunkto, ama [[masoĥismo]]. * '''Eksterordinara naskiĝo de la heroo''': neleĝa filo de nekonataj genobeloj, ofte gereĝoj; devas iĝi heroo, gajni famon kaj meriti sian nomon; ofte havas magian glavon aŭ aliaj superhomajn povojn, kaj ĝuas el helpo de magiisto aŭ sorĉista amiko. * '''Idealo kristana de Religia Milito kontraŭ turkoj aŭ aliaj islamanoj''': [[Krucmilito]] por defendi [[Konstantinopolo]]n (perdita de kristanoj vere en 1453). Nostalgia alvoko de la [[Rekonkero]] (finita en 1492). * '''Geografio tute fantasta''': veturoj al novaj teroj; [[monstro]]j kiaj [[drako]]j, [[giganto (mitologio)|gigantoj]], paganaj popoloj kun strangaj ritoj; ŝorĉitaj ŝipoj kiuj navigas enormajn distancojn dum unu horo; magiaj palacoj, sorĉitaj lagoj, misteraj ĝangaloj aŭ arbaroj. * '''Malproksimaj historiaj, mitaj epokoj''', sen referencoj al historiaj sociaj tiutempaj cirkonstancoj. * '''Temo de falsa [[traduko]]''': tiuj libroj prezentiĝas kiel tradukitaj de originaloj verkitaj en greka, germana, angla, toskana, araba aŭ aliaj lingvoj, aŭ kiel "trovitaj manuskriptoj" post longa tempo kaŝitaj aŭ enterigitaj. == Serioj aŭ cikloj de kavaliraro == [[Dosiero:Floriseo.GIF|230px|eta|Kovrilpaĝo de Floriseo.]] La 63 kavaliraj libroj, de kiuj estis sennombraj eldonoj kaj tradukoj, estas kutime klasitaj en du grupoj, nome tiuj apartenantaj al ciklo aŭ tiuj senseriaj. Inter la unuaj nome la ĉefaj cikloj, kiuj povas enhavi aliajn subciklojn, estas la jenaj: * Ciklo de ''Belianizo de Grekio'' * Ciklo de ''Klariono de Landanizo'' * Ciklo de la ''Demanda del Santo Grial'' (pri la [[sankta gralo]]) * Ciklo de ''Espejo de caballerías'' (spegulo de kavaliraroj) * Ciklo de ''Spegulo de princoj kaj kavaliroj'' aŭ ''La kavaliro Febo'' * Ciklo de ''Felikso magno'' * Ciklo de ''Florambel de Lucea'' (Francisco de Enciso Zárate) * Ciklo de ''Florando de Anglio'' * Ciklo de ''Floriseo'' * Ciklo de ''Lepolemo aŭ la Kavaliro de la Kruco'' * Ciklo de ''Morgante'' (Jerónimo Aunés) * ''Palmerín de Inglaterra'' (Palmerion de Anglio) (Miguel Ferrel) * Ciklo de ''Palmerín de Oliva'' * Ciklo de ''Renaldos de Montalbán'' * Ciklo de ''Tristán de Leonís'' Inter la senseriaj (senciklaj) estas ''Arderique'' (de Juan de Molina), la antikva ''Libro del caballero Cifar'', ''Cirongilio de Tracia'' (de Bernardo de Vargas), ''Claribalte'' (de Gonzalo Fernández de Oviedo), ''Cristalián de España'' (de Beatriz Bernal), ''Febo el troyano'' (de Esteban Corbera), ''Felixmarte de Hircania'' (de Melchor Ortega), ''Florindo'' (de Fernando Basurto), la anonima ''Guarino Mesquino'', ''Lidamor de Escocia'' (de Juan de Córdoba), ''Olivante de Laura'' (de Antonio de Torquemada), la anonimaj ''Oliveros de Castilla'' kaj ''Philesbián de Candaria'', ''Policisne de Boecia'' (de Juan de Silva y de Toledo), ''Polindo'', la fama ''Tirant el Blanc'' de [[Joanot Martorell]] kaj Martí Joan de Galba, kaj ''Valerián de Hungría'' (de Dionís Clemente). == Kronologio de la unuaj eldonoj == [[Dosiero:Amadís de Gaula (Zaragoza, 1508).jpg|250px|eta|Unua eldono de la ''Amadís de Gaula'' de [[Garci Rodríguez de Montalvo]], presita en [[Zaragozo]] fare de Jorge Coci en 1508.]] * ''Los cuatro libros del virtuoso caballero [[Amadís de Gaula]]''. (La unua konata eldono estas de Zaragozo, Jorge Coci, 1508, sed estas indicoj de alia antaŭa, eble de [[Sevilo]], ĉirkaŭ 1496) * [[Garci Rodríguez de Montalvo]], ''Las sergas de Esplandián''. (antaŭ 1510, eble de Sevilo, ĉirkaŭ 1496) * ''Baladro del sabio Merlín con sus profecías''. (Burgos: Juan de Burgos, 1498) * ''Oliveros de Castilla y Artús Dalgarbe''. (Burgos: Fadrique Biel de Basilea, 1499) * ''Adramón'' (manuskripto, komence de la 16a jarcento * ''Tristán de Leonís''. ([[Valadolido]]: Juan de Burgos, 1501) * Ruy Páez de Ribera, ''El sexto libro del [...] rey Amadís de Gaula [...] [kaj] Florisando [...] príncipe de Cantaría su sobrino fijo del rey don Florestán''. (Salamanko: Juan de Porras, 1510) * Francisco Vázquez, ''Palmerín de Oliva''. (Salamanko: Juan de Porras, 1511) * [[Joanot Martorell]], ''[[Tirant lo Blanc]]''. (Valadolido: Diego de Gumiel, 1511) * Francisco Vázquez, ''Primaleón''. (Salamanko: Juan de Porras, 1512) * ''La corónica de los nobles cavalleros Tablante de Ricamonte & Jofre hijo del conde Donasón''. (Toledo: Juan de Varela de Salamanca, 1513) * Feliciano de Silva, ''Lisuarte de Grecia''. (Sepa libro de Amadís, 1514) * ''Demanda del Santo Grial''. (Toledo: Juan de Villaquirán, 1515) * Fernando Bernal, ''Floriseo''. (Valencio: Diego de Gumiel, 1516) * Anonima, ''Libro del esforzado caballero Arderique''. (Valencio: Juan Viñao. 1517) * Gabriel Velázquez de Castillo, ''Clarián de Landanís'' (1518) * Jerónimo López, ''Clarián de Landanís'' (libro II, Floramante de Colonia) (perdita eldono, presita inter 1518 kaj 1524) * Gonzalo Fernández de Oviedo, ''Claribalte'' (Valencio: Juan Viñao, [[1519]]) * ''Leoneo de Hungría'', (Toledo: 1520) * Alonso de Salazar, Lepolemo, (''El caballero de la cruz''). (Valencia: Juan Jofre, 1521) * Álvaro de Castro, ''El segundo libro del muy valiente y esforçado cavallero don Clarián de Landanís'' (Libro segundo de la Parte I) (Toledo: Juan de Villaquirán, 1522) * ''Libro del noble y esforçado cavallero Renaldos de Montalbán''. (Toledo: Juan de Villaquirán, 1523) * Jerónimo López, ''Clarián de Landanís'' (Libro III, El Caballero de la Triste Figura) (Toledo: Juan de Villaquirán, 1524) * Fernando Bernal?, ''Reymundo de Grecia. Libro tercero de la historia del rey Floriseo''. (Salamanca: Alfonso de Porras y Lorenzo Liondedei, 1524) * Pedro López de Santa Catalina, ''Espejo de caballerías'' (libro I) (Toledo: 1525) * Juan Díaz, ''Lisuarte de Grecia'', ''El octavo libro de Amadís que trata de las extrañas aventuras y grandes proezas de su nieto Lisuarte y de la muerte del ínclito rey Amadís''. Sevilo: Juan kaj Jacobo Cromberger, 1526) * ''Primer libro de don Polindo. Historia del invencible cavallero don Polindo, hijo del rey Paciano rey de Numidia & de las maravillosas fazañas y estrañas aventuras que andando por el mundo acabó por amores de la princesa Belisia, fija del rey Naupilio rey de Macedonia''. (Toledo: Miguel de Eguía (?), 1526) * Pedro López de Santa Catalina, ''Espejo de caballerías'' (libro II) (Toledo: 1527) * Jerónimo López, ''Clarián de Landanís'' (Libro IV, Lidamán de Ganail). (Toledo: Gaspar de Ávila, 1528) * Feliciano de Silva, ''Amadís de Grecia''. (Noveno libro de Amadís) (Cuenca: Cristóbal Francés, 1530) * Fernando Basurto, ''Florindo''. (Zaragozo: Pierre Hardouin, 1530) * ''Félix Magno'', (Barcelona: Carles Amorós, 1531) * Francisco de Enciso Zárate, ''Florambel de Lucea''. (Partes I-III) (Valadolido: Nicolás Tierri, 1532) * Feliciano de Silva, ''Florisel de Niquea''. (Deka libro de Amadís) (Valadolido: Nicolás Tierry, 1532) * ''Platir'', (Valadolido: Nicolás Tierry, 1532) * ''La Trapesonda que es tercero libro de don Renaldos''. (Sevilo: Juan Cromberger, 1533) * Juan de Córdoba, ''Lidamor de Escocia''. (Salamanko: Juan de Junta?, 1534) * ''Lucidante de Tracia''. (Salamanko: Juan de Junta?, 1534) * ''Tristán de Leonís el joven''. (Sevilla: Dominico de Robertis, 1534) * ''La demanda del Sancto Grial con los maravillosos fechos de Lançarote y de Galaz su hijo. El primero libro. El baladro del famosíssimo profecta & nigromante Merlín con sus profecías''. (Sevilla: 1535) * Feliciano de Silva, ''Rogel de Grecia''. (Dekunua libro de Amadís) (Medina del Campo: Pierres Tovans?, 1535) * Dionís Clemente, ''Valerián de Hungría''. (Valencio, Francisco Díaz Romano, 1540) * Jerónimo Fernández, ''Libro primero de don Belianís de Grecia''. (Sevilo: 1545) * Feliciano de Silva, ''Florisel de Niquea''. (Deka libro de Amadís) (Valadolido: Nicolás Tierry, 1532) * Bernardo de Vargas, ''Cirongilio de Tracia'', (Sevilo: Jacobo Cromberger, 1545) * Beatriz Bernal, ''Cristalián de España''. (Valadolido: Juan de Villaquirán, 1545) * ''Philesbián de Candaria'', (Medina del Campo: 1542) * ''Florando de Inglaterra'' (Lisbono: Germán Gallarde, 1545) * Jerónimo Fernández, ''Libro primero de don Belianís de Grecia''. (Sevilla: 1545) * Pedro de Luján, ''Silves de la Selva''. (Dekdua libro de Amadís) (Sevilo: Dominico de Robertis, 1546) * Pedro de Reinosa, ''Espejo de caballerías'' (Libro III, ''Roselao de Grecia'') (Toledo: Juan de Ayala, 1547) * Feliciano de Silva, ''Cuarta Parte de Don Florisel de Niquea''. (13a libro de Amadís) (Salamanko: Andrea de Portonaris, 1551) * Pedro Hernández de Villaumbrales, ''El caballero del sol'' ([[Medina del Campo]]: Guillermo de Millis, 1552) * Diego Ortúñez de Calahorra, ''Espejo de Príncipes y Caballeros'' (libro I) (Zaragozo: Esteban de Nájera, 1555) * Melchor Ortega, ''Felixmarte de Hircania'' (Valadolido: Francisco Fernández de Córdoba, 1556) * Antonio de Torquemada, ''Olivante de Laura'' (Barcelono: Claude Bornat, 1564) * Jerónimo de Contreras, ''Polismán de Nápoles'' (manuskripto, 1573) * Esteban Corbera, ''El caballero del Febo el troyano''. (Barcelono: Pedro Malo, 1576) * Jerónimo Fernández, ''Belianís de Grecia'' (partoj III-IV) (Burgos: Pedro de Santillana, 1579) * Pedro de la Sierra, ''Espejo de Príncipes y Caballeros'' (libro II) (Alcalá de Henares: Juan Iñíguez de Lequerica, 1580) * Joaquín Romero de Cepeda, ''Rosián de Castilla'' (Lisbono: Marcos Borges, 1586; Zaragozo: Esteban de Nájera, 1555) * Marcos Martínez, ''Espejo de Príncipes y Caballeros'' (libroj III-IV) (Alcalá de Henares: Juan Iñíguez de Lequerica, 1587) * Francisco de Enciso Zárate, ''Florambel de Lucea'' (parto III) (manuskripto, fino de la 16a jarcento) * Pedro Guiral de Verrio, ''Belianís de Grecia'' (parte V) (manuskripto, fino de la 16a jarcento) * Francisco de Barahona, ''Flor de caballerías'' (manuskripto, fino de la 16a jarcento) * Dámaso de Frías y Balboa, ''Lidamarte de Armenia'' (manuskripto, fino de la 16a jarcento) * Juan de Silva y Toledo, ''Policisne de Boecia'' (Valadolido: heredintoj de Juan Iñíguez de Lequerica, 1602) * ''Espejo de Príncipes y Caballeros'' (parto V) (manuskripto, 17a jarcento) == Kritikaro == Tiu ĝenro estis dekomence kritikita de kelkaj sektoroj de la katolika eklezio, kiaj teologoj, el kiuj kelkaj eĉ klopodis ŝanĝi la ĝenron per la verkado de kelkaj kavaliraj libroj kiuj ne respektis la ĝenrajn karakterojn kaj devojiĝis al moralaj rezultoj: tiu tendenco malsukcesis. Fakte la kavaliraj libroj estis siatempe tre aprezataj de la plej diversaj sociaj tavoloj, kaj inter la sekvantoj estis ekzemple la imperiestro [[Karlo la 5-a]], [[Tereza el Avilo]] kaj [[Ignaco Lojola]], kaj sendube, la propra [[Cervantes]], al kiu ili estis de eksterordinara familiareco. Fakte post la publikigo de ''[[Don Kiĥoto]]'', kiu povas esti konsiderata iel [[parodio]] de la kavaliraj libroj, la sukceso de la ĝenro malpliiĝis kaj eĉ la plej fama nome ''Amadís de Gaula'' ne estis represita en Hispanio ĝis 1837. Dum la 19a jarcento la ĝenro estis konsiderata absurda kaj nur en la 20a jarcento estis denove aprezataj kiel parto de la siatempa kulturo kaj eĉ konendaj por kompreni la kiĥotan majstroverkon. == Bibliografio == * Bonilla y San Martín, Adolfo, ed (1908). Libros de caballerías. Bailly-Bailliére é hijos. * Lucía Megías, José Manuel, ed (2001). Antología de libros de caballerías castellanos. Centro Estudios Cervantinos. ISBN 978-84-88333-49-0. * María Tenreiro, Ramón (2007). Libros de caballerías. Maxtor. ISBN 978-84-9761-364-4. == Eksteraj ligiloj == * [http://clarisel.unizar.es Bibliografia datumbazo pri kavalira literaturo Clarisel] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210426090638/https://clarisel.unizar.es/ |date=2021-04-26 }}. * [http://www.bne.es/es/Actividades/Exposiciones/Exposiciones2008/docs/visitaAmadis/index.html Amadís de Gaula 1508. Quinientos años de libros de caballerías] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110305041847/http://www.bne.es/es/Actividades/Exposiciones/Exposiciones2008/docs/visitaAmadis/index.html |date=2011-03-05 }}. Ekspozicio en la muzeo de la [[Biblioteca Nacional de España]]. * [http://www2.uah.es/filmr/catalogo.htm Katalogo de kavaliraj libroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060427105951/http://www2.uah.es/filmr/catalogo.htm |date=2006-04-27 }} * [http://www.cooltourclub.com/CWQC/Otras_Secciones/Caballeros_Andantes/CA.html Caballeros andantes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050308175439/http://www.cooltourclub.com/CWQC/Otras_Secciones/Caballeros_Andantes/CA.html |date=2005-03-08 }} * EISENBERG, Daniel; MARÍN PINA, María del Carmen. «Bibliografía de los libros de caballerías castellanos». http://users.ipfw.edu/jehle/deisenbe/Bibl_libros_de_caballerias/bibliography.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081008001131/http://users.ipfw.edu/jehle/deisenbe/Bibl_libros_de_caballerias/bibliography.pdf |date=2008-10-08 }} * EISENBERG, Daniel: ''El problema del acceso a los libros de caballerías''. ** [HTTP://users.ipfw.edu/jehle/deisenbe/Other_Hispanic_Topics/acceso.pdf Teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120528061624/http://users.ipfw.edu/jehle/deisenbe/Other_Hispanic_Topics/acceso.pdf |date=2012-05-28 }} en ''[[Portebla dokumentformo|PDF]]''. {{projektoj}} [[Kategorio:Kavaliraj libroj| ]] [[Kategorio:Literaturo de Hispanio]] [[Kategorio:Literaturaj ĝenroj]] 1ottnuu2desd0si4ffyxfups4boymvo 0 441577 9384310 8374829 2026-05-26T12:12:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384310 wikitext text/x-wiki {{Informkesto franca komunumo | nomo = Médis | bildo = Eglise de Medis.jpg | bildoteksto = Preĝejo en Médis | regiono = [[Puatuo-Ĉarentoj]] | departemento = [[Charente-Maritime]] | arondismento = [[Arondismento de Saintes|Saintes]] | kantono = [[Kantono de Saujon|Saujon]] | interkomunumreto = [[Communauté d'agglomération Royan Atlantique]] | insee = 17228 | poŝtkodo = 17600 | urbestro = Marie-Laure Guénantin | mandato = 2008–2014 | loĝantaro = 2739 | dato = 2010 | latitudo = 45.6425 | longitudo = -0.96611 | alto mini = 0 | alto maksi = 39 | areo = 23.46 | ŝanĝebla mapo = Francio/Charente-Maritime | tipo2 = normala }} '''Médis''' [{{IFA|medis}}] estas [[Francio|franca]] [[Komunumo (Francio)|komunumo]] kaj ĉirkaŭurbo de [[Royan]] en la [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Charente-Maritime]], en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Puatuo-Ĉarentoj]]. Ĝi havis {{formatnum:2739}} loĝantojn en la jaro 2010<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/commune.asp?depcom=17228 | titolo = Populations légales 2010 - 17228-Médis | alirdato = 6-an de junio 2013 | aŭtoro = [[Insee]] | lingvo = fr }}</ref>. == Geografio == [[Dosiero:Charente-Maritime-Medis.svg|eta|maldekstra|Situo de Médis en Charente-Maritime]] Médis troviĝas en la sudokcidento de la departemento [[Charente-Maritime]], en la [[duoninsulo de Arvert]]. Ĝi najbaras la komunumojn [[Royan]], [[Saint-Sulpice-de-Royan]], [[Saujon]], [[Le Chay (Charente-Maritime)|Le Chay]], [[Semussac]] kaj [[Saint-Georges-de-Didonne]]. La [[aerodromo Royan - Médis]] estas en la teritorio de Médis. {{-|maldekstre}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Charente-Maritime]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Médis}} * [http://www.mairie-medis.fr/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200520030436/http://www.mairie-medis.fr/ |date=2020-05-20 }} {{Ĝermo|Francio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Medis}} [[Kategorio:Komunumoj de Charente-Maritime]] rrmt4nvqrg78q2od7u12oohp17b2bi5 0 442868 9384568 6762749 2026-05-26T19:39:14Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9384568 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:FELDA Taib Andak.jpg|eta|FELDA Taib Andak]]{{Informkesto urbo}} '''FELDA Taib Andak''' aŭ '''Kampung Taib Andak''' estas aranĝita [[vilaĝo]] en [[Kulaijaya]] distrikto, [[Ĝohoro]], [[Malajzio]]. Ĝi estas la plej frua FELDA setlejo en Johor, malfermita en 1960. == Historio == * FELDA Taib Andak komencis en 1960, la unua aranĝivilaĝo en la ŝtato. * La FELDA setlejo estis nomita laŭ la nomo de la dua prezidanto de FELDA, ''Tan Sri Taib Andak''. == Geografio-Loko == Tiu urbeto situas proksimume je 6 km de Kulai urbo. FELDA Taib Andak estas facile alirebla tra Jalan [[Kulai]]-[[Kota Tinggi]]. == Famaj loĝantoj == Mawi - populara malajzia vira [[kantisto]], kaj populara [[aktoro]] en Malajzio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.youtube.com/watch?v=wJQZ3ze_D6k Kanto de Mawi el Youtube] [[Kategorio:Urboj de Malajzio]] t40wr4sp2tf5qcaxu7n30cfy9v0pnio 0 449864 9384658 8989181 2026-05-26T23:05:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384658 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | nomo = {{paĝonomo}} / Naujac | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Nova Akvitanio]] | departemento = [[Ĝirondio]] | arondismento = [[arondismento Lesparre-Médoc|Lesparre-Médoc]] | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-33 | tipo1 = reliefo | zomo = 11 | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{paĝonomo}}''' - jen [[france]], prononco [{{IFA|noʒak syʁ mɛʁ}}], [[okcitane]] respektive [[gaskone]] ''Naujac'' - estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Gironde|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Ĝirondio]] (france ''Gironde'' [{{IFA|ʒiʁɔ̃d}}] respektive [[okcitane]] kaj [[gaskone]] ''Gironda''), en la [[Regionoj de Francio|administra regiono]] [[Nova Akvitanio]] (france ''Nouvelle-Aquitaine'' [{{IFA|nuvɛl akitɛn}}], [[okcitane]] kaj [[gaskone]] ''Nòva Aquitània'') kaj en la tradicia, historia regiono [[Akvitanio]] (france ''Aquitaine'' [{{IFA|akitɛn}}], [[okcitane]] kaj [[gaskone]] ''Aquitània''). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la [[arondismento Lesparre-Médoc]] kaj al la kantono ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Geografio == Naujac-sur-Mer situas en la duoninsulo [[Médoc]], {{unuo|60|km}} nordokcidente de [[Bordeaux]]. La urbocentro troviĝas {{unuo|10|km}} for de la maro, sed la komunuma teritorio etendiĝas okcidenten ĝis la [[Atlantika Oceano]]. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Naujac-sur-Mer | Norde = [[Vendays-Montalivet]] | Nordoriente = [[Gaillan-en-Médoc]] | Oriente = [[Lesparre-Médoc]] | Sude = [[Hourtin]] | Okcidente = ''[[Atlantika Oceano]]'' }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Gironde]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Naujac-sur-Mer}} * [http://naujac.com/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220329004557/http://www.naujac.com/ |date=2022-03-29 }} {{Ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Komunumoj de Gironde]] nnm16i3918znzka4bya3d1ejtz8m4i9 0 455484 9384317 9363545 2026-05-26T12:14:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384317 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} [[Dosiero:KAEST 2010 prelego Maradan.jpg|eta|300px|<center>momento de la prelego de Mélanie Maradan dum [[Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko|KAEST]] 2010]] '''Mélanie MARADAN''' (naskiĝis en [[Neŭŝatelo]], [[Svislando]]) estas denaske franclingva svisa esperantistino, [[tradukisto|tradukistino]], [[terminologio|terminologino]], kaj [[doktoro|universitata doktoro]] pri lingvo-teknologio kaj [[aplikata lingvistiko]]. == Kariero == Mélanie Maradan havas magistran diplomon pri [[Tradukado (vivscienco)|tradukado]] kaj [[terminologio]] de la [[Universitato de Ĝenevo]] ([[Svislando]]) kaj ankaŭ komunan doktorecon pri plurlingva informadiko kaj filozofio (Dr. phil.) de la universitatoj de Ĝenevo kaj Hildesheim (Germanio). Ŝiaj esplorinteresoj inkluzivas [[Planlingvo|planlingvojn]] (Esperantologio) kaj ankaŭ [[Neologismo|neologismojn]] kaj [[Korpusa lingvistiko|korpusan lingvistikon]]. Ŝi laboras kiel profesia tradukisto kaj terminologo en Svislando. ==Esperantaj aktivecoj== Ekde [[2011]] ŝi estas oficiala komisiito de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] pri rilatoj al [[Infoterm]] (Internacia informejo por terminologio) kaj al la teknika komitato de [[Internacia Organizaĵo por Normigado|ISO]] pri [[terminologio]] ([[ISO/TC 37]]). Plurfoje ŝi prelegis en esperantlingvaj eventoj pri terminologio, interalie en la [[Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko]] de [[2010]], la [[Terminologia forumo]] de [[2011]] aŭ la [[Esperantologia Konferenco]] de [[2012]] kadre de la [[UK 2012|tiujara UK]] en [[Hanojo]]. En la [[UK 2013]] en [[Rejkjaviko]] ŝi pro siaj aktivaĵoj ĉe internaciaj terminologiaj instancoj kiel reprezentanto de UEA estis honorigita per la Diplomo pri Elstara Agado de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.liberafolio.org/2013/uea-diplomis-12-elstarajn-agantojn |titolo=artikolo pri la Diplomoj pri Elstara Agado de UEA atribuitaj en 2013, en la retejo ''Libera Folio'' |alirdato=2013-10-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161212202323/http://www.liberafolio.org/2013/uea-diplomis-12-elstarajn-agantojn |arkivdato=2016-12-12 }}</ref> == Verkoj == * [https://www.frank-timme.de/verlag/verlagsprogramm/buch/verlagsprogramm/bd-48-melanie-maradan-uncertainty-in-deliberate-lexical-interventions/backPID/sprachwissenschaft.html ''Uncertainty in deliberate lexical interventions. Exploring Esperanto speakers’ opinions through corpora'']. Frank&Timme, 2021, 372 p., {{ISBN|978-3-7329-0690-1}}. *{{cite journal |last1=Ó Riain |first1=Sean |last2= Maradan|first2=Mélanie |date=2012 |title=L'espéranto, langue de culture(s) |url= http://www.linguistic-rights.org/dokumento/Languages_and_translation_European_Commission_March_2012_No_4_Languages_and_multilingualism_L_esperanto_langue_de_culture_s_Melanie_Maradan_UEA_Sean_o_Riain_EEU.pdf|journal=Languages and translation|issue= 4|pages= 22-23}} *{{cite journal |last1=Maradan |first1=Mélanie |date=2019 |title=Des réflexions interlinguistiques à une discipline scientifique: élaboration et influence du Dictionnaire encyclopédique espérantoallemand (1923) d’Eugen Wüster |url=https://edipub-unil.ch/index.php/clsl/article/view/231 |journal=Cahiers de l’ILSL [Institut de linguistique et des sciences du langage de l’Université de Lausanne] |issue=61 |pages=141-153 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-12-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211206073251/https://edipub-unil.ch/index.php/clsl/article/view/231 |arkivdato=2021-12-06 }}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211206073251/https://edipub-unil.ch/index.php/clsl/article/view/231 |date=2021-12-06 }} == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[https://www.melem.ch/wp/eo/ Persona retejo de Mélanie Maradan en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190212085619/https://www.melem.ch/wp/eo/ |date=2019-02-12 }} {{ĝermo|esperantisto}} {{Vivtempo|Maradan, Melanie}} [[Kategorio:Svisaj esperantistoj]] ou546gigvxn5v2ku26h27b1hjc7nc0p 0 456370 9384566 8735568 2026-05-26T19:36:09Z Stefangrotz 91903 purigado 9384566 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko |kategorio = |lando = Paragvajo |regiono = Departemento San Pedro (Paragvajo){{!}}Departemento San Pedro |regiono tipo = Departemento |distrikto = Santa Rosa del Aguaray |situo = |regiono-ISO = PY |mapo lokumilo = iso |mapligilo = jes |zomo = 11 |areo = 1.47 |profundo = 7 |profundo tipo = Averaĝa profundo |leviĝo = 150 }} [[Dosiero:Laguna blanca atardecer.png|eta|dekstra]] [[Dosiero:Laguna Blanca 1010825.png|eta|dekstra|Travidebla akvo de ''Laguna Blanca'']] '''Laguna Blanca''' (blanka lageto) estas ekologia kaj turisma loko de [[Paragvajo]] kiu enhavas agrikulturajn kaj brutobredajn instalaĵojn, kun lago super kalka sablo, kio estas tialo por akvo komplete travidebla kaj taŭga por plonĝado. == Loko == Ĝi situas en [[Departemento San Pedro (Paragvajo)|Departemento San Pedro]], en la distrikto [[Santa Rosa del Aguaray]], ĉirkaŭ 28 kilometrojn oriente de la urbo samnoma. == Priskribo == La surfaco de la [[lago]] estas ĉirkaŭ 147 hektaroj. Ĝi estas konsiderata de fakuloj kiel nura natura lago de la lando, ĉar ĝi havas nek temperaturan tavoligon, nek profundon de pli ol 7 metroj nek propran fonton. Tiele ĝi ĉefe ricevas akvon el fontoj (estas elfluo sed ne enfluo) kaj tiele ties akvo estas pura kaj trinkebla sen neceso de traktado. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://birdingsiteguide.com/index.php?option=com_content&task=view&id=42&Itemid=54 Birdogvidilo Rancho Laguna Blanca] * [http://www.lagunablanca.com.py Laguna Blanca] * [http://www.turismorural.org.py APATUR (Asociación Paraguaya de Turismo Rural)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210309195912/http://turismorural.org.py/ |date=2021-03-09 }} * [http://www.paralatierra.org Para La Tierra ĉe Laguna Blanca] {{ĝermo|Paragvajo}} [[Kategorio:Geografio de Paragvajo]] riisfohisxp4zwvhxrz7jhfzhuknliu 0 465336 9384358 8736997 2026-05-26T13:02:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384358 wikitext text/x-wiki '''Mózes VITOS''' [vitoŝ] hungara romkatolika pastro, etnografia kolektisto, lokhistoriisto. Li naskiĝis [[Csíkszentkirály]] la [[5-an de januaro]] [[1847]] kaj mortis samloke la [[19-an de julio]] [[1902]]. ==Kariero== Mózes Vitos pristudis teologion en [[Gyulafehérvár]] kaj en Pazmaneum de [[Vieno]]. Li estis kaplano en [[Bereck]], [[Etéd]], [[Nyujtód]]. ==Ĉefverko== *Csíkmegyei füzetek. Adatok Csíkmegye leírásához és történetéhez, Csíkszereda, 1894–1902 en 34 kajeroj. *Csíkmegyei Füzetek I-II. nova eldono, 2004. *[http://mek.oszk.hu/10200/10282/pdf/csikmegyei1.pdf CSIKMEGYEI FÜZETEK. ADATOK CSIKMEGYE LEIRÁSÁHOZ ÉS TÖRTÉNETÉHEZ] ==Fonto== *[http://mek.niif.hu/02100/02115/html/5-1404.html Magyar néprajzi lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140108123617/http://mek.niif.hu/02100/02115/html/5-1404.html |date=2014-01-08 }} {{Vivtempo|Vitos, M.}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj lokhistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj etnografoj]] mh42gkeru3raxbsas6fcasxesisk9m9 0 473919 9384878 6706552 2026-05-27T08:51:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384878 wikitext text/x-wiki {{Informkesto franca komunumo | nomo = Noirmoutier-en-l’Île | bildo = Noirmoutier en l'Île (85).JPG | bildoteksto = | regiono = [[Luarlandoj]] | departemento = [[Vendée]] | arondismento = [[Arondismento Les Sables-d'Olonne|Les Sables-d’Olonne]] | kantono = [[Kantono Noirmoutier-en-l'Île|Noirmoutier-en-l’Île]] | interkomunumreto = [[Communauté de communes de l'île de Noirmoutier]] | insee = 85163 | poŝtkodo = 85330 | urbestro = Noël Faucher | mandato = 2014–2020 | loĝantaro = 4547 | dato = 2012 | latitudo = 47.00139 | longitudo = -2.24333 | alto mini = 0 | alto maksi = 20 | areo = 19.59 | ŝanĝebla mapo = Francio/Vendée | tipo2 = normala }} '''Noirmoutier-en-l’Île''' estas [[Francio|franca]] [[Komunumo (Francio)|komunumo]] en la [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Vendée]], en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Luarlandoj]]. Ĝi havis {{formatnum:4547}} loĝantojn en la jaro 2012<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/commune.asp?depcom=85163 | titolo = Populations légales 2012 - 85163-Noirmoutier-en-l'Île | alirdato = 22-an de januaro 2015 | aŭtoro = [[INSEE]] | lingvo = fr }}</ref>. Ĝi situas en la insulo [[Noirmoutier]]. == Geografio == Noirmoutier-en-l’Île okupas la nordan parton de la insulo [[Noirmoutier]]. [[Atlantika Oceano]] ĉirkaŭas ĝin de ĉiu flanko, krom sude, kie ĝi limas kun [[L'Épine (Vendée)|L’Épine]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Vendée]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Noirmoutier-en-l'Île}} * [http://www.ville-noirmoutier.fr/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200320134613/https://www.ville-noirmoutier.fr/ |date=2020-03-20 }} {{Ĝermo|Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Vendée]] [[Kategorio:Noirmoutier]] fiw6vewa6ag0em4kjb64jcnsg4ahsos 0 478279 9384559 8606040 2026-05-26T19:14:34Z Sj1mor 12103 9384559 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''William OSPINA''' (naskiĝis la 2-an de marto 1954 en [[Herveo]], [[Tolimo]]) estas [[Kolombio|kolombia]] [[romano|romanisto]]. == Biografio == Filo de Ismenia BUITRAGO kaj Luis OSPINA, naskiĝis en Padua, Herveo, departemento de Tolimo, Kolombio, la 2-an de marto 1954. Frato de Jorge Luis OSPINA, Ludivia OSPINA, Nubia OSPINA, Patricia OSPINA kaj Juan Carlos OSPINA. Li eniris la fakultaton pri [[Ĵuro]] kaj Politikaj Sciencoj de la universitato [[Santiago de Cali]], sed ne finis la studojn. Sin dediĉis al [[ĵurnalismo]] kaj [[literaturo]] Lia pensmaniero kaj literaturaj emoj estis forte influataj pro sia amikeco kun la kolombia filozofo [[Estanislao Zuleta]], pri kiu li verkis plurajn eseojn kaj artikolojn. Li loĝis en [[Eŭropo]] kun sia frato Jorge Luis de 1979 ĝis 1981, kaj vojaĝis tra [[Germanio]], [[Belgio]], [[Italio]], [[Grekio]] kaj [[Hispanio]]. Li revenis Kolombion en 1981 kaj enloĝis [[Bogoto]]n. En 1982 li gajnis la Premio Nacional de Ensayo (''Nacian Premion pri Eseo) ĉe la Universitato de Nariño, [[Pasto]], pro sia eseo "Arturo, la palabra del hombre". En 1986 li publikigis sian unua poemaron: Hilo de Arena. == Premioj == * Nacia Premio pri Eseo 1982 * Nacia Premio pri Poezio 1992 * Premio Pri Eseo "Ezequiel Martínez Estrada" en Casa de las Américas 2003 * Premio [[Rómulo Gallegos]] 2009 == Verkoj == === Poezio === * Hilo de arena (1986). * La Luna del Dragón (1991) * El país del viento (1992, Premio Nacional de Poesía, Colcultura). * ¿Con quién habla Virginia caminando hacia el agua? (1995). * Africa (1999). * La tienda de la esquina * Poesía 1974-2004 (2007). === Eseo === * Aurelio Arturo (1991). * Es tarde para el hombre (1994). * Esos extraños prófugos de Occidente (1994). * Los dones y los méritos (1995). * Un álgebra embrujada (1996). * ¿Dónde está la franja amarilla? (1997). * Las auroras de sangre (1999). * Los nuevos centros de la esfera (2001. Premio de Ensayo Ezequiel Martínez Estrada de Casas de las Américas, La Habana, 2003). * Los Románticos y el futuro. * Las trampas del progreso. (2000) * La decadencia de los dragones (2002). * Lo que le falta a Colombia (2002). * América mestiza (2004). * La escuela de la noche (2008). * La herida en la piel de la diosa * En busca de Bolívar (2010).[4] * La lámpara maravillosa (2012). * Pa que se acabe la vaina (2013) === Romanoj === Trilogio pri la konkero de la rivero Amazonas: # Ursúa (2005, Alfaguara) # El país de la canela (2008, ed. La otra orilla, Grupo Editorial Norma), Premio Rómulo Gallegos # La serpiente sin ojos (2012, Mondadori Colombia) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ospina, William}} [[Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Kolombiaj verkistoj]] [[Kategorio:Gajnintoj de la literaturpremio Rómulo Gallegos]] [[Kategorio:Kolombiaj eseistoj]] geww7kr4zn9d551lv9rhk9vfwkrv1ho 0 479690 9384785 9251520 2026-05-27T06:48:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384785 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = Nicholas de Clémanges<br>(1362-1437) |dosiero = Nicolas de Clémanges (1362-1437).jpg |priskribo = Opera omnia qua'...<br>eldonita de [[Johano Marteno Lydius|Iohannes Martini Lydius]] (1577-1643) |dato de naskiĝo = [[1363]] |loko de naskiĝo = [[Ĉampanjo]], {{FRA}} |dato de morto = [[1437]] |loko de morto = [[Parizo]], {{FRA}} |alma_mater = [[Universitato de Parizo]] }} '''Nicolas Poillevilain''' (1363-1437) (* [[Ĉampanjo]], en la [[1363]] - [[Parizo]], en la [[1437]]) estis franca humanisto kaj teologo. == Biografio == Li studis en la Kolegio de Navaro de la [[Sorbono|Universitato de Parizo]] kaj en 1380 ricevis sian diplomon pri licencio, kaj poste li akiris sian gradon kiel Majstro pri Artoj. Liaj profesoroj pri teologio estis [[Jean de Gerson]] kaj [[Pierre d'Ailly]], kaj en 1393 li ricevis sian diplomon kiel Bakalaŭro pri Teologio. En 1391 li komencis instrui en la universitato kaj en 1393 li estis nomumita ties rektoron, posteno kiun li okupis ĝis 1395. La eklezio tiam agitiĝis pro la [[Orienta skismo|Orienta Skismo]] kaj tri metodoj estis proponitaj por restarigi la pacon: kompromiso, konsento kaj ĝenerala koncilio. El 1380 ĝis 1394 la [[Sorbono|Universitato de Parizo]] defendis ian ĝeneralan koncilion. En 1394, alia tendenco manifestiĝis, tio estas, kaj [[Bonifaco la 9-a]] kaj [[Klemento la 7-a]] estis konsideritaj respondecaj por la kontinuado de la skismo, kaj iliaj eksiĝoj estis dekretita kiel propono por konkerado de la paco. Tion celinte, letero estis skribita al la reĝo [[Karlo la 6-a]] de tri el la plej notindaj majstroj de la universitato, [[Pierre d'Ailly]], [[Gilles Deschamps]] (1350-1413)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1411.htm#Deschamps |titolo=The Cardinals of the Holy Roman Church |alirdato=2014-04-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100704072955/http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1411.htm#Deschamps |arkivdato=2010-07-04 }}</ref>, kaj Nikolas Clamanges. La du unuaj preparis la tekston, al kiu Clémanges donis la ciceronan elegantecon de la formo. La letero malsukcesis kaj al la universitato estis ordonita sin deteni el postaj diskutadoj. Clémanges, devigite rezigni la rektorecon de la universitato, tiam fariĝis kanoniko kaj dekano de la preĝejo de [[Saint-Cloud|Sankta Klodoaldo]] (1395), kaj pli malfrue kanoniko kaj kasisto de la ĉapitro de Langres<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/08789c.htm New Advent]</ref>. La antipapo [[Benedikto la 13-a (kontraŭpapo)|Benedikto la 13-a]], kiu admiris lian latinan stilon, nomumis lin kiel sia sekretario en 1397, do, li restis en [[Avignon]] ĝis 1408, kiam li forlasis la papon kaŭze de lia konflikto kun [[Karlo la 6-a (Francio)|Karlo la 6-a]]. Clémanges tiam retiriĝis al la [[Kartuzianoj|Kartuziana Monaĥejo]] de Valfonds kaj pli malfrue al Fontain-du-Bose. Dum tiuj du retiriĝoj li verkis siajn plej bonajn traktatojn: "De Fructu eremi" (dediĉita al Pierre d'Ailly), "De Fructu rerum adversarum", "De novis festivitatibus non instituendis", kaj "De studio theologico", kie en ĉi tiu lasta verko li elmontras sian malplezuron pri la skolastika metodo en la filozofio. En 1412, li reiris al Langres, kie li estis elektita arkidiakono de [[Bayeux (Francio)|Bayeux]]<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/02358b.htm New Advent]</ref>. Lia parolo estis sinsekve aŭdita en la [[Koncilio de Konstanco]] (1414) kaj en [[Chartres]] (1421), kie li defendis la "liberecojn" de la gaŭla eklezio. En 1425, li instruadis retorikon kaj teologion en la Kolegio de Navaro, kie, plej probable, li mortis. Al Clémanges oni ankaŭ kreditas la aŭtorecon de la verko "De corrupto Ecclesiae statu", unuafoje eldonita de Cordatus kaj Hutten, en 1513, kie li faras perfortan atakon sur la moraleco kaj disciplino de la tiama eklezio. En tiuj kazoj li kelkfoje estas konsiderita ia reformisto same kiel [[John Wyclif]] kaj [[Jan Hus]]. [[Franz Schubert|Schubert]], tamen, en sia libro "Ist Nicolaus von Clémanges der Verfasser des Buches De corrupto Ecclesiae statu?"<ref>Ĉu Nikolao Klemange vere estas la aŭtoro de la libro De corrupto Ecclesiae statu?"</ref> (Grossenhain, 1882; Lepsiko, 1888) montris ke, kvankam tiu verko estis samtempa, Clémanges tute ne estas la aŭtoro de tiu verko. Liaj manuskriptoj estis eldonitaj en du volumoj de [[Johannes Martinus Lydius]] (1577-1643) <ref name=Lydius/>, iu protestanta ministro el [[Frankfurto ĉe Majno]] ([[Leiden|Lejdeno]], 1613). == Verkoj == * De corrupto Ecclesiae statu, kuneldonistoj: Eubulus Cordatus<ref>[http://thesaurus.cerl.org/record/cnp01120546 CERL Thesaurus]</ref>, [[Ulrich von Hutten]] [[1519]] * ''De Fructu eremi'' (dediĉita al [[Pierre d'Ailly]]) * ''De Fructu rerum adversarum'' * [http://books.google.com.br/books?id=VD48AAAAcAAJ&pg=PP6&dq=%22Nicolas+de+Clamanges%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=YEphU6D9K9WnsQTsyoFg&ved=0CE0Q6AEwBDge#v=onepage&q=%22Nicolas%20de%20Clamanges%22&f=false Nicolai de Clame[n]giis, De lapsu et reparatione justitiæ libellus: Eivsdem ...] [[1520]] * De materia schismatis * De novis festivitatibus non instituendis. * ''[http://www.alsatica.eu/fr/alsatica/bnus/Le-Traite-de-la-ruine-de-l-Eglise-De-ruina-et-reparacione-Ecclesie-de-Nicolas-de-Clamanges-et-la-traduction-francaise-de-1564-A.-Coville,1_P_2F679753.html ''De ruina et reparacione Ecclesie''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241216055022/http://www.alsatica.eu/fr/alsatica/bnus/Le-Traite-de-la-ruine-de-l-Eglise-De-ruina-et-reparacione-Ecclesie-de-Nicolas-de-Clamanges-et-la-traduction-francaise-de-1564-A.-Coville,1_P_2F679753.html |date=2024-12-16 }} (traktaĵo pri la misuzoj kaj kruelegaĵjoj de la tiama eklezio). Ĉi-verko estis tradukita en 1564, ene de la kunteksto de la [[Reformacio|Protestanta Reformacio]] de Jean Crespin (1520-1572)<ref>[http://fr.wikipedia.org/wiki/Jean_Crespin ''Jean Crespin''] (1520-1572) (* [[Arras]], [[1520]] - † [[Ĝenevo]], [[12-a de aprilo]] de [[1572]]), estis franca advokato, presisto kaj eldonisto. Fondinto de la unua preslaborejo en [[Ĝenevo]].</ref>, en [[Ĝenevo]], kaj enigita el na [[Indekso de malpermesitaj libroj]] de la [[Katolikismo|Katolika Eklezio]]. * De studio theologico * De temperantia prælatorum * Oratio paraenetica In pressuras Ecclesie [[1521]] * Speculum Ecclesiae pontificiae. Nicolaus Clemangis,... de corrupto Ecclesiae statu. Huic accesserunt duae ejusdem epistolae super materia Concilii generalis ; tractatus Petri de Aliaco,... de reformatione Ecclesiae Concilio Constantiensi oblatus, aliaque ex D. Gersono, Bernardo, Johanne Sarisburiensi... et aliis, ejusdem argumenti ad detegendam Ecclesiae pontificiae foeditatem, collecta et edita opera et studio Edwardi Bulklei,.... [[1606]] * [http://books.google.com.br/books?id=yQ1cAAAAQAAJ&pg=RA1-PA103&dq=%22Nicolas+de+Clamanges%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=YEphU6D9K9WnsQTsyoFg&ved=0CEQQ6AEwAzge#v=onepage&q=%22Nicolas%20de%20Clamanges%22&f=false Tractatus de modo generalis Concilii celebrandi ... Concilium delectorum ...] - [[1671]] Guillelmus Durand, [[Pierre d'Ailly]], Gentian Hervet * Tractatus magistri Nicolai de Clamēgiis super exhortatione peccatoris ad penitenciam [[1498]] == Literaturo == * [http://www.newadvent.org/cathen/04011b.htm New Advent] * [http://www.treccani.it/enciclopedia/nicolas-de-clemanges/ Treccani.it] * [http://www.worldcat.org/title/tractatus-de-modo-generalis-concilii-celebrandi/oclc/860615436 WorldCat Identities] * [http://gluedideas.com/content-collection/international-encyclopedia-5/Nicolas-De-Clemanges.html GluedIdeas.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140502002433/http://gluedideas.com/content-collection/international-encyclopedia-5/Nicolas-De-Clemanges.html |date=2014-05-02 }} * Nicolas de Clemanges: sa vie et ses écrits, Adolphe Müntz, 1846 * [http://oce.catholic.com/index.php?title=Humanism Humanism]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - New Advent * [http://www.rodin.org.mx/patrologia/hic/tema23.html rodin.org.mx] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131009233436/http://www.rodin.org.mx/patrologia/hic/tema23.html |date=2013-10-09 }} - El cisma de Ocidente * [http://books.google.com.br/books?id=unMyCMUwfh4C&pg=PA30&lpg=PA30&dq=%22Nicolas+de+Clemanges%22&source=bl&ots=x27e6Leh4W&sig=YBOlf1LMZPYXT0ATXXx5QCPi9oU&hl=pt-BR&sa=X&ei=N25hU-fTK9CzsAT6uIDwDw&ved=0CGEQ6AEwBjgU#v=onepage&q=%22Nicolas%20de%20Clemanges%22&f=false Histoire de la ville et de tout le diocèse de Paris par M. l'abbé Lebeuf] - Jean Lebeuf [[1754]] * [http://www.dbnl.org/tekst/huiz003herf01_01/huiz003herf01_01_0025.php DBNL] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140502005721/http://www.dbnl.org/tekst/huiz003herf01_01/huiz003herf01_01_0025.php |date=2014-05-02 }} == Vidu ankaŭ == * [[Johannes Martinus Lydius]] (1577-1643) <ref name=Lydius>[http://thesaurus.cerl.org/record/cnp00389411 CERL Thesaurus]</ref> * [[Jean Muret]] (1799-1877)<ref>[http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/f/F31993.php Dictionnaire historique de la Suisse]</ref> * [[Jean Gerson]] (1363-1429) * [[Jan Hus]] (1371-1415) * [[John Wyclif]] (1320-1384) == Referencoj == {{referencoj|3}} {{Portalo|Homoj|varianto=longa}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Teologoj]] [[Kategorio:Teologio]] [[Kategorio:Humanistoj]] [[Kategorio:Universitato de Parizo]] {{Vivtempo|Clémange, Nicolas}} 0pxltscm1h7h5z3co455dku5w7xezht 0 480202 9384585 9382592 2026-05-26T20:10:01Z Moldur 2507 [[Graflando Henegovio]] 9384585 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Otto}} {{Informkesto gravulo |dosiero =Oto la 2-a (Sankta Romia Imperio).png |priskribo=Oto la 2-a, Reĝo de Germanio kaj Italio kaj Imperiestro de la Sankta Romia Imperio. | dato de naskiĝo = [[955]] | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo |titolo = Romia-germana reĝo de la [[Sankta Romia Imperio]] |dosiero = Armoiries modernes Saint-Empire bicéphale.svg |periodo = 973–983 |antaŭ = [[Oto la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Oto la 1-a]] |post = ([[Teofano (Sankta Romia Imperio)|Teofano]])<br />[[Oto la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Oto la 3-a]] }} }} '''Oto la 2-a''' aŭ '''Otto la 2-a''', konata kiel Oto la Ruĝa (naskiĝis fine de 955, mortis la [[7-an de decembro]] 983 en [[Romo]]) estis filo de [[Oto la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Oto la 1-a]] kaj lia dua edzino, princino [[:en:Adelaide of Italy|Adelajdo de Burgonjo]] (931-999). Oto, imperiestro de la Sankta Romia Imperio, vivis sian regadon sekvante la paŝojn de sia patro. Dum la Regno, la unua kun tiu nomo, jam okupis la tutan nuntempan Germanion, nordorientan Francion, Bohemion (Ĉeĥio), Svislandon, Aŭstrion, Nederlandon kaj Belgion, li celis plifortigi la Imperion kaj vastigi ĝin en Italion. Oto la 2-a ne posedis la saman militistan lertecon kiel lia patro, sed li sukcesis konservi la unuecon de la imperio, kiu prosperis kulture kaj komerce. Liaj ekskursoj en Francion kaj sudan Italion ne estis bonsukcesaj. Li mortis kun la aĝo de 28 jaroj, en 983. Liaj samtempuloj festis lian erudicion kaj piecon. Kvankam li eble ne egalis al Oto la 1-a de la Sankta Romia Imperio laŭ talento, li almenaŭ klopodis regi la imperion laŭ siaj propraj idealoj. Tamen, rezulte de la [[:en:Battle of Stilo|Batalo de Kabo Colonna]], la markioj inter la riveroj [[Elbo (rivero)|Elbo]] kaj [[Odro]] estis invaditaj, kaj la germanigo interrompiĝis, ne rekomenciĝinte inter la 11-a kaj 12-a jarcentoj. ==Biografio== ==Lia juneco== Lia patro, Oto la 1-a, impresita de la scio de [[Silvestro la 2-a|Gerberto de Aŭrilako]], al kiu li estis prezentita de la grafo [[:en:Borrell II|Borrell la 2-a]] (927-993), konfidis la edukadon de sia filo Oto al Gerberto. Oto ankaŭ ricevis instruadon de sia [[:en:Bruno the Great|onklo Bruno]], ĉefepiskopo de Kolonjo, kaj sia ekstergeedza duonfrato, [[:en:William (archbishop of Mainz)|Vilhelmo]], ĉefepiskopo de [[Majenco]]. Elektita reĝo de la [[Dieto de Worms]], li estis ligita al la trono kaj ricevis la kronon de Germanio la 26-an de majo 961 en la [[Katedralo de Akeno|katedralo de Aĥeno]]. Elektita Reĝo de Italio fine de 962, li estis kronita Sankta Romia Imperiestro en Romo fare de papo [[Johano la 11-a]] la 25-an de decembro 967. La 26-an de majo 973, en [[Aĥeno]], li estis kronita Reĝo de Germanio, sukcedante sian patron, kiu mortis la 7-an de majo. Lia patrino, Adelajdo de Burgonjo, prenis la bridojn de la imperio, kiun lia juneco kaj malsperteco malfaciligis lian administradon en la kritikaj cirkonstancoj, kiujn li alfrontis. ==Familia kverelo== Sed baldaŭ li laciĝis pro la dependeco de sia patrino kaj devigis ŝin forlasi la germanan kortegon. Adelajdo de Burgonjo estis klera kaj pia princino, kies virtoj metis ŝin inter la sanktulinojn. Ŝi regis per tiom da saĝo kiom da feliĉo. Tamen, tuj kiam Oto atingis la aĝon por regi memstare, malkuraĝaj kalumniantoj metis lin kontraŭ sian patrinon, kiun ili portretis kiel ambician virinon, kiu, ĵaluza pri konservado de sia aŭtoritato, celis nur teni lin sub sia eterna tutoreco. Adelajdo, pli tuŝita vidante sian filon atenti tiujn akuzojn ol afliktita pro perdo de potenco, kiun ŝi neniam deziris, retiriĝis al Burgonjo, al la kortego de reĝo [[:en:Conrad I of Burgundy|Konrado la 3-a]] de Burgonjo, ŝia frato. Sed tuj kiam ŝi alvenis, Oto, rekonante la perfidon de la konsilo, kiun li ricevis, skribis al sia patrino, esprimante sian penton kaj sincere petegante ŝin reveni al la kortego. Ŝi konsentis iri. La imperiestro ĵetis sin al ŝiaj piedoj, verŝante larmojn: ilia repaciĝo estis sincera, kaj ili restis eterne unuiĝintaj. Estas vere, ke tuj kiam Adelajdo de Burgonjo mortis, eksplodis civita milito. Estis ene de sia propra familio, ke Oto trovis problemojn. Li unue koliziis kun [[Henriko la 2-a (Bavario)|Henriko la 2-a]], nomata "la Kverelanto", duko de Bavario, lia kuzo, kiun li bezonis kvin jarojn por kontroli. Henriko esperis aneksi Ŝvabion al Bavario post la morto de sia bofrato, [[:en:Burchard III, Duke of Swabia|Burkardo la 3-a]] de [[Ŝvabio]]. Tamen, Oto malhelpis ĉi tiun union por malhelpi Bavarion ekspansiiĝi, ĉar la pligrandigo de Ŝvabio minacus domini la tutan sudan Germanion. Dum longa tempo, la dukoj de Bavario ĝuis konsiderindan {{N|politika potenco}} ene de liaj regnoj, parte pro ilia kontrolo de la episkopujoj de suda Germanio por membroj de sia familio. Fakte, Bavario trudis sian superregadon sur grandan parton de la nuna Aŭstrio kaj suden ĝis la [[Adriatika Maro]] kaj [[Garda-Lago]]. Aliancita kun [[Boleslao la 2-a (Bohemio)|Boleslavo la 2-a]] de Bohemio, [[Mjeŝko la 1-a]] de Pollando, al la danoj kaj al la slavaj malplimultoj, Henriko la 2-a la Kverelema ribelis kontraŭ sia imperia kuzo, sed li estis venkita. En januaro 974, Oto rekaptis la fortikaĵon [[:en:Boussoit|Boussoit]] de [[Lamberto la 1-a (Loveno)|Lamberto de Loveno]] kaj [[:en:Reginar IV, Count of Mons|Regnier de Mons]] (950-1013) kiuj invadis la [[Graflando Henegovio|Graflandon Henegovio]]. Baldaŭ poste, li gvidis ekspedicion kontraŭ reĝo [[Harald la 1-a (Danio)|Haraldo la Bludenta]] de Danio, devigante ilin peti pacon. ==Dismembrigo de Bavario== Oto la 2-a posedis bonegajn ecojn. Li estis justa, sed severa: protektanto de bonaj civitanoj kaj lojalaj vasaloj, tamen senkompata kontraŭ ribeluloj. Henriko la 2-a la Kverelema perdis sian duklandon, en 976, estis malliberigita, kaj poste ekzilita. Oto metis finon al la privilegia statuso de Bavario. Li apartigis la Orientan Markion, la [[:en:Name of Austria|Ostarrichi]], de Bavario, donante ĝin al [[:en:Leopold I, Margrave of Austria|Leopoldo la 1-a de Babenberg]] (940-994). Tio markis la komencon de la regado de la [[Babenbergoj|Babenberga familio]] en Aŭstrio. [[Dosiero:The coffin of Otto II, Holy Roman Emperor.png|eta|dekstre|400px|<center>La ĉerko de Oto la 2-a, Imperiestro de la Sankta Romia Imperio, trapasante homamasojn de ribelantaj italoj. Ilustraĵo por Storia d'Italia de Paolo Giudici (1887-1964) (Nerbini, 1930).</center>]] En la sudo de la imperio, la imperiestro establis la novan [[Duklando Karintio|duklandon Karintio]] en 976, kiu ampleksis la antaŭajn markiojn de [[Karniolo]], [[Verono]] kaj [[Istrio]]. Ĉirkaŭ la sama tempo, la [[:en:Archdiocese of Prague|Episkopujo de Prago]] estis establita kaj metita sub la aŭtoritaton de la [[Episkopujo Majenco|Ĉefepiskopujo de Majenco]], dum [[reĝlando Bohemio|Bohemio]] antaŭe estis sub la jurisdikcio de la [[Episkopujo de Regensburgo|Episkopujo de Ratisbono]]. Tiel, Bavario ankaŭ perdis ĉian religian aŭtoritaton super Bohemio. Tamen, la dukoj [[Boleslao la 2-a (Bohemio)|Boleslavo la 2-a]] de Bohemio, en Bohemio, kaj [[Mjeŝko la 1-a]] de Pollando, en Pollando, reakiris sian plenan sendependecon. Estas vere, ke lia ekspedicio kontraŭ la bohemoj en 975 estis estinta parta fiasko. En 977, la imperiestro organizis alian ekspedicion en Bohemion, kie la duko Boleslavo la 2-a de Bohemio ĵuris fidelecon. En 979, Mjeŝko la 1-a de Pollando forpuŝis militan ekspedicion de la Sankta Romia Imperio kaj [[Luzacio]] kontraŭ [[Pollando]]. Packontrakto metis finon al la milito, kaj Mjeŝko edziĝis al [[:en:Oda of Haldensleben|Oda]] (955-1023), la filino de [[:en:Dietrich of Haldensleben, Margrave of the Nordmark|Teodoriko de Haldensleben]], la margrafo de la Norda Markio. ==Lotaringio== En 973, la germana influo en [[Gaŭlio]] kiun havis Oto la 1-a, imperiestro de la Sankta Romia Imperio, onklo de [[:en:Lothair of France|Lotaro]] (941-986) kaj [[Hugo Kapeto]], kies kuratorecon li konfidis al sia frato [[:fr:Brunon de Cologne|Bruno]] (925-965) post la morto de iliaj respektivaj patroj ĝis ili atingis sian plenaĝecon, subite finiĝis. La impona potenco de la imperiestro, kiu protektis Lotaron kontraŭ la invadoj de siaj vasaloj, tute ĉesis kun la morto de la imperiestro. Lia filo Oto la 2-a estis ekskludinta la [[:en:Count of Hainaut|grafojn de Mons]], [[:fr:Régnier IV de Mons|Reginar la 4-a]] kaj [[Lamberto la 1-a (Loveno)|Lamberto la 1-a]], de ilia patra heredaĵo, Lotaro sendis sian fraton [[:en:Charles, Duke of Lower Lorraine|Karlo]], en 976. Karlo, al kiu la malriĉeco de la reĝa familio ne permesis la atribuadon de posedaĵo, aliĝis al la armeo, kiun Hugo Kapeto kaj [[:fr:Otton de Vermandois|Oto de Vermandois]] estis sendintaj por helpi la grafojn. Grava batalo, kiu restis nekonkluda, okazis apud [[Mons (Belgio)|Mons]], en 976. En 977, Oto la 2-a bonvenigis sian kuzon, Karlo, kiu ĵus estis ekzilita de sia frato Lotaro, reĝo de [[Okcidentfranka imperio]], pro akuzado al la reĝino [[:fr:Emma d'Italie|Emma de Italio]] (948-988) pri malfideleco kun [[:en:Adalberon (bishop of Laon)|Adalberono]], [[Listo de episkopoj de Laon|episkopo de Laono]]. Karlo tiam faris omaĝon al la imperiestro, kiu, malgraŭ promesinte kroni lin tuj kiam Lotaro estu forigita de la trono, donis al li la [[:en:Lower Lotharingia|Duklandon Malsupra Loreno]], kiu restis vaka ekde la morto de [[:en:Godfrey I, Duke of Lower Lorraine|Godofredo de Meco]], en 964. [[Dosiero:John XII crowns Otto I emperor.png|eta|maldekstre|600px|<center>Papo Johano la 12-a dum la kronado de Oto la 1-a, Imperiestro de la Sankta Romia Imperio.</center>]] La nomumo de Karlo kiel kapo de la duklando, kiu fariĝis feŭdo de la Imperio, provokis maltrankvilon, kiu eksplodis dum la somero de 978. Tiu rimedo ankaŭ ne kontentigis reĝon Lotaron, kiu esperis iom profiti el la kaosa situacio. En aŭgusto 978, li eniris la ribeleman duklandon Loreno kaj igis la teritoriojn de la [[Duklando Loreno|Mozela duklando]] ĵuri fidelecon al li en [[Metz|Meco]]. Kun 20 mil militistoj, li gvidis atakon kontraŭ Aĥenon, kie loĝis la imperia familio, kiu rapide forfuĝis kaj ne estis kaptita. Laŭ [[Thietmar de Merseburg]]o, Lotaro turnis la aglojn metitajn sur la palacon de [[Karolo la Granda]] direkte al Francio por certigi sian suverenecon sur Loreno. [[:fr:Richer de Reims|Richer de Reims]] (941-998) mencias nur unu bronzan aglon, kiu supozeble estis turnita orienten, klarigante ke la germanaj triboj estis turnintaj ĝin okcidenten" por simbole indiki ke lia kavalerio povus venki la Gaŭlojn kiam ajn li dezirus." Lotaro tiam retiriĝis al [[Okcidentfranka imperio]], kunportante la aglojn. [[Dosiero:Herzogtum_Lothringen_1000.PNG|eta|dekstre|400px|<center>Malsupra Lotaringio kaj Supra Lotaringio ĉirkaŭ la jaro 1000.</center>]] ==Hugo Kapeto== Revenĝe pro la atako de Lotaro kontraŭ Aĥeno, Oto la 2-a kunmetis armeon de 60 mil viroj, "armeo," skribis unu kronikisto, "kian neniu homo de tiu tempo iam vidis antaŭe aŭ vidis poste." Ĉe la kapo de ĉi tiu armeo, li invadis nordan Francion en oktobro 978, eĉ sieĝante Parizon, defenditan de Hugo Kapeto. Dum ĉi tiu kampanjo, li prirabis la regionon de [[Reims]], la regionon de [[Laon]]o, la regionon de [[Soissons]], kaj la palacon kaj estontan [[:fr:Abbaye Saint-Corneille de Compiègne|Abatejon de Saint-Corneille]], en [[Compiègne]]. Lotaro rifuĝis en [[Étampes]]. En decembro, tamen, pro epidemioj inter siaj trupoj, la imperiestro estis devigita ordoni retiriĝon. Persekutata de la francoj, li perdis sian ariergardon, sian bagaĝon, kaj ĉefe sian rabaĵon dum transirado de vadejo sur la [[:fr:Aisne (affluent de l'Oise)|rivero Aisne]] ĉe [[Soissons]], pro inundo. Lotaro komprenis, ke Hugo Kapeto, incitante lin batali kontraŭ la Sanktaj Romiaj Imperiestroj, havis neniun alian motivon ol senigi la reĝon de la subteno de ĉi tiuj princoj kontraŭ liaj uzurpaj planoj. Sekve, li decidis serĉi pli proksimajn ligojn kun Oto la 2-a. En 980, ĉe [[Margut]] apud la rivero [[Mozo]], la reĝo rezignis pri siaj pretendoj al [[Loreno]]. Hugo Kapeto, malkontenta pri ĉi tiu paco finita sen lia kunlaboro, kaj timante, ke la du princoj unuiĝus kontraŭ li, siavice provis akiri la favoron de la imperiestra kortego. Li pasigis Paskon en Romo kun Oto, kiu varme bonvenigis lin, kaj li sukcesis akiri la kompletan favoron de la Imperiestrino [[Teofana (Sankta Romia Imperio)|Teofana Skleraina]]. Li ankaŭ profitis de la subteno de Adelajdo de Burgonjo, patrino de la imperiestro, en sia klopodo iĝi Reĝo de Francio. La eklezioj de [[Kolonjo]], [[Treviro]], [[Lieĝo]] kaj [[Metz|Meco]], kune kun la Palatinaj Grafoj, profitis de ĉi tiuj tumultoj por konfiski grandan kvanton da tero apartenanta al Loreno. ==Romo kaj la papo== Oto tiam estis libera por reveni al la italaj aferoj. Li konfidis la potencon al Ĉefepiskopo [[Willigis]] de Majenco, Arkikanceliero, kaj duko [[:fr:Bernard Ier de Saxe|Bernardo la 1-a]] de Saksio (950-1011), kaj vojaĝis al Italio por plenumi siajn devojn kiel "patricius romanorum" ("romia patricio") de la [[Romia Imperio]]. Dinastiaj rivalecoj efektive estis rebruliĝintaj kun renoviĝinta intenseco ekde la morto de Oto la 1-a, Sankta Romia Imperiestro, kaj nun estis la familio devenanta de [[:de:Theodora II. von Tusculum|Teodora la juna]] (897-950), la [[:en:Crescentii|Crescentii]], kiu postulis potencon kaj malhonoris la Eklezion per siaj intrigoj kaj perforto. Baldaŭ post la morto de [[:en:Pope John XIII|Johano la 13-a]], Crescentii malliberigis kaj strangolis lian posteulon, [[Benedikto la 6-a|Benedikton la 6-an]], en lia karcero. Li instalis kontraŭpapon [[:en:Antipope Boniface VII|Bonifacon la 7-an]], sed ĉi-lasta estis elpelita de la reprezentanto de la imperiestro kaj anstataŭigita de [[Benedikto la 7-a]], Grafo de [[Tusculum]] kaj [https://www.catholic-hierarchy.org/diocese/ds209.html Episkopo de Sutri]. En 980, akompanata de sia edzino, Teofana Skleraina, Oto aperis por restarigi ordon. Li repaciĝis kun sia patrino, [[:fr:Adélaïde de Bourgogne|Adelajda de Burgonjo]] (931-999), en [[Pavio|Ticinum]] kaj festis Kristnaskon 980 en [[Raveno]]. Li eniris Romon je pasko en 981. La urbo submetiĝis, kaj papo Benedikto la 7-a, kiu estis devigita fuĝi al Konstantinopolo, estis restarigita al sia digno. Li deziris efektivigi eklezian reformon, kiu tiutempe estis forte interplektita kun la lukto de la imperiestro kontraŭ siaj vasaloj. Efektive, ĉi tiuj vasaloj monopoligis episkopajn kaj abatecajn oficojn, kaj la batalo kontraŭ simonio estis bonega maniero por reakiri la ekleziajn posedaĵojn, kiu falis en la manojn de laikuloj. Kun tio en menso, li kunvokis gravan reforman koncilion la 27-an de marto 981, en la [[Baziliko Sankta Petro|Baziliko de Sankta Petro]], en Romo. Li dekretis, ke la transdono aŭ ricevo de sanktaj ordenoj fariĝus senpagaj: se iu [[metropolito]] rifuzus transdoni episkopejon senpage al kleriko, ĉi-lasta simple devus veni al Romo por ricevi ĝin. Ĉi tiu rimedo malhelpis la komercadon de oficoj. Por liberigi la italajn monaĥejojn de la rego de la aristokrataro, la imperiestro nomumis proksimajn konatojn al ilia gvidado. Tiel, [[:fr:Jean XVI|Johano Filagato]], proksima amiko de imperiestrino Teofana, estis nomumita abato de [[Nonantola]] en 982, kaj Gerberto de Aŭrilako abato de [[Bobbio]] en la sama jaro, baldaŭ post la "Disputo de Raveno"<ref>Disputo de Raveno: Otriko de Saksio, majstro de la katedrallernejo en Magdeburgo en Saksio (nuntempe en Germanio), denuncis Gerberton al imperiestro Oto la 2-a. En decembro 980, Otto provokis debaton en Raveno inter Gerberto kaj Otriko pri la temo de scienco-klasifikado. La dato de ĉi tiu polemiko ŝajnas esti ĉirkaŭ Kristnasko 980, kaj ĝin verŝajne sekvis preskaŭ tuj la morto de Otriko, la 1-an de oktobro 981.</ref>. Oto celis eĉ pli larĝajn celojn. Li volis certigi sian regadon super la tuta Italio. Oto la 2-a havis neniun pretendon al suda Italio, eĉ ne pro sia edziĝo. Tamen, la princoj de [[Kapuo]] kaj [[Benevento]] kuraĝigis lin provi konkeri [[Apulio]]n kaj [[Kalabrio]]n, kiujn la imperiestroj de Konstantinopolo estis rezervintaj por si per la traktato de 972, kaj kiu, pro la kunkulpeco de la grekoj, funkciis kiel enirpordo por la saracenoj por detrui la limojn de la Imperio kaj la kamparon ĉirkaŭ Romo. La imperiestro solvis kelkajn sinsekvo-problemojn kaj, post pluraj bonsukcesaj bataloj, konkeris [[Napolo]]n, [[Salerno]]n kaj [[Taranto]]n, sed la grekoj apelaciis al la saracenoj pri helpo. Ĉe la [[:fr:Bataille du cap Colonne|Batalo de Kapo Kolona]] en [[Kalabrio]] la 13-an de julio 982, lia armeo estis venkita, kaj li apenaŭ forfuĝis fare de la saracenoj: la italoj en liaj trupoj forlasis lin venĝeme pro la masakro en Romo. Oto estis devigita fuĝi kaj naĝis al greka ŝipo, kiu donis al li rifuĝon. Rifuĝinte en [[Rossano]], Oto kaŝis sian veran identecon kaj ne revenis al Romo ĝis la 12-a de novembro 982. Ĉi tiu malvenko konsiderinde malfortigis la imperian potencon. La grekoj alianciĝis al la saracenoj. Ili reakiris kontrolon de [[Apulio]] kaj [[Kalabrio]]. ==La sekvoj de malvenko== La sekvoj ne limiĝis al Italio. Oto devis alfronti ĝeneralan ribelon de la [[:en:Obotrites|obotritoj]] kaj la [[venedoj]]. La slavoj profitis tion por ataki la limojn kaj eĉ la fortikaĵojn de la [[Elbo (rivero)|Elbo]]. Ĉirkaŭ la jaro 982, la [[Markio (imperio)|markioj]] etendiĝis orienten ĝis la [[Luzacia Niso|rivero Niso]] kaj suden ĝis la [[Ercmontaro]]. En 983, post la malvenko de la imperiestro Oto la 2-a ĉe Kapo Kolona, la slavaj triboj limantaj orientan Saksion ribelis. [[Havelberg]]o kaj [[Brandenburg an der Havel|Brandenburgo]] estis detruitaj, kaj la [[:fr:Marche de Zeitz|Markio Zeitz]] estis ruinigita. La [[:en:List of margraves of Meissen|margraflandoj de Meissen]], [[:en:March of Lusatia|Luzacio]] kaj la [[Norda Markio]] kunigis fortojn kun la trupoj de la episkopo de [[Halberstadt]] kaj la ĉefepiskopo de [[Magdeburgo]] por dispremi la slavojn. Tamen, la germanaj triboj estis devigitaj retroiri okcidenten de la rivero Elbo. La danoj profitis la situacion por invadi la [[Ŝlesvigo|Markion de Ŝlesvigo]], kaj la [[Bohemio|bohemoj]], gvidataj de [[:de:Dietrich I. (Wettiner)|Teodoriko de Buziĉi]] (937-976), [[Landgraflando Turingio|turingia]] nobelo kaj fondinto de la [[Dinastio Wettin|Domo de Saksio]], detruis la Markion de Zeitz, kiu falis en la manojn de la [[Soraba lingvo|soraboj]]. La hungaroj, gvidataj de [[grandduko Géza]], ankaŭ kaptis la okazon por ataki Bavarion kaj konkeri la fortikaĵon de [[Melk]]. ==La morto de Oto la 2-a== En 983, dum li prepariĝis por korekti ĉi tiun malsukceson, Oto malsaniĝis en sia palaco en Romo kaj mortis tie la 7-an de decembro, kun la juna aĝo de 28 jaroj. Lia edzino, la imperiestrino Teofana Skleraina, estis akuzita pri lia venenigo. Lia korpo estis metita en romian sarkofagon kaj entombigita sub la portiko de la Baziliko de Sankta Petro la 8-an de la sama monato. Lia trofrua morto estis grava bato por la naskiĝinta imperio. Lia trijara filo estis elektita reĝo kaj kronita tri semajnojn poste, la 25-an de decembro. De tiam, la heredaĵo de Oto la 1-a ŝajnis esti en danĝero. Nek la nordo nek la sudo de la imperio estis sekuraj, kaj la heredanto de la trono estis juna infano. La unua, kiu ribelis, estis [[Henriko la 2-a (Bavario)|Henriko la 2-a]] la Kverelema, reveninta el ekzilo. Li kaptis la reĝan infanon kaj postulis la regentecon; poste, li provis preni la kronon alvokante baronojn kaj episkopojn al du proklamoj. La tuta Germanio estis en tumulto, kaj eĉ Francio, kies ambicia reĝo [[Lotaro (Francio)|Lotaro]] denove celis [[Lotaringo|Lotaringion]]. Sed finfine, la juna [[Oto la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Oto la 3-a]] retenis la kronon, danke al la lojaleco de la plej multaj el siaj vasaloj, kaj precipe de la episkopo [[Willigis]] de Majenco: li estis metita sub la kuratorecon de sia patrino, poste de sia avino Adelajdo de Burgonjo. La imperio konstruita de Oto la Granda tiel pruvis kiom solida ĝi estis. ==Ascendo== ==Geedzeco kaj posteuloj== Por sigeli packontrakton finitan en 971 kun la bizanca imperiestro [[Johano la 1-a (Bizancio)|Johano la 1-a Cimiskes]] (925-976), lia patro, Oto la 1-a, elpensis la ideon proksimigi la orientan kaj okcidentan imperiojn per aranĝado de sia geedziĝo kun nevino de la imperiestro Johano Cimiskes. Komence de 972, germana delegacio, gvidata de ĉefepiskopo [[:fr:Géron de Cologne|Gerono de Kolonjo]] (900-976), alvenis al Konstantinopolo por serĉi Teofanan Sklerainan. Ĉi tiu filino de Konstantino Skleros (991) kaj Sofia Fokaina, nevino de la orienta romia imperiestro Johano la 1-a Cimiskes kaj Bardas Skleros, edziniĝis al Oto la 14-an de aprilo 972 de papo Johano la 13-a en la Baziliko de Sankta Petro en Romo kaj kronita la saman tagon. Oto estis nur 17-jaraĝa. La imperiestrino akompanis sian edzon dum la plej multaj el liaj militaj kampanjoj kaj plenumis diplomatiajn agadojn nome de li kiel imperiestrino. Ili havis kvin infanojn, el kiuj kvar postvivis sian patron: * [[:fr:Adélaïde de Quedlinbourg|Adelajda]], Abatino de [[Abatinejo Quedlinburg|Kvedlinburgo]] (977-1043); * [[Sofia (Gandersheim)|Sofia]], Abatino de [[Abatinejo Gandersheim|Gandersheim]] kaj [[Abatinejo Essen|Essen]] (978-1039); * [[:fr:Mathilde de Germanie|Matilda de Germanio]] (979-1025), kiu edziniĝis al [[:fr:Ezzo de Lotharingie|Eco]], Palatina graflando de [[Lotaringio]]; * [[Oto la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Oto la 3-a]] (980-1002); * kaj ĝemela fratino de Oto la 3-a, kiu mortis juna. == Referencoj == {{referencoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Liudolfidoj]] [[Kategorio:Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio]] [[Kategorio:Orientfranka imperio]] axngblya455gpalfjei2xn3pa7zhp1n 0 482778 9384884 9026983 2026-05-27T08:58:28Z Sj1mor 12103 9384884 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Iraq carbomb.jpg|eta|250px|Aŭtobombo en Irako, konsistigita de kelkaj artileriaj [[granato]]j kaŝitaj en la malantaŭo de platkamiono.]] [[Dosiero:Car bombing, Baghdad.jpg|eta|upright=1.1|La sekvo de aŭtobombagado en [[Irako]].]] == Priskribo == '''Bombaŭto''', '''aŭtobombo''', aŭ '''kamionbombo''', estas preskaŭ improvizita eksploda aparato metita ene de [[aŭto]] aŭ alia simila veturilo kaj tiele ĝi estas detonaciigita. Ĝi estas ofte utiligita kiel armilo por [[atenco]], [[terorismo]] aŭ [[gerilo]], por mortigi la uzantojn de la [[veturilo]], homojn proksime de la eksplodejo, aŭ por difekti konstruaĵojn aŭ alian posedaĵon. Aŭtobomboj funkcias per siaj propraj mekanismoj kaj povas porti relative grandan kvanton de eksplodaĵoj sen altirado de suspekto; en pli grandaj veturiloj kaj kamionoj, masoj ĝis 3200&nbsp;Kg estis jam uzitaj.<ref name=security>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.globalsecurity.org/military/intro/ied-vehicle.htm|titolo=Vehicle Borne IEDs (VBIEDs)|alirdato=3a Aŭgusto 2008|eldoninto=Global Security}}</ref> Aŭtobomboj povas esti aktivigitaj je gamo de manieroj <ref name="technology">{{Cite book|title=Technology and terrorism|last=Wilkinson|first=Paul|author2=Christop Harman|publisher=[[Londono]]: eldonejo ''[[Routledge]]''|year=1993|isbn=0-7146-4552-4}}</ref>: * far la atakanto kiu mem stiras la aŭton ([[suicidatako]]) * defore far la atakanto (ekzemple per [[poŝtelefono]]) * per iaspeca tempigaparato (ekzemple [[vekhorloĝo]]) * nevole far la uzanto, ekzemple kiam ri malfermas la pordon de la veturilo, startigas la motoron, premas la akcelpedalon aŭ bremspedalon aŭ simile La [[brulaĵo]] (plej ofte [[benzino]]) en la benzinujo de la veturilo povas fari la eksplodon de la bombo pli potenca per ties disiĝo kaj ekbruligo. == Vidu ankaŭ == * [[Terorismo]] * [[Bombo]] * [[Improvizita eksploda aparato]] == Notoj == {{Referencoj|30em}} == Referencoj == * Mike Davis, ''Buda's Wagon: A Brief History of the Car Bomb'' (Verso: New York, 2007). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.combatfilms.com/cfrtv_archive_0007.asp Filmero de detektita Bombaŭto (VBIED)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303180644/http://www.combatfilms.com/cfrtv_archive_0007.asp |date=2016-03-03 }} * [http://www.atimes.com/atimes/Front_Page/HD13Aa01.html Historio de Bombaŭto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160605052514/http://www.atimes.com/atimes/Front_Page/HD13Aa01.html |date=2016-06-05 }} (Asia Time) * [http://www.ft.com/cms/s/f141b23e-f86a-11db-a940-000b5df10621.html "Explosive reading", revizio de Daniel Swift por ''Financial Times''] * [http://www.manyriversfilms.co.uk/pages/productions/car_bomb.htm Car Bomb - manyriverfilms' Premiita dokumenta historio de Bombaŭto] [[Kategorio:Terorismo]] [[Kategorio:Aŭtomobiloj]] mveqt29g7ohgjvudobgblxecnr6n72u 9384885 9384884 2026-05-27T08:58:40Z Sj1mor 12103 9384885 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Iraq carbomb.jpg|eta|250px|Aŭtobombo en Irako, konsistigita de kelkaj artileriaj [[granato]]j kaŝitaj en la malantaŭo de platkamiono.]] [[Dosiero:Car bombing, Baghdad.jpg|eta|upright=1.1|La sekvo de aŭtobombagado en [[Irako]].]] '''Bombaŭto''', '''aŭtobombo''', aŭ '''kamionbombo''', estas preskaŭ improvizita eksploda aparato metita ene de [[aŭto]] aŭ alia simila veturilo kaj tiele ĝi estas detonaciigita. Ĝi estas ofte utiligita kiel armilo por [[atenco]], [[terorismo]] aŭ [[gerilo]], por mortigi la uzantojn de la [[veturilo]], homojn proksime de la eksplodejo, aŭ por difekti konstruaĵojn aŭ alian posedaĵon. Aŭtobomboj funkcias per siaj propraj mekanismoj kaj povas porti relative grandan kvanton de eksplodaĵoj sen altirado de suspekto; en pli grandaj veturiloj kaj kamionoj, masoj ĝis 3200&nbsp;Kg estis jam uzitaj.<ref name=security>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.globalsecurity.org/military/intro/ied-vehicle.htm|titolo=Vehicle Borne IEDs (VBIEDs)|alirdato=3a Aŭgusto 2008|eldoninto=Global Security}}</ref> Aŭtobomboj povas esti aktivigitaj je gamo de manieroj <ref name="technology">{{Cite book|title=Technology and terrorism|last=Wilkinson|first=Paul|author2=Christop Harman|publisher=[[Londono]]: eldonejo ''[[Routledge]]''|year=1993|isbn=0-7146-4552-4}}</ref>: * far la atakanto kiu mem stiras la aŭton ([[suicidatako]]) * defore far la atakanto (ekzemple per [[poŝtelefono]]) * per iaspeca tempigaparato (ekzemple [[vekhorloĝo]]) * nevole far la uzanto, ekzemple kiam ri malfermas la pordon de la veturilo, startigas la motoron, premas la akcelpedalon aŭ bremspedalon aŭ simile La [[brulaĵo]] (plej ofte [[benzino]]) en la benzinujo de la veturilo povas fari la eksplodon de la bombo pli potenca per ties disiĝo kaj ekbruligo. == Vidu ankaŭ == * [[Terorismo]] * [[Bombo]] * [[Improvizita eksploda aparato]] == Notoj == {{Referencoj|30em}} == Referencoj == * Mike Davis, ''Buda's Wagon: A Brief History of the Car Bomb'' (Verso: New York, 2007). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.combatfilms.com/cfrtv_archive_0007.asp Filmero de detektita Bombaŭto (VBIED)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303180644/http://www.combatfilms.com/cfrtv_archive_0007.asp |date=2016-03-03 }} * [http://www.atimes.com/atimes/Front_Page/HD13Aa01.html Historio de Bombaŭto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160605052514/http://www.atimes.com/atimes/Front_Page/HD13Aa01.html |date=2016-06-05 }} (Asia Time) * [http://www.ft.com/cms/s/f141b23e-f86a-11db-a940-000b5df10621.html "Explosive reading", revizio de Daniel Swift por ''Financial Times''] * [http://www.manyriversfilms.co.uk/pages/productions/car_bomb.htm Car Bomb - manyriverfilms' Premiita dokumenta historio de Bombaŭto] [[Kategorio:Terorismo]] [[Kategorio:Aŭtomobiloj]] 3w1kkxsqcay5l8i6cevihblpr0ohc2o 0 487920 9384571 8702504 2026-05-26T19:42:41Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9384571 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jenő BASA''' [baŝa] hungara pentristo. Li naskiĝis en [[Tordatúr]] la [[23-an de marto]] [[1879]] kaj mortis en [[Zuriko]] la [[26-an de majo]] [[1909]]. ==Kariero== Jenő Basa studis en Industriarta Altlernejo de [[Budapeŝto]], poste en [[Munkeno]]. Pro konflikto en armeo li fuĝis eksterlanden ([[Zuriko]], [[Parizo]], [[Londono]]). Li revenis en 1908 ricevinte amnestion. En printempo 1903 estis ekspoziciista en [[Műcsarnok]] de [[Budapeŝto]] lia pentraĵo ''La paco'' kaj estis vendita. En la ekspozicio de Műcsarnok 1907/908 estis ekspoziciita lia alia pentraĵo titolita ''La artisto''. Li malsaniĝis je [[ftizo]] kaj li iris en [[Romo]]n kaj je komenco de 1909 en [[Zuriko]]n. Pluraj el liaj pentraĵoj troviĝas en [[Újpest]]. ==Fonto== *[http://budapestaukcio.hu/basa-jeno/festo Biografiaj indikoj] {{Vivtempo|Basa, J.}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] hsbtewnm7htp2tye4b188cuw2nb34cb 0 498794 9384716 8364262 2026-05-27T03:15:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384716 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|preĝejo |kategorio = |lando = |regiono = |situo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = FR-21 |mapo lokumilo =iso |mapo2 lokumilo = Francio Dijon |zomo = 18 }} [[Dosiero:Dijon Notre-Dame3.JPG|eta|Nia Damo de Diĵono]] ''' Nia Damo de Diĵono''' ({{Lang-fr|Notre-Dame de Dijon}}) estas [[gotika arĥitekturo|gotika]] [[preĝejo]] je [[Dijon]] en [[Burgonjo]] ([[Francujo]]). La konstruado komenciĝis en 1230 kaj finiĝis en 1251. == Arĥitekturo == [[Dosiero:Dijon Notre-Dame4.JPG|eta|Nia Damo de Diĵono, rigardo tra la meznavo al la ĥorejo]] [[Dosiero:Dijon Notre-Dame6.JPG|eta|Nia Damo de Diĵono, navkrucoturo]] ''Notre-Dame de Dijon'' estas mezgranda preĝejo kun tuta longo da 65 metroj kaj larĝo da 27,30 metroj ĉe la transversa [[navo]]. La meznavo atingas alton da 18,50 metroj. La nekutima okcidenta fasado montras super la malferma antaŭhalo, kiu estas plene enigita en la konstruaĵo, du etaĝojn da arkaĵovicoj kun tri vicoj da [[akvosputilo]]j, kiuj estis plejparte novigataj en la 19-a jarcento. Ili havas nure dekoracian funkcion. Du kolonecaj rondaj [[turo]]j staras flanke kaj nur malmulte superas la fasadon. La profunda [[portalo|portala]] antaŭhalo etendiĝas trans du [[navero]]j. Ĝin kovras sesparta [[volbo]], kiu kontinuas en la meznavo trans ses naveroj. [[Altgotiko|Altgotika]] estas la murskemo de la meznavo kun [[arkaĵo]], [[triforio]] kaj supra [[fenestrozono]]. Ĉe la kvadrata [[navokruciĝo]] kun navkrucoturo la meznavo interkruciĝas kun transversa navo, kiu havas ĉiuflanke du naverojn. Dekstre kaj maldekstre de la enirejo al la ĥorejo troviĝas po unu malgranda [[absido]], en la dekstra troviĝas unu el la plej malnovaj [[Nigra Madono|Nigraj Madonoj]] de Francujo, ''Notre-Dame de Bon-Espoir'' (Nia Damo de Bon-espero) el la 11-a aŭ 12-a jarcento. Al la profunda [[ĥorejo]] mankas [[ĥorĉirkaŭirejo|ĉirkaŭirejo]] kaj [[absidokapelaro]], kiel ofte estas en Burgonjo. Nia Damo de Diĵono estas la konstruarte plej bela, laŭ la mezuroj plej harmonia preĝejo de Burgonjo el la 13-a jarcento. La navkruca kvadrato – kun sia navkrucoturo malferma al la preĝeja interno – estas la mezurdona unuo, kiu ripetiĝas ĉi tie en la laŭlonga domo kiel sinsekvo de sespartaj naveroj. La triparta skemo havas larĝan malferman triforion. La koridoro antaŭ la altnavaj fenestroj pasas en la laŭlonga domo interne kaj transiras en la ĥorejo sur la eksteran flankon, kies [[apogpilastro]]j en tiuzone estas interrompitaj. La laŭlonga domo havas sespartajn volbojn, kiu tegmentas po du volberojn, tiel ke ekestas tiel nomata ligita sistemo, t.e. ke ĉiu laŭlongdoma navero korespondas kun po du flanknavaj naveroj. La volboj ŝajnas esti „fiksitaj“ inter la altnavomuroj. La dissolvo de la iama fermita murfaco de la romaniko en gotikan du-ŝelan murstrukturon en Diĵono jen sukcesis harmonie, modele kaj ekzemplodone. Tiu ĉi preĝejo eĉ plaĉis en epokoj, kiam oni ĝenerale rifuzis gotikon kiel barbaran stilon. La ekstera muro estas plejparte dissolvita en fenestrojn; sekvas mallarĝa spacotavolo, kiu en la preĝejo de Diĵono trairas desupre-malsupren. Tiu ĉi spacotavolo aparte elstarigas la antaŭe troviĝantan internan muron kiel bildecan, plastikan apogsistemon. La [[vitralo|bunta vitraĵo]] devenas plejparte el la 19-a jarcento, escepte la kvin fenestrolancetojn en la norda transversdomo, je kiuj temas pri originaloj el la konstruepoko proksimume 1240. == Literaturo == * Nicolas-Marie-Joseph Chapuy: ''Cathédrales françaises. Vues pittoresques de la cathédrale de Dijon''. Parizo 1829 http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/chapuy1829b/) * Bußmann, Klaus: ''Burgund''. Kolonjo [1977] 2-a eldono 1978. (DuMont Kunst-Reiseführer), pj. 217, 225, fotoj 151-153 * Gill, Albrecht: ''Notre-Dame in Dijon. Eine baumonographische Untersuchung''. Doktortezo ĉe Universitato je Freiburg 1996 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.notre-dame-dijon.net/ Oficiala retpaĝo de la katolika paroĥo Nia Damo de Diĵono]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- {{Koordinato|NS=47.32265|EW=5.041526|type=landmark|region=FR}} --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historiaj monumentoj en Francio]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Maria]] [[Kategorio:Gotikaj preĝejoj en Francio]] [[Kategorio:Dijon]] p2q1jz0ymq6fgura7myf0soulzo5xtw 0 504285 9384876 8981303 2026-05-27T08:49:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384876 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Nogent (apartigilo)}} {{Informkesto franca komunumo | nomo = Nogent-sur-Seine | bildo = Eglise-St-Laurent--a-Nogent-sur-Seine-DSC 0128.jpg | bildoteksto = | regiono = [[Ĉampanjo-Ardenoj]] | departemento = [[Aube (departemento)|Aube]] | arondismento = [[Arondismento Nogent-sur-Seine|Nogent-sur-Seine]] | kantono = [[Kantono Nogent-sur-Seine|Nogent-sur-Seine]] | interkomunumreto = [[Communauté de communes du Nogentais]] | insee = 10268 | poŝtkodo = 10400 | urbestro = Hugues Fadin | mandato = 2014–2020 | loĝantaro = 6028 | dato = 2011 | latitudo = 48.49361 | longitudo = 3.5025 | alto mini = 60 | alto maksi = 113 | areo = 20.08 | ŝanĝebla mapo = Francio/Aube | tipo2 = normala }} '''Nogent-sur-Seine''' [{{IFA|noʒɑ̃ syʁ sɛn}}] estas [[Francio|franca]] [[Komunumo (Francio)|komunumo]] kaj [[Subprefekto|subprefektejo]] de la [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Aube (departemento)|Aube]], en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Ĉampanjo-Ardenoj]]. Ĝi havis {{formatnum:6028}} loĝantojn en la jaro 2011<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/commune.asp?depcom=10268 | titolo = Populations légales 2011 - 10268-Nogent-sur-Seine | alirdato = 23-an de novembro 2014 | aŭtoro = [[INSEE]] | lingvo = fr }}</ref>. == Geografio == [[Dosiero:Moulin de Nogent-sur-Seine.JPG|eta|maldekstra|Muelejo sur [[Sejno]]]] Nogent-sur-Seine situas ĉe la rivero [[Sejno]], {{unuo|50|km}} nordokcidente de [[Troyes]]. {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Nogent-sur-Seine | Norde = [[La Saulsotte]] | Nordoriente = [[Marnay-sur-Seine]] | Oriente = [[Saint-Aubin (Aube)|Saint-Aubin]] | Sudoriente = | Sude = [[Fontaine-Mâcon]] | Sudokcidente = [[La Motte-Tilly]] | Okcidente = [[Le Mériot]] | Nordokcidente = [[Saint-Nicolas-la-Chapelle (Aube)|Saint-Nicolas-la-Chapelle]] }} {{-|maldekstre}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Aube]] * [[Nogent-sur-Seine (stacidomo)]] * [[Muzeo Camille Claudel]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.nogent-sur-seine.fr/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190826043955/http://www.nogent-sur-seine.fr/ |date=2019-08-26 }} {{Ĝermo|Francio}} [[Kategorio:Nogent-sur-Seine| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Aube]] [[Kategorio:Subprefektejoj de Francio]] tdq54lzyp33xgkaf0e9d4ksuw278o3w 0 504950 9384694 8565428 2026-05-27T00:55:33Z Γλωσσολαλιά 253200 9384694 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vjaĉeslav Tiĥonov''' (esperante: ''Vjaĉeslavo Tiĥonov'', ruse: ''Вячеслав Васильевич Тихонов''; naskiĝis la [[8-an de februaro]] [[1928]] en [[Pavlovskij Posad]] ĉe [[Moskvo]], kaj mortis la [[4-an de decembro]] [[2009]] en Moskvo, [[Rusio]]) – [[aktoro]] rusa kaj soveta. Li estis fama pro rolo de spiono ''Max Otto von Stierlitz'' en filmserio ''[[Deksep momentoj de printempo]]'' el [[1973]], reĝisorita de [[Tatjana Lioznova]], baze de novelo de [[Julian Semjonov|Julio Semjonov]]. Vjaĉeslavo Tiĥonov ludis ankaŭ en premiitaj per [[Oskar-premio|Oskaro]] filmoj: ''[[Milito kaj paco (filmo)|Milito kaj paco]]'' (1969) kaj ''[[Forbruligintaj persune (filmo)|Forbruligintaj persune]]'' (1994). Alia lia konata rolo estis en ''[[Blanka Bimo, Nigra orelo (filmo)|Blanka Bimo, Nigra orelo]]''. En ''[[Eŭropa historio (filmo)|Eŭropa historio]]'' li, fama soveta filmspiono ''[[Ŝtirlic]]'' renkontis faman polan filmspionon ''[[Hans Kloss|Kloss]]'' ([[Stanisław Mikulski|Stanislao Mikulski]] el filmserio ''[[Ludcelo pli granda ol vivo (filmserio)|Ludcelo pli granda ol vivo]]''). == Filmoj de Vjaĉeslavo Tiĥonov == * [[2006]] — ''Anderseno. La vivo sen amo (Андерсен. Жизнь без любви)'' * [[2006]] — ''Per lupa okuloj (Глазами волка)'' * [[1998]] — ''Berlina ekspreso (Берлинский экспресс)'' * [[1998]] — ''Komponado por Venkotago (Сочинение ко Дню Победы)'' * [[1998]] — ''Atendejo (Зал ожидания)'' * [[1996]] — ''Kara amiko de jam forgesitaj jaroj (Милый друг давно забытых лет)'' * [[1995]] — ''Aventuro (Авантюра)'' * [[1994]] — ''Kodo de silento 2: Trako de nigra fiŝo (Кодекс молчания-2: След чёрной рыбы))'' * [[1994]] — '''''[[Utomlyonnyye solntsem|Forbruligitaj persune]]''' (Утомлённые солнцем)'' * [[1993]] — ''Kodo de malhonoro (Кодекс бесчестья)'' * [[1993]] — ''Provinca profito (Провинциальный бенефис)'' * [[1993]] — ''La nekomparebla (Несравненная)'' * [[1992]] — ''Kadetoj III (Гардемарины III)'' * [[1992]] — ''Pastroj kaj altaroj (Жрецы и алтари)'' * [[1992]] — '''''[[Diabloj (filmo de 1992)|Diabloj]]''' (Бесы)'' * [[1991]] — ''Vivu, kadetoj! (Виват, гардемарины!)'' * [[1991]] — ''Fantomoj de la verda ĉambro (Призраки зелёной комнаты)'' * [[1989]] — ''Amo kun privilegioj / Urbaj detaloj (Любовь с привилегиями/Городские подробности)'' * [[1988]] — ''Mortigi la drakon (Убить дракона)'' * [[1987]] — ''Rajdantoj (Наездники)'' * [[1987]] — ''Senpacienca animo (Нетерпение души)'' * [[1987]] — ''Alvoko (Апелляция)'' * [[1986]] — ''Proksimuma kalkulado al la estonteco (Приближение к будущему)'' * [[1985]] — ''Batalo por Moskvo (Битва за Москву)'' * [[1984]] — ''TASS estas rajtigita deklari... (ТАСС уполномочен заявить...)'' * [[1984]] — '''''[[Eŭropa historio (filmo)|Eŭropa historio]]''' (Европейская история)'' * [[1982]] — ''Nizamio (Низами)'' * [[1982]] — ''Fronto de malamika malantaŭo (Фронт в тылу врага)'' * [[1981]] — ''Nepagita permeso (Отпуск за свой счёт)'' * [[1979]] — ''Profesio - filmaktoro (Профессия - киноактер)'' * [[1978]] — ''Fronto malantaŭ de frontlinio (Фронт за линией фронта)'' * [[1978]] — ''La stratojn komodo traveturis (По улицам комод водили)'' * [[1977]] — ''Dialogo (Диалог)'' * [[1977]] — '''''[[Blanka Bimo, Nigra orelo (filmo)|Blanka Bimo, Nigra orelo]]''' (Белый Бим Чёрное ухо)'' * [[1976]] — ''Rakonto de la homa koro (Повесть о человеческом сердце)'' * [[1976]] — ''...Kaj aliaj oficialuloj (...И другие официальные лица)'' * [[1976]] — ''Ili batalis por sia lando (Они сражались за Родину)'' * [[1975]] — ''Blanka kanino (Белый клык)'' * [[1974]] — ''Fronto senflanka (Фронт без флангов)'' * [[1973]] — '''''[[Deksep momentoj de printempo]]''' (Семнадцать мгновений весны)'' * [[1971]] — ''Teniĝi nubon (Держись за облака)'' * [[1971]] — ''Jegoro Buliĉovo kaj aliaj (Егор Булычов и другие)'' * [[1971]] — ''Homo de alia flanko (Человек с другой стороны)'' * [[1970]] — ''Unu el ni (Один из нас)'' * [[1970]] — ''La karuselo (Карусель)'' * [[1969]] — ''Familio feliĉo (Семейное счастье)'' * [[1968]] — ''Ni alvivos lundon (Доживём до понедельника)'' * [[1967]] — ''Zosja (Зося)'' * [[1967]] — '''''[[Milito kaj paco (filmo)|Milito kaj paco]]''' (Война и мир)'' * [[1966]] — ''Bela (Бэла)'' * [[1965]] — ''Heroo de niaj tempoj (Герой нашего времени)'' * [[1963]] — ''Optimista tradegio (Оптимистическая трагедия)'' * [[1962]] — ''Je sep ventoj (На семи ветрах)'' * [[1961]] — ''Du vivoj (Две жизни)'' * [[1960]] — ''Oficiraspiranto Panino (Мичман Панин)'' * [[1959]] — ''Soifo (Жажда)'' * [[1959]] — ''[[Maja steloj]] (Майские звёзды)'' * [[1959]] — ''U.A. - urĝa akcidento (Ч.П. - чрезвычайное происшествие)'' * [[1958]] — ''Estis en Penkovo (Дело было в Пенькове)'' * [[1956]] — ''Koro vetas denove (Сердце бьетс вновь)'' * [[1955]] — ''Steloj sur la flugiloj (Звёзды на крыльях)'' * [[1954]] — ''Pri tio devus ne esti forgesita (Об этом забывать нельзя)'' * [[1952]] — ''[[Maksimĉjo]] (Максимка)'' * [[1951]] — ''Taraso Ŝevĉenko (Тарас Шевченко)'' * [[1950]] — ''En pacaj tagoj (В мирные дни)'' * [[1948]] — ''Juna gvardio (Молодая гвардия)'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.imdb.com/name/nm0863146/ Vjaĉeslavo Tiĥonov ĉe IMDb (angle)] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tihzonov, V}} [[Kategorio:Rusiaj aktoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj aktoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 8-an de februaro]] [[Kategorio:Mortintoj la 4-an de decembro]] 34uvmipgwl3h16cjdt7dog2tswrpjr4 0 506020 9384425 8426401 2026-05-26T14:38:35Z Tirolischleioans 254019 9384425 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato}} [[Dosiero:HRR 10Jh.jpg|eta|300ra|dekstra|Mapo de la teritorio dum la regado de [[Oto la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Oto la Granda]] en 972 (malhelblua), kaj la plia vastiĝo de la Sankta Romia Imperio ĝis [[Konrado la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 2-a]].]] La '''Regno de Germanio''' (ankaŭ referita kiel la '''Germana Regno''', '''Reĝlando de Germanio''' aŭ '''Germana Reĝlando'''; en latina ''Regnum Teutonicum'') formiĝis el la orienta duono de la antaŭa [[Karolida Imperio]] multe antaŭ la formiĝo de la moderna [[Germanio]]. == Historio == Kiel ĉe la mezepokaj [[Anglio]] kaj [[Francio]], ĝi komenciĝis kiel "konglomeraĵo, muntado de kelkaj unufoje apartaj kaj sendependaj ... ''gentes'' [popoloj] kaj ''regna'' [regnoj]."<ref>Gillingham (1991), p. 124, kiu nomas ĝin ankaŭ "unusola, nedividebla politika unuo tra la mezepoko." Li uzas la esprimon "mezepoka Germanio" por aludi al la 10-a al la 15-a jarcentoj laŭ la celoj de tiu artikolo. Robinson, "Pope Gregory", p. 729.</ref> [[Orientfranka imperio]] estis formita en embrio fare de la [[Traktato de Verdun]] en 843, kaj estis regita fare de la [[Karolidoj|karolida dinastio]] ĝis 911, post kio la reĝeco estis elekta. La komencaj elektistoj estis la regantoj de la duklandoj, kiuj ĝenerale elektis unu el sia propra etoso. Post 962, kiam [[Oto la 1-a]] estis kronita imperiestro, la regno formis la plejparton de la [[Sankta Romia Imperio]], kiu ankaŭ inkludis [[Reĝlando Italio (mezepoka)|Italio]]n (post 951), [[Reĝlando Bohemio|Bohemio]]n (post 1004) kaj [[Reĝlando Arles|Burgonjo]]n (post 1032). La esprimo ''Rex teutonicorum'' (reĝo de la germanoj) unue venis en uzon en la kancelaria kortumo de [[Gregorio la 7-a]] dum la [[investitura polemiko]] (fino de la 11-a jarcento), eble kiel polemika ilo kontraŭ la imperiestro [[Henriko la 4-a]].<ref>Robinson, "Pope Gregory", p. 729.</ref> En la [[12-a jarcento]], por marki la imperian kaj internacian karakteron de ilia posteno, la imperiestroj komencis utiligi la titolon ''Rex Romanorum'' ([[reĝo de la romanoj]]) dum sia elekto (fare de la [[princelektisto]]j, sep germanaj [[episkopo]]j kaj [[nobelo]]j). La distingaj titolaroj por Germanio, Italio kaj Burgonjo, kiuj tradicie havis siajn proprajn tribunalojn, leĝojn, kaj kancelariaj kortumoj,<ref>Cristopher Cope, ''Phoenix Frustrated: the lost kingdom of Burgundy'', p. 287</ref> iom post iom falis de uzo. Post la ''Reichsreform'' kaj la Reforma kompromiso (Dieto de Aŭgsburgo)), la germana parto de la Sankta Romia Imperio estis dividita en ''Reichskreise'' ([[Imperia cirklo|imperiaj cirkloj]]), kiu efike difinis Germanion kontraŭ imperia Italio kaj la bohema regno.<ref>Bryce, p. 243</ref> Ekzistas tamen relative malmultaj referencoj al germanaj teritorioj kaj malstabileco en la uzo de la termino.<ref name="Scales2012">{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=-qICADV-G-EC&pg=PA179|titolo=The Shaping of German Identity: Authority and Crisis, 1245-1414|alirdato=3-a de aprilo 2013|aŭtoro=Len Scales|dato=26-a de aprilo 2012|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-0-521-57333-7|paĝo=179}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == === En angla === * Arnold, Benjamin. ''Medieval Germany, 500-1300: A Political Interpretation'' (1998) * Averkorn, Raphaela. [http://www.stm.unipi.it/Clioh/tabs/libri/3/13-Averkorn_177-198.pdf ''The Process of Nationbuilding in Medieval Germany. A Brief Overview.''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120210084602/http://www.stm.unipi.it/Clioh/tabs/libri/3/13-Averkorn_177-198.pdf |date=2012-02-10 }} * Bernhardt, John W. ''Itinerant Kingship and Royal Monasteries in Early Medieval Germany, c. 936–1075''. Cambridge: Cambridge University Press, 1993 * Fuhrmann, Horst, and Timothy Reuter. ''Germany in the High Middle Ages: c.1050-1200'' (1986) * Fuhrmann, Horst. "[http://links.jstor.org/sici?sici=0038-7134%28199404%2969%3A2%3C344%3AQTCINT%3E2.0.CO%3B2-D ''Quis Teutonicos constituit iudices nationum''? The Trouble with Henry.]" ''Speculum'', Vol. 69, No. 2. (Apr., 1994), pp 344–358 * Gillingham, John. ''The Kingdom of Germany in the High Middle Ages (900–1200)''. Historical Association Pamphlets, General Series, no. 77. London: Historical Association, 1971 * Gillingham, John. "Elective Kingship and the Unity of Medieval Germany". ''German History'', '''9''':2 (1991:June), pp.&nbsp;124–135. * Haverkamp, Alfred, Helga Braun, and Richard Mortimer. Medieval Germany 1056-1273 (1992) * Jeep, John M. ''Medieval Germany: An Encyclopedia'' (2001), 928pp, 650 articles by 200 scholars cover AD 500 to 1500 * MacLean, Simon. ''Kingship and Politics in the Late Ninth Century: Charles the Fat and the end of the Carolingian Empire''. Cambridge University Press: 2003 * Mierow, Charles Christopher (tr.), ''The Two Cities: A Universal Chronicle to the Year 1146 A.D., by [[oto el Freising|Otto, Bishop of Freising]]'', (Records of Western Civilization), New York: Columbia University Press, 2002 * Mitchell, Otis C. (1985). ''Two German Crowns: Monarchy and Empire in Medieval Germany''. Lima, Ohio: Wyndham Hall Press. * Reuter, Timothy. ''Germany in the Early Middle Ages, c. 800–1056''. Longman, 1991. * Reynolds, Susan, ''Kingdoms and Communities in Western Europe, 900–1300'', 2nd Ed., (Oxford, 1997) * Robinson, I. S. "[http://links.jstor.org/sici?sici=0013-8266%28197910%2994%3A373%3C721%3APGVTPA%3E2.0.CO%3B2-W Pope Gregory VII, the Princes and the Pactum 1077–1080.]" ''The English Historical Review'', Vol. 94, No. 373. (Oct., 1979), pp 721–756 * Thompson, James Westfall. ''Feudal Germany''. 2 vol. New York: Frederick Ungar Publishing Co., 1928 * Whaley, Joachim. ''Germany and the Holy Roman Empire'', vol. 1. Oxford University Press, 2012. === En germana === * Beumann, H., "Die Bedeutung des Kaisertums für die Entstehung der deutschen Nation im Spiegel der Bezeichnungen von Reich und Herrscher", in ''Nationes'', 1 (1978), pp 317–366 * Reindal, R., "Herzog Arnulf und das Regnum Bavariae", in ''Zeitschrift für bayerische Landesgeschichte'', 17 (1954), pp 187–252 {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Germanio]] [[Kategorio:Mezepoko]] [[Kategorio:Sankta Romia Imperio]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 9-a jarcento]] 26qbujxf4opgyall6rclt8t3g92ldno 0 506387 9384366 9295874 2026-05-26T13:08:28Z Sj1mor 12103 9384366 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ariocarpus kotschoubeyanus |koloro = lightgreen |dosiero = Aiocarpus kotschoubeyanus Bluete.jpg |dosiero larĝo = 240px |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[dikotoledonaj plantoj|dikotiledonuloj]] ''dicotyledones'' |ordo = ''Caryophyllales'' |familio = [[Kaktacoj]] ''Cactaceae'' |genro = [[Ariokarpo]] ''Ariocarpus'' |specio = ''A. kotschoubeyanus'' | Taxon2_Rang = |dunomo = ''''Ariocarpus kotschoubeyanus '''' |dunomo aŭtoritato = ([[Charles Lemaire|Lem.]]) [[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]] |komunejo = }} '''''Ariocarpus kotschoubeyanus''''' estas [[specio (biologio)|specio]] en la genro ''[[Ariokarpo]]'' (Ariocarpus) el la familio de [[Kaktacoj]] (Cactaceae). La [[epiteto]] de la specio honoras la rusan princon Vasilij Viktoroviĉ Koĉubej (1812–1850).<ref>Urs Eggli, Leonard E. Newton: ''Etymological Dictionary of Succulent Plant Names''. Springer, Berlin/Heidelberg 2010, ISBN 978-3-642-05597-3, S. 128.</ref> == Priskribo == ''Ariocarpus koschoubeyanus'' kreskas plej ofte unuope kaj apenaŭ superstaras la grundsurfacon. La pinto de la [[tigo]] estas iometa plateca kaj en sia mezo iom kuva. La tigo estas malhele olivverda kaj kreskas ĝis grandeco inter 3 kaj 7 cm diametre. La spirale situantaj verukoj estas unue oblongaj poste larĝe triangulaj kaj ĉe la pinto mallarĝaj. Ili estas 5 ĝis 13 mm larĝaj. Trans la meezo de la [[areolo]]j estas lana sulko. Ne ekzistas [[dorno (botaniko)|dornoj]]. La [[floro]]j havas diametron de 1,5 ĝis 2,5 cm kaj estas purpurruĝaj. Estas konate minimume unu [[Populacio (biologio)|populacio]] kun blanka floroj. La [[kalikfolio]]j estas verdaj au brunecajiomete karnaj kaj ofte dufendaj. La [[petalo]]j esta lanceta, fendaj kaj pinte iomete rondaj. La [[filamento]]j, la [[pistilo]] kaj la [[stigmo]] estas blankaj. La oblongaj [[frukto]]j havas longecon de 8 ĝis 18 mm. == Sistematiko, Disvastigo kaj Endanĝerigado == La disvastiĝarealo de ''Ariocarpus kotschoubeyanus'' etendiĝas de la [[Meksiko|meksikia]] subŝtato [[Coahuila]] ĝis [[Querétaro (subŝtato)|Querétaro]] kaj inkludas partojn de [[Zacatecas (subŝtato)|Zacatecas]], [[San Luis Potosí (subŝtato)|San Luis Potosí]], [[Nuevo León]] kaj [[Tamaulipas]]. Ĝi preferas [[lomo]]zaj ebenaĵoj. La specio estis unuafoje sendita al Eŭropo de [[Wilhelm Friedrich von Karwinsky]] (1780–1855) en la jaro 1840. Tie [[Charles Lemaire]] priskribis ĝin 1842 kiel ''Anhalonium kotschoubeyanum''.<ref>''Bulletin du Cercle des conférences horticoles du département de la Seine''. 1842</ref> [[Karl Moritz Schumann]] ordigis ĝin 1898 en la genro ''[[Ariocarpus]]'' zu.<ref>K. Schumann: '' Die Gattung Ariocarpus (Anhalonium)''. In: Botanische Jahrbücher für Systematik, Pflanzengeschichte und Pflanzengeographie Band 24, Heft 5, 1898, S. 550 [http://www.biodiversitylibrary.org/page/208562 (online)].</ref> [[Sinonimo (taksonomio)|Sinonimo]] estas ''Roseocactus kotschoubeyanus'' <span class="Person">(Lem.) A.Berger</span> (1925)<ref>A. Berger: ''Roseocactus, a new genus of Cactaceae''. In: ''Journal of the Washington Academy of Sciences''. Band 15, Nummer 3, S. 43–48.</ref>. ''Ariocarpus kotschoubeyanus'' estas endanĝerigita kaj enestas la apendikso I de la [[Vaŝingtona Specioprotekta Konvencio]] por la protekto de endanĝerigitaj specioj. En la [[ruĝa listo de endanĝerigitaj specioj]] de [[IUCN]] ĝi havas kategorion“ ete endanĝerigita“ .<ref> IUCN, 2009, ID=41217, Ariocarpus kotschoubeyanus, 2002, Sotomayor, M.M. & Arredondo, A.G., 7a Januaro 2010</ref> == Enhavosubstancoj == En ''Ariocarpus kotschoubeyanus'' estis trovita [[hordenino]] kaj [[N-Metiltiramino]].<ref>J. M. Neal, P. T. Sato, C. L. Johnson, J. L. McLaughlin: ''Cactus alkaloids X: Isolation of Hordenine and N-Methyltyramine from Ariocarpus kotschoubeyanus''. In: ''Journal of Pharmaceutical Sciences''. Band 60, Nummer 3, 1971, S. 477–478, {{DOI|10.1002/jps.2600600334}}.</ref> == Utiligado == La meksikiaj indiĝenoj uzas la [[ŝlimo]]n el la radikoj de la planto kiel [[gluaĵo]]n por ripari [[ceramikaĵo]]jn. La planto ankaŭ estis uzata por flegi vundojn. <ref>Jeff Nugent: ''Permaculture Plants, agaves and cacti''. 1999, ISBN 0-9586367-0-2, S. 38.</ref> === Literaturo === * Edward Frederick Anderson: Das große Kakteen-Lexikon. Eugen Ulmer KG. Stuttgart. 2005, p.73–74. ISBN=3-8001-4573-1 * Curt Backeberg: Die Cactaceae: Handbuch der Kakteenkunde. volumo V. Gustav Fischer Verlag. Stuttgart, Novjorko.1984. dua eldono. p. 3069–3075. ISBN=3-437-30384-8 * Nathaniel Lord Britton, Joseph Nelson Rose: The Cactaceae. Descriptions and Illustrations of Plants of the Cactus Family. volumo III. The [[Carnegie Institution of Washington]]. Washington. 1922. p. 82 kaj sekvaj * Katja G. Moebius-Goldammer, Martín Mata-Rosas, Victor M. Chávez-Avila: ''Organogenesis and somatic embryogenesis in Ariocarpus kotschoubeyanus (Lem.) K. Schum. (Cactaceae), an endemic and endangered Mexican species''. en: ''In Vitro Cellular & Developmental Biology – Plant''. volumo 39, numero, 2003, p. 388–393 ([[DOI:10.1079/IVP2003427]]). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.living-rocks.com/kotschoubeyanus.htm ''Ariocarpus kotschoubeyanus''] ĉe www.Livin Rocks.com (angla) [[Kategorio:Kaktacoj]] [[Kategorio:Ornamplanto]] f0s70frer8a0q649j7db00md9a7rsyn 0 512258 9384653 8988263 2026-05-26T22:52:37Z Γλωσσολαλιά 253200 9384653 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|placo |kategorio = |lando = {{Grekio}} |regiono = |regiono_tipo = |situo = {{Ateno}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = GR-I |mapo lokumilo = Centra Ateno |zomo = 16 |longo = |larĝo = |formo = rektangula }}[[Dosiero:Evzone.jpg|eta|dekstra|250px|Ceremoniaj grekaj soldatoj parade ĉe Placo Sintagmo.]] La '''Placo Sintagmo''' ({{lang-el|Πλατεία Συντάγματος}}, ''Platía Sindágmatos'', «Placo de la Konstitucio») estas situanta en [[Ateno]], [[Grekio]]. Ĝi estis tiel nomumita post la [[konstitucio]] kiun la reĝo [[Otto la 1-a (Grekio)|Oto la 1-a]] estis devigita akcepti post la militista ribelo kiu ekis en la [[3-a de septembro]] de [[1843]]. Ĉe ĝi estas la [[Grekia parlamento]] ([[Malnova Reĝa Palaco]]) kaj la [[Tombo de la Nekonata Soldato]]. Temas pri unu el la plej vizitataj lokoj de Ateno kaj por lokanoj kaj por turistoj kaj ankaŭ unu el plej popularaj, grava centro por politikaj eventoj. {{Koord|37|58|32|N|23|44|05|E|display=inline|region:GR_type:landmark}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.gnto.gr/portal/site/eot/menuitem.f6461d577e1bafc0ace49610451000a0/?vgnextoid=937e3e18262c9110VgnVCM100000460014acRCRD&vgnextchannel=de594131a4319110VgnVCM100000460014acRCRD&lang_choosen=en#sidagmasq Placo Sintagma en Turismo de Grekio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (en angla) [[Kategorio:Geografio de Ateno]] [[Kategorio:Placoj en Eŭropo]] gbgvm9rbt7bsjcuvp462zdbv1ex7jax 0 512314 9384549 8316391 2026-05-26T18:38:10Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9384549 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Nikola Tesla]] formis la entreprenon '''Tesla Electric Light & Manufacturing''' en Aprilo 1887. Kun sidejo ĉe strato Irving, Rahway, [[Nov-Ĵerzejo]], tiu kompanio startis post Tesla lasis la dungadon ĉe [[Thomas Edison]] sekve de malkonsento pri pagado. Tesla planis vendi kaj rajtigi siajn [[patento]]jn kaj plinovigojn. Tesla inventis [[arkolampo]]n de alta efikeco; elektromagnetoj aŭ [[solenoido]]j estas kapta mekanismo kontrolinta la karbonajn elektrodojn kaj ĝi havis aŭtomatan mal-konektilon. La kompanio enspezis monon, sed plej el la kapitalo akirita iris al la investantoj. Laste, financaj investistoj malkonsentis kun Tesla pri sia plano por alternkurenta motoro kaj eventuale liberigis lim el siaj ŝuldoj ĉe la kompanio. ==Referencoj== * "''Tesla: Life and legacy: [http://www.pbs.org/tesla/ll/ll_america.html Coming to America]''", PBS. * "''[http://www.pbs.org/tesla/ll/am_stock_pop.html Stock certificate for the Tesla Electric Light and Manufacturing Company ]''". Tesla: Life and legacy: Coming to America, PBS. * "Nikola Tesla: Research in High Frequency Phenomena, 1894." Nikola Tesla: Recognized Genius. N.p., n.d. Web. 31a Jan. 2014. <http://www.fi.edu/learn/case-files/tesla/genius.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140213181818/http://www.fi.edu/learn/case-files/tesla/genius.html |date=2014-02-13 }}>. [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Nikola Tesla]] sj2lkuhbd3lqnd6sgtfp823k7vpqgh9 0 519117 9384335 9366421 2026-05-26T12:21:55Z ThomasPusch 1869 9384335 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} [[Dosiero:Logo de kern.punkto.png|eta|250px|dekstra|Logo de ''kern.punkto''.]] [[dosiero:Eva kaj Johannes en festo pro la 10-jariĝo de kern.punkto.info dum la BAVELO-Seminario 2024.jpg|thumb|Eva kaj Johannes en festo pro la 10-jariĝo de kern.punkto en la [[BAVELO]]-Seminario 2024]] '''kern.punkto''' (aŭ '''kern.punkto.info''') estas esperantlingva [[podkasto]] de [[Johannes Mueller]] kaj [[Eva Fitzelová]]. Ĝi komenciĝis en [[2014]] kaj ĝi fokusiĝas al temoj pri [[Interreto]], vojaĝado, [[scienco]], sonregistrado kaj [[socio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://kern.punkto.info/temoj/|titolo=kern.punkto|titolo-aldono=Temoj|alirdato=2015-03-18|jaro=2014|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141105143004/https://kern.punkto.info/temoj/|arkivdato=2014-11-05}}</ref> Ĝi estas disponebla laŭ permesilo [[Krea Komunaĵo]] Atribuite-Samkondiĉe 4.0. Dum [[Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko|KAEST]] 2014 en [[Modra]] ([[Slovakio]]) okazis prelego pri podkastoj kiu estas samtempe unu el epizodoj de kern.punkto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://kaest.ikso.net/pmwiki/pmwiki.php?n=Main.Prelegoj|titolo=KAEST|titolo-aldono=Prelegoj|alirdato=2015-03-18|jaro=2014|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150522105515/http://kaest.ikso.net/pmwiki/pmwiki.php?n=Main.Prelegoj|arkivdato=2015-05-22}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://kern.punkto.info/2014/11/16/kp006-sonregistrado/|titolo=kern.punkto|titolo-aldono=KP006 Sonregistrado|alirdato=2015-03-18|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|aŭtoroligilo=Johannes Mueller|kunaŭtoroj=Eva FITZELOVÁ|dato=2014-11-16}}</ref> La podkasto estis ankaŭ unu el la temoj de podkasto [[Varsovia Vento]] januare 2015.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.podkasto.net/2015/01/30/la-105a-elsendo-2/|titolo=Varsovia Vento|titolo-aldono=La 105a elsendo|alirdato=2015-03-18|dato=2015-01-30|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150216062420/http://www.podkasto.net/2015/01/30/la-105a-elsendo-2/|arkivdato=2015-02-16}}</ref> Dum la jaroj de la elsendado aperis en la podkasto kiel gastoj ankaŭ pluraj konataj esperantistoj – ekz. [[Chuck Smith]] aŭ [[Rainer Kurz]]. [[Dosiero:Kp225-dekjarigo.opus|maldekstre|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri dekjariĝo de la podkasto]] [[Dosiero:Kp-sennumera-2024.opus|maldekstre|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri la planoj de la podkasto por 2024]] {{-}} == Epizodoj == {| class="wikitable sortable" border=1 cellspacing=0 cellpadding=0 |- ! Kodo !! Nomo !! width=180| Dato !! Daŭro (min) !! Gasto(j) !! Ligilo |- | KP000 || La nula || {{dato|2014-09-20}} || 3 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2014/09/20/kp000-la-nula/] aŭ [https://archive.org/details/kp000-la-nula] |- | KP001 || [[Pasvorto|Pasvortoj]]|| {{dato|2014-10-23}} || 40 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2014/10/23/kp001-pasvortoj/] aŭ [https://archive.org/details/kp001-pasvortoj] |- | KP002 || [[Magia tapiŝo|Ĉielarka tapiŝo]]|| {{dato|2014-10-24}} || 18 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2014/10/24/kp002-cxielarka-tapisxo/] aŭ [https://archive.org/details/kp002-ĉielarka-tapiŝo] |- | KP003 || Flatilo ([[Mecenatismo]]) || {{dato|2014-11-02}} || 42 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2014/11/02/kp003-flatilo/] |- | KP004 || [[Podkasto|Podkaptiloj]]|| {{dato|2014-11-09}} || 26 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2014/11/09/kp004-podkaptiloj/] |- | KP005 || [[Vikidatumoj]] || {{dato|2014-11-14}} || 26 || [[Václav Zouzalík]] || [https://kern.punkto.info/2014/11/14/kp005-vikidatumoj/] |- | KP006 || [[Sonregistrado]] ([[KAEST]])|| {{dato|2014-11-16}} || 49 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2014/11/16/kp006-sonregistrado/] |- | KP007 || Renkontiĝo kun kometo ([[Rosetta (kosmosondilo)|Rozeta]] vojaĝo al la kometo [[Ĉurjumov-Gerasimenko]]) | {{dato|2014-11-26}} || 45 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2014/11/26/kp007-renkontigxo-kun-kometo/] |- | KP008 || [[Amazon.com|Amazon]] Echo ([[Virtuala asistanto]], [[Saĝ-aparato]], [[Domotiko]]) | {{dato|2014-12-03}} || 33 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2014/12/03/kp008-amazon-echo/] |- | KP009 || Ĝeneralaĵoj || {{dato|2014-12-17}} || 29 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2014/12/17/kp009-gxeneralajxoj/] |- | KP010 || CCC || {{dato|2015-01-08}} || 49 || [[Martin Haase]] || [https://kern.punkto.info/2015/01/08/kp010-ccc/] |- | KP011 || [[Duolingo]] || {{dato|2015-01-14}} || 46 || [[Chuck Smith]] || [https://kern.punkto.info/2015/01/14/kp011-duolingo/] |- | KP012 || [[Matematiko]]|| {{dato|2015-01-22}} || 51 || [[Nick Woods|Nikvo Woods]] || [https://kern.punkto.info/2015/01/22/kp012-matematiko/] |- | KP013 || 31C3 / la 31-a [[Ĥaosa Komunikada Kongreso|ĥaoskomunika kongreso]]|| {{dato|2015-01-28}} || 48 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/01/28/kp013-31c3/] |- | KP014 || Novaj reguloj ĉe [[Facebook]]|| {{dato|2015-02-01}} || 37 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/02/01/kp014-novaj-reguloj-cxe-facebook/] |- | KP015 || [[Ĉifrado]] (superrigardo) || {{dato|2015-02-04}} || 58 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/02/04/kp015-cifrado/] |- | KP016 || [[Biohakado]]([[Kibernetiko]], [[Transhomismo]]) || {{dato|2015-02-11}} || 51 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/02/11/kp016-biohakado/] |- | KP017 || [[SETI]] kaj la [[fermi-paradokso]]|| {{dato|2015-02-19}} || 50 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/02/19/kp017-seti-kaj-la-fermi-paradokso/] |- | KP018 || [[CyanogenMod]] || {{dato|2015-02-25}} || 43 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/02/25/kp018-cyanogenmod/] |- | KP019 || [[Retneŭtraleco|Reta neŭtraleco]]|| {{dato|2015-03-05}} || 49 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/03/05/kp019-neutrala-reto/] |- | KP020 || [[E-Vesteblaĵoj|Vesteblaĵoj]]|| {{dato|2015-03-11}} || 63 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/03/11/kp020-vesteblajoj/] |- | KP021 || [[Pinta nafto|Nafta elĉerpiĝo]]|| {{dato|2015-03-18}} || 48 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/03/18/kp021-nafta-elcerpigo/] |- | KP022 || [[Trafika sekureco]]|| {{dato|2015-03-26}} || 60 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/03/26/kp022-trafika-sekureco/] |- | KP023 || [[Renovigebla energio|Renovigeblaj energioj]]|| {{dato|2015-04-02}} || 64 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/04/02/kp023-renovigeblaj-energioj/] |- | KP024 || [[Bioniko]]|| {{dato|2015-04-08}} || 59 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/04/08/kp024-bioniko/] |- | KP025 || [[Sunenergio|Suno]] kaj [[Ventoenergio|vento]] ([[Energia transiro]], [[Renoviĝanta energio]]) | {{dato|2015-04-16}} || 42 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/04/16/kp025-suno-kaj-vento/] |- | KP026 || [[Ig-Nobel-premio|Ig-Nobel premio]]|| {{dato|2015-04-23}} || 34 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/04/23/kp026-ig-nobel-premio/] |- | KP027 || [[Baza enspezo|Baza senkondiĉa enspezo]]([[Labordivido]])|| {{dato|2015-05-10}} || 72 || [[Martin Haase]] || [https://kern.punkto.info/2015/05/10/kp027-senkondicxa-baza-enspezo/] |- | KP028 || Diversaĵoj || {{dato|2015-05-21}} || 52 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/05/21/kp028-diversajxoj/] |- | KP029 || [[Kubo]] || {{dato|2015-05-24}} || 80 || [[Geomar Martínez-Perez]] || [https://kern.punkto.info/2015/05/24/kp029-kubo/] |- | KP030 || [[Belgio]] || {{dato|2015-05-28}} || 51 || [[Ben Indestege]] || [https://kern.punkto.info/2015/05/28/kp030-belgio/] |- | KP031 || [[Kosmodromo Bajkonur|Bajkonur]]|| {{dato|2015-06-12}} || 72 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/06/12/kp031-bajkonur/] |- | KP032 || [[Mapo|Mapoj]]([[Kartografio]], [[Projekcio]])|| {{dato|2015-06-19}} || 79 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/06/19/kp032-mapoj/] |- | KP033 || [[Berlina aerponto]]|| {{dato|2015-06-26}} || 72 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/06/26/kp033-berlina-aerponto/] |- | KP034 || [[Supersekundo]] || {{dato|2015-07-03}} || 51 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/07/03/kp034-supersekundo/] |- | KP035 || Amasdiskutaj fenomenoj || {{dato|2015-07-16}} || 62 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/07/16/kp035-amasdiskutaj-fenomenoj/] |- | KP036 || Diversaĵoj || {{dato|2015-07-24}} || 51 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/07/24/kp036-diversajxoj/] |- | KP037 || [[Samseksa edzeco]]|| {{dato|2015-07-30}} || 55 || [[Probal Dasgupta]] || [https://kern.punkto.info/2015/07/30/kp037-samseksa-edzeco/] |- | KP038 || [[Runoj]]|| {{dato|2015-08-04}} || 72 || [[Jens Stengård Larsen]] || [https://kern.punkto.info/2015/08/04/kp038-runoj/] |- | KP039 || [[Teorio de la relativeco|Teorio de relativeco]] || {{dato|2015-08-12}} || 70 || [[Amri Wandel]] || [https://kern.punkto.info/2015/08/12/kp039-teorio-de-relativeco/] |- | KP040 || [[Plenkreskula edukado]]|| {{dato|2015-08-23}} || 72 || [[Dennis Keefe]] || [https://kern.punkto.info/2015/08/23/kp040-plenkreskula-edukado/] |- | KP041 || [[Ĥaosa Komunikada Kongreso|Ĥaoskomunika kampumado]]|| {{dato|2015-08-27}} || 60 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/08/27/kp041-hxaoskomunika-kampumado/] |- | KP042 || [[Spionvaro|Granda frato]] - [[Privacy Badger|melo]] - [[Kuketo|keksoj]] | {{dato|2015-09-03}} || 39 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/09/03/kp042-granda-frato-melo-keksoj/] |- | KP043 || [[Arduino]]([[Elektrotekniko kaj Elektroniko]]) || {{dato|2015-09-09}} || 40 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/09/09/kp043-arduino/] |- | KP044 || [[Adrian Frutiger]] kaj [[Hermann Zapf]] ([[Tipografo]] kaj [[Tiparo]])|| {{dato|2015-09-17}} || 61 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/09/17/kp044-adrian-frutiger-kaj-hermann-zapf/] |- | KP045 || Unujariĝo || {{dato|2015-09-24}} || 49 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/09/24/kp045-unujarigxo/] |- | KP046 || [[Tergaso|Eskapgas-skandalo]]|| {{dato|2015-09-30}} || 56 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/09/30/kp046-eskapgas-skandalo/] |- | KP047 || [[Germania reunuiĝo|Germana reuniĝo]]|| {{dato|2015-10-08}} || 73 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/10/08/kp047-germana-reunigxo/] |- | KP048 || [[El-Ninjo|El Niño]] || {{dato|2015-10-14}} || 58 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/10/14/kp048-el-nino/] |- | KP049 || [[Arbara mastrumado|Arbara kulturado]]|| {{dato|2015-10-21}} || 58 || [[Edmilson Lima Serejo]] || [https://kern.punkto.info/2015/10/21/kp049-arbara-kulturado/] |- | KP050 || [[Publika transporto|Komunaj transportsistemoj]]([[Transporto]])|| {{dato|2015-10-28}} || 75 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/10/28/kp050-komunaj-transportsistemoj/] |- | KP051 || [[Akvo]]|| {{dato|2015-11-05}} || 64 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/11/05/kp051-akvo/] |- | KP052 || Ĝeneralaĵoj || {{dato|2015-11-12}} || 43 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/11/12/kp052-gxeneralajxoj/] |- | KP053 || [[Lingvoscienco|Lingvistiko]] || {{dato|2015-11-18}} || 35 || [[Martin Haase]] || [https://kern.punkto.info/2015/11/18/kp053-lingvistiko/] |- | KP054 || [[Memento mori]]|| {{dato|2015-11-26}} || 56 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/11/26/kp054-memento-mori/] |- | KP055 || [[Kafo]] || {{dato|2015-12-04}} || 64 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/12/04/kp055-kafo/] |- | KP056 || [[Markdown]] ([[Marklingvo]]) || {{dato|2015-12-10}} || 59 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/12/10/kp056-markdown/] |- | KP057 || [[UN-Konferencoj pri Klimata Ŝanĝiĝo|Klimata konferenco]]|| {{dato|2015-12-18}} || 57 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2015/12/18/kp057-klimata-konferenco/] |- | KP058 || [[Baterio|Baterioj]]|| {{dato|2015-12-29}} || 71 || [[Chris Kerr]] || [https://kern.punkto.info/2015/12/29/kp058-baterioj/] |- | KP059 || 32C3 ([[Ĥaosa Komunikada Kongreso]]) || {{dato|2016-01-16}} || 74 || [[Chris Kerr]], [[Georg Jähnig]], [[Christine Brücker]] || [https://kern.punkto.info/2016/01/16/kp059-32c3/] |- | KP060 || [[Vikipedio]] || {{dato|2016-01-20}} || 79 || KuboF || [https://kern.punkto.info/2016/01/20/kp060-vikipedio/] |- | KP061 || [[Speleologio]] || {{dato|2016-01-27}} || 53 || [[Ján Vajs]] || [https://kern.punkto.info/2016/01/27/kp061-speleologio/] |- | KP062 || [[Sunsistemo]] || {{dato|2016-02-05}} || 73 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/02/05/kp062-sunsistemo/] |- | KP063 || [[Radiokarbona datado|Radikarbona metodo]]([[Fosilio|Fosilioj]])|| {{dato|2016-02-11}} || 50 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/02/11/kp063-radikarbona-metodo/] |- | KP064 || [[Gravitaj ondoj]] || {{dato|2016-02-18}} || 43 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/02/18/kp064-gravitaj-ondoj/] |- | KP065 || [[Maria Tereza de Aŭstrio|Maria Theresia de Aŭstrio]] || {{dato|2016-02-25}} || 76 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/02/25/maria-theresia-de-auxstrio/] |- | KP066 || [[Eksklavo|Eksklavoj]]|| {{dato|2016-03-09}} || 57 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/03/09/kp066-eksklavoj/] |- | KP067 || Ekesto de la [[Alpoj]]|| {{dato|2016-03-16}} || 66 || [[Alois Eder]] || [https://kern.punkto.info/2016/03/16/kp067-ekesto-de-la-alpoj/] |- | KP068 || [[Artefarita intelekto]] || {{dato|2016-03-25}} || 79 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/03/25/kp068-artefarita-inteligenteco/] |- | KP069 || [[IPv6]] || {{dato|2016-04-01}} || 88 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/04/01/kp069-ipv6/] |- | KP070 || Sentema babilado || {{dato|2016-04-07}} || 36 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/04/07/kp070-sentema-babilado/] |- | KP071 || [[Interreto|La platformigo de la interreto]] ([[Jutubo]])|| {{dato|2016-04-21}} || 56 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/04/21/kp071-la-platformigo-de-la-interreto/] |- | KP072 || [[Vento]]([[Meteologio]]: [[Hegemoniaj ventoj|Hegemoniaj]], [[Pasato]], [[Ŝprucfluo]], )|| {{dato|2016-04-28}} || 49 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/04/28/kp072-vento/] |- | KP073 || [[Senperforta komunikado]]|| {{dato|2016-05-06}} || 90 || [[Gijom Armide]] || [https://kern.punkto.info/2016/05/06/kp073-senperforta-komunikado/] |- | KP074 || [[Retoriko]] || {{dato|2016-05-11}} || 63 || [[Martin Haase]] || [https://kern.punkto.info/2016/05/11/kp074-retoriko/] |- | KP075 || [[Robotiko]] || {{dato|2016-05-19}} || 59 || [[Francesco Maurelli]] || [https://kern.punkto.info/2016/05/19/kp075-robotiko/] |- | KP076 || [[Panama kanalo]]([[Akvovojo]]) || {{dato|2016-05-28}} || 81 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/05/28/kp076-panama-kanalo/] |- | KP077 || [[Rifuĝinto|Rifuĝintoj]]|| {{dato|2016-06-04}} || 76 || [[Rainer Kurz]] || [https://kern.punkto.info/2016/06/04/kp077-rifugxintoj/] |- | KP078 || [[Google]] I/O || {{dato|2016-06-11}} || 67 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/06/11/kp078-google-io/] |- | KP079 || [[Sankt-Gotardo (montpasejo)|Gotardtrapasejo]]([[Gotard-Fervojo]])|| {{dato|2016-06-16}} || 57 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/06/16/kp079-gotardtrapasejo/] |- | KP080 || [[Podkasto|Planoj pri podkastado]]|| {{dato|2016-06-22}} || 39 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/06/22/kp080-planoj-pri-podkastado/] |- | KP081 || [[Briteliro|Breksiĝo]] || {{dato|2016-06-30}} || 90 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/06/30/kp081-breksigxo/] |- | KP082 || [[Trafikflanko|Trafikflankoj]]|| {{dato|2016-07-07}} || 61 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/07/07/kp082-trafikflankoj/] |- | KP083 || [[Android|Androidaj aplikaĵoj]] || {{dato|2016-07-15}} || 81 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/07/15/kp083-androidaj-aplikajxoj/] |- | KP084 || [[Telegram (aplikaĵo)|Telegramo]]([[Babilejo|reta babilejo]]) || {{dato|2016-07-20}} || 58 || Aleksej, [[Robin van der Vliet]] || [https://kern.punkto.info/2016/07/20/kp084-telegramo/] |- | KP085 || [[QR-kodo|QR-kodoj]] || {{dato|2016-07-28}} || 50 || [[Clemens Fries]] || [https://kern.punkto.info/2016/07/28/kp085-qr-kodoj/] |- | KP086 || [[Bitmono]] kaj [[Blokĉeno|blokĉenoj]] (la [[ĉifrovaluto]] kaj ĝia teknologio) | {{dato|2016-08-03}} || 78 || [[Joop Kiefte]] || [https://kern.punkto.info/2016/08/03/kp086-bitmono-kaj-blokcxenoj/] |- | KP087 || [[Krizo de la greka publika ŝuldo|La Greka krizo]]([[Politiko de la Eŭropa unio]])|| {{dato|2016-08-10}} || 72 || [[Judith Meyer]] || [https://kern.punkto.info/2016/08/10/kp087-la-greka-krizo/] |- | KP088 || [[Afriko]]([[Historio de Afriko|Historio]] – Politiko – [[Afrika naciismo|Nacieco]]) || {{dato|2016-08-17}} || 99 || [[Martin Strid]], [[Adjévi Adjé]] || [https://kern.punkto.info/2016/08/17/kp088-afriko/] |- | KP089 || [[Lingvolernado]]|| {{dato|2016-08-24}} || 85 || [[Lýdia Machová]] || [https://kern.punkto.info/2016/08/24/kp089-lingvolernado/] |- | KP090 || [[Briteliro|Breksiĝo]] II || {{dato|2016-08-31}} || 56 || [[Brian Moon]] || [https://kern.punkto.info/2016/08/31/kp090-breksigxo-ii/] |- | KP091 || [[Fotilo|Fotiloj]]|| {{dato|2016-09-07}} || 75 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/09/07/kp091-fotiloj/] |- | KP092 || [[Aralo|Arala lago]] || {{dato|2016-09-15}} || 65 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/09/15/kp092-arala-lago/] |- | KP093 || Dujariĝo || {{dato|2016-09-22}} || 81 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/09/22/kp093-dujarigxo/] |- | KP094 || [[Edward Snowden|Snowden]] || {{dato|2016-10-07}} || 97 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/10/07/kp094-snowden/] |- | KP095 || [[Radiaktiveco]] || {{dato|2016-10-14}} || 65 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/10/14/kp095-radiaktiveco/] |- | KP096 || [[Kancero|Diagnozo: kancero]] || {{dato|2016-10-19}} || 77 || [[Alois Eder]] || [https://kern.punkto.info/2016/10/19/kp096-diagnozo-kancero/] |- | KP097 || [[Stanforda malliberejo-eksperimento|Mallibereja eksperimento]]([[Eksperimenta psikologio]]) || {{dato|2016-10-26}} || 65 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/10/26/kp097-mallibereja-eksperimento/] |- | KP098 || [[Atombombo|Nukleaj bomboj]]|| {{dato|2016-11-03}} || 86 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/11/03/kp098-nukleaj-bomboj/] |- | KP099 || [[Metroo|Metroaj]] mapoj ([[Metroo de Londono]]) | {{dato|2016-11-13}} || 74 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2016/11/13/kp099-metroaj-mapoj/] |- | KP100 || [[Unikodo]] || {{dato|2016-11-24}} || 55 || [[Reinhard Fößmeier]] || [https://kern.punkto.info/2016/11/24/kp100-unikodo/] |- | KP101 || [[Kaŭzeco|Kaŭzoj kaj konsekvencoj]]|| {{dato|2016-11-30}} || 53 || [[Ilia Gnusarev]] || [https://kern.punkto.info/2016/11/30/kp101-kauxzoj-kaj-konsekvencoj/] |- | KP102 || [[Galaksio]]j || {{dato|2016-12-14}} || 75 || [[Jana Ĥusanova]] || [https://kern.punkto.info/2016/12/14/kp102-galaksioj/] |- | KP103 || Nukleaj armiloj nuntempe || {{dato|2016-12-21}} || 41 || [[Seán Ó Riain]] || [https://kern.punkto.info/2016/12/21/kp103-nukleaj-armiloj-nuntempe/] |- | KP104 || [[Jugoslavio]] || {{dato|2016-12-29}} || 77 || [[Zlatko Tišljar]] || [https://kern.punkto.info/2016/12/29/kp104-jugoslavio/] |- | KP105 || [[Bestokuracado]]|| {{dato|2017-01-05}} || 79 || [[Marta Tiĥomirov]] || [https://kern.punkto.info/2017/01/05/kp105-bestokuracado/] |- | KP106 || [[2017|Jaro 2017]] || {{dato|2017-01-11}} || 72 || [[Salona Publiko]] || [https://kern.punkto.info/2017/01/11/kp106-jaro-2017/] |- | KP107 || [[Adopto|Infanadoptado]]|| {{dato|2017-01-25}} || 99 || [[Karin Frejarö]], [[Tomas Frejarö]] || [https://kern.punkto.info/2017/01/25/kp107-infanadoptado/] |- | KP108 || [[Glisflugo|Glisaviado]]|| {{dato|2017-02-01}} || 114 || Aleksej || [https://kern.punkto.info/2017/02/01/kp108-glisaviado/] |- | KP109 || [[Stack Exchange|StackExchange]] || {{dato|2017-02-09}} || 63 || [[Paul Eberbann]] || [https://kern.punkto.info/2017/02/09/kp109-stackexchange/] |- | KP110 || [[Elektra biciklo|Elektraj bicikloj]] || {{dato|2017-02-16}} || 66 || Hendjo || [https://kern.punkto.info/2017/02/16/kp110-elektraj-bicikloj/] |- | KP111 || [[Internacia studento|Internacia studado]]|| {{dato|2017-02-23}} || 75 || [[Jana Ĥusanova]] || [https://kern.punkto.info/2017/02/23/kp111-internacia-studado/] |- | KP112 || Mi ne scias|| {{dato|2017-03-09}} || 39 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/03/09/kp112-mi-ne-scias/] |- | KP113 || [[Supersona rapido|Supersona]] aviado ([[Konkordo (aviadilo)|Konkordo]]) | {{dato|2017-03-23}} || 96 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/03/23/kp113-supersona-aviado/] |- | KP114 || [[Satelita navigado]]([[GPS]])|| {{dato|2017-04-09}} || 85 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/04/09/kp114-satelita-navigado//] |- | KP115 || [[Berlina muro]](Moderna [[Historio de Germanio]]) || {{dato|2017-04-21}} || 141 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/04/21/kp115-berlina-muro/] |- | KP116 || [[Elbrula sindromo]]|| {{dato|2017-05-12}} || 74 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/05/12/kp116-elbrula-sindromo/] |- | KP117 || [[Eŭropa Unio]]([[Historio de la Eŭropa Unio]]) || {{dato|2017-05-25}} || 72 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/05/25/kp117-euxropa-unio/] |- | KP118 || Eŭropa Unio II (Stato de la Eŭropa Unio antaŭ la [[Briteliro]]) | {{dato|2017-06-08}} || 102 || [[Seán Ó Riain]], [[Ulrich Brandenburg]], salona publiko || [https://kern.punkto.info/2017/06/08/kp118-euxropa-unio-ii/] |- | KP119 || [[Profesoro|Profesora]] vivo || {{dato|2017-06-23}} || 74 || [[Orlando Raola]] || [https://kern.punkto.info/2017/06/23/kp119-profesora-vivo/] |- | KP120 || [[Koreio]]|| {{dato|2017-07-07}} || 73 || [[Bak Giwan]] || [https://kern.punkto.info/2017/07/07/kp120-koreio/] |- | KP121 || [[Agordo (muziko)|Muzikaj agordoj]]|| {{dato|2017-07-20}} || 69 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/07/20/kp121-muzikaj-agordoj/] |- | KP122 || [[Linukso]]([[Malferma kodo|libera]] [[operaciumo]]) || {{dato|2017-08-10}} || 61 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/08/10/kp122-linukso/] |- | KP123 || Fota [[Kompozicio (bildo)|kompozicio]] ([[Fotado|Fotarto]]) | {{dato|2017-08-26}} || 100 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/08/26/kp123-fota-kompozicio/] |- | KP124 || [[Nuklea energio]]([[Nuklea fisio]])|| {{dato|2017-09-24}} || 85 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/09/24/kp124-nuklea-energio/] |- | KP125 || [[Nuklea akcidento|Nukleaj katastrofoj]]|| {{dato|2017-10-06}} || 116 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/10/06/kp125-nukleaj-katastrofoj/] |- | KP126 || Musa [[eksperimento]]|| {{dato|2017-10-26}} || 82 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/10/26/kp126-musa-eksperimento/] |- | KP127 || [[Reformacio]] || {{dato|2017-11-16}} || 63 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/11/16/kp127-reformacio/] |- | KP128 || Trijariĝo || {{dato|2017-12-02}} || 60 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2017/12/02/kp128-trijarigxo/] |- | KP129 || Filtraj [[Bobelo|bobeloj]], [[Alternativa fakto|alternativaj faktoj]] kaj lingvo ([[Debato|debatkulturo]]) | {{dato|2018-01-05}} || 91 || [[Martin Haase]] || [https://kern.punkto.info/2018/01/05/kp129-filtraj-bobeloj-alternativaj-faktoj-kaj-lingvo/] |- | KP130 || [[Logiko]] || {{dato|2018-01-18}} || 66 || [[Marcos Malke Cramer]] || [https://kern.punkto.info/2018/01/18/kp130-logiko/] |- | KP131 || [[Kvantuma teorio]] || {{dato|2018-02-02}} || 77 || [[Jesper Jacobsen]] || [https://kern.punkto.info/2018/02/02/kp131-kvantuma-teorio/] |- | KP132 || [[Psikiatrio]]([[Infana psikiatrio]]) || {{dato|2018-02-16}} || 51 || [[Martin Markarian]] || [https://kern.punkto.info/2018/02/16/kp132-psikiatrio/] |- | KP133 || [[Nuklea krizo|Nukleaj krizoj]]|| {{dato|2018-03-02}} || 56 || [[Lisa Bannier]] || [https://kern.punkto.info/2018/03/02/kp133-nukleaj-krizoj/] |- | KP134 || [[Televida serio|Televidaj serioj]]|| {{dato|2018-03-18}} || 100 || [[Philippe Bérizzi]] || [https://kern.punkto.info/2018/03/18/kp134-televidaj-serioj/] |- | KP135 || [[Merkatiko|Reta merkatiko]]|| {{dato|2018-03-30}} || 68 || [[Cyrille Hurstel]] || [https://kern.punkto.info/2018/03/30/kp135-reta-merkatiko/] |- | KP136 || [[Mikroskopo]]j || {{dato|2018-04-20}} || 112 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2018/04/20/kp136-mikroskopoj/] |- | KP137 || [[Abelo]]j || {{dato|2018-05-17}} || 114 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2018/05/17/kp137-abeloj/] |- | KP138 || [[Handikapo|Vidhandikapo]]|| {{dato|2018-05-17}} || 128 || [[Fabrice Morandeau]], [[Philippe Neau]] || [https://kern.punkto.info/2018/05/30/kp138-vidhandikapo/] |- | KP139 || [[Sigmund Freud|Freud]] || {{dato|2018-06-13}} || 82 || [[Charlotte Scherping Larsson]] || [https://kern.punkto.info/2018/06/13/kp139-freud/] |- | KP140 || [[Marŝado|Marŝadego]]([[Longdistanca kuro]])|| {{dato|2018-06-27}} || 83 || [[Diana Sauerwein]] || [https://kern.punkto.info/2018/06/27/kp140-marsxadego/] |- | KP141 || [[Diplomatio]] || {{dato|2018-07-12}} || 81 || [[Ulrich Brandenburg]] || [https://kern.punkto.info/2018/07/12/kp141-diplomatio/] |- | ''sennumera'' || ''projektoj de kern.punkto'' || {{dato|2018-08-03}} || 10 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2018/08/03/kp-sennumera/] |- | KP142 || [[Israelo]]([[Araba-israela konflikto]]) || {{dato|2018-08-09}} || 107 || [[Dror Gaon]] || [https://kern.punkto.info/2018/08/09/kp142-israelo/] |- | KP143 || [[Insektoj|Insekta konduto]](La [[Reproduktado|reproduktiĝa]] konduto de [[Kokcinelo|kokcineloj]])|| {{dato|2018-08-31}} || 69 || [[Wendel Pontes]] || [https://kern.punkto.info/2018/08/31/kp143-insekta-konduto/] |- | KP144 || [[Misio Cassini-Huygens|Cassini Huygens]] || {{dato|2018-09-13}} || 76 || [[Carlos Spinola]] || [https://kern.punkto.info/2018/09/13/kp144-cassini-huygens/] |- | KP145 || [[Ekstertera vivo]]|| {{dato|2018-09-29}} || 83 || [[Amri Wandel]] || [https://kern.punkto.info/2018/09/29/kp145-ekstertera-vivo/] |- | KP146 || [[Planedoscienco|Planeda scienco]]|| {{dato|2018-10-11}} || 80 || [[Loïc Rossi]] || [https://kern.punkto.info/2018/10/11/kp146-planeda-scienco/] |- | KP147 || [[Vitroarto]]|| {{dato|2018-10-25}} || 82 || [[Katalin Kováts]] || [https://kern.punkto.info/2018/10/25/kp147-vitroarto/] |- | KP148 || [[Charlie Hebdo]] || {{dato|2018-11-09}} || 78 || [[Cyrille Poullet]], [[Zhou Mack Mafuila]] || [https://kern.punkto.info/2018/11/09/kp148-charlie-hebdo/] |- | KP149 || [[Sendependigo de Barato|Sendependiĝo de Barato]]|| {{dato|2018-11-25}} || 91 || [[Giridhar Rao]] || [https://kern.punkto.info/2018/11/25/kp149-sendependigxo-de-barato/] |- | KP150 || [[Genro (identeco)|Genro]] kaj [[egaleco]] (la kongresa temo [[IJK 2018]]) | {{dato|2018-12-12}} || 76 || [[Charlotte Scherping Larsson]], [[Benita]], [[Querino Neto]] || [https://kern.punkto.info/2018/12/12/kp150-genro-kaj-egaleco/] |- | KP151 || [[Krea komunaĵo]]([[kopirajto]]) || {{dato|2018-12-29}} || 77 || Václav Zouzalík || [https://kern.punkto.info/2018/12/29/kp151-krea-komunajxo/] |- | KP152 || Evoluo de [[paradigmo]]j || {{dato|2019-01-26}} || 75 || [[Frank van Hertrooij]], [[Carlos Pesquera Alonso]] || [https://kern.punkto.info/2019/01/26/kp152-evoluo-de-paradigmoj/] |- | KP153 || [[Elektra povuma sistemo|Elektropovumaj retoj]]|| {{dato|2019-02-10}} || 94 || Chris Kerr || [https://kern.punkto.info/2019/02/10/kp153-elektropovumaj-retoj/] |- | KP154 || [[Genealogio]] || {{dato|2019-02-24}} || 69 || [[Marek Blahuš]] || [https://kern.punkto.info/2019/02/24/kp154-genealogio/] |- | KP155 || [[Vino]]|| {{dato|2019-03-10}} || 88 ||[[Martin Haase]]||[https://kern.punkto.info/2019/03/10/kp155-vino/] |- | KP156 || [[Kuro|Kurado]]([[Sanfortiga trotado]])|| {{dato|2019-03-10}} || 79 || annA, Jessica Grasso || [https://kern.punkto.info/2019/03/28/kp156-kurado/] |- | KP157 || [[Federaciismo]]|| {{dato|2019-04-09}} || 121 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2019/04/09/kp157-federaciismo/] |- | KP158 || [[Fulmo|Fulmoj]]|| {{dato|2019-04-28}} || 71 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2019/04/28/kp158-fulmoj/] |- | KP159 || [[Sueza kanalo]] || {{dato|2019-05-15}} || 83 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2019/05/15/kp159-sueza-kanalo/] |- | KP160 || [[Antarkto]] || {{dato|2019-05-29}} || 88 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2019/05/29/kp160-antarkto/] |- | KP161 || [[Irano]] || {{dato|2019-06-15}} || 84 || [[Hamzeh Shafiee]] || [https://kern.punkto.info/2019/06/15/kp161-irano/] |- | KP162 || [[Fervojo|Fervoja]] [[Sekureca meĥanismo|sekureco]]|| {{dato|2019-06-23}} || 94 || [[Guido Brandenburg]] || [https://kern.punkto.info/2019/06/23/kp162-fervoja-sekureco/] |- | KP163 || [[Lingva politiko]] en [[Francio]]|| {{dato|2019-07-04}} || 80 || [[JoMo|Jean-Marc Leclercq]] || [https://kern.punkto.info/2019/07/04/kp163-lingva-politiko-en-francio/] |- | KP164 || [[Abiogenezo|Ekesto de la vivo]]|| {{dato|2019-07-11}} || 75 || [[Ursula Niesert]] || [https://kern.punkto.info/2019/07/11/kp164-ekesto-de-la-vivo/] |- | ''sennumera'' || ''Etaj anoncoj pri niaj vojaĝplanoj al UK'' || {{dato|2019-07-14}} || 11 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2019/07/14/kp-sennumera-2/] |- | KP165 || [[Tagmezo|Tagmeza]] [[demono]]|| {{dato|2019-07-19}} || 59 || [[Sara Spanò]] || [https://kern.punkto.info/2019/07/19/kp165-tagmeza-demono/] |- | KP166 || [[Sonorilo|Sonorila arto]]|| {{dato|2019-08-12}} || 79 || [[Jo Haazen]] || [https://kern.punkto.info/2019/08/12/kp166-sonorila-arto/] |- | KP167 || [[Svislando]] || {{dato|2019-08-19}} || 67 || [[Benno Fauchiger]] || [https://kern.punkto.info/2019/08/19/kp167-svislando/] |- | KP168 || [[Fumado]] || {{dato|2019-09-08}} || 58 || [[Margaret Zaleski-Zamenhof]] || [https://kern.punkto.info/2019/08/19/kp167-svislando/] |- | KP169 || [[Koloro]]j || {{dato|2019-09-23}} || 58 || [[Orlando Raola]] || [https://kern.punkto.info/2019/09/23/kp169-koloroj/] |- | KP170 || [[Falsaj novaĵoj]]|| {{dato|2019-10-03}} || 103 || [[Rakoen Maertens]] || [https://kern.punkto.info/2019/10/03/kp170-falsaj-novajxoj/] |- | KP171 || [[Multloka sklerozo]] || {{dato|2019-11-03}} || 75 || [[Anina Stecay]] || [https://kern.punkto.info/2019/11/03/kp171-multloka-sklerozo/] |- | KP172 || [[Tutmondaj Voĉoj|Tutmondaj voĉoj]]|| {{dato|2019-11-18}} || 61 || [[Manuela Burghelea]] || [https://kern.punkto.info/2019/11/18/kp172-tutmondaj-vocxoj/] |- | KP173 || [[Lingvoinstruado]]|| {{dato|2019-11-28}} || 57 || [[Sylvain Lelarge]] || [https://kern.punkto.info/2019/11/28/kp173-lingvoinstruado/] |- | KP174 || Svedaj bazlernejoj || {{dato|2019-12-18}} || 47 || [[Tomas Frejarö]], Nori Frejarö || [https://kern.punkto.info/2019/12/18/kp174-svedaj-bazlernejoj/] |- | KP175 || [[Christiania (civito)|Kristianio]] || {{dato|2020-01-13}} || 85 || [[Di Ponti]] || [https://kern.punkto.info/2020/01/13/kp175-kristianio/] |- | KP176 || Kvinjariĝo || {{dato|2020-01-27}} || 63 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/01/27/kp176-kvinjarigxo/] |- | KP177 || [[Pasvorto|Pasvortoj]]([[cifereca identeco]])|| {{dato|2020-02-10}} || 70 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/02/10/kp177-pasvortoj/] |- | KP178 || [[Vulkano]]j || {{dato|2020-02-27}} || 104 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/02/27/kp178-vulkanoj/] |- | KP179 || [[Epidemio]]j || {{dato|2020-03-19}} || 79 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/03/19/kp179-epidemioj/] |- | KP180 || [[Pandemio]]j || {{dato|2020-04-04}} || 102 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/04/04/kp180-pandemioj/] |- | KP181 || [[Kosmo|Kosma leĝo]] || {{dato|2020-04-24}} || 97 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/04/24/kp181-kosma-legxo/] |- | KP182 || [[Ruĝa Kruco|Ruĝa kruco]]|| {{dato|2020-05-19}} || 81 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/05/19/kp182-rugxa-kruco/] |- | KP183 || [[Kosmostacio]]j([[Internacia Kosmostacio]]) || {{dato|2020-06-09}} || 82 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/06/09/kp183-kosmostacioj/] |- | KP184 || [[Kolektiva intelekto|Svarma inteligenteco]] || {{dato|2020-07-21}} || 99 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/07/21/kp184-svarma-inteligenteco/] |- | KP185 || [[Nilo]] || {{dato|2020-09-12}} || 85|| <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/09/12/kp185-nilo/] |- | KP186 || [[Papero]] || {{dato|2020-09-28}} || 139 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/09/28/kp186-papero/] |- | KP187 || [[Inko]] || {{dato|2020-10-29}} || 107 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/10/29/kp187-inko/] |- | KP188 || [[Magnetismo]] || {{dato|2020-12-03}} || 94 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/12/03/kp188-magnetismo/] |- | KP189 || [[Teleskopo]]j([[Kosmoesploro]]) || {{dato|2020-12-19}} || 100 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2020/12/19/kp189-teleskopoj/] |- | KP190 || [[Genbanko|Genaj bankoj]] ([[DNA]], [[Geno]]) | {{dato|2021-01-19}} || 112 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2021/01/19/kp190-genaj-bankoj/] |- | KP191 || Sentema || {{dato|2021-02-02}} || 96 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2021/02/02/kp191-sentema/] |- | KP192 || [[Transiroj de Atlantika Oceano|Transatlantikaj ŝipoj]]|| {{dato|2021-02-09}} || 167 || <small>neniu</small> || [https://kern.punkto.info/2021/02/09/kp192-transatlantikaj-sxipoj/] |- |KP193 |Hejma [[aŭtomatigo]] ([[Domotiko]]) |[[1-a de marto]] 2021   |86 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2021/03/01/kp193-hejma-auxtomatigo/] |- |KP194 |Kosma kodo |[[6-a de aprilo]] 2021 |96 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2021/04/06/kp194-kosma-kodo/] |- |KP195 |[[Kolorblindeco]] |[[25-a de majo]] 2021 |96 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2021/05/25/kp195-kolorblindeco/] |- |KP196 |[[Kalendaro|Kalendaroj]] |[[7-a de junio]] 2021 |117 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2021/06/07/kp196-kalendaroj/] |- |KP197 |[[Klimata krizo]] ([[Interregistara Spertularo pri Klimata Ŝanĝiĝo]] (IPCC)) |[[30-a de aŭgusto]] 2021 |102 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2021/08/30/kp197-klimata-krizo/] |- |KP198 |[[Aerŝipo|Aerŝipoj]] |[[27-a de septembro]] 2021 |92 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2021/09/27/kp198-aersxipoj/] |- |KP199 |[[Kosmoteleskopo James Webb|James Webb Teleskopo]] |[[6-a de februaro]] 2022 |88 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2022/02/06/kp199-james-webb-teleskopo/] |- |KP200 |Sentema epizodo (temas pri unua reago al la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)]]) |[[27-a de februaro]] 2022 |25 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2022/02/27/kp200-sentema-epizodo/] |- |KP201 |[[Vespertoj]] |[[8-a de marto]] 2022 |82 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2022/04/08/kp201-vespertoj/] |- |KP202 |[[Metroo|Metrooj]] |[[6-a de junio]] 2022 |92 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2022/06/06/kp202-metrooj/] |- |KP203 |[[Homeopatio]] |[[25-a de septembro]] 2022 |93 |<small>neniu</small> |[https://kern.punkto.info/2022/09/25/kp203-homeopatio/] |- |KP204 |[[Pigmento|Pigmentoj]] |[[9-a de novembro]] 2022 |115 |[[Orlando Raola]] |[https://kern.punkto.info/2022/11/09/kp204-pigmentoj/] |- |KP205 |[[Artefarita inteligenteco]] |18-a de marto 2023 |197 |neniu |[https://kern.punkto.info/2023/03/18/kp205-artefarita-inteligenteco/] |- |KP206 |[[Sufrageto]]<nowiki/>j |17-a de majo 2023 |89 |neniu |[https://kern.punkto.info/2023/05/17/kp206-sufragetoj/] |- |KP207 |[[Biciklado]] |25-a de aŭgusto 2023 |70 |Lars Sözüer |[https://kern.punkto.info/2023/08/25/kp207-biciklado/] |- |KP208 |[[Orfejo|Orfejoj]] |15-a de septembro 2023 |72 |Norina Schantl |[https://kern.punkto.info/2023/09/15/kp208-orfejoj/] |- |KP209 |[[Ateismo]] |4-a de oktobro 2023 |78 |[[Anna Löwenstein]] kaj Nyegosh Dube |[https://kern.punkto.info/2023/10/04/kp209-ateismo/] |- |KP210 |[[Enmigrado]] |15-a de oktobro 2023 |87 |[[Margaret Zaleski-Zamenhof]] |[https://kern.punkto.info/2023/10/15/kp210-enmigrado/] |- |KP211 |[[Ventmuelejo|Ventmueliloj]] |4-a de novembro 2023 |56 |[[Jesper Jacobsen]] |[https://kern.punkto.info/2023/11/04/kp211-ventmueliloj/] |- |KP212 |verdigo de [[Urbo|urboj]] |21-a de novembro 2023 |99 |[[Normand Fleury]] |[https://kern.punkto.info/2023/11/21/kp212-verdigo-de-urboj/] |- |KP213 |[[Lingvistiko|lingvaj esploroj]] ([[Afrikaj lingvoj]]) |21-a de januaro 2024 |82 |[[Heidi Goes]] |[https://kern.punkto.info/2024/01/21/kp213-lingvaj-esploroj/] |- |KP214 |[[Seksismo]] |11-a de februaro 2024 |81 |[[Manuela Ronco]] |[https://kern.punkto.info/2024/02/11/kp214-seksismo/] |- |KP215 |[[Konfliktmediacio|Mediado]] ([[arbitracio]]) |4-a de marto 2024 |82 |[[Dalia Pileckienė|Dalia Plileckienė]] |[https://kern.punkto.info/2024/03/04/kp215-mediado/] |- |KP216 |[[Gemo|Gemoj]] |14-a de aprilo 2024 |76 |[[Orlando Raola]] |[https://kern.punkto.info/2024/04/14/kp216-gemoj/] |- |KP217 |[[Aktoro|Aktorado]] |28-a de aprilo 2024 |62 |[[Saša Pilipović]] |[https://kern.punkto.info/2024/04/28/kp217-aktorado/] |- |''sennumera'' |Ni parolas pri niaj planoj por la resto de la jaro kaj anoncas kelkajn novaĵojn. |18-a de junio 2024 |30 |neniu |[https://kern.punkto.info/2024/06/18/kp-sennumera-2024/] |- |KP218 |[[Geostrategio]] |8-a de junio 2024 |70 |[[Ulrich Brandenburg]] |[https://kern.punkto.info/2024/07/08/kp218-geostrategio/] |- |KP219 |[[Trinkebla akvo|Akvokvalito]] |1-a de septembro 2024 |63 |Allan Argolo |[https://kern.punkto.info/2024/09/01/kp219-akvokvalito/] |- |KP220 |[[Teo]] |15-a de septembro 2024 |71 |Ingi |[https://kern.punkto.info/2024/09/15/kp220-teo/] |- |KP221 |[[Kondutekonomiko]] |1-a de oktobro 2024 |73 |[[Paulína Jalakšová]] |[https://kern.punkto.info/2024/10/01/kp221-kondutekonomiko/] |- |KP222 |[[Gepatrozorgo|Zorgogepatreco]] |14-a de oktobro 2024 |95 |[[Birke Dockhorn]] |[https://kern.punkto.info/2024/10/14/kp222-zorgogepatreco/] |- |KP223 |[[Konstelacio|Konstelacioj]] |4-a de novembro 2024 |84 |[[Frank van Hertrooij]] |[https://kern.punkto.info/2024/11/04/kp223-konstelacioj/] |- |KP224 |[[Ultrabiciklado|Biciklaj vojaĝoj]] |25-a de novembro 2024 |89 |Lars Sözüer kaj Viola Gubo |[https://kern.punkto.info/2024/11/25/kp224-biciklaj-vojagxoj/] |- |KP225 |Dekjariĝo, Iomete malfrua festo de nia dekjara jubileo |27-a de januaro 2025 |42 |neniu |[https://kern.punkto.info/2025/01/27/kp225-dekjarigxo/] |- |KP226 |Nia loko en la [[kosmo]] ([[Astronomio]]) |2-a de marto 2025 |92 |[[Carlos Spínola|Carlos Spinola]] |[https://kern.punkto.info/2025/03/02/kp226-nia-loko-en-la-kosmo/] |- |KP227 |Stimulado de la [[Cerbo]] |6-a de aprilo 2025 |67 |Marta Nowakowska-Desplantes |[https://kern.punkto.info/2025/04/06/kp226-stimulado-de-la-cerbo/] |- |KP228 |[[Eŭska lingvo]] |25-a de majo 2025 |66 |Martin Haase |[https://kern.punkto.info/2025/05/25/kp228-euxska-lingvo/] |- |KP229 |[[Ĵurnalismo]] |24-a julio 2025 |106 |[[Thomas Bormann|Thomas Bohrmann]] |[https://kern.punkto.info/2025/07/24/kp229-jxurnalismo/] |- |KP230 |Karbokaptado |25-a aŭgusto 2025 |100 |Lars Sandbakk |[https://kern.punkto.info/2025/08/24/kp230-karbonkaptado/] |- |KP231 |[[Ŝako]] |24-a septembro 2025 |91 |[[Anina Stecay]] kaj [[Felix Zesch]] |[https://kern.punkto.info/2025/09/24/kp231-sxako/] |- |KP232 |La rekonstruado de [[Nia Damo de Parizo]] |6-a oktobro 2025 |112 |Pierre Grollemund |[https://kern.punkto.info/2025/10/06/kp232-la-rekonstruado-de-nia-damo-de-parizo/] |- |KP233 |[[Demenco]] |26-a de oktobro 2025 |73 |[[Marta Ruzza]] |[https://kern.punkto.info/2025/10/26/kp233-demenco/] |- |KP234 |Radioamatorismo |17-a de novembro 2025 |71 |Paul Quevy-Lefevre |[https://kern.punkto.info/2025/11/17/kp234-demenco/] |- |KP235 |Santunoj |23-a de decembro 2025 |59 |Sylvain Lelarge |[https://kern.punkto.info/2025/12/23/kp235-santunoj/] |- |KP236 |[[Korupto]] |11-a de januaro 2026 |90 |Maciej Wnuk |[https://kern.punkto.info/2026/01/11/kp236-korupto/] |- |KP237 |[[Genetiko]] |16-a de februaro 2026 |83 |Judith Jackson |[https://kern.punkto.info/2026/02/16/kp237-genetiko/] |- |KP238 |[[Alfred Nobel]] kaj [[Bertha von Suttner]] |18-a de marto 2026 |82 | |[https://kern.punkto.info/2026/03/18/kp238-nobel-suttner/] |- |KP239 |Monda heredaĵo |12-a de aprilo 2026 |78 |Martin Haase |[https://kern.punkto.info/2026/04/12/kp238-monda-heredajxo/] |- |KP240 | | | | | |} == Vidu ankaŭ == * [[Movada vidpunkto]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{Ĝermo|Esperanto|podkastoj}} [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] l9kmf36w3q3iain7dkd2fbao55kccp0 0 519195 9384777 9278709 2026-05-27T06:43:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384777 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Nikolao Biezo<br />(1516-1572) |dosiero =Nicolaus Biese (1516-1572).png |priskribo =Theoretica Medicina: Libri 6, [[1564]] |dato de naskiĝo =[[28-a de marto]] [[1516]] |loko de naskiĝo =[[Gento (urbo)|Gento]], {{BEL}} |dato de morto =[[25-a de aprilo]] [[1572]] |loko de morto =[[Vieno]], {{AUT}} | alma_mater = [[Universitato de Loveno ]]<br />Universitato de Valencio<br />[[Universitato de Sieno]] }} '''Nikolaes van Biese''' (1516-1572), '''Niklaas Biesius''' estis belga poeto, filozofo, privata kuracisto de [[Maksimiliano la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Maksimiliano la 2-a]]<ref>[https://books.google.com.br/books?id=IvrdBgAAQBAJ&pg=PT31&dq=Nicolaas+Biesius+Maximilian+II&hl=en&sa=X&ei=YecJVZSOFoyUsQTKooKIBg&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=Nicolaas%20Biesius%20Maximilian%20II&f=false Acta Historiae Neerlandicae IX], R. Baetens, H. Balthazar, H. Dijk, Rosemary Duke, P. J. Kessel, D. J. Roorda, Nicolette Santen-Mout, E. Stols, K. W. Swart, B. A. Sijes, C. A. Tamse</ref> (1564-1576), profesoro pri Medicino en la [[Universitato de Loveno]]<ref>[https://books.google.com.br/books?id=JL8sAQAAMAAJ&pg=PA92&dq=Moniteur+de+Dates+Niklaas+Biesius&hl=en&sa=X&ei=ReAJVZ3WEI38sAT3lYLYDQ&ved=0CB0Q6AEwAA#v=onepage&q=Moniteur%20de%20Dates%20Niklaas%20Biesius&f=false Moniteur des Dates], Eduard Maria Oettinger, Karl August Kesselmeyer</ref>. Post la unuaj studoj en sia naskiĝurbo, li studis medicinon en la [[Universitato de Loveno]], poste li foriris al [[Hispanio]] kie li studis Filozofion kaj [[Retoriko|Elokventecon]] en la [[Universitato de Valencio]]. Pli malfrue li forvojaĝis al Italio kie doktoriĝis en la [[Universitato de Sieno]], kaj poste li revenis al [[Loveno]], kie la [[Fernando Álvarez de Toledo|Duko de Alva]] (1507-1583) lin indikis al katedro en la Universitato. En 1571, la imperiestro Maksimiliano la 2-a lin invitas al [[Vieno]] kaj li fariĝas privata kuracisto de la suvereno. Li mortis pro [[apopleksio]] en la [[28-a de aprilo]] [[1572]]<ref>[https://books.google.com.br/books?id=P_mDwAEAVicC&pg=PA478&lpg=PA478&dq=Nicolaus+Biesius+cerl&source=bl&ots=c9NsW4bXgU&sig=18BjMMkH_oaOq0NY4S4VOOnxd_w&hl=pt-BR&sa=X&ei=WcoJVa_iFsv8sATp9IGoBw&ved=0CD8Q6AEwBzgK#v=onepage&q=Nicolaus%20Biesius%20cerl&f=false Bibliothèque littéraire, historique et critique de la médecine ancienne et ...], Joseph-Barthélemy-François Carrère</ref>. == Elektita verkaro == [[Dosiero:Nicolaus Biesius. Line engraving, 1688. Wellcome V0000543.jpg|250px|eta|maldekstra|{{center|Nikolao Biezo, flandra kuracisto}}]] * [https://books.google.com.br/books?id=F2LXmerzmLEC&printsec=frontcover&dq=Nikolaes+Biese&hl=pt-BR&sa=X&ei=UMcJVem7DOK1sQSZsYHACQ&ved=0CE0Q6AEwBzgK#v=onepage&q=Nikolaes%20Biese&f=false Duo epistolarum libelli, Agnesii ..., et Nicolai Biesij, alias Scirpi ...], [[1546]], Joan Baptista Anyes, Nicolas Biese * [https://books.google.com.br/books?id=pX4lZV-e8M0C&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Nikolaes+Biese%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=_sUJVeevCuzbsASSsIDQBQ&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Nicolai Biesij Gandauensis De republica libri quatuor, quibus vniuersa de ...], [[1556]] * [https://books.google.com.br/books?id=TF48AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Nikolaes+Biese&hl=pt-BR&sa=X&ei=zcUJVZPxEardsATf3IKgAQ&ved=0CEMQ6AEwBQ#v=onepage&q=Nikolaes%20Biese&f=false Theoretica Medicina: Libri 6], [[1558]] * [https://books.google.com.br/books?id=mPU5AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Nikolaes+Biese&hl=pt-BR&sa=X&ei=zcUJVZPxEardsATf3IKgAQ&ved=0CEoQ6AEwBg#v=onepage&q=Nikolaes%20Biese&f=false In Artem medicam Galeni commentarii], [[1560]] * [https://books.google.com.br/books?id=rtVxRJd8IRIC&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Nikolaes+Biese%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=_sUJVeevCuzbsASSsIDQBQ&ved=0CCQQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false Nic. Biesii Gandauensis De republica lib. 4. multis in locis aucti: quibus ...], [[1564]] * [https://books.google.com.br/books?id=pPU5AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Nikolaes+Biese&hl=pt-BR&sa=X&ei=zcUJVZPxEardsATf3IKgAQ&ved=0CGEQ6AEwCQ#v=onepage&q=Nikolaes%20Biese&f=false De methodo medicinae] liber vnus auctore Nicolao Biesio Gandauensi ..., [[1564]], Nikolaes Biese, Jean Bogard * [https://books.google.com.br/books?id=vIAPAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=Nicolaus+Biesius&hl=pt-BR&sa=X&ei=a8kJVbeUOuK1sQSZsYHACQ&ved=0CCIQ6AEwATgK#v=onepage&q=Nicolaus%20Biesius&f=false De varietate opinionum liber unus], [[1567]] * [https://books.google.com.br/books?id=_9o5AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Nikolaes+Biese&hl=pt-BR&sa=X&ei=zcUJVZPxEardsATf3IKgAQ&ved=0CFIQ6AEwBw#v=onepage&q=Nikolaes%20Biese&f=false Nicol. Biesii De arte dicendi: libri 2], [[1573]] * [https://books.google.com.br/books?id=eXiR8RetuuIC&printsec=frontcover&dq=Nikolaes+Biese&hl=pt-BR&sa=X&ei=zcUJVZPxEardsATf3IKgAQ&ved=0CB8Q6AEwAA#v=onepage&q=Nikolaes%20Biese&f=false Nicolai Biesii, Gandauensis, ... De natura, lib. 5. Ad clementissimum ...], [[1613]] {{Div col|cols = 3}}{{Div col end}} == Literaturo == * [http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenaref/adam/adam2/s226.html Adam, Melchior: Vitae Germanorum medicorum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130405095715/http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenaref/adam/adam2/s226.html |date=2013-04-05 }} * [https://books.google.com.br/books?id=eVIhAAAAQBAJ&pg=PA108&dq=Nikolaes+Biese+%281516-1572%29&hl=pt-BR&sa=X&ei=ssMJVbOHEIb7sATT-oK4Cw&ved=0CDcQ6AEwAw#v=onepage&q=Nikolaes%20Biese%20(1516-1572)&f=false Antike Rhetorik im Zeitalter des Humanismus], Carl Joachim Classen * [https://books.google.com.br/books?id=37dFAAAAMAAJ&q=Nikolaes+Biese+%281516-1572%29&dq=Nikolaes+Biese+%281516-1572%29&hl=pt-BR&sa=X&ei=ssMJVbOHEIb7sATT-oK4Cw&ved=0CFMQ6AEwBw Zeitschrift für Württembergische Landesgeschichte, Volume 31], W. Kohlhammer., 1973 * [https://books.google.com.br/books?id=RG0_AQAAIAAJ&q=Niklaas+Biese&dq=Niklaas+Biese&hl=pt-BR&sa=X&ei=UsgJVafaG4r7sATUnoHQBQ&ved=0CDMQ6AEwAw Verslagen en mededeelingen der Koninklijke Vlaamsche Academie voor Taal- en Letterkunde], Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde, [[1923]] * [https://books.google.com.br/books?id=FBwYAAAAMAAJ&pg=PA273&dq=Niklaas+Biesius&hl=pt-BR&sa=X&ei=5MgJVbX7AbiJsQT514GAAg&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=Niklaas%20Biesius&f=false Biographisch woordenboek der Nederlanden: bevattende de ..., Volume 8], Jacques Alexandre de Chalmot * [http://thesaurus.cerl.org/record/cnp00944807 CERL Thesaurus] * [http://datos.bne.es/autor/XX5134750.html Biblioteca Nacional de España]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://emlo.bodleian.ox.ac.uk/profile/person/f9d6a2ca-4c20-46cf-b39f-0c013f5ba7ac Bodleian Library] * [http://ihm.nlm.nih.gov/luna/servlet/view/all/what/Portraits?os=5900&pgs=250 Images from the History of Medicine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150402122301/http://ihm.nlm.nih.gov/luna/servlet/view/all/what/Portraits?os=5900&pgs=250 |date=2015-04-02 }} * [https://books.google.com.br/books?id=P_mDwAEAVicC&pg=PA478&lpg=PA478&dq=Nicolaus+Biesius+cerl&source=bl&ots=c9NsW4bXgU&sig=18BjMMkH_oaOq0NY4S4VOOnxd_w&hl=pt-BR&sa=X&ei=WcoJVa_iFsv8sATp9IGoBw&ved=0CD8Q6AEwBzgK#v=onepage&q=Nicolaus%20Biesius%20cerl&f=false Bibliothèque littéraire, historique et critique de la médecine ancienne et ...], Joseph-Barthélemy-François Carrère == Vidu ankaŭ == <gallery class=center> Galen_detail.jpg|{{center|[[Galeno de Pergamono|Klaŭdo Galeno]]<br />([[121]]-[[-216]])}} Methodi medendi libri sex, quibus omnia.png|{{center|[[Julio Alesandrino el Neŭstejno|Giulio Alessandrini]]<br />([[1506]]-[[1590]])}} Fernando Álvarez de Toledo, III Duque de Alba, por Willem Key.jpg|{{center|[[Fernando Álvarez de Toledo|Duko de Alva]]<br />([[1507]]-[[1583]])}} Bemberg fondation Toulouse - Portrait of Antoine Perrenot de Granvelle - Frans Floris inv.1019.jpg |{{center|[[Antoine Perrenot de Granvelle|Kardinalo Granvelo]]<br />([[1517]]-[[1586]])}} </gallery> <gallery class=center> Rembert_Dodoens.jpg|{{center|[[Rembert Dodoens|Renbertus Dodonaeus]]<br />([[1517]]-[[1585]])}} Portrait of Johannes Crato von Krafftheim at the age of 60 (cropped).jpg|{{center|[[Johann Crato von Krafftheim|Johano Krato]]<br />([[1519]]-[[1585]])}} Cornelius_Gemma_Lovaniensis.jpg|{{center|[[Cornelis Gemma|Kornelio Gema]]<br />([[1535]]-[[1578]])}} Maximilian_II_HRR_MATEO.jpg|[[Maksimiliano la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Maksimiliano la 2-a]]<br />([[1564]]-[[1576]]) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Portalo|Belgio|Homoj|Medicino}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Biografio|kuracisto|Belgio|filozofo}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Biezo, Nikolao}} [[Kategorio:Belgaj kuracistoj]] [[Kategorio:Belgaj filozofoj]] [[Kategorio:Belgaj poetoj]] 60h6rq6den0potvdba0ro5gu342getr 0 520376 9384408 9322505 2026-05-26T14:19:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384408 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Nabilla Benattia''' estas ina modelo kaj famulo, kiu partoprenis francajn [[Realeca televidserio|televidajn elsendojn]].<ref>Biographie de Nabilla http://www.closermag.fr/people/biographie-de-stars/nabilla {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131019141406/http://www.closermag.fr/people/biographie-de-stars/nabilla |date=2013-10-19 }} Closer Magazine</ref> Ŝi popularigis la frazeton "non, mais allô quoi" en ''Anges de la télé-réalité''<ref>Desnos, Marie ([[29a de aprilo]] de [[2013]]). «Un jour avec les people». Paris Match. Konsultita la [[1an de majo]] de 2013. [http://www.parismatch.com/People-Match/Spectacles/Actu/Un-jour-avec-les-people-Lundi-29-avril-2013-481191]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kaj okazigis [[parodio]]jn. En la [[franca vikipedio]] estiĝis polemiko ĉar oni forviŝis artikolon pri ŝi ĉar mankis enciklopedieco.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://fr.wikipedia.org/wiki/Discussion:Nabilla_Benattia/Suppression|titolo=Discussion:Nabilla Benattia/Suppression|alirdato=1a de Majo 2013|eldoninto=Wikipédia}}</ref> Tiu decido generis ian atenton fare de amaskomunikiloj.<ref>[http://www.lefigaro.fr/culture/2013/04/29/03004-20130429ARTFIG00429-nabilla-n-est-pas-un-objet-de-savoir-pour-wikipedia.php Nabilla n'est pas «un objet de savoir» pour Wikipédia], ''Le Figaro'', 29a de Aprilo 2013</ref><ref>[http://www.lepoint.fr/ces-gens-la/nabilla-censuree-sur-wikipedia-01-05-2013-1661760_264.php Nabilla censurée sur Wikipédia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150428030944/http://www.lepoint.fr/ces-gens-la/nabilla-censuree-sur-wikipedia-01-05-2013-1661760_264.php |date=2015-04-28 }}, ''Le Point'', 1a Majo 2013</ref><ref name="Tel130501">{{cite news | url=http://www.telegraph.co.uk/women/womens-life/10030060/Wikipedia-you-dont-get-to-decide-whos-interesting.html | title=Wikipedia: you don't get to decide who's interesting | date=1a Majo 2013 | accessdate=1a Majo 2013 | last=Brand | first=Katy | newspaper=Daily Telegraph}}</ref> Poste oni remalfermis ĝin. == Referencoj == {{Referencoj}} == Tradukfonto == {{Trad|es|Nabilla Benattia|80588938|fr|Nabilla Benattia|113266647|en|Nabilla Benattia|648106154}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Benattia, Nabilla}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Haute-Savoie]] [[Kategorio:Francaj televidistoj]] [[Kategorio:Francaj fotomodeloj]] [[Kategorio:Interretaj memeoj]] [[Kategorio:Alĝeridevenaj francoj]] 88kqdjrmua3hrge6mhczzyrq07a75cm 0 526459 9384994 9343798 2026-05-27T10:49:36Z Aidas 3488 /* Eksteraj ligiloj */ 9384994 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Muzeo | nomo = Musée de l'Orangerie | bildo = Musée de l’Orangerie exterior.JPG | bildograndeco = 280 | bildoteksto = | latitudo = 48.863856 | longitudo = 2.322272 | regiono-ISO = FR-75 | zomo = 16 | lando = [[Francio]] | regiono = [[Francilio]] | urbo = [[Parizo]] | kolektoj = [[Impresionismo]], [[Post-impresionismo]] | verkoj = | surfaco = | malfermdato = [[1927]] | vizitantoj = | adreso = [[Tuileries|Ĝardeno Tuileries]]<br />[[1-a arondismento de Parizo|1-a arondismento]] | url = [https://www.musee-orangerie.fr/ www.musee-orangerie.fr] | tersituo = Parizo }} La '''Muzeo de la Oranĝerio''' ({{Lang-fr|Musée de l'Orangerie}}) estas artgalerio en [[Parizo]], prezentanta verkojn de [[Impresionismo|impresionistoj]] kaj [[Post-impresionismo|post-impresionistoj]], lokita en la [[Placo de la Konkordo]]. La muzeo montras pentraĵojn de [[Claude Monet]], [[Paul Cézanne]], [[Henri Matisse]], [[Pablo Picasso]], [[Pierre-Auguste Renoir]], [[Amedeo Modigliani]], [[André Derain]], [[Ĥaim Sutin]], [[Marie Laurencin]], [[Maurice Utrillo]], [[Paul Gauguin]], [[Alfred Sisley]], [[Henri Rousseau]], [[Pierre-Auguste Renoir]] kaj aliaj artistoj. La Muzeo de la Oranĝerio estas fama pro la fakto, ke ĝi havas pentraĵojn de Monet ''La Nimfeoj''. La verko konsistas el ok partoj kaj okupas apartan ĉambron de la galerio. Oni ofte nomas ĝin la ovala ĉambro pro la foresto de anguloj. Meze estas malgranda divano por vizitantoj. La Muzeo de la Oranĝerio situas ĉe la okcidenta fino de la parko [[Tuileries]], ne malproksime de [[Luvro]] kaj [[Musée d'Orsay]]. La Muzeo de la Oranĝerio estas malfermita: de 9:00 al 18:00 ĉiutage krom mardo. == Publikaj transportoj == * {{Pariza metroo|Met}}{{Pariza metroo|1}}{{Pariza metroo|8}}{{Pariza metroo|12}} ''{{Parmet|Concorde}}'' == Bildgalerio == <gallery> Femme Nue dans un Paysage, by Pierre-Auguste Renoir, from C2RMF cropped.jpg|[[Pierre-Auguste Renoir]], ''Nuda virino en pejzaĝo'' Amedeo Modigliani - Paul Guillaume, Novo Pilota - Google Art Project.jpg|[[Amedeo Modigliani]], ''Portreto de Paul Guillaume'' Paul Cézanne - Portrait of Madame Cézanne - Google Art Project.jpg|[[Paul Cézanne]], ''Portreto de S-ino Cézanne'' Paul Gauguin - Paysage (Musée Orangerie).jpg|[[Paul Gauguin]], ''Pejzaĝo'' Henri-Julien Félix Rousseau - La Carriole du Père Junier.jpg|[[Henri Rousseau]], ''Ĉeval-veturilo de Patro Junier'' Claude Monet - Argenteuil.jpg|[[Claude Monet]], ''Argenteuil'' Claude Monet 038.jpg|[[Claude Monet]], ''La Nimfeoj'' Pierre-Auguste Renoir - Claude Renoir en clown.jpg|[[Pierre-Auguste Renoir]], ''Portreto de Claude Renoir en klaŭno'' </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Michel Hoog]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.musee-orangerie.fr/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060405000323/http://www.musee-orangerie.fr/ |date=2006-04-05 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=DLyzC6h9CmY YouTube Muzeo de la Oranĝerio] == Tradukfonto == {{Trad|ru|Музей Оранжери|64886545}} {{Muzeoj en Parizo}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Orangerio}} [[Kategorio:Muzeoj en Parizo]] [[Kategorio:Artmuzeoj en Parizo]] [[Kategorio:Naciaj muzeoj en Francio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en la 1-a arondismento de Parizo]] [[Kategorio:Muzeoj fonditaj en 1920-1929]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1927]] 2cl3jnsiuzbtps12bb6g6nrugenucdv 0 529826 9384915 9345596 2026-05-27T09:36:53Z Sj1mor 12103 9384915 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} [[Dosiero:Robert Stephenson statue Euston.jpg|eta|250ra|Statuo de Robert Stephenson ekster la fervoja stacio Euston.]] '''Robert Stephenson''', membro de la [[Reĝa Societo de Londono|RS]]<ref name="web.archive.org">"Fellows of the Royal Society". London: Royal Society. Archived from the original on 2015-03-16. [https://web.archive.org/web/20150316060617/https://royalsociety.org/about-us/fellowship/fellows/] Alirita la 21an de julio 2015.</ref> ([[16a de oktobro|16a de Oktobro]] [[1803]] – [[12a de oktobro|12a de Oktobro]] [[1859]]) estis pionira [[fervoja inĝeniero]]. La nura filo de [[George Stephenson]], nome "Patro de Fervojoj",<ref>Davis 1975, Titolo de la libro.</ref> li sekvis la atingojn de sia patro. Robert estis nomita la plej granda inĝeniero de la 19a jarcento.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/robert-stephenson|titolo=Robert Stephenson|alirdato=19a de Marto 2014|eldoninto=Westminster Abbey|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171028093137/http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/robert-stephenson|arkivdato=2017-10-28}}</ref> Robert naskiĝis en [[Willington Quay]], [[Northumberland]], al George kaj Frances ''naske'' Henderson, antaŭ ili translokiĝis al [[Killingworth]], kie Robert ricevis edukon en la loka vilaĝa lernejo. Robert ĉeestis ĉe la mezklasa lernejo de strato Percy en [[Newcastle]] kaj je la aĝo de dekkvin iĝis metilernanto ĉe la mininĝeniero [[Nicholas Wood]]. Li abandonis antaŭ la kompletigo de siaj tri jaroj por helpi sian patron inspekti la [[Fervojo Stockton kaj Darlington|Fervojon Stockton kaj Darlington]]. Robert pasiĝis ses monatojn ĉe la [[Universitato de Edinburgo]] antaŭ eklabori tri jarojn kiel mininĝeniero en [[Kolombio]]. Reveninte, lia patro estis konstruanta la [[Fervojo Liverpool kaj Manchester|Fervojon Liverpool kaj Manchester]], kaj Robert disvolvigis la vaporlokomotivon ''Rocket'' kiu venkis en la Konkurenco Rainhill en 1829. Li iĝis inĝenierestro de la [[Fervojo Londono kaj Birmingham]] en 1833 kun salajro de 1,500 pundoj jare. Ĉirkaŭ 1850 Robert implikiĝis en triono de la landa fervoja reto. Li desegnis la [[Altnivela Ponto|Altnivelan Ponton]] kaj la [[Reĝa Limoponto|Reĝan Limoponton]] ĉe la Ĉefa Linio de la Orienta Marbordo. Kun Eaton Hodgkinson kaj William Fairbairn li disvolvigis tubajn pontojn el [[forĝita fero]], kiaj la [[Ponto Britannia]] en [[Kimrio]], kies desegno estis poste uzata por la [[Viktoria Ponto (Montrealo)|Viktoria Ponto]] en Montrealo, dum multaj jaroj la plej longa ponto en la mondo. Li eventuale laboris por 160 komisioj el 60 kompanioj, konstruante fervojojn en aliaj landoj kiaj Belgio, Norvegio, Egiptio kaj Francio.<ref name=BaileyP23>{{Cite book|editor-last=Bailey|editor-first=Michael R.|year=2003|title=Robert Stephenson; The Eminent Engineer|publisher= Ashgate|isbn=0-7546-3679-8|page=XXIII}}</ref> En 1829 Robert edziĝis al Frances Sanderson kiu mortis en 1842; la paro ne havis infanojn kaj li ne reedziĝis. En 1847 li estis elektita Membro de la Parlamento por [[Whitby]], kaj tenis sian sidlokon ĝis sia morto. Kvankam Robert malakceptis britan [[Kavaliro|kavalirecon]], li ricevis en Belgio la honoron de la Ordeno de Leopoldo, en Francio tiun de la [[Honora legio]] kaj en Norvegio tiun de la [[Ordeno de Sankta Olavo]]. Li estis elektita membro de la [[Reĝa Societo de Londono]] en [[1849]].<ref name="web.archive.org"/> Li estis Prezidento de la Instituto de Mekanikaj Inĝenieroj kaj de la Instituto de Civilaj Inĝenieroj. La morto de Robert estis amplekse bedaŭrata, kaj lia funebra parado ricevis permeson de la [[Viktoria (Britio)|reĝino Viktoria]] por trapasi tra [[Hyde Park (Londono)|Hyde Park]], nome honoro antaŭe rezervita por membroj de la reĝa familio. Li estis entombigita en la [[Abatejo Westminster]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * Allen, Cecil J. (1974) [1964]. The North Eastern Railway. Ian Allan. ISBN 0-7110-0495-1. * Conder, F.R. (1868). Personal Recollections of English Engineers and of the Introduction of the Railway System in the United Kingdom. Hodder & Stoughton. OCLC 251964171. [https://archive.org/details/personalrecollec00civiuoft] Konsultita la [[21a de julio]] 2013. * Davis, Hunter (1975). George Stephenson: A Biographical Study of the Father of Railways. Weidenfeld and Nicolson. ISBN 0297769340. * Jeaffreson, J.C.; Pole, William (1864a). The Life of Robert Stephenson FRS Vol. 1. Longman, Green, Longman, Roberts and Green. OCLC 794212771. [https://archive.org/details/liferobertsteph01polegoog] Konsultita la 21a de julio 2013. * Jeaffreson, J.C.; Pole, William (1864b). The Life of Robert Stephenson FRS Vol. 2. Longman, Green, Longman, Roberts and Green. OCLC 794212775. [https://archive.org/details/liferobertsteph00polegoog] Konsultita la 21a de julio 2013. * Rolt, L.T.C. (1984). George and Robert Stephenson: The Railway Revolution. Penguin. ISBN 0-14-007646-8. * Ross, David (2010). George and Robert Stephenson: A Passion for Success. History Press. ISBN 978-0-7524-5277-7. * [[Samuel Smiles|Smiles, Samuel]] (1868). The Life of George Stephenson and of his Son Robert Stephenson. Harper & Brothers. OCLC 1559045. [https://archive.org/details/lifeofstephen00smiliala] Konsultita la 21a de julio 2013. * Tomlinson, William Weaver (1915). The North Eastern Railway: Its Rise and Development. Andrew Reid and Company. OCLC 504251788. [https://archive.org/details/northeasternrail00tomlrich] Konsultita la 21a de julio 2013. * Wilson, Arnold T (1939). The Suez Canal: Its Past, Present, and Future (PDF). Oxford University Press. OCLC 1981248. [https://ia600302.us.archive.org/20/items/suezcanal032262mbp/suezcanal032262mbp.pdf] Konsultita la 21a de julio 2013. == Bibliografio == * Addeyman, John; Haworth, Victoria (2005). Robert Stephenson: Railway Engineer. North East Railway Association. ISBN 1-873513-60-7. * Bailey, Michael R., eld. (2003). Robert Stephenson; The Eminent Engineer. Ashgate. ISBN 0-7546-3679-8. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.robertstephensontrust.com The Robert Stephenson Trust] * [http://www.menaibridges.co.uk Menai Heritage] A community project and museum telling the story of Stephenson's Britannia Tubular Bridge {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Stephenson, Robert}} [[Kategorio:Lokomotivoj]] [[Kategorio:Britaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Fervojo]] [[Kategorio:Homoj de la Industria revolucio]] [[Kategorio:Inĝenieroj pri pontoj]] [[Kategorio:Vapormaŝino]] [[Kategorio:Britaj inventistoj]] [[Kategorio:Britaj politikistoj]] 4v0mrlcf1zf24a6vz2rp0lmo95s7kij 0 531035 9384604 8728187 2026-05-26T20:45:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384604 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="right" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Natria aluminia fosfato'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Sodium aluminium phosphate.png|300px]]</big></big> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de la<br>Natria aluminia fosfato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Augelite_w-_trolleite_and_quartz_Basic_aluminum_phosphate_Champion_Mine_White_Mountains_Mono_County_California_2298.jpg|150px]][[Dosiero:Lazulite.jpg|150px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |Aŭgelito kaj lazulito: ercoj de<br>natria kaj aluminia fosfato''' |- ||[[Kemia formulo]]||'''<big><center>AlNa₃(PO₄)₂'''</center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]|| * [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=10305-76-7 10305-76-7] * [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=10279-59-1 10279-59-1] * [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=61012-19-9 61012-19-9] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.4955613.html 4955613] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/3032541 3032541] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||Blanka pulvoro senodora |- |[[Molmaso]]|| * 285.894 g mol⁻¹<br>(Na:3 Al:1 [PO₄]:2) * 877,816441 g mol⁻¹<br>(1 Na: 3 Al: 8 P₄) |- |[[Denseco]]||2,57 g/cm³ |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:nesolvebla |- |[[Solvebleco]]||[[klorida acido|HCl]]: solvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/3032541#section=GHS-Classification PubChem]</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|317|318|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|272|280|302+352|304+340|305+351+338|310|312|321|332+313|333+313|337+313|337+313|362|363|403+233|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br>({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Natria aluminia fosfato''', '''aluminia fosfato de natrio''' aŭ <big>'''Na₃Al(PO₄)₂'''</big> estas neorganika [[fosfata acido|fosfata kombinaĵo]] de [[natrio]] kaj [[aluminio]]. Ĝi prezentas plurajn konfiguraciojn kaj prepareblas pere de reakcio inter la [[alumino|γ-Al₂O₃]], [[fosfata acido]] kaj [[natria hidroksido]]. Kelkfoje ĝiaj kombinaĵoj ricevas apartajn nomojn tiel kiel (3 Na :1 Al :2 P - 3 Na :1 Al :8 P - 8 P: 2 Al: 3 Na) rilate al proporcioj de aluminio, natrio kaj fosfato. Ĝia ĉefa uzo estas kiel fermento por bakaĵoj, estas blanka pulvoro, anhidra aŭ povas esti du- aŭ kvar-hidrato. Ĝi estas nesolvebla en akvo kaj solvebla en [[klorida acido|HCl]]. Natria aluminia fosfato kombiniĝas kun [[natria bikarbonato]] por estigi [[karbona dioksido|karbonan duoksidon]]. Kiel nutroaldonaĵo E541 ĝi same konatas kiel baza natria aluminio fosfato, kiu aparte taŭgas por fabrikado de [[fromaĝo]]j. == Reakcioj == Kvankam [[aluminia fosfato]] estas stabila komponaĵo, ĝi malkomponiĝas sub temperaturoj pli altaj ol {{GdC|2000}}: <big> <center> '''<math>\mathsf{4\;AlPO_4 \xrightarrow \; 2\; Al_2O_3+P_4O_{10}}</math>''' </center> </big> Aluminia fosfato estiĝas per varmigo de [[natria aluminiato]] kaj [[fosfata acido]]: <big> <center> '''<math>\mathsf{NaAlO_2+H_3PO_4 \xrightarrow \; AlPO_4+NaOH+H_2O}</math>''' </center> </big> aŭ pere de interŝanĝa reakcio de [[amonia fosfato]] kaj [[aluminia sulfato]]: <big> <center> '''<math>\mathsf{2\;Na_3PO_4+Al_2(SO_4)_3 \xrightarrow \; 2\;AlPO_4+3\;Na_2SO_4}</math>''' </center> </big> == Literaturo == * [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB2133816.htm Chemical Book] * [http://www.chemnet.com/cas/de/10305-76-7/SALP%20HYDRATE.html ChemNet] * [https://books.google.com.br/books?id=oCVPjK0mSfkC&pg=PA75&dq=Sodium+aluminium+phosphate&hl=en&sa=X&ved=0CCsQ6AEwAGoVChMImoqk3uOĵwIVhRqQCh3U-w5Z#v=onepage&q=Sodium%20aluminium%20phosphate&f=false The Science of Bakery Products], W. P. Edwards * [https://books.google.com.br/books?id=wRnOytsi8boC&pg=PA69&dq=Sodium+aluminium+phosphate&hl=en&sa=X&ved=0CDAQ6AEwAWoVChMImoqk3uOĵwIVhRqQCh3U-w5Z#v=onepage&q=Sodium%20aluminium%20phosphate&f=false Aluminum and Health: A Critical Review], H. J. Gitelman * [https://www.spectrumchemical.com/OA_HTML/chemical-synonym_SALP.jsp?minisite=10020&respid=22372 Spectrum Chemical] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160309204500/https://www.spectrumchemical.com/OA_HTML/chemical-synonym_SALP.jsp?minisite=10020&respid=22372 |date=2016-03-09 }} * [http://chemmonitor.com/reports?id=464523 ChemMonitor] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304105629/http://chemmonitor.com/reports?id=464523 |date=2016-03-04 }} * [http://www.chemblink.com/products/61012-19-9.htm ChemBlink] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150923221901/http://www.chemblink.com/products/61012-19-9.htm |date=2015-09-23 }} * [https://books.google.com.br/books?id=k7Mk7-SUIKkC&pg=PA403&lpg=PA403&dq=10279-59-1&source=bl&ots=3uA4HOanlj&sig=9eWtnAzNo3hQP0n-Re3WInQKbh4&hl=en&sa=X&ved=0CCkQ6AEwA2oVChMIpb3v8-eĵwIVRhKQCh2ldQ_q#v=onepage&q=10279-59-1&f=false Food Chemicals Codex] * [https://books.google.com.br/books?id=ZswhKuq_qrIC&pg=PA172&dq=Sodium+aluminium+phosphate&hl=en&sa=X&ved=0CDYQ6AEwAmoVChMImoqk3uOĵwIVhRqQCh3U-w5Z#v=onepage&q=Sodium%20aluminium%20phosphate&f=false Specifications for Identity and Purity of Buffering Agents, Salts ...] ==Referencoj== {{referencoj|3}} {{Neorganikaj saloj de natrio}} {{Organikaj saloj de natrio}} {{Portalo|Kemio}} {{ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Natriaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Aluminiaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Fosforaj kombinaĵoj]] g6akrsq49jwy5dmxy8a6vdvboflvhkv 0 532273 9384616 8977401 2026-05-26T21:16:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384616 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="right" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Natria fera (III) trioksalato'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Sodium_TrisoxalatoferrateIIIoct.jpg|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''3D Kemia strukturo de la<br>Natria fera (III) trioksalato''' |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>'''Na₃[Fe(C₂O₄)'''<br>'''Na[Fe(C₂O₄)₂]'''</center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=5936-14-1 5936-14-1] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/25022160 25022160] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]|| * 388.88 Na₃Fe(C₂O₄)3 (anhidra) * 254.87277 NaFe(C₂O₄)2 (anhidra) |- |[[Denseco]]||1.97 at {{GdC|17}} g/cm³ |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:32.5 partoj per<br>100 partoj da solvaĵo |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R20|R20]] [[Listo da R-Deklaroj#R21|R21]] [[Listo da R-Deklaroj#R22|R22]]<br>[[Listo da R-Deklaroj#R34|R34]] [[Listo da R-Deklaroj#R36|R36]] [[Listo da R-Deklaroj#R37|R37]] [[Listo da R-Deklaroj#R38|R38]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi|T}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[https://www.americanelements.com/sodium-ferric-oxalate-555-34-0 American Elements]</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|312|315|320|332}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|260|280|301+312|302|304+340|305+351+338|301|332+313|338|332+313|351|352|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br>({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Natria fera (III) oksalato''', '''fera (III) oksalato de natrio''' estas kemia organika kombinaĵo kie fero prezentas oksidonombron +3 kaj povas okazi kiel <big>'''Na₃[Fe(C₂O₄)'''</big> aŭ <big>'''NaFe(C₂O₄)</big>'''. Ĝi estas okedra transira metalo kompleksaĵo en kiu tri dudentitaj oksalataj jonoj agas kiel ligantoj centrigitaj en feratomo. Feraj natriaj kristaloj ĝenerale estas [[limeo|verdo-limeo]]-koloraj. En akvosolvaĵo la kompleksaĵo dissociiĝas en anjonoj feraj (III) oxalatoj kiu ŝajne estas forte pomverdaj koloroj. == Preparado == La kristaloj estas sintezitaj per miksado de solvaĵoj kun [[natria oksalato]] kaj [[fera (III) oksalato]] kaj oni devas atendi plurajn horojn por ke la brunkoloro de fera (III) oksalato anstataŭiĝu de verdakoloro de la anjona komplekso. Ĉi-kompleksaĵo estas relative inerta kaj la ekvilibro estas atingita nur malrapide ĉe [[meditemperaturo]]. La ferika oksalato estiĝas per dissolvado de rusto en oksalata acido kaj per filtrado de la reziduaj nesolveblaĵoj. La solvaĵo estas hejtata iom antaŭ la bolpunkto ĝis kiam etaj kristaloj aperas en la fono indikante ke la solvaĵo estas saturita. En tiu momento, la solvaĵo estas malvarmigita en flakono sur granda aluminia bloko. La saturita solvaĵo estas lasita malvarmiĝi dumnokte ĝis produktado de kristaloj kelkajn milimetrojn longajn. Trinatria ferika oksalato uzatas en fotografio kaj aliaj kemiaj sintezoj. == Sintezo == * Ekde reakcio inter la fera (III) oksalato kaj natria oksalato: <big><center><math>\mathsf{Fe_2(C_2O_4)_3 + 3\;Na_2C_2O_4 \ \xrightarrow{}\ 2\;Na_3[Fe(C_2O_4){}_3] }</math></center></big> * Ekde reakcio inter la fera (III) hidroksido kaj natria oksalato<ref>[http://backyardchem.chemicalblogs.com/121_backyard_chemistry/archive/384_more_fun_with_oxalic_acid_synthesis_of_sodium_trioxalatoferrateiii_monohydrate.html.page.3 Backyard chemistry]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: <big><center><math>\mathsf{Fe(OH)_3 + 3\;Na_2C_2O_4 \ \xrightarrow{}\ 2\;Na_3[Fe(C_2O_4){}_3] + 3;H_2O}</math></center></big> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB4752297.htm Chemical Book] * [http://www.chemnet.com/cas/pt/5936-14-1/Ironic-oxalate-sodium.html ChemNet] * [http://www.chemblink.com/products/5936-14-1.htm ChemBlink] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150923221855/http://www.chemblink.com/products/5936-14-1.htm |date=2015-09-23 }} * [http://en.chembase.cn/molecule-112074.html ChemBase]{{404|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.mpbio.com/product.php?pid=05222429 MPBio] * [https://books.google.com.br/books?id=yTVBBAAAQBAJ&pg=PT381&dq=sodium+ferric+trioxalate&hl=en&sa=X&ved=0CB8Q6AEwAGoVChMI_LOX99zĴwIVw4aQCh2ItgAj#v=onepage&q=sodium%20ferric%20trioxalate&f=false The Book of Alternative Photographic Processes], Christopher James * [https://books.google.com.br/books?id=FGOyiCjo38AC&pg=PA681&dq=sodium+ferric+oxalate&hl=en&sa=X&ved=0CDoQ6AEwBjgUahUKEwi8xO3f3cnHAĥDG5AKHbIZBQc#v=onepage&q=sodium%20ferric%20oxalate&f=false Toxic Substances Control Act (TSCA) Chemical Substance Inventory: User guide ...] {{Neorganikaj saloj de natrio}} {{Organikaj saloj de natrio}} {{Portalo|Kemio}} {{ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Natriaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Okzalatoj]] 6rxkbko5j44nubcadm4y4ivpz4y4bn1 5 533184 9384860 5741778 2026-05-27T08:15:54Z Sj1mor 12103 /* Memorigilo */ nova sekcio 9384860 wikitext text/x-wiki {{LuaModuleDoc}} == Memorigilo == Saluton @[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]], Ĉu eblas aldoni memorigilon? same kiel ĉe [[Ŝablono:Informkesto homo]]. Mi antaŭdankas. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:15, 27 maj. 2026 (UTC) 8bkpza160yjtq7v650yhih4jaoevhqi 0 533993 9384623 9160000 2026-05-26T21:40:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384623 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="right" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Natria laŭrila sarkozinato'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Sodium lauryl sarcosinate.png|300px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de la<br>Natria laŭrila sarkozinato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Potassium lauryl sarcosinate3D.png|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Natria laŭrila sarkozinato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Alternativa(j) nomo(j)''' |- |colspan="2" style="text-align: center;" |Laŭrila sarkozinato de natrio |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>'''C₁₅H₃₀NNaO₂'''</center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=7631-98-3 7631-98-3] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.55352.html 55352] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/23691688 23691688] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||Flava viskoza likvaĵo |- |[[Molmaso]]||279.393969 g mol⁻¹ |- |[[Bolpunkto]]||359.70 |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||180 mg/kg (muso, buŝa) |- |[[Ekflama temperaturo]]||171.3 |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36|R36]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S2|S2]] [[Listo da S-Deklaroj#S22|S22]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xn}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/23691688#section=Hazards-Identification PubChem]</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|06}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|318|330}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|260|280|284|305+351+338|310}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br>(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Natria laŭrila sarkozinato''', '''laŭrila sarkozinato de natrio''' aŭ <big>'''CH₃(CH₂)₁₀CH₂C₃H₆NNaO₂'''</big> estas organika kombinaĵo de [[natrio]], [[laŭrata acido]] kaj sarkozinata acido. Ĝi estas tre simila al klaso de surfaktantoj kaj likvaj sapoj<ref>[https://books.google.com.br/books?id=B1HlNnM_ttYC&pg=PA204&dq=%22sodium+lauryl+sarcosinate%22&hl=en&sa=X&ved=0CDgQ6AEwA2oVChMI8ZzWtLr3xwIVCJfbCh1rlQRK#v=onepage&q=%22sodium%20lauryl%20sarcosinate%22&f=false Why There's Antifreeze in Your Toothpaste: The Chemistry of Household ...], Simon Quellen Field</ref> konsistantaj je [[natria laŭrila sulfato]], kie la sulfata grupo estas anstataŭata de la [[aminoacido]] metil-[[glicino]] aŭ sarkozinata acido kaj la amonia grupo estas anstataŭata de natriatomo. La rezulto estas iu likva sapo pli milda por la haŭto kaj buŝmenbranoj kiu estas uzata en dentrokremo ne kaŭzante iriton. Ĝi same uzatas en [[ŝampuo]]j, postbarbaj locioj kaj vizaĝo-purigantoj<ref>[https://books.google.com.br/books?id=576Rv8YsW74C&pg=PA309&dq=%22sodium+lauryl+sarcosinate%22&hl=en&sa=X&ved=0CEIQ6AEwBWoVChMI8ZzWtLr3xwIVCJfbCh1rlQRK#v=onepage&q=%22sodium%20lauryl%20sarcosinate%22&f=false Look Great, Live Green: Choosing Beauty Solutions that are Planet-safe and ...], Deborah Burnes, Frank Lipman</ref>. == Literaturo == * [http://www.thegoodscentscompany.com/data/rw1668521.html The Good Scents Company] * [http://iaspub.epa.gov/sor_internet/registry/substreg/searchandretrieve/advancedsearch/externalSearch.do?p_type=CASNO&p_value=7631-98-3 United States Environmental Protection Agency] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20150920054901/http://iaspub.epa.gov/sor_internet/registry/substreg/searchandretrieve/advancedsearch/externalSearch.do?p_type=CASNO&p_value=7631-98-3 |date=2015-09-20 }} * [http://sci-toys.com/ingredients/sodium_lauryl_sarcosinate.html Sci Toys] * [http://www.chemicalbook.com/ProductChemicalPropertiesCB3736434_EN.htm Chemical Book] * [https://books.google.com.br/books?id=_1rzHĥfrdoC&pg=PA400&dq=%22sodium+lauryl+sarcosinate%22&hl=en&sa=X&ved=0CCgQ6AEwAGoVChMI8ZzWtLr3xwIVCJfbCh1rlQRK#v=onepage&q=%22sodium%20lauryl%20sarcosinate%22&f=false Pharmacology ReCap 2.0 for Bachelor of Dentistry Students]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.chemblink.com/products/7631-98-3.htm ChemBlink] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304200701/http://www.chemblink.com/products/7631-98-3.htm |date=2016-03-04 }} * [https://books.google.com.br/books?id=BkU7l9Y2xWIC&pg=PA285&dq=%22sodium+lauryl+sarcosinate%22&hl=en&sa=X&ved=0CDMQ6AEwAmoVChMI8ZzWtLr3xwIVCJfbCh1rlQRK#v=onepage&q=%22sodium%20lauryl%20sarcosinate%22&f=false Modern Technology Of Cosmetics], Niir Board {{Neorganikaj saloj de natrio}} {{Organikaj saloj de natrio}} == Referencoj == {{referencoj|3}} {{Portalo|Kemio}} {{ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Natriaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Sarkozinatoj]] [[Kategorio:Laŭratoj]] 3zcit8ff31dbn7xvrwj375fjngalvpt 0 534190 9384625 8680061 2026-05-26T21:43:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384625 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="right" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Natria lignosulfato'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Sodium lignosulfonate.png|300px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de la<br>Natria lignosulfato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Alternativa(j) nomo(j)''' |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Natria salo de sulfonata acido * Lignosulfonato de natrio |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=8061-51-6 8061-51-6] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/25113562 25113562] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||Flava aŭ bruna pulvoro |- |[[Molmaso]]||534.51 g mol⁻¹ |- |colspan="2" style="text-align: left;"|'''[[Simplified molecular-input line-entry system|Smiles]]''' <div> {| width="80%" style="background:transparent"|| width="80%" valign="top" <div class="NavFrame" style="text-align:center; background:yellow;"> <div class="NavHead" style="background:#c8c3bc; padding-center:1em"></div> <div class="NavContent" style="display: none"> S(=O)(=O)(C[C@H](Oc1c(cc(cc1)CCCS(=O) (=O)[O-])OC) Cc1c(c(OC)ccc1)O)[O-].[Na+].[Na+] </div> |} |- |[[Bolpunkto]]||>{{GdC|200}} (malkomponiĝas) |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]: solvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||500&nbsp;mg/kg (muso, buŝa)<ref>[https://books.google.com.br/books?id=C4Cr8dHupVsC&pg=PA335&dq=Sodium+lignosulfonate+paper&hl=en&sa=X&ved=0CCUQ6AEwAGoVChMI4qzat-j8xwIVQjcUCh1g0ALM#v=onepage&q=Sodium%20lignosulfonate%20paper&f=false Handbook of Fillers, Extenders, and Diluents], Michael Ash, Irene Ash</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S24|S24]] [[Listo da S-Deklaroj#S25|S25]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/44135711#section=Safety-and-Hazards PubChem]</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264|280|305+351+338|313}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br>({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Natria lignosulfato''' aŭ '''lignosulfato de [[natrio]]''' estas komerce disponebla kiel bruna senforma pulvoro<ref>[https://books.google.com.br/books?id=k7Mk7-SUIKkC&pg=PA420&dq=Sodium+lignosulfonate+paper&hl=en&sa=X&ved=0CDUQ6AEwA2oVChMI4qzat-j8xwIVQjcUCh1g0ALM#v=onepage&q=Sodium%20lignosulfonate%20paper&f=false Food Chemicals Codex], Institute of Medicine (U.S.). Committee on Food Chemicals Codex</ref>, senodora kaj ne [[higroskopio|higroskopa]]. Ĝi estigas koloidajn solvaĵojn aŭ [[disperso]]jn kun [[akvo]], sed ne estas solvebla en organikaj solvantoj. Lignosulfatoj estas biopolimeroj, ili estas [[salo]]j de lignosulfonata [[acido]] kiu formiĝis dum la sulfita metodo de lignopulpo. == Proprecoj == La lignosulfatoj estas varikomponaj pro tio ke la [[ligno]]j estas malsamaj, la volumo de la lignina degradado povas esti malsama kaj malsamaj nombroj da sulfonataj grupoj povas esti aldonitaj. La lignino estas [[polimero]] kun diversaj longo kaj komponado, kaj unu fundamenta strukturo estas la hidroksofenila [[propano]]. Ĝi enhavas multajn fenolajn ringojn kaj metoksajn grupojn. La distribuado de grupoj polaraj kaj nepolaraj, inkluzivante la hidroksilan kaj sulfonata-acidan grupon dum degradado, decidas la proprecojn de iu aparta lignosulfato. == Uzoj == Natria lignosulfato uzatas en nutro-industrio kiel senŝaŭmiga agento por produktado de [[papero]], gluaĵoj kaj listeroj uzataj en manĝo-procezoj. Ĝi posedas anti-mikrobajn kaj konservativajn proprecojn, kaj uzatas kiel [[ingredienco]] en besto-manĝaĵoj. Ĝi same uzatas en konstruado, [[ceramiko]], minerala pulvoro, kemia industrio, tekstila (leda) industrio, metalurgia industrio, petrola industrio, materialoj por fajro-malakceliloj, kaŭĉuka vulkanizado kaj organika polimerigo. == Literaturo == * [http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB9282256.htm Chemical Book] * [http://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search2 Toxnet] * [http://apps.kemi.se/flodessok/floden/kemamne_eng/lignosulfonater_eng.htm Kemi]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Swedish Chemicals Agency * [http://www.chemblink.com/products/8061-51-6.htm ChemBlink] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141108172446/http://www.chemblink.com/products/8061-51-6.htm |date=2014-11-08 }} * [http://www.chemicalland21.com/industrialchem/organic/SODIUM%20LIGNINSULFONATE.htm ChemicalLand21] * [https://books.google.com.br/books?id=C4Cr8dHupVsC&pg=PA335&dq=Sodium+lignosulfonate+chelates&hl=en&sa=X&ved=0CDAQ6AEwAmoVChMI_4ba_9H8xwIVCHAaCh2NrAiD#v=onepage&q&f=false Handbook of Fillers, Extenders, and Diluents], Michael Ash, Irene Ash {{Neorganikaj saloj de natrio}} {{Organikaj saloj de natrio}} == Referencoj == {{referencoj|3}} {{Portalo|Kemio}} {{ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Natriaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Sulfuraj kombinaĵoj]] hwho3ng0wgbys21ypepbshztjg939bc 0 534623 9384729 9373812 2026-05-27T04:44:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384729 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:BigComboTrailer.jpg|eta|dekstra|300px|alt=A high-contrast black-and-white image. White fog or smoke fills the background. In the left foreground is the silhouette of a woman wearing a calf-length skirt. To the right, at a further distance, is the silhouette of a man wearing a fedora.|Du siluetaj bildoj en ''The Big Combo'' (1955). Tiu filmo havis [[foto|fotarto]]n de [[John Alton]], nome kreinto de multaj stiligitaj bildoj de nigra filmo.]] [[Dosiero:Double_indemnity_screenshot_8.jpg|eta|301x301ra|[[Fred McMurray]] kaj [[Barbara Stanwyck|Barbara Stanwick]] en la klasika nigra filmo "Double Indemnity" (duobla vivasekuro), reĝisorita de [[Billy Wilder]] en 1944]] [[Dosiero:Famous_Actors_on_Film_Noire.jpg|eta|297x297ra|Famaj aktoroj ĉe Nigra filmo]] '''Nigra filmo''' aŭ '''nigra kino''' estas [[filmo|kina]] termino uzita ĉefe por priskribi stilajn [[krimo|krimdramojn]] de [[Holivudo]], partikulare tiuj [[filmo]]j kiuj emfazas cinikajn sintenojn kaj [[sekso|seksajn kondutojn]]. La periodo de klasika nigra filmo de [[Holivudo]] estas ĝenerale konsiderata kiel etenda el komenco de la 1940-aj jaroj al la fino de la 1950-aj jaroj. La nigra filmo de tiu epoko estas asocia kun vida stilo por serĉi nigrablankan efikon similan al ''[[Chiaroscuro]]'' kiu havas radikojn en la [[Ekspresionismo|germanekspresionisma]] [[kino]]. Multaj el la prototipaj historioj kaj multo de la sinteno de klasika nigra kino derivas el la kortuŝa skolo de [[krimfikcio]] kiu aperis en Usono dum la [[Granda depresio]]; kaj ankaŭ en la [[Detektiva literaturo|detektiva]] ĝenro ({{Lang-en|hard boiled detective}}), kreita fare de verkistoj kiel [[Dashiell Hammett]] kaj [[Raymond Chandler]], sed ĝiaj pli profundaj radikoj reiras al [[germana ekspresionismo]] de la [[1920-aj jaroj]] kaj al la brita "[[gotika romano]]" de la [[18-a jarcento|18-a]] kaj [[19-a jarcento|19-a jarcentoj]]. La termino "nigra filmo" estis elpensita de franca [[filmkritikisto]] [[Nino Frank]] nur en 1946, post serĉado de difino, kiu kunigus iuj filmoj kiel [[The Maltese Falcon (filmo)|''The Maltese Falcon'']], ''[[Laura (filmo)|Laura]]'' (Reĝisoro: [[Otto Preminger]], 1944), ''Murder, My Sweet'' (murdo, mia kara, reĝisoro: [[Edward Dmytryk]], 1944), ''[[Double Indemnity]]'' ([[Billy Wilder]]), ''[[The Woman in the Window]]'' (reĝisoro: Joe Wright, 1944) kaj ''[[Scarlet Street]]'' (1945) (reĝisoro: [[Fritz Lang]]), kaj ne estis konataj al la kreintoj de la "nigra filmo" kiuj funkciis ekde la fruaj 1940-aj jaroj. Tiu stilo estis difinita retrospektivo fare de filmakademiuloj kaj kritikistoj. Multaj tiuj produktoroj koncedis ke kreante ili estis nekonsciaj ke ili kreis tiun karakterizan stilon de [[kinematografio]]. La nigra filmo prezentas siajn [[Protagonisto|protagonistojn]] en [[Nihilismo|nihilisma]] kaj [[Ekzistadismo|ekzistadisma]] mondo. La protagonisto en la nigra filmo, same kiel la [[fiulo]], estas ofte [[Ciniko|cinika]], sobra-[[Rezignacio|rezignacieca]], ofte soleca, kaj rilata al terura okazaĵo en sia pasinteco. Laŭ kinematografia stilo kaj tekniko, la nigra filmo temigas noktajn scenojn, emfazante kaj [[Ombro|ombrojn]] kaj nekutimajn fotatajn [[Angulo|angulojn]]. Fotado estas kutime en [[Nigrablanka fotografio|nigrablankaĵo]]. == Kelkaj ekzemploj == * ''[[Citizen Kane]]'' (1941) * ''[[The Maltese Falcon (filmo)|The Maltese Falcon]]'' (1941) * ''[[Double Indemnity]]'' (1944) * ''[[Ebria Anĝelo]]'' (1948) * ''[[The Third Man]]'' (1949) * ''[[Sunset Boulevard]]'' (1950) * ''[[The Asphalt Jungle]]'' (1950) * ''[[711 Ocean Drive]]'' (1950) * ''[[Don't Bother to Knock]]'' (1952) * ''[[Les Diaboliques (filmo)|Les Diaboliques]]'' (1955) * ''[[The Killing]]'' (1956) * ''[[Vertigo]]'' (1958) * ''[[Touch of Evil]]'' (1958) == Influoj kaj sekvo == Spite la precizan klasikan epokon de la nigra kino en la periodo post la [[Dua Mondmilito]], tiu stilo foje reaperas laŭlonge de la tuta 20a jarcento kaj eĉ al la 21a, ne nepre retenante la nigrablankecon kiel ĉe ''[[Basic Instinct]]'' (1992) kun devojiĝoj ekzemple al [[sciencfikcio]], [[parodio]]j ktp. Tamen el la niga filmo naskiĝis substilojn, kiuj estas konataj hodiaŭ kiel "Post-nigra", "Nov-nigra", kaj "Tek-nigra". Inter la filmoj rekte asociitaj kun la heredaĵo de la nigra filmo estas verkoj kiel ekzemple ''[[Chinatown]]'' (1974) reĝisorita fare de [[Roman Polanski]], ''[[Blue Velvet]]'' (1986) de [[David Lynch]], ''[[L.A. Confidential]]'' de de Curtis Hanson (1997), ''[[Batman (filmo)|Batman]]'' de [[Tim Burton]] (1989) kaj ''[[Memento]]'' (2000) de [[Christopher Nolan]], same kiel sciencfikciaj filmoj kiel ekzemple [[Blade Runner|''Blade Runner'']] (1982), ''[[The Terminator]]'' (1984). Kaj eĉ [[Postmodernismo|postmodernaj]] [[Parodio|parodioj]] kiel ''[[Miller's Crossing]]'' (1990) kaj ''[[The Man Who Wasn't There]]'' (2001) de la [[Fratoj Coen]]. == En Esperanto == * ''[[Angoroj]]'' (1964), la unua longdaŭra [[Esperanto-filmo|filmo]] originale parolata en [[Esperanto]]. * ''[[Incubus]]'' (1965), la unua [[horora filmo]] plene en [[Esperanto]]. == Fontoj == {{Div col|cols = 2}} * Abbas, M. Ackbar (1997). ''Hong Kong: Culture and the Politics of Disappearance''. Minneapolis: University of Minnesota Press. ISBN 978-0-8166-2924-4 * Appel, Alfred (1974). ''Nabokov's Dark Cinema''. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-501834-9 * Aziz, Jamaluddin Bin (2005). "Future Noir", chap. in "Transgressing Women: Investigating Space and the Body in Contemporary Noir Thrillers". Ph. D. dissertation, Department of English and Creative Writing, Lancaster University (chapter available [http://www.crimeculture.com/Contents/Articles-Summer05/JemAziz1.html online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081202113605/http://www.crimeculture.com/Contents/Articles-Summer05/JemAziz1.html |date=2008-12-02 }}). * Ballinger, Alexander, and Danny Graydon (2007). ''The Rough Guide to Film Noir''. London: Rough Guides. ISBN 978-1-84353-474-7 * Bernstein, Matthew (1995). "A Tale of Three Cities: The Banning of ''Scarlet Street''", ''Cinema Journal'' 35, no. 1. * Biesen, Sheri Chinen (2005). ''Blackout: World War II and the Origins of Film Noir''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8217-3 * Borde, Raymond, and Etienne Chaumeton (2002 [1955]). ''A Panorama of American Film Noir, 1941–1953'', trans. Paul Hammond. San Francisco: City Lights Books. ISBN 978-0-87286-412-2 * Bould, Mark (2005). ''Film Noir: From Berlin to Sin City''. London and New York: Wallflower. ISBN 978-1-904764-50-2 * Butler, David (2002). ''Jazz Noir: Listening to Music from'' Phantom Lady ''to'' The Last Seduction. Westport, Conn.: Greenwood. ISBN 978-0-275-97301-8 * Cameron, Ian, ed. (1993). ''The Book of Film Noir''. New York: Continuum. ISBN 978-0-8264-0589-0 * Christopher, Nicholas (1998 [1997]). ''Somewhere in the Night: Film Noir and the American City'', 1st paperback ed. New York: Owl/Henry Holt. ISBN 978-0-8050-5699-0 * Clarens, Carlos (1980). ''Crime Movies: An Illustrated History''. New York: W.W. Norton. ISBN 978-0-393-01262-0 * Conard, Mark T. (2007). ''The Philosophy of Neo-Noir''. Lexington: University Press of Kentucky. ISBN 978-0-8131-2422-3 * Copjec, Joan, ed. (1993). ''Shades of Noir''. London and New York: Verso. ISBN 978-0-86091-625-3 * Creeber, Glen (2007). ''The Singing Detective''. London: BFI Publishing. ISBN 978-1-84457-198-7 * Dancyger, Ken kaj Jeff Rush (2002). ''Alternative Scriptwriting: Successfully Breaking the Rules'', 3d ed. Boston and Oxford: Focal Press. ISBN 978-0-240-80477-4 * Dargis, Manohla (2004). "Philosophizing Sex Dolls amid Film Noir Intrigue", ''The New York Times'', September 17 (available [http://movies.nytimes.com/2004/09/17/movies/17GHOS.html online]). * Davis, Blair (2004). "Horror Meets Noir: The Evolution of Cinematic Style, 1931–1958", in ''Horror Film: Creating and Marketing Fear'', ed. Steffen Hantke. Jackson: University Press of Mississippi. ISBN 978-1-57806-692-6 * Downs, Jacqueline (2002). "Richard Fleischer", in ''Contemporary North American Film Directors: A Wallflower Critical Guide'', 2d ed., ed. Yoram Allon, Del Cullen, and Hannah Patterson. London and New York: Wallflower. ISBN 978-1-903364-52-9 * Durgnat, Raymond (1970). "Paint It Black: The Family Tree of the ''Film Noir''", ''Cinema'' 6/7 (collected in Gorman et al., ''The Big Book of Noir'', and Silver and Ursini, ''Film Noir Reader [1]''). * Erickson, Glenn (2004). "Fate Seeks the Loser: Edgar G. Ulmer's ''Detour''", in Silver and Ursini, ''Film Noir Reader 4'', pp.&nbsp;25–31. * Gorman, Ed, Lee Server, kaj Martin H. Greenberg, eds. (1998). ''The Big Book of Noir''. New York: Carroll & Graf. ISBN 978-0-7867-0574-0 * Greene, Naomi (1999). ''Landscapes of Loss: The National Past in Postwar French Cinema''. Princeton, N.J.: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-00475-4 * Greenspun, Roger (1973). "Mike Hodges's 'Pulp' Opens; A Private Eye Parody Is Parody of Itself", ''The New York Times'', February 9 (disponebla [http://movies.nytimes.com/movie/review?res=9B05E3D71738EF3ABC4153DFB4668388669EDE rete]). * Hanson, Helen (2008). ''Hollywood Heroines: Women in Film Noir and the Female Gothic Film''. London and New York: I.B. Tauris. ISBN 978-1-84511-561-6 * Hayde, Michael J. (2001). ''My Name's Friday: The Unauthorized But True Story of Dragnet and the Films of Jack Webb''. Nashville, Tenn.: Cumberland House. ISBN 978-1-58182-190-1 * Hirsch, Foster (1999). ''Detours and Lost Highways: A Map of Neo-Noir''. Pompton Plains, N.J.: Limelight. ISBN 978-0-87910-288-3 * Hirsch, Foster (2001 [1981]). ''The Dark Side of the Screen: Film Noir''. New York: Da Capo. ISBN 978-0-306-81039-8 * Holden, Stephen (1999). "Hard-Boiled as a Two-Day-Old Egg at a Two-Bit Diner", ''The New York Times'', October 8 (available [http://movies.nytimes.com/movie/review?_r=1&res=9C07E6D61231F93BA35753C1A96F958260&scp=2&sq=%22the%20woman%20chaser%22%20devor&st=cse online]). * Holm, D. K. (2005). ''Film Soleil''. Harpenden, UK: Pocket Essentials. ISBN 978-1-904048-50-3 * Hunter, Stephen (1982). "''Blade Runner''", in his ''Violent Screen: A Critic's 13 Years on the Front Lines of Movie Mayhem'' (1995), pp.&nbsp;196–99. Baltimore: Bancroft. ISBN 978-0-9635376-4-5 * Irwin, John T. (2006). ''Unless the Threat of Death is Behind Them: Hard-Boiled Fiction and Film Noir''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8435-1 * James, Nick (2002). "Back to the Brats", in ''Contemporary North American Film Directors'', 2d ed., ed. Yoram Allon, Del Cullen, and Hannah Patterson, pp. xvi–xx. London: Wallflower. ISBN 978-1-903364-52-9 * Jones, Kristin M. (2009). "Dark Cynicism, British Style", ''Wall Street Journal'', August 18 (available [http://online.wsj.com/article/SB10001424052970203863204574346821061307860.html online]). * Kennedy, Harlan (1982). "Twenty-First Century Nervous Breakdown", ''Film Comment'', July/August. * Kirgo, Julie (1980). "''Farewell, My Lovely'' (1975)", in Silver and Ward, ''Film Noir: An Encyclopedic Reference'', pp.&nbsp;101–2. * Kolker, Robert (2000). ''A Cinema of Loneliness'', 3d ed. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-512350-0 * Krutnik, Frank, Steve Neale, and Brian Neve (2008). ''"Un-American" Hollywood: Politics and Film in the Blacklist Era''. New Brunswick, N.J.: Rutgers University Press. ISBN 978-0-8135-4198-3 * Lynch, David, and Chris Rodley (2005). ''Lynch on Lynch'', rev. ed. New York and London: [[Faber and Faber]]. ISBN 978-0-571-22018-2 * Lyons, Arthur (2000). ''Death on the Cheap: The Lost B Movies of Film Noir''. New York: Da Capo. ISBN 978-0-306-80996-5 * Macek, Carl (1980). "''City Streets'' (1931)", in Silver and Ward, ''Film Noir: An Encyclopedic Reference'', pp.&nbsp;59–60. * Macek, Carl, kaj Alain Silver (1980). "''House on 92nd Street'' (1945)", in Silver and Ward, ''Film Noir: An Encyclopedic Reference'', pp.&nbsp;134–35. * Mackendrick, Alexander (2006). ''On Film-making: An Introduction to the Craft of the Director''. New York: Macmillan. ISBN 978-0-571-21125-8 * Marshman, Donald (1947). "Mister 'See'-Odd-Mack'", ''Life'', August 25. * Martin, Richard (1997). ''Mean Streets and Raging Bulls: The Legacy of Film Noir in Contemporary American Cinema''. Lanham, Md.: Scarecrow Press. ISBN 0-8108-3337-9 * Maslin, Janet (1996). "Deadly Plot by a Milquetoast Villain", ''The New York Times'', March 8 (available [http://movies.nytimes.com/movie/review?_r=2&res=9803E1DA1F39F93BA35750C0A960958260 online]). * McGilligan, Patrick (1997). ''Fritz Lang: The Nature of the Beast''. New York and London: Faber and Faber. ISBN 978-0-571-19375-2 * Muller, Eddie (1998). ''Dark City: The Lost World of Film Noir''. New York: St. Martin's. ISBN 978-0-312-18076-8 * Naremore, James (2008). ''More Than Night: Film Noir in Its Contexts'', 2d ed. Berkeley, Los Angeles, and London: University of California Press. ISBN 978-0-520-25402-2 * Neale, Steve (2000). ''Genre and Hollywood''. London and New York: Routledge. ISBN 978-0-415-02606-2 * Ottoson, Robert (1981). ''A Reference Guide to the American Film Noir: 1940–1958''. Metuchen, N.J., and London: Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-1363-2 * Palmer, R. Barton (2004). "The Sociological Turn of Adaptation Studies: The Example of ''Film Noir''", in ''A Companion To Literature And Film'', ed. Robert Stam and Alessandra Raengo, pp.&nbsp;258–77. Maiden, Mass., Oxford, and Carlton, Australia: Blackwell. ISBN 978-0-631-23053-3 * Place, Janey, and Lowell Peterson (1974). "Some Visual Motifs of ''Film Noir''", ''Film Comment'' 10, no. 1 (collected in Silver and Ursini, ''Film Noir Reader [1]''). * Porfirio, Robert (1980). "''Stranger on the Third Floor'' (1940)", in Silver and Ward, ''Film Noir: An Encyclopedic Reference'', p.&nbsp;269. * Ray, Robert B. (1985). ''A Certain Tendency of the Hollywood Cinema, 1930–1980''. Princeton, N.J.: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-10174-3 * Richardson, Carl (1992). ''Autopsy: An Element of Realism in Film Noir''. Metuchen, N.J., and London: Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-2496-6 * Sanders, Steven M. (2006). "Film Noir and the Meaning of Life", in ''The Philosophy of Film Noir'', ed. Mark T. Conard, pp.&nbsp;91–106. Lexington: University Press of Kentucky. ISBN 978-0-8131-9181-2 * Sarris, Andrew (1996 [1968]). ''The American Cinema: Directors and Directions, 1929–1968''. Cambridge, Mass.: Da Capo. ISBN 978-0-306-80728-2 * Schatz, Thomas (1981). ''Hollywood Genres: Formulas, Filmmaking, and the Studio System''. New York: Random House. ISBN 978-0-07-553623-9 * Schatz, Thomas (1998 [1996]). ''The Genius of the System: Hollywood Filmmaking in the Studio Era'', new ed. London: Faber and Faber. ISBN 978-0-571-19596-1 * Schrader, Paul (1972). "Notes on Film Noir", ''Film Comment'' 8, no. 1 (collected in Silver and Ursini, ''Film Noir Reader [1]''). * Server, Lee (2002). ''Robert Mitchum: "Baby I Don't Care"''. New York: Macmillan. ISBN 978-0-312-28543-2 * Server, Lee (2006). ''Ava Gardner: "Love Is Nothing"''. New York: Macmillan. ISBN 978-0-312-31209-1 * Silver, Alain (1996 [1975]). "''Kiss Me Deadly'': Evidence of a Style", rev. ver., in Silver and Ursini, ''Film Noir Reader [1]'', pp.&nbsp;209–35 (available [http://alainsilver.110mb.com/noirkmd/noirkmd1.htm online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110502150647/http://alainsilver.110mb.com/noirkmd/noirkmd1.htm |date=2011-05-02 }}). * Silver, Alain (1996). "Introduction", in Silver and Ursini, ''Film Noir Reader [1]'', pp.&nbsp;3–15 (available [http://alainsilver.110mb.com/noir/noirint.htm online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606132231/http://alainsilver.110mb.com/noir/noirint.htm |date=2011-06-06 }}). * Silver, Alain, kaj James Ursini (kaj Robert Porfirio—vol. 3), eld. (2004 [1996–2004]). ''Film Noir Reader'', vols. 1–4. Pompton Plains, N.J.: Limelight. * Silver, Alain, and Elizabeth Ward (1992). ''Film Noir: An Encyclopedic Reference to the American Style'', 3d ed. Woodstock, N.Y.: Overlook Press. ISBN 978-0-87951-479-2 (See also: Silver, Ursini, Ward, and Porfirio [2010]. ''Film Noir: The Encyclopedia'', 4th rev., exp. ed. Overlook. ISBN 978-1-59020-144-2) * Slocum, J. David (2001). ''Violence and American Cinema''. London and New York: Routledge. ISBN 978-0-415-92810-6 * Spicer, Andrew (2007). ''European Film Noir''. Manchester, UK: Manchester University Press. ISBN 978-0-7190-6791-4 * Telotte, J. P. (1989). ''Voices in the Dark: The Narrative Patterns of Film Noir''. Urbana and Chicago: University of Illinois Press. ISBN 978-0-252-06056-4 * Thomson, David (1998). ''A Biographical Dictionary of Film'', 3d ed. New York: Knopf. ISBN 978-0-679-75564-7 * Turan, Kenneth (2008). "UCLA's Pre-Code Series", ''Los Angeles Times'', January 27 (available [http://articles.latimes.com/2008/jan/27/entertainment/ca-precode27 online]). * Tuska, Jon (1984). ''Dark Cinema: American Film Noir in Cultural Perspective''. Westport, Conn., and London: Greenwood. ISBN 978-0-313-23045-5 * Tyree, J. M., kaj Ben Walters (2007). ''The Big Lebowski''. London: BFI Publishing. ISBN 978-1-84457-173-4 * Ursini, James (1995). "Angst at Sixty Fields per Second", in Silver and Ursini, ''Film Noir Reader [1]'', pp.&nbsp;275–87. * "''Variety'' staff" (anon.) (1940). "''Stranger on the Third Floor''" [review], ''Variety'' (excerpted [http://www.variety.com/review/VE1117795252.html?categoryid=31&cs=1&p=0 online]). * "''Variety'' staff" (anon.) (1955). "''Kiss Me Deadly''" [review], ''Variety'' (excerpted [http://www.variety.com/review/VE1117792354.html?categoryid=31&cs=1 online]). * Vernet, Marc (1993). "''Film Noir'' on the Edge of Doom", in Copjec, ''Shades of Noir'', pp.&nbsp;1–31. * Wager, Jans B. (2005). ''Dames in the Driver's Seat: Rereading Film Noir''. Austin: University of Texas Press. ISBN 978-0-292-70966-9 * Walker, Michael (1992). "Robert Siodmak", in Cameron, ''The Book of Film Noir'', pp.&nbsp;110–51. * White, Dennis L. (1980). "''Beast of the City'' (1932)", in Silver and Ward, ''Film Noir: An Encyclopedic Reference'', pp.&nbsp;16–17. * Widdicombe, Toby (2001). ''A Reader's Guide to Raymond Chandler''. Westport, Conn.: Greenwood. ISBN 978-0-313-30767-6 * Williams, Linda Ruth (2005). ''The Erotic Thriller in Contemporary Cinema''. Bloomington: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-34713-8 {{Div col end}} == Bibliografio == * Auerbach, Jonathan (2011). ''Film Noir and American Citizenship.'' Durham, N.C.: Duke University Press. ISBN 978-0-8223-4993-8 * Chopra-Gant, Mike (2005). ''Hollywood Genres and Postwar America: Masculinity, Family and Nation in Popular Movies and Film Noir''. London: IB Tauris. ISBN 978-1-85043-838-0 * Cochran, David (2000). ''America Noir: Underground Writers and Filmmakers of the Postwar Era''. Washington, D.C.: Smithsonian Institution Press. ISBN 978-1-56098-813-7 * Dickos, Andrew (2002). ''Street with No Name: A History of the Classic American Film Noir''. Lexington: University Press of Kentucky. ISBN 978-0-8131-2243-4 * Dimendberg, Edward (2004). ''Film Noir and the Spaces of Modernity''. Cambridge, Mass., and London: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-01314-8 * Dixon, Wheeler Winston (2009). ''Film Noir and the Cinema of Paranoia''. New Brunswick, N.J.: Rutgers University Press. ISBN 978-0-8135-4521-9 * Grossman, Julie (2009). ''Rethinking the Femme Fatale in Film Noir: Ready for Her Close-Up''. Basingstoke, UK: Palgrave Macmillan. ISBN 978-0-230-23328-7 * Hannsberry, Karen Burroughs (1998). ''Femme Noir: Bad Girls of Film''. Jefferson, N.C.: McFarland. ISBN 978-0-7864-0429-2 * Hannsberry, Karen Burroughs (2003). ''Bad Boys: The Actors of Film Noir''. Jefferson, N.C.: McFarland. ISBN 978-0-7864-1484-0 * Hare, William (2003). ''Early Film Noir: Greed, Lust, and Murder Hollywood Style''. Jefferson, N.C.: McFarland. ISBN 978-0-7864-1629-5 * Hogan, David J. (2013). ''Film Noir FAQ''. Milwaukee, WI: Hal Leonard. ISBN 978-1-55783-855-1 * Kaplan, E. Ann, ed. (1998). ''Women in Film Noir'', new ed. London: British Film Institute. ISBN 978-0-85170-666-5 * Keaney, Michael F. (2003). ''Film Noir Guide: 745 Films of the Classic Era, 1940–1959''. Jefferson, N.C.: McFarland. ISBN 978-0-7864-1547-2 * Mason, Fran (2002). ''American Gangster Cinema: From'' Little Caesar ''to'' Pulp Fiction. Houndmills, UK: Palgrave. ISBN 978-0-333-67452-9 * Mayer, Geoff, and Brian McDonnell (2007). ''Encyclopedia of Film Noir''. Westport, Conn.: Greenwood. ISBN 978-0-313-33306-4 * McArthur, Colin (1972). ''Underworld U.S.A.'' New York: Viking. ISBN 978-0-670-01953-3 * Osteen, Mark. ''Nightmare Alley: Film Noir and the American Dream'' (Johns Hopkins University Press; 2013) 336 pages; interprets film noir as a genre that challenges the American mythology of upward mobility and self-reinvention. * Palmer, R. Barton (1994). ''Hollywood's Dark Cinema: The American Film Noir''. New York: Twayne. ISBN 978-0-8057-9335-2 * Palmer, R. Barton, ed. (1996). ''Perspectives on Film Noir''. New York: G.K. Hall. ISBN 978-0-8161-1601-0 * Pappas, Charles (2005). ''It's a Bitter Little World: The Smartest, Toughest, Nastiest Quotes from Film Noir''. Iola, Wisc.: Writer's Digest Books. ISBN 978-1-58297-387-6 * Rabinowitz, Paula (2002). ''Black & White & Noir: America's Pulp Modernism''. New York: Columbia University Press. ISBN 978-0-231-11481-3 * Schatz, Thomas (1997). ''Boom and Bust: American Cinema in the 1940s''. Berkeley, Los Angeles, and London: University of California Press. ISBN 978-0-684-19151-5 * Selby, Spencer (1984). ''Dark City: The Film Noir''. Jefferson, N.C.: McFarland. ISBN 978-0-89950-103-1 * Shadoian, Jack (2003). ''Dreams and Dead Ends: The American Gangster Film'', 2d ed. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-514291-4 * Silver, Alain, and James Ursini (1999). ''The Noir Style''. Woodstock, N.Y.: Overlook Press. ISBN 978-0-87951-722-9 * Spicer, Andrew (2002). ''Film Noir''. Harlow, UK: Pearson Education. ISBN 978-0-582-43712-8 * Starman, Ray (2006). ''TV Noir: the 20th Century''. Troy, N.Y.: The Troy Bookmakers Press. ISBN 978-1-933994-22-2 == Vidu ankaŭ == * [[Krimfilmo]] * [[Krimfilmo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.greencine.com/static/primers/noir.jsp Film Noir] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051210231918/http://www.greencine.com/static/primers/noir.jsp |date=2005-12-10 }} eseo de historiisto [[Eddie Muller]]; parto de retejo [[GreenCine]] * [http://www.lib.berkeley.edu/MRC/Noirbib.html Film Noir: A Bibliography of Materials] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060907234856/http://www.lib.berkeley.edu//MRC/Noirbib.html |date=2006-09-07 }} and [http://www.lib.berkeley.edu/MRC/Noirfilm.html Filma Videografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150801203541/http://www.lib.berkeley.edu/MRC/Noirfilm.html |date=2015-08-01 }} de Biblioteko de UC Berkeley * [http://www.imagesjournal.com/issue02/infocus/filmnoir.htm Film Noir: An Introduction] essay with links to discussions of ten important noirs; part of ''Images: A Journal of Film and Popular Culture'' * [http://www.filmnoirstudies.com Film Noir Studies] verkoj de John Blaser * [http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19950130/COMMENTARY/11010314/1023 A Guide to Film Noir Genre] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130120234128/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19950130%2FCOMMENTARY%2F11010314%2F1023 |date=2013-01-20 }} el Roger Ebert * [http://www.crimeculture.com/Contents/NeoNoir.html An Introduction to Neo-Noir] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060803235034/http://www.crimeculture.com/Contents/NeoNoir.html |date=2006-08-03 }} eseo de Lee Horsley * [http://www.crimeculture.com/Contents/Noir%20Thriller%20Intro.html ''The Noir Thriller'': Introduction] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061007085926/http://www.crimeculture.com/Contents/Noir%20Thriller%20Intro.html |date=2006-10-07 }} resumo de libro de 2001 de Lee Horsley * [http://alainsilver.vacau.com/screenie/Queen/noir2.htm What Is This Thing Called Noir?: Parts I, II] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304070818/http://alainsilver.vacau.com/screenie/Queen/noir2.htm |date=2016-03-04 }} kaj [http://alainsilver.vacau.com/screenie/Queen/noir.htm III] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304081706/http://alainsilver.vacau.com/screenie/Queen/noir.htm |date=2016-03-04 }} eseo de Alain Silver kaj Linda Brookover * [http://arthurlyonsfilmnoir.ning.com/ Arthur Lyons Film Noir Festival] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120926183713/http://arthurlyonsfilmnoir.ning.com/ |date=2012-09-26 }}, kun-sponsorita de la [http://thepalmspringsculturalcenter.org/ Kultura Centro]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de [[Palm Springs]], [[Kalifornio]] [[Kategorio:Filmoj nigraj| ]] [[Kategorio:Kino]] [[Kategorio:Filmoĝenroj]] aqdcq2fbk4xz0oxxwqdgg5e3fw3465e 0 535436 9384393 9376236 2026-05-26T13:58:28Z Crosstor 3176 /* B */ 9384393 wikitext text/x-wiki Jen listo de studentoj en [[Universitato Corvinus de Budapeŝto]] (elekto): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[László Abelovszky]] * [[László Andor]] * [[László Antal (ekonomikisto)]] * [[Zoltán Antal]] * [[Annamária Artner]] * [[Mária Augusztinovics]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[László Baán]] * [[Péter Bacsa]] * [[József Bacskai]] * [[Zoltán Bacskay]] * [[Gábor Bagdy]] * [[Gusztáv Báger]] * [[Gordon Bajnai]] * [[Rezső Bajusz]] * [[Ede Bakó]] * [[Csaba Baksa]] * [[Tibor Bakonyi (politikisto)]] * [[Béla Balogh (geografo)]] * [[Ottó Balogh]] * [[Sándor Balogh (historiisto)]] * [[Tibor Bana]] * [[Kornél Pál Bánsági]] * [[Róza Baranyai]] * [[Gyula Barna]] * [[András Bársony]] * [[Imre Barta (ekonomikisto)]] * [[Andrea Bártfai-Mager]] * [[Ferenc Bartha]] * [[István Bartke]] * [[Tamás Bauer]] * [[Pál Becker]] * [[András Becsei]] * [[György Becsky]] * [[Iván Berend]] * [[János Betlen]] * [[Imre Bóc]] * [[László Bogár]] * [[György Bolgár]] * [[Donát Bonifert]] * [[Imre Boros]] * [[Zoltán Bors]] * [[Árpád István Borsos]] * [[Zoltán Boross (ekonomikisto)]] * [[László Bozó (reĝisoro)]] * [[András Bródy (ekonomikisto)]] * [[Konstantin Buják]] * [[László Bujtás (ekonomo)]] * [[Sándor Burány]] {{Div col end}} == C == * [[László Csaba]] * [[István Csahók]] * [[János Csák]] * [[Magdolna Csath]] * [[Anna Marie Cseh]] * [[Ádám Csepeti]] * [[Ernőné Csizmadia Magda Székely]] * [[Attila Czene]] == D == * [[József Dancsó]] * [[István Dékány (reĝisoro)]] * [[László Diószegi]] * [[László Dobos (oficisto)]] * [[Klára Dobrev]] * [[Zoltán Dömötör]] * [[Gábor Dömsödi]] * [[Dávid Dorosz]] * [[Imre Dunai]] == E == * [[Béla Éless]] * [[Sándor Erdős]] == F == * [[Gusztáv Faller (1930)]] * [[Ferenc Falus]] * [[Szabolcs Fazekas]] * [[Ádám Ficsor]] * [[Ferenc Forgó]] * [[Bence Forró]] == G == * [[László Gábor (sociologo)]] * [[István Gál]] * [[István Levente Garai]] * [[Pál Gáspár]] * [[Iván Gátos]] * [[Ferenc Gegesy]] * [[Erzsébet Gidai]] * [[Anna Gimes]] * [[György Gonda (politikisto)]] * [[János Gosztonyi (politikisto)]] * [[Vince Grolmusz]] * [[József Gulyás (altlerneja instruisto)]] * [[Zita Gurmai]] * [[István Gyenesei]] * [[János Gyenis (ekonomikisto)]] * [[László Gyetvai (ekonomikisto)]] * [[Enikő Győri]] * [[Géza Gyulai]] == H == * [[László Habis]] * [[István Hagelmayer]] * [[Aurél Hajtó]] * [[Antal Halmos]] * [[László Hantos]] * [[Ákos Hanzély]] * [[Gábor Harsányi (ekonomo)]] * [[Gábor Havas (ekonomikisto)]] * [[Sára Hegmanné Nemes]] * [[Béla Heinrich]] * [[Krisztina Heller]] * [[László Herczog]] * [[Zsolt Hernádi]] * [[Gábor Horn]] * [[Miklós Horn (instruisto)]] * [[Ágnes Horváth]] * [[Zsolt Horváth (1964)]] * [[Ervin Hruby]] * [[Ernő Huszár]] == I == * [[Iván Illés]] == J == * [[László Jankovics]] * [[Zsigmond Járai]] * [[Anna Jónás]] * [[Gábor Juhász]] * [[Pál Juhász (ekonomo)]] * [[Zoltán Jutasi]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[András Kármán]] * [[József Kárpáti (ekonomikisto)]] * [[Béla Katona (ministro)]] * [[Emil Katona]] * [[Lajos Kesztyűs]] * [[Éva Kocsis]] * [[Károly Kocsis (inĝeniero)]] * [[Gergely Kollmann]] * [[Imre Koltai]] * [[György Korda (juĝisto)]] * [[Miklós Kőtörő]] * [[Ágnes Kovács (naĝisto)]] * [[Ákos Kovács]] * [[Barnabás Kovács]] * [[Géza Kovács (futurologo)]] * [[László Kovács (politikisto)]] * [[Danuta Kozák]] * [[György Krassó]] * [[Béla Krekó (pli aĝa)]] * [[Béla Krekó (pli juna)]] * [[Ferenc Kumin]] {{Div col end}} == L == * [[László Lackó]] * [[Csaba Lantos]] * [[Imre Lengyel]] * [[Márton Lengyel]] * [[Judit Lannert]] * [[Csaba Lentner]] * [[Miklós Locsmándi]] == M == * [[István Magas]] * [[László Mandur]] * [[Péter Márki-Zay]] * [[György Matolcsy]] * [[Péter Medgyessy]] * [[Imre Menyhay]] * [[Attila Mesterházy]] * [[Tamás Mészáros]] * [[Miklós Meszéna]] * [[Péter Mihályi]] * [[Kálmán Mizsei]] * [[József Móczár]] * [[János Mohácsi]] * [[Géza Morcsányi]] * [[Lajos Molnár (ministro)]] == N == * [[Márton Nagy (bankisto)]] * [[Balázs Nemes]] * [[Miklós Németh]] * [[Miklós Németh (lancoĵetisto)]] * [[György Nógrádi]] * [[Erzsébet Nováky]] * [[László Nyikos]] == O == * [[Anita Orbán]] * [[Anna Orosz]] == P == * [[Sándor Palkó (presisto)]] * [[Levente Pápa]] * [[Mihály Patai]] * [[Sándor Peisch]] * [[László Pongrácz (oficisto)]] * [[József Popp]] * [[Gábor Pósfai]] * [[Miklós Pulai]] == R == * [[László Radácsi]] * [[Péter Rajkovics]] * [[Gábor Rekettye (pli aĝa)]] * [[Imre Ritter]] * [[Antal Rogán]] * [[Zsolt Rostoványi]] == S == {{Div col|cols = 2}} * [[Gábor Scheiring]] * [[Pál Schmitt]] * [[Erzsébet Schmuck]] * [[Veronika Simon M.]] * [[András Simor]] * [[Ferenc Somogyi]] * [[Ágnes Sós]] * [[Károly Attila Soós]] * [[István Stadinger]] * [[Antal Stark]] * [[Botond Storcz]] * [[György Surányi]] * [[András György Szabó]] * [[Júlia Szalai]] * [[Péter Szijjártó]] * [[György Szilvásy]] * [[Ágnes Szabó (1995)]] * [[György Szabó (ministro)]] * [[Pál Szabó (ministro)]] * [[Csilla Szalók]] * [[Tibor Szanyi]] * [[Jenő Szász]] * [[Balázs Szepesi]] * [[Gábor Szetey]] * [[Imre Szöllősi]] * [[Miklós Szuhay]] * [[Erika Szűcs]] * [[Csaba Szummer]] {{Div col end}} == T == * [[Zoltán Tanács]] * [[Előd Takáts]] * [[Imre Tarafás]] * [[Balázs Taróczy]] * [[András Tasnádi Kubacska]] * [[Bence Tordai]] * [[Endre Tóth (politikisto)]] * [[Erzsébet Tóth]] * [[Magdolna Tóth (agronomo)]] == U == * [[Klára Ungár]] == V == * [[Ferenc Vági]] * [[Gábor Vágó (politikisto)]] * [[József Váradi (negocisto)]] * [[István Varga (ministro)]] * [[Kata Varga]] * [[Mihály Varga]] * [[Éva Várhegyi]] * [[Imre Vejkey]] * [[János Veres]] * [[András Vértes]] * [[Imre Vincze (subministro)]] * [[Miklós Virág]] * [[Dávid Vitézy]] * [[Éva Voszka]] == Z == * [[Sarolta Zárda]] * [[Péter Závada]] * [[Zoltán Roy Zsiday]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] 39gyl8lo1y20j6m3idf11yiazr9wrxd 0 535531 9384638 8728195 2026-05-26T22:07:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384638 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="right" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Natria polisulfido'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Sodium polysulfide.svg|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de la<br>Natria polisulfido''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Alternativa(j) nomo(j)''' |- |colspan="2" style="text-align: center;" |Natria salo de polisulfida acido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>'''Na₂(S)_x'''</center></big> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||57.0718 (Na.H₂S) g mol⁻¹ |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R25|R25]] [[Listo da R-Deklaroj#R31|R31]] [[Listo da R-Deklaroj#R34|R34]] [[Listo da R-Deklaroj#R50|R50]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37/39|S36/37/39]] [[Listo da S-Deklaroj#S45|S45]] [[Listo da S-Deklaroj#S61|S61]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|T|N}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|06}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|301|311|315|319}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|101|102|103|201|202|220|221}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br>({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Natria polisulfido''', '''polisulfido de natrio''' aŭ <big>'''Na₂(S)_x'''</big> estas ĝenerala alnomo por kemia kombinaĵo de [[natrio]] kaj [[sulfuro]] kie la sulfuraj polimeroj konsistas je dusulfidoj, trisulfidoj kaj kvarsulfidoj krom aliaj. Ĝi estiĝas per reakcio de akvosolvaĵo da [[natria hidroksido]] kun sulfuroj je altaj temperaturoj. La substanco estas alte [[alkalo|alkala]] kaj treege koroda. Ĝi uzata en produktado de polisulfidaj polimeroj, kiel kemia [[fungicido]], kiel nigrigagento sur [[kupro|kupra]] juvelaĵaro, kiel komponaĵo en polisulfido-bromida pilaro, kaj kiel inko por fotokemia solvaĵo, kaj en tanado-industrio por forigo de bestohararo el ledoj. == Literaturo == * [https://books.google.com.br/books?id=ok3qKhulHVwC&pg=PA4&lpg=PA4&dq=%22sodium+polysulfide%22&source=bl&ots=yS3VyRAWfa&sig=3FxG6XpDzDzvRDsjjmXn5vsy9Lk&hl=en&sa=X&ei=QYBHUOeUIentiQKn_4HgBg&redir_esc=y#v=onepage&q=%22sodium%20polysulfide%22&f=false Properties and Applications of Elastomeric Polysulfides], T.C.P. Lee * [https://books.google.com.br/books?id=VIFnWIBq_wUC&pg=PA143&dq=%22sodium+polysulfide%22&hl=en&sa=X&ved=0CC8Q6AEwBGoVChMI8LXByJKfyAIVROwUCh2HFw71#v=onepage&q=%22sodium%20polysulfide%22&f=false Sodium Sulphur Battery], J. Sudworth, A.R. Tiley * [https://books.google.com.br/books?id=c3wZBwAAQBAJ&pg=PA5&dq=%22sodium+polysulfide%22&hl=en&sa=X&ved=0CDkQ6AEwBmoVChMI8LXByJKfyAIVROwUCh2HFw71#v=onepage&q=%22sodium%20polysulfide%22&f=false Polysulfide Oligomer Sealants: Synthesis, Properties and Applications], Yuri N. Khakimullin, Vladimir S. Minkin, Timur R. Deberdeev * [https://books.google.com.br/books?id=ZR4SBQAAQBAJ&pg=PA268&dq=%22sodium+polysulfide%22&hl=en&sa=X&ved=0CEEQ6AEwB2oVChMI8LXByJKfyAIVROwUCh2HFw71#v=onepage&q=%22sodium%20polysulfide%22&f=false Organic Sulfur Compounds], N. Kharasch * [http://www.chemicalbook.com/ProductChemicalPropertiesCB6895521_EN.htm Chemical Book] * [http://www.chemblink.com/products/1344-08-7.htm ChemBlink] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111015035238/http://www.chemblink.com/products/1344-08-7.htm |date=2011-10-15 }} * [http://www.chemnet.com/cas/en/1344-08-7/Sodium-polysulfide.html ChemNet] {{Neorganikaj saloj de natrio}} {{Organikaj saloj de natrio}} {{Portalo|Kemio}} {{ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Natriaj kombinaĵoj|polisulfido]] [[Kategorio:Polisulfidoj]] ghxoy2492nv2zm3unfk2b0rhwgfj8hn 0 537844 9384619 8726327 2026-05-26T21:36:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384619 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="right" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Natria koleato'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Na+.svg|25px]] [[Dosiero:Cholate.svg|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de la<br>Natria koleato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Sodium element 3D.png|25px]] [[Dosiero:Cholic_acid_ball-and-stick.png|200px]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''3D Kemia strukturo de la<br>Natria koleato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Alternativa(j) nomo(j)''' |- |colspan="2" style="text-align: center;" |Natria salo de koleata acido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>'''C₂₄H₃₉NaO₅'''</center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]|| * [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=361-09-1 361-09-1] * [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=206986-87-0 206986-87-0] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.2016726.html 2016726] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/23668194 23668194] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||430,5604 g mol⁻¹ |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:150 g/l |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36|R36]] [[Listo da R-Deklaroj#R37|R37]] [[Listo da R-Deklaroj#R38|R38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S24|S24]] [[Listo da S-Deklaroj#S25|S25]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/53384492#section=Hazards-Identification PubChem]</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|270|271|280|301+312|302+352|304+340|305+351+338|312|321|330|332+313|337+313|362|403+233|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br>({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Natria koleato''', '''koleato de natrio''' aŭ <big>'''C₂₄H₃₉NaO₅'''</big> estas organika salo de koleata acido kaj [[natrio]], blanka aŭ kremkolora substanco uzata por ekstraktado de membranaj proteinoj, stimulado de la [[galo]] por digesto-plibonigado kaj absorbado de grasoj, indikita al pacientoj kiuj suferas pri graso-misdigesto.<ref>[https://books.google.com.br/books?id=7NkaLA51Ĥ8C&pg=PA302&dq=Sodium+cholate+bladder&hl=en&sa=X&ved=0CB4Q6AEwATgKahUKEwj21tDq3eDIAhWĈpAKHVXzCI4#v=onepage&q=Sodium%20cholate%20bladder&f=false Nursing the Surgical Patient]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Rosemary Pudner</ref> Ĉi-substanco estas fabrikata de la [[hepato]] kaj formas [[Micelio|micelojn]] laŭ fiziologiaj koncentriĝoj. Natria koleato, kiu estas sekreciata de la hepataj ĉeloj, ĉirkaŭ unu kilogramo potage, estas transportata de la [[gala veziko|galveziko]] al la [[duodeno]] tra la galdukto.<ref>[https://books.google.com.br/books?id=D-85x6Jhji0C&pg=PA25&dq=Sodium+cholate+bladder&hl=en&sa=X&ved=0CEkQ6AEwCWoVChMI0eKR69vgyAIVAo6QCh1vJQ5T#v=onepage&q=Sodium%20cholate%20bladder&f=false Modern Biology], V. B. Rastogi</ref> == Literaturo == * [http://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/270911?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich] * [http://www.scbt.com/pt/datasheet-215868.html Santa Cruz Biotechnology] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304120245/http://www.scbt.com/pt/datasheet-215868.html |date=2016-03-04 }} * [http://www.nzp.co.nz/index.php/products/microbiological-media-and-fermentation-ingredients/sodium-cholate.html New Zealand Pharmaceuticals]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://acccorporation.com/ING0006866.aspx Accorporation]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.chemnet.com/cas/pt/206986-87-0/Sodium-cholate-hydrate.html ChemNet] * [http://www.chemblink.com/products/206986-87-0.htm ChemBlink] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305010106/http://www.chemblink.com/products/206986-87-0.htm |date=2016-03-05 }} * [http://www.chemicalbook.com/ProductChemicalPropertiesCB1333271_EN.htm Chemical Book] {{Neorganikaj saloj de natrio}} {{Organikaj saloj de natrio}} == Referencoj == {{referencoj|3}} {{Portalo|Kemio}} {{ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Natriaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Koleatoj]] h66rd7j0ryl47w0szmir943e4ewy4f2 0 538885 9384664 9161380 2026-05-26T23:30:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384664 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |regiono-ISO=PL |zomo=13 }} [[Dosiero:Belzec_aerial_photo_(1944).jpg|eta|300px|Aviadila foto de la tereno de iama nazia ekstermejo en Bełżec, 1944]] [[Dosiero:WW2 Holocaust Europe map-eo.svg|250px|eta|{{centre|Mapo de la Holokaŭsto en Eŭropo, 1939–1945. Ĝi montras ĉiujn ekstermejojn, la plejparton de la [[koncentrejo]]j ([[ekstermejo]]j) kaj la deportvojoj}}]] [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 146-2007-0188, Odilo Globocnik.jpg|eta|SS-ano [[Odilo Globocnik]], estro de la ''[[operaco Reinhardt]]'']] '''Nazia ekstermejo en Bełżec/Belzec'''({{lang-de|Sonderkommando Belzec der Waffen-SS}}<ref>{{Citaĵo el la reto | url = https://www.msz.gov.pl/pl/polityka_zagraniczna/przeciw_polskim_obozom/infomacje/page_6458?printMode=true | titolo = Naziaj koncentrejoj en okupitaj polaj teritorioj dum la Dua Mondmilito | alirdato = 2015-11-07 | eldoninto = Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj | lingvo = pole | arkivurl = https://web.archive.org/web/20140222135901/https://www.msz.gov.pl/pl/polityka_zagraniczna/przeciw_polskim_obozom/infomacje/page_6458?printMode=true | arkivdato = 2014-02-22 }}</ref>) estis [[Waffen-SS|nazia]] [[ekstermejo]] funkcianta de marto ĝis decembro 1942. Ĝi troviĝis sude de la vilaĝo Bełżec (pron. ''BEŬĵec''), proksime al [[Tomaszów Lubelski]], laŭ la fervoja linio [[Lublin|Lublino]] – [[Lvivo]], kaj estis establita kadre de la [[operaco Reinhardt]]. == Historio de la ekstermejo == De marto ĝis novembro 1942 oficistoj de la speciala unuo ''[[Waffen-SS]]'' [[murdo|murdis]] tie pli ol 600 000 judojn el [[Ĉeĥio]], [[Slovakio]], [[Aŭstrio]] kaj [[Germanio]], en tio 550 000 polajn civitanojn de [[judo|juda]] deveno. === Antaŭaj apudaj punlaborejoj === Proksime de [[:pl:Bełżec|Bełżec]] jam ekde 1940 ekzistis naziaj punlaborejoj (''Arbeitslager''). Iliaj malliberuloj laboris ĉe konstruado de ĉelimaj defendejoj kaj pligrandigado de fervoja reto. Plej multaj punlaboristoj estis poloj suspektataj pri partizaneco, intelektularo, romaoj kaj judoj el la regiono de&nbsp;[[Zamość]]. La punlaborejoj ne rilatis rekte kun la poste konstruota ekstermejo de Bełżec.<span class="ĉ-segment" data-segmentid="105"></span> En la tereno de [[Ĝenerala Gubernio]] ekzistis ankaŭ multaj provizoraj koncentrejoj, interalie en Zamość kaj Izbica. Verŝajne en unu el tiaj koncentrejoj eniris en ukraina uniformo [[Jan Karski]] por kolekti informojn por sia sekreta raporto al la [[aliancanoj]]. === Ekstermejo === [[Dosiero:Railway_siding_Belzec_death_camp.JPG|eta|Fragmento de fervoja branĉo uzata de la nazia ekstermejo en Bełżec]] La ekstermejo en Bełżec estas nebone konata, ĉar ne konserviĝis ĝiaj arĥivaĵoj kaj dokumentoj. Malmultaj raportoj de atestantoj estas citataj en literaturo, kaj ili troviĝas en aktoj de esplorado farata de la Ĉefa Komisiono pri Esplorado de Naziaj Krimoj en Pollando. La komisiono eldonis Bultenon (vol. 3) en 1947, en kiu malsekretigis fragmentojn de atestoj de Rudolf Reder, Stanisław Kozak kaj Mieczysław Garfinkel. Inter la pridemandataj atestantoj troviĝis interalie antaŭa prizonulo, konstruanto de la ekstermejo, estro de Juda Komunumo en Zamość, staciestro de Bełżec. La rezulto de la esplorado de la Ĉefa Komisiono ebligis detalan rekreon de la geografio de la ekstermejo, ĝia aranĝo, ekzistotempo, garnizono, historio de neniigado de la viktimoj. Danke al la esplorado kun granda verŝajno oni difinis la sistemon de murdado kaj la nombron de viktimoj.<sup title="Te informacje wymagają podania źródeł od 2011-09"></sup> ==== Establo ==== [[Dosiero:Wirth, Christian.jpg|eta|Christian Wirth, komandanto de la ekstermejo Bełżec]] En aŭgusto 1941, kvin semajnojn post la [[Operaco Barbaroso|germana atako al Sovetio]], iama pola teritorio de orienta Galicio, kun ĉirkaŭ duonmiliona juda loĝantaro, estis aligita al la [[Ĉefgubernio]]. Rezulte de tio Bełżec, ĝis tiam ĉelima, ektroviĝis en la centro de la Ĉefgubernio, kiun konsistigis la distriktoj lublina, krakova kaj lviva. En Bełżec estis konstruota ejo por neniigo de judoj koncentritaj en [[Geto|getoj]] de sud-orienta Pollando.<span class="ĉ-segment" data-segmentid="140"></span> Por la ekstermejo oni elektis terenon troviĝantan ĉirkaŭ duonkilometron sud-oriente de la fervojstacio Bełżec, ĉe fervoja branĉo. Bona trafikreto kaj ĝusta tereno (sablaj dunoj kun pinarbaroj) decidigis pri elekto de Bełżec por ekstermejo. Laŭ ordono de ''SS Zentralbauverwaltung'' (Ĉefa Konstruoficejo de SS) fine de oktobro 1941 al Bełżec venis eta trupo konsistanta plejparte el ukrainoj servantaj por la germana armeo kaj kelkaj SS-anoj. En la unuaj tagoj de novembro dudeko da polaj laboristoj, elektitaj de la loka komunuma estraro laŭ postulo de la germanoj, komencis konstrui barakojn laŭlonge de la fervoja branĉo. La laboro de la polaj laboristoj, gvidataj de nekonata germana majstro el Katowice, daŭris ĝis la kristnasko. Post kiam la unuaj barakoj estis starigitaj, la poloj estis forigitaj el la laboro, kaj por plua laboro servis judoj venigitaj el Lubycza Królewska. Post la fino de la laboro ĉi tiuj judoj estis la unuaj viktimoj de la loka [[gasĉambro]]. La konstruado estis finita en februaro 1942, ĝi ekfunkciis tamen en marto. La ekstermejo havis laŭvice tri komandantojn. ''Josef Oberhauser'' estis portempa komandanto respondeca pri la konstruado (de novembro ĝis decembro 1941), sekvis kapitano ''Christian Wirth'' (januaro-aŭgusto 1942) kaj la tria estis kapitano ''Gottlieb Hering''<ref>{{citaĵo el libro |titolo= Belzec, Sobibor, Treblinka: The Operation Reinhard Death Camps|familia nomo= Arad |persona nomo= Yitzhak|jaro=1999 |eldoninto= Indiana University Press|loko= Bloomington|lingvo=angle |isbn=9780253213051 |paĝoj=24 |url= }}</ref> (septembro 1942-marto 1943). [[Dosiero:Belzec_-_SS_staff_(1942).jpg|eta|300px|SS-anoj servantaj en la ekstermejo Bełżec]] Garnizono<ref>[http://www.deathcamps.org/belzec/belzec_pl.html Historio de Bełżec], [http://www.holocaust-lestweforget.com/belzec-perpetrators.html Belzec – The perpetrators], [http://www.jewishgen.org/yizkor/belzec1/bel903.html Personnel who served in Aktion Reinhardt Camps], [http://www.holocaustresearchproject.org/ar/Trawniki/TRAWNIKI%20STAFF.html Aktion Reinhard – Trawniki Staff Page] kaj [http://www.deathcamps.org/belzec/perpetrators.htmlBelzec Perpetrators: An overview of the German and Austrian SS and Police Staff]{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>: * ''Gottfried Schwarz'' (vicestro de la ekstermejo) – estris neniigadon de judoj <br /> * ''Johann Niemann'' – estro de Ejo 2 * ''Erwin Fichtner'' – estro pri administrado kaj ekonomio Josef Oberhauser – adj unkto * ''Lorenz Hackenholt'' – ŝoforo kaj eksperto pri gasumado <br /> * ''Heinrich Barbel'' – elektroteknikisto * ''Rudolf Kamm, Fritz Irrmann (aŭ Jirmann), Reinhold Feix'' – supergardado de transportoj<br /> * ''Paul Groth, Robert Emil Xaver Juhrs, Arthur Dachsel, Spiess (?), Werner Dubois'' – aliaj SS-anoj<br /> * sovetaj militkaptitoj varbitaj al servado por la germanoj (pluraj havis germanan naciecon – ''Ivan Bartels, Adolf Jeschke, Samuel Kunz, Peter Oster, Heinrich Rohle, Heinz Schmidt, Alexander Schultz, Aleksandr Ŝvab'') – ilia tasko estis elŝarĝo de transportitoj ĉe la fervoja branĉo, pelado al [[gasĉambro]]j, murdado ktp. * poloj varbitaj al servado por la germanoj – ''Grzegorz Preczony, Jakub Systola, Michał Wonk, Jakub Wysota''. * judaj laborbrigadoj Krome en la ekstermejo laboris ĉ. 100 gardistoj dividitaj al du pelotonoj. Temas pri soldatoj antaŭe militantaj en la [[Ruĝa Armeo]], kiuj ektroviĝinte en militkapteco uzis la ŝancon eviti mortigajn kondiĉojn de militkaptejoj. La gardistoj estis instruitaj en la trejnejo de Trawniki<ref>[http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10007397 Trejnejo en Trawniki] (angle).</ref>. Inter ili troviĝis inter alie<ref>www.HolocaustResearchProject.org: Aktion Reinhard – Trawniki Staff Page [http://www.holocaustresearchproject.org/ar/Trawniki/TRAWNIKI%20STAFF.html].</ref>: ''Peter Aleksejev, Ivan Bender, Vasil Bjalakov, Vasil Bulji, Heinrich Dalke, Vasil Gruzin, Michał Huber, Vasil Hulejt, Vasil Hutit, Ivan Huzij, Stefan Jadziol, Diner Jakovevic, Boris Kolisin, Adolf Kolenko, Kiril Kostenko, Boris Kotiĥin, Mikolaj Kozende, Ivan Kozlovski, Ivan Kuĉerĥa, Vasil Kuliĥin, Peto Litus, Nikolaj Malagon, Nikolaj Matvijenko, Ivan Nikoforov, Vasilij Orlovski, Franz Pamin, Nikolaj Pavli, Grigorij Peĉenit, Aleksej Pietka, Genriĥ Pitnowij, Michał Pocholenko, Vasil Podienko, Vasil Podionak, Michał Polenko, Vasil Proĥenko, Dimitrik Proĥin, Aleksandr Prus, Boris Rogoza, Rosenholz, Arnold Rosenko, Viktor Sabat, Vasil Ŝaĥolij, Dimitrij Ŝpak, Porfirij Ŝpak, Ivan Ticĥonovski, Wilhelm Trautwein, Vasil Tribenko, Aleksandr Tverdoĥlib, Fjodor Vedrihan, Ivan Verdenik, Edvard Vlasjuk, <!--Michał Wonk, Jakub Wysota, - jam estis supre--> Ivan Zajĉev, Ivan Zuk''.<!--literumo laŭ [[esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]] --> ==== Aspekto ==== La tuta ekstermejo havis la formon de kvarangulo kun la grandeco 275 × 263 m. Ĉirkaŭis ĝin kelkaj tavoloj de dornodrato, kiuj de la flanko de la fervojo estis maskitaj per dense plantitaj (aŭ hakitaj) arboj. La nordan flankon formis sabla digo, ŝutita de germanoj jam en 1939, kiel landlimo inter la Tria Regno kaj Sovetunio. La okcidentan flankon limigis la fervoja branĉo, la sudan kaj la orientan - pinaj arbaroj. La situo de la ekstermejo Bełżec malebligis ĝian eleksteran observadon. Sur malgranda surfaco troviĝis ĉirkaŭ dek lignaj barakoj kaj masonita domo. La tuton oni superrigardis el tri gardistaj turoj je la anguloj kaj unu centre. La turoj havis lampegojn kaj en la centra troviĝis maŝinpafilo. En la unua periodo de la ekzisto la ekstermejo aspektis iom alie ol en la dua periodo. La diferencoj temis pri ŝanĝo de la loko de entombigado kaj alisituigo de barako dediĉita al la garnizono. La tuta ekstermejo en la dua periodo dividiĝis al Ejo 1 kaj Ejo 2. La Ejo 1 entenis la nordan kaj la okcidentan partojn de la ekstermejo. Ĝi estis dediĉita al la administracio, tien ankaŭ venis la viktimoj; la Ejo 2 troviĝanta en la orienta kaj la centra partoj estis loko de neniigado.<span class="ĉ-segment" data-segmentid="213"></span> ===== Ejo 1 ===== En la alveneja zono troviĝis kajo povanta akcepti 20 vagonojn, placo por deportitoj kaj du barakoj: senvestejo kaj magazeno de havaĵoj de la viktimoj. La administra parto konsistis el du loĝbarakoj por judaj prizonuloj, vestaĵlavejo, kuirejo, magazenoj kaj apela placo. Apud la pordego troviĝis gardistejo, en kiu ĉiam estis SS-anoj kaj ukrainaj gardistoj. Maldekstre de la pordego estis parto por la ukrainoj dedividita de la cetero per dornodrata barilo. Tie troviĝis loĝejoj, kuirejo kaj barako, en kiu estis malsanulejo, dentisto kaj frizisto. ===== Ejo 2 ===== Neniigejo, konsistanta el gasĉaambro kaj amasaj tomboj en la orienta kaj la suda partoj de la ekstermejo. La gasĉambron ĉirkaŭis arboj, kaj super la tegmento troviĝis maskanta reto malebliganta desupran observadon. En posta periodo ĉi tie oni konstruis du barakojn - loĝejojn kaj kuirejon por judaj malliberuloj, kiuj laboris en tiu parto de la ekstermejo. La Ejo 2 estis tre precize dedividita de la cetero de la ekstermejo. Ĝi havis gardatan pordegon. Tie troviĝis trapasejo, larĝa je du kaj longa je kelkdek metroj, nomata ''der Schlauch'', de ambaŭ flankoj barita per dornodrato kaj branĉoj. Ĝi ligis la senvestejon en la Ejo 1 kun la gasĉambro en la Ejo 2. ==== Neniigado en Bełżec ==== Christian Wirth decidis konekti la fiksan gasĉambron kun benzinmotoro, kiu estis fonto de mortiga gaso. Wirth ne volis uzi karboksidon en boteloj, kiel en eŭtanaziejoj. La boteloj devus esti alportataj al Bełżec en granda kvanto, kio kaŭzus suspektojn kaj grandan loĝistikan problemon. Wirth kreis do aŭtonoman sistemon de neniigado, baziĝantan sur simpla motoro kaj facile atingebla benzino. Tiel la ekstermejo estis sendependa de eksteraj faktoroj.<span class="ĉ-segment" data-segmentid="238"></span> Wirth ellaboris ankaŭ metodojn de traktado de la transportitoj, por ke la neniigado iru laŭeble rapide. Denule li kreis kadrojn de la procezo por aliaj ekstermejoj. La aspekto de la ekstermejo kaj ĉiuj agoj, kiujn la viktimoj devis fari tuj post forlaso de la vagonoj, servis por unu celo - mensogo, ke la alportitoj estas en laborkampo aŭ transitejo. La viktimoj devis kredi tion ĝis la momento de enfermo en la gasĉambro. La dua baza principo de la neniiga procezo estis rapideco. Ĉio okazis en kuro. La viktimoj ne havis tempon por ĉirkaŭrigardado. La tempo estis ligita kun ŝoko. La sistemo estis fondita tiel, ke la viktimoj estu ŝoke paralizitaj kaj ne kontraŭstaru. La procezo aspektis jene: * La koncentrejo aspektis trankvile: la viktimoj ne vidis tombojn, kavojn aŭ gasĉambrojn. Ili kredis veni al transitejo. La kredon subtenis SS-anoj dirante, ke oni devas senvestiĝi por lavi sin kaj desinfektiĝi, kaj ke poste ricevos purajn vestojn. Baroj el dornodrato kaj armitaj gardistoj farigis la homojn trankvilaj kaj obeemaj. * Divido laŭ seksoj, senvestado kaj eĉ hartondado konvinkis, ke vere la homoj iras sin bani. En tiu etapo la viktimoj estis pelataj kaj batataj por ne havi tempon fuĝi aŭ kontraŭstari. * La gasĉambroj similis ordinarajn banejojn. Kiam oni fermis la pordojn la amasigitaj viktimoj plu ne sciis, kio okazas. Eĉ se la homoj ekkonsciis, ke ili estas en gasĉambro, estis tro malfrue. La pordoj estis tre fortikaj kaj rezistis elinternan premadon. Mallonga mortado pro sufokiĝo per karboksido daŭris 25-30 minutojn en granda suferado. Sekve la prizonuloj el Sonderkommando ĵetis la kadavrojn en amastombojn. La unuaj gasĉambroj troviĝis en ligna barako kun tri ĉambroj 4 al 8 m grandaj, kun plafono je 2-metra alteco (malalteco helpis ŝpari la uzatan gason). Ĝis 110 cm de alteco la muroj kaj la planko estis kovritaj de zinka lado. La ĉambroj havis apartajn pordojn por forigi kadavrojn, laŭ kiuj iris mallarĝaj fervojetoj ĝis entombigaj kavoj. Meze de junio 1942 por kelka tempo oni ĉesis akcepti novajn transportojn. Tio okazis pro atendataj grandaj transportoj el Krakovo, kiuj postulis konstrui novajn, pli grandajn gasĉambrojn. La unua etapo de funkciado de Bełżec finiĝis. Dum tiu etapo - ekde la mezo de marto ĝis la mezo de junio - en Bełżec oni murdis ĉ. 93 mil judojn. La malnova ligna domo kun tri gasĉambroj estis forigita, kaj samloke oni konstruis pli grandan, solidan domon 24 metrojn longan kaj 10 metrojn larĝan. Ĝi havis ses gasĉambrojn 4x8 m (kelkaj fontoj mencias 4x5 m). La novaj gasĉambroj ekfunkciis fine de julio. El maŝinejo venis benzina gaso uzata por murdi. Povas esti, ke ankaŭ aliaj konstruaĵoj estis adaptitaj por gasumi homojn. La ekstermeja infrastrukturo ebligis murdadon kaj kremaciadon de 4-5 mil homoj tage. Unu gasumo daŭris 15-20 minutojn. Ekster la ekstermejo, norde, oriente kaj sude troviĝis amasaj tomboj, en kiujn en la unua etapo oni metis kadavrojn. En la dua etapo, por eviti pruvojn, oni decidis cindrigi la korpojn. <span class="ĉ-segment" data-segmentid="286"></span> En Bełżec troviĝis ankaŭ magazenoj en kiuj estis apartigataj la havaĵoj de la viktimoj, oni tie stakis virinajn harojn kaj elŝiris artefaritajn dentojn. == Malliberuloj == La ekstermejo estis planita - simile al postaj [[Treblinka (koncentrejo)|Treblinka]] kaj [[Sobibor (koncentrejo)|Sobibor]] kiel [[Holokaŭsto|neniigejo]] de judoj kadre de la [[operaco Reinhardt]]. Plej multaj transportoj iris el la regionoj de Lublino, Krakovo kaj Orienta Galicio (ankaŭ la lviva regiono). Tamen okazis transportoj el suda kaj okcidenta Eŭropo. Okazis provoj fuĝi aŭ fuĝigi siajn infanojn. Tre malmultaj homoj sukcesis tiel travivi. El iliaj raportoj oni scias, ke multaj konsciis, ke la vojaĝo finiĝos per mortigo. De la alveno al la kajo ĝis la morto pasis maksimume kelkdek minutoj, dum kiuj la viktimoj devis senvestiĝi kaj iri [[gasĉambroj]]n. Foje viroj estis apartigataj de la cetero, por rekrei laborbrigadojn uzatajn en ekstermejaj laboroj. La laborbrigadanoj forigis kadavrojn el la gasĉambroj (foje temis pri iliaj familianoj aŭ konatoj), entombigis - aŭ poste bruligis la kadavrojn, purigis la gasĉambrojn, dividis la rabaĵojn, razis la viktimojn aŭ deŝiris dentojn. Post kelka tempo ankaŭ ili mem iĝis viktimoj de la gasĉambroj. Kvin homoj sukcesis fuĝi el la ekstermejo mem; du virinoj kaŝiĝis tuj post la alveno kaj sukcesis forkuri, same kiel unu dentokuracisto el Krakovo<ref>{{citaĵo el libro |titolo= Bełżec|familia nomo= Reder |persona nomo= Rudolf |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1999 |eldoninto= Państwowe Muzeum|loko=Oświęcim-Brzezinka|lingvo= |isbn=83-907715-3-5|paĝoj= |url= }}</ref>. Ĉi tiuj tri homoj ne ĝisvivis la finon de la milito. Du homoj estis servantaj malliberuloj: ''Chaim Hirszman''/Ĥajm Hirŝman חיים הירשמן (mortis postmilite en Pollando meze de marto 1946, en la tago kiam li komencis atesti pri la ekstermejo; plej verŝajne li estis murdita kiel funkciulo de Provinca Sekuroficejo en Lublino fare de Sekreta Armea Organizo kreita de liceanoj de Liceo St. Staszic en Lublino) kaj [[Rudolf Reder]], kies raporto estas la sola rekta priskribo de la dramo de Bełżec. === Nombro de la viktimoj === [[Dosiero:OldMemPlaqueBelzec.jpg|eta|maldekstra|250px|Malnova memortabulo]] Meze de decembro 1942 oni paŭzis transporti al Bełżec. La ideo transporti tien 200 mil rumanajn judojn estis forlasita. La nombro de judoj portitaj kaj murditaj en Bełżec, kiun oni povas konfirmi, estas ĉirkaŭ 414 mil. Tamen ekzistas centoj da etaj urboj kaj vilaĝoj, el kiuj oni portis milojn da homoj sen pruvoj. Milojn da judoj el Germanio, Aŭstrio, Ĉeĥoslovakio kaj aliaj landoj oni unue portis al getoj en lublina distrikto, kaj poste al Bełżec. Ilian nombron oni povas taksi 100 mil. Se aldoni 93 mil judojn murditajn inter marto kaj junio 1942, la sumo estos ĉirkaŭ 600 mil. Tiun proksimumam nombron diris la pola Komitato pri Naziaj Militkrimoj en Okupata Pollando. En la proceso de garnizono de Bełżec ''SS-Scharführer Heinrich Gley'' kaj ''Robert Juhrs'' taksis, ke inter novembro 1942 kaj marto 1943 en Bełżec oni bruligis ĉirkaŭ 500 mil korpojn (malgraŭ la fino de funkciado de la ekstermejo, bruligado kaj forviŝado de pruvoj daŭris ĝis printempo 1943). La nombro de 600 mil estis akceptita de ''Landgericht München'' en Germanio, kie okazis la proceso de ''Bełżec-Oberhauser''. La Ŝtata Muzeo en Majdanek taksas la finan nombron de murditoj kiel 500 mil homoj<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.belzec.eu/articles.php?acid=77&lng=1 | titolo = History of the camp | alirdato = 2015-11-07 | eldoninto = Ŝtata Muzeo en Majdanek | lingvo = angle | lingvo2 = pole | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151008020348/http://www.belzec.eu/articles.php?acid=77&lng=1 | arkivdato = 2015-10-08 }}</ref>. Al Bełżec venis almenaŭ kelkaj transportoj da romaoj. Krome verŝajne ĉi tie oni murdis ankaŭ 1500 polojn akuzitajn pri kaŝado de judoj. La nuna informtabulo ne mencias tion, tamen la antaŭa - staranta en la loko dum jardekoj - tekstis jene: ''En ĉi tiu loko de februaro ĝis decembro 1942 ekzistis hitlerana ekstermejo, en kiu martire pereis pli ol 600 000 judoj el Pollando kaj aliaj landoj de Eŭropo, kaj 1500 poloj pro helpado al la judoj'' (vd. la foton). == Postmilite == Dum la unuaj postmilitaj jaroj la loka loĝantaro regule disfosadis la amasajn tombojn serĉante oron kaj valoraĵojn. La terenon de la ekstermejo oni ĉirkaŭbaris kaj honoris nur en la 1960-aj jaroj. Tamen la ĉirkaŭbarita tereno ne respondis al la historia realo. Sur la loko de la kajo oni konstruis arbaristan domon, la postmagazenajn terenojn okupis novkonstruita segejo. La loko estis malofte vizitata pro ĉelima situo kaj manko de infrastrukturo por la gastoj - ekzistis neniu ekspoziciejo aŭ informtabulo. La situacio ŝanĝiĝis post 1989, kiam pro kunlaborado de la Usona Holokaŭsta Memoreja Konsilio, la Usona Juda Komitato kaj pola Konsilio pri Protekto de Memoro pri Bataloj kaj Martireco oni okazigis ampleksajn terenajn kaj arkeologiajn esplorojn, difinis limojn la de tombaj kavoj kaj aliaj elementoj de la ekstermejo, forigis la arbaristan domon kaj en 2004 malkovris novan monumenton kreitan de ''Andrzej Sołyga, Zdzisław Pidyk'' kaj ''Marcin Roszczyk''. Ankaŭ estis malfermita muzeo, kiel filio de la Ŝtata Muzeo de [[Majdanek]], kies organizanto kaj unua estro estis ''Robert Kuwałek''. <gallery> Dosiero:PL_Belzec_extermination_camp_1.jpg|Monumento en la ekstermejo Dosiero:Bełżec_extermination_camp_2010_001.JPG|Citaĵo el la [[Libro de Ijob]] Dosiero:PL_Belzec_extermination_camp_6.jpg|Fragmento de monumento al la viktimoj de la ekstermejo Dosiero:PL_Belzec_extermination_camp_11.jpg|Bełżec – ekspozicio el reloj Dosiero:Belzec_oboz_zaglady_pomnik_ewa_abel.JPG|Monumento ĉe la reloj Dosiero:PL_Belzec_extermination_camp_4.jpg|Fragmento de la monumento al la pereintoj Dosiero:PL_Belzec_extermination_camp_2.jpg|Ekspozicio en la ekstermeja muzeo Dosiero:PL_Belzec_extermination_camp_10.jpg|Fragmento de la monumento al la pereintoj Dosiero:PL_Belzec_extermination_camp_8.jpg|Fragmento de la monumento al la pereintoj Dosiero:Bełżec_extermination_camp_2010_005.JPG|Fragmento de la monumento al la pereintoj Dosiero:PL_Belzec_extermination_camp_9.jpg|Fragmento de la monumento al la pereintoj Dosiero:PL_Belzec_extermination_camp_3.jpg|Fragmento de la monumento al la pereintoj </gallery> == Bibliografio == * Jaroslaw Joniec, ''Niemiecki obóz zagłady w Bełżcu. Zarys historii'' (Germana [[ekstermejo]] en Bełżec. Skizo de la historio), Państwowe Muzeum na Majdanku (Ŝtata Muzeo en [[Majdanek]]), [[Lublin]] 2016, ISBN 978-83-62816-27-9. * Bibliografio por serio de artikoloj pri naziaj koncentrejoj en la jaroj 1933-1945 troviĝas ĉe [[:pl:Wikipedia:Biblioteka/Historia#Obozy_niemieckie_1933-1945/Bibliografia|aparta paĝo]]<br /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.belzec.eu Oficiala paĝo de la muzeo] * [http://www.izrael.badacz.org/historia/szoa_obozy_belzec.html SS Sonderkommando Belzec] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160224060704/http://www.izrael.badacz.org/historia/szoa_obozy_belzec.html |date=2016-02-24 }} * [http://www.sztetl.org.pl/pl/article/belzec/13,miejsca-martyrologii/6555,oboz-zaglady-w-belzcu/ Belzec] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924125334/http://www.sztetl.org.pl/pl/article/belzec/13,miejsca-martyrologii/6555,oboz-zaglady-w-belzcu/ |date=2015-09-24 }} ĉe la paĝo Wirtualny Sztetl * [http://izrael.badacz.org/zydzi_w_polsce/martyrologia_belzec_fotogaleria.html Fotogalerio de la muzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140227062912/http://www.izrael.badacz.org/zydzi_w_polsce/martyrologia_belzec_fotogaleria.html |date=2014-02-27 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naziaj koncentrejoj en Pollando|Bełżec]] [[Kategorio:Lokoj de la Dua Mondmilito en Nazia Germanio]] [[Kategorio:1942 en Pollando]] fnek7vsu6w23zq91o145olrnamtot64 0 543113 9384896 9384137 2026-05-27T09:12:44Z Crosstor 3176 /* B */ 9384896 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato de Szeged]] (ankaŭ la integrita altlernejo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Károly Abaffy]], [[kemiisto]] * [[László Abaffy]], [[ĵurnalisto]] * [[Attila Ábrahám]], [[kajakisto]] * [[János Abrudbányay]], [[instruisto]] * [[János Ács]], [[reĝisoro]] * [[Csaba Adorjáni]], psikologo * [[Dezső Ágai]], [[advokato]] * [[Pál Agócsy]], [[muzeologo]] * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[Ádám Anderle]], [[historiisto]] * [[Enikő Anderléné Sajti]], historiisto * [[György Antalffy]], [[juristo]] * [[András Aradszki]], [[politikisto]] * [[István Arató (komponisto)]] * [[Lajos Armentano]], [[hematologio|hematologo]] * [[Károly Árpás]], instruisto == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Mária B. Szendrei]], matematikisto * [[László Bachát]], lingvisto * [[Gyula Bácskai]], kemiisto * [[Mihály Bácskai]], [[instruisto]] * [[Zoltán Badó]], kirurgo * [[Zoltán Bagó]], politikisto * [[István Baka]], poeto * [[Lajos Bakacsi]], [[pentristo]] * [[György Bakondi]], generalo * [[Géza Bakonyi]], bibliotekisto * [[György Balázs (lokhistoriisto)]] * [[Mihály Balázs (literaturhistoriisto)]] * [[Péter Balázs (historiisto)]] * [[Lajos Balcza]], pedagogo * [[Sándor Bálint (etnografo)]] * [[Hugó Ballya]], remisto * [[József Balogh (patologo)]] * [[Tibor Balogh (filozofo)]] * [[Imre Bánkúti]], [[historiisto]] * [[Dénes Bara]], patologo * [[Pál Bárdos]], [[dramaturgo]] * [[István Bárdosi]], juristo * [[György Bártfai]], ginekologo * [[István Bartók]], patologo * [[Péter Tamás Bauer]], ekonomo * '''[[Zoltán Bay]],''' [[fizikisto]] * [[Zoltán Beck (etnografo)]] * [[László Benedek (biokemiisto)]] * [[László Benkő (instruisto)]] * [[Sándor Benkő]], [[hematologio|hematologo]] * [[Károly Berczeli Anzelm]], verkisto * [[Tamás Bereczkei]], psikologo * [[László Berek]], radiologo * [[Ferenc Berencz]], fizikisto * [[György Berend]], juristo * [[László Berza]], bibliotekisto * [[István Bibó]], [[politikisto]] * [[Ferenc Bíró (literaturhistoriisto)]] * [[László Blazovich]], historiisto * [[Rebeka Bobanj]], operkantisto * [[Lajos Bódis]], ginekologo * [[Zsolt Bohács]], advokato * [[Béla Bojta]], advokato * [[János Bóka]], [[ministro]] * [[Gábor Bonyhai]], literaturhistoriisto * [[Pál Bor]], [[pedagogo]] * [[Zsolt Bor]], fizikisto * [[Andor Borbély (kartografo)]] * [[Sándor Mihály Bordás]], toksologo * [[Zsolt Borkai]], gimnastikisto * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[Mihály Boros]], anestezisto * [[Béla Böszörményi-Nagy]], pianisto * [[Ödön Both]], jurhistoriisto * [[László Botka (politikisto)]] * [[László Bozó (reĝisoro)]] * [[Koloman Brenner]], [[germanisto]] * [[Kálmán Buday (historiisto)]] * [[József Büki]] * [[Ferenc Bukovszky]] {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 2}} * [[Béla Jenő Cholnoky]], algologo * [[Béla Csákány (matematikisto)]] * [[András Csapó]], filmisto * [[Gábor Csapó]], akvopilkisto * [[Géza Csapó]], kajakisto * [[Miklós Csapody]], politikisto * [[József Császár]], kemiisto * [[Bálint Csatári]], geografo * [[Dezső Csejtei]], [[filozofo]] * [[Zoltán Csepregi]], [[teologo]] * [[Zoltán Csemniczky]], [[skulptisto]] * [[Krisztián Cser]], [[operkantisto]] * [[János Cserni]], juĝisto * [[László Csíky (kuracisto)]] * [[János Csirik]], matematikisto * [[Andor Csizmadia]], juristo * [[János Csorba]], advokato * [[Tibor Csörgő]], ornitologo * [[Károly Csúri]], [[germanisto]] * [[Lóránt Czigány]], bibliotekisto * [[Ottó Czúcz]], juristo * [[Judit Czunyiné Bertalan]], [[subministro]] {{Div col end}} == D == * [[Jázmin Dammak]], beleckonkursanto * [[Sarolta Deczki]], instruisto * [[Dezső Debreczeni]], piedbatboksisto * [[Mária Anna Deli]], [[esploristo]] * [[György Dénes (speleologo)]] * [[Károly Dietz]], policestro * [[András Diószegi]], redaktoro * [[Eszter Dobozi]], [[instruisto]] * [[József Dombi]], fizikisto * [[Mátyás Domokos]], kritikisto * [[Győző Duró]], [[dramaturgo]] * [[Lajos Duró]], psikologo == E == * [[Tibor Egri Kiss]], kuracisto * [[Zoltán Ésik]], matematikisto * [[Zoltán E. Szabó]], instruisto == F == * [[Géza Fábri]], instruisto * [[Pál Farkas]], skulptisto * [[Andrea Farsang]], agrogeologo * [[István Fáry]], [[matematikisto]] * [[Sándor Fazekas]], [[ministro]] * [[Edit Fél]], [[muzeologo]] * [[István Ferincz]], [[filologio|filologo]] * [[Sándor Fontos]], pentristo * [[József Frank]], biologo * [[Ferenc Friedler]], kemiisto * [[Veronika Fűz]], [[skulptisto]] * [[László Füzi]], kritikisto == G == {{Div col|cols = 2}} * [[István G. Vass]], [[arkivisto]] * [[Róbert Gábriel]], [[biologo]] * [[László Gallé (biologo)]] * [[Sándor Gallus]], arkeologo * [[László Galuska]], internisto * [[István Levente Garai]], kuracisto * [[Gábor Gárdián]], [[violonĉelisto]] * [[László Gáspárdy]], prokuroro * [[Ágnes Geréb]], akuŝisto * [[György Geréb]], psikologo * [[Ágnes Gereben]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Gerlei]], patologo * [[Ferenc Gilde]], kemiisto * [[Júlia Goldman]], instruisto * [[Márta Görög]], ministro * [[Pál Greguss (fizikisto)]] * [[Ferenc Grezsa (kritikisto)]] * [[Ferenc Grezsa (psikiatro)]] * [[István Grezsa]], kuracisto * [[Géza Grünwald]], matematikisto * [[László Guczi]], kemiisto * [[József Gulrich]], naĝisto * [[Mihály Gurmai]], metalurgo * [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]] * [[Csilla Gyémánt]], teatrohistoriisto * [[László Gyimesi (politikisto)]] * [[Tibor Gyimóthy]], [[komputikisto]] * [[Lajos Györffy]], instruisto * [[János Györgyey]], [[botanikisto]] * [[Ferenc Győri]], geografo * [[István Győri]], matematikisto * [[Sándor Gyüdi]], dirigento * [[József Gyurácz]], ornitologo {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 2}} * [[Lajos Hackl]], kemiisto * [[Imre Hajdú]], radiologo * [[Miklós Halmos]], kemiisto * [[Artúr Hámori]], kuracisto * [[Erika Hancz]], turkologo * [[Lajos Hanzó (historiisto)]] * [[János Háy]], poeto * [[János Hemmert]], pentristo * [[Aurél Hencz]], bibliotekisto * [[István Herczeg (advokato)]] * [[Ede Hertelendi]], fizikisto * [[István Hetesi]], instruisto * [[József Híres]], kemiisto * [[Judit Hohmann]], farmaciisto * [[Sándor Holly]], kemiisto * [[Tibor Hortobágyi]], algologo * [[Rezső Horvai]], fizikisto * [[Imre Horváth (biologo)]] * [[János Horváth (fizikisto)]] * [[János Horváth (mikrobiologo)]] * [[József Horváth (kemiisto)]] * [[Sándor Domonkos Horváth]], bibliotekisto * [[András Huhn]], matematikisto * [[Péter Huhn]], kemiisto * [[Dániel Hunya]], [[jezuito]] {{Div col end}} == I == * [[Lajos Illés (redaktoro)]] * [[Balázs Imreh]], matematikisto == J == * [[Béla Odiló Jakab]], ornitologo * [[József Jankovics]], literaturisto * [[Károly Jeges]], instruisto * [[Károly Jenei]], arkivisto * [[Márton Joób]], kanuisto * [[Gyula Juhász]], [[poeto]] * [[Katalin Juhász]], [[skermisto]] * [[Tibor Juhász]], fizikisto == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Géza István Kaáli Nagy]], ginekologo * [[Béla Kálmánfi]], pedagogo * [[Zoltán Kanyó]], [[germanisto]] * [[Sándor Károly (lingvisto)]] * [[Gábor Karsai]], budhisto * [[Miklós Kásler]], onkologo * [[Mária Kávai]], kemiisto * [[András Keczer]], teatrestro * [[Tamás Keczer]], instruisto * [[Ferenc Kedves]], fizikisto * [[László Kelemen (advokato)]] * [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] * [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]] * [[Lajos Kemény]], kuracisto * [[Erzsébet Keményné Gyimes]], psikologo * [[Ernő Kenéz]], operkantisto * [[Sándor Képíró]], [[ĝendarmo]] * [[János Kerényi]], [[parlamentano]] * [[István Ketskeméty]], fizikisto * [[Ferenc Kevei]], [[mikrobiologo]] * [[A. Sándor Kiss]], kemiisto * [[Gergely Kiss]], akvopilkisto * [[István Kiss (algologo)]] * [[István Kiss (kemiisto)]] * [[Sándor Koczkás]], altlerneja instruisto * [[Mátyás Koltai]], kuracisto * [[Sámuel Komoly]], neŭrologo * [[Csaba Koncz]], biologo * [[Krisztina Kónya]], operkantisto * [[László Kordos]], paleontologo * [[József Korek]], arkeologo * [[Péter Kőszeghy (literaturisto)]] * [[Ferenc Kószó]], kemiisto * [[Gergely Kovács (politikisto)]] * [[Péter Kovács (juĝisto)]] * [[Zoltán Kőváry]], psikologo * [[András Krámli]], kemiisto * [[Zoltán Kulcsár]], informatikisto * [[Miklós Kun (psikiatro)]] {{Div col end}} == L == * [[Dezső Laky]], [[statistikisto]] * [[Erika Lázár]], ginekologo * [[János Lázár (ministro)]] * [[Ferenc Lebó]], skulptisto * [[András Lengyel (muzeologo)]] * [[Imre Lengyel]], ekonomikisto * [[Magda Ligeti]], neŭrologo * [[Mária Littomeritzky]], apotekisto * [[Béla Lovas]], parazitologo * [[Irén Lovász]], popolkantisto * [[István Lukács]], literaturhistoriisto * [[Gábor Lusztig]], patologo == M == * [[Zoltán Majó]], ekonomo * [[Lajos Makai]], fizikisto * [[László Makra]], klimatologo * [[Gábor Margittai]], redaktoro * [[Miklós Marián]], muzeologo * [[Péter Márki-Zay]], urbestro * [[Anita Márton]], [[atleto]] * [[Béla Martos]], matematikisto * [[István Martzy]], ginekologo * [[Béla Matkovics]], biologo * [[Kálmán Méhes]], geologo * [[Tibor F. Mérei]], neŭrologo * [[Katalin Merétey]], imunologo * [[Emil Minker]], farmakologo * [[Gyula Molnár (klarnetisto)]] * [[Tamás Molnár (akvopilkisto)]] * [[István Monok]], bibliotekisto * [[József Morvay]], farmaciisto * [[István Muzslay]], monaĥo == N == * [[László Nagy (teatrestro)]] * [[Töhötöm Sándor Nagy]], framasono * [[Zoltán Zsolt Nagy]], okulkuracisto * [[Katalin Nagyné Szegvári]], juĝisto * [[Tivadar Nemecskay]], [[obstetrikisto]] * [[Katalin Németh S.]], bibliotekisto * [[Enikő Németh T.]], lingvisto * [[Zoltán Nógrádi]], urbestro == O == * [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo * [[Kornél Ocskay]], operkantisto * [[Attila Oláh (kirurgo)]] * [[Ilona Oláhné Béládi]] * [[Jenő Ormos]], onkologo * [[Gábor Orosz]], psikologo * [[Gyula Ortutay]], ministro * [[Dániel Ötvös]], kemiisto == P == * [[Máté Pálhegyi]], [[flutisto]] * [[István Pálinkó]], kemiisto * [[Gertrúd Palotay]], muzeologo * [[Sándor Papp (politikisto)]] * [[Márta Pataki]], bibliotekisto * [[András Patyi]], juĝisto * [[Rezső Pauncz]], kemiisto * [[Imre Pávó]], instruisto * [[György Péczely]], meteologo * [[László Péter (bibliotekisto)]] * [[Éva Petrőczi]], poeto * [[Ferenc Pintér (fizikisto)]] * [[János Piroska]], pentristo kaj urbestro * [[Jenő Pócza]], fizikisto == R == * [[Imre Rábai]], matematikisto * [[Miklós Radnóti]], poeto * [[Tibor Radó]], matematikisto * [[Misa Ragány]], muzikalkantisto * [[Tamás Raj]], rabeno * [[László Réczi]], advokato * [[Béla Reitzer]], [[sociologo]] * [[Kató Rényi]], matematikisto * [[Béla Rigó]], publikigisto * [[Dávid Rózsa]], bibliotekisto * [[Zsuzsa Rózsa]], farmaciisto * [[József Ruszoly]], jurhistoriisto == S == {{Div col|cols = 2}} * [[Györgyi Sáfrán]], bibliotekisto * [[Magda Salacz]], arthistoriisto * [[Klára Sándor]], turkologo * [[György Sárosi]], futbalisto * [[Fruzsina Skrabski]], ĵurnalisto * [[Lajos Somlai]], pentristo * [[György Somogyi]], pentristo * [[Rita Sonkodi]], pentristo * [[János Steinmetz]], akvopilkisto * [[Valéria Stenszky]], farmaciisto * [[Jolán Stiller]], akvobiologo * [[Károly Streitman]], pediatro * [[Tamás Sulyok]], konstitucia juĝisto * [[József Sümeghy]], geologo * [[János Surányi (matematikisto)]] * [[Erika Szabó (politikisto)]] * [[János Szabó (agrikultura ministro)]] * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[Tamás Szalai]], astronomo * [[József Szathmáry]], [[pentristo]] * [[Gábor Szász]], matematikisto * [[Zoltán Szegedi]], pentristo * [[Sándor Székely (partilaboristo)]] * [[Ferenc Szekeres]], grafikisto * [[Klára Széles]], literaturisto * [[Mihály Szemes]], reĝisoro * [[Ágnes Szendrei]], matematikisto * [[Júlia Szepes]], [[biologo]] * [[Antal Szerb]], [[verkisto]] * [[Csaba Ferenc Szigeti]], kritikisto * [[Lajos Sándor Szigeti]], kritikisto * [[János Szilárd]], kuracisto * [[László Szilasi]], literaturisto * [[Lajos Szilassi]], matematikisto * [[Jenő Szilbereky]], juĝisto * [[Béla Szőke (arkeologo)]] * [[Ildikó Szondi]], statistikisto * [[György Endre Szőnyi]], kulturhistoriisto * [[István Szórády]], kuracisto {{Div col end}} == T == * [[Győző Takács]], ceramikisto * [[József Takáts (kritikisto)]] * [[Tamás Tarnóczy]], fizikisto * [[Éva Tauszk]], kuracisto * [[Gáspár Téri]], dancisto * [[Lajos Timár]], botanikisto * [[László Tiszlavicz]], patologo * [[Noémi Tiszlavicz]], ginekologo * [[István Tömörkény]], verkisto * [[András Torma]], juristo * [[József Torma (diplomato)]] * [[Ágota Tóth]], kemiisto * [[Csaba Tóth]], kuracisto * [[József Tóth (geografo)]] * [[Károly Tóth (dekano)]] * [[Mónika Tóth]], violonisto * [[Péter Tuzson-Berczeli]], pentristo == U == * [[Gábor Uherkovich]], [[limnologo]] * [[Jenő Újfalusi Németh]], [[filologio|filologo]] * [[István Ujhelyi]], politikisto * [[László Upor]], dramaturgo == V == * [[Jenő Vácz]], jezuito * [[Ferenc Vándor]], kuracisto * [[László Várady (apotekisto)]] * [[György Varsányi]], kemiisto * [[Tibor Venkei]], kuracisto * [[Gábor Veres (skulptisto)]] * [[Aladár Vidacs]], geologo * [[Irén Vincze]], kemiisto * [[István Vitányi]], politikisto == W == * [[Richárd Wagner (geografo)]] * [[Adolf Weinträger]], pentristo == Z == * [[András Zakar (psikologo)]] * [[Endre Zétényi]], astronomo * [[Gábor Zombor]], kuracisto * [[László Zombori]], pentristo * [[István Zsignár]], pentristo == Fontoj == La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Scienca Universitato de Szeged]] [[Kategorio:Listoj]] ibk2c14q4jdb85enbh8kdpvh8i7gwqy 0 545891 9384671 9038858 2026-05-26T23:51:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384671 wikitext text/x-wiki '''Neanglabazitaj programlingvoj''' estas komputilaj programlingvoj kiuj ne uzas ŝlosilvortojn prenitajn el aŭ inspiritajn de la usona/angla vortostoko. == Vasta uzado de anglabazitaj programlingvoj == La tendenco uzi programlingvojn bazitajn sur la angla lingvo disvastiĝis al multaj neanglaparolantaj landoj. Laŭ la enreta datumaro de lingvoj, HOPL, el la pli ol 8500 programlingvoj registritaj, proksimume 2400 el ili estis evoluigitaj en Usono, 600 en Britio, 160 en Kanado kaj 75 en Aŭstralio.<ref>In HOPL (History of Programming Languages), advanced search finds languages by country.</ref> Alivorte, pli ol unu triono de ĉiuj programlingvoj estis evoluigitaj en lando kie la [[Angla lingvo|angla]] estas la ĉefa lingvo. Ĉi tio ne enkalkulas la nombron da programlingvoj evoluigitaj en neanglalingva lando, sed kiuj uzis la anglan (ekzemple [[Python (programlingvo)|Python]] de Nederlando, [[Ruby (programlingvo)|Ruby]] de [[Japanio]] kaj [[Vikipedio:Lua]] de [[Brazilo]]) kaj situacioj kie ili estis bazitaj sur alia programlingvo kiu uzis la anglan (ekzemple [[Caml]], evoluigita en Francio sed uzanta anglajn ŝlosilvortojn). == Asimileblaj programlingvoj == La normo de [[Algol|Algol 68]] estis eldonita en multaj lingvoj kaj la normo permesis la asimiladon de la programlingvo mem. La 20an de decembro 1968, la "Fina Raporto" pri Algol 68 (SMR 101) estis adoptita de la Laboranta Grupo, kaj poste aprobita de la Ĝenerala Asembleo de la [[IFIP]] de [[Unesko|UNESKO]] por eldono. Tradukoj de la normo estis faritaj por la [[Rusa lingvo|rusa]], [[Germana lingvo|germana]], [[Franca lingvo|franca]], [[Bulgara lingvo|bulgara]] kaj poste la [[Japana lingvo|japana.]] La normo disponiĝis en [[Brajlo|Brajlo.]] ALGOL 68 poste fariĝis la GOST/ГОСТ-27974-88 normo en [[Sovetunio|Sovetio]]. * GOST 27974-88 Programming language ALGOL 68 - Язык программирования АЛГОЛ 68<ref>{{Cite web | url=http://vak.ru/lib/exe/fetch.php/book/gost/pdf/gost-27974-88.pdf | format=PDF | title=GOST 27974-88 Programming language ALGOL 68 - Язык программирования АЛГОЛ 68 | language=Russian | year=1988 | publisher=[[GOST]] | accessdate=November 15, 2008 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2016-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20170324231641/http://vak.ru/lib/exe/fetch.php/book/gost/pdf/gost-27974-88.pdf | arkivdato=2017-03-24 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170324231641/http://vak.ru/lib/exe/fetch.php/book/gost/pdf/gost-27974-88.pdf | archivedate=2017-03-24 }}</ref> * GOST 27975-88 Programming language ALGOL 68 extended - Язык программирования АЛГОЛ 68 расширенный<ref>{{Cite web | url=http://vak.ru/lib/exe/fetch.php/book/gost/pdf/gost-27975-88.pdf | format=PDF | title=GOST 27975-88 Programming language ALGOL 68 extended - Язык программирования АЛГОЛ 68 расширенный | language=Russian | year=1988 | publisher=[[GOST]] | accessdate=November 15, 2008 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2016-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20110429001243/http://vak.ru/lib/exe/fetch.php/book/gost/pdf/gost-27975-88.pdf | arkivdato=2011-04-29 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429001243/http://vak.ru/lib/exe/fetch.php/book/gost/pdf/gost-27975-88.pdf | archivedate=2011-04-29 }}</ref> En la angla, la komando ''case'' de Algol68 havas la jenajn ŝlosilajn vortojn: '''case ~ in ~ out ~ esac.''' En la [[Cirila alfabeto|cirila]], ili tekstas: '''выб ~ в ~ либо ~ быв'''. == Bazitaj sur neanglaj lingvoj == * Aheui – esotera programlingvo korea simila al Befunge sed uzanta [[Korea alfabeto|Hangulon]]<ref><cite class="citation">"Aheui", [[esolang:Aheui|''Esolang'']] (wiki)</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.atitle=Aheui&rft.btitle=Esolang&rft.genre=bookitem&rft_id=http%3A%2F%2Fesolangs.org%2Fwiki%2FAheui&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref> * AMMORIA – Libera [[Objektema_programado|objektema]] [[Araba lingvo|arablingva]] programlingvo, precipe por araboj.<ref><cite class="citation">[http://ammoria.sourceforge.net/ ''Ammoria''], SourceForge</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.btitle=Ammoria&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fammoria.sourceforge.net%2F&rft.pub=SourceForge&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref> * Analitik – Lingvo bazita sur la [[rusa]] por simbolaj manipuladoj de [[algebro|algebraj]] esprimoj, uzita en la sovetia serio de MIR-komputiloj.<ref><cite class="citation">[http://portal.acm.org/citation.cfm?id=1086841 ''Analitik''], ACM</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.btitle=Analitik&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fportal.acm.org%2Fcitation.cfm%3Fid%3D1086841&rft.pub=ACM&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref> * ARLOGO – La unua libera araba programlingvo, bazita sur la Logo-interpretilo de UCB.<br /> * Asembla lingvo de la komputilo TR 440, el la 70-aj jaroj, baziĝis sur la germana lingvo.<ref name=”Fössmeier”>FÖSSMEIER, Reinhard, ‘’Kulturaj aspektoj de komputil-programado’’, [http://www.ais-sanmarino.org/kursoj/s1/kultprog/] {{eo}}</ref> * [[cmn:丙正正|丙正正]] – [[Ĉina_lingvaro|Ĉinlingva]] C++. * Changjo – lingvo uzanta [[Korea alfabeto|Hangulon]] (korean). Ĝi estas uzata por plurmedia kaj luda programado. * ChaScript – Skripta lingvo bazita sur la [[Bengala lingvo|bengala.]] Ĝi estas konstruita uzanta ECMA-skriptan gramatikon.<ref><cite class="citation">[http://ieeexplore.ieee.org/xpl/login.jsp?tp=&arnumber=7026875&url=http%3A%2F%2Fieeexplore.ieee.org%2Fxpls%2Fabs_all.jsp%3Farnumber%3D7026875 ''ChaScript: Breaking the language barrier using bengali programming system''], IEEE</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.btitle=ChaScript%3A+Breaking+the+language+barrier+using+bengali+programming+system&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fieeexplore.ieee.org%2Fxpl%2Flogin.jsp%3Ftp%3D%26arnumber%3D7026875%26url%3Dhttp%253A%252F%252Fieeexplore.ieee.org%252Fxpls%252Fabs_all.jsp%253Farnumber%253D7026875&rft.pub=IEEE&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref><ref><cite class="citation">[http://www.chascript.com ''Chascript''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151011003628/http://chascript.com/ |date=2015-10-11 }}</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.btitle=Chascript&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.chascript.com&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref> * [[:en:Chinese BASIC|Ĉina BASIC]] – ĉinlingvaj "dialektoj" bazitaj sur ''Applesoft [[BASIC (programlingvo)|BASIC]]''; por [[Tajvano|tajvanaj]] ''Apple II'' klonoj kaj la Multitech Microprofessor II. * Citrino – Multlingva programlingvo, specife dediĉita al objektema programado.<ref>https://citrine-lang.org/</ref> * Dolittle, ドリトル – [[Japana lingvo|japana]] programlingvo evoluigita por edukaj celoj.<ref><cite class="citation">"Dolittle", [http://dolittle.eplang.jp/ ''EPlang''], JP</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.atitle=Dolittle&rft.btitle=EPlang&rft.genre=bookitem&rft_id=http%3A%2F%2Fdolittle.eplang.jp%2F&rft.place=JP&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref> * DRAKON — vida lingvo en kiu ajna lingvo estas uzebla. * [[:nl:Drama (assembleertaal)|Drama]] – asembla lingvo por didaktikaj celoj bazita sur la [[Nederlanda_lingvo|nederlanda]]. * [https://github.com/dzintars-valoda/dzintars Dzintars] – Ruby tradukita en la [[Latva_lingvo|latva]]. * Easy Programming Language (Facila Programlingvo) (易语言) – ĉina rapida aplikevoluiga lingvo. * எழில், Ezhil programlingvo – [[Tamila_lingvo|Tamila]] programlingvo evoluigita por edukaj celoj.<ref><cite class="citation">[http://students.uta.edu/mx/mxa6471/ ''Students''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090313111811/http://students.uta.edu/mx/mxa6471/ |date=2009-03-13 }}, UTA</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.btitle=Students&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fstudents.uta.edu%2Fmx%2Fmxa6471%2F&rft.pub=UTA&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref> * [https://code.google.com/p/farsinet/ Farsinet] – [[Persa_lingvo|Persa]] (فارسی, پارسی) objektema programlingvo por [[:en:.NET_Framework|.NET]]. Ĝi estas simila al C# kaj ''Delphi''. * [[:en:Fjölnir_(programming_language)|Fjölnir]] – [[Islanda lingvo|Islanda]] ordonema programlingvo de la 1980aj jaroj. * FOCAL – Ŝlosilvortoj estis originale en la angla, sed [[Digital Equipment Corporation|DEC]] produktis versiojn de FOCAL en pluraj eŭropaj lingvoj. * 4th Dimension – En lokaj versioj, ĝia interna lingvo uzas [[Franca lingvo|francajn]] aŭ germanajn ŝlosilvortojn. * G-Portugol – programlingvo kun [[portugala|portugalaj]] ŝlosilvortoj.<ref><cite class="citation">[http://gpt.berlios.de/site/ ''GPT''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100825080108/http://gpt.berlios.de/site/ |date=2010-08-25 }}, [[Germanio|DE]]: Berlios</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.btitle=GPT&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fgpt.berlios.de%2Fsite%2F&rft.place=DE&rft.pub=Berlios&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref> * GOTO++ – franca esotera programlingvo malstrikte bazita sur la [[Franca lingvo|franca]] kaj la angla.<ref><cite class="citation">[http://www.gotopp.org/index.html.en ''GOTO++''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927003207/http://www.gotopp.org/index.html.en |date=2007-09-27 }}</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.btitle=GOTO%2B%2B&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.gotopp.org%2Findex.html.en&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref> * Himawari, ひまわり – japana programlingvo.<ref><cite class="citation">[http://kujirahand.com/himawari/ <bdi lang="ja">ひまわり-日本語プログラミング言語</bdi>] (in Japanese), Kujira hand</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.btitle=%E3%81%B2%E3%81%BE%E3%82%8F%E3%82%8A-%E6%97%A5%E6%9C%AC%E8%AA%9E%E3%83%97%E3%83+%E3%82%B0%E3%83%A9%E3%83%9F%E3%83%B3%E3%82%B0%E8%A8%E8%AA%9E&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fkujirahand.com%2Fhimawari%2F&rft.pub=Kujira+hand&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref> Ĝi estas uzita por ŝatokupaj kaj komercaj aplikoj. * Hindawi Programming System (Hindustanlingva Programa Sistemo) – aro de variantoj de C, [[C++]], [[lex]], [[yacc]], [[asembla lingvo]], [[BASIC (programlingvo)|BASIC]], [[Markemblemo|Logo]] kaj [[Ada (programlingvo)|Ada]], en la [[Bengala lingvo|bengala]], [[Guĝarata lingvo|guĝarata]] kaj la [[Hindia lingvo|hindia]]. * Hindi Programming Language – [[Hindia lingvo|Hindia]] programlingvo por .NET.<ref><cite class="citation">[http://www.sktnetwork.com/portfolio/hindi-programming-language ''Hindi programming language''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121001163914/http://www.sktnetwork.com/portfolio/hindi-programming-language |date=2012-10-01 }}, SKT network</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.btitle=Hindi+programming+language&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.sktnetwork.com%2Fportfolio%2Fhindi-programming-language&rft.pub=SKT+network&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref> * hForth – [[Forth_(programlingvo)|Forth-sistemo]] kun laŭvola [[Korea lingvo|koreaj]] ŝlosilvortoj.<ref><cite class="citation">[http://www.taygeta.com/hforth.html ''hForth''], Taygeta</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.btitle=hForth&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.taygeta.com%2Fhforth.html&rft.pub=Taygeta&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref> * Jeem ج – [[Araba lingvo|araba]] programlingvo, bazita sur C++ kun simpla grafikaĵa efektivigo.. * Karel – eduka programlingvo kun [[Ĉeĥa_lingvo|ĉeĥaj]] kaj [[Slovaka_lingvo|slovakaj]] versioj. * Koro, Bengala versio de [[Go (programlingvo]]<ref>https://github.com/ChimeraCoder/koro</ref> * Kotodama on Squeak, ことだま on Squeak – japana programlingvo bazita sur [[:en:Squeak|Squeak]] por edukaj celoj.<ref><cite class="citation">"Squeak", [http://www.crew.sfc.keio.ac.jp/squeak/ ''Crew''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090607020437/http://www.crew.sfc.keio.ac.jp/squeak/ |date=2009-06-07 }}, JP: Keio</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.atitle=Squeak&rft.btitle=Crew&rft.genre=bookitem&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.crew.sfc.keio.ac.jp%2Fsqueak%2F&rft.place=JP&rft.pub=Keio&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref> * Kumir – Rusabazita programlingvo simila al [[Paskalo (programlingvo)|Pascal]] kaj IDE, plejparte celita por eduka uzado en lernejoj. La nomo estas akronimo, kiu signifas ''Комплект ученический 'Мир''' (la medio 'Mir' por studento). * Latino – lingvo kun [[Hispana_lingvo|hispanabazita]] sintakso (<nowiki>https://github.Com/primitivorm/latino</nowiki>). * Linotte – franca programlingvo. * [[Logo (programlingvo)|Logo]] – En unu el la eldonoj de ''Apple II'', ĝi estis havebla en la [[Franca lingvo|franca.]] Logo por la Commodore 64 havis italan asimilaĵon. * Loughaty (MyProLang) – Ĝeneralcelo natura araba [[programlingvo]] bazita sur proprieta sintakso.<ref><cite class="citation">[http://www.iaeng.org/publication/WCECS2008/WCECS2008_pp225-230.pdf ''IA eng''] (PDF)</cite><cite class="citation"></cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.btitle=IA+eng&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.iaeng.org%2Fpublication%2FWCECS2008%2FWCECS2008_pp225-230.pdf&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref> * LSE – Langage Symbolique d'Enseignement, franca, pedagogia, programlingvo verkita en la 1970aj jaroj ĉe la École Supérieure d'Électricité. Speco de BASIC, sed kun proceduroj, funkcioj kaj lokaj variabloj, kiel en Paskalo. * Mama – [http://en.eytam.com/mama/educational_programming_language eduka programlingvo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121103224306/http://en.eytam.com/mama/educational_programming_language |date=2012-11-03 }} kaj evoluiga medio, celita helpi junajn lernantojn komenci programi konstruante 3D-animaciojn kaj ludojn. Ĝi estas nuntempe havebla en la angla, [[hebrea]], [[jida]] kaj ĉina. * Mind – japana programlingvo.<ref><cite class="citation">[http://www.scripts-lab.co.jp/mind/whatsmind.html ''日本語プログラミング言語 Mind''] (in Japanese), [[Japanio|JP]]: Scripts lab</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.btitle=%E6%97%A5%E6%9C%AC%E8%AA%9E%E3%83%97%E3%83+%E3%82%B0%E3%83%A9%E3%83%9F%E3%83%B3%E3%82%B0%E8%A8%E8%AA%9E+Mind&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.scripts-lab.co.jp%2Fmind%2Fwhatsmind.html&rft.place=JP&rft.pub=Scripts+lab&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref> Ĝi estas uzita por ŝatokupaj kaj komercaj aplikoj. * [[Microsoft Word]] kaj [[Microsoft Excel]] – Iliaj makroaj lingvoj estis asimilitaj en kelkajn neanglajn lingvojn. * ML4 – lingvo por klienta/servila datumbaza programado, kun ŝlosilvortoj en la angla aŭ germana.<ref><cite class="citation">[http://www.ml-software.com/index.php?option=com_content&task=view&id=10&Itemid=22 ''C/S Entwicklungsumgebung ML4''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120222144153/http://www.ml-software.com/index.php?option=com_content&task=view&id=10&Itemid=22 |date=2012-02-22 }}, ML-Software</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.btitle=C%2FS+Entwicklungsumgebung+ML4&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.ml-software.com%2Findex.php%3Foption%3Dcom_content%26task%3Dview%26id%3D10%26Itemid%3D22&rft.pub=ML-Software&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref> * Nadeshiko, なでしこ – japana programlingvo.<ref><cite class="citation">[http://nadesi.com/ ''Nadesi'']</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.btitle=Nadesi&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fnadesi.com%2F&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref><ref><cite class="citation">[http://code.google.com/p/nadesiko/ ''Project Hosting''], Google</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.btitle=Project+Hosting&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fcode.google.com%2Fp%2Fnadesiko%2F&rft.pub=Google&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span><span></span>.</ref> Ĝi estas uzita por ŝatokupaj kaj komercaj aplikoj. * 1C:Enterprise (Entrepreno) – rusa kadro kaj lingvo por komercaj aplikoj. Anglaj ŝlosilvortoj ankaŭ uzeblas. * Ook! – Ekzota kaj esotera programlingvo kun nur tri klaraj sintaksaj elementoj. Laŭ la aŭtoro de Ook!, ĝi estas verkita por orangutanoj.<ref><cite class="citation">"Ook!"</cite></ref> * Pauscal – lingvo kun tute hispana-bazita sintakso; kompililo por 32-bitaj Vindozo. * Phoenix – C-simila altnivela ordonema procedura [[Araba lingvo|araba]] [[programlingvo]].<ref><cite class="citation">[[sourceforge:projects/phoenix|''Phoenix'']], SourceForge</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.btitle=Phoenix&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fsourceforge.net%2Fprojects%2Fphoenix&rft.pub=SourceForge&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref> * PSeInt – Pseŭdokoda interpretilo por la hispana. PSeInt estas mallongigo por ''Pseudocode Interpreter''. * قلب (qlb) – araba simila al Scheme programlingvo esploranta la rolon de homa kulturo en kodado.<ref><cite class="citation">[http://qlblang.org/ ''QLB lang''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130117144324/http://qlblang.org/ |date=2013-01-17 }}</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.btitle=QLB+lang&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fqlblang.org%2F&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref> * Produire, プロデル – objektema japana programlingvo.<ref><cite class="citation">[http://rdr.utopiat.net/ ''RDR''], Utopia T</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.btitle=RDR&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Frdr.utopiat.net%2F&rft.pub=Utopia+T&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref> Ĝi estas uzita por ŝatokupaj kaj komercaj aplikoj. * Rapira – Rusabazita interpretata procedura programlingvo kun strikta dinamika tipsistemo. * Robik – Simpla rusabazita programlingvo por instrui la bazojn de programado al infanoj. * RoboMind – eduka programlingvo havebla en la araba, [[Ĉina lingvaro|ĉina]], nederlanda, [[Angla lingvo|angla]], [[Franca lingvo|franca]], [[Germana lingvo|germana]], [[greka_lingvo|greka]], [[Pola lingvo|pola]], brazila portugala, hispana, [[Sveda lingvo|sveda]] kaj [[Turka lingvo|turka]]. * SAKO – lingvo kreita en la 1950aj jaroj kun la kromnomo "pola Fortran". * [[Scratch_(programlingvo)|Scratch]] (grati) – enkonduka vida programlingvo de MediaLab de MIT. Ĝi normale enhavas subtenon por programi en multaj lingvoj. * Sema – araba efektivigo de CSS (stilfoliojn).<ref><cite class="citation web">[http://blazeeboy.github.com/Sema-lang "Blazeeboy"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130127013911/http://blazeeboy.github.com/Sema-lang/ |date=2013-01-27 }}. </cite></ref> * Simorgh (SPL) سیمرغ – objektema, ĝeneralacela, interpretata kaj antaŭe kompilata, portebla kaj libera programlingvo. * Ssiat – lingvo uzanta Hangulon (korean). La nomo ''Ssiat'' (씨앗) signifas "semon" en la korea. * Swaram – Simpla, ĝeneralcela kaj procedura lingvo verkita por programado en la tamila.<ref><cite class="citation" id="CITEREF2003">[http://www.infitt.org/ti2003/papers/15_ganesh.pdf ''Ganesh''] (PDF), Infitt, 2003</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.btitle=Ganesh&rft.date=2003&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.infitt.org%2Fti2003%2Fpapers%2F15_ganesh.pdf&rft.pub=Infitt&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref> * Superlogo – nederlanda kreaĵo por instruado helpita de komputilo, bazita sur [[Logo (programlingvo)|Logo]]. * TamliLogo – hebrea efektivigo de Logo. * TI-Calculator BASIC (BASIC por kalkuliloj de Texas Instruments) – La 68000 versio estas asimilita. Bedaŭrinde, diversaj konfiguraj tekstoj ankaŭ estas asimilitaj, malebligante rektan binaran kongruecon. * [[:ja:TTSneo|TTSneo]] – japana programlingvo. Ĝi estas uzita por ŝatokupaj aplikoj. * W-Language – franca programlingvo uzita en la <nowiki>''</nowiki>WinDev Case Tool<nowiki>''</nowiki>. Ĉina versio estas ankaŭ havebla.<ref><cite class="citation">[http://cn.windev.com/ ''Windev''] (in Chinese)</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANon-English-based+programming+languages&rft.btitle=Windev&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fcn.windev.com%2F&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span>.</ref> * YMB (Yazyk mashin buchgalterskih) – ЯМБ (язык машин бухгалтерских) – rusa programlingvo por Iskra-554, Iskra-555 kaj Neva komputiloj. * ZhPy – Plenakapabla Python-modulo kiu transformas ĉinajn ŝlosilvortojn, variablojn kaj parametrojn. == Lingvoj bazitaj sur simboloj anstataŭ ŝlosilvortoj == * [[APL]] – lingvo bazita sur matematika signaro kaj abstraktaĵoj. * [[Brainfuck (programlingvo)|Brainfuck]] – minimumema esotera programlingvo, kreita cele al [[Tradukilo|kompililo]] ne pli granda ol 256 [[Bitoko|bitokoj.]] Ĝia antaŭulo P′′ pruvadis asertojn pri strukturitaj programlingvoj kaj ankaŭ uzis simbolojn. * [[:en:J_(programming_language)|J]] – simila al APL, uzas nur [[Askio|Askiajn]] specialajn signojn kaj aldonas funkcian programadon. * [http://lightpattern.info Light Pattern] - lingvo kiu uzas serion de fotoj anstataŭ teksto kiel fontan kodon.<ref><cite class="citation journal">Temkin (August 2015). </cite></ref> * [[:en:Mouse_(programming_language)|Mouse]] (muso) – minimumisma programlingvo kreita de Peter Grogono kiu uzas Askiajn signojn por ŝlosilvortoj. * [[:en:Piet_(programming_language)|Piet]] – arto-bazita esotera programlingvo. * [[:en:Plankalkül|Plankalkül]] – La unua altnivela ĝenerala programlingvo, inventita de [[Konrad Zuse]] dum [[Dua mondmilito|la dua mondmilito]] en [[Germanio]]. * [[:en:Whitespace_(programming_language)|Whitespace]] – esotera lingvo bazita sur spacaj signoj (spacetoj, taboj kaj linisaltoj). == Modifebla sintakso == * [http://www.babylscript.com/ Babylscript] – plurlingva versio de JavaScript kiu uzas multajn vortdisigilojn por subteni lokajn ŝlosilvortojn en diversaj lingvoj kaj kiu ebligas objektojn kaj funkciojn havi malsamajn nomojn en malsamaj lingvoj. * [[:en:Component_Pascal|Component Pascal]] – [[Antaŭprocesilo]] kiu tradukas indiĝenlingvajn ŝlosilvortojn en anglajn en eduka versio de la ''BlackBox Component Builder'' havebla kiel malferma fonto de <nowiki>http://www.inr.ac.ru/~info21/softvaro.Htm</nowiki>. La traduko estas regata de modifebla vortstoko kaj subtenata de modifeblaj kompililaj prieraraj mesaĝoj. Kompleta rusa versio estas uzita en edukado kaj devus ebli akomodi aliajn maldekstra-al-dekstrajn lingvojn (ekzemple, la [[kabarda lingvo]] estis provita kiel pruvo de la koncepto). * [[HyperTalk]] – programlingvo, kiu permesas tradukon per specialaj rimedoj, uzita en ''HyperCard'' de ''[[Apple]]''. * [http://ironperunis.codeplex.com/ IronPerunis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304030600/http://ironperunis.codeplex.com/ |date=2016-03-04 }} – IronPython 2.7 asimilita por la [[Litova lingvo|litova]] kaj rusa. * [[:en:AppleScript|AppleScript]] – lingvo kiu iam ebligis malsamajn "dialektojn" inkluzive la francan kaj japanan; tamen, tiun eblecon oni ne daŭrigis en postaj versioj. * [[:en:Maude|Maude]] – sintakso kaj semantiko tute agordeblaj de la uzanto, ene de la limoj de la askia signaro.<ref>[http://www.lshift.net/blog/2006/06/05/language-design-in-maude Language Design in Maude] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160315063222/http://www.lshift.net/blog/2006/06/05/language-design-in-maude/ |date=2016-03-15 }}, by matthias, 2006/06/05, LShift Ltd.</ref> * [[Perl]] – Dum la ŝlosilvortoj kaj funkciaj nomoj de Perl estas ĝenerale en la angla, ĝi permesas modifi ĝian analizilon por ŝanĝi la enigan lingvon, kiel en la Lingua::Romana::Perligata modulo de Damian Conway, kiu permesas programojn skribitajn en la [[Latina_lingvo|latina]] aŭ lia Lingua::tlhInganHol::yIghun Perl lingvo en la [[klingona lingvo|klingona]]. Ili ne nur ŝanĝas la ŝlosilvortojn sed ankaŭ la gramatikon por kongrui kun la lingvo. * [[sourceforge:projects/perunis/|Perunis]] – Python 2.6 asimilita al la litova kaj rusa. * [https://ioke.org/ Ioke] estas faldebla lingvo. Ĝi permesas skribi tre esprimplenan kodon kiu skribas kodon. Ekzistas ekzemploj de sama programo en la [https://github.com/olabini/ioke/blob/master/examples/multilang/chinese/account.ik ĉina], [https://github.com/olabini/ioke/blob/master/examples/multilang/danish/account.ik dana], [https://github.com/olabini/ioke/blob/master/examples/multilang/hindi/account.ik hindia] kaj [https://github.com/olabini/ioke/blob/master/examples/multilang/spanish/account.ik hispana.] == Programlingvoj bazitaj sur Esperanto == '''PROGRESO''' — Ĉirkaŭ 1975 ekestis projekto, bazi programlingvon sur Esperanto.<ref>ARNOLD, E., Münnich A., Hilgers, R., ‘’Prinzipien der Programmiersprache PROGRESO’’. Inst. für Kybernetische Pädagogik, Paderborn, 1975, citita de Fössmeier {{de}}</ref> La programlingvo nomiĝis "PROGRESO". Jen ekzempla programpeco: <pre> SKRIBU TEKSTAN FORMON DE N0 DE BONAJ RESPONDOJ -1. INKREMENTU I'N. SE I <= J, RIPETU EKDE LA (4). FINU. </pre> Fössmeier raportis<ref name=”Fössmeier”/>: <pre>La intenco de PROGRESO estas klare ekkonebla: La uzo ne nur de Esperanto-vortoj, sed ankaŭ de gramatiko faciligu al la programanto la komprenon. PROGRESO celis precipe la ne-profesian programanton, kiu verkas por si mem "unu-fojajn" programojn, kiuj servas ekzemple por la analizo de iu scienca eksperimento kaj poste estas forĵetitaj. Eble PROGRESO-programo estas por scianto de Esperanto vere pli facile komprenebla ol alilingva programo. Tio ne nepre signifas, ke ankaŭ la aktiva verkado de programoj estas pli facila.</pre> '''Paskalo''' – Esperanta versio de [[Paskalo (programlingvo)|Pascal]], verkita de Bertin (1982). <ref>BERTIN, Christian, 1982, La Programlingvo Pascal, Rennes, Francujo. {{eo}}</ref> '''ESP-5030''' - Esperantlingva BASIC. Jamasaki (1984) esperantigis la tabelon de rezervitaj vortoj, kaj mesaĝojn. Multajn li mallongigis, ellasante almenaŭ la gramatikan finaĵon. <ref>JAMASAKI, Motohiro, 1984, Esperanto-BASIC, Internacia Komputado, n-ro 4, p 35-36 {{eo}}</ref> Ekzemple: <pre> 10 ENMET N:S=0 20 POR J=1 AL N 30 SE J=ENT(J/2)*2 TIAM S=S-J:IRAL 50 40 S=S+J 50 REE J 60 PRES J </pre> '''[[LibreLogo]]''', parto de la programaro [[LibreOffice]], estas vektora grafika programlingvo, programa medio, kun interaga testuda vektora grafiko por edukado kaj por perkomputila eldonado. Németh László evoluigis LibreLogon en 2012, bazitan sur [[Logo (programlingvo)|Logo]] kaj igis ĝin asimilebla al ajna lingvo. Li mem kreis la hungaran asimilaĵon. Aliaj lingvoj sekvis, inkluzive de Esperanto. <ref>http://Librelogo.org{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – LibreLogo]</ref> Jen ekzempla programo (kun majusklaj ŝlosilvortoj) de esperanta LibreLogo, <ref>https://wiki.documentfoundation.org/images/4/41/WG40-LibreLogo-tutorial-eo.pdf – leciono en LibreLogo</ref> Unue estas la (rikura) funkcio "arbo" kaj poste la ĉefa programo; "longo" estas la parametro de la funkcio: <pre> AL arbo longo SE longo < 5 [ HALTU ] SE longo < 8 [ PLUMKOLORO “VERDA” ] [ PLUMKOLORO “BRUNA” ] PLUMGRANDO ENT 1 + longo/10 ANTAŬEN longo MALDEKSTREN 30 arbo longo * 0.7 DEKSTREN 60 arbo longo * 0.7 MALDEKSTREN 30 PLUMOFOR RETRO longo PLUMOEK FINO VAKIGI_EKRANON HEJMEN RETRO 80 arbo 80 KAŜU_TESTUDON </pre> [[Scratch (programlingvo)|'''Scratch''']] – programlingvo per kiu oni povas krei interagajn rakontojn, animaciojn, ludojn, muzikon kaj arton. <ref>http://wiki.scratch.mit.edu/w/images/ScratchGuide_v2_Esperanto.pdf Unuaj paŝoj kun Scratch Versio 2.0</ref> Scratch estas asimilita en pli ol 40 lingvojn inkluzive de Esperanto. Scratch aperis en 2006, sed ŝajnas ke la esperanta asimilaĵo aperis ĉe versio 2.0 en 2015. Ekzemplo el la manlibro: <pre> diri Jes! Sukceson! Dum 2 sekundoj ripeti 15 -foje iri 10 paŝojn aŭdigi tamburon 1 dum 0.25 taktoj iri 10 paŝojn aŭdigi tamburon 5 dum 0.25 taktoj </pre> [https://github.com/psychoslave/lupa '''Lupa'''], traduko de [[Lua]] al Esperanto. '''[https://esolangs.org/wiki/Espro Espro],''' neimplementita ideo por moderna, plenfunkcia objekt-orientita programlingvo. == Referencoj == {{Referencoj|33em}} == Fontoj == * {{Cite web|url=http://hopl.murdoch.edu.au/|title=HOPL, the History of Programming Languages|last=Pigott|first=Diarmuid|year=2006|accessdate=2008-04-14|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-01-02|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110220044217/http://hopl.murdoch.edu.au/|arkivdato=2011-02-20}} == Eksteraj ligiloj == * [http://hopl.murdoch.edu.au/showlanguage.prx?exp=2178 SAKO information page at HOPL] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051201183617/http://hopl.murdoch.edu.au/showlanguage.prx?exp=2178 |date=2005-12-01 }} – By Diarmuid Pigott {{Program-lingvoj}} [[Kategorio:Lingvotipoj]] [[Kategorio:Programlingvoj]] dwn5xpreancjx214pwllqpg14j8k8tn 0 548356 9384539 7794051 2026-05-26T18:11:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384539 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto | nomo = Nadine Sierra | dosiero = Nadine Sierra 2013-10-12 cropped.jpg | priskribo de dosiero = Nadine Sierra en 2013 | grandeco de dosiero = 240px | larĝa dosiero = | fono = soloa kantisto | naskonomo = Nadine Sierra | alie nomata = | kromnomo = | naskiĝo = {{Naskiĝdato|1988|5|17}}<br />[[Fort Lauderdale]], {{Usono}} | morto = | deveno = | instrumento = | tipo de voĉo = [[soprano]] | ĝenro = [[opera muziko]] | profesio = operkantistino | aktivaj jaroj = [[2000-aj jaroj|2000-a jaroj]] - | eldoninto = | parencaj temoj = | ttt = [http://nadinesierra.com/ nadinesierra.com/] | signifa instrumento = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }}}} '''Nadine SIERRA''' (naskiĝis {{Naskiĝdato|1988|5|17}} en [[Fort Lauderdale]]) estas [[operkantisto|operkantistino]]. == Biografio == Ŝi naskiĝis en [[Fort Lauderdale]] en [[1988]], ŝi ĉeestis la ''Alexander W. Dreyfoos School of the Arts'' en [[Okcidenta Palm Beach|West Palm Beach]]. Ŝi komencis kanti kiam ŝi estis 14-jaraĝa ĉe la ''Palm Beach Opera'' kaj debutis du jarojn poste en ''[[Hänsel und Gretel]]'' de [[Engelbert Humperdinck]].<ref>[http://www.nytimes.com/2009/02/22/nyregion/22sing.html?_r=0 «Young Singers Await Their Big Moment at the Met.»]</ref> Ŝi donis sian unuan koncerton en [[Helsinko]] en [[2009]]. En januaro [[2012]] ŝi estis Gilda en [[Rigoletto]] de [[Giuseppe Verdi]]<ref>[http://milano.repubblica.it/cronaca/2016/01/12/news/una_nuova_gilda_dai_grandi_colleghi_ho_imparato_a_essere_vera_-131105008/?refresh_ce «Una nuova Gilda: "Dai grandi colleghi ho imparato a essere vera".»]</ref> ĉe la Florida Grand Opera, rolo kiun ŝi ankaŭ tenis en januaro [[2016]] en [[La Scala]] de [[Milano]] kun [[Leo Nucci]].<ref>[http://milano.corriere.it/notizie/cronaca/16_gennaio_11/rigoletto-scala-nadine-sierra-leo-nucci-opera-7f428d02-b855-11e5-8210-122afbd965bb.shtml «La «deb» e il fuori classe.»]</ref> Ŝi ankaŭ kantis en 2016 ĉe la ''Novjara Koncerto'' en [[Venecio]] kun [[Stefano Secco]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.quotidiano.net/concerto-capodanno-fenice-1.1612509 |titolo=«Concerto di Capodanno: alla Fenice si apre il 2016 in musica.» |alirdato=2016-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160307102948/http://www.quotidiano.net/concerto-capodanno-fenice-1.1612509 |arkivdato=2016-03-07 }}</ref>, kaj en 2017 ĉe la ''Novjara Koncerto'' en [[Palermo]]. == Premioj == * Palm Beach Opera Vocal Competition, [[2007]] * Metropolitan Opera National Council Auditions, [[2009]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.metoperafamily.org/uploadedFiles/MetOpera/auditions/national_council_auditions/past_winners/2010_natcouncilwinners.pdf |titolo=«Metropolitan Opera, List of National Council Winners.» |alirdato=2016-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120819223406/http://www.metoperafamily.org/uploadedFiles/MetOpera/auditions/national_council_auditions/past_winners/2010_natcouncilwinners.pdf |arkivdato=2012-08-19 }}</ref> * Florida Grand Opera Competition, Unua premio juneco, [[Miami]], [[2009]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://ypo-miami.org/VoiceCompetition/PreviousWinners/tabid/68/Default.aspx |titolo=«Florida Grand Opera, Young Patronesses of the opera.» |alirdato=2016-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091224150804/http://ypo-miami.org/VoiceCompetition/PreviousWinners/tabid/68/Default.aspx |arkivdato=2009-12-24 }}</ref> * Gerda Lissner Foundation Competition, Unua premio, New York City, [[2010]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.gerdalissner.org/2010.html |titolo=Gerda Lissner Foundation. |alirdato=2016-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150511101415/http://www.gerdalissner.org/2010.html |arkivdato=2015-05-11 }}</ref> * Neue Stimmen, Unua premio de la ĵurio populara, [[Gütersloh]], [[2013]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.neue-stimmen.de/en/history/2013/ |titolo=«Neue Stimmen - The Grand Finale.» |alirdato=2016-01-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151222082630/http://www.neue-stimmen.de/en/history/2013/ |arkivdato=2015-12-22 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Muziko}} * {{en}} {{Oficiala retejo|http://nadinesierra.com/}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sierra, Nadine}} [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] [[Kategorio:Operkantistoj]] kky3v8kzvhnh4fbwkgm28xibnwg2oea 0 558410 9384926 9355645 2026-05-27T09:44:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384926 wikitext text/x-wiki {{Informkesto programo | nomo = Noosfero | emblemo = Noosfero.svg | bildo = Noosfero Control Panel.png | priskribo = Noosfero-kontrolpanelo | aŭtoro = Colivre kaj Noosfero-komunumo | programlingvo = [[Ruby]] | platform = Reta | lingvo = angla, portugala | licenco = [[AGPLv3]] | retejo = {{URL|noosfero.org}} }} '''Noosfero''' estas kunlabora reta platformo kiu ebligas kreadon de [[sociaj retejoj]]. Oni povas uzi ĝin por krei blogojn, diskutejojn, enretaj [[portfolio]]jn, eventkalendarojn, ktp.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cartapotiguar.com.br/2013/10/09/noosfero-uma-alternativa-livre-para-a-educacao/ |titolo=Carta Potiguar: Noosfero – Uma alternativa livre para a educação |alirdato=2016-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160503173733/http://www.cartapotiguar.com.br/2013/10/09/noosfero-uma-alternativa-livre-para-a-educacao/ |arkivdato=2016-05-03 }}</ref> Noosfero estis unue uzita de Cirandas.net, de la [[Universitato de San-Paŭlo]] en 2012<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://softwarelivre.org/noosfero/blog/usp-adota-o-noosfero-para-desenvolvimento-de-pesquisas-e-de-uma-rede-social-academica |titolo=SoftwareLivre.org: USP adota o Noosfero para desenvolvimento de pesquisas e de uma rede social acadêmica |alirdato=2016-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150122153626/http://softwarelivre.org/noosfero/blog/usp-adota-o-noosfero-para-desenvolvimento-de-pesquisas-e-de-uma-rede-social-academica |arkivdato=2015-01-22 }}</ref> kaj poste de la [[brazilo|brazila]] ŝtata informatika firmao [[SERPRO]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://jornalggn.com.br/blog/luisnassif/rede-social-livre-noosfero-e-adotada-no-serpro |titolo=GGN: Rede social livre Noosfero é adotada no SERPRO |alirdato=2016-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160221075945/http://jornalggn.com.br/blog/luisnassif/rede-social-livre-noosfero-e-adotada-no-serpro |arkivdato=2016-02-21 }}</ref> La programo integras ilojn kiel profiloj por uzantoj, komunumoj kaj entreprenoj, kaj reta enhava kontrolsistemo, [[RSS]], [[forumo]]j, babilejoj, eventoj kaj komunikado ene la programo mem. Oni povas etendi ĝin per aldonaĵoj. Lanĉita en 2009, Noosfero ankaŭ estas [[libera programaro|libera programara]] projekto, kreita de Colivre, brazila informatika [[kooperativo]], kune kun sendependaj programistoj de la Noosfero-komunumo. ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[http://noosfero.org/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160125191004/http://noosfero.org/ |date=2016-01-25 }} [[Kategorio:Programaro]] 1nzlaqvtrsdn5yy728appe12djrjrh5 0 561767 9384689 8986359 2026-05-27T00:40:08Z Γλωσσολαλιά 253200 9384689 wikitext text/x-wiki {{FlughavenaInformskatolo |Nomo= Niĵnij-Novgoroda Internacia Flughaveno |Bildo= |Lando=Rusio |Regiono= |Alto_metroj= |Latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |Longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |Regiono-ISO=RU |Situo sur mapo=Niĵnij Novgorod |Zomo = 10 |Kureja longo= |Kureja angulo= |Tipo=Civila flughaveno |Proksima urbo={{Niĵnij Novgorod}} (17 km de urbocentro) |Mastrumanto= |Retejo= |IATA=GOJ |ICAO=UWGG }} [[Dosiero:Nizhny Novgorod International Airport (Strigino) - new terminal.jpg|eta|Niĵnij-Novgorodo - Strigino.]] '''Niĵnij-Novgoroda Internacia Flughaveno''' ({{lang-ru|Международный аэропорт Нижний Новгород}}) (IATA: '''GOJ''', ICAO: '''UWGG''') (ankaŭ Flughaveno '''Strigino '''(ruse: <span lang="ru">Аэропорт Стригино</span>) estas la internacia flughaveno servanta la urbon [[Niĵnij Novgorod]], [[Rusio|Rusio.]] Ĝi troviĝas en okcidenta parto de la urba distrikto Avtozavodskij, 18 km sudokcidente de la urba centro. Strigino priservas 3 281 000 loĝantojn de la [[Niĵnij-Novgoroda provinco]]. {{projektoj}} [[Kategorio:Flughavenoj en Rusio]] [[Kategorio:Transporto en Niĵnij Novgorod]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Niĵnij Novgorod]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1936]] f5wpecs4ip6jh8t28pew53r0lh6s8o4 0 564273 9384534 7650267 2026-05-26T18:05:22Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9384534 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Julio|Gyula]] Vigh''' [djula vig], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Vigh Gyula''' estis [[Hungario|hungara]] [[geologo]], [[paleontologo]], [[profesoro]]. Lia familia nomvarianto estis '''Vígh'''. Gyula Vigh [http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=vighgy] naskiĝis la {{daton|9|aŭgusto|1889}} en [[Mindszent]], li mortis la {{daton|25|septembro|1958}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Gyula Vigh akiris [[diplomo]]n en [[ELTE|Reĝa Universitato de Budapeŝto]] en [[1912]]. Post siaj studoj li estis samloke [[asistanto]]. Inter [[1914]] kaj [[1952]] li laboris en geologia [[instituto]], kie li estis vicinstitutestro en la lasta periodo. En [[1936]] li estis nomumita privata profesoro en [[Universitato de Debrecen|Universitato István Tisza]]. En 1952 li eklaboris en geodezia instituto kiel ĉefgeologo. En [[1953]] li kandidatiĝis (CSc) antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], post 4 jaroj li pensiuliĝis. Li okupiĝis en [[Bakony]] pri epokoj de [[ĵurasio]] kaj [[triaso]], li esploris [[erco]]jn ĉe [[Úrkút]] kaj [[Bagamér]], [[trinkakvo]]jn ĉe [[Veszprém (urbo)]], [[Szekszárd]], [[Pécs]]. == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC16241/16785.htm hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.ekmk.hu/lexikon/talalatok3.php?beture=Vigh%20Gyula hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160821203129/http://www.ekmk.hu/lexikon/talalatok3.php?beture=Vigh%20Gyula |date=2016-08-21 }} {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Vigh Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj geologoj]] [[Kategorio:Hungaraj paleontologoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] eitqp9cfzfhym2uk9jqonho5euwf72o 0 568859 9384328 9223022 2026-05-26T12:16:53Z ThomasPusch 1869 9384328 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} '''Movada vidpunkto''' estas esperantlingva [[podkasto]] de [[Johannes Mueller]], [[Eva Fitzelová]] kaj [[Julia Noe]]. Ĝi komenciĝis en [[2015]] kaj ĝi traktas temojn el la [[Esperanto-movado]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://movada-vid.punkto.info/kolofono/|titolo=Movada vidpunkto | Podkasto el la movada vidpunkto|alirdato=la 25-an de septembro 2016}}</ref> Ĝi estas disponebla laŭ permesilo [[Krea Komunaĵo]] Atribuite-Samkondiĉe 4.0. == Epizodoj == {| class="wikitable sortable" border=1 cellspacing=0 cellpadding=0 |- ! Kodo !! Nomo !! Dato !! Daŭro (minutoj) !! Gasto(j) !! Ligilo |- | MvP000 || La nula || {{dato|13|12|2015}} || 7 || <small>neniu</small> || [https://movada-vid.punkto.info/2015/12/13/mvp000-la-nula/] |- | MvP001 || Preparoj por UK101 || {{dato|16|01|2016}} || 45 || [[Peter Baláž]], [[Ján Vajs]] || [https://movada-vid.punkto.info/2016/01/16/mvp001-preparoj-por-uk101/] |- | MvP002 || Martin Schäffer – Ĝenerala sekretario de UEA || {{dato|20|05|2016}} || 66 || [[Martin Schaeffer]] || [https://movada-vid.punkto.info/2016/05/20/mvp002-martin-schaffer-generala-sekretario-de-uea/] |- | MvP003 || Parolado pri UEA 2016 || {{dato|25|07|2016}} || 50 || [[Mark Fettes]], [[Martin Schaeffer]] || [https://movada-vid.punkto.info/2016/07/25/mvp003-parolado-pri-uea-2016/] |- | MvP004 || Esperanto-instruado || {{dato|25|07|2016}} || 70 || [[Mireille Grosjean]], [[Katalin Kováts]] || [https://movada-vid.punkto.info/2016/07/25/mvp004-esperanto-instruado/] |- | MvP005 || Faka agado || {{dato|27|07|2016}} || 92 || [[José Antonio]] || [https://movada-vid.punkto.info/2016/07/27/mvp005-faka-agado/] |- | MvP006 || [[Lingva justeco]] || {{dato|28|07|2016}} || 106 || [[Javier Alcalde]], [[Bengt-Arne Wickström]] || [https://movada-vid.punkto.info/2016/07/28/mvp006-lingva-justeco/] |- | MvP007 || UK102 en Seulo || {{dato|28|07|2016}} || 57 || [[So Jinsu]], [[Ho Song]] || [https://movada-vid.punkto.info/2016/07/28/mvp007-uk102-en-seulo/] |- | MvP008 || Esperanta kulturo || {{dato|31|07|2016}} || 93 || [[Anna Löwenstein]], [[Chuck Smith]] || [https://movada-vid.punkto.info/2016/07/31/mvp008-esperanta-kulturo/] |- | MvP009 || Resumo pri UK101 || {{dato|04|08|2016}} || 117 || [[Alois Eder]] || [https://movada-vid.punkto.info/2016/08/04/mvp009-resumo-pri-uk101/] |- | MvP010 || [[Amikumu (aplikaĵo)|Amikumu]] || {{dato|10|10|2016}} || 85 || [[Chuck Smith]], [[Evildea]] || [https://movada-vid.punkto.info/2016/10/10/mvp010-amikumu/] |- | MvP011 || [[Esperanto kaj Libera Scio|ELiSo]] || {{dato|07|12|2016}} || 49 || [[Michal Matúšov|KuboF]] || [https://movada-vid.punkto.info/2016/12/07/mvp011-eliso/] |- | MvP012 || [[Umujo]] || {{dato|09|01|2017}} || 48 || [[Martin Haase]] || [https://movada-vid.punkto.info/2017/01/09/mvp012-umujo/] |- | MvP013 || [[Muzaiko]] || {{dato|18|01|2017}} || 63 || <small>neniu</small> || [https://movada-vid.punkto.info/2017/01/18/mvp013-muzaiko/] |- | MvP014 || Esperanto kaj interreto || {{dato|24|05|2018}} || 117 || [[Chuck Smith]], [[Lu Wunsch-Rolshoven]] || [https://movada-vid.punkto.info/2018/05/24/mvp014-esperanto-kaj-interreto/] |- | MvP015 || [[Aleks Kadar]] – Ĝenerala sekretario de UEA || {{dato|12|06|2018}} || 43 || Aleks Kadar || [https://movada-vid.punkto.info/2018/06/12/015-aleks-kadar-generala-sekretario-de-uea/] |- | MvP016 || [[UK 2019|UK 104 en Lahti]] || {{dato|04|08|2018}} || 60 || [[Tuomo Grundström]] || [https://movada-vid.punkto.info/2018/08/04/016-uk104-lahti/] |- | MvP017 || Programo Mia Amiko || {{dato|26|08|2018}} || 44 || [[Wilian Gomes]] || [https://movada-vid.punkto.info/2018/08/26/mvp017-programo-mia-amiko/] |- | MvP018 || Esperanto kaj scienco || {{dato|17|12|2018}} || 54 || [[Francesco Maurelli]], [[Laszlo Szilvasi]] || [https://movada-vid.punkto.info/2018/12/17/mvp018-esperanto-kaj-scienco/] |- | MvP019 || Biologia terminaro || {{dato|11|01|2019}} || 70 || [[Irek Bobrzak]] || [https://movada-vid.punkto.info/2019/06/11/mvp019-biologia-terminaro/] |- | MvP020 || Esperanto Urbo Herzberg || {{dato|07|07|2019}} || 77 || [[Zsófia Kóródy]], [[Peter Zilvar]] || [https://movada-vid.punkto.info/2019/07/07/mvp020-esperanto-urbo-herzberg/] |- | MvP021 || [[UK 2020|UK 105 en Montrealo]] || {{dato|02|09|2019}} || 76 || [[Yevgeniya Amis]], [[Nicolas Viau]] || [https://movada-vid.punkto.info/2019/09/02/mvp021-uk-105-en-montrealo/] |- | MvP022 || uea.facila || {{dato|20|10|2019}} || 64 || [[Anna Löwenstein]] || [https://movada-vid.punkto.info/2019/10/20/mvp022-uea-facila/] |- | MvP023 || UEA estraro || {{dato|08|12|2019}} || 78 || [[Jérémie Sabiyumva]], [[Fernando Maja]] || [https://movada-vid.punkto.info/2019/12/08/mvp023-uea-estraro/] |- | MvP024 || Lingvolernado || {{dato|09|11|2021}} || 59 || [[Zsófia Kóródy]] || [https://movada-vid.punkto.info/2021/11/09/mvp024-lingvolernado/] |- | MvP025 || [[UK 2023|Universala Kongreso 108]] || {{dato|11|08|2023}} || 114 || Fernando Maja || [https://movada-vid.punkto.info/2023/08/11/mvp025-uk-108/] |- | MvP027 || [[Vinilkosmo]] || {{dato|15|08|2024}} || 74 || [[Flo Martorell]] || [https://movada-vid.punkto.info/2024/08/15/mvp027-vinilkosmo/] |- | MvP028 || [[Esperanto-Stacio|La Esperanto stacio en Halbe]] || {{dato|06|01|2025}} || 65 || [[Ralf Giom Fröhlich]] || [https://movada-vid.punkto.info/2025/01/06/mvp028-esperanto-stacio/] |} == Vidu ankaŭ == * [[kern.punkto]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * (eo) [http://podkasta.net/index.php?id=25&podcast=movada&num=1 Podkasto.net] Movada vidpunkto: Podkasto de [[Johannes Mueller]], [[Eva Fitzelová]] kaj [[Julia Noe]]. Komenciĝis en 2015 kaj traktas temojn el la Esperanto-movado. {{Ĝermo|Esperanto|podkastoj}} [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-movado]] sltgv5u4p6q7nnr6qxicl57cv2m3w9r 0 572339 9384432 9378378 2026-05-26T14:52:57Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9384432 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Lingvo=Ugarita lingvo |Klasifiko=[[Afrikazia lingvaro]] |Fam2=[[Ŝemida lingvaro]] |Fam3=[[Nordokcidenta ŝemida lingvaro]] |ISO2=uga |ISO3=uga |glotto=ugar1238 |glottoname=Ugaritic |Koloro=Afrikazia }} La '''ugarita lingvo''' estas [[nordokcidenta ŝemida lingvaro|nordokcidenta ŝemida lingvo]],<ref>Kvankam oni kutime klasigas ĝin kiel nordokcidenta ŝemida (Tropper, Josef "Ugaritic grammar", en ''[https://books.google.com/books?id=0Z2Jo01iq1YC&pg=PA91 Handbuch der Orientalistik]'', Wilfred G. E. Watson, redaktoro (1999). BRILL, ISBN 90-04-10988-9, ISBN 978-90-04-10988-9), la ugarita alternative klasiĝas en "norda ŝemida" grupo (Lipiński, Edward (2001). ''[https://books.google.com/books?id=IiXVqyEkPKcC&pg=PA50 Semitic languages: outline of a comparative grammar]''. Peeters Publishers, ISBN 90-429-0815-7, ISBN 978-90-429-0815-4, 780 paĝoj. Volumo 80 de Orientalia Lovaniensia analecta).</ref> malkovrita de [[Francio|francaj]] [[arkeologo]]j en 1929. Ĝi estas konata preskaŭ nur forme de skribaĵoj trovitaj en la ruinigita urbo [[Ugarito]] (moderna Ras Ŝamra), [[Sirio]].<ref>Schniedewind, William M. kaj Hunt, Joel H. (2007). ''[https://books.google.com/books?id=L2T_4KVwpTQC&pg=PA20 A primer on Ugaritic: language, culture, and literature]'' (p. 20). Cambridge University Press, ISBN 0-521-87933-7, ISBN 978-0-521-87933-0, 226 paĝoj.</ref><ref name=solve>Edward L. Greenstein, "Texts from Ugarit Solve Biblical Puzzles", ''[[Biblical Archaeology Review|BAR]]'' 36:06, Nov/Dec 2010, pp. 48-53, 70. Trovita ĉe [http://www.bib-arch.org/bar/article.asp?PubID=BSBA&Volume=36&Issue=6&ArticleID=5 Biblical Archaeology Review retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120314132007/http://www.bib-arch.org/bar/article.asp?PubID=BSBA&Volume=36&Issue=6&ArticleID=5 |date=2012-03-14 }}. Alirita la 29-an de oktobro 2010.</ref> Studantoj de la [[Hebrea Biblio]] uzis ĝin por klarigi bibliajn hebreajn tekstojn kaj ĝi rivelis manierojn, kiel la [[Izraelidoj|izraelida]] kulturo trovis paralelojn en la najbaraj kulturoj.<ref name=solve /> La ugarita priskribiĝis kiel "la plej grava literatura malkovro el antikvo depost la malĉifro de la egiptaj hieroglifoj kaj mezopotamia kojnoskribo." == Tekstaro == La ugarita atestiĝas en tekstoj de la 14-a ĝis la 20-a jarcentoj a.k.e..<ref>[http://www.theology.edu/ugarbib.htm Quartz Hill School of Theology, Ugarit and the Bible]</ref> La urbo estis detruita en 1180–1170 a.k.e.. Literaturaj tekstoj malkovritaj en Ugarito inkludas la [[Legendo de Keret]], la [[epopeo Aqhat]] (aŭ ''legendo de Danel'', la ''mito de Baal-Alijan'', kaj la ''morto de Baalo'' – ĉi du lastaj estas ankaŭ kolektive konataj kiel la [[baala ciklo]] – kiuj ĉiuj malkaŝis aspektojn de [[kanaano|kanaana]] religio. Laŭ unu hipotezo, ugaritaj tekstoj eble solvas la [[biblio|biblian]] enigmon pri la [[anakronismo]], kie ''[[Ezekielo]]'' mencias [[Danielo]]n ĉe 14:13-16; tio okazas ĉar en kaj la ugarita kaj la antikva hebrea tekstoj, ĝi estas ĝuste ''[[Danel]]''.<ref name=solve /> == Skriba sistemo == [[Dosiero:22 alphabet.jpg|dekstra|eta|250ra|Argila premaĵo de la ugarita alfabeto]] [[Dosiero:Ugaritic Chart of Letters.svg|dekstra|eta|250ra|Premaĵo de la ugarita alfabeto]] La [[Ugarita alfabeto]] estas [[kojnoskribo|kojnoforma]] [[abĝado]] ([[alfabeto]] sen [[vokalo]]j), uzita ekde la 15-a jarcento a.k.e.. Kvankam ĝi aspektas simila al la mezopotamia kojnoskribo (kies teknikojn ĝi pruntis), ĝiaj simboloj kaj simbolaj sencoj estas nerilataj. La "longa alfabeto" havas 30 literojn, dum la "mallonga alfabeto" havas 22 literojn. Aliaj lingvoj (speciale [[hurita lingvo|la hurita]]) fojfoje verkiĝis per ĉi tiu alfabeto en la ĉirkaŭaĵo de Ugarito, kvankam ne aliloke. [[Argila premaĵo|Argilaj premaĵoj]] verkitaj ugarite donas la plej fruan evidentecon, kaj de la levantenia ordo de la alfabeto, kiu donas sian ordon al la [[hebrea alfabeto|hebrea]], [[greka alfabeto|greka]], kaj [[latina alfabeto|latina]] alfabetoj, kaj de la sud-ŝemida ordo, kiu donis sian ordon al la [[geeza alfabeto]]. Oni skribis ĝin maldekstr-al-dekstre. == Gramatiko == La ugarita estas [[flekcio|flekcia]] lingvo, kaj ĝiaj gramatikaj trajtoj tre similas al tiuj trovitaj en [[araba lingvo|la klasika araba]] kaj [[akada lingvo|la akada]]. Ĝi havas du [[genro]]jn (masklan kaj femininan), tri [[gramatika kazo|kazo]]jn por [[substantivo]]j kaj [[adjektivo]]j ([[nominativo]]n, [[akuzativo]]n, kaj [[genitivo]]n), tri [[gramatika nombro|nombrojn]] ([[ununombro]]n, [[dunombro]]n, kaj [[plurnombro]]n), kaj [[gramatika aspekto|verbajn aspektojn]], kiuj similis tiujn trovitajn en aliaj [[nordokcidenta ŝemida lingvaro|nordokcidentaj ŝemidaj]] lingvoj. La [[vortordo]]j por la ugarita estas [[Verbo Subjekto Objekto]] (VSO) kaj [[Subjekto Objekto Verbo]] (SOV),<ref>"Ugaritic Word Order and Sentence Structure in KRT" de [[Gerald H. Wilson]], en ''Journal of Semitic Studies'' 27 volumo 1 (Printempo 1982)</ref> [[posedo (lingvoscienco)|Posedato–Posedanto]] (NG), kaj [[substantivo]]–[[adjektivo]] (NA). Oni konsideras la ugaritan konservema pro tio, ke el la [[praŝemida lingvo]] ĝi tenas la plimulton da fonemoj, la kazan sistemon, kaj la vortordon. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Centra ŝemida lingvaro]] * [[Nordokcidenta ŝemida lingvaro]] * [[Praŝemida lingvo]] * [[Ŝemida lingvaro]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Lingvoj de Sirio]] [[Kategorio:Mortintaj lingvoj de Azio]] [[Kategorio:Ŝemida lingvaro]] aamv7l0ywr4o1fyc0az2rerzqnfbt7q 9384434 9384432 2026-05-26T14:53:43Z ThomasPusch 1869 /* Gramatiko */ 9384434 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Lingvo=Ugarita lingvo |Klasifiko=[[Afrikazia lingvaro]] |Fam2=[[Ŝemida lingvaro]] |Fam3=[[Nordokcidenta ŝemida lingvaro]] |ISO2=uga |ISO3=uga |glotto=ugar1238 |glottoname=Ugaritic |Koloro=Afrikazia }} La '''ugarita lingvo''' estas [[nordokcidenta ŝemida lingvaro|nordokcidenta ŝemida lingvo]],<ref>Kvankam oni kutime klasigas ĝin kiel nordokcidenta ŝemida (Tropper, Josef "Ugaritic grammar", en ''[https://books.google.com/books?id=0Z2Jo01iq1YC&pg=PA91 Handbuch der Orientalistik]'', Wilfred G. E. Watson, redaktoro (1999). BRILL, ISBN 90-04-10988-9, ISBN 978-90-04-10988-9), la ugarita alternative klasiĝas en "norda ŝemida" grupo (Lipiński, Edward (2001). ''[https://books.google.com/books?id=IiXVqyEkPKcC&pg=PA50 Semitic languages: outline of a comparative grammar]''. Peeters Publishers, ISBN 90-429-0815-7, ISBN 978-90-429-0815-4, 780 paĝoj. Volumo 80 de Orientalia Lovaniensia analecta).</ref> malkovrita de [[Francio|francaj]] [[arkeologo]]j en 1929. Ĝi estas konata preskaŭ nur forme de skribaĵoj trovitaj en la ruinigita urbo [[Ugarito]] (moderna Ras Ŝamra), [[Sirio]].<ref>Schniedewind, William M. kaj Hunt, Joel H. (2007). ''[https://books.google.com/books?id=L2T_4KVwpTQC&pg=PA20 A primer on Ugaritic: language, culture, and literature]'' (p. 20). Cambridge University Press, ISBN 0-521-87933-7, ISBN 978-0-521-87933-0, 226 paĝoj.</ref><ref name=solve>Edward L. Greenstein, "Texts from Ugarit Solve Biblical Puzzles", ''[[Biblical Archaeology Review|BAR]]'' 36:06, Nov/Dec 2010, pp. 48-53, 70. Trovita ĉe [http://www.bib-arch.org/bar/article.asp?PubID=BSBA&Volume=36&Issue=6&ArticleID=5 Biblical Archaeology Review retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120314132007/http://www.bib-arch.org/bar/article.asp?PubID=BSBA&Volume=36&Issue=6&ArticleID=5 |date=2012-03-14 }}. Alirita la 29-an de oktobro 2010.</ref> Studantoj de la [[Hebrea Biblio]] uzis ĝin por klarigi bibliajn hebreajn tekstojn kaj ĝi rivelis manierojn, kiel la [[Izraelidoj|izraelida]] kulturo trovis paralelojn en la najbaraj kulturoj.<ref name=solve /> La ugarita priskribiĝis kiel "la plej grava literatura malkovro el antikvo depost la malĉifro de la egiptaj hieroglifoj kaj mezopotamia kojnoskribo." == Tekstaro == La ugarita atestiĝas en tekstoj de la 14-a ĝis la 20-a jarcentoj a.k.e..<ref>[http://www.theology.edu/ugarbib.htm Quartz Hill School of Theology, Ugarit and the Bible]</ref> La urbo estis detruita en 1180–1170 a.k.e.. Literaturaj tekstoj malkovritaj en Ugarito inkludas la [[Legendo de Keret]], la [[epopeo Aqhat]] (aŭ ''legendo de Danel'', la ''mito de Baal-Alijan'', kaj la ''morto de Baalo'' – ĉi du lastaj estas ankaŭ kolektive konataj kiel la [[baala ciklo]] – kiuj ĉiuj malkaŝis aspektojn de [[kanaano|kanaana]] religio. Laŭ unu hipotezo, ugaritaj tekstoj eble solvas la [[biblio|biblian]] enigmon pri la [[anakronismo]], kie ''[[Ezekielo]]'' mencias [[Danielo]]n ĉe 14:13-16; tio okazas ĉar en kaj la ugarita kaj la antikva hebrea tekstoj, ĝi estas ĝuste ''[[Danel]]''.<ref name=solve /> == Skriba sistemo == [[Dosiero:22 alphabet.jpg|dekstra|eta|250ra|Argila premaĵo de la ugarita alfabeto]] [[Dosiero:Ugaritic Chart of Letters.svg|dekstra|eta|250ra|Premaĵo de la ugarita alfabeto]] La [[Ugarita alfabeto]] estas [[kojnoskribo|kojnoforma]] [[abĝado]] ([[alfabeto]] sen [[vokalo]]j), uzita ekde la 15-a jarcento a.k.e.. Kvankam ĝi aspektas simila al la mezopotamia kojnoskribo (kies teknikojn ĝi pruntis), ĝiaj simboloj kaj simbolaj sencoj estas nerilataj. La "longa alfabeto" havas 30 literojn, dum la "mallonga alfabeto" havas 22 literojn. Aliaj lingvoj (speciale [[hurita lingvo|la hurita]]) fojfoje verkiĝis per ĉi tiu alfabeto en la ĉirkaŭaĵo de Ugarito, kvankam ne aliloke. [[Argila premaĵo|Argilaj premaĵoj]] verkitaj ugarite donas la plej fruan evidentecon, kaj de la levantenia ordo de la alfabeto, kiu donas sian ordon al la [[hebrea alfabeto|hebrea]], [[greka alfabeto|greka]], kaj [[latina alfabeto|latina]] alfabetoj, kaj de la sud-ŝemida ordo, kiu donis sian ordon al la [[geeza alfabeto]]. Oni skribis ĝin maldekstr-al-dekstre. == Gramatiko == La ugarita estas [[flekcio|flekcia]] lingvo, kaj ĝiaj gramatikaj trajtoj tre similas al tiuj trovitaj en [[araba lingvo|la klasika araba]] kaj [[akada lingvo|la akada]]. Ĝi havas du [[genro]]jn (masklan kaj femininan), tri [[gramatika kazo|kazo]]jn por [[substantivo]]j kaj [[adjektivo]]j ([[nominativo]]n, [[akuzativo]]n, kaj [[genitivo]]n), tri [[gramatika nombro|nombrojn]] ([[ununombro]]n, [[dunombro]]n, kaj [[plurnombro]]n), kaj [[gramatika aspekto|verbajn aspektojn]], kiuj similis tiujn trovitajn en aliaj [[nordokcidenta ŝemida lingvaro|nordokcidentaj ŝemidaj]] lingvoj. La [[vortordo]]j por la ugarita estas [[Verbo Subjekto Objekto]] (VSO) kaj [[Subjekto Objekto Verbo]] (SOV),<ref>"Ugaritic Word Order and Sentence Structure in KRT" de [[Gerald H. Wilson]], en ''Journal of Semitic Studies'' 27 volumo 1 (printempo 1982)</ref> [[posedo (lingvoscienco)|Posedato–Posedanto]] (NG), kaj [[substantivo]]–[[adjektivo]] (NA). Oni konsideras la ugaritan konservema pro tio, ke el la [[praŝemida lingvo]] ĝi tenas la plimulton da fonemoj, la kazan sistemon, kaj la vortordon. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Centra ŝemida lingvaro]] * [[Nordokcidenta ŝemida lingvaro]] * [[Praŝemida lingvo]] * [[Ŝemida lingvaro]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Lingvoj de Sirio]] [[Kategorio:Mortintaj lingvoj de Azio]] [[Kategorio:Ŝemida lingvaro]] fuce7nyl0ybcsep71tjb169f60l5fzm 9384437 9384434 2026-05-26T14:54:37Z ThomasPusch 1869 /* Tekstaro */ 9384437 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Lingvo=Ugarita lingvo |Klasifiko=[[Afrikazia lingvaro]] |Fam2=[[Ŝemida lingvaro]] |Fam3=[[Nordokcidenta ŝemida lingvaro]] |ISO2=uga |ISO3=uga |glotto=ugar1238 |glottoname=Ugaritic |Koloro=Afrikazia }} La '''ugarita lingvo''' estas [[nordokcidenta ŝemida lingvaro|nordokcidenta ŝemida lingvo]],<ref>Kvankam oni kutime klasigas ĝin kiel nordokcidenta ŝemida (Tropper, Josef "Ugaritic grammar", en ''[https://books.google.com/books?id=0Z2Jo01iq1YC&pg=PA91 Handbuch der Orientalistik]'', Wilfred G. E. Watson, redaktoro (1999). BRILL, ISBN 90-04-10988-9, ISBN 978-90-04-10988-9), la ugarita alternative klasiĝas en "norda ŝemida" grupo (Lipiński, Edward (2001). ''[https://books.google.com/books?id=IiXVqyEkPKcC&pg=PA50 Semitic languages: outline of a comparative grammar]''. Peeters Publishers, ISBN 90-429-0815-7, ISBN 978-90-429-0815-4, 780 paĝoj. Volumo 80 de Orientalia Lovaniensia analecta).</ref> malkovrita de [[Francio|francaj]] [[arkeologo]]j en 1929. Ĝi estas konata preskaŭ nur forme de skribaĵoj trovitaj en la ruinigita urbo [[Ugarito]] (moderna Ras Ŝamra), [[Sirio]].<ref>Schniedewind, William M. kaj Hunt, Joel H. (2007). ''[https://books.google.com/books?id=L2T_4KVwpTQC&pg=PA20 A primer on Ugaritic: language, culture, and literature]'' (p. 20). Cambridge University Press, ISBN 0-521-87933-7, ISBN 978-0-521-87933-0, 226 paĝoj.</ref><ref name=solve>Edward L. Greenstein, "Texts from Ugarit Solve Biblical Puzzles", ''[[Biblical Archaeology Review|BAR]]'' 36:06, Nov/Dec 2010, pp. 48-53, 70. Trovita ĉe [http://www.bib-arch.org/bar/article.asp?PubID=BSBA&Volume=36&Issue=6&ArticleID=5 Biblical Archaeology Review retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120314132007/http://www.bib-arch.org/bar/article.asp?PubID=BSBA&Volume=36&Issue=6&ArticleID=5 |date=2012-03-14 }}. Alirita la 29-an de oktobro 2010.</ref> Studantoj de la [[Hebrea Biblio]] uzis ĝin por klarigi bibliajn hebreajn tekstojn kaj ĝi rivelis manierojn, kiel la [[Izraelidoj|izraelida]] kulturo trovis paralelojn en la najbaraj kulturoj.<ref name=solve /> La ugarita priskribiĝis kiel "la plej grava literatura malkovro el antikvo depost la malĉifro de la egiptaj hieroglifoj kaj mezopotamia kojnoskribo." == Tekstaro == La ugarita atestiĝas en tekstoj de la 14-a ĝis la 20-a jarcentoj antaŭ la komuna erao.<ref>[http://www.theology.edu/ugarbib.htm Quartz Hill School of Theology, Ugarit and the Bible]</ref> La urbo estis detruita en 1180–1170 antaŭ la komuna erao. Literaturaj tekstoj malkovritaj en Ugarito inkludas la [[Legendo de Keret]], la [[epopeo Aqhat]] (aŭ ''legendo de Danel'', la ''mito de Baal-Alijan'', kaj la ''morto de Baalo'' – ĉi du lastaj estas ankaŭ kolektive konataj kiel la [[baala ciklo]] – kiuj ĉiuj malkaŝis aspektojn de [[kanaano|kanaana]] religio. Laŭ unu hipotezo, ugaritaj tekstoj eble solvas la [[biblio|biblian]] enigmon pri la [[anakronismo]], kie ''[[Ezekielo]]'' mencias [[Danielo]]n ĉe 14:13-16; tio okazas ĉar en kaj la ugarita kaj la antikva hebrea tekstoj, ĝi estas ĝuste ''[[Danel]]''.<ref name=solve /> == Skriba sistemo == [[Dosiero:22 alphabet.jpg|dekstra|eta|250ra|Argila premaĵo de la ugarita alfabeto]] [[Dosiero:Ugaritic Chart of Letters.svg|dekstra|eta|250ra|Premaĵo de la ugarita alfabeto]] La [[Ugarita alfabeto]] estas [[kojnoskribo|kojnoforma]] [[abĝado]] ([[alfabeto]] sen [[vokalo]]j), uzita ekde la 15-a jarcento a.k.e.. Kvankam ĝi aspektas simila al la mezopotamia kojnoskribo (kies teknikojn ĝi pruntis), ĝiaj simboloj kaj simbolaj sencoj estas nerilataj. La "longa alfabeto" havas 30 literojn, dum la "mallonga alfabeto" havas 22 literojn. Aliaj lingvoj (speciale [[hurita lingvo|la hurita]]) fojfoje verkiĝis per ĉi tiu alfabeto en la ĉirkaŭaĵo de Ugarito, kvankam ne aliloke. [[Argila premaĵo|Argilaj premaĵoj]] verkitaj ugarite donas la plej fruan evidentecon, kaj de la levantenia ordo de la alfabeto, kiu donas sian ordon al la [[hebrea alfabeto|hebrea]], [[greka alfabeto|greka]], kaj [[latina alfabeto|latina]] alfabetoj, kaj de la sud-ŝemida ordo, kiu donis sian ordon al la [[geeza alfabeto]]. Oni skribis ĝin maldekstr-al-dekstre. == Gramatiko == La ugarita estas [[flekcio|flekcia]] lingvo, kaj ĝiaj gramatikaj trajtoj tre similas al tiuj trovitaj en [[araba lingvo|la klasika araba]] kaj [[akada lingvo|la akada]]. Ĝi havas du [[genro]]jn (masklan kaj femininan), tri [[gramatika kazo|kazo]]jn por [[substantivo]]j kaj [[adjektivo]]j ([[nominativo]]n, [[akuzativo]]n, kaj [[genitivo]]n), tri [[gramatika nombro|nombrojn]] ([[ununombro]]n, [[dunombro]]n, kaj [[plurnombro]]n), kaj [[gramatika aspekto|verbajn aspektojn]], kiuj similis tiujn trovitajn en aliaj [[nordokcidenta ŝemida lingvaro|nordokcidentaj ŝemidaj]] lingvoj. La [[vortordo]]j por la ugarita estas [[Verbo Subjekto Objekto]] (VSO) kaj [[Subjekto Objekto Verbo]] (SOV),<ref>"Ugaritic Word Order and Sentence Structure in KRT" de [[Gerald H. Wilson]], en ''Journal of Semitic Studies'' 27 volumo 1 (printempo 1982)</ref> [[posedo (lingvoscienco)|Posedato–Posedanto]] (NG), kaj [[substantivo]]–[[adjektivo]] (NA). Oni konsideras la ugaritan konservema pro tio, ke el la [[praŝemida lingvo]] ĝi tenas la plimulton da fonemoj, la kazan sistemon, kaj la vortordon. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Centra ŝemida lingvaro]] * [[Nordokcidenta ŝemida lingvaro]] * [[Praŝemida lingvo]] * [[Ŝemida lingvaro]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Lingvoj de Sirio]] [[Kategorio:Mortintaj lingvoj de Azio]] [[Kategorio:Ŝemida lingvaro]] 8kbldcjzufq8mww8ggz0tl1n94dttxx 9384444 9384437 2026-05-26T14:56:32Z ThomasPusch 1869 la mallongigo "BAR" en Esperanto tute ne estas komprenebla - necesas plene nomi la revuon "Biblical Archaeology Review" 9384444 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Lingvo=Ugarita lingvo |Klasifiko=[[Afrikazia lingvaro]] |Fam2=[[Ŝemida lingvaro]] |Fam3=[[Nordokcidenta ŝemida lingvaro]] |ISO2=uga |ISO3=uga |glotto=ugar1238 |glottoname=Ugaritic |Koloro=Afrikazia }} La '''ugarita lingvo''' estas [[nordokcidenta ŝemida lingvaro|nordokcidenta ŝemida lingvo]],<ref>Kvankam oni kutime klasigas ĝin kiel nordokcidenta ŝemida (Tropper, Josef "Ugaritic grammar", en ''[https://books.google.com/books?id=0Z2Jo01iq1YC&pg=PA91 Handbuch der Orientalistik]'', Wilfred G. E. Watson, redaktoro (1999). BRILL, ISBN 90-04-10988-9, ISBN 978-90-04-10988-9), la ugarita alternative klasiĝas en "norda ŝemida" grupo (Lipiński, Edward (2001). ''[https://books.google.com/books?id=IiXVqyEkPKcC&pg=PA50 Semitic languages: outline of a comparative grammar]''. Peeters Publishers, ISBN 90-429-0815-7, ISBN 978-90-429-0815-4, 780 paĝoj. Volumo 80 de Orientalia Lovaniensia analecta).</ref> malkovrita de [[Francio|francaj]] [[arkeologo]]j en 1929. Ĝi estas konata preskaŭ nur forme de skribaĵoj trovitaj en la ruinigita urbo [[Ugarito]] (moderna Ras Ŝamra), [[Sirio]].<ref>Schniedewind, William M. kaj Hunt, Joel H. (2007). ''[https://books.google.com/books?id=L2T_4KVwpTQC&pg=PA20 A primer on Ugaritic: language, culture, and literature]'' (p. 20). Cambridge University Press, ISBN 0-521-87933-7, ISBN 978-0-521-87933-0, 226 paĝoj.</ref><ref name=solve>Edward L. Greenstein, "Texts from Ugarit Solve Biblical Puzzles", ''Biblical Archaeology Review'' 36:06, nov/dec 2010, pp. 48-53, 70. Trovita ĉe [http://www.bib-arch.org/bar/article.asp?PubID=BSBA&Volume=36&Issue=6&ArticleID=5 Biblical Archaeology Review retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120314132007/http://www.bib-arch.org/bar/article.asp?PubID=BSBA&Volume=36&Issue=6&ArticleID=5 |date=2012-03-14 }}. Alirita la 29-an de oktobro 2010.</ref> Studantoj de la [[Hebrea Biblio]] uzis ĝin por klarigi bibliajn hebreajn tekstojn kaj ĝi rivelis manierojn, kiel la [[Izraelidoj|izraelida]] kulturo trovis paralelojn en la najbaraj kulturoj.<ref name=solve /> La ugarita priskribiĝis kiel "la plej grava literatura malkovro el antikvo depost la malĉifro de la egiptaj hieroglifoj kaj mezopotamia kojnoskribo." == Tekstaro == La ugarita atestiĝas en tekstoj de la 14-a ĝis la 20-a jarcentoj antaŭ la komuna erao.<ref>[http://www.theology.edu/ugarbib.htm Quartz Hill School of Theology, Ugarit and the Bible]</ref> La urbo estis detruita en 1180–1170 antaŭ la komuna erao. Literaturaj tekstoj malkovritaj en Ugarito inkludas la [[Legendo de Keret]], la [[epopeo Aqhat]] (aŭ ''legendo de Danel'', la ''mito de Baal-Alijan'', kaj la ''morto de Baalo'' – ĉi du lastaj estas ankaŭ kolektive konataj kiel la [[baala ciklo]] – kiuj ĉiuj malkaŝis aspektojn de [[kanaano|kanaana]] religio. Laŭ unu hipotezo, ugaritaj tekstoj eble solvas la [[biblio|biblian]] enigmon pri la [[anakronismo]], kie ''[[Ezekielo]]'' mencias [[Danielo]]n ĉe 14:13-16; tio okazas ĉar en kaj la ugarita kaj la antikva hebrea tekstoj, ĝi estas ĝuste ''[[Danel]]''.<ref name=solve /> == Skriba sistemo == [[Dosiero:22 alphabet.jpg|dekstra|eta|250ra|Argila premaĵo de la ugarita alfabeto]] [[Dosiero:Ugaritic Chart of Letters.svg|dekstra|eta|250ra|Premaĵo de la ugarita alfabeto]] La [[Ugarita alfabeto]] estas [[kojnoskribo|kojnoforma]] [[abĝado]] ([[alfabeto]] sen [[vokalo]]j), uzita ekde la 15-a jarcento a.k.e.. Kvankam ĝi aspektas simila al la mezopotamia kojnoskribo (kies teknikojn ĝi pruntis), ĝiaj simboloj kaj simbolaj sencoj estas nerilataj. La "longa alfabeto" havas 30 literojn, dum la "mallonga alfabeto" havas 22 literojn. Aliaj lingvoj (speciale [[hurita lingvo|la hurita]]) fojfoje verkiĝis per ĉi tiu alfabeto en la ĉirkaŭaĵo de Ugarito, kvankam ne aliloke. [[Argila premaĵo|Argilaj premaĵoj]] verkitaj ugarite donas la plej fruan evidentecon, kaj de la levantenia ordo de la alfabeto, kiu donas sian ordon al la [[hebrea alfabeto|hebrea]], [[greka alfabeto|greka]], kaj [[latina alfabeto|latina]] alfabetoj, kaj de la sud-ŝemida ordo, kiu donis sian ordon al la [[geeza alfabeto]]. Oni skribis ĝin maldekstr-al-dekstre. == Gramatiko == La ugarita estas [[flekcio|flekcia]] lingvo, kaj ĝiaj gramatikaj trajtoj tre similas al tiuj trovitaj en [[araba lingvo|la klasika araba]] kaj [[akada lingvo|la akada]]. Ĝi havas du [[genro]]jn (masklan kaj femininan), tri [[gramatika kazo|kazo]]jn por [[substantivo]]j kaj [[adjektivo]]j ([[nominativo]]n, [[akuzativo]]n, kaj [[genitivo]]n), tri [[gramatika nombro|nombrojn]] ([[ununombro]]n, [[dunombro]]n, kaj [[plurnombro]]n), kaj [[gramatika aspekto|verbajn aspektojn]], kiuj similis tiujn trovitajn en aliaj [[nordokcidenta ŝemida lingvaro|nordokcidentaj ŝemidaj]] lingvoj. La [[vortordo]]j por la ugarita estas [[Verbo Subjekto Objekto]] (VSO) kaj [[Subjekto Objekto Verbo]] (SOV),<ref>"Ugaritic Word Order and Sentence Structure in KRT" de [[Gerald H. Wilson]], en ''Journal of Semitic Studies'' 27 volumo 1 (printempo 1982)</ref> [[posedo (lingvoscienco)|Posedato–Posedanto]] (NG), kaj [[substantivo]]–[[adjektivo]] (NA). Oni konsideras la ugaritan konservema pro tio, ke el la [[praŝemida lingvo]] ĝi tenas la plimulton da fonemoj, la kazan sistemon, kaj la vortordon. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Centra ŝemida lingvaro]] * [[Nordokcidenta ŝemida lingvaro]] * [[Praŝemida lingvo]] * [[Ŝemida lingvaro]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Lingvoj de Sirio]] [[Kategorio:Mortintaj lingvoj de Azio]] [[Kategorio:Ŝemida lingvaro]] mh94kzcqm8qnnec8q1mxzo2a7jzacl6 0 573418 9384461 8958347 2026-05-26T15:53:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384461 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | nomo = Nacia Astronomia Observatorio de Japanio | oficiala_nomo = 国立天文台, ''Kokuritsu Tenmondai'' | kategorio = [[Astronomio|Astronomia]] [[observatorio]] | dosiero = Observatory History Museum at NAOJ Mitaka Campus.jpg | dosiero_priskribo = Historia observatorio en Mikata | lando = Japanio | regiono = Tokio | lando_flago = 1 | municipo = Mikata | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 35 | lat_m =40 | lat_s = 31 | lat_NS = N | long_d = 139 | long_m = 32 | long_s = 17 | long_EW = E | mapo1_priskribo = Situo de la organizaĵa sidejo en Japanio | mapo1_lokumilo = Japanio | retpaĝo = http://www.nao.ac.jp/ | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=13|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} La '''Nacia Astronomia Observatorio de Japanio''' aŭ '''NAOJ''' ({{lang-ja|国立天文台|t=kokuritsu tenmondai}}) estas organizaĵo de [[astronomio|astronomia]] [[scienca esplorado|esploro]], kiu administras plurajn instalaĵojn en [[Japanio]] kaj unu astronomia [[observatorio]]n en [[Havajo]]. Ĝi estis establita en [[1988]] per kunfandigo de tri organizaĵoj de esploro :<br /> - la [[Observatorio de Tokio]] de la [[universitato de Tokio]] ;<br /> - la [[Latituda Internacia Observatorio]] de [[Mizusaŭa]] ;<br /> - parto de la [[Instituto de Atmosfera Esploro]] de la [[Universitato de Nagojo]]. Post la reformo en [[2004]] de la naciaj esploraj organizaĵoj, la NAOJ iĝis divido de la [[Nacia Instituto de Naturaj Sciencoj (Japanio)|Nacia Instituto de Naturaj Sciencoj]]. == Instalaĵoj == La sidejo de la Nacia Astronomia Observatorio de Japanio estas en la [[Kampuso]] de [[Mikata]],<ref>[http://www.nao.ac.jp/en/access/mitaka/ Mikata Kampuso, el la paĝaro de NAOJ]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{lingvokodo|en}}</ref><ref>[http://www.nao.ac.jp/contents/access/mitaka/naoj-mitaka-map-color-201608.pdf Mapo de la NAOJ-a kampuso de Mikata] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161113034129/http://www.nao.ac.jp/contents/access/mitaka/naoj-mitaka-map-color-201608.pdf |date=2016-11-13 }} {{lingvokodo|en}}{{lingvokodo|ja}}</ref> ĉirkaŭurbo de [[Tokio]] kun centro de astronomiaj datumoj, de avancintaj teknologioj kaj informoj al la publiko. '''Instrumentoj''' : : [[Teleskopo]] por observo de {{J|suna protuberanco}}, : Teleskopo por observo de [[sunmakulo]]j, : la [[Fotoelektra Meridiana Cirklo de Tokio]], : La detektilo de [[gravitaj ondoj]] [[TAMA 300]].<ref>[http://gwpo.nao.ac.jp/ Oficiala TTT-ejo de TAMA 300] {{lingvokodo|en}}{{lingvokodo|ja}}</ref> '''Historiaj instrumentoj''' : : Suna Tura Teleskopo,<ref>[http://www.nao.ac.jp/en/access/mitaka/facilities/solar-tower-telescope.html ''Solar Tower Telescope'' ; el la paĝaro de la NAOJ] {{lingvokodo|en}}</ref><ref>[http://www.nao.ac.jp/en/gallery/weekly/2015/20151020-mitaka.html Coelostato de la ''Solar Tower Telescope'', el la paĝaro de la NAOJ] {{lingvokodo|en}}</ref> : Kupolo de la [[refraktoro]] de 65 cm, nun historia [[muzeo]] de la Observatorio, : Kupolo de la [[refraktoro]] de 20 cm. <gallery> Dosiero:National Astronomical Observatory of Japan Entrance.JPG|Enirejo de la Kampuso de Mikata Dosiero:Meridian Circle at NAOJ Mitaka Campus.JPG|Fotoelektra Meridiana Cirklo de Tokio Dosiero::NAOJ-mitaka-8inch-refractor-dome.jpg|Kupolo de la teleskopo de 20&nbsp;cm. Dosiero:Solar Tower Telescope at NAOJ Mitaka Campus.jpg|Suna Tura Teleskopo en Mikata Dosiero:NAOJ-mitaka-65cm-refractor-telescope.jpg|Refraktoro de 65&nbsp;cm. de Mitaka </gallery> === Aliaj instalaĵoj === La Nacia Astronomia Observatorio de Japanio administras plurajn observatoriojn, [[radioteleskopo|radio-observatoriojn]] kaj observajn staciojn en [[Japanio]] kaj en [[Havajo]]; inter kiuj : * '''[[Radio-observatorio de Nobejama]]''' en [[Minamimaki]] ([[gubernio Nagano|Nagano]]) : [[Radioteleskopo]] por milimetraj [[ondolongo]], [[parabola anteno|parabolo]] de diametro 45 m : Milimetra [[radiointerferometro]] komponita de ses paraboloj de 10 m : Suna Radioteleskopo : vico de 84 [[anteno (tekniko)|antenoj]] por radio-observo de [[Suno]]. * '''Observatorio de Mizusawa''' en [[Oŝu]] ([[gubernio Iŭate|Iŭate]]<ref>[http://www.miz.nao.ac.jp/ Observatorio de Mizusawa] {{lingvokodo|en}}{{lingvokodo|ja}}</ref> : [[Tre long-baza interferometrio|TLBI]]-Observatorio de Mizusawa,<ref>[http://www.miz.nao.ac.jp/content/project/mizusawa-vlbi-observatory TLBI-Observatorio de Mizusawa] {{lingvokodo|en}}{{lingvokodo|ja}}</ref> : [[Radioteleskopo]] VERA kun [[Parabola anteno|anteno]] de 10 m,<ref>[http://www.miz.nao.ac.jp/en/content/facility/mizusawa-10m-antenna Anteno de 10 m. de Mizusawael la paĝaro de NAOJ] {{lingvokodo|en}}{{lingvokodo|ja}}</ref> : La Observatorio de Mizusawa operaciigas plurajn radioteleskopajn staciojn VERA notinde en [[Sacumasendai]] kaj [[Ĉiĉi-ĵima]].<ref>[http://www.miz.nao.ac.jp/en/content/facility/vera-mizusawa-station Stacio VERA de Mizusawa, el la paĝaro de NOAJ] {{lingvokodo|en}}{{lingvokodo|ja}}</ref> * '''Observatorio de Iŝigakiĵima''' en la [[insulo]] [[Iŝigaki]]<ref>[http://www.nao.ac.jp/en/access/ishigakijima.html Observatorio de Iŝigakiĵima ; el la paĝaro de la NAOJ] {{lingvokodo|en}}{{lingvokodo|ja}}</ref><ref>[http://www.ishigaki-japan.com/blog/10thMar2011 Observatorio de Iŝigaki, malfermo al la publiko, el la turisma paĝaro de Iŝgaki] {{lingvokodo|en}}</ref> : [[Infraruĝa radiado|Infraruĝa]] teleskopo MURIKABUSHI, 105 cm de diametro. : Stacio de Iŝigakiĵima de la Radioteleskopo VERA.<ref>[http://www.miz.nao.ac.jp/en/content/facility/vera-ishigakijima-station Stacio VERA de Iŝigakiĵima, el la paĝaro de NOAJ] {{lingvokodo|en}}{{lingvokodo|ja}}</ref> <gallery> Dosiero:NAOJ Nobeyama 45m Radiotelescope 2010.JPG|Radioteleskopo de Nobejama Dosiero:Shisa on the gate of the telescope Station in Ishigaki Japan.jpg|Anteno de la reto VERA Dosiero:NoRH2.jpg|Suna Radioteleskopo : vico da antenoj </gallery> * '''Astrofizika Observatorio de Okayama''' sur la Monto Ĉikuriĵi en [[Okajama (urbo)|Okajama]]<ref>[http://www.nao.ac.jp/en/access/okayama.html Astrofizika Observatorio de Okayama, el lapaĝaro ce NAOJ] {{lingvokodo|en}}</ref><ref>[http://www.oao.nao.ac.jp/ Astrofizika Observatorio de Okayama, oficiala paĝaro] {{lingvokodo|en}}{{lingvokodo|ja}}</ref> : Teleskopo de 188 cm, la plej granda en Japanio, : Teleskopo de 91 cm, : Teleskopo de 51 cm. * '''Stacio de Jamaguĉi''', [[Jamaguĉi]]<ref>[http://www.miz.nao.ac.jp/en/content/facility/yamaguchi-station Stacio de Jamaguĉi ; el la paĝaro de NAOJ] {{lingvokodo|en}}{{lingvokodo|ja}}</ref> : [[Radioteleskopo]] kun [[parabola anteno]] de 32 m, la plej granda en [[Japanio]], uzita unuope aŭ kiel elemento de la reto de [[tre long-baza interferometrio]] "Japana TLBI-Reto" kaj antaŭvidas labori kun la "Orient-Asia TLBI-Reto" kaj la projekto "Kosma TLBI". * '''Stacio VERA de Iriki''' En bieno ''Iriko'', posedata la [[Universitato de Kagoŝima]] en [[Sacumasendai]] ([[gubernio Kagoŝima]])<ref>[http://www.miz.nao.ac.jp/en/content/facility/vera-iriki-station Station VERA de Iriki; el la paĝaro de NAOJ] {{lingvokodo|en}}{{lingvokodo|ja}}</ref> : Stacio Iriki de la Radioteleskopo VERA, : [[videbla spektro|Optika]]-infraruĝa teleskopo de la Universitato de Kagoŝima. * '''Stacio VERA de Ogasawara''' En la insulo [[Ĉiĉi-ĵima]], [[insularo Ogasaŭara]].<ref>[http://www.miz.nao.ac.jp/en/content/facility/vera-ogasawara-station Stacio VERA de Ogasawarael la paĝaro de NAOJ] {{lingvokodo|en}}{{lingvokodo|ja}}</ref> La [[suna observatorio]] de la Monto Norikura, iame dependa de la NAOJ, estis fermita en [[2010]],<ref>[http://solarwww.mtk.nao.ac.jp/jp/norikura/norikura.html Paĝaro de la Suna Observatorio de NAOJ] {{lingvokodo|en}}{{lingvokodo|ja}}</ref> kaj ties konstruaĵo estas reuzita de la [[Nacia Instituto de Naturaj Sciencoj (Japanio)|Nacia Instituto de Naturaj Sciencoj]] por agadoj inkludantaj ne-astronomiajn esplorojn. === Instalaĵoj en [[Havajo]] === : La teleskopo [[Subaru (teleskopo)|Subaru]] de 8,2 metroj sur la [[Mauna Kea]],<ref>[http://subarutelescope.org/j_index.html Paĝaro de la Teleskopo Subaru] {{lingvokodo|en}}{{lingvokodo|ja}}</ref> : La Baza Instalaĵo de [[Hilo (Havajo)|Hilo]]. <gallery> Dosiero:Subaru mk summit light.jpg|Teleskopo Subaru, Mauna Kea Dosiero:Subaru keck tels.jpg|Teleskopoj Subaru kaj unu el ambaŭ kupoloj de [[Observatorio W. M. Keck|Keck]] </gallery> == NINS == En [[2004]], NAOJ aliancis kun kvar aliaj naciaj institutoj :<br /> - La [[Nacia Instituto de Baza Biologio (Japanio)|Nacia Instituto de Baza Biologio]] (Japane [[:ja:基礎生物学研究所|基礎生物学研究所]]),<br /> - La [[Nacia Instituto de Scienco pri Fuzio (Japanio)|Nacia Instituto de Scienco pri Fuzio]] (Japane [[:ja:核融合科学研究所|核融合科学研究所]]),<br /> - La [[National Instituto de Fiziologiaj Sciencoj (Japanio)|National Instituto de Fiziologiaj Sciencoj]] (Japane [[:ja:生理学研究所|生理学研究所]]),<br /> - La [[Instituto de Molekulaj Sciencoj (Japanio)|Instituto de Molekulaj Sciencoj]] (Japane [[:ja:分子科学研究所|分子科学研究所]]),<br /> por establi la [[Nacia Instituto de Naturaj Sciencoj (Japanio)|Nacian Instituton de Naturaj Sciencoj]] (NINS, Japane [[:ja:自然科学研究機構|自然科学研究機構]]) por promocii kunlaboron inter la [[scienca esplorado|esploristoj]] de la kvin konsistuantoj institutoj. == Projektoj, al kiuj NAOJ partoprenas == * [[ALMA (radioteleskopo)|ALMA]], [[Eksperimento de Submilimetra Teleskopo de Atacama|ESTA]] * [[Kaguja]] (SELENE) * [[Tre Avancinta Laboratorio por Komuniko kaj Astronomio]] (ankaŭ konata kiel HALKA aŭ VSOP) * [[Astro-G]] (ankaŭ konata kiel VSOP-2) * [[Hinode (satelito)|Hinode]] (ankaŭ konata kiel Solar-B) * [[Kosma Infra Ruĝa teleskopo por Kosmologio kaj Astrofiziko|KIRKA]] (antaŭ konata kiel SPICA) <!-- kaj ankaŭ Hubble Origins Probe, nuligita --> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}}{{Portalo|Astronomio}} * {{ja}} [http://www.nao.ac.jp/ Oficiala japana paĝaro] * {{en}} [http://www.nao.ac.jp/en/ Oficiala angla paĝaro] * {{fr}} [http://www.gotokyo.org/fr/tourists/topics_event/topics/140519/topics.html Turismaj informoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Observatorioj en Japanio|Nacia Astronomia Observatorio]] dtamfphcs31qik2whicp4ss4cewhgta 3 583555 9384764 9382580 2026-05-27T06:25:01Z Näin on näreet 255377 9384764 wikitext text/x-wiki <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Vikipedio:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp;--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 10:59, 31 mar. 2017 (UTC) :Dankon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:04, 31 mar. 2017 (UTC) == Ellaboro kaj Disvolviĝo == Oni daŭrigu la disputon en la [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Lingvejo Lingvejo]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 2017-Nov-27 13:38 : {{re|Taylor 49|montri=ne}}Unue diskutu en mia diskutpaĝo: Poste mi sendos ĉiun diskuton al vi. [[Uzanto:Flugkapitano|Flugkapitano]] ([[Uzanto-Diskuto:Flugkapitano|diskuto]]) 13:50, 27 nov. 2017 (UTC) ==Duoncirkla arko== Ĉar vi konvertis kategorion Arko (arĥitekturo) al Arko (arkitekturo) kaj tio montris ruĝan kategorion nek farotan nek fareblan ĉar jam ekzistis la unua versio. Por kategorio ne eblas alidirektiloj, do kvankam ankaŭ mi preferas kaj uzas terminon arkitekturo anstataŭ arĥitekturo, mi devas rezigni kaj uzi tiun kategorion. Ĉu en ordo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:17, 4 dec. 2017 (UTC) == Administra baloto == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:20, 6 jun. 2019 (UTC) : {{@|RG72}} Dankon pro la atentigo. Mi rigardos la baloton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:23, 6 jun. 2019 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi havas finnlingvaj fontoj pri tio, kiel ''pakkoruotsi'' (deviga sveda) estis kreita en finnaj elementaj lernejoj. En la jaro 1968 [[Johannes Virolainen]] volegis, ke [[Sveda Popola Partio (Finnlando)]] aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se sveda lingvo fariĝos deviga lernmaterialo en finnlingvaj lernejoj. Mi havas finnlingvan fonton ankaŭ pri tio, kiu Svedio provis aldoni al finna instrua estraro svedon, kiu agus do, ke tiu instruo estas bona. : Pasis nur 40 jaroj inter la du incidentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) ::Jes. [[Uzanto:Uimalampi|Uimalampi]] ([[Uzanto-Diskuto:Uimalampi|diskuto]]) 00:29, 17 maj. 2023 (UTC) Ĉu ĉiuj fontoj en esperanta Vikipedio devas esti esperantlingvaj? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 00:55, 22 okt. 2022 (UTC) : NE. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) Pardonon, mi erare tajpis al via uzantopaĝo, kiam mi devis tajpi al via diskutpaĝo. Ĉu en via lando homoj normale pensas, ke en mia lando homoj devas ŝtudi vian lingvon? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:48, 22 okt. 2022 (UTC) : Oni ne havas duran opinion pri tio. La grava problemo ne estas finnoj en finnlando kiuj malbone regas la svedan, sed afganoj en svedlando kiuj malbone regas la svedan. PS: ŝtudi->studi ;-) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:51, 22 okt. 2022 (UTC) ::Iam oni en Finnlando renkontas svedaj turistoj, kiuj postulas paroli svedan aŭ anglan, sed mi diras al ili, ke lernu finnan. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.63.166|46.132.63.166]] 13:38, 22 okt. 2022 (UTC) ::Ĉu vi legis miajn novajn mesaĝojn en mia diskutpaĝo? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:54, 22 okt. 2022 (UTC) ::Kial finnoj devas studi svedan sed svedoj ne devas studi finnan? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 05:13, 22 okt. 2022 (UTC) En popollernejoj origine ne estis devigaj fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per lego, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed [[Johannes Virolainen]] forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 02:28, 22 okt. 2022 (UTC) Ĉu estas bona teksto: Pajkkoruotsi estas la rezulto de korupto. En la spektantaro sekcio de ĵurnalo Keskisuomalainen iu skribis ke pakkoruotsi subtenas Svedion koste de Finnlando - svedoj preskaŭ tute ne studas la finnan. La plimulto de finnaj parlamentanoj defendas devigan Svedion. Estas ĉar ili estas SUBAĈETITAJ. La finna leĝo permesas pagi maksimume 3 000 eŭrojn al kandidato antaŭ la parlamentaj balotoj pro promeso defendi aferon subtenata de la donacanto. Riĉaj svedlingvanoj pagas kandidatojn por promesi defendi devigan svedan. Ne estas en unulingve finnlingvaj komunumoj devo servi en sveda. Sed ankaŭ en unulingvaj finnlingvaj komunumoj estas pakkoruotsi. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:04, 22 okt. 2022 (UTC) Kansakoulu/folkskola, kiu estis en Finnlando ĝis 1970-aj jaroj kaj peruskoulu/grundskola, kiu ekzistas nun, ne estas sama lernejo. Kansakoulu ne inkludis devigajn fremdajn lingvojn sed peruskoulu inkludas. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:08, 22 okt. 2022 (UTC) Svedaj politikistoj postulis, ke svedo aliĝu al la Finna Estraro pri Edukado, kiu kontrolos, ke la svedlingva edukado daŭre estu altkvalita. Ili ankaŭ sugestis ke longperspektivaj sistemoj estu establitaj en Finnlando kiuj enkondukas Svedion kaj la svedan lingvon. Vi estas sveda esperantisto. Mi estas finna esperantisto. Estas komprenebla, se vi ne respondas, sed pripensu, ĉu tia traktado de iama kolonia mastro al iama kolonio estas ĝusta. Eĉ aliaj iamaj koloniaj gastigantoj kiel Britio kaj Francio ne traktas iamajn koloniojn tiel. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:24, 22 okt. 2022 (UTC) La Kalmar Unio unuigis Svedion kaj Danion. Danio gvidis la union. La svedoj ribelis. Tial Svedio denove sendependiĝis. Tamen, la svedoj konservis unu memoron: la flago de la kruco. Ili prenis la krucflagon kiun Danio havis, sed uzis la kolorojn de la blazono de Svedio: blua kaj flava. Sed la svedoj devas konfesi, ke ilia blua kaj flava kruca flago venis el Finnlando. Ĝi estis elmontrita por la unua fojo en la blazono de finna provinco [[Vera Finnlando]]. En Finnlando, la svedlingva malplimulto, kiu ne plu inkluzivas eĉ 6% de la finna loĝantaro, devas fari diskuton, en kiu ili rekonas, ke la postulo, ke pli ol 90% de la plimulto devas lerni sian lingvon por plaĉi al ili, estas; malracia. Necesas esti diskuto en Svedio kie la svedoj konfesas, ke devigi ĉiujn loĝantojn de la iama kolonio legi la lingvon de la iama kolonia mastro estas malracia. Dum la 19-a jarcento en Finnlando estis eventuale, ke eksterlandanoj, kiuj aŭdis svedlingvan parolon de svedlingvaj gesinjoroj, erare kredis, ke tiu lingvo estus finna lingvo. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:14, 23 okt. 2022 (UTC) == LEGU == En popollernejoj origine oni ne instruis fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj (en finnlingvaj precipe angla kaj en svedlingvaj precipe finna kaj angla). Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per leĝo, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed Johannes Virolainen forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 08:56, 22 okt. 2022 (UTC) Vi enmiksiĝas en nian lingvan politikon kaj insistas, ke ni devas studi vian lingvon por plaĉi al vi. Vi eĉ postulas, ke civitano de via lando venu al nia eduka estraro por kontroli, ke ni studu vian lingvon. Ĉu ĝuste? Mi povas diri nun nur unu aferon: pensu [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 09:39, 22 okt. 2022 (UTC) : Mi forlasas la diskutadon. Bonvole ne plu redaktu mian diskutpaĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:54, 23 okt. 2022 (UTC) == Pardonon == Pardonon. Mi skribis al via diskutpaĝo tro multe kaj agressive. Mi ankaŭ agis alimaniere ol mi plenumis: mi plenumis, ke mi ne plu skribos al via diskutpaĝo kaj tamen skribis ankaŭ post tio. Vi kritizis tion, ke mi skribis pri "pakkoruotsi". Mi miras, kial ĝi estas malafereca laŭ vi. Mi skribis pri tio artikolon, kiu ne estis afereca. Ĝi estis forigita. Oni devis forigi. Sed mi provis skribi pli aferecan artikolon: [[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]. Rakontu vian opinion pri ĝi. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 07:20, 15 nov. 2022 (UTC) : Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. Kaj supozeble neniu alia en Svedlando havas tiaspecan povon. Mi elkore rekomendas vin: :* pauxzigu vian vikian aktivecon dum almenaux 2 jaroj :* okaze de reveno, ne plu iam ajn skribu pri "pakkoruotsi" en iu ajn vikio : Alimaniere ankaux via nova konto rapide kaptos globalan porcxiaman forbaron, kaj oni aldonos vin al listo kun LTA ("long term abuser", "longdauxra fiuzisto"). Pagxo "[[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]" laux mia opinio rajtas ekzisti. Bonvole ne plu skribu pri "pakkoruotsi" sur mia diskutpagxo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:34, 15 nov. 2022 (UTC) == Ruotsalaisten mielipide muuttuu == La svedo en Svedio diris, ke li tute ne sciis, ke svedlingvanoj en Finnlando konsistigas nur 5% de la loĝantaro kaj tiel sonas freneze, ke la ceteraj devas lerni la svedan. Kiam eĉ la svedo en Svedio opinias, ke deviga sveda en Finnlando estas stulta, ĉu ne indus rezigni? [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 12:01, 18 nov. 2022 (UTC) : Legu supre. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:55, 21 nov. 2022 (UTC) == FINNO skribas al svedo == Vi estas tre bona najbaro en la okcidento. Rilatoj estas amikaj. Tamen vi devas iomete ŝanĝi vian sintenon al ni. Vi devus ĉesi postuli, ke ni studu la svedan. La fakto ke la devontigo al finnaj bazlernejoj estis farita per la leĝo (1968) ankaŭ estis influita per la premo kiu venis de Svedio. Se vi parolas kun viaj amikoj pri Finnlando, diru al mi, kiel mi, finno, skribis al vi svedo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 14:26, 23 nov. 2022 (UTC) : Laŭ mia scio Svedlando ne postulas ke oni instruu la svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) == Kummallinen tyyppi == Saluton, Taylor. Vi pravas ke la uzanto Kummallinen tyyppi obsede redaktas pri unusola temo kaj tre diskutemas pri tiu temo. Tamen laŭ mia persona opinio sole la obseda redaktado pri unusola temo ne sufiĉas por forbaro. Alikaze: ĉu ni ne entute forbaru niajn plej aktivajn redaktantojn, kies kvanto de redaktado ankaŭ fare de psikiatro povus esti nomata simptomo de certagrada [[obsedo]]? Ne por puni ilin, sed pro bonvolema zorgiĝo pri ilia psika ekvilibro: eble ili ekster vikipedio prokrastas personajn agadojn??? Forbari oni povas redaktanton, kiam ŝi kaj li senespere kaj post pluraj alvokoj ignoras la plej gravajn vikipediajn regulojn. Ekzemple mi trovas dubinde lian konduton de antaŭ monato, pri kiu mi eklegis ĵus antaŭ sekundo, ke li plene ignoris vian klaran indikon ke vi eliras el diskuto kaj alvokas lin ne plu skribi notojn sur vian diskutpaĝon, kaj li pludiskutis sur via diskutpaĝo kvazaŭ li tute ne legis vian alvokon. Resume por forbaro laŭ mi devas ekzisti kaj listiĝi konkretaj misagoj, kiujn redaktanto ne povas ĉesi malgraŭ ripetaj alvokoj. Ke redaktanto faras gramatikajn erarojn dum redaktado, nur povas esti kialo por forbaro kiam tiuj eraroj iĝas tiom grandkvantaj, ke la tuta resta komunumo de redaktantoj ne sukcesas ĝustigi ilin, simple ĉar la havebla tempo ne sufiĉas. Sed aliflanke forbari iun redaktanton pro farado de unuopaj gramatikaj eraroj ŝajnus signo de aroganteco de la perfektuloj. Do iom malfacilas juĝi kiam "eraroj" estas "senespere tro da eraroj". Mi pensas ke la temo pri kiu tiom engaĝiĝas la kolego, eĉ se foje polemike, estas tute interesa lingvopolitike, ĉar lia mesaĝo povas simple esti ke "ne ĉiam la kultura malplimulto necese devas esti la bedaŭrinda viktimo de la plimulto". Kvankam mi mem tre simpatias pri la kataluna sendependismo, tamen mi subtenus kritikan artikolon esperantlingvan, se tiu kataluna sendependemo iĝus faŝisma kaj grave domaĝus al nekatalunaj najbaraj eŭropanoj (nur hipoteze). Kompreneble ofte malfacilas la juĝo kiu el partoj estu la viktimo al kiu la esperantistaro adresu sian solidaremon. Mi el mia esperantista eduko en konflikto inster kastilianoj kaj katalunoj reflekse subtenus la katalunojn, kaj havus fortan problemon bedaŭri dekstre ekstremismajn rusojn en orienta Estonio, kiuj postulas pli da aŭtonomio kaj da rajtoj de la malgranda estona ŝtato. Eĉ se la agado de la kolego nerekte gvidos al tio, ke ekestas ĝermaj artikoloj pri naciismaj partioj aŭ politikistoj sved- aŭ finnlingvaj en Finnlando, pri kiuj alikaze neniu ĉi-tie interesiĝus, tio estos bona flankefiko. Diskuto pri la kvanto de damaĝo de iu redaktanto ja okazu en la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo|koncerna diskutpaĝo]]. Mi ankoraŭ hezitas pri kondamno, sed kompreneble ankaŭ mi estas nur unu el multaj en la projekto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 23 nov. 2022 (UTC) : @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Saluton ... la solaj du kaŭzoj kial mi favoras forbaron estas: :: la obseda agitado (demonstracii eblas preferinde sur la stratoj en Helsinki, aŭ eble eĉ Stockholm kvankam la "problemo" ne devenas de tie), kiam ajn mi ensalutas, troveblas ca 20...40 novaj mesaĝoj sur mia diskutpaĝo :: la fakto ke la persono jam estas plurfoje forbarita (loke kaj globale) : Mi absolute ne proponas forbaron de iu pro tajpaj aŭ gramatikaj eraroj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) Mi memoras el deviga sveda pli ol multaj aliaj. Mi iam redaktas svedlingvan Vikipedion. Rakontu vian opinio pri tiu redakto: https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&diff=51561248&oldid=51196876 [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 00:55, 24 nov. 2022 (UTC) Kiel multaj homoj kun Asperger, mi havas mensajn blokojn. Lastatempe, ĉi tiu neceso de la sveda lingvo estas emfazita en mia menso. Interalie mia panjo diris, ke mi nur bezonas ĉesi pensi pri tio. Ĝi eĉ ne plu koncernas min, ĉar miaj lernejaj tagoj finiĝis. Menciindas, ke la patro surpriziĝis, kiam li aŭdis, ke la sveda nun estas deviga eĉ en elementa lernejo, malkiel kiam li iris al bazlernejo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 05:54, 24 nov. 2022 (UTC) En televido, reprezentantoj de la Sveda Popola Partio estis demanditaj ĉu ili povas akcepti ke en kelkaj partoj de Finnlando, la rusa lingvo estus alternativo al la sveda en bazlernejoj. Mikaela Nylander demandis, kial oni devas kontrasti ilin, kial oni ne povas studi ilin ambaŭ. Mi dirus, ke estas multaj kialoj por la konfrontiĝo: la antaŭkondiĉoj de studentoj por lerni lingvojn estas limigitaj. Pli ol fremdaj lingvoj devas esti instruitaj en la lernejo. La monsumo uzata por dungi instruistojn kaj presi lernolibrojn estas limigita. La disponebla tempo por instruado estas limigita. Spacoj uzataj por instruado estas limigitaj. Sed mi devas provi ne plu pensi pri tio nun. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 06:51, 24 nov. 2022 (UTC) :: Mi nur ripetas mian konsilon: ne revenu al iu vikio pli frue ol post du jaroj, kam tiam ne plu skribu pri pakkoruotsi kaj sveda koloniismo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) :I'm not even going to try to speak esperanto, I'm sorry, but Kummallinen tyyppi is an obvious sockpuppet of globally locked users [[User:Nenoniel|Nenoniel]] and [[User:Jaakkolei|Jaakkolei]] among others. The evidence is pretty much all here in [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history this svwiki page history]. Kummallinen tyyppi has now also been locked. [[Uzanto:EstrellaSuecia|EstrellaSuecia]] ([[Uzanto-Diskuto:EstrellaSuecia|diskuto]]) 08:37, 24 nov. 2022 (UTC) :: We have known this all the time, and a new sockpuppet [[Uzanto-Diskuto:Outo suomalaisukko]] has emerged immediately. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) ::: Finnlando neniam forigos la fakton, ke ĝi sentas sin malsupera ol Svedio. :::: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:58, 7 dec. 2022 (UTC) Ni apenaŭ forigos la devigan svedan instruadon en la venontaj jardekoj. Antaŭ la senatelektoj en 2011, ĉirkaŭ 60% de la kandidatoj diris ke ili estis kontraŭ ĝi, kaj tamen en 2014, kiam la parlamento voĉdonis pri la temo, ĝi konservis devigan svedan. Parlamentanoj estis subaĉetitaj. Kaj finnaj kaj svedaj bazlernejoj havas multajn devigajn fakojn, kaj ĉiuj el ili estas universalaj, tio estas, ili estas lernataj kiel devigaj en la tuta mondo krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. Estas multaj devigaj fakoj en kaj svedaj kaj finnaj bazlernejoj, kaj la kialoj de ilia devigeco estas pedagogiaj kaj ne politikaj, krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. :Mi bedaŭras, ke mi nomis Svedion iama kolonia gastiganto. Ĝi ne funkcias tiel. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.230|193.210.200.230]] 14:41, 11 dec. 2022 (UTC) :: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:10, 11 dec. 2022 (UTC) La deviga instruado de la sveda lingvo en diversgradaj lernejoj en Finnlando havas surprize malsaman historion. La devigan svedan lingvon en finnaj mezlernejoj kaj universitatoj peris kaj parte plu peras historiaj kialoj, sed la deviga instruado de la sveda en finnaj bazlernejoj ŝuldiĝas al politikaj kialoj. La sveda lingvo estis deviga lernobjekto en finnaj mezlernejoj, universitatoj kaj aliaj altlernejoj tra la epokoj (kaj interesa detalo estas ke la vorto pakkoruotsi jam estis uzata en 1931 kaj ĝia uzo en granda parto de Kanado povus respondi al deviga franca) , sed la radikoj de la absolute deviga instruado de la sveda por ĉiuj finnoj retroiras al aŭtuno 1968, kiam la deviga sveda lingvo estis aldonita al la bazlerneja instruplano, kvankam la granda plimulto de fakuloj en la fako de edukado forte kontraŭis ĝin. . La Sveda Popola Partio de Finnlando subaĉetis edukan ministron Johannes Virolainen por akcepti ĝin, kaj eble svedaj politikistoj timigis prezidanton Urho Kekkonen por akcepti ĝin. [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.243.252|86.114.243.252]] 01:15, 26 dec. 2022 (UTC) : Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon, '''LTA Pakkoruotsi'''. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 26 dec. 2022 (UTC) == Finfine == ...mi ĵus ricevis burokratajn rajtojn, kaj povas malŝlosi rajtojn por via robotado. Fakte mi hodiaŭ posttagmeze ĝis morgaŭ inter tagmezo kaj vespero tute ne havas tempon por vikipedio, sed simple fari hokon ja ne kostas pli ol sekundon. Mi dankas vin pro via pacienco kaj deziras bonan laboradon. Mi mem denove estos en Vikipedio iam morgaŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:39, 12 mar. 2023 (UTC) == Stilogvido pri datoj == Ĉaŭ, Taylor. Mi volus proponi stilogvidon pri datoj. La propono troveblas ĉi tie: [[Uzanto:Super nabla/Datoj]]. Se vi havas tempon, ĉu vi povus kontroleti ĝin kaj komenti sube? Ĝis ĝis, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 09:37, 22 mar. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:51, 25 mar. 2023 (UTC) == Peto de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj == Saluton kara. Mi havas grandan kaj fundamentan '''peton de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj'''. Por ne malŝpari spacon, mi ne donas la tutan peton ĉi tie, sed petas vin vidi ĝin [[Uzanto:ThomasPusch/provejo2|en aparta persona paĝo]]. Se vi havas ideon kiel eblos respondi al mia peto, mi tre ĝojos pri konsilo! Kore, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:32, 1 apr. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton tie. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:56, 7 apr. 2023 (UTC) == Tekstoj pri Finnlando == Jes, denove aperas tekstoj pri Finnlando. Mi nun sukcesis legeti la lastajn ses, pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne vidis problemon, pri kvar kantoj - [[vanhojapoikia viiksekkäitä]], [[albatrossi]], [[Käyn ahon laitaa]] kaj [[Keuruulle takaisin]] mi kritiketas ke ili estas plene orfaj, kaj dirus ke ili pli bone lokiĝus en alineo "unuopaj kanzonoj" en la teksto pri la kantisto, sed pri tio mi ankoraŭ ne faris noton al la metinto. Krome pri [[Keuruulle takaisin]] mi metis pli fortan kritikan noton en la paĝon. Sed tio kion mi vidis, laŭ mi ankoraŭ ne estas transpaŝo de iu limo. Se la teksto pri [[Keuruulle takaisin]] ne pliboniĝos, oni povos forpreni ĝin, sed tiuj ses paĝoj ne pravigus kompletan forbaron. Ĉu vi povas konkretigi, kie estis vere dubinda ago? Mi certe simple ne jam trovis la lokon, kaj nun ankaŭ ne povos plu serĉi (La notojn en mia diskutpaĝo mi povas pli aŭ malpli intense legi, mi laŭ nuna stato ne malpermesis al iu ajn uzon de mia diskutpaĝo, tial uzi ĝin ankaŭ ne estas krimo). Kompreneble mi ne volas investi horojn kaj pretas agi rapide, sed mi ankaŭ ne volas agi maljuste. Ĝis morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:45, 7 apr. 2023 (UTC) : La pruvo ke denove temas pri LTA Pakkoruotsi troveblas ĉe [[Uzanto:Tuskan_parahdus]]. Jes, ĝisnune la sola grava problemo estas ke revenas uzanto kiu estas multfoje kaj loke kaj globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:54, 7 apr. 2023 (UTC) :: Mi konvinkatas same kiel vi, ke temas pri la sama homo. Sed kontraŭ kontribuoj kiel la novaj ĝermoj pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne protestus. Tiel laŭ mi eblas permesi al li kontribui, dum ne estas ajna mispaŝo, kaj en kazo de plej eta mispaŝo tuj fermi la pordon. Se, jen plia limigo, tiu kontrolado ne ligas kaj konsumas tro multan labortempon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:13, 8 apr. 2023 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Cele al ĝisdatigo de la paĝo [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] mi proponas al vi viziti ĝin kaj eventuale voĉdoni por iu(j) el la proponitaj artikoloj. Miaj preferataj kandidatoj estas jenaj: [[Kadavrogrifo]], [[Reformacio]], [[Registaro]], [[Pano]] kaj [[Rejno]]. Sed estas ankaŭ aliaj. Oni povas elekti ene de ampleksa gamo; kelkaj atendas delonge. Dankon pro via komprenemo kaj eventuala partopreno.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:24, 8 apr. 2023 (UTC) : Mi postlasis voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi petas vin relegi la artikolon deviga instruo de la sveda lingvo en Finlandlo kaj diri al mi, ĉu ĝi estas nun neŭtrala kaj fakta. Mi scias, ke ĝia enhavo estas ĝusta, sed la fontoj plejparte mankas. Se mi korektas la informojn en la fontoj, ĉu la artikolo estas bona? Mi diferencas de la plej multaj aliaj finnaj ultranaciistoj pro tio, ke mi ne malamas svedojn aŭ la svedan lingvon. Kaj denove mi emfazas, ke nenio alia faros krom reveno al la malnova maniero: ke la blanka ĉapo postulas lerni la svedan sed la bazlerneja atestilo ne faras. Mi proponis fari pli neŭtralan version pri deviga sveda. Ĉu mi sukcesis lau vi? [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] : Sur via uzontopaĝo mi vidas deklaron [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Tuskan_parahdus&oldid=8030434 Escepta ultranaciaa finno]. Temas pri paĝo [[Deviga instruo de la sveda lingvo en Finnlando]]. Tie mi vidas aserton '''vere malnormala devo'''. La paĝo ne estas neŭtrala. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) :: Mi petas, ke vi legu: Uzanto-Diskuto:Jaakkolei: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Jaakkolei&diff=prev&oldid=8050764 [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus]] ([[Uzanto-Diskuto:Tuskan parahdus|diskuto]]) 17:32, 22 apr. 2023 (UTC) ::: Temas pri diskpaĝo de forbarita uzanto. '''Ĉesu gantopupumadi'''. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 24 apr. 2023 (UTC) :::: Rakontu vian opinion pri la artikolo pri mia favoritpolitikisto: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo_Soininvaara&stable=0#Politikaj_opinioj :::: Mi dankas vin pri tio, ke en Vikivortaro vi multe plibonigis miajn vortojn pri finnlandaj vortoj, kiuj finas -koulu. [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] ::::: Mi aprobis viajn redaktojn post forigo de kalveco. '''Vi nepre tuj ĉesu pri viaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3ATaylor_49&diff=8064185&oldid=8061893 specialaj vulgaraĵoj].''' [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:22, 1 maj. 2023 (UTC) == Mato == Cxe la artikolo [[Mato]] vi uzis la ŝablonon <code><nowiki>{{prisupre|}}</nowiki></code> sed ĝi havas erareton, mi ne sciis kiel korekti ĝin, bonvolu plibonigi ĝin! Via aldono ja estis bona. --[[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|15px]] [[Uzanto:Radioamatoro|<span style="font-family:Segoe print; color:#008000; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;">Radioamatoro</span>]] [[Uzanto-Diskuto:Radioamatoro|''(diskuto)'']] 22:55, 26 maj. 2023 (UTC) : {{farite}} @[[User:Radioamatoro]] Dankon pro la atentigo. [[Ŝablono:Prisupre#Malbonaj]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:30, 30 maj. 2023 (UTC) == Finna == Mi petas vin pri klarigo de la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Finna_lingvo&diff=next&oldid=8098895 jena redakto de antaŭhieraŭ] en la teksto de la [[finna lingvo]]. Tie estis kelkaj senkulpaj enmetoj de linioj, senprobleme. Sekvis enŝovo de la de vi ŝatata vorteto ri, kiun multaj esperantistoj opinias ĉarma sed neesperanta vorto, en tekston kiu tute ne temas pri reformo de Esperanto, polemike, sed mi komprenas vian motivon premi la vorton en iujn tekstojn por ke oni alkutimiĝu al ĝi. Tamen mi ne komprenas trian ŝanĝon, ke vi re-mis-tradukis esperantajn komandojn al la usonangla lingvo, kiun la roboto de LiMr ĵus kelkajn tagojn verve tradukis al Esperanto, do ke vi ŝanĝas "eta" (="eta") al "thumb" (="dikfingro", θˈʌm kun sono kiu en Esperanto eĉ ne ekzistas). Klaras ke en multaj tekstoj vikipediaj ankoraŭ estas tiaj fremdaj vortoj kiaj "thumb" kaj "file" (fˈa͡ɪl), sed mi tre dankemas ke roboto malpliigas ilin, ĉar estas frustrige permane ŝanĝi milionojn da vortuzoj de la usonangla al normala lingvaĵo. Do mi vere ne komprenas vian motivon en tiu lasta ago. Bonvolu klarigi al mi. Amike [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:19, 8 jun. 2023 (UTC) Ke mi entute vidis tiun agon, estis pro tio ke mi volis scii kiu enmetis la ĉapitron: <pre> Okazis eĉ iom da purismo, do oni anstataŭigis sveddevenaj vortoj (-> sveddevenajn vortojn) per "puraj" finnaj: {{fact}} (fäkt) * kuirejo: ''kyökki'' (el la sveda kök) -> keittiö * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka * litero: ''pukstaavi'' aŭ ''puustavi'' (el la sveda bokstav) -> kirjain * mantuko: ''hantuuki'' (el la sveda handduk) -> käsipyyhe </pre> Mi supozis ke iu gaje enigis la klarigon kaj alia volas bremsi la klarigon kaj volas premi la unuan uzanton nepre uzi referencojn - sed ne ŝajnas ke kaj la tutan alineon kaj la kritikan ŝablonon kune enmetis vi. Aŭ ĉu vi eltranĉis la klarigon de iu alia antaŭe kaj jen nur reenigis ĝin?? Mi samopinias ke havi fonton por tiu fenomeno estus bela - por la fenomeno ja ekzistas propra artikolo [[lingva purismo]], kies ligilon oni ankaŭ povus enkonstrui en la frazon "Okazis eĉ iom da [[lingva purismo]], do oni..." Sed kiom probable ŝajnas al vi, ke oni povos trovi bonan referencon ĉi tie. Fonto en la finna mem eĉ ne tro helpus, ĉar apenaŭ iu leganto komprenus tiun fonton, do plej bone fonto en la sveda, angla, germana aŭ franca pri tiu interŝanĝoj de vortoj laŭ intenco de [[lingva purismo]]. En la teksto pri lingva purismo estas multaj nepruvitaj asertoj, ekzemple la centra frazo "Lingvo en kies evoluo purisma strebado jam dum jarcentoj ludis gravan rolon estas la islanda." Tute sen referenco! Sed la islanda tiom konatas per sia lingva purismo, ke neniu pridubas la ĝustecon de la frazo. Tiel fakte ankaŭ la supra aserto pri interŝanĝoj de pli fremdaj al pli lokaj vortoj ŝajnas al mi facile kredinde... la sama okazas ankaŭ en la germana, litova, pola, en ĉiaj malsamaj eŭropaj lingvoj, supozeble la fenomeno ankaŭ spureblas en la sveda. Do kiun ideon vi havas, kiun referencon oni praktike trovu por tiu aserto? Kaj ne forgesu ke referencoj gravas aparte por pridubeblaj asertoj: kio estus pridubebla en tiu aserto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:39, 8 jun. 2023 (UTC) :Mi povus nur imagi enigi iun referencon finnlingvan al la unuopaj ekzemploj, ekzemple referencon "https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli" al la linio "forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka", sed mi tre dubas ke tia referenco havos iun utilon por scivolema ne-finno ... ĝi estus nur "fonto por entute havi fonton"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:53, 8 jun. 2023 (UTC) :: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: ::* pri "eta" -> "thumb": mi malfaris grandan kvanton da redaktoj far LTA Pakkoruotsi, kiuj estis plejparte malbonaj, do mi ne "re-mis-tradukis" ion ::* pri ekzemploj de purismo: mi transŝovis la enhavon el vikivortaro kien LTA Pakkoruotsi enmetis ĝin fuŝkuntekste, post iometa kontrolo ke la asertoj veras :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:35, 8 jun. 2023 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Dankon pro l'klarigo pri "eta" -> "thumb": mi esperas ke la roboto de LiMr iam retrovas la anglajn komandojn kaj ankoraŭfoje tradukas ilin. Ĉiam povas okazi ke iu bona redakteto kunmalaperas kiam oni malaperigas lavangon da ne tiom bonaj redaktoj. Pri ekzemploj de purismo mi ankaŭ komprenas vian klarigon: ĉu do vi ĉi tie, aŭ jam en vikivortaro, aŭ ĉu iu alia en vikivortaro enigis la ŝablonon "fact"??? Ĉu hazarde vi havas ideon, kiun bonan referencon eblus trovi por kontentigi tiun ŝablonon? Certe estas naive esperi ke LTA Pakkoruotsi trovos fakan referencon, plejbone ne en la finna, pri la lingvoscience faka temo de leksika purismo en la finna... Se du spertaj vikipedianoj juĝas informon fidindan kaj banalan, sed ne sukcesas trovi fakan referencon en alia lingvo krom la finna pri la banala klarigo - tiam laŭ mi bonos formeti la kritikan indikon ke "mankas fonto", aŭ kontakti tiun kiu metis la kritikan indikon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:15, 9 jun. 2023 (UTC) ::: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Estas mi kiu aldonis la ŝablonon "fact". Mi ne insistas pri porĉiama ĉeesto de ĝi, sentu vin libera forpreni ĝin. Plej probable fontoj ekzistas, en la finna lingvo kompreneble, kiun mi tro malbone regas. La ŝanĝon "thumb" -> "eta" mi pritraktas kiel purismo, sed la malfaro de ĝi en la paĝo "Finna lingvo" estis neintenca kromefiko de malfaro de malbonaj redaktoj far LTA Pakkoruotsi. Evidente LTA Pakkoruotsi posedas konojn pri Finnlando, regas Esperanton, kaj havas tempon kontribui al vikiaro. Parto de riaj redaktoj estas ja utilaj, tamen bedaŭrinde kunvenas ankaŭ tre malbonaj redaktoj kaj problemkonduto. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:37, 11 jun. 2023 (UTC) :::: Komprenite. Kompreneble ankaŭ mi la finnan tro malbone regas, sed eĉ se, kaj eĉ se oni trovus iun referencon en la finna lingvo, kiun mi nun neniel vidas, ankoraŭ dubindas kian utilon tia nurfinna referenco vere havos por la internacia legantaro. Mi sekve forigas la alarmigan averton "fact", kaj aldonas du liniojn pli poste la finnlingvan noton <nowiki>https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli</nowiki> pri * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka, kvankam pri tiu indiko mia sama dubo validas kiom utila tia nurfinna referenco vere estos por la internacia legantaro. Pri la estona lingvo mi eĉ havus paperan lernolibreton en la bretaro, sed pri la finna ne, tial ankaŭ per paperaj referencoj mia libraro ne povus helpi min. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:16, 12 jun. 2023 (UTC) == Elekto de nova administranto == [[Dosiero:Wikipedia Administrator.svg|eta|100px|La balailo estas simbolo de la administrantoj.]]Saluton {{BASEPAGENAME}},</br>Mi ĵus kandidatigis [[Uzanto:Kani]]-n kiel administronton. Se vi havas tempon, bonvolu partopreni la elekton de la nova administranto ĉi tie: [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Kani]]. En tiu paĝo, vi povas legi la kialojn de la kandidatiĝo. La kandidato jam akceptis la proponon de administrantiĝo.</br>Dankon kaj ĝis baldaŭ! Amike, — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 08:32, 24 jul. 2023 (UTC) == Teknika noto == Kara, mi hodiaŭ havas preskaŭ personan teknikan noton. Dum la lastaj du semajnoj mi tre suferis je malstabila interreto, kaj hejme kaj labore, ĉar ĉie en la kvartalo oni fosas truojn ĉe la trotuaroj por meti novajn vitrofibrajn kablojn, kiuj fine servu al pli bona interreto. Tamen dum la lastaj tagoj la sekvoj estis ke la interreta konekto ofte subite malaperis, sen ajna averto kompreneble, kaj iam reaperis, eble post minuto, eble post 5 horoj. Por vikipediumado tio aparte ĝenas se oni malfermis multajn fenestrojn por duonaŭtomate krei paĝojn aŭ aldoni ion al vikidatumoj. Mi do devis tre atenti neniel fermi iun grupon da fenestroj, kaj tamen iuj redaktoj malaperis. Kaj mi miris ke tiaj interretaj malaperoj ankaŭ okazis malfruvespere kaj la tutajn sabatojn, kvankam mi dubas ke je ĉiuj tiuj tempoj vere iuj konstruistoj fosis en la stratoj. Nur hodiaŭ, dimanĉe, escepte ĉio denove bone funkcias. Ne miru do, se mi ŝajnas subite interrompi mian komencitan agadon dum horoj: ne '''mi''' ĉesas labori, sed la interreta konekto. Espereble tiu fazo rapide pasos. Sed min tiu problemo tre nervis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:35, 17 sep. 2023 (UTC) : Eble oni nepre konservu la malnovajn (= senretejajn) metodojn por plenumi cxiutagajn farendajxojn. Mi ne volas sperti 5-horan interrompon de perreta servo por spiri. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:44, 17 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:21, 21 sep. 2023 (UTC) : Mi bedaŭrinde ne sukcesas vidi mankon da partopreno. Male, multaj poraj voĉoj alvenis kaj la roboto jam ricevis la rajton. Do mi fermis la voĉdonadon anstataŭ doni voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:40, 23 sep. 2023 (UTC) :: Same bone tiel procedi. Mi en [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Septembro#h-499_redundaj_paĝoj]] vidis "nur" du porajn voĉojn kaj poste sekvis nur pripensoj kiel oni bone teknike povos realigi la projekton. Tial mi por tiom granda projekto ĝojus pri iom pli da voĉoj. Sed baze ĉio estas bone finita (cetere, nur detalo, vi ne subskribis en la informkesta fermo de la voĉdonado), kaj la finiĝo estis ene de samajno, sen longa plua atendado. Tio plej gravas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:01, 7 apr. 2024 (UTC) == Forbaroj == Saluton Taylor. Mi skribas por informi vin, ke la teksto en [[Uzanto:Taylor 49|via uzanto-paĝo]] estas plurfoje erara. Pli precize, * Vi ne estas forbarata el Vikivortaro. ([https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) * Vi neniam estis forbarata el Vikipedio. ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) Eble indas korekti/ĝisdatigi la tekston de la [[Uzanto:Taylor 49#Activity|tabelo]] por doni ĝustajn informojn al vizitontoj de via paĝo. Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:35, 3 nov. 2023 (UTC) : @[[User:Super nabla]]: Vi pravas, mi nepre gxisdatigu gxin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:08, 3 nov. 2023 (UTC) == File:Toronto map.svg == Hello! This file is just a container for the embedded [[:File:Toronto map.png]]. There is no single vector in it, so this ''[//eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Toronto&diff=prev&oldid=8536088 is]'' fake. I want to get this file deleted. [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) 16:38, 17 dec. 2023 (UTC) : You're right. Now it's fixed on commons and the useless file is awaiting deletion. You can [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:Toronto_map.svg give support vote]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 18 dec. 2023 (UTC) :: @[[User:NordNordWest]]: The file is [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Toronto_map.svg&action=edit now deleted]. La dosiero nun estas forigita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:29, 29 dec. 2023 (UTC) == Gravulo == Saluton. Vi foje ŝanĝas Informkestojn al gravulo, ĉu tio havas avantaĝon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:20, 26 jan. 2024 (UTC) : @[[Uzanto:Kani|kani]]: Saluton ... la aliaj informkestoj estis jam [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono%3AInformkesto_verkisto&diff=6933912&oldid=6933007 delonge alidirektitaj] al {{ŝ|Informkesto gravulo}}, do la redakto neniel ŝanĝas la aspekton de la paĝo, sed ĝi permesas ŝpari dubojn aŭ demandojn kiel "Ĉu temas pri reganto, aŭ verkisto, aŭ cetera gravulo?" aŭ "Kial A havas keston '&nbsp;'gravulo'&nbsp;' dum ke B havas keston '&nbsp;'verkisto'&nbsp;', ambaŭ ja estis verkistoj?", ĉar la ŝablono estas la sama por ĉiuj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:41, 27 jan. 2024 (UTC) == Roboto == Saluton, via roboto havas la petitan rajton nun. Pardonu, mi hodiaŭ vespere ne estis ĉe la komputilo kaj tial nur tiom nokte vidis la noton ke mi povas rajtigi ĝin. Bonan elprovadon. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|notoj]]) 23:42, 7 mar. 2024 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Saluton [[Special:Rajtoj_de_uzantoj/Taylorbot]] -> <pre> | {"error":{"code":"permissiondenied","info":"The action you have requested is | limited to users in the group: [[Vikipedio:Administrantoj|Administrantoj]] | .","*":"See https://eo.wikipedia.org/w/api.php for API usage. Subscribe to | the mediawiki-api-announce mailing list at &lt;https://lists.wikimedia.org/ | postorius/lists/mediawiki-api-announce.lists.wikimedia.org/&gt; for notice | of API deprecations and breaking changes."},"servedby":"mw-api-ext.codfw.ma | in-7d749bd56-l4x6s"} </pre> Supozeble roboto ne povas akiri rajton (krom "mover" kaj "bot") kiun la funkciigisto ne havas. Ĉu vi emas portempe doni la rajton ankaŭ al mia ĉefa konto? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 8 mar. 2024 (UTC) :Bone, kompreneble. Jam farite, bonan sukceson. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 8 mar. 2024 (UTC) ::Cetere mi malkaŝu ke en la "rajtoj de uzanto Taylorbot" mi nun ankoraŭ povus doni rajtojn por "interfaca administranto". Mi supozas ke ia aldona rajto ne necesus, ĉar la sistemo nur plendis "The action you have requested is limited to users in the group Vikipedio:Administrantoj". Sed aliflanke mi konstatis ke mi ne povos post fino de la takso reforpreni de la roboto la administrajn rajtojn, nun ankaŭ ne de vi. Do la reforprenon devos plenumi neesperantista stevardo. Tio estas iom ĝena, sed ne evitebla, kiel mi eksciis nur nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:17, 8 mar. 2024 (UTC) ::: Bedaŭrinde tio ne helpis, kaj mi nun vere ne scias kial. :-( Ankaŭ mi estas tre certa ke ne estas la rajto "interfaca administranto" kiu mankas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:44, 8 mar. 2024 (UTC) :::: Nun mi trarompis la fuŝon kaj la laboro progresegadas :-) . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:55, 8 mar. 2024 (UTC) :Saluton, se la rajtoj estas nur por unu tasko, mi povos helpi. Mia roboto havas la administrajn rajtojn. Ankaŭ mi forigis multajn alidirektojn antaŭe. Do mia roboto povas fari tion. Ĉu vi konsentas? Ĉu vi havas liston por forigi? [[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 12:22, 8 mar. 2024 (UTC) <pre> | {"delete":{"title":"Willy BRANDT","reason":"la.. [[Vikipedio:Forigendaj_arti | koloj#nuntempa_enhavo_de_la_kategorio_\"tujforigendaj_artikoloj\"]]","logid | ":4203140}} </pre> :: Mi jam sukcesis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:26, 8 mar. 2024 (UTC) == Norvegio == Saluton, vi prave rimarkis ke en Norvegio oni jam remalinventis la novan provincon Viken, kiun oni nur inventis en 2020. Dankon ke vi adaptis mian artikolon pri [[Viken]], kiun mi nur kreis en somero 2023, tiam kompreneble ne sciante ke la tuta paĝo post duonjaro jam denove devos ŝanĝiĝi. Tamen la temo ne nur limiĝas al adapto de la paĝoj [[Viken]], [[Akershus]], [[Buskerud]] kaj [[Østfold]]. Ekzemple mi nun adaptis la paĝon de [[Jevnaker]], kaj estas pliaj paĝoj kiuj same devas ankoraŭ adaptiĝi, nur ke mi nun plugas tra la sufiĉe senesperaj paĝoj pri Rumanio kaj ne povas malfermi kompletan projekton pri malfaro de Viken en Norvegio. Tamen mi petas vin, se vi malkovras tian administran novaĵon, ke bonus tiam ankaŭ atentigi la precipajn aliajn pasintajn e-lingvajn uzantojn... Mi en mia vivo redaktis tiom da paĝoj, ke mi freneziĝus se mi aldonus ĉiujn al teknika atentolisto. Do mi nur plene hazarde ĵus vidis vian redakton en la paĝo [[Viken]], povus ankaŭ esti ke mi nur vidus ĝin post ses aŭ dek jaroj. Se mi sciintus pri la relative limigita ofico plene adapti la paĝojn de Norvegio al ankoraŭ unu administra reformo tie, mi ne komencintus ion pri Rumanio nun sed farintus, se vi volus kune kun vi, la adapton pri Norvegio. Do, kuraĝe sciigu viajn trafajn rimarkojn! Printempajn salutojn, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:48, 7 apr. 2024 (UTC) : Dankon ... ŝajne oni plene malfaris la reformon de la administra divido post nur 4 jaroj, kaj oni do devas alifari ĉiujn paĝojn kaj ĉiujn kategoriojn pri ĉiuj novaj/malnovegaj kaj malnovaj/portempaj provincoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:14, 7 apr. 2024 (UTC) == Ne ekzistanta modulo == Saluton, Taylor 49. Mi hodiaŭ malkovris en la subredaktuja modulolisto de kelkaj artikoloj pri fervojlinioj la ne ekzistantan modulon "Modulo:Wikidata/Tools". Ĉu vi eble havas ideon, kiu ŝablono iel kaŝe enplektas ĝin? Ĉe "Ligiloj ĉi tien" ial ne aperas alia moduloj. Do, verŝajne ĝi en iu ŝablono kaŝiĝis. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:26, 12 apr. 2024 (UTC) : Jen: [[Modulo:Najbaraj stacioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:29, 12 apr. 2024 (UTC) ::Dankon. Mi ĵus iomete korektis kelkajn aferojn pri la dokumentado de la modulo, por ke la foje de mi proponita skemo por tio estu sekvata. Alternativa propono siatempe (2013) ja ne estis. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:24, 13 apr. 2024 (UTC) == Propono == Ĉu vi ŝatus iĝi konstanta administranto? [[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 12:14, 16 apr. 2024 (UTC) : Mi konsentite lastatempe portempe teknike havis la rajton nur por plenumo de limigita unuopa tasko. Tamen se vi opinias ke mi estus bona administranto, vi povas kandidatigi min. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:38, 17 apr. 2024 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Rabindranath Tagore]], [[Rasismo]], [[Abu Nuŭas]], [[Afganio]], [[Aidoso]], [[Akva ciklo]], [[Akvobaraĵo]], [[Al-Ĥorezmi]], [[Alzheimer-malsano]], [[Amfibioj]], [[Molière]], kaj [[William Shakespeare]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:41, 27 apr. 2024 (UTC) == ŝablono:Informkesto homo == Saluton. Kial vi ĵus malfaris miajn lastajn redaktojn kun tre maldetala klarigo? Estus bone mencii fuŝitan artikolon. Tiam mi pli bone povus tion korekti. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:42, 8 jun. 2024 (UTC) : Ĉiuj artikoloj (aŭ multaj almenaŭ) estas fuŝitaj. Aperas <code><nowiki>{{#if:</nowiki></code>... supre de paĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:44, 8 jun. 2024 (UTC) ::Post kiu el miaj redaktoj? Ĉu post la lasta? Mi kutime post ĉiu redakto kontrolas artikolojn. Sed vi estis pli kaj tro rapida per via interveno. Tia interveno ne estas en ordo. Prefere estu uzata diskutopaĝo. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:46, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes post la lasta. Provu kun la paĝo [[ABBA]]. Vi intertempe redaktis aliajn paĝojn, do mi konkludis ke vi pretervidis vian eraron. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:49, 8 jun. 2024 (UTC) ::::Jam riparita. Mankis unu paro de malfermaj pintaj krampoj. En [[ABBA]] ĉio bonas nun. - Mi ne pretervidis ĝin. Sed Sj1mor demandis min dume pri alia problemo en alia informkesto. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:52, 8 jun. 2024 (UTC) :::::Eble hieraŭ mi trovis artikolon en unu el "viaj" zorgigaj kategorioj, kiun vi jam taksis kiel malplenan. Mi jam korektis la artikolon. Bedaŭrinde ja kelkaj informkestoj havas majuskle komencantajn parametrojn. Mi preferas tute minusklajn parametrojn sen mallongigoj (se eblas), sen substrekoj kaj laŭeble kun certa sistemeco. Do, ni ankoraŭ havas multe por fari. Ĉu ne? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:16, 8 jun. 2024 (UTC) :::::: Mi ankaŭ forte preferas tutminusklajn parametronomojn sen punktoj kaj laŭeble kun certa sistemeco (PIV: substreko=spaceto). Krom tio nur unu nomo por unu parametro (sen kromnomoj), kaj nur unu nomo por unu ŝabono (sen alidirektoj), kaj nur unu ŝablono aŭ modulo por unu tasko (do ne ekzemple 10 moduloj por ellego de WikiData). Troa kopiado el aliaj vikioj, timo ripari fuŝon aŭ forigi redundaĵon kaŭzas bontenadan hororon (unu ekzemplo el multaj: [[Beatriz Galindo]]). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:26, 8 jun. 2024 (UTC) == Ŝablono:Dato kaj loko == Saluton, Taylor 49. Eĉ se vi ne kreis ĝin, mi demandas vin pri {{ŝ|dato kaj loko}}. Ĉu vi havus ideon, kiel ni povus rekrei la ŝablonon surbaze de Lua-modulo? Ĝi enhavas ja kelkajn ripetajn alvokojn de Lua-modulo kaj diversajn fuŝojn. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:56, 8 jun. 2024 (UTC) : Saluton ... tio certe eblas kaj multe indas. La nuna kodo estas rekte terura. Tamen temas pri iomete laborpostula tasko, ne io kion mi simple plenumos hodiaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:03, 8 jun. 2024 (UTC) ::Jes, certe tio ne urĝas kaj devos esti bone antaŭpripensata. Ĉu ne? Mi jam foje rigardis la ŝablonon. Se mi ĝuste vidis, ĝi uzas 6 Vikidatumajn erojn ripete. Krome ĝi iel kalkulas la aĝon de persono. Tio ankaŭ devos esti riparata, ĉar ĉe malkompletaj naski̍ĝdato aŭ/kaj mortodato ĝi terure fuŝas. Ĉu ni eble daŭrigu la diskuton sur la [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko|diskutopaĝo de la ŝablono]]? Plia problemo ja estas, ke la kreinto de la ŝablono lastatempe apenaŭ aktivas. Do, kion fari? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:12, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes, daŭrigu ĉe [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:13, 8 jun. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. == Noto (LTA-ulo) == Kara, vi ĵus skribis en mia diskutpaĝo la noton "NE menciu min kiam vi nenion havas por konigi". Vi scias, tamen, ke tion ne skribis mi, sed nia konata anonimulo. Mi povis nur reflekse forbari la novan IP-kanalon 193.210.196.213 kaj tuj faris tion kiam mi enŝaltis la komputilon (je la sesa matene mi ankoraŭ ne aktivis vikipedie). Iusence mi eĉ dankemas ke la konata anonimulo ofte rapide skribas ion en mian diskutpaĝon kaj tiel mem denuncas sin, ĉar se mi devus '''ne''' fari ion en vikipedio kaj en la vera vivo, sed nur stulte gapi ĉu en la listo "Lastaj ŝanĝoj" okazas iuj suspektaj movoj, tiam mia vivo ne plu havus enhavon, kaj mi post maksimume ses horoj redonus mian administran postenon. Mi jam ofte pripensis ĉu mi protektu mian diskutpaĝon kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kiel mi protektis vian diskutpaĝon, sed mi kaj vi kaj ĉiu scias ke ĉiu trudanto havas mil eblecojn trudi notojn al unuigita vikipedia konto, al la germana, taja, keĉua, lingala aŭ iu-ajn-alilingva vikipedia diskuto (sendepende ĉu mi iam uzis ĝin aŭ ne) aŭ en iu lingvo al alia projekto, vikivortaro, vikiversitato, vikicitaĵoj, vikivojaĝoj ktp ktp, aŭ al iu centra plia diskutpaĝo kiel tiu de la komunejo aŭ meta. Kaj per ŝablono {{ŝ|re}} aŭ afikso @ oni krome povas krie altiri atenton al ĉiu ajn diskutpaĝo en iu ajn branĉo de vikipedio. Mi iel pensas ke se mi tuj viŝas ĉiun noton, mi dediĉas al ĝi pli da atento ol se mi simple nenion faras, eble sekundon supraĵe legas kio estas skribata, aŭ kiam temas pri finna temo en alilingva diskutpaĝo ofte ankaŭ plene ignoras la notojn. Nur ke se io estas skribata en WPEO necesas ne atendi ĝis forbaro, ĉar alikaze la nombro de poste ankoraŭ kontrolendaj, tuŝitaj paĝoj tro altiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 10 jan. 2025 (UTC) : Kompreneble mia mesaĝo celis nian LTA-ulon, ne vin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:11, 10 jan. 2025 (UTC) == Teknikaj problemoj ĉe ThomasPusch ("Atentu") == Mi ekde la 17-a de marto 2025 havas akutan komputilan problemon, kaj krome jam ekde kelkaj semajnoj havis misfunkcian poŝtelefonon. Tial mi nur povos normale reredakti Vikipedion kiam mi anoncos tion. Dume eblas retpoŝti al mi, sed neklaras kiam mi legos retpoŝtajn mesaĝojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:12, 17 mar. 2025 (UTC) == Simiaj temoj == Mi petas vin rigardi la arkivigitan duan referencon en la teksto [[Miĥaelo (gorilo)]] kaj testi, ĉu vi povas ion utilan vidi tie. Mi vidas nur iun fremdlingvan vorton "ruffle" - tio ne estas miraklo, ĉar ofte filmetoj en arkivigoj ne funkcias. Se ankaŭ plia uzanto per alia aparato ne sukcesas vidi ion utilan tie, necesas simple forigi la referencon... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:42, 26 mar. 2025 (UTC) PS: Kiam vi hodiaŭ matene dankinde aldonis subskribon de mi kaj kaŝis bildon, vi komprenis, ĉu ne, ke mi ankoraŭ estis tajpanta kaj nur inter-savis krudan nepretsn provizoraĵon, por ne perdi ĝin. Mi kompreneble konsciis pri ambaŭ problemoj, sed pensis ke mi havos la 5 ĝis 15 minutoj por vere meti definitivan version, ankaŭ ne metante {{ŝ|redaktas}}, per kio oni kompreneble povas signi ke oni ankoraŭ ne finis kaj ne intencas lasi tiom nenaturan materialon. Sed dankon ĉiukaze ke vi tiom rapidis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:51, 26 mar. 2025 (UTC) : Mi vidas ĉe [https://web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23 web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23] jenan tekston (partoj eltranĉitaj por eviti lezon de kopirajto): :: <small>Michael grew up with Koko; they learned ... by Koko and everyone at the Gorilla Foundation always — he was a true inspiration. Message: Gorillas can not only use language ... experienced firsthand as a baby.</small> : Do la referenco bonas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:50, 26 mar. 2025 (UTC) ::Jes la apudfilman teksteton mi ankaŭ vidas, sed la esenco estis la filmo, kiu bedaŭrinde estas morta. Bone, ni povas lasi la arkivigon pro la flanka teksteto, sed mi esperis ke aliaj eble vidos pli ol mi. Do, ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:59, 26 mar. 2025 (UTC) ::: La video ĉe "archive.org" ne funkcias por mi. Ne eblas starti ĝin. La "fremdlingva" vorto "ruffle" foje apreas, foje ne. [[:en:Ruffle (software)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:56, 27 mar. 2025 (UTC) == plena forigo de "lingv" == Dum la plena forigo de {{ŝ|lingv}} tamen restas iuj ruinaj paĝoj, ekz. en [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] mi fakte bone eltranĉis ĉiujn uzojn de "lingv", sed tamen la "arbo" ne plu havas ĝustajn branĉojn. Mi havas egajn problemojn teni superrigardon pri la relative komplika formatigo, havante daŭre nur mikro-etan poŝtelefonan ekranon, kaj petas vin rigardi kaj fintrakti la paĝon. Se ne eblas aliel, vi povas deturni la tempon antaŭ miaj lastaj tranĉoj de hodiaŭ, kaj de tie denove fari la forigojn, kun pli da superrigardo. La paĝo [[Tanoa lingvaro/klasifiko]] ankaŭ bezonas revizion de granda ekrano. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:28, 31 mar. 2025 (UTC) Nedezirata paneo estas ke post [[Specialaĵo:Redirect/logid/4285110|forigo de]] la ŝablono {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}} [[Vikipedio:Diskutejo]] rompiĝis. Tiun paĝo necesos aparte teni sub atento: kompreneble eblos remeti la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}}, sed restos dubo ĉu pro la forta interplektiĝo de la multegaj ŝablonoj tio sufiĉos por refunkciigo de la diskuteja kapo, sed ankaŭ eblas vidi tie mem, kiel eblas anstataŭigi uzon de {{ŝ|lingv}} per alia, pli moderna ŝablono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:23, 1 apr. 2025 (UTC) :::PS: Bone ke per la restarigo de tiu unusola ŝablono jam ja diskuteja kapo jam delonge ŝajnas perfekte funkcii... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:35, 1 apr. 2025 (UTC) ::::La serĉo kie la nun restarigita ŝablono estas uzata, montras 26 uzojn en aliaj ŝablonoj, plej multaj pri la diskuteja kapo. Sendube eblas faciligi tiun ekstreman interligiĝon, sed se evidente la "fadenobulo" nun bone funkcias, eblas ankaŭ rezigni pri tiu faciligo kaj lasi la nun fone komplikan situacion. Sed tamen ideo estas videble forigi tiun sendependan ŝablonon el la familio "lingv" kaj nomi ĝin {{ŝ|nomo de la lingvo}} aŭ pli simple {{ŝ|lingvonomo}}. Unue per alidirektigo, poste per robota alĝustigo de la uzoj. Tiam klaras ke la ŝabloneto ne plu estas parto de la forigata familio "lingv". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:05, 1 apr. 2025 (UTC) ::::: Saluton ... mi pardonpetas se mi estigis kredon ke ĉiuj subpaĝoj de Ŝablono:lingv estas forigeblaj. Mi konfirmis nur neutilon de "Ŝablono:lingv" mem kaj certaj subpaĝoj. Mi subtenis forigon de ĉiuj subpaĝoj kiuj ne estas uzataj, post kontrolo ke ili vere estas neuzataj, unuope paĝo post paĝo. La rompo de la diskutejo estas paneo, ĝia kaŭzo estas [[Ŝablono:Diskutejo/Neesperanto/enkonduko]]. Ŝablonon [[Ŝablono:lingv/Nomo de la lingvo]] vi forigis kaj sekve malforigis. Ankaŭ mi devas konfirmi rompon de [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] (kaj kelkaj aliaj) kie ĝuste kiel vi skribas certaj branĉoj estas rompitaj. Tamen por mi malcertas ke la ŝablono bone funkciis antaŭ la forigo de [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ALingv%2Fethnologue Lingv/Fethnologue]. Ĉiuokaze ĝi estas [[Specialaĵo:Kio_ligas_ĉi_tien%3F/Ŝablono:Lingv/ethnologue|uzata]] do necesas aŭ malforigo aŭ rapida riparo. Eble neceas malforigi pliajn subpaĝojn de "Ŝablono:lingv". Dum la venontaj du semajnoj mu havos tre limigitan aliron al interreto kaj tre limigitan tempon. Ne hezitu malforigi subpaĝojn kiuj montriĝas ankoraŭ uzataj. Estonte oni reprovu forigon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:22, 1 apr. 2025 (UTC) :::::: [[Ŝablono:lingv/a]] kaj [[Ŝablono:lingv/Vikipedia kodo]] ankaŭ estas uzataj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:46, 2 apr. 2025 (UTC) :::::::Ankaŭ {{ŝ|Tradukita}} bezonas {{ŝ|lingv/r}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}}... Mi remetis tiujn, kun dokumentadoj, ĉar nenio pliboniĝis ankoraŭ remetis {{ŝ|lingv}}, sed tamen {{ŝ|Tradukita}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} ne refunkcias. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:43, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::Mi nun iom brutale reduktis ŝablonon {{ŝ|Tradukita}} al nur unu alilingva artikolo - tiel la plej multaj uzoj denove funkcias (estas multegaj). Sed mi ne tre kontentas pri mia brutala solvo, kiu nur estas naskita el improvizo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:33, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::: La ŝablonon {{ŝ|Tradukitaĵo}} mi same brutale traktis. Tie, ĉar ŝajne ne antaŭvidiĝas pluraj lingvoversioj, eĉ relative bone funkcias, kvankam daŭre naskita el improvizo. La remetitajn subŝablonojn {{ŝ|lingv/r}}, {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}} kaj {{ŝ|lingv}} mi ankoraŭ lasas, kvankam ilia remeto hodiaŭ ne estis la solvo: tiel eblos ankoraŭ eksperimenti kiel oni povas ekhavi veran solvon pri la ŝablono {{ŝ|Tradukita}}... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:13, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: La solvo estas modulo kiu jam delonge bone funkcias cxe vikivortaro. Sed mi ne havos tempon instali gxin cxi tie hodiaux. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:56, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: Kodo (antaŭ via hodiaŭa atako): <pre> [[Kategorio:Paĝoj tradukitaj el Vikipedio en la {{lingv/r|{{lc:{{{1}}}}}}}a]] </pre> :::::::::: estas fuŝa ĉar ĝi redonas nevalidan rezulton por certaj lingvokodoj kiel io, ur, sa. La modulo ĝuste traktas tiujn lingvojn. Do riparo estas survoje, sed kiel skrbite ne alvenos dum la venontaj du semajnoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:08, 3 apr. 2025 (UTC) == [[Modulo:Lili]] == Vi anstataŭigis la ŝablonon {{ŝ|lingvA}} per la [[Modulo:Lili]]. Mi ne scias kiel ĝi funkcias, sed mi konstatas ke en la paĝo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] pluraj lingvoj aperas kun la mesaĝo "Evidente nevalida lingvokodo" aŭ "Nekonata lingvokodo". Fakte en la menciita paĝo mi uzas la ŝablonon {{ŝ|Vikipediaj statistikoj/linio}} kiu baziĝas sur la lingvokodoj uzataj de la vikipediaj projektoj, kiuj ne ĉiam kongruas kun la ISO-kodoj. Kiam mi kreis tiujn ŝablonojn mi zorgis ke ĉio tamen funkciu. Vidu en [https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#All_Wikipedias_ordered_by_number_of_articles All Wikipedias ordered by number of articles] aperas kaj la vikipediaj projektokodoj kaj la nomoj de la lingvoj. Ĉu vi povas elturniĝi por ke plu taŭge funkciu kun la modulo ? Dankas [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:33, 14 apr. 2025 (UTC) : Ĝi dependis de jam forigita [[Ŝablono:Lingv/komento]]. Mi revenigos viajn kodojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:40, 14 apr. 2025 (UTC) ::Mi jam korektis por la kodo azb en {{ŝ|Tbllingvoj}}. Sed mi vidas ke vi jam malfaris mian redakton, kiu tamen intertempe funkciis. Mi lasas vin labori akj atendas vian respondon [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:51, 14 apr. 2025 (UTC) ::: Mi revenigis viajn kromajn kaj specialajn kodojn. [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] Bv ne redaktu ŝablonon {{ŝ|Tbllingvoj}} antaŭ ke mi instalis dokumentaĵon kaj memteston. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:15, 14 apr. 2025 (UTC) ::::Mi ĝisdatigis [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj|Vikipediaj statistikoj]] laŭ [[m:List of Wikipedias]] (aldoniĝis novaj lingvoj, kaj ŝanĝiĝis la ordo de iuj el ili). Kaj nun mankas esperantonomoj (aperas "Nekonata lingvokodo") por :::: 295 knc :::: 299 btm :::: 300 syl :::: 319 igl :::: 323 rsk :::: 330 ann :::: 333 tdd :::: 338 bdr :::: dum ĉe tiuj lingvoj aperas propra lingvonomo kaj vikipedia artikolnombro. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 22:15, 14 apr. 2025 (UTC) :::::Mi aldonis ilin en {{ŝ|LingvR}} [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 23:28, 14 apr. 2025 (UTC) :::::: Bone, do la problemo de statistiko estas solvita, kaj mi povas dauxrigi je forsxaltado de "Lingv/xxx". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:47, 15 apr. 2025 (UTC) Mi aprobas ŝovon de [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] al publika parto de nomspaco vikipedio. Mi nur kreis ĝin kiel subpaĝo de mia uzantopaĝo ĉar mi volis certiĝi ke ĝi bone funkcias kaj volis eviti ke ĝi estu senkompate forigita pro iu ajn kialo. La ŝablonojn {{ŝ|LingvA}} kaj {{ŝ|LingvR}} mi kreis kopie de la respektivaj ŝablonoj {{ŝ|Lingv/A}} kaj {{ŝ|Lingv/R}} kiuj estas (estis) protektitaj kontraŭ redaktado. Nun mi gratulas ke estas rekreitaj la samaj funkcioj kiujn volis plenumi la ŝablonaro lingv sur aliaj bazoj. Des pli bone se ĉio bone kaj taŭge funkcias.--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:42, 16 apr. 2025 (UTC) : kaj mi riparis {{ŝ|Klasifiko de tanoa lingvaro}} (enestis troaj }} )--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:54, 16 apr. 2025 (UTC) :: @[[User:Agloforto]] La pagxo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] tre similas al [[Vikipedio:Internacia Vikipedio/Artikolnombro de ĉiuj Vikipedioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:01, 17 apr. 2025 (UTC) :::Jes fakte. La kreinto estas la sama homo per du malsamaj salutnomoj. Tamen en la du lastaj aperas nur 287 lingvoj anstataŭ 341. En la unua mi antaŭ kelkaj tagoj ĝisdatigis la lingvo-(projekto-)liston, dum la aliaj estis kreitaj antaŭ kelkaj jaroj, kiam estis malpli da projektoj. La afero funkcias duone aŭtomate koncerne la artikolnombron, kaj duone malaŭtomate koncerne la lingvoliston, kiun mi ĝis nun foje ĝisdatigis laŭ la fonto en meta. Cetere mi rimarkis ke la sama lingvo aperas en vicoj 284 kaj 286. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 17:37, 24 apr. 2025 (UTC) == Plia kontraŭintenca ruiniĝo == {{re|Taylor 49}} Rerigardu la eksan tabelon [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]], kiu kontraŭintence tro draste reduktiĝis, kaj nun estas nur "ĉielarka" ruino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:36, 15 maj. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Ja videblas ruiniĝo, sed: :* mi neniam redaktis ĝin antaŭe :* tio ŝajne neniel rilatas al forigo de "Lingv/xxx", sed supozeble al antaŭaj ŝanĝoj en la parsilo (ekde jaro 2012), eble eĉ tio neniam funkciis :* [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] kaj [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] nenie estas transkluzivigitaj :* tie uzata [[:Dosiero:Internacia Vikipedio krado.svg]] viktimiĝis je forigo jam dum jaro 2013 :* sume, [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko/subst]] [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] estas neuzata redunda forgesitaĵo, eble forigebla : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 15 maj. 2025 (UTC) {{farite|solvite}} {{re|Taylor 49}} Via opinio identas al tio, ke ankaŭ mi ne vidis antaŭan redakton rilate al forigo de "Lingv/xxx", kaj ne trovis iun ruĝan ligilon de eksa ŝablono de la nun forprenita ŝablonaro. Sed mi ne sufiĉe atente rigardis la grandan "fonan" bildon, pri kies viktimiĝo je forigo jam dum jaro 2013 vi atentigis: tio estis la solvo - la bildo nur transportiĝis al la komunejo, en tiu movo detale ŝanĝis sian dosieronomon ("eo" aldonata al ĉiukaze jam esperanta dosieronomo), kaj tiun detalon oni ne notis en la esperanta paĝo. Mi riparis tion, kaj la tabelo jam aspektas tute modela. Nur frapas ke la [[moldava]] kreskis pli ol atendeble en tiuj jaroj kaj la [[ĉaktaa]] malpli ol la averaĝo, sed bone, pli impresas min ke ĉiuj aliaj lingvoj ŝajne tre homogene kreskis, ne estas iuj nombroeksplodoj plu kiel antaŭe ĉe la cebua aŭ volapuka vikipedioj. Post tiu riparo mi pensas ke la tabelo nepre estas konservinda, eĉ se oni ne aldone flegas kaj aktualigas la lingvan ordiĝon al la nuna stato. Bone, tiu problemo konsidereblas solvita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:05, 15 maj. 2025 (UTC) == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo okazis en la ŝablono {{ŝ|Vikipedioj}}, uzata en ĉiuj teksto pri diverslingvaj branĉo de vikipedio, ne nur en [[Vikipedio en Esperanto]]. Mi antaŭe foje vidis la ŝablonon kiu laŭ mia memoro ĉiam perfekte funkciis laŭ la hodiaŭa stato. Mi proponus restarigi tiom da forigitaj kun-ŝablonoj kiom sukcesas por ne plu saboti ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 4 jun. 2025 (UTC) <s>{ {Vikipedioj} }</s> Ĉu mi simple unue restarigu Ŝablono:Lingv/Vikipedioj kaj poste ni vidos ĉu tio jam funkcias. Aŭ ĉu vi havas alian proponon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 4 jun. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]] Solvo estas ene de [[Ŝablono:Vikipedio laŭ artikolnombro]] kaj [[Modulo:nombro da/rank]]. Bona tamen iomete laborpostula solvo estas plena moduligo de ĉiuj ŝablonoj rilataj al aliaj vikioj, kaj forigo de la tuta konfuziga redundaĵo. :* [[Ŝablono:Artikolnombrlimo]] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2F%5BA%7Ca%5Drtikolnombrlimo%2F&ns10=1 uzoj] :* [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata -> forigenda : <s>Bv portempe malforigu ŝablonon "Lingv/Vikipedioj"</s> sed nur ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:19, 6 jun. 2025 (UTC) :: {{forte kontraŭ}} malforigo de "Lingv/Vikipedioj". [[Ŝablono:Vikipedioj]] estas (provizore) riparita. [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:25, 8 jun. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} Vi vidis ke mi estis for dum 5 tagoj. Fakte mi jam reestas ekde unu tago, sed japana temo tiom kaptis mian atenton ke mi vidas vian noton nur nun. Mi laŭ via propono nun forigis ŝablonon ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata, kaj dumtempe malforigis ŝablonon "Lingv/Vikipedioj", tiel ke vi povas plu umi. Mi estos hejme dum la sekvaj sep tagoj, tiam nur semajnfine estos for de vendredo ĝis dimanĉo. Dum la sekvaj tagoj do rapidaj respondoj garantiatas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:58, 12 jun. 2025 (UTC) <pre><includeonly>[[{{#ifexist:{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}lingva_Vikipedio}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}a]] ([[:{{#ifeq:{{{1}}}|eo|Vikipedio:Ĉefpaĝo|{{{1}}}:}}|{{{1}}}]])</includeonly><noinclude>{{Lingv/dokumentado|Vikipedioj}}</noinclude></pre> : Reforigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:30, 16 jun. 2025 (UTC) ::He? Vi forgesis "helikumi" min en via lasta noto, kaj ĉar mi ne seninvite patrolas vian diskutpaĝon, mi ne vidis ĝin en junio 2025. Nun mi jam tute ne plu estas en la temo de antaŭ 7 monatoj. Ĉu vi povas konfirmi ke ĉio intertempe estas en ordo, aŭ ĉu ankoraŭ estas imperativa neceso por ago? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:10, 18 jan. 2026 (UTC) ::: He? @[[User:ThomasPusch]] Ĝi jam estas reforigita: [https://eo.wikipedia.org/wiki/%C5%9Cablono:Lingv/Vikipedioj Lingv/Vikipedioj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:28, 19 jan. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la konfirmo, ke aliulo jam solvis la temon. Se vi helikumos (@) min venontfoje samkiel vi kutime faras, mi havos ŝancon sen prokrasto reagi (kvankam foje eĉ kun la helikumoj estas pli da taskoj ol mi povas trakti, sed mi klopodas). Do, tie ĉi ĉio en ordo, ĉio {{farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:28, 21 jan. 2026 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:16, 23 jul. 2025 (UTC) == Pakkoruotsi 2025-12 == Mi skribis pri la deviga sveda denove. Mi ne skribis pri la afero malneutrale kaj fanatike kiel en 2022. Cxu la artikolo [[sveda lingvo en Finnlando]] estas nun tauxga (speciale la parto deviga instruo de la sveda lerneje)? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:28, 26 dec. 2025 (UTC) : Legu kion mi skribis [[Vikipedio:Problemaj_uzantoj#Nova_registrita_konto_%22kun_parte_finnaj_temoj%22|ĉi tie]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:23, 28 dec. 2025 (UTC) == Perämeri -> "Botnia golfeto" == Cxu mi laux vi uzas bonan logikon, kiam mi supozas, ke estas logike, ke la artikolo [[Kvarken]] havas en la esperanta Vikipedio svedlingvan rubrikon sed la artikolo [[Perämeri]] finnlingvan, cxar la plejo el la bordoj kaj insuloj de Kvarken estas svedlingvaj sed la plejo de la bordo kaj insuloj de Perämeri estas finnlingvaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 07:41, 15 jan. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Botnia golfeto]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:26, 15 jan. 2026 (UTC) :: Tre bonis la alinomigo al esperanta titolo, laŭ la logiko, kiam laŭ akceptitaj vortoj el oficialaj vortaroj eblas sence krei geografiajn nomojn, do sen devi "inventi" iun fantazian "vorton", oni nomu la geografiaĵon en Esperanto. Aparte se estas pluraj diversaj nacilingvaj formoj, tiu lingve neŭtrala solvo estas bona. Pri la "granda Botnia Golfo" fakte estas pluraj tre konfirmaj eksteraj referencoj: ne nur [https://vortaro.net/#Botnia_kdc en PIV], sed ankaŭ en la [[poŝatlaso de la mondo]], ĝis nun sola esperantlingva atlaso, de 1971 en la vasta dupaĝa mapo 14 dokumentiĝas la geografia nomo "[[Botnia golfo]]" (mi aldonas la du referencojn al la teksto pri la granda akvujo). Simpla aldono de sufikso -et- estas tre esperanteca solvo. Bedaŭrinde pri "Kvarken" ne ekzistas tia sen-diskute klara esperantigo, tial tiu titolo devas resti nacilingva. Bona paŝo la renomigo ĉiukaze. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:41, 18 jan. 2026 (UTC) == Estonta plia bildo en geografia artikolo == Saluton, kara. Por (nova) geografia artikolo, nur unusola informkesta bildo de la vikidatuma parametro p18 estas fakte malmulta ilustraĵo. Sed plian foton elekti kaj enigi en tekston kompreneble estas ekstra laboro, por kiu ne ĉiam en unua paŝo sufiĉas la tempo. En [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=R%C3%A4%C3%A4kkyl%C3%A4&diff=prev&oldid=8972772] vi simple viŝis la antaŭpreparitan kadron por estonta foto. Tion eblas fari, se garantiite neniam estos ŝanco ke dua foto aldoniĝos al la vikimedia komunejo aŭ al la loka branĉo de eo-wiki. Sed se eblas, estas pli bone lasi la antaŭpreparitan kadron por estonta foto, aŭ eĉ pli bone plenigi ĝin per dua foto, kiel ekzemple estas nun en la paĝo [[Rääkkylä]]. Ĉiukaze la teksto de [[artikola ĝermo]] de nur 3 aŭ iom pli da frazoj estas malmulto da materialo maldekstre kompare al la aŭtomate plenigebla informkesto dekstre - sed per aldona(j) foto(j) maldekstre la misproporcio jam iĝas malpli drasta, kaj kompreneble, ĉiu teksto povas plu kreski kaj iam kreskos. Tial, bonvolu ne viŝi tiajn antaŭpreparaĵojn por estontaj ampleksigoj, sed - se vi volas - bonvenas via plenigo de la spaco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:57, 18 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) :: Ĉesu. Mi ne engaĝiĝas en la konflikto pri <b>pakkoruotsi</b>. Post venonta sensenca mesaĝo mi instigos globalan forbaron kontraŭ vi. (@[[User:ThomasPusch]]) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:08, 26 jan. 2026 (UTC) ==Kiel indiki publikhavaĵajn bildojn== Ĉu vi scias kiel taŭge indiki kiam oni alŝutas bildon, ke ĝi estis liberigita en la publikan havaĵon de sia posedanto? Mi ĵus atentigis al [[Uzanto:Claudio Pistilli]] ke lia maniero indiki tion estas misgvida laŭ mi, ĉar ĝi ŝajnigas ke la alŝutanto mem estas la posedanto. Sed mi trovis, ke mi ne bone komprenas, kiu estu la ĝusta metodo - [[Ŝablono:PD]] havas averton dirantan ke ĝi estas malaktuala, kaj [[Vikipedio:Permesiloj por dosieroj]] ambicie rekomendas iun [[Ŝablono:PD-ttt]], kiu tamen neniam kreiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:21, 28 jan. 2026 (UTC) : @[[User:Arbarulo]]: Saluton ... la kerno de la problemo estas ke [[:c:Special:Contributions/Claudio_Pistilli|Claudio estas porĉiam forbarita]] ĉe commons ekde jaro 2019, kaj do ekde tiam alŝutas loke. Publikan havaĵon oni nepre alŝutu ĉe "commons" (krom se prezentiĝas tre speciala kaŭzo alŝuti loke). Se vi aŭ iu alia faris foton kaj mem decidis liberigi ĝin kiel publikan havaĵo, uzu ŝablonon [[:c:Template:Cc-zero]]. :* [[:c:Help:Public domain]] :* [[:c:Commons:Licensing#Material_in_the_public_domain]] :* [[:c:Template:Cc-zero]] : Loke por sufiĉe malnova bildo oni [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Dosiero%3AOmajadaj_militistoj.png&diff=9296476&oldid=9296077 uzu la ŝablonon "PD-malnova" kaj NE uzu la ŝablonon "Propra"]. :* [[Ŝablono:PD-malnova]] :* [[Ŝablono:Propra]] : La bildarego alŝutita ĉi tie far [[User:Claudio Pistilli|Claudio]] estas granda problemo kiu postulos gigantan riparlaboron: :* forigu fakte maĝustajn bildojn pri kemio :* forigu kopirajtlezajn bildojn pri kemio :* riparu maĝustajn permesilojn :* ŝovu ĉiujn bonajn bildojn al "commons" : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:02, 29 jan. 2026 (UTC) ::Dankon pro tiuj malĝojigaj informoj. Mi ĵus rigardis la plendojn pri Claudio ĉe Commons. Mi apenaŭ suspektis, ke estas tiom granda problemo. Ĉu lia konduto iam diskutiĝis en Esperanta Vikipedio? ::Cetere mi ne tre kontentas pri tio, ke la kontribuantoj ĉe Commons rekte proponis al li, ke li transprenu sian agadon ĉi tien, kvazaŭ forŝovi siajn problemojn al alia komunumo estus solvo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:42, 29 jan. 2026 (UTC) ::: Laŭ mia scio oni ne konsilis al Claudio translokigi sian agadon ĉi tien, sed tio (surprize?) tamen okazis. Mi ne scias pri diskuto pri Claudio ĉi tie. Mi jam forigis reklamon pri "Ŝablono:PD-ttt". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:46, 29 jan. 2026 (UTC) ::::Bedaŭrinde oni konsilis lin tiel ĉe [[:Commons:User talk:Claudio Pistilli/Archive 1#eo:Specialaĵo:Alŝuti]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:33, 29 jan. 2026 (UTC) ::::: O ve ... kaj tion fifaris administranto [[:c:User:Leyo]] :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:43, 30 jan. 2026 (UTC) :::Salutojn, mi estis forpelita de Commons fare de homo kiu misuzis Common kaj forigis multajn personojn. Ĉi tiu homo ankaŭ estis forpelita, sed lian viktimoj ne sukcesas defendiĝi pro tio ke Commons estas regiono de la angla parolantoj, malmultaj ne-anglaparolantoj sukcesas tie. Kelkaj kemiaj strukturoj de mi kreitaj estis anstataŭitaj de aliaj ne pli bonaj ol la miaj pro tio ke oni estas angloparolanto. Kaj rilate al Esperanta Vikipedio mi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika domajno. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 10:08, 30 jan. 2026 (UTC) ::::Pluraj homoj plendis pri vi ĉe Commons, ne nur tiu, kiu blokis vin. Pri viaj kemiaj strukturoj mi ne povas rapide juĝi. Tamen, se vi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika havaĵo, estas via respondeco ĉiam pruvi tion indikante la originalan fonton kaj ĝian daton. Tion vi ne faras. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:06, 30 jan. 2026 (UTC) ::::: @[[User:Claudio Pistilli]]: Veras ke la administranto kiu forbaris uzanton "Claudio" mem nur 14 tagoj poste estis forbarita de "commons" kaj sekve eĉ globale [[:m:Special:CentralAuth/Edgar181|pro gantopupumado]]. Kaj tio ne estas la sola administranto malsuprenpafita pro gantopupumado. Ŝajne "commons" estas azenejo. Tamen restas problemo pri "Claudio": manko da kunlaborvolo. Oni plurfoje petis uzanton "Cladio" indiki fonton de bildoj, kaj respekti kopirajton kaj licencadon. Laŭ mia scio Claudio neniam donis respondon al la simpla demado: Kiel vi kreis la bildojn de molekuloj? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:20, 1 feb. 2026 (UTC) == Lukio == Ĉu la klarigo estas tro longa: https://eo.wiktionary.org/wiki/lukio ? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 01:29, 27 feb. 2026 (UTC) : JES ĝi estas tro longa. Enciklopedia enhavo apartenas al vikipedio. La detala historio neniel rilatas al la vorto "lukio". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:54, 27 feb. 2026 (UTC) ::Mi plimallongigis. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:36, 3 mar. 2026 (UTC) == Fantoma mesaĝo (Saluton) == Saluton. Hieraŭ mi ricevis retmesaĝan averton, ke estas mesaĝo de vi por mi en Vikipedio, sed mi ne povis trovi ĝin. Ĉu vere vi deziris kontakti min aŭ estis eraro de la sistemo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 2 mar. 2026 (UTC) : @[[User:Kani]] Ne eraro, sed okaze de prilaboro de ŝablonoj mi redaktis vian diskpaĝon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Kani&diff=prev&oldid=9322549] kaj ankaŭ vian provejon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Kani/provejo&diff=prev&oldid=9322546] ... bv pardonpetu ke mi faris tion sen antaŭa demando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:05, 3 mar. 2026 (UTC) == Volapuko == [[Volapuko#Iomete_da_nova_populareco]] -- Mi volis lerni Volapukon post tio, ke mi trovis libron de [[Yrjö Karilas]]. Nenie ekzistis lernolibroj, sed interrete igxis volapukovortaroj kaj tial mi povis komenci lerni la Volapukon. Pri la afero iomete rakontas ankaux la sveda Vikipedio. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:52, 7 mar. 2026 (UTC) == Juice == Vidu: https://youtube.com/watch?v=HnIExrwJEIU Cxu mi kreu pri la kanto artikolon? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 05:42, 8 mar. 2026 (UTC) : Eblas se la artikolo estos bona: [[d:Q17383328]] [[Rakkauden ammattilainen]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:18, 8 mar. 2026 (UTC) == Hovimäki == Iu spertulo de la finna skribis pri [[Hovimäki]], ke haha, friherre/vapaaherra Lindhof en la 19-a jarcento parolus fluante la finnan? Oni povas diri, ke estas ankaux tiaj pri la Biblio rakontantaj filmoj, kie la personoj parolas la anglan - ne estas realisme.La serio prezentas ankaux la unua epoko de la kansakoulu/folkskola, popollernejo. Iu nobelulo en tiu lernejo demandis, el kies multaj hejme iu mortis pri la tuberkulozo kaj post la respondo konsilis, ke la lernantoj petu, ke se hejme estas iu homo tuberkuloze, oni por mangxi donu al ri propran pladon. Versxajne tio ne estus realisme, ke nobelulo do parolus finne. Eble estus ple bone, ke estus tradukanto. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:12, 12 mar. 2026 (UTC) : Escepte ne malfaras pro dulitera vorto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:51, 16 mar. 2026 (UTC) == Aŭtorrajta demando == Claudio Pistilli diras ke la publikigintoj de enciklopedio pri spiritismo volas permesi ĝian reuzon en Vikipedio. Se vi havas tempon, bonvolu kontroli ĉu [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La aŭtodafeo de Barcelono (1861)|mia respondo]] estas ĝusta. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:21, 18 apr. 2026 (UTC) : Mi respondis tie. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:07, 21 maj. 2026 (UTC) == Amaseto da ruĝaj teknikaj kategorioj == Kara Taylor, mi petas vin rigardi la paĝon pri la portugala urbo [[Braga]]. Tie nun estas pluraj kriptoj ruĝaj kategorioj. Mi forte suspektas ke tion kaŭzas la ŝablono {<nowiki/>{tradukita}<nowiki/>}, kaj mi memoras kiam jam iam estis iu simila situacio, ke tiam vi sciis pri kio temis. Do mi petas vian konsilon, kiam atendeblas foresto de la strangaj kategorioj, aŭ (idealokaze) pri riparo. Ĉu vi havas ideon pri la strangaĵo? --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:36, 30 apr. 2026 (UTC) : @[[User:Aidas]]: Dankon pro la mesaĝo, kaj mi pardonpetas pro la malfrua respondo. Mi jam riparis la paĝon [[Braga]]: :: {<nowiki/>{tradukita}<nowiki/>} :::: -> :: {{Ŝ|Trad}} : laŭ [[Ŝablono:Trad#Uzo]] ... mi intencas ĉiujn antataŭigi, sed evidente ekstervikiaj farendaĵoj iomete malrapidigis la laboron :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:07, 21 maj. 2026 (UTC) == Marja-Sisko == Vidu: [[pastreco de virinoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:19, 24 maj. 2026 (UTC) [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:20, 24 maj. 2026 (UTC) Vidu: [[Pentti Arajärvi]] dbat323jlolzwm4mtgw26t4iyq1mggn 0 585865 9384985 8979627 2026-05-27T10:44:45Z Sj1mor 12103 9384985 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |nomo = Langholm |lando = {{Skotlando}} |ŝtato = {{Britio}} |regiono = [[Dumfries kaj Galloway]] |regiono-ISO=GB-SCT|situo sur mapo2=Britio|tipo1=reliefo|tipo2=reliefo|zomo=11 }} '''Langholm''' /ˈlæŋəm/ ({{lang-gd|Langaim}}), konata populare ankaŭ kiel la "Muckle Toun", estas ''burgh'' nome [[urbo]] en [[Dumfries kaj Galloway]], [[Skotlando]], ĉe la rivero Esk kaj la ŝoseo A7. ==Historio== La urbo kreskiĝis ĉirkaŭ la [[tekstila industrio]], sed ĝi estas nune plej bone konata kiel naskoloko de [[Hugh MacDiarmid]] kaj [[Thomas Telford]], kaj kiel la praula hejmo de [[Neil Armstrong]]. En 2001 estis 2,311 loĝantoj. La urbo estis grava centro por la limrabistoj ''Border Reivers''. Langholm estas la tradicia sidejo de la [[klano Armstrong]], kiu estas nune reprezentata tutmonde de la oficiala ''Clan Armstrong Trust''. Hejmo de la klano Armstrong estas la Turo Gilnockie 2.3 km (1.4 m) norde de Canonbie. [[dosiero:Langholm Castle - geograph.org.uk - 858589.jpg|240px|eta|maldekstra|<center>ruino de la historia kastelo Langholm]] {{projektoj}} [[Kategorio:Urboj de Skotlando]] bvhxfs9fg2hf03mzcnz32yf8wdh0fjg 0 592391 9384353 8999053 2026-05-26T12:51:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384353 wikitext text/x-wiki {{Informkesto stacio | nomo = Móricz Zsigmond körtér | dua nomo = | bildo = M4 Móricz Zsigmond körtér felszíni bejárat.JPG | grandeco de bildo = 280 | bildoteksto = Surfaca enirejo de la metrostacio | lando = Hungario | urbo = [[Budapeŝto]] | situo = | latitudo = 47.477435 | longitudo = 19.047096 | regiono-ISO = HU-BU | ŝanĝebla mapo = Centra Budapeŝto/Budapeŝto | zomo=13 | tipo = subtera | kajoj = 1 insula (kajo kun 2 peronoj) | zono = | trafiko = | konstruado = | inaŭguro = | malfermo = {{dato|28|3|2014}} | fermo = | arkitekto = | proprietulo = [[Metroo de Budapeŝto]] {{Budapeŝta metroo|M}} | trafikanto = BKV | kodo = | linio = {{Budapeŝta metroo|M4}} | linikoloro = {{Budapeŝta metroo|k4}} | antaŭa stacio = {{metrostacio|Újbuda-központ}} | posta stacio = {{metrostacio|Szent Gellért tér}} | stacilisto = }} La '''Móricz Zsigmond körtér''' [mOric ĵigmond kortEr] (=ronda [[placo]] [[Zsigmond Móricz]]) estas moderna [[metrostacio]] kun granda trafiko en [[Budapeŝto]]. La nomo venis de la samnoma placo, kie sub la placo etendiĝas la stacio. La placo estas trafiknodo de suda [[Buda]]. Zsigmond Móricz estis signifa hungara [[verkisto]]. [[Dosiero:Budapest, metró 4, Móricz Zsigmond körtér, 28.jpg|eta|maldekstre|<center>Enirejo al la stacio el la subirejo]] == Historio == Konstruado de la 4-a metrolinio okazis inter 2006–2013 kune kun interrompoj pro politikaĵoj. Tiu stacio estis preta en [[2013]]. Pli frue en [[2002]] oni konstruis la subirejon, kie estas ligo al la metrostacio, sed post jaroj oni konstruis ankaŭ domon, kie estas aliro al la stacio. En tiu ĉi metrolinio dekomence vagonoj de [[Alstom]] trafikas. == Priskribo de la stacio == Duoble 3 [[rulŝtuparo]]j liveras la [[pasaĝero]]jn al/el la [[kajo]]. Por la [[handikapulo]]j 3 [[lifto]]j funkcias. La [[trako]]j troviĝas en profundo 24 m. Apud la trakoj la peronoj longas 80 m. == Kontaktoj == Móricz Zsigmond körtér havas kontaktojn al [[aŭtobuso]]j kaj [[tramo]]j. Proksime troviĝas [[lernejo]], kuracejo kaj loĝdomoj. == Vidu ankaŭ == * [[Metroo de Budapeŝto]] * [[Metrostacioj de Budapeŝto]] == Fontoj == {{Projektoj}} * [http://www.metro4.hu/hu/a-4-es-metro-nyomvonala/az-allomasok-bemutatasa/moricz-zsigmond-korter] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170912144700/http://www.metro4.hu/hu/a-4-es-metro-nyomvonala/az-allomasok-bemutatasa/moricz-zsigmond-korter |date=2017-09-12 }} * [http://index.hu/belfold/budapest/2013/07/06/maja_piramis_ovodasoknak/] == Fotoj == <gallery mode=packed> A négyes metró megnyitása a Móricz Zsigmond körtéren - 2014.03.28 -12.01.JPG|La kajo A 4-es metró Móricz Zsigmond körtéri állomásának építése (2008).jpg|Surfaca konstruado de la metrostacio Budapest, metró 4, Móricz Zsigmond körtér, 14.jpg|La subirejo Budapest, metró 4, Móricz Zsigmond körtér, 16.jpg|La rulŝtuparoj, fone ŝtupoj inter surfaco kaj subirejo </gallery> {{Metroo de Budapeŝto}} [[Kategorio:Metrostacioj de Budapeŝto]] [[Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 2014]] [[Kategorio:2014 en Hungario]] 5ki1w996kt4rrhizxn0myq20fz29mxj 0 594982 9384441 9360735 2026-05-26T14:55:43Z Sj1mor 12103 9384441 wikitext text/x-wiki '''Duoblilo''' estas programo por entajpi esperantajn literojn. Ĝi estis verkita de [[Anton Oberndorfer]] en 2010. Oni povas elŝuti ĝin facile per [[Guglo]]. Ĝi funkcias en ĉiuj [[Vindozo|vindozaj]] tekstoredaktiloj. Por tajpi ĉ puŝu duoble la literon c, por ĝ tajpu duoble g, ktp. Por tajpi ŭ tajpu duoble y. Por tajpi cc tajpu c-c, por gg tajpu g-g ktp. La avantaĝo de Duoblilo kontraŭ aliaj sistemoj kiel ekzemple [[EK]]! estas, ke oni ne devas puŝi du diversajn butonojn. Oni ŝparas la tempon por serĉi tiun duan butonon kaj evitas mistajpadon. [[Kategorio:Esperanto-klavaroj]] [[Kategorio:Programoj aperintaj en 2010]] fhsov58vso5yzb71kdxuvm3wdvv7sjy 0 598965 9384389 9137079 2026-05-26T13:47:25Z ThomasPusch 1869 9384389 wikitext text/x-wiki {{polurinda|je unua rigardo aspektis, ke ĉiuj eksteraj ligiloj kaj 16 el la entute 30 sondosieroj estas difektitaj. Tamen, post pli atenda sondado ne estas tiom malbone kiel aspektis je unua rigardo. La eksteraj ligiloj tamen estas, nur iu roboto pro teknika miskompreno markis ili kiel neekzistaj. Kaj de la sondosieroj simple nur alŝutiĝis 14, do la 16 restaj ne estas difektitaj sed simple ne estas kopie en la komunejo. Krome estas laŭ la retejo entute 33 sondosieroj, do la lastaj tri, #109 ĝis #111 ne estas menciitaj almenaŭ per ekstera ligilo. Ĉar ĉiuj 33 dosieroj en la ekstera retejo haveblas laŭ licenco de KK 4.0, fakte alŝuto al la komunejo eblas kaj tute sencas ĉar oni neniam scias ĝis kiam funkcias ekstera retejo kaj ĉu arkivigo per archive.org vere eterne funkcios. Tamen baze eblas forigi la multegajn alarmigajn ruĝajn literojn en tiu-ĉi paĝo per forigo de la ne-ĝusta {{ŝ|404}} kaj per nevidigo de la nun 16 neekzistaj ligiloj al pliaj sondosieroj en la komunejo. Tamen, ampleksigo al la lastaj dosieroj, kontrolo ĉu ĉiuj 33 paĝoj kaj sondosieroj saviĝis arkive, kaj alŝutado de la restaj 19 sondosieroj al la komunejo estus bonvenaj teknikaj agoj! Tial tamen la paĝo estas "polurinda".|listigi=ne}} {{Unua|kat=ne}} [[Dosiero:La Bona Renkontiĝo.svg|eta|Emblemo de ''La Bona Renkontiĝo'']] '''La Bona Renkontiĝo''', aŭ mallonge '''LaBoRen''', estas esperantlingva [[podkasto]] de [[Stela Besenyei-Merger]]. Ĝi komenciĝis en [[julio 2017]] kaj ĝi instruas kiel organizi [[Esperanto-renkontiĝo]]jn. Ĝi estas disponebla laŭ permesilo [[Krea Komunaĵo]] Atribuite-Samkondiĉe 4.0. == Epizodoj == {| class="prettytable sortable" border=1 cellspacing=0 cellpadding=0 |- ! Numero !! Nomo kun ligilo !! Daŭro (minutoj) || Dosiero |- | 0 || [https://www.laboren.org/0-bonvenon Bonvenon al LaBoRen!] || 12 || [[Dosiero:LaBoRen-P0.mp3]] |- | 1 || [https://www.laboren.org/1-kial-vi-organizas Kial vi organizas?] || 19 || [[Dosiero:LaBoRen-P1.mp3]] |- | 2 || [https://www.laboren.org/2-kion-faras-ceforganizanto Kion faras ĉeforganizanto?] || 32 || [[Dosiero:LaBoRen-P2.mp3]] |- | 3 || [https://www.laboren.org/3-kiel-elekti-ejon Kiel elekti ejon?] || 25 || [[Dosiero:LaBoRen-P3.mp3]] |- | 4 || [https://www.laboren.org/4-pri-la-mangxado Pri la manĝado] || 30 || [[Dosiero:LaBoRen-P4.mp3]] |- | 5 || [https://www.laboren.org/5-kial-gravas-viziti-la-ejon Kial gravas viziti la ejon?] || 32 || [[Dosiero:LaBoRen-P5.mp3]] |- | 6 || [https://www.laboren.org/6-aligxilo Kion vi demandu en la aliĝilo?] || 23 || [[Dosiero:LaBoRen-P6.mp3]] |- | 7 || [https://www.laboren.org/7-kiuj-partoprenos Kiuj partoprenos vian renkontiĝon?] || 23 || [[Dosiero:LaBoRen-P7.mp3]] |- | 8 || [https://www.laboren.org/8-pri-la-kotizo Kion enhavas la kotizo?] || 33 || [[Dosiero:LaBoRen-P8.mp3]] |- | 9 || [https://www.laboren.org/9-bazaj-demandoj-resumo Bazaj demandoj por plani renkontiĝon - resumo] || 28 || [[Dosiero:LaBoRen-P9.mp3]] |- | 10 || [https://www.laboren.org/10-kiel-bone-kunsidi Kiel bone kunsidi?] || 38 || [[Dosiero:LaBoRen-P10.mp3]] |- | 11 || [https://www.laboren.org/11-kiajn-dokumentojn-vi-bezonas Kiajn dokumentojn vi bezonas?] || 30 || [[Dosiero:LaBoRen-P11.mp3]] |- | 12 || [https://www.laboren.org/12-glat-alirebligo Kiel GLAT-igi, alirebligi vian renkontiĝon?] || 33 || [[Dosiero:LaBoRen-P12.mp3]] |- | 13 || [https://www.laboren.org/13-retpagxo Havu informplenan retpaĝon!] || 22 || [[Dosiero:LaBoRen-P13.mp3]] |- | 14 || [https://www.laboren.org/14-varbado Varbu por via renkontiĝo!] <!-- Lasu la arkivigon nevideble. Kiu scias kiam ĝi utilos... {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191211214300/https://www.laboren.org/14-varbado/ |date=2019-12-11 }}--> || 19 || <!--[[Dosiero:LaBoRen-P14.mp3]]--> |- | 15 || [https://www.laboren.org/15-sonsistemo Parolu pli laŭte! Sonsistemoj kaj koncertoj] || 34 || <!--[[Dosiero:LaBoRen-P15.mp3]]--> |- | 16 || [https://www.laboren.org/16-akceptejo Bonvenon! La akceptado de la partoprenantoj] <!-- Same... {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191211214406/https://www.laboren.org/16-akceptejo/ |date=2019-12-11 }}--> || 25 || <!--[[Dosiero:LaBoRen-P16.mp3]]--> |- | 17 || [https://www.laboren.org/17-sxildoj Ŝildoj, mapoj kaj surloka informado] || 23 || <!--[[Dosiero:LaBoRen-P17.mp3]]--> |- | 18 || [https://www.laboren.org/18-ripozado-kunfesto Kiel vi ĝuos vian propran renkontiĝon?] || 27 || <!--[[Dosiero:LaBoRen-P18.mp3]]--> |- | 19 || [https://www.laboren.org/19-verdigo Kiel verdigi vian renkontiĝon?] || 26 || <!--[[Dosiero:LaBoRen-P19.mp3]]--> |- | 20 || [https://www.laboren.org/20-trovu-teamanojn Mi bezonas teamanojn!] || 16 || <!--[[Dosiero:LaBoRen-P20.mp3]]--> |- | 21 || [https://www.laboren.org/21-malmultkostaj-programeroj Malmultkostaj programeroj! Sed kiel?] || 27 || <!--[[Dosiero:LaBoRen-P21.mp3]]--> |- | 101 || [https://www.laboren.org/101-jes2017-laudoj JES 2017/2018 - la laŭdoj!] || 20 || <!--[[Dosiero:LaBoRen-P101.mp3]]--> |- | 102 || [https://www.laboren.org/102-jes2017-la-plendoj JES 2017/2018 - la plendoj!] || 32 || <!--[[Dosiero:LaBoRen-P102.mp3]]--> |- | 103 || [https://www.laboren.org/103-intervjuo-gunnar-fischer Denaskuloj inter si – intervjuo kun Gunnar R. Fischer] || 52 || <!--[[Dosiero:LaBoRen-P103.mp3]]--> |- | 104 || [https://www.laboren.org/104-5-eraroj-organizado La 5 plej grandaj eraroj de organizado] || 18 || <!--[[Dosiero:LaBoRen-P104.mp3]]--> |- | 105 || [https://www.laboren.org/105-intervjuo-rob-moerbeek Helpas min la tuta mondo - intervjuo kun Rob Moerbeek] || 39 || <!--[[Dosiero:LaBoRen-P105.mp3]]--> |- | 106 || [https://www.laboren.org/106-intervjuo-bertilo-wennergren Rokstelulo de du mondoj - intervjuo kun Bertilo Wennergren] || 57 || <!--[[Dosiero:LaBoRen-P106.mp3]]--> |- | 107 || [https://www.laboren.org/107-denaskulo-intervjuo-klara-ertl La bonŝanca denaskulo - intervjuo kun Klára Ertl] || 51 || <!--[[Dosiero:LaBoRen-P107.mp3]]--> |- | 108 || [https://www.laboren.org/108-intervjuo-anna-besenyei La panjo de Stela – intervjuo kun Anna Besenyei] || 39 || <!--[[Dosiero:LaBoRen-P108.mp3]]--> |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * {{Twitter}} * [https://www.facebook.com/laborenpodkasto/ La Bona Renkontiĝo] ĉe [[Facebook]] * [https://t.me/LaBonaRen La Bona Renkontiĝo] ĉe [[Telegram (aplikaĵo)|Telegram]] {{Ĝermo|podkasto}} {{DEFAŬLTORDIGO:Bona Renkontiĝo, La}} [[Kategorio:Aperis en 2017]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj]] [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto en 2017]] m0dlyc8sktv4eh6bj79koksdhyjyssd 0 601029 9384733 9357427 2026-05-27T05:01:01Z Crosstor 3176 /* B */ 9384733 wikitext text/x-wiki Jen listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Nyíregyháza]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[János Aknay]], [[pentristo]] * [[Gyula Ambrózy (juristo)]] * [[József Andor]], [[verkisto]] == B == * [[Zoltán Bacskay]], altlerneja instruisto * [[László Bagi]], [[grafikisto]] * [[Gábor Bakos-Kiss]], aktoro * [[Péter Balatoni]], pianisto * [[Florio Banfi]], historiisto * [[István Bársony (inĝeniero)]] * [[Pál Belohorszky]], redaktoro * [[András Benkei]], [[ministro]] * [[Tibor Benkő]], [[kolonelo]] * [[Gyula Bereznai]], [[matematikisto]] * [[Lóránt Bodnár]], [[ginekologo]] * [[Csaba Bodonyi]], arkitekto == D == * [[Pál György Demény]], [[demografo]] * [[Rudolf Diener Dénes]], pentristo * [[István Dienes]], [[arkeologo]] * [[István Dózsa]], [[aktoro]] == E == * [[Tibor Eichinger]], [[gitaristo]] * [[Tibor Elek]], kritikisto == F == * [[István Farbaky]], [[inĝeniero]] * [[Gyula Földessy]], literaturhistoriisto * [[Jenő Forrai]], radiologo == G == * [[László Gajdos]], ministro == H == * [[Erzsébet Mária Hajós]], arthistoriisto * [[Károly Hajós (alergiologo)]] * [[Andor Halasi]], [[kritikisto]] * [[László Hetey]], aktoro == J == * [[Ferenc Juhász (ministro)]] * [[Lajos Jurányi]], [[botanikisto]] == K == * [[Rezső Kemény]], violonisto * [[József Pál Király]], [[instruisto]] * [[László Tibor Kocsár]], radiologo * [[Zoltán Kollonay]], [[pianisto]] * [[György Kőszegi]], halterlevisto * [[László Kovács (dirigento)]] * [[Ágnes Kristóf M.]], pentristo * [[András Kubacska]], instruisto == L == * [[Béla Leffler]], publikigisto * [[Sámuel Leffler]], instruisto == M == * [[István Madácsy]], pentristo * [[Péter Makó]], muzikisto * [[István Margócsy]], kritikisto * [[András Márton]], aktoro * [[Árpád Zsolt Mészáros]], muzikalkantisto == N == * [[Jenő Nagy (ornitologo)]] * [[Károly Nagy (sociologo)]] * [[Gábor Nógrádi]], [[verkisto]] == O == * [[Attila Oláh (kirurgo)]] * [[Atanáz Orosz]], grek-katolika [[episkopo]] == P == * [[Ferenc Papcsák]], advokato * [[András Prékopa]], [[matematikisto]] == S == * [[Antal Salamon]], [[kuracisto]] * [[Zoltán Sárközy]], aktoro * [[Alfréd Schőner]], rabeno * [[István Seregély]], ĉefepiskopo * [[Lajos Simonkai]], botanikisto * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[György Szakály]], [[baletisto]] * [[Sándor Szalay]], [[fizikisto]] * [[Roland Szentpáli]], [[tubjisto]] * [[Tibor Szép]], ornitologo * [[Tamás Szikora]], pentristo == T == * [[Endre C. Turáni]], aktoro * [[Ferenc Túry]], psikiatro == U == * [[Miklós Uzsoky]], inĝeniero == V == * [[Mihály Váci]], [[poeto]] (tamen iom apud Nyíregyháza) == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj|Nyíregyháza]] [[Kategorio:Nyíregyháza| ]] 4hg372livgqt3bzwoe7vwltip8f07ex 0 603139 9384626 9210054 2026-05-26T21:44:02Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:Rabbi_Schneerson_-_Lag_BaOmer_parade.jpg|Rabbi_Schneerson_-_Lag_BaOmer_parade.jpg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Geagea|Geagea]]: per [[:c:Ticket:2026052610011659|]] 9384626 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kleriko |priskribo=Menachem Mendel Schneerson ĉe la parado de Lag BaOmer en Broklino, 1987. }} {{Judismo}} [[Rabeno]] '''Menachem Mendel SCHNEERSON''' {{prononco|Menaĥem Mendel Ŝne:rson}} (naskiĝis la 18-an de aprilo 1902 / [[Anno Mundi|AM]] la 11-an de [[nisano]] 5662; mortis la 12-an de junio 1994 / [[Anno Mundi|AM]] la 3-an de [[tamuzo]] 5754)<ref>[http://de.chabad.org/library/article_cdo/aid/522982/jewish/Der-Rebbe-Eine-kurze-Biographie.htm ''Der Rebbe: Eine kurze Biographie''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180222222421/http://de.chabad.org/library/article_cdo/aid/522982/jewish/Der-Rebbe-Eine-kurze-Biographie.htm |date=2018-02-22 }} (La "Rebbe", mallonga biografio) en la retejo de.chabad.org, vidita la 31-an de decembro 2017 ({{de}})</ref>, konata al multe da homoj [[jide]] kiel la "Rebbe"<ref>Shmuly Yanklowitz, ''[http://www.huffingtonpost.com/rabbi-shmuly-yanklowitz/rabbi-telushkins-newest-b_b_5407578.html Rabbi Telushkin's Newest Book on the Lubavitcher Rebbe: A Testament to Greatness]''Huffington Post, la 30-an de majo 2014 ({{en}})</ref><ref>Noah Feldman, la 25-an de junio 2014 [http://www.bloombergview.com/articles/2014-06-25/remembering-a-force-in-jewish-history "Remembering a Force in Jewish History"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140908201757/http://www.bloombergview.com/articles/2014-06-25/remembering-a-force-in-jewish-history |date=2014-09-08 }}, BloombergView (same {{en}})</ref>, estis [[Ĥasidismo|ĥasida]] rabeno kaj la sepa rabeno de la [[Ĥabad-Lubaviĉ|Ĥabad-Lubaviĉa]] [[ĥasidismo]]. Li estas konsiderata kiel unu de la plej influaj judaj gvidantoj de la 20-a jarcento.<ref>[[Bari Weiss]], la 2-an de oktobro 2014 [https://online.wsj.com/articles/bari-weiss-crowdsourcing-the-high-holy-days-1412291529 "Crowdsourcing the High Holy Days"], Wall Street Journal</ref><ref>Matt Flegenheimer, [http://nytimes.com/2014/07/02/nyregion/thousands-descend-on-queens-to-mourn-rabbi-menachem-mendel-schneerson.html?referrer=&_r=0 "Thousands Descend on Queens on 20th Anniversary of Grand Rebbe’s Death"], [[New York Times]]</ref><ref>Ronn Torossian, [http://www.frontpagemag.com/2014/ronn-torossian/rebbe-the-most-influential-rabbi-in-modern-history/ "Rebbe The Most Influential Rabbi in Modern History"]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, FrontPage Magazine</ref><ref>Steve Langford, [http://newyork.cbslocal.com/2014/07/01/crowds-flock-to-queens-to-remember-influential-rabbi-menachem-mendel-schneerson/ "Crowds Flock To Queens To Remember Influential Rabbi Menachem Mendel Schneerson"], CBS New York</ref> == Galerio == <gallery mode="nolines" widths="300" heights="300" perrow="2"> Dosiero:מצבת רבי מנחם מנדל שניאורסון משמאל, ומצבת רבי יוסף יצחק שניאורסון מימין.jpg|La loko de entombigo de la rabeno kaj lia antaŭulo, Josef Jicĥak Ŝnerson, konata kiel la 'Ohel', en Montefiore Cemetery, Kvinzo, Novjorko. Dosiero:אהל הרבי מליובאוויטש.JPG|La ekstera de la 'Ohel'. Dosiero:Yehuda Krinsky.jpg|La ekstera de '770' la stabejo de 'Ĥabad Lubaviĉ'. La homo estas Jehuda 'Judel' Krinsky, unu de la sekretarioj de la rabenoj. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|30em}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schneerson, Menachem Mendel}} [[Kategorio:Rabenoj]] [[Kategorio:Ĥasidoj]] kogr5egk7c29l3luifo7o04usbgj5gp 0 609206 9384932 9165361 2026-05-27T09:55:33Z Sj1mor 12103 9384932 wikitext text/x-wiki La '''Leĝo pri la altirado''' estas kredo kiu konsistas je pensi ke la pensoj influas je kaj eĉ difinas la okazojn por la homoj. La argumento estas ke la pensoj estas eroj energiaj kiuj sendas returne ondojn similajn al la senditaj en la pensoj de la persono.<ref>https://books.google.es/books?id=Pn00oIVSMZAC&printsec=frontcover&dq=ley+atracci%C3%B3n&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwjqle7rzrDaAhVGxxQKHQWwBjcQ6AEIPzAE#v=onepage&q=ley%20atracci%C3%B3n&f=false</ref> Estas sciencaj faktoj menciataj de la subtenantoj de la Leĝo pri la altirado kiel argumentoj,<ref>https://books.google.es/books?id=RsZ0CwAAQBAJ&pg=PT31&dq=the+science+behind+the+secret&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwjqhc_44ofjAhXWA2MBHfb-CTUQ6AEIKzAA#v=onepage&q=the%20science%20behind%20the%20secret&f=false</ref><ref>https://books.google.es/books?id=ARzfoQEACAAJ&dq=science+law+of+attraction&hl=es&sa=X&ved=2ahUKEwj_oNKX_7vsAhXD8OAKHVkJCowQ6AEwAnoECAMQAg</ref> sed en la scienca komunumo tio estas rigardata kiel pseŭdoscienca postulaĵo.<ref>https://www.livescience.com/5303-pseudoscience-secret.html</ref> == Historio == Ideoj pri la Leĝo pri la altirado lokas je movadoj religiaj kaj filozofiaj antaŭ jarmiloj. Konkrete je [[Hinduismo]], [[Budhismo]] kaj Hermetikismo. Estas treete interpretebla ankaŭ ke kelkaj versoj de la [[Biblio]] temas pri la Leĝo pri la altirado.<ref>https://books.google.es/books?id=QdaLAwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=%22ley+de+la+atracci%C3%B3n%22+biblia&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwiY8Mu9kbraAhWJWsAKHa1WA7MQ6AEIJzAA#v=onepage&q=%22ley%20de%20la%20atracci%C3%B3n%22%20biblia&f=false</ref> Tiu kredo ĉeestas ankaŭ je religioj kaj filozofia movadoj de la nuntempa erao: la Transcendismo kaj la [[Nova Penso]]. == Nuntempo == Je la dua duono de la 20a jarcento kaj je la 21a jarcento, en la okcidenta civilizo tiu ideo estas tre konata pere de persona disvolviĝo, precipe per la libro ''The Secret'' de [[Rhonda Byrne]] kaj la samnoma filmo. Aliaj rilataj libroj estas ''You can heal your life'' kaj ''The Power Is Within You'' de Louise L. Hay.<ref>http://www.dailymail.co.uk/femail/article-4849112/YOU-heal-life-again.html</ref> == Kritikoj == Ekzistas kelkaj krikistoj kiuj apartenas al diferencaj '''[https://www.janblaghy.ir/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AC%D8%B0%D8%A8-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ قانون جذب] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210125133415/https://www.janblaghy.ir/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AC%D8%B0%D8%A8-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ |date=2021-01-25 }}''' scikampoj. La gazeto ''[[Skeptical Inquirer]]'' kritikiis la mankon de sciencrefutebleco kaj scienproveco de tiu ideo.<ref>https://www.csicop.org/specialarticles/show/secrets_and_lies</ref> Barbara Ehrenreich estas politika agisto kaj ŝi verkis libron kiu kritikas la positivpensadismon kaj konkrete tiun kredon. Tiu libro titolas ''Smile or Die''.<ref>http://www.lavanguardia.com/magazine/20111216/54240220616/barbara-ehrenreich-escritora-periodista-sonrie-o-muere.html</ref><ref>https://www.theguardian.com/books/2010/jan/10/smile-or-die-barbara-ehrenreich</ref> == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Nova penso]] 1k6ij3p849tawi392k84ulhndb9420s 0 610602 9384946 9284872 2026-05-27T10:03:20Z Alifono 114488 ref 2 9384946 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Press freedom 2023.svg|eta|330ra|'''[[Monda Gazetara Libereca Indekso|Rangotabelo de gazetarlibereco]] 2023''' laŭ [[Raportistoj sen limoj]]<ref>[https://rsf.org/en/ranking World Press Freedom Index]</ref> {| width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="background:transparent" |- valign="top" | {{Priskribo|#265c9d|Bona situacio}} {{Priskribo|#96afd8|Kontentiga situacio}} {{Priskribo|#ffb400|Rekoneblaj problemoj}} | {{Priskribo|#ff4100|Malfacila situacio}} {{Priskribo|#820000|Tre severa situacio}} {{Priskribo|#e0e0e0|Nekonata situacio}} |}]] [[Dosiero:Glorieta candado.jpg|eta||Monumento al la Gazetarlibereco en [[Kadizo]], [[Hispanio]].]] La '''Gazetlibereco''' aŭ '''gazetarara libereco''' estas la ekzisto de garantioj per kiuj la civitanoj havas rajton organiziĝi por la kreado kaj eldonado de [[amaskomunikilo]]j kies enhavo estu nek kontrolitaj nek [[cenzuro|cenzuritaj]] fare de la povoj de la [[ŝtato]]. Laŭ tio ĉia persono povus publikigi siajn ideojn libere kaj sen antaŭcenzuro. Ĝi estas unu el la [[Civila libereco|civilaj liberecoj]]. Nuntempe ŝtatoj formas malpli riskon je gazetara libereco, sed ja interreto kiu mortigas la tradician komercan modelon de gazetoj, aparte grava por ne-anglalingvaj gazetoj, kies lingva bazo ne estas sufiĉe granda por subteni la nur-[[Reklamo|reklamajn]] strategiojn<ref>(en) Bruce Ackerman, ''[https://books.openedition.org/pucl/1764 Uzante la interreton por savi ĵurnalismon de la interreto]'', En: Gosseries, Axel, kaj Philippe Vanderborght, redaktistoj. "Abstracts". ''Arguing about Justice'', Presses universitaires de Louvain, 2011, <nowiki>https://books.openedition.org/pucl/1764</nowiki></ref>. [[Svedio]] estis la unua lando kiu adoptis klaran [[juro|leĝaron]] por la gazetara libereco pere de la "''tryckfrihet''" de 2-a de decembro [[1766]]. En [[Usono]] tiu rajto estas garantiita de la [[Unua Amendo al la Usona Konstitucio|Unua Amendo]] al la [[Konstitucio de Usono|Usona Konstitucio]]. Ne ĉiuj landoj havas ĝin garantiita, ĉu pere de Rajtoĉarto aŭ [[Konstitucio]], por ekzemplo en [[Aŭstralio]]. En multaj okazoj tiu libereco estas limigita pro aliaj [[homaj rajtoj|rajtoj]], kiel rajto al propra bildo, kontraŭ [[kalumnio]], kontraŭ opozicio al superaj gravuloj ktp. == Vidu ankaŭ == * [[Esplorĵurnalismo]] * [[Gazeto]] * [[Libereco]] * [[Monda Tago de Gazetarlibereco]] * [[Premio Unesko/Guillermo Cano de Monda Gazetarlibereco]] * [[Internacia Gazetara Instituto]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gazetarlibereco| ]] [[Kategorio:Ĵurnalismo]] 52ilmvy33585q14v5p33iw26b9aoftc 0 611857 9384971 8732992 2026-05-27T10:31:49Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:Jaschik_Roninok_kincse_ronin_dress_sketch_1936.jpg|Jaschik_Roninok_kincse_ronin_dress_sketch_1936.jpg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Gbawden|Gbawden]]: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Jaschik Ronino 9384971 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Álmos Jaschik |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Jaschik Álmos |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1885|01|5}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Bardejov|Bártfa]] ([[Hungara reĝlando]]) |dato de morto = {{mortotago|1950|09|12}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Budapeŝto]] ([[Hungario]]) }} '''Álmos Jaschik''' [Almoŝ jaŝik], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Jaschik Álmos''' estis [[Hungario|hungara]] [[grafikisto]], [[pentristo]], [[instruisto]], kostumisto, dekoraciisto, [[ilustristo]]. Lia familia nomvarianto estis ''Jassik''. Álmos Jaschik [http://www.kieselbach.hu/muvesz/jaschik-almos_621] naskiĝis la {{daton|5|januaro|1885}} en [[Bardejov|Bártfa]] ([[Hungara reĝlando]], nuntempa [[Bardejov]] en [[Slovakio]]), li mortis la {{daton|12|septembro|1950}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Álmos Jaschik akiris [[diplomo]]n en [[Hungara Belarta Universitato|Reĝa Modela Desegna Lernejo]] en [[1907]]. Liaj plej gravaj instruistoj estis [[Róbert Nádler]], [[László Hegedűs (pentristo)]] kaj [[Tivadar Zemplényi]]. Post siaj studoj li ekinstruis en arta [[gimnazio]], li instruis precipe estontajn librobindistojn. Li studvojaĝis en [[1908]] en [[Francio]], [[Belgio]], [[Germana Regno]], [[Nederlando]]. Li iomete helpis la [[Hungara Sovetrespubliko|Hungaran Sovetrespublikon]], tial en [[1920]] li estis forigita. Li establis privatan lernejon, kie li instruis plu ĝismorte. En tiu periodo li ne nur pentradis, sed li kreis grafikaĵojn, bankbiletojn, ilustris librojn, eĉ al la [[Nacia Teatro (Budapeŝto)]] li faris kostumajn kaj dekoraciajn planojn, fine li faris [[desegnofilmo]]n. Li havis [[edzino]]n, kiu helpis en la instruado. == Elektitaj pentraĵoj == * Csontleves * Vitorlás * Bál * Viaskodók * Jós * Varázsló == Lia libro == * ''A könyvkötő mesterség'' (1922) == Elektitaj artaĵoj == * ''A gyémántkrajcár'' (fabelfilmo, 1942–1944) * bankbiletaj planoj * [[János Arany]]: ''A fülemüle'' (poemilustraĵo, 1937) * ''A sátán kísértése'' (ksilografiaĵo) * [[Sándor Petőfi]]: ''János vitéz'' (libroilustraĵo, 1930) * [[Ferenc Móra]]: ''Dióbél királyfi és társai'' (libroilustraĵo) == Elektitaj disĉiploj == * [[Vera Csillag]] * [[István Endrődi]] * [[János Miklós Kádár]] * [[Lajos Kovács (pentristo)]] * [[Margit Kovács]] * [[János Major]] * [[József Németh (fotisto)]] * [[Tibor Vákár]] == Memorigiloj == * nomo de fakgimnazio en Budapeŝto [http://jaschikmuveszeti.hu/] == Fontoj == * [https://budapestaukcio.hu/jaschik-almos/festo hungarlingva biografio kun foto kaj bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180517153145/https://budapestaukcio.hu/jaschik-almos/festo |date=2018-05-17 }} * [https://www.arcanum.hu/en/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/j-75FD4/jaschik-almos-jassik-76051/ hungarlingva biografio] * [http://www.nemzetikonyvtar.hu/jaschik-almos-festo-grafikus hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180517153809/http://www.nemzetikonyvtar.hu/jaschik-almos-festo-grafikus |date=2018-05-17 }} * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/jaschik-almos/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180517153517/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/jaschik-almos/ |date=2018-05-17 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jaschik Almos}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kostumistoj]] [[Kategorio:Hungaraj dekoraciistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ilustristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] bhjywebwhnft1j88x8elfh1k9awo1b1 0 620342 9384833 9175616 2026-05-27T07:35:30Z Sj1mor 12103 9384833 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Bundesarchiv B 145 Bild-F001651-0041, Weiden, Porzellanfabrik Seltmann.jpg|eta|Ĉenstablo en porcelanfabriko.]] [[Dosiero:Ford assembly line - 1913 (restored).jpg|eta|Ĉenstablo en aŭtofabriko de [[Ford]].]] Per '''ĉenstablo''' <ref>laŭ [[NPIV]] 2002</ref> ĝenerale oni celas produktan sistemon en [[fabriko]]. Produktoj sur la stablo estas kondukataj fare de dungitoj aŭ [[maŝino]]j. Ili ĉiuj faras saman ripetatan agon ĝis la produkto estas preta. == Vidu ankaŭ == * [[Muntoĉeno]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=stabl.cxen0o}} [[Kategorio:Fabrikado]] [[Kategorio:Aŭtomacio]] [[Kategorio:Maŝinoj]] [[Kategorio:Teknologia transporto]] syu025wtvxijmbqxy7eyu7hyyhzthxy 0 622898 9384851 6453511 2026-05-27T07:47:13Z Sj1mor 12103 9384851 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:4-Stroke-Engine.gif|eta|Movanta bildo de la 4 pozicioj de kvartakta motoro. Dekstre la aero aŭ la miksaĵo estas alsuĉita (blua) kaj maldekstre (bruna) la ellasgasoj forpelitaj]] '''Kvartakta motoro''' estas [[piŝto]][[motoro]] kun unu [[Laboro (fiziko)|laborpaŝo]] en du [[rotacio]]j de la [[kranko]]. La kvartakt-[[miksaĵo]][[motoro]] aŭ Ottomotoro estas inventita de [[Nikolaus Otto]] en [[1876]]. Por la ekbrulo de la gasmiksaĵo en motoro kiu uzas la fuelon [[benzino]]n, [[LPG]]-on aŭ [[tergaso]]n la gasmiksaĵo, je la fino de la kunprema paŝo, estas bruligata per [[sparkilo]]. En kvartakta [[dizelmotoro]] aero estas kunpremata dum la kunprempaŝo, ĉe kio tiu varmiĝas kaj poste je la fino de la kunprempaŝo estas injektata per fuelo fare de injektilo kaj okazas membruliĝo. Sekve ekspansiiĝantaj brulgasoj puŝas, dum la laborpaŝo, la piŝton malsupren, pro kio la motoro estas pelata. ==Vidu ankaŭ== * [[Dutakta motoro]] * [[Ciklo de Otto]] {{projektoj}} [[Kategorio:Motoroj]] [[Kategorio:Aperis en 1864]] cxghk2fx93dfpr81zmcfkkwsmrly8pp 0 622968 9384965 8389904 2026-05-27T10:23:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384965 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Norda botelnazulo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |troveblo de fosilioj = |dosiero = Hyperoodon ampullatus.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |subfilumo = [[Vertebruloj]] ''Vertebrata'' |klaso = [[Mamuloj]] ''Mammalia'' |ordo = [[Parhufuloj]] ''Artiodactyla'' |subordo = [[Cetacoj]] ''Cetaceae'' |superfamilio = ''Ziphioidea'' |familio = [[Zifiedoj]] ''Ziphiidae'' |genro = ''Hyperoodon'' |specio = ''Hyperoodon ampullatus'' |specio aŭtoritato = Forster, 1770 |specioj de subdivizio = |teritorio = |priskribo de teritorio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Norda botelnazulo''' aŭ '''norda botelnaza baleno''' (''Hyperoodon ampullatus'') estas [[specio]] de [[bekobaleno]] en la [[familio (biologio)|familio]] de [[Ziphiidae|zifiedoj]], kie ĝi estas unu el du membroj de genro ''[[Hyperoodon]]''. La norda botelnazulo estis troe ĉasita de [[Norvegio]] kaj [[Britio]] en la 19a kaj komenco de la [[20a jarcento]]j. Ĝi estas unu el la plej profunde loĝantaj mamuloj konataj, kaj atingas profundojn de 1,453&nbsp;m.<ref name="Best">Best, Peter B. 2007. ''Whales and Dolphins of the Southern African Subregion'' {{ISBN|978-0-521-89710-5}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal |last= Hooker |first= Sascha K. |last2= Baird |first2= Robin W. |date= 1999-04-07 |title= Deep–diving behaviour of the northern bottlenose whale, Hyperoodon ampullatus (Cetacea: Ziphiidae) |url= http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/266/1420/671 |journal= Proceedings of the Royal Society of London B: Biological Sciences |language= en |volume= 266 |issue= 1420 |pages= 671–676 |doi= 10.1098/rspb.1999.0688 |pmc= 1689818 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180602114347/http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/266/1420/671 |date=2018-06-02 }}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Giant Beaked Whales in the Encyclopedia of Marine Mammals pages 519-522 Teikyo Kasuya, 1998. ISBN 0-12-551340-2 * National Audubon Society Guide to Marine Mammals of the World Reeves et al., 2002. ISBN 0-375-41141-0. * Whales, Dolphins and Porpoises Carwardine, 1995. ISBN 0-7513-2781-6 {{Projektoj}} [[Kategorio:Zifiedoj]] jqxsmw9bkfgltg3cr7kxncuspxx6pp9 0 625841 9384855 9316675 2026-05-27T07:48:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384855 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Nitrozila bromido</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Nitrosyl-bromide-2D.png|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Nitrozila bromido''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Nitrozila bromido''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Bromido de nitrozilo |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''NOBr'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=13444-87-6 13444-87-6] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.109908.html 109908] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/123304 123304] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||malhelruĝa gaso kun penetranta odoro kaj oksidigaj proprecoj |- |[[Molmaso]]||109,91 g·mol^-1 |- |[[Denseco]]|| 2,637 (20°C )g cm⁻³ |- |[[Fandpunkto]]||-56°C |- |[[Bolpunkto]]||14,5°C |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.524}} |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:reakcias |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||50 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R14|R14]] [[Listo da R-Deklaroj#R34|R34]] [[Listo da R-Deklaroj#R37|R37]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#R45|S45]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|T|Xn|C}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|03|04}}{{GHS Piktogramo|05|06}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|314|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|260|261|264|271|280|301+330+331|303+361+353|304+340|305+351+338|310|321|363|403+233|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Nitrozila bromido''' aŭ '''NOBr''' estas neorganika broma kombinaĵo de [[nitrogeno]] kaj [[oksigeno]], malhelruĝa gaso kun penetranta odoro kaj oksidigaj proprecoj kies kondensiga punkto estas iom malsupre ol media temperaturo. Sammaniere kiel kun [[nitrozila klorido]] kaj [[nitrozila fluorido]], ĝi uzatas en kemiaj sintezoj ĉar en akva medio ĝi iĝas en [[bromida acido|bromidan acidon]] kaj [[nitrata acido|nitratan acidon]] kondiĉigante al bromigaj kaj nitrogenigaj reakcioj. En normalaj kondiĉoj ĝi malkomponiĝas per fotolizo formante ''nitratan oksidon'' kaj [[kloro|klorgason]]. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Sintezo de nitrozila bromido per interagado de la bazaj kemiaj elementoj: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Nitric-oxide-3D-vdW.png|50px|nitrata oksido]]+[[Dosiero:Bromine-3D-vdW.png|50px|bromo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>2[[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Sintezo per traktado de ''nitrogena duoksido'' kaj [[bromo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Nitrogen-dioxide-3D-vdW.png|50px|nitrogena duoksido]]+[[Dosiero:Bromine-3D-vdW.png|50px|bromo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>2[[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]]+[[Dosiero:Oxygen_molecule3D.png|50px|oksigeno]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per traktado de ''nitrogena duoksido'' kaj [[kalia bromido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Nitrogen-dioxide-3D-vdW.png|50px|nitrogena duoksido]]+[[Dosiero:Sodium_bromide.png|50px|kalia bromido]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]]+[[Dosiero:Sodium-nitrate-3D-vdW.png|50px|kalia nitrato]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado de nitrozila bromido per interagado de ''dunitrogena trioksido'' kaj [[bromo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Dinitrogen-trioxide-3D-balls.png|50px|dunitrogena trioksido]]2[[Dosiero:Bromine-3D-vdW.png|50px|bromo]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]]+[[Dosiero:Oxygen_molecule3D.png|50px|oksigeno]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Per reakcio inter [[nitrita acido]] kaj [[bromida acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Nitrous acid 3D.png|50px|nitrita acido]]+[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|50px|bromida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|50px|akvo]] |- |} </center> === Sintezo 6 === * Sintezo per traktado de [[nitrata acido]] kaj [[bromida acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Nitric acid 3D.png|90px|nitrata acido]]+2[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|50px|bromida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>2[[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]]+[[Dosiero:Oxygen_molecule3D.png|50px|oksigeno]]+2[[Dosiero:Water_molecule.svg|50px|akvo]] |- |} </center> === Sintezo 7 === * Per interagado de [[nitrozila klorido]] kaj [[bromida acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Nitrosyl-chloride-3D-vdW.png|50px|nitrozila klorido]]+[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|50px|bromida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|50px|klorida acido]] |- |} </center> === Sintezo 8 === * Per reakcio inter [[natria nitrito]] kaj [[bromo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Sodium nitrite 3D.png|50px|natria nitrito]]+2[[Dosiero:Bromine-3D-vdW.png|50px|bromo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>2[[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]]+2[[Dosiero:Sodium_bromide.png|50px|kalia bromido]]+[[Dosiero:Oxygen_molecule3D.png|50px|oksigeno]] |- |} </center> === Sintezo 9 === * Per traktado de [[natria nitrito]] kaj [[bromida acido]]:<ref>[http://nitrogen.atomistry.com/nitrosyl_bromide.html Atomistry]</ref> <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sodium nitrite 3D.png|50px|kalia nitrito]]+[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|50px|bromida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]]+[[Dosiero:Potassium hydroxide 3D.png|90px|kalia hidroksido]] |- |} </center> === Sintezo 10 === * Per interagado de ''nitrozilsulfata acido'' kaj [[natria bromido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:NO(HSO4).svg|70px|nitrozilsulfata acido]]+[[Dosiero:Sodium_bromide.png|50px|natria bromido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]]+[[Dosiero:Sodium-bisulfate-3D-balls-ionic.png|50px|natria bisulfato]] |- |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Malkomponado de nitrozila bromido:<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://mattson.creighton.edu/genchemweb/ReadingGuideChapter12/Chm_205_S-07_Exam_1_Answers.pdf |titolo=Creighton University |alirdato=2018-12-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181209124108/http://mattson.creighton.edu/genchemweb/ReadingGuideChapter12/Chm_205_S-07_Exam_1_Answers.pdf |arkivdato=2018-12-09 }}</ref> <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{10^oC}\, } </math>2[[Dosiero:Nitric-oxide-3D-vdW.png|50px|nitrata oksido]]+[[Dosiero:Bromine-3D-vdW.png|50px|bromo]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Per hidrolizo, nitrozila bromido iĝas en [[nitrata acido|nitratan acidon]], ''nitratan oksidon'' kaj [[bromida acido|bromidan acidon]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 3[[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]]+2[[Dosiero:Water_molecule.svg|50px|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Nitric acid 3D.png|50px|nitrata acido]]+2[[Dosiero:Nitric-oxide-3D-vdW.png|50px|nitrata oksido]]+3[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|50px|bromida acido]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Nitrozila bromido reakcias kun [[kalia hidroksido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 4[[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]]+6[[Dosiero:Potassium hydroxide 3D.png|90px|kalia hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sodium-nitrate-3D-vdW.png|50px|kalia nitrato]]+[[Dosiero:Sodium nitrite 3D.png|50px|kalia nitrito]]+2[[Dosiero:Nitric-oxide-3D-vdW.png|50px|nitrata oksido]]+3[[Dosiero:Water_molecule.svg|50px|akvo]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Kun [[metanolo]] ĝi donas [[nitrometano]]n: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]]+[[Dosiero:Methanol 3D.png|50px|metanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Nitromethane molecule ball.png|50px|Nitrometano]]+[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|50px|bromida acido]] |- |} </center> === Reakcio 5 === * Kun [[metilamino]] ĝi iĝas en [[bromometano]]n: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]]+[[Dosiero:Methylamine 3D.png|50px|metilamino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Bromomethane 3D.png|50px|bromometano]]+[[Dosiero:Nitrogen3D.png|50px|nitrogeno]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|50px|akvo]] |- |} </center> === Reakcio 6 === * Kun [[alanino]] ĝi formas ''2-bromo-propionatan acidon'':<ref>[https://books.google.com.br/books?id=LGEFAQAAIAAJ&q=Nitrosyl+bromide&dq=Nitrosyl+bromide&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwipmKOL747fAhUGmuAKHfeuA1c4KBDoAQhcMAg Lehrbuch der organischen chemie]</ref> <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]]+[[Dosiero:L-alanine-3D-balls.png|90px|alanino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:2-Bromo-propionic acid3D.png|90px|2-bromo-propionata acido]]+[[Dosiero:Nitrogen3D.png|50px|nitrogeno]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|50px|akvo]] |- |} </center> === Reakcio 7 === * Preparado de [[tribromoacetata acido]] per reakcio kun [[trifluoroacetata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 3[[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]]+[[Dosiero:Trifluoroacetic acid 3D.png|50px|trifluoroacetata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Tribromoacetic acid3D.png|50px|tribromoacetata acido]]+3[[Dosiero:Nitric-oxide-3D-vdW.png|50px|nitrata oksido]] |- |} </center> === Reakcio 8 === * Sintezo de [[nitrozila klorido]] en ĉeesto de [[kloro|klorgaso]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]]+[[Dosiero:Chlorine-3D-vdW.png|50px|kloro]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>2[[Dosiero:Nitrosyl-chloride-3D-vdW.png|50px|nitrozila klorido]]+[[Dosiero:Bromine-3D-vdW.png|50px|bromo]] |- |} </center> === Reakcio 9 === * Preparado de ''nitrozobenzeno'' per agado sur ''fenil-natrio'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]]+[[Dosiero:Phenylsodium 3D.png|50px|fenil-natrio]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Nitrosobenzene-3D-balls.png|50px|nitrozobenzeno]]+[[Dosiero:Sodium_bromide.png|50px|natria bromido]] |- |} </center> === Reakcio 10 === * Sintezo de ''bromo-benzeno'' per rekta agado sur [[benzeno]]:<ref>[https://studfiles.net/preview/409826/page:2/ Studfiles]</ref> <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2[[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]]+2[[Dosiero:Benzene 3D.png|50px|benzeno]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Bromobenzene 3D.png|50px|bromobenzeno]]+[[Dosiero:Nitrogen3D.png|50px|nitrogeno]] |- |} </center> === Reakcio 11 === * Preparado de ''nitrozilsulfata acido'' per agado sur ''arĝenta bisulfato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Nitrosyl-bromide-3D-balls.png|70px|nitrozila bromido]]+[[Dosiero:Silver bisulfate3D.png|50px|arĝenta bisulfato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:NO(HSO4).svg|70px|nitrozilsulfata acido]]+[[Dosiero:Silver (I) bromide3D.png|50px|arĝenta bromido]] |- |} </center> {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Nitrozila klorido]] * [[Nitrozila jodido]] * [[Nitrozila fluorido]] == Literaturo == * [https://books.google.com.br/books?id=GoQabnul8FkC&pg=PA17&lpg=PA17&dq=Nitrosyl+bromide&source=bl&ots=xt2lhRxWP5&sig=an77exKbHU3pO_j5WRAI-nitgUo&hl=pt-BR&sa=X&ved=2ahUKEwjB24S66Y7fAhVyUt8KHfhgDwc4FBDoATAAegQIARAB#v=onepage&q=Nitrosyl%20bromide&f=false Advances in Physical Organic Chemistry APL] * [https://books.google.com.br/books?id=lnsax7gfyfYC&pg=PA195&dq=Nitrosyl+bromide&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjm7MjB6o7fAhVjS98KHca0DrgQ6AEINTAC#v=onepage&q=Nitrosyl%20bromide&f=false Inorganic Syntheses] * [https://books.google.com.br/books?id=nyGGAwAAQBAJ&pg=PA91&dq=Nitrosyl+bromide&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjm7MjB6o7fAhVjS98KHca0DrgQ6AEIPDAD#v=onepage&q=Nitrosyl%20bromide&f=false Science of Synthesis: Houben-Weyl Methods of Molecular Transformations] * [https://books.google.com.br/books?id=Yp0wAAAAYAAJ&pg=PA844&dq=Nitrosyl+bromide&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjJ1q3-7Y7fAhWkTd8KHaU3APA4FBDoAQhMMAU#v=onepage&q=Nitrosyl%20bromide&f=false Journal - Chemical Society, London] * [https://books.google.com.br/books?id=9jBCAQAAMAAJ&pg=PA183&dq=Nitrosyl+bromide&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjvy6X2-Y7fAhUJU98KHZqFBak4MhDoAQhcMAc#v=onepage&q=Nitrosyl%20bromide&f=false The Chemical News and Journal of Industrial Science] * [https://www.youtube.com/watch?v=C3siM5EqFnE Youtube - Preparado kaj proprecoj de nitrozila bromido] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Portalo|kemio}} [[Kategorio:Nitrozilaj kombinaĵoj|bromido]] [[Kategorio:Nemetalaj halogenidoj]] [[Kategorio:Bromidoj]] [[Kategorio:Koloraj gasoj]] osb5s7mwro3f8425a523prci5wdrzyk 0 630854 9384891 9259313 2026-05-27T09:03:24Z Sj1mor 12103 9384891 wikitext text/x-wiki Jen listo de la okazaĵoj de la [[Dua Mondmilito]] dum [[1942]]: [[Dosiero:CampMurphy.jpg|eta|dekstre|Ceremonio en [[Filipinoj]] en kiu videblas la generalo [[Douglas MacArthur|MacArthur]], kiu estros la movon de usonaj trupoj en Pacifiko.]] == Januaro == [[Dosiero:Japanese troops mopping up in Kuala Lumpur.jpg|eta|200ra|Japanaj trupoj dum la Kampanjo de Malaizio.]] * [[1-a de januaro]]: ** 26 landoj subskribis en [[Vaŝingtono]] la [[Deklaro de la Unuiĝintaj Nacioj|Deklaron de la Unuiĝintaj Nacioj]], nome interkonsento per kiu ili engaĝiĝis ne fari unuopajn pactraktatojn kuo la potencoj de la [[Akso Romo-Berlino-Tokio|Akso]]. ** Kontraŭatako de la sovetaj armeoj en la tuta etendo de la fronto. ** [[Jean Moulin]], direktoro de la [[Nacia Konsilio de la Rezistado]] estis paraŝutita ĉe Alpilles, je 20&nbsp;km sude de [[Avignon]], [[Provenco]]. * [[2-a de januaro]]: ** La japanoj eniris en [[Manilo]]. La usonaj trupoj estritaj de [[Douglas MacArthur|MacArthur]], [[Supera Komandanto de la Aliancaj Armeoj]] en la [[Pacifika Fronto]], retiriĝis en la duoninsulo de [[Bataano]] kaj translokiĝis sian stabanejon al la insulo [[Corregidor]]. ** Bombardado ĉiutaga sur [[Singapuro]]. * [[3-a de januaro]]: ** Oni starigis komunan estraron NIHA (uson-angla-nederland-aŭstralia) en [[Fora Oriento]], kun [[Archibald Wavell|Wavell]] kiel ĉefkomandanto de la Aliancanoj. ** Elŝipiĝo de japanoj en la rivero Perako, [[Malajzio]]: la britoj retiriĝis pro minaco perdi retirejon. ** La generalo [[Ĉiang Kai-ŝek]] estis nomumita ĉefkomandanto de la [[Aliancanoj]] en Ĉinio. ** [[Aŭstralio]] deklaris la militon al [[Italio]]. ** Batalo de Bardia: en la fronto de Nordafriko, la Aliancanoj konkeris Bardia, kaj kaptis ĉirkaŭ 14 000 prizonulojn. * [[4-a de januaro]]: ** [[Kaluga]], en okcidenta [[Rusio]], estis rekonkerita de la sovetanoj. ** La japanoj startigis la Kampanjon de Birmo. * [[5-a de januaro]]: [[Malto]] estis atakita ĉiutage de la ''[[Luftwaffe]]''. * [[7-a de januaro]]: La japanoj trapasis la riveron Slim kaj rompis la britan fronton en [[Malajzio]]. Kapitulacis 32 000 britoj. ** [[Bombado de Bankoko en la Dua Mondmilito|Bombado de Bankoko]] fare de Aliancanoj. * [[9-a de januaro]]: La japanoj atakis en la duoninsulo de [[Bataano]], en [[Luzono]], [[Filipinoj]]. * [[10-a de januaro]]: ** La japanoj eniris en [[Kuala Lumpur]], ĉefurbo de la [[Brita Malajzio]]. ** Ofensivo de sovetoj en [[Volokolamsk]]. * [[11-a de januaro]]: ** Japanio deklaris la militon al [[Nederlando]] kaj invadis la nederlandan [[Borneo]]n kaj la insulon [[Sulaveso]]n. ** La ''[[Afrikakorps]]'', retiriĝinta, alvenis al El Agheila. ** La rusoj remalfermis la liverkoridoron de la sieĝata [[Leningrado]]. ** Japana submarŝipo bombardadis la instalaĵoj de [[Pago Pago]] en la [[Usona Samoo]]. * [[13-a de januaro]]: ** La sovetoj atakis en la zono de la rivero [[Volĥovo (rivero)|Volĥovo]]. Ilia celo estis liberigi [[Leningrado]]n. ** La Aliancanoj atakis en la Montopasejo de Halfajo. * [[15-a de januaro]]: ** La RAF bombardadis [[Hamburgo]]n. ** Fortaj luktoj inter ĉinoj kaj japanoj en [[Ĉangŝa]]. ** Startis la Dua Kontraŭpartizana Ofensivo en [[Jugoslavio]]. * [[16-a de januaro]]: La japanoj atakis en [[Birmo]] ĉe Tavojo. * [[17-a de januaro]]: La ital-germana soldataro de la altaĵoj de Halfajo kapitulacis al britoj. * [[18-a de januaro]]: La sovetoj venkis super la germanoj en [[Izjum]], en [[Ukrainio]], rekonkerante perditajn teritoriojn: Lozovaja kaj Barbenkovo. * [[19-a de januaro]]: ** Tavojo estis konkerita de la japanoj, dum la britoj retiriĝis al [[Ranguno]]. ** La nordo de la Brita [[Borneo]] kapitulacis al japanoj. * [[20-a de januaro]]: ** En la [[Wannsee-konferenco]], ĉe Berlino, altaj estroj de la SS, de la Centra Oficejo de Sekureco de la Nacisocialisma Partio kaj diversaj ministerioj kunordigis la transportadon kaj mortigon de la eŭropaj judoj, komencante oficiale la [[Holokaŭsto]]n. ** La britoj komencis ĝeneralan retirigon el [[Malajzio]]. ** La japanoj aeratakis al [[Lae]], en [[Nov-Gvineo]]. * [[21-a de januaro]]: ** [[Erwin Rommel]] komencis sian duan ofensivon en [[Libio]] por bremsi la britojn, kiuj estis venkitaj ĉe [[Aĝdabija]], Libia. ** [[Bremeno]] kaj [[Emden]] estis bombarditaj de la RAF. * [[22-a de januaro]]: ** Fino de la [[Batalo de Moskvo]]: ĝenerala retroiro de la germanaj linioj al okcidento de la ĉefurbo. ** La germanoj sukcesis haltigi la malamikon en la fronto de la rivero [[Volĥovo (rivero)|Volĥovo]]. ** Japana elŝipiĝo en [[Rabaul]], en [[Nova Britio]], kiu kontrolas la strategian Kanalon de Sankta Georgo, kaj kiu estos unu el ĉefaj marmilitaj bazoj en la estonteco. * [[23-a de januaro]]: ** Japana venko en la Batalo de Rabaul. ** La japanoj starigis pupan registaron en Filipinoj. * [[24-a de januaro]]: ** La japanoj elŝipiĝis en [[Nova Irlando (insulo)|Nova Irlando]]. ** La japana invada soldataro en Javo estis malkaŝita kaj atakita de los aliancanoj. Estis la [[Batalo en Makasara markolo]]. ** [[Ranguno]] estis bombardita. * [[25-a de januaro]]: ** [[Aŭstralio]] mobilizis ĉiujn rimedojn antaŭ minaco de japana invado. ** La japanoj elŝipiĝis en [[Nov-Gvineo]] kaj en la [[Salomonoj]], nome en [[Bougainville (Papuo-Nov-Gvineo)|Bougainville]]. ** Tajlando deklaris la militon al Usono kaj Unuiĝinta Reĝlando. ** Rommel rekonkeris Bengasi. * [[27-a de januaro]]: En la suda sektoro de la Orienta Fronto la sovetoj konkeris Lozovaja. * [[28-a de januaro]]: ** La japanoj okupis la [[Ludovik-Insularo]]n, al este de [[Nov-Gvineo]]. ** Usonaj bombaviadiloj kun bazo en Javo atakis la malamikajn flughavenojn en [[Kuala Lumpur]] (Malajzio) kaj en [[Sulaveso]]. * [[29-a de januaro]]: ** Alvenis al Singapuro la 18a Brita Divizio. ** La registaro de [[Ekvadoro]], estrita de la doktoro Carlos Arroyo del Río, subskribis la Protokolon de Rio de Janeiro per kio la peruaj fortoj finfine retiriĝis el Ekvadora teritorio. * [[31-a de januaro]]: ** La japanoj okupis la [[Malaja Duoninsulo|Malajan Duoninsulon]]. Startis la sieĝon de [[Singapuro]]. ** Atako de la RAF en [[Tripoli]]. ** La trupoj de la Akso konkeris Bardia kaj Cirene. ** Usono agnoskis la sendependon de la [[Etiopia Imperio]]. == Februaro == * [[1-a de februaro]]: ** Brita retiriĝo al Gazala, en Cirenaiko. ** La usona aviadilaro atakis la japanajn bazojn en la insuloj [[Gilbertoj]] kaj [[Marŝaloj]]. ** En Norvegio, kun germana helpo, estis nomumita por dua fojo Quisling kiel prezidanto de la registaro. ** La japanoj okupis [[Molamjajn]], en Birmo. * [[3-a de februaro]]: ** La trupoj de Rommel eniris en Derna. ** La japanoj okupis la insulon [[Ambon]], en la insuloj [[Molukoj]], kaj bombardadis [[Javo]]n kaj [[Port Moresby]]. * [[4-a de februaro]]: Malto estis bombardita. * [[5-a de februaro]]: ** En Malajzio, la japanoj alvenis al Singapuro kaj tuj komencis la atakon al la urbo. La urbo estis konstante frapita de la japana artilerio. ** Nova japana ofensivo en [[Ŝandongo]] kontraŭ ĉinoj. * [[6-a de februaro]]: La japanoj finkompletigis la okupacion de Borneo. [[Dosiero:Bosbritsurrendergroup.jpg|eta|250ra|dekstra|Britaj trupoj kapitulaciantaj antaŭ la japanoj dum la [[Batalo de Singapuro]].]] * [[7-a de februaro]]: ** Startis la [[Batalo de Singapuro]]. ** En Birmo, britoj kaj hindianoj entranĉeiĝis ĉe la rivero Salŭeno. ** La ''Afrikakorps'' haltigis sian ofensivon en El Gazala, kie la 8a Brita Armeo establis sian defendolinion. * [[8-a de februaro]]: La japanoj elŝipiĝis nordokcidente de Singapuro. * [[9-a de februaro]]: La japanoj okupis la insulon Sulaveson kaj bombardadis [[Ĝakarto|Batavion]], [[Surabajo]]n kaj [[Malang]]on, en Javo. * [[11-a de februaro]]: ** Franco kaj [[António de Oliveira Salazar|Salazar]] kunsidis [[Sevilo]], kaj ambaŭ ŝtatestroj konfirmis la neŭtralecon de Hispanio kaj [[Portugalio]]. ** La RAF bombardadis Mannheim kaj Brest. * [[13-a de februaro]]: La RAF bombardadis Kolonjon kaj [[Akeno]]n. * [[14-a de februaro]]: La japanaj paraŝutistoj surteriĝis en [[Palembang]]o kaj komencis la okupacion de [[Sumatro]]. * [[15-a de februaro]]: ** Kun la kunlaboro de la nederlanda registaro en la ekzilo, usonaj trupoj elŝipiĝis sur la insulo [[Arubo]]. ** La generalo Arthur Ernest Percival, estro de la soldataro de Singapuro, subskribis la kapitualcon de la urbo al japanoj, estritaj de la generalo Tomoĝuki Ĝamaŝita. Tiel finis la Kampanjo de Malajzio, kun 130.000 [[militprizonulo]]j, la pli forta brita malvenko en sia historio. * [[16-a de februaro]]: Ĉiutagaj japanaj bombardadoj sur Corregidor. * [[17-a de februaro]]: Rommel kunsidis kun Hitler en Germanio por klopodo konvinki la Fuhrer pri la gravo de la fronto de Nordafriko, sed Hitler plie priokupiĝis pri la Orienta Fronto, kaj ne tiom atentis prie. * [[19-a de februaro]]: ** Malfermo de la proceso kontraŭ [[Léon Blum]], Dalaldier kaj [[Maurice Gamelin|Gamelin]] en [[Riom]]. ** Aeratako de la japana aviadilo sur [[Darvino]] (Aŭstralio), dum kiu mortis ĉirkaŭ 243 personoj. ** La japanoj elŝipiĝis en [[Bali]], oriente de Javo. * [[20-a de februaro]]: ** La japanoj elŝipiĝis en Timoro (kiu falis la 24an). ** Usonanoj klopodis rekuperi Rabaul, sed ili estis repelitaj de la japanoj. * [[23-a de februaro]]: ** En Birmo, la britoj retiriĝis al la linio de la rivero Pegu. ** La japanoj bombardadis naftajn elfosejojn en [[Santa Barbara (Kalifornio)]]. * [[24-a de februaro]]: ** La [[Ruĝa Armeo]] ĉirkaŭis la trupojn de Von Busch en [[Staraja Russa]]. La batalo daŭris dek tagojn. ** La usonanoj bombardadis Vejkinsulon kaj [[Minami-Tori-ŝima]]. ** Okazis la konata kiel [[Batalo de Los-Anĝeleso]]: La kontraŭaera usona artilerio pafas kontraŭ flugantaj objektoj ne identigitaj, en kio oni konsideris japanan atakon. Mortis tri civiluloj. * [[25-a de februaro]]: La japanoj elŝipiĝis kaj okupis la insulon Baveano, nordoriente de Javo. * [[27-a de februaro]]: ** Malvenko de aliancanoj en la [[Batalo en Java Maro]]: la aliancana ŝìparo rezultis detruita. ** En Filipinoj, japanoj invadis la insulon [[Mindoro]]. * [[28-a de februaro]]: ** Operaco ''Biting'': Britaj paraŝutistoj surteriĝis en [[Bruneval]], Francio, kie la germanoj estis instalintaj modernan radiotelemetron. Ili malmuntis la aparaton kaj forportis ĝin al Anglio komplete, forportitaj de malpezaj britaj ŝipoj. ** [[Batalo en Sunda markolo]]: La japanoj detruis la restaĵojn de la aliancana ŝìparo en Indonezio. ** La japanoj ekfaris amfibian atakon kontraŭ Javo. == Marto == [[Dosiero:1945 Mao and Chiang.jpg|eta|Por venki super japanoj, Mao (maldekstre) interkonsentis kunlabori kun Ĉiang (dekstre). Post la Dua Mondmilito startos milito inter ili.]] * [[1-a de marto]]: ** La sovetoj kontraŭatakis en Krimeo, en la duoninsulo de Kerĉo. ** Novaj japanaj elŝipiĝoj en Javo, kiu estis submetita al intensaj aeraj bombardadoj. * [[2-a de marto]]: La japanoj elŝipiĝis en [[Mindanao]]. * [[3-a de marto]]: ** Aeratako de la [[Royal Air Force|RAF]] super la fabriko de [[Renault]] de Boulogne-Bilancourt. ** La RAF bombardadis [[Palermo]]n. ** En Nordafriko la germanoj bombardadis Tobrukon kaj la britoj Bengasi. ** Aeratako de japanoj al la aŭstralia haveno de [[Broome]]. * [[4-a de marto]]: ** Japana klopodo en Pearl Harbor por interrompi operacoj de savado kaj rekognosko de la insulo post la [[Atako kontraŭ Pearl Harbor|atako]], sed ĉio rezultis en malsukcesa bombardado. (Estis la misio en kiu oni faris la plej grandan distancon dum misio de bombardado en la tuta milito). ** En Jugoslavio, la italoj estis venkitaj de neregulaj trupoj de la generalo Miĥajloviĉ. ** La japanoj elpelis la trupojn de la ĉina komunisma militestro [[Mao Zedong]] el Ŝang Ksi. * [[5-a de marto]]: ** La francaj fabrikoj Renault estis denove bombarditaj de la aliancanoj. ** La RAF bombardadis mezefike la industrian areon de Essen, en Rhur. ** La japanoj bombardadis la havenon de Cilacap, sude de Javo, kie la aliancanoj estis retirintaj sian soldataron. * [[6-a de marto]]: ** La japanoj eniris en [[Ĝakarto|Batavio]] (Javo). ** Novaj japanaj elŝipiĝoj en Nov-Gvineo. * [[7-a de marto]]: ** La japanoj eniris en [[Ranguno]] ([[Birmo]]). ** La japanoj bombardadis la militistajn instalaĵojn de [[Guadalcanal (Salomonoj)|Guadalcanal]]. ** La liber-francoj rajtigis la usonanojn konstrui bazojn en la insuloj de la Franca Oceanio. * [[8-a de marto]]: ** La nederlandanaj trupoj kapitulacis en Javo. ** Aeratako de la RAF sur la fabriko de [[Krupp]], en [[Essen]]. ** Pluis japanaj elŝipiĝoj en Nov-Gvineo. Ili okupis Lae kaj Salamoa. * [[9-a de marto]]: La japanoj konkeris [[Bandungo]]n. La insulo Javo estis jam en iliaj manoj. * [[10-a de marto]]: ** Por tria nokto sinsekva Essen estis bombardita. ** Roosevelt ordonis MacArthur abandoni Filipinojn. * [[11-a de marto]]: Usonaj aviadiloj atakis la japanan bazon en Lae kaj la japanoj la Orgolfon en Nov-Gvineo. * [[12-a de marto]]: ** La RAF bombardadis Kiel. ** Forta japana bombardado super la ĉefurbo de [[Teritorio Papuo]], Port Moresby. * [[13-a de marto]]: La RAF bombardadis Kiel kaj Kolonjo. * [[14-a de marto]]: Unuaj usonaj soldatoj alvenis al Aŭstralio. * [[17-a de marto]]: ** [[Douglas MacArthur]], nomumita ĉefkomandanto de la aliancanaj trupoj de la Sudorienta Pacifiko, alvenis al Aŭstralio, post foriri el Corregidor. ** En la koncentrejo de Belzec ekfunkciis la unua "mortoĉambro". La ekstermejo havas enhavkapablon por elimini 4 000 personojn tage. ** Churchill kaj Roosevelt alvenis al interkonsento pri la milito en Oriento: la britoj defendos la Hindan Oceanon kaj Mezorienton, dum la usonanoj havos la saman mision en Pacifiko, inkluden Nov-Zelandon kaj Aŭstralion. ** La japanoj liberigis la sendependisman indonezian estron [[Sukarno]]. * [[21-a de marto]]: Malto estis bombardita ege akre. * [[22-a de marto]]: En Sofio kunsidis Hitler kaj la reĝo [[Boriso la 3-a]] de Bulgario, por klopodo sendi bulgarajn trupojn al Sovetunio. * [[23-a de marto]]: La japanoj elŝipiĝis sur la insuloj [[Andamanoj kaj Nikobaroj]]. * [[25-a de marto]]: La RAF bombardadis la zonon de Essen. * [[26-a de marto]]: La japanoj refaris ofensivon en Birmo kaj sieĝis Taungoo. * [[28-a de marto]]: ** La RAF bombardadis [[Lübeck]]. Oni uzis 250 aviadilojn kun fajrigaj bomboj. Kiel reprezalio la germanoj planis la ''[[Baedeker Blitz]]'' per kiu la germanoj bombardados la britajn urbojn de kultura kaj historia intereso, sed sen strategia milita valoro. ** Brita aeratako al [[Saint-Nazaire]], kiu detruis sekan digon, unika en la atlantika franca marbordo kapabla por grandaj ŝipoj. ** Nederlanda kapitulaco en Sumatro. * [[30-a de marto]]: La japanoj okupis [[Kristnaskinsulo]]n, sude de Javo. * [[31-a de marto]]: En Birmo, Taungoo estis okupita de la japanoj. ** Startis la [[Aviadilatakoj en Hinda Oceano]] fare de la [[Japana Imperio]]. == Aprilo == * [[1-a de aprilo]]: Itala bombardado al Ĝibraltaro. * [[2-a de aprilo]]: ** La sovetoj kapitulacis en Vjazma. ** Italoj kaj germanoj bombardadis Malton. * [[5-a de aprilo]]: ** La japana aviadilaro bombardadis [[Kolombo (urbo)|Kolombo]] ([[Srilanko|Cejlono]]). ** La RAF bombardadis Hamburgon. ** La japanoj antaŭeniris tra la Linio Samat en Batano, Filipinoj. * [[6-a de aprilo]]: ** La RAF bombardadis Kolonjon kaj la ''Luftwaffe'' Aleksandrion. ** La japanoj bombardadis en Hindio [[Ĉenajo|Madrason]] kaj Kakinada. ** En Cejlono, la japanoj bombardadis la havenon de [[Trinkomali]]. * [[8-a de aprilo]]: ** Forta bombardado de la RAF sur Hamburgo. ** Malto estis bombardita dum 10 horoj sinsekve. ** Ofensivo de germanoj en Krimeo. * [[9-a de aprilo]]: ** Kapitulaco de la usonaj trupoj de la generalo Edward P. King entranĉeigitaj en la duoninsulo de Batano (76 000 prizonuloj). Startis la sieĝo de la insulo [[Corregidor]]. ** Ĝenovo kaj Torino esis bombarditaj de la RAF. ** La japanoj atakis [[Trinkomali]], Cejlono, kaj vrakigis la britan aviadilŝipon ''Hermes''. Tamen, la japanoj retiros siajn ŝipojn el tiuj akvoj kie ili jam ne reaperos. * [[10-a de aprilo]]: ** Startis la Marŝo de la Morto de Batano. ** Nokta bombardado de la RAF super Essen. ** La japanoj elŝipiĝis en la insulo [[Cebuo]], en Filipinoj. ** La Kongreso de Barato malakceptis la aŭtonomecon, male ili deziris la sendependecon. * [[12-a de aprilo]]: ** La RAF bombardadis Essen denove. ** Siro Staffor Cripps forlasis la Britan Hindion. Li ne sukcesis interkonsenti kun la sendependistoj. ** La usonanoj el siaj bazoj en Aŭstralio bombardadis celojn en la insuloj Filipinoj. * [[14-a de aprilo]]: Bombardado de la RAF sur [[Dortmund]], kio ripetiĝos la venontan tagon. * [[16-a de aprilo]]: ** La japanoj elŝipiĝis en [[Panajo]], en Filipinoj. ** El siaj bazoj en Hindio, la usonanoj bombardadis Rangunon. * [[17-a de aprilo]]: ** La RAF bombardadis en [[Aŭgsburgo]] la fabrikojn MAN de dizel-motoroj por submarŝipoj. ** Demisio de la registaro Darlan, en Vichy. * [[18-a de aprilo]]: ** Laval iĝis ĉefo de la registaro. ** La usona aviadilaro atakis [[Tokio]]n, [[Jokohamo]]n, [[Nagojo]]n, [[Jokosuka]] kaj [[Kobeo]]n pere de bombardaviadiloj kiuj elaeriĝis el aviadilŝipoj kaj surteriĝis en Ĉinion. ** Germana submarŝipo bombardadis la naftojn instalaĵojn de [[Kuracao]]. * [[19-a de aprilo]]: * [[20-a de aprilo]]: ** Tria Operaco, cele al elpelo de la partizanoj de la oriento de [[Bosnio]]. ** Fuĝo de la generalo Giraud. ** Japana antaŭeniro en Birmo. * [[23-a de aprilo]]: Germana bombardado de [[Exeter]], principo de la atakoj Baedeker. * [[24-a de aprilo]]: Forta brita bombardado sur Rostock, kio ripetiĝos la tri venontajn tagojn. * [[25-a de aprilo]]: ** La germanoj bombardadis Exeter kaj [[Bath]]. ** Britaj aviadiloj atakis la fabrikon Skoda en [[Pilsen]]. * [[27-a de aprilo]]: ** Aeratako de germanoj sur [[Nordwich]]. ** Novaj bombardadoj de la Akso sur Malto. * [[28-a de aprilo]]: La germana aviadilaro bombardadis [[Jorko]]n. * [[29-a de aprilo]]: La japanoj konkeris Laŝion, tranĉante la Ŝoseon de Birmo, kiu liveris al Ĉinio. == Majo == * [[1-a de majo]]: ** Kunsido inter Hitler kaj Mussolini en [[Salzburgo]]. Ili decidis la invadon de la insulo Malto, jam tre damaĝita de bombardadoj. ** La germanaj artilerio kaj aviadilaro submetis Sevastopolon al fortaj bombardadoj. ** [[Mandalajo]], en Birmo, estis konkerita de la japanoj. * [[3-a de majo]]: ** La japanoj invadis Tulagi, en la insuloj [[Salomonoj]]. ** Forta germana bombardado sur Exeter. ** La japanoj ekatakis la insulon Corregidor, lasta loko de la aliancanoj en la insuloj Filipinoj. * [[4-a de majo]]: ** Brita bombardado sur [[Stuttgart]], kio ripetiĝos la tri venontajn tagojn. ** Startis la [[Batalo en Korala Maro]], kiu finos la 8an: unua marbatalo kiu okazis tute per aviadiloj kun bazo en aviadilŝipoj. * [[5-a de majo]]: [[Madagaskaro]] estis invadita de [[Unuiĝinta Reĝlando]]. [[Dosiero:Coral Sea Explosion Lexington2.jpg|eta|200ra|Eksplodo en la usona ŝipo ''Lexington'' en la [[Batalo en Korala Maro]].]] * [[6-a de majo]]: Fino de la usona rezistado en Filipinoj: kapitulaco de Corregidor. * [[7-a de majo]]: La japanoj okupis [[Hollandia]] en la nederlanda [[Nov-Gvineo]]. * [[8-a de majo]]: ** La usona aviadilaro ''Lexington'' vrakis en la [[Korala Maro]]. ** La germanoj ekofensivis en Krimeo. ** La RAF atakis dumnokte la fabrikojn Heinkel de [[Warnemünde]]. ** La japanoj retiris la floton de invado de Port Moresby antaŭ la rezultoj de la [[Batalo en Korala Maro]]. * [[9-a de majo]]: Pluis la aera batalo sur Malto. * [[10-a de majo]]: ** En Jugoslavio, la germanoj ekofensivis kontraŭ la fortoj de Tito en la zono de [[Drina]]. ** Gandhi faris publikan deklaron en kiu li petis la eliron de la britoj el Hindio kaj la reziston kontraŭ la japana invadanto. * [[11-a de majo]]: ** Kunsido de Hitler kun Darlan en Berchtesgaden, por establi militajn bazojn en Tunizio. ** La usonanoj bombardadis celojn de japanoj en la insuloj Salomonoj. * [[12-a de majo]]: ** [[Dua Batalo de Ĥarkovo|La Ruĝa Armeo atakis Ĥarkovon]], kiun ĝi rekuperis la 28an. ** [[David Ben-Gurion]] postulis la kreadon de juda ŝtato en [[Palestino]]. ** La usonanoj bombardadis Rabaul. * [[13-a de majo]]: ** El la [[Fortikaĵo Königstein]] sukcesis fuĝi la franca generalo Henri Giraud, kiu sukcesos alveni al ne okupita Francio. ** Germanio vrakigis naftotransportan ŝipon de meksika flago, kvankam temas pri neŭtrala lando. * [[14-a de majo]]: Usonaj bombardadoj bombardadis Rabaul kaj Lae en Nov-Gvineo, kaj [[Mjiĉina]] en Birmo. * [[15-a de majo]]: ** La ''Luftwafe'' bombardadis la sovetan havenon de [[Murmansko]]. ** Bombardadoj sur Malto. La situacio de la insulo estas jam drama. Oni konsideras eblojn kapitulaci. ** La japanoj ekofensivis en Ĉinio atakante Teng Ĝue, en [[Junano]], por okupi la flughavenojn kiuj minacis Japanion. * [[16-a de majo]]: La germanoj atakis en la [[Kerĉa markolo]]. * [[17-a de majo]]: La britoj retiriĝis el Birmo ĝis Imfalo, en la barata ŝtato [[Manipuro]]. * [[18-a de majo]]: ** En Krimeo, la sovetoj estis venkitaj en la duoninsulo de Kerĉo. ** La usonanoj bombardadis [[Kupango]]n, en Timoro. * [[19-a de majo]]: La RAF bombardadis Mannheim. * [[20-a de majo]]: ** La japanoj finkompletigis la konkeron de Birmo. ** Dua meksika ŝipo, la ''Faja de Oro'', estis vrakigita de la germana mararmeo. * [[22-a de majo]]: ** La germanoj mortpafis [[Stjepan Filipović]], simbolo de la partizana rezistado, kiu antaŭe kriis "Morto al faŝismo, liberecon al la popolo!". ** [[Meksiko]] deklaris la militon al Germanio, Italio kaj Japanio. * [[24-a de majo]]: La usonanoj bombardadis Rangunon kaj Rabaul. * [[26-a de majo]]: ** Rommel reofensivis en Libio (Operaco Tezeo), en la zono de El Gazala: li estis haltigita post la atako al Bir Hakeim, kiu estis defendita de la Fortoj de la Libera Francio, estritaj de la generalo Pierre Kœnig. ** Por protekti la ofensivon de Rommel oni intensigis la aeratakojn super Malto. ** La ''Luftwaffe'' bombardadis la havenon de [[Rejkjaviko]], ĉefurbo de [[Islando]]. * [[27-a de majo]]: ** Atenco de la ĉeĥa rezistado kontraŭ [[Reinhard Heydrich]], kiu mortos la 4an de junio viktimo je [[sepsemio]]. Temis pri la nomita [[Operaco Anthropoid]] ** Tri japanaj flotoj, praktike la totala ŝiparo, almariĝis cele al [[Midvejinsuloj]]. ** La usonanoj okupis la insulon Wallis kaj [[Samoo]]n, en Suda Pacifiko. * [[28-a de majo]]: ** La sovetoj perdis en Ĥarkovo ĉirkaŭ 250 000 homojn kaj gravan materialon. ** En Ĉinnio, la japanoj okupis [[Jinhua]]. ** La senĉifrigo de la japana kodo permesis al usonanoj ekkoni la intencojn de la japana floto, kiu jam eliris el siaj bazoj. * [[29-a de majo]]: La RAF bombardadis [[Gennevilliers]]. * [[30-a de majo]]: ** Pli ol mil bombaviadiloj de la RAF atakis [[Kolonjo]]n kaj okazigis 469 mortojn. * [[31-a de majo]]: Kiel reprezalio pro la brita atako, la ''Luftwaffe'' bombardadis [[Canterbury]]. == Junio == [[Dosiero:Ww2 allied axis 1942 jun.png|eta|350ra|Stato de Aliancanoj kaj Akso en junio 1942.]] * [[1-a de junio]]: ** Aeratako de la RAF al la regiono de Ruhr (Essen, [[Oberhausen]] kaj [[Duisburgo]]). ** Ekfunkciis la [[Treblinka (koncentrejo)|koncentrejo de Treblinka]]. ** La usonanoj bombardadis Rangunon kaj Lae kaj Salamoa en Nov-Gvineo. * [[2-a de junio]]: Ital-germanaj bombardadoj al Malto. * [[3-a de junio]]: ** Brita bombardado sur Bremeno. ** Forta germana atako sur [[Sevastopolo]]. ** La usona bazo de Dutch Harbor, en la [[Aleutaj Insuloj]], estis forte bombardita de la japanoj. * [[4-a de junio]]: ** La britoj kontraŭatakis en Nordafriko. La francoj plue rezistis en Bir Hakeim. ** Nova bombardado de Dutch Harbour, la japanoj klopodis elŝipiĝi en la [[Aleutaj Insuloj]]. ** Startis la [[Batalo de Midway]], kiu finis la 7an per la usona venko. La floto de aviadilŝipoj de Japanio estis detruita kiam vrakis kvar el ili: la Japana Imperio ekperdis la hegemonion en la [[Pacifika Oceano]]. ** En Ĉinio la japanoj okupis la flughavenojn de [[Fuzhou]], el kiuj oni povis bombardadi Japanion. * [[5-a de junio]]: ** La britoj bombardadis Essen. ** Ital-germana bombardao al Malto. ** Malsukcesis la brita kontraŭatako en Libio pro granda perdo de materialo. ** Usono deklaris la militon al Hungario, Rumanio kaj Bulgario. * [[6-a de junio]]: ** Brita bombardado sur Emden. ** Startis la batalo de la Aleutoj, kiam la japanoj konkeris la insulojn Kiska kaj [[Insulo Attu|Attu]]. ** La japanoj retiris sian floton el la [[Midvejinsuloj]]. * [[8-a de junio]]: ** La RAF bombardadis Essen. ** Japanaj submarŝipoj atakis la aŭstraliajn urbojn [[Sidnejo]] kaj [[Novkastelo]]. * [[9-a de junio]]: La aviadilaro de la Akso plue bombardadegis la insulon Malto, kies situacio estas tre malfacila. * [[10-a de junio]]: ** Germana kontraŭofensivo en la fronto de Ĥarkovo. ** Masakro de [[Lidice]] kiel reprezalio pro la atenco kontraŭ la "protektanto" de Bohemio-Moravio, nome [[Reinhard Heydrich]]. * [[11-a de junio]]: ** Startis agado por sendi liverojn al Malto pere de la samtempa sendo de du konvojoj el la du pintoj de la Mediteraneo. ** La Fortoj de Libera Francio de Kœnig abandonis Bir Hakeim. La eniro de la germanoj en la fortikaĵoj disdividis la britojn. ** Meksiko organizis la Roton 201, kiu flugos sub la militblazono de Usono. * [[12-a de junio]]: ** La usonanoj bombardadis la rumanajn naftokampojn de Ploesti el siaj bazoj en Egiptio. ** Usonaj aviadiloj bombardadis la havenajn instalaĵojn de la insulo Kiska, en Aleutoj. ** Estis kaptita germana submarŝipo ekipita per eksplodaĵoj en East Hampton ([[Longinsulo]], [[Nov-Jorkio]]. * [[14-a de junio]]: ** Brita retiriĝo al Egipto. ** La italoj atakis la britan konvojon survoje al Malto kaj vrakigis aŭ paneigis 15 ŝipojn. * [[18-a de junio]]: Roosevelt kaj Churchill kunsidis en Vaŝingtono. * [[19-a de junio]]: Brita bombardado sur Emden. * [[21-a de junio]]: ** La ''Luftwaffe'' bombardadis la havenon de Southampton. ** Rommel kaptis Tobrukon. Estis nomumita marŝalo la 22an. Aliancanaj aviadiloj bombardadis Bengasi. * [[22-a de junio]]: ** Nova reprezalio pro la morto de Heydrich: 100 ĉeĥoj estis mortpafitaj proksime de [[Klatovy]]. ** La RAF bombardadis Emden. ** Diskurso de Laval: "Mi deziras la venkon de Germanio". ** Germana ofensivo en Ukrainio. ** La ''Afrikakorps'' eniris en Egipton okupante Sollum kaj devigis la britojn al retroiro ĝis [[Sidi Barrani]]. ** Japana atako al la usona bazo de Fort Stevens, en [[Oregono]]. * [[23-a de junio]]: La aliancanoj bombardadis Bengasi. * [[24-a de junio]]: ** En Ĉeĥoslovakio la nazioj detruis la urbeton [[Ležáky]] kiel nova reprezalio pro la mortigo de [[Reinhard Heydrich]] ** En Jugoslavio, la fortoj de la Akso klopodis ĉirkaŭi la partizanojn de Tito. ** [[Dwight D. Eisenhower|Eisenhower]] alvenis al Anglio kaj ekhavis la estrecon de la usonaj fortoj staciigitaj en Granda Britio. * [[25-a de junio]]: ** La germanoj retiris sian aviadilaron el la Mediteraneo, kiam la rusa fronto postulis la maksimuman kontribuon. ** Claude Auchinleck ekhavis la estrecon de la brita armeo de Nordafriko. ** Retroiro de la rusoj en la fronto de Ĥarkovo. ** Aeratako de la RAF sur Bremenon per pli ol 1000 bombaviadiloj. ** Aŭstraliaj fortoj elŝipiĝis en la [[Golfeto Milne]], en Nov-Gvineo. ** La usonanoj bombardadis la marbazon de Tulagi, en Salomonoj, la aerodromojn de Rabaul, en Nov-Britio, la insulon Kiska en Aleutoj kaj Salamoa en Nov-Gvineo. * [[26-a de junio]]: ** La germanoj bombardadis [[Norwich]]. ** La usonanoj bombardadis [[Tobruko]]n. ** Wake kaj Kiska suferis usonajn bombardadojn. * [[28-a de junio]]: ** Somera Operaco ''Fall Blau'' en la tuta rusa fronto, kiu celas konkeri Leningradon, [[Kaŭkazo]]n, riĉa en nafto, kaj [[Volgogrado|Stalingrado]]. ** La germanoj eniris en Marsa Matruh, en Nordafriko, kaj faris 7 000 prizonulojn. ** La usonanoj bombardadis la japanajn bazojn en Lae, Rabaul kaj Tulagi. * [[29-a de junio]]: ** La britoj retroiris ĝis [[El Alamein]] kie ili klopodis fortikiĝi antaŭ la alveno de Rommel. ** Ĉin-usona interkonsento pri la afero de la liveroj al Ĉiang Kai-ŝek. ** La usonanoj bombardadis [[Dili]] kaj Kupang, en Timoro, [[Kendari]], en Sulaveso, kaj Lae en Nov-Gvineo. * [[30-a de junio]]: ** La germana aviadilaro bombardadis [[Cardiff]]. ** Rommel alvenis al [[El Alamein]] ([[Unua Batalo de Alamejno]]). == Julio == [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 101I-216-0417-19, Russland, Soldaten in Stellung.jpg|eta|Germanaj pafistoj ĉe Voroneĵ, proksime de Stalingrado.]] * [[1-a de julio]]: ** La germanoj eniris en Sevastopolo, kaj faris ĉirkaŭ 100 000 prizonulojn. Fino de la soveta rezistado en Krimeo. ** Germanaj trupoj antaŭeniris tra la centro de Rusio en la base de la rivero Donu. * [[2-a de julio]]: ** Churchill venkis por fida voĉdono en la Komunuloj (476-25) post la falo de Tobruko. ** La ''Luftwaffe'' bombardadis la havenon de [[Novorossijsk]]. ** Aeratako de britoj sur Bremeno. ** La usonanoj atakis la ĉinan aerodromon de [[Nanĉano]] kaj la japanoj bombardadis [[Hengjang]]-on. * [[3-a de julio]]: ** Rommel [[Unua Batalo de Alamejno|prokrastis la konkeron de El Alamein]] por la momento. ** Japana elŝipiĝo en la [[Guadalcanal (Salomonoj)|insulo Guadalcanal]]. * [[4-a de julio]]: ** Unuaj aeratakoj de la usona aviadilaro en Eŭropo. ** La konvojo PQ17 al [[Arĥangelsko]] ricevis ordonojn disiĝi, post atakoj fare de la ''Luftwaffe''. ** La haveno de Bengasi estis bombardita de la aliancana aviadilaro. * [[5-a de julio]]: La germanoj trairis la riveron Donon kaj atakis [[Voroneĵ]] dum ses semajnoj. * [[6-a de julio]]: La usonanoj bombardadis la ĉina havenon de [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]]. * [[7-a de julio]]: La japanoj okupis la insulon [[Insulo Agattu|Agattu]], en Aleutoj. * [[8-a de julio]]: ** La RAF bombardadis la marbazon de [[Wilhelmshaven]]. ** La aliancana aviadilaro bombardadis Bengasi kaj Tobruk. * [[11-a de julio]]: Brita bombardado sur Dancig. * [[12-a de julio]]: ** La RAF bombardadis la flughavenon de [[Abbeville]], en Francio. ** Alvenis aŭstraliaj fortoj al Kokoda, Nov-Gvineo. * [[13-a de julio]]: La soveta estraro decidis retiri siajn trupojn al Stalingrado, la rivero Volgo kaj Kaŭkazio. * [[14-a de julio]]: La Barata Partio de la Kongreso aprobis la rezolucio "For de Hindio", kiu postulis retiron de angloj el hindia teritorio. * [[16-a de julio]]: Amasaj arestoj kaj forportoj de judoj en Parizo ([[Rastado de la Vintra Ciklodromo]]). * [[17-a de julio]]: ** Germana somera ofensivo en Rusio: falo de [[Luhansko|Voroĉilovgrado]]. ** Startis la [[Batalo ĉe Stalingrado]]. * [[18-a de julio]]: ** La RAF bombardadis Essen, kio ripetiĝos la venontan tagon. ** Tumultoj en Hindio favore al la sendependigo. * [[20-a de julio]]: La brita armeo intervenis en Hindio por subpremi la malordon. * [[21-a de julio]]: ** Brita bombardado sur Duisburgo. ** La germanoj decidis elporti al la koncentrejo de [[Treblinka]] la 350 000 judojn de la geto de [[Varsovio]]. ** La japanoj elŝipiĝis en Gona, Nov-Gvineo, klopode al alveno al Port Moresby laŭ la [[Kampanjo de la Kokoda Vojo|Kokoda Vojo]]. * [[22-a de julio]]: Hitler decidis dividi siajn fortojn en la Sudo por konkeri Kaŭkazion unuflanke kaj Stalingradon aliflanke. * [[23-a de julio]]: ** La aliancana aviadilaro bombardadis la havenojn de Tobruko kaj Bengasi. ** La usonanoj bombardadis la havenojn de Buna kaj Gona. * [[24-a de julio]]: ** La germanoj rekonkeris Rostov-ĉe-Donu kaj ankaŭ [[Novoĉerkassk]]. ** La britoj bombardadis Hamburgon. * [[25-a de julio]]: La RAF denove bombardadis Duisburgon. * [[26-a de julio]]: ** Forta atako de la RAF sur Hamburgo pere de 100 aviadiloj. ** La japanoj okupis Kokoda, survoje al Port Moresby. * [[27-a de julio]]: ** La germanoj bombardadis Birmingham. ** La generalo Paulus komencis fortan ofensivon en la baseno de la [[Don (rivero)|rivero Don]] por malfermi la vojn al Stalingrado. ** La usonanoj bombardadis Gona kaj la ŝoseon al Buna. * [[28-a de julio]]: La japanoj estis haltigitaj pormomente en Nov-Gvineo. Kokoda estis rekonkerita de la aliancanoj. * [[29-a de julio]]: ** La britoj bombardadis Saarbrücken. ** En Ĉinio la japanoj atakis la aerbazon de [[Hengjang]]. ** La usona aera forto bombardadis la marbazon de Tulagi kaj la insulon Kiska. ** La japanoj rekonkeris Kokoda. * [[30-a de julio]]: ** La RAF atakis la francan aerbazon de [[Saint-Omer]]. ** La aliancana aviadilaro bombardadis Tobrukon. * [[31-a de julio]]: ** La britoj bombardadis [[Düsseldorf]] kaj la aerbazon de Abbeville-Drucat. ** La britoj finigis atakoperacojn en Nordafriko kaj plifirmigis siajn defendojn por organizi gravan kontraŭofensivon. == Aŭgusto == [[Dosiero:Marines rest in the field on Guadalcanal.jpg|eta|Usonaj marsoldatoj ripozantaj en kamparo dum la Kampanjo de Guadalcanal.]] * [[1-a de aŭgusto]]: La usona aviadilaro bombardadis Gona. * [[2-a de aŭgusto]]: ** La germanoj bombardadis Norwich. ** El la ĉina bazo de [[Kunmingo]], la usona aviadilaro atakis la urbon [[Naningo]]. * [[3-a de aŭgusto]]: Churchill iris al Kairo por reorganizi la estraron en Nordafriko. * [[5-a de aŭgusto]]: La germanoj trapasis la [[Kubano (rivero)|riveron Kubano]] kaj iris al Kaŭkazio. * [[6-a de aŭgusto]]: La RAF bombardadis Duisburgon. * [[7-a de aŭgusto]]: ** Startis la Batalo de Tulagi kaj Gavutu-Tanambogo en la [[Salomonoj]]. ** La generalo Montgomery estis nomumita ĉefo de la 8a Armeo de Egipto. ** [[Batalo de Guadalcanal|Usona elŝipiĝo en Guadalcanal]]. ** En Pacifiko, la usonanoj bombardadis Kantonon, Rabaul, Lae kaj Kiska. * [[8-a de aŭgusto]]: ** [[Batalo ĉe insulo Savo]], proksime de Guadalcanal. ** La usonanoj bombardadis Kokoda, Lae kaj Salamoa en Nov-Gvineo, kaj Vanakanau en Nov-Britio. * [[9-a de aŭgusto]]: ** La RAF bombardadis la naftorafinejojn de [[Osnabrück]]. ** La germanoj ekkonkeris la naftokampojn de [[Krasnodar]] (la 19an) kaj [[Maikop]] (la 20an), en Kaŭkazio. ** Aresto de [[Mahatma Gandhi|Gandhi]], [[Sri Pandit Jawaharlal Nehru|Nehru]] kaj aliaj barataj estroj. Tumultoj en Barato. ** La usonanoj bombardadis Rabaul kaj Salamua, Kiska kaj, por la unua fojo celo en Hindoĉinio okupita de japanoj: nome ĉe [[Hải Phòng]]. * [[10-a de aŭgusto]]: Okazis sangelverŝaj tumultoj en Barato. * [[11-a de aŭgusto]]: La RAF bombardadis [[Majenco]]n. * [[12-a de aŭgusto]]: Nova elŝipiĝo de usonanoj en Guadalcanal kiu estis plifortigita aere per la okupado de unu el la aerodromoj de la insulo, kiun ili renomis Henderson Field. * [[13-a de aŭgusto]]: Per de ĉirkaŭa atako Paulus kaptis ĉirkaŭ sovetajn 100 000 soldatojn. * [[15-a de aŭgusto]]: ** La Operaco ''Pedestal'' alvenis al Malto el Ĝibraltaro, cele al la rompo de la sieĝo. ** Konferenco de Moskvo: Churchill-Stalin-[[Averell Harriman|Harriman]] por diskuti la malfermon de dua fronto. ** La RAF bombardadis Düsseldorf. * [[16-a de aŭgusto]]: Usonaj marsoldatoj surprize atakis en la insulon Makin, en la Gilbertoj, cele al konfuzigo de japanoj pri la intencoj de Usono en Pacifiko. Ili elŝipiĝis, venkis super la japana soldataro, sed nokte ili retiriĝis. * [[17-a de aŭgusto]]: ** La usonanoj bombardadis Ruan. ** La RAF atakis la naftorafinejojn de Osnabruck. * [[18-a de aŭgusto]]: ** En Egipto, [[Bernard Law Montgomery|Montgomery]] ekestris la aliancanajn armeojn en Egipto. ** La RAF bombardadis [[Flensburgo]]n. * [[19-a de aŭgusto]]: Okazis la katastrofa [[Batalo de Dieppe|elŝipiĝo de Dieppe]] (Operaco ''Jubilee''), en kiu la aliancanoj klopodis malfermi novan fronton en Francio. La aliancanaj perdoj superis la 70%. * [[20-a de aŭgusto]]: La usonanoj bombardadis Amiens. * [[21-a de aŭgusto]]: Per la batalo de Tenaru japana klopodo ataki la aliancanojn en [[Guadalcanal (Salomonoj)|Guadalcanal]] * [[22-a de aŭgusto]]: [[Brazilo]] deklaris la militon al Germanio kaj Italio. * [[23-a de aŭgusto]]: [[Batalo de Orientaj Salomonoj]]. * [[24-a de aŭgusto]]: La RAF bombardadis Frankfurton, [[Bingen]] kaj [[Mayen]]. * [[25-a de aŭgusto]]: ** Mobilizo de la alzac-lorenanojn en la germana armeo. ** Oni deklaris la stato de sieĝo en Stalingrado. ** La aliancana aviadilaro atakis marmilitajn celojn en la [[Korinta Kanalo]]. ** [[Batalo de Golfeto Milne]], kiam la japanoj elŝipiĝis en Nov-Gvineo. Sed ili devos reenŝiìĝi pro premo de aliancanoj. ** La japanoj okupis [[Nauru]], en la Gilbertoj. * [[26-a de aŭgusto]]: ** La japanoj okupis la [[Banaba|insulon Ocean]], nordoriente de la Salomonoj. ** Kreado de la rapida konvojo ''Tokyo Express'' fare de Japanio post la forta malvenko en la [[Batalo de Orientaj Salomonoj]]. * [[27-a de aŭgusto]]: ** [[Kassel]] kaj [[Gdynia]] estis bombardaditaj de la britoj. ** En la Aleutoj, la japanoj ekevakuis la insulon Attu. * [[28-a de aŭgusto]]: ** La usonanoj bombardadis la fabrikon de aviadiloj Potez de Méaulte, en Francio. ** Rusa kontraŭofensivo en Leningrado. ** Britaj bombardadoj sur Nurembergo kaj Saarbrücken. Mortis ĉirkaŭ 4 000 civilulojn. ** La haveno de Tobruko estis bombardadita de la aliancana aviadilaro. * [[29-a de aŭgusto]]: ** La usonanoj bombardadis la francan aerodromon de [[Courtrai]]. ** La usonanoj bombardadis en Pacifiko Rabaul, Buna kaj Milne, kaj Laŝio en Birmo. * [[30-a de aŭgusto]]: La usonanoj elŝipiĝis en la insulo Adak en la Aleutoj. La celo estis konstrui maran bazon. * [[31-a de aŭgusto]]: ** Rumanaj fortoj okupis la havenon de [[Anapa]], ĉe la Nigra Maro. ** La germanoj alvenis al la foraj kvartaloj de Stalingrado. ** La haveno de Tobruko estis atakita de la aliancana aviadilaro. ** La usonanoj bombardadis Mĝitkjina, en Birmo, kaj Lae kaj Buna en Nov-Gvineo. [[Dosiero:Streetfight Stralingrad01.jpg|eta|dekstra|200ra|La gerilo de la soveta defendado en [[Stalingrado]], en [[1942]].]] == Septembro == * [[1-a de septembro]]: ** La RAF bombardadis Saarbrücken. ** La ''Wehrmacht'' alvenis al la rivero [[Volgo]]. ** La aliancana aviadilaro atakis la kretan havenon de Kandio. ** En Guadalcanal, la japanoj elŝipigis plifortigaĵojn. * [[2-a de septembro]]: ** La RAF bombardadis [[Karlsruhe]]. ** Rommel post la batalo de Alam el Halfa retiris siajn trupojn, konstante bombarditaj kaj mitralitaj de la malamika aviadilaro, al pozicioj el kiuj li ekatakis. * [[4-a de septembro]]: ** Tumultoj en [[Belfast]] okazigitaj de la [[IRA]]. ** Bombardado de la RAF sur Bremeno. ** La soveta aviadilaro bombardadis por la unua fojo Budapeŝton. * [[5-a de septembro]]: La usonanoj bombardadis la fervojojn en Rouen kaj la kavenon de Le Havre. * [[6-a de septembro]]: ** La RAF bombardadis Duisburgon. ** La usonanoj atakis Abbeville, la aerodromon de St. Omer kaj la fabrikon Potez en Meaulte. * [[7-a de septembro]]: ** La usonanoj bombardadis [[Utreĥto]]n kaj la ŝipkonstruejojn Wilton proksime al [[Roterdamo]]. ** La aliancana aviadilaro bombardadis la flughavenon de [[Maleme]], en la insulo Kreto. ** En Nov-Gvineo estis elpelitaj la lastaj japanoj kiuj estis elŝipiĝintaj ĉe la Golfeto Milne. Estas la unua fojo ke grava japana elŝipiĝo estis forpelita. * [[8-a de septembro]]: ** Britoj kaj kanadanoj bombardadis nokte sur [[Frankfurto ĉe Majno]]. ** La alianca aviadilaro bombardadis la havenon de [[Suda (Kreto)|Suda]], en la insulo Kreto. * [[9-a de septembro]]: ** Forta bombardado de la RAF sur Düsseldorf. ** La alianca aviadilaro bombardadis la havenon de Tobruko. ** Japana aviadilo ĵetis incendiajn bombojn en kontinenta Usono. Ties celo konsistis en la okazigo de amasaj arbarincendioj sur la marbordo de la nordorienta Pacifiko, proksime de la urbo [[Brookings]], [[Oregono]]. * [[10-a de septembro]]: ** Aeratako sur Düsseldorf. ** La germanoj konkeris [[Novorossijsk]], ĉe la Nigra Maro. ** Ĉar la guberniestro de Vichy en Madagaskaro ne kapitulacis, okazis novaj elŝipiĝoj de britoj kaj sudafrikanoj en Madagaskaro. * [[11-a de septembro]]: La aliancanoj okupis [[Mahajanga (urbo)|Mahajanga]], ĉe la okcidenta marbordo de Madagaskaro. * [[12-a de septembro]]: ** Ĵukov ekestris la sovetajn fortojn en Stalingrado. ** Batalo de Edson Ridge, inter usonanoj kaj japanoj, dum la [[Batalo de Guadalcanal]]: la japanoj ne sukcesis konkeri la aerbazon Henderson. * [[13-a de septembro]]: ** La RAF bombardadis nokte Bremenon. ** La alianca aviadilaro atakis la havenojn de Tobruko kaj Bengasi. ** La japanoj elŝipigis plifortigaĵojn en Guadalcanal. * [[14-a de septembro]]: ** La unuaj trupoj de [[Friedrich Paulus|Paulus]] eniris en [[Stalingrado]], sed ili trafis fortan reziston de rusoj: startis la [[Batalo de Stalingrado]]. ** La RAF bombardadis la marbazon de Wilhelmshaven. ** La alianca aviadilaro bombardadis la kretan havenon de Suda. ** La Usona Aerforto atakis la insulon Kiska en la Aleutoj, Rabaul en Nov-Britio kaj Buna en Nov-Gvineo. * [[16-a de septembro]]: ** La RAF bombardadis [[Essen]]. ** La japana soldataro de la insulo Attu en la Aleutoj estis tute translokigita al la insulo Kiska. ** La japanoj alvegnis al Loribaiwa, je 51&nbsp;km de Port Moresby. Maksimuma etendo de la [[Japana Imperio]]. * [[18-a de septembro]]: En Madagaskaro, la aliancanoj okupis la orientan havenon de [[Toamasina]]. * [[19-a de septembro]]: La alianca aviadilaro bombardadis la grekan insulon [[Pilos]]. * [[20-a de septembro]]: La RAF bombardadis Munkenon kaj [[Saarbrücken]]. * [[21-a de septembro]]: ** La RAF bombardadis Munkenon. ** Hindiaj soldatoj atakis [[Raĥine]], en Birmo. * [[22-a de septembro]]: La rumana prezidento Antonescu vizitis Hitleron. * [[23-a de septembro]]: ** Bombardado de la RAF sur [[Flensborg]]. ** En Madagaskaro, la britoj okupis [[Antananarivo]]n. ** La usona aviadilaro USAF plue bombardadis la japanojn en Nov-Gvineo. * [[24-a de septembro]]: ** En Madagaskaro, la guberniestro kaj parto de liaj trupoj rifuĝiĝis en la sudo de la insulo. ** La japanoj okupis la insulon [[Maiana]], en la Gilbertoj. * [[25-a de septembro]]: ** Bombardado fare de la RAF precize kontraŭ la generala stabanato de la [[Gestapo]] en [[Oslo]]. ** En Nov-Gvineo, la aŭstralianoj ekofensivis laŭlonge de la ŝoseo de Port Moresby al Kokoda. * [[26-a de septembro]]: ** Bombardeo de usonanoj al la aerodromoj de [[Ĉerburgo]]. ** La germanoj konkeris la ĉefan elŝipejon de transportaj ŝipoj de la rivero Volgo, en Stalingrado. ** La japanoj ekretiriĝis laŭ la Vojo de Kokoda. * [[27-a de septembro]]: ** La alianca aviadilaro bombardadis la havenon de Bengasi. ** De Gaulle postulis al Churchill, en malfacila kunsido, la transigo de la suvereneco de Madagaskaro. ** En la Gilbertoj, la japanoj elŝipiĝis en la insulon [[Kuria]]. ** La usonanoj bombardadis la insulon Kiska. * [[28-a de septembro]]: Novaj usonaj elŝipiĝoj en Guadalcanal kaj Tulagi. * [[30-a de septembro]]: Kun interkonsento de la belgaj aŭtoritatoj en ekzilo, la usonanoj okupis la [[Belga Kongo|Belgan Kongon]]. == Oktobro == [[Dosiero:GuadNakagumaMatanikauDeadJapanese.jpg|eta|300ra|Japanaj mortintaj soldatoj ĉe la rivero Matanikau, Guadalcanal.]] * [[1-a de oktobro]]: ** La germanoj estis haltigitaj en Kaŭkazio kaj ne sukcesis konkeri Grozni. La fronto stabiliĝis. ** Germanio aneksigis la regionojn [[Karintio]] kaj [[Stirio]] ĝis tiam apartenantaj al Aŭstrio. ** La RAF bombardadis [[Wismar]]. ** La aliancana aviadilaro bombardadis kelkajn grekajn havenojn. * [[2-a de oktobro]]: ** La RAF bombardadis [[Krefeld]]. ** Ĉirkaŭ 14 000 nederlandaj judoj estis forportitaj al koncentrejoj. ** La usonanoj okupis la insulon [[Funafuti]], en [[Tuvalo]]. ** La usonanoj atakis la japanan marbazon de [[Truk]], en la insuloj [[Karolinoj]], la havenon de Kiska, la marbazon de Rabaul kaj la japonajn aerodromojn en Nov-Gvineo. * [[3-a de oktobro]]: Britaj sturmaj taĉmentoj eniris en [[Sark]], Kanalinsuloj. * [[4-a de oktobro]]: Starto de la germana fina ofensivo kontraŭ Stalingrado. * [[5-a de oktobro]]: ** En Norvegio, kiel reprezalio pro sabotado, la germanoj faris multajn arestojn kaj mortigojn de ostaĝoj. ** La RAF bombardadis [[Aachen]]. * [[6-a de oktobro]]: ** En la naftokampoj de Kaŭkazio, la germanoj reofensivis kaj konkeris [[Malgobek]], proksime de [[Grozni]]. ** La RAF bombardadis la naftorafinejojn de [[Osnabrück]]. ** La aliancana aviadilaro bombardadis la havenon de Bengasi. * [[9-a de oktobro]]: Sistemaj aeratakoj al la vojoj de liverado kaj la bazoj de la Akso en Italio kaj Libio. * [[10-a de oktobro]]: ** Fortaj aeratakoj kontraŭ Malto. ** La USAF bombardadis Rabaul kaj Kiska. * [[11-a de oktobro]]: ** La germanoj startigis novan aerkampanjon kontraŭ Malto cele al nuligo de ties aviadilaro. ** [[Batalo ĉe kabo Espero]], en Guadalcanal. * [[12-a de oktobro]]: ** La RAF bombardadis Wismar. ** En la insuloj Salomonoj, la USAF bombardadis la insulon [[Buka]]. * [[13-a de oktobro]]: ** La RAF bombardadis nokte la marbazon de [[Kilo (urbo)|Kiel]]. ** Forta bombardado de la bazo de Kampo Henderson fare de la japona ŝiparo. * [[14-a de oktobro]]: Germana ofensivo en [[Kaŭkazio]], en direkto al [[Tuapse]]. * [[15-a de oktobro]]: ** La britoj bombardadis Kolonjon. ** La japanoj elŝipigis plifortigojn en Guadalcanal. ** La USAF plue atakis la havenojn kaj la japanajn bazojn en Nov-Gvineo. ** La usonanoj bombardadis la japanajn instalaĵojn en [[Tarawa]], en la Gilbertoj. * [[16-a de oktobro]]: ** La usonanoj elŝipiĝis en la Aleutoj, nome en la insulo Andreanof. ** La usonanoj okupis [[Vanuatu]] kaj [[Fiĝioj]]n. * [[17-a de oktobro]]: ** Reprezalioj en Nederlando pro agado de la rezistado. ** Ŝipoj destinitaj al la [[Operaco Torĉo]] koncentriĝis en la Fjordo Clyde, en la okcidenta marbordo de Skotlando. ** Bombardado de la RAF sur [[Le Creusot]] kaj [[Montchanin]], en Francio. ** Usonaj trupoj elŝipiĝis en [[Liberio]]. * [[18-a de oktobro]]: ** Hitler ordonis la ekzekuton de britaj sturmaj taĉmentoj kiuj estu kaptitaj. ** Kontraŭbritaj tumultoj en Barato. ** En Madagaskaro, la aliancanoj startigis operacon por nuligi la trupojn de Vichy rifuĝintaj en la sudo. * [[19-a de oktobro]]: La aliancanoj startigis aerkampanjon kontraŭ la trupoj de Rommel en Egipto. * [[20-a de oktobro]]: La japana aviadilaro bombardadis [[Kolkato]]n. * [[22-a de oktobro]]: ** Ĝenovo estis bombardita de britaj aviadiloj. ** La [[Mark Wayne Clark|generalo Clark]] sekrete elŝipiĝis el submarŝipo en Alĝerio por kunsidoj kun la francoj de Vichy partianoj de la Aliancanoj. * [[23-a de oktobro]]: ** La RAF bombardadis Ĝenovon kaj Torinon. ** LA 8a Armeo de Montgomery ekofensivis en Egipto kaj startis la [[Dua Batalo de Alamejno]]. * [[24-a de oktobro]]: ** La britoj bombardadis [[Milano]]n. ** Granda konvojo eliris el orientaj havenoj de Usono transportante 35 000 cele al Mediteraneo samtempe kiam aliaj du konvojoj faras same el Granda Britio. Ĝia destino estas partopreno en la invado de Alĝerio kaj Maroko. * [[25-a de oktobro]]: ** La japana aviadilaro bombardadis la baratajn flughavenojn de Ĉabua kaj Dinjan, en la ŝtato [[Asamo]], el kiuj eliras liveroj al Ĉinio. ** La USAF bombardadis la japanan marbazon de Rabaul kaj la havenojn de Hongkongo kaj Kantono. * [[26-a de oktobro]]: ** [[Batalo ĉe insuloj Santa Cruz]], en la insularo de Salomonoj. ** Intensaj aeratakoj kontraŭ Malto. * [[29-a de oktobro]]: ** La aliancana aviadilaro bombardadis la flughavenon de Maleme, en Kreto. ** La ''Afrikakorps'' ekretiriĝis el El Alamein. ** En la Aleutoj, la japanoj revenis al la insulo Attu. * [[30-a de oktobro]]: Germana venko en la Batalo de Adĵimuŝkaj, en Kerĉo, Krimeo. * [[31-a de oktobro]]: La germanoj bombardadis Canterbury. == Novembro == [[Dosiero:Ww2 allied axis 1942 nov.png|eta|300ra|Stato de Aliancanoj kaj Akso en novembro 1942.]] * [[1-a de novembro]]: En Kaŭkazio, la germanoj okupis [[Alagir]]. * [[2-a de novembro]]: ** La admiralo Darlan alvenis al Alĝero. ** La USAF bombardadis Dili en [[Timoro]]. ** La aŭstralianoj rekuperis Kokoda. * [[3-a de novembro]]: ** Granda [[Dua Batalo de Alamejno|brita venko en El Alamein]]. ** La USAF bombardadis la havenojn de Lae kaj Sili (Timoro). * [[4-a de novembro]]: ** La aliancana aviadilaro bombardadis la havenon de Bengasi. ** La USAF bombardadis Aileu (Timoro) kaj Salamoa. * [[5-a de novembro]]: ** Rommel retiriĝis al Marsa Matruk. ** En Madagaskaro, la guberniestro de Vichy finfine kapitulacis al la britoj. * [[6-a de novembro]]: ** La RAF bombardadis Ĝenovon kaj la naftorafinejojn de Osnabruck. ** La aliancana aviadilaro bombardadis la havenojn de Bengasi kaj Tobruk. * [[7-a de novembro]]: ** Brita bombardado sur Berlino kaj Ĝenovo. ** La usonanoj bombardadis la bazon de submarŝipoj de Brest. ** Stalin petis publike al siaj aliancanoj la kreon de dua eŭropa fronto. * [[8-a de novembro]]: ** La usonanoj bombardadis la fervojajn industriojn de Lille kaj la aerodromon de Abbeville. ** La usonanoj elŝipiĝis en Nordafriko ([[Operaco Torĉo]]), estre de la generalo [[Dwight D. Eisenhower]]. Rompo de diplomataj rilatoj inter la [[Reĝimo de Vichy]] kaj Usono. La Aliancanoj konkeris [[Kasablanko]]n, Alĝeron kaj [[Orano]]n. ** La insulo Reunio estis okupita de fortoj de Libera Francio. * [[9-a de novembro]]: ** Kunsido de Hitler kaj Laval en Berchtesgaden. ** Brita bombardado de Hamburgo. ** La usonanoj bombardadis la bazon de submarŝipoj de St. Nazaire. ** Germanaj trupoj ekalvenis al [[Tunizo]] kaj [[Bizerto]], estritaj de [[Hans Jürgen von Arnim]]. ** En Maroko, la francoj rezistis en [[Port Lyautey]], ĉe [[Kenitro]], sur la atlantika marbordo. ** La generalo Darlan elsendas dokumenton per kiu ordonis ĉesi la rezistadon kontraŭ la aliancanoj. Orano estis okupitaa. * [[10-a de novembro]]: ** La [[Francio de Vichy]] estis okupita de Germanio kaj Italio. ** Sidi el Barrani falis en manoj de la aliancanoj. ** La aliancana aviadilaro bombardadis Bengasi kaj la havenon de Kandio, en Kreto. * [[11-a de novembro]]: ** Pro la okazaĵoj en Stalingrado, la geemanoj ekretiriĝis el Kaŭkazio. ** Novaj elŝipiĝoj de aliancanoj en Nordafriko. La francaj aŭtoritatoj subskribis batalĉeson kun la Aliancanoj. ** Konvojo alvenis al Malta el Aleksandrio: oficiala anonco proklamis, ke la sieĝo al Malto estis mildigita. * [[12-a de novembro]]: ** La italoj elŝipiĝis en [[Korsiko]]. ** Novaj germanaj unuoj alvenis al Tunizio. ** La ''Afrikakorps'' retiriĝis al Tripoli kaj perdis Bardia kaj Söllum. ** Startis la marbatalo de Guadalcanal, kiam la japanoj klopodis plifortigi la insulon. * [[13-a de novembro]]: ** La britoj bombardadis Ĝenovon. ** Montgomery rekuperis Tobrukon. ** Kunsido de Eisenhower kaj Darlan: La fortoj de Franca Afriko unuiĝis al la Aliancanoj. ** Oni fermis la [[Novjorka Haveno|Novjorkan Havenon]] kiam oni malkovris, ke germana submarŝipo estis metinta 10 marminojn tri tagojn antaŭe. Tiu estis la nura fojo en la tuta milito ke usona haveno estis fermita. * [[14-a de novembro]]: ** La usonanoj bombardadis la marbazon de La Pallice, ĉe [[La Rochelle]]. ** Retiriĝo de Rommel en Cirenaiko. Italoj kaj germanoj fortifikiĝis en la Linio Mareth en la sudo de Tunizio. ** Elŝipiĝo de germanaj kirasfortoj en Tunizon. * [[15-a de novembro]]: ** La RAF bombardadis Ĝenovon. ** Oni nomumis Giraud ĉef-generalo de la francaj trupoj en Nordafriko. ** El 1a brita armeo atakis el Alĝerio, trapasis la landlimon kun Tunizio kaj konkeris Tabarka. * [[16-a de novembro]]: La usonanoj atakis la havenon de [[Bizerto]]. * [[17-a de novembro]]: ** Bataletoj inter germanoj kaj aliancanoj en Djebel Abiod, norde de Tunizio. ** En Nov-Gvineo, aŭstralianoj kaj usonanoj alproksimiĝis al la zono de Gona kaj Buma. * [[18-a de novembro]]: ** Pétain transigis la povon al Laval. ** Bombardado de la RAF sur Torino. ** La usona aviadilaro bombardadis Lae kaj Salamoa. * [[19-a de novembro]]: La sovetoj ekkontraŭofensivis pere de la nomita [[Operaco Urano]]. * [[20-a de novembro]]: ** Rusa ofensivo en Kaŭkazio. ** La britoj rekuperis Bengasi, kaj la germanoj la aerodromon de Maison Blanche, en Alĝero. ** La USAF bombardadis la komunikcentron de Mandalajo, en Birmo. * [[21-a de novembro]]: ** Forta bombardado de la RAF sur Torino. ** La aliancana aviadilaro bombardadis la havenon de Tripoli. * [[22-a de novembro]]: ** La RAF bombardadis Stuttgart ** La Soveta ofensiva ĉirkaŭo ekfermiĝas sur Stalingrado. La sovetoj ekatakis kontraŭ la germanoj. * [[23-a de novembro]]: ** La rumanaj trupoj de Stalingrado kapitulacis al sovetoj, kiuj faris 60 000 prizonulojn. ** La alianca stabanaro translokiĝis el Ĝibraltaro al Alĝero. Dakaro estis okupita de la aliancanoj kiuj ne trafis rezistadon. ** En Nov-Gvineo, la aŭstralianoj ekatakis al Gona kaj la usonanoj atakis al Sanananda. * [[24-a de novembro]]: Japanaj trupoj elŝipìĝis en la insularo [[Nov-Georgio]], en la insuloj Salomonoj. * [[25-a de novembro]]: ** La RAF bombardadis Essen. ** Nova soveta ofensivo, nome Operaco Marso. * [[26-a de novembro]]: En Jugoslavio, en [[Bihać]], liberigita el la germanoj, kunvenis por la unua fojo la [[AVNOJ|Kontraŭfaŝisma popolliberiga komitato de Jugoslavio]]. * [[27-a de novembro]]: ** La franca ŝiparo en [[Toulon]] estis detruita de siaj estroj por eviti ties falon en manoj de germanoj. ** German-britaj bataletoj en Tunizio. ** La usona aviadilaro atakis la havenon de Hongkongo. * [[28-a de novembro]]: ** Torino estis bombardita de la RAF. ** La aliancana aviadilaro bombardadis la tunizian havenon de [[Sfakso]]. ** La usonanoj bombardadis Bangkokon. * [[30-a de novembro]]: ** Kolonjo suferis fortan bombardadon kiu okazigis grandan nombron de civilaj viktimoj. ** La usonanoj bombardadis la havenojn de Tripoli kaj Bizerto. ** La [[Ĝibutio|Franca Somalio]] kaj Reunio aliĝis al la Libera Francio. ** La USAF bombardadis la havenon de Port Blair, en la insuloj [[Andamanoj]]. ** [[Batalo ĉe Tassafaronga]], ĉe Guadalcanal. == Decembro == [[Dosiero:Ww2 allied axis 1942 dec.png|eta|300ra|Stato de Aliancanoj kaj Akso en decembro 1942, montrante progreson de Aliancanoj en Nordafriko.]] * [[1-a de decembro]]: ** Ofensivo de la [[Ruĝa Armeo]] inter la riveroj Don kaj Volga. ** La germanoj atakis en [[Tunizio]], en la zono de Teburbo kontraŭ la britoj devigante ilin al retiriĝo. ** [[Etiopio]] deklaris la militon al la Akso. * [[2-a de decembro]]: ** La RAF bombardadis Frankfurton. ** [[Enrico Fermi]], itala [[Nobel-premio]] kiu estis elmigrinta al Usono, sukcesis realigi la unuan okazon de [[Fisio|nuklea fisio]] kaj kalkulita kaj kontrolita. Fermi apartenas al la grupo de sciencistoj kiuj laboras en la disvolvigo de la [[atombombo]]. * [[3-a de decembro]]: La germanaj trupoj de Tunizio konkeris Teburbon. * [[4-a de decembro]]: ** Unua usona bombardado sur Italio, nome en [[Napolo]]. ** En Batano, la japanoj mortigis ĉirkaŭ 400 filipinajn oficirojn. ** Salvadoro deklaris la militon al la Akso. * [[5-a de decembro]]: Bizerto estis bombardita por la kvara tago sinsekve. * [[6-a de decembro]]: ** La RAF bombardadis Mannheim kaj la usonanoj Abbeville kaj Lille. ** La usonanoj estis venkitaj en El Goussa, kaj suferis multajn perdojn. * [[9-a de decembro]]: ** Torino estis bombardita nokte fare de la RAF. ** La aŭstralianoj konkeris Gona, en Nov-Gvineo. * [[10-a de decembro]]: La RAF rebombardadis Torinon. * [[11-a de decembro]]: La britoj okupis Teheranon, ĉar la sovetaj trupoj devis iri lukti en Rusion. * [[12-a de decembro]]: ** La haveno de Napolo estis bombardita de la aliancana aviadilaro. ** La germanoj ekofensivis oriente, sude de la rivero Don. ** La francoj rekonkeris Bir Hakeim. ** La USAF bombardadis la aerodromojn de la zono de Munda, en Nov-Georgio, kaj la aerodromojn de Salamua kaj Lae. * [[14-a de decembro]]: La britoj transdonas Madagaskaron al la Nacia Komitato de la Libera Francio. * [[15-a de decembro]]: ** La aliancana aviadilaro bombardadis la havenon de Napolo. ** En Tunizio, la havenoj de Sfakso kaj Bizerto estis bombarditaj de la aliancanoj. ** La rusoj ĉirkaŭis la germanajn trupojn en Stalingrado. ** Rommel foriris el El Agheila kaj retiriĝis al Tunizo. ** Buna, en Nov-Gvineo, estis rekonkerita de aŭstralianoj kaj usonanoj. * [[17-a de decembro]]: El Ĉinio, la usona aviadilaro bombardadis Laŝion, en Birmo. * [[18-a de decembro]]: ** Usono ekatakis en Monto Austen en [[Guadalcanal (Salomonoj)|Guadalcanal]] kontraŭ la japona ŝiparo. ** Militkonferenco inter germanoj kaj italoj. Tiuj lastaj defendas neceson subskribi pacon kun Sovetunio por dediĉi sin kontraŭ la okcidentaj aliancanoj. ** Estis bombarditaj de la aliancanoj la tuniziajn havenojn de [[Sousse|Suso]] kaj Bizerto. * [[20-a de decembro]]: La usonanoj bombardadis la instalaĵojn de la ''Luftwaffe'' en [[Romilly-sur-Seine]] kaj la RAF Duisburgon. * [[21-a de decembro]]: Britaj aviadiloj bombardadis Munkenon kaj la industrian zonon de Essen. * [[22-a de decembro]]: La USAF bombardadis la [[Vejk-insulo]]n. * [[24-a de decembro]]: ** Itala malvenkego en la rusa fronto. ** Aliancana aviadilaro bombardadis la havenojn de Taranto kaj Napolo. ** Murdo de la admiralo Darlan en Alĝero. * [[25-a de decembro]]: ** La britoj okupis [[Sirte]], en Libio. ** La USAF bombardadis Rabaul, en Nov-Britio. * [[26-a de decembro]]: ** Giraud sukcedis al Darlan en la civila kaj milita estreco en Nordafriko. ** Hispanio kaj Portugalio subskribis la Ibarian Pakton; per la proksimiĝo al aliancano de Britio, Franco klopodis marki diferencojn el la Akso. ** En Tajlandio, la USAF atakis la havenon de Bangkoko. * [[27-a de decembro]]: ** Oni kreis en Nederlando la Nacian Konsilantaron de la Rezistado (NCvV). ** La usona aviadilaro atakis la tunizian havenon de Suso. * [[28-a de decembro]]: [[Ewald von Kleist|Kleist]] retiriĝis el Kaŭkazio, al la [[Tamanja duoninsulo]]. * [[30-a de decembro]]: ** La usonanoj bombardadis la francan bazon de submarŝipoj de Lorient. ** En la tunizia urbo Sfakso, la kajoj estis detruitaj de la usona bombardado. ** En Nov-Gvineo, ekretiriĝis la japanaj trupoj. ** La usonanoj atakis Kiska kaj Rabaul, en la fronto de Pacifiko. * [[31-a de decembro]]: [[Batalo de la Barenca Maro]]. == Vidu ankaŭ == * [[Tempolinio de la Dua Mondmilito]] {{Dua Mondmilito}} [[Kategorio:Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Historio de la internaciaj rilatoj]] [[Kategorio:Kronologio de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1942]] i9d3tnqlgc7g6v8qxze8fb9o3dtwuv2 0 631094 9384499 9262167 2026-05-26T16:51:22Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Notoj */ 9384499 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=AU}} '''Cowra''' estas urbo en la centrokcidenta regiono de [[Novsudkimrio]], [[Aŭstralio]]. Ĝi estas la plej granda setlejo kaj la sidejo de la distrikto ''Cowra Shire'', kun loĝantaro de 10 063 personoj.<ref>Australian Bureau of Statistics (27a de junio 2017). [http://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/quickstat/SSC11099 "Cowra (State Suburb)".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180729095128/http://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/quickstat/SSC11099 |date=2018-07-29 }} 2016 Census QuickStats. Alirita la 2an de februaro 2019. Edit this at Wikidata CC-BY icon.svg Materialo estis kopiita el tiu fonto, kiu estas disponebla laŭ Creative Commons Attribution 4.0 International License.</ref> Cowra estas proksimume je 310 m super [[marnivelo]] en la bordoj de la rivero Lachlan nome en la Lachlan Valo. Laŭ ŝoseo ĝi estas proksimume je 310 km sudokcidente de la ŝtata ĉefurbo [[Sidnejo]] kaj je 189 km norde de la landa ĉefurbo [[Kanbero]].<ref> Google Maps @ (34.4464296,147.639039) </ref> La urbo estas ĉe la kruciĝo de tri ŝtataj aŭtoŝoseoj, nome la Mid-Western Highway, Olympic Highway kaj Lachlan Valley Way. == Atrakcioj == * [[Japana kultura centro kaj ĝardeno en Cowra]] == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Urboj de Novsudkimrio]] l60jtwfrzl5kijqcbu8v1uj4atw07j2 0 632339 9384901 8447197 2026-05-27T09:18:23Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Field_Marshall_Keitel_signs_German_surrender_terms_in_Berlin_8_May_1945_-_Restoration.jpg|Field_Marshall_Keitel_signs_German_surrender_terms_in_Berlin_8_May_1945_-_Restoration.jpg]] estas anstataŭigita per [[c:File:Field_Marshal_Keitel_signs_Germ 9384901 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Field Marshal Keitel signs German surrender terms in Berlin 8 May 1945 - Restoration.jpg|eta|dekstra|La feldmarŝalo [[Wilhelm Keitel]] estas subskribanta kapitulacon de la [[Nazia Germanio]] en [[Berlino]].]] '''Senkondiĉa kapitulaco''' estas [[kapitulaco]] sen kondiĉoj, tio estas tiu en kiu oni nenion garantias al la kapitulanta partio. En moderna epoko la senkondiĉa kapitulaco inkludas plej ofte nur la garantiojn jam havigitaj de la [[internacia juro]]. Anonci, ke eblas nur senkondiĉa kapitulaco metas psikologian premon sur la supozata pli malforta flanko, kio povas havi decidigan rezulton en la fino de [[batalo]] aŭ [[milito]]. Eble plej fama lastatempe estis la senkondiĉa kapitulaco de la potencoj de la [[Akso Romo-Berlino-Tokio]] (unu post alia) en la fino de la [[Dua Mondmilito]]. Distingeblas klare inter kondiĉa kaj senkondiĉa kapitulacoj; ĉi-lasta signifas, ke la venkito plene transdonas sin al la venkulo, kun la nura espero je ties indulgo. Senkondiĉa kapitulaco inkluzivas la transdonon ne nur de la armea, sed ankaŭ de la politika povo. La historie unua okazo de senkondiĉa kapitulaco estis la malvenko de la [[Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko]] en la [[Usona Enlanda Milito]]. == Vidu ankaŭ == * [[Internacia juro]] * [[Kapitulaco de Germanio de majo 1945]] * [[Kapitulaco de Japanio]] * [[Militjuro]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Kapitulacoj]] [[Kategorio:Milita strategio]] azyw5htf2fz5lhq2pobid85hj03fnrd 14 642882 9384473 8614138 2026-05-26T16:35:10Z RG72 11847 9384473 wikitext text/x-wiki {{Projektoj}} [[Kategorio:Geografio de Tjumeno]] [[Kategorio:Parkoj en Tjumena provinco|Tjumeno]] [[Kategorio:Parkoj laŭ urboj|Tjumeno]] aog34dbm2liwkxjcs3ysnfkd75xrtbd 0 649724 9384715 8901346 2026-05-27T03:10:55Z ItinerantScribbler 252017 9384715 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto homo |nomo = Hanna Zaruski-Zamenhof |dosiero = Hanna Zamenhof.png|<nowiki>230px]]</nowiki> |priskribo = Hanna Zaruski-Zamenhof, ano de familio Zamenhof |alma mater = Uniwersytet Łódzki (Lodza Universitato) |profesio = vojaĝagento |parencoj = [[Ludoviko Lazaro Zamenhof]], [[Lidja Zamenhof]] }} '''Hanna Zamenhof''' naskiĝis la 15‑an de oktobro 1953, en [[Varsovio]]. Ŝi studis slavistikon kaj la [[franca lingvo|francan lingvon]] en la Lodza Universitato. Antaŭ la elmigro de [[Pollando]], en la komenco de la 1980‑aj jaroj, ŝi instruis lingvojn kaj literaturon en kelkaj polaj lernejoj. Veninte al [[Usono]], kie ŝi setliĝis kun la familio. En la 1990‑aj jaroj ŝi instruis la francan en ''Trinity Episcopal School'' en Baton Rouge, Luiziano. Nuntempe ŝi gvidas [[vojaĝagentejo]]n. Ŝia edzo Andreo Zaruski ĝis sia emeritiĝo estis urologo kaj laboris science. Ili havas du filinojn: Klementyna kaj Kasia. Hanna estas, laŭspirite, [[homaranismo|homaranismano]]. En la [[UK 1959|44‑a UK]] en Varsovio, en 1959, dum la Zamenhofa Vespero ŝi, sesjara knabineto, blanke vestita, suprenlevita al la pupitro, emocie kaj bele deklamis la poemon "Ho, mia kor’", verkitan de ŝia praavo [[L. L. Zamenhof|Ludoviko L. Zamenhof]]. <ref>{{cite video | people = Forge, Jean | year2 = 1959 | titolo = La Verda Stelo | language = eo | url = https://www.youtube.com/watch?v=GVF0t-KdCDY&t=482 | time = 8:02 | location = Varsovio }}</ref> En 1987 ŝi publikigis libron, pollingve ''Homarano. Sonata dla emigranta'' (Homarano. Sonato por elmigrinto). La publikaĵon eldonis la prestiĝa pola eldonejo ''Oficyna Poetów i Malarzy'' (Alo de poetoj kaj pentristoj), [[Londono]]. Sub la nomo Hanna Zamenhof‑Zaruski en 1993 ŝi eldonis duan libreton, anglalingve: ''Dr. Esperanto, The Man Full of Hopes'' (D‑ro Esperanto, homo plena de esperoj). Ĝi estas dediĉita al infanoj, kaj sur la interna kovrilpaĝo troviĝas jena dediĉo: ''Al miaj du miraklaj knabinoj: Klementyna kaj Kasia, kaj al aliaj infanoj de la mondo.'' En sia antaŭparolo al la leganto ŝi pledas por [[Esperanto]], substrekante ĝian valoron por interkomunikado de la homoj en la tuta mondo. La libreto estis eldonita en [[Japanio]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Zaruski-Zamenhof, Hanna}} [[Kategorio:Familio Zamenhof]] 3uggq7ywgxsvw0ds2zdu25b4z2207k5 0 649815 9384992 8217461 2026-05-27T10:48:31Z Sj1mor 12103 9384992 wikitext text/x-wiki {{informkesto konstzuaĵo|regiono-ISO = SE|tersituo =|zomo=13}} [[Dosiero:Göta kanal (sträckning).png|eta|500px|Göta-kanalo, blue; kun kelkaj kluzoj kaj la plej alta punkto markitaj.]] La '''Göta-kanalo''', {{lang-sv|Göta kanal}} {{prononco|j''e''ta kana:l}} estas 190,5&nbsp;km longa [[kanalo]] kiu ekde [[1832]] trairas la landoparton [[Götaland]] en [[Svedio]]. Inter tio estas 87,3&nbsp;km fosita kaj eksplodigita kanalo. La alteco-diferenco estas 91,8&nbsp;m. Kune kun la [[Trollhätte-kanalo]] kaj la rivero [[Göta älv]] la Göta-kanalo estas 390&nbsp;km longa akvovojo meze tra Svedio, de la [[Balta Maro]] ĝis [[Kattegatt]]. Sume la kanalo havas 58 [[kluzo]]jn. Ĝi estas la plej granda svedia konstruprojekto tra la tempoj. Göta kanal estas "fratina kanalo" kun la [[Kaledonia Kanalo]] en [[Skotlando]]; [[Thomas Telford]] kunlaboris en ambaŭ kanaloj. Kreinto de Göta kanal estis [[Baltzar von Platen (apartigilo)|Baltzar von Platen]] (1766-1829). [[Dosiero:Baltzar Bogislaus von Platen Svenska industriens män.jpg|eta|maldekstra|Kreinto de Göta kanal, Baltzar von Platen (1766-1829).]] [[Dosiero:Gotha Kanal 1833.JPG|eta|maldekstra|Parto de Göta kanal, 1-a de marto 1833]] Hodiaŭ Göta kanal estas grava turisma celo en Svedio. Veturado per boato tra la kanalo kaj ties kluzoj, aŭ ekzemple biciklado laŭlonge de la kanalo estas popularaj libertempaj aktivecoj. == Göta-kanalo en populara kulturo == La Göta-kanalo ludas gravan rolon en pluraj verkoj de fikcio. * ''[[Roseanna]]'', krimromano de [[Maj Sjöwall kaj Per Wahlöö]] de 1965, esperantigita de [[Malte Markheden]] en 1990. * ''Göta kanal'', sveda komedia filmo de 1981 * ''Göta kanal 2'', sveda komedia filmo de 2006 * ''Göta kanal 3'', sveda komedia filmo de 2009 * ''Göta kanal 4'', sveda komedia filmo de 2022 == Eksteraj ligiloj == {{Wikivoyage}} {{Projektoj}} * [http://www.gotacanal.se/ Rederiaktiebolaget Göta Kanal AB] * [http://www.ep.liu.se/ea/gotakanal/2001/011/kartwebben/kartind.htm Göta Kanal, Fakta & Forskning] Mapoj de la konstruado * [http://kanaler.arnholm.nu/ Bosse Arnholm: ''Nordens alla kanaler''] {{Ekzistotempo|1832||Gotakanalo}} [[Kategorio:Geografio de Svedio]] [[Kategorio:Kanaloj en Svedio]] ldcyd9h4398i5querk60fm3rhpr8g8c 9384993 9384992 2026-05-27T10:48:40Z Sj1mor 12103 9384993 wikitext text/x-wiki {{informkesto konstruaĵo|regiono-ISO = SE|tersituo =|zomo=13}} [[Dosiero:Göta kanal (sträckning).png|eta|500px|Göta-kanalo, blue; kun kelkaj kluzoj kaj la plej alta punkto markitaj.]] La '''Göta-kanalo''', {{lang-sv|Göta kanal}} {{prononco|j''e''ta kana:l}} estas 190,5&nbsp;km longa [[kanalo]] kiu ekde [[1832]] trairas la landoparton [[Götaland]] en [[Svedio]]. Inter tio estas 87,3&nbsp;km fosita kaj eksplodigita kanalo. La alteco-diferenco estas 91,8&nbsp;m. Kune kun la [[Trollhätte-kanalo]] kaj la rivero [[Göta älv]] la Göta-kanalo estas 390&nbsp;km longa akvovojo meze tra Svedio, de la [[Balta Maro]] ĝis [[Kattegatt]]. Sume la kanalo havas 58 [[kluzo]]jn. Ĝi estas la plej granda svedia konstruprojekto tra la tempoj. Göta kanal estas "fratina kanalo" kun la [[Kaledonia Kanalo]] en [[Skotlando]]; [[Thomas Telford]] kunlaboris en ambaŭ kanaloj. Kreinto de Göta kanal estis [[Baltzar von Platen (apartigilo)|Baltzar von Platen]] (1766-1829). [[Dosiero:Baltzar Bogislaus von Platen Svenska industriens män.jpg|eta|maldekstra|Kreinto de Göta kanal, Baltzar von Platen (1766-1829).]] [[Dosiero:Gotha Kanal 1833.JPG|eta|maldekstra|Parto de Göta kanal, 1-a de marto 1833]] Hodiaŭ Göta kanal estas grava turisma celo en Svedio. Veturado per boato tra la kanalo kaj ties kluzoj, aŭ ekzemple biciklado laŭlonge de la kanalo estas popularaj libertempaj aktivecoj. == Göta-kanalo en populara kulturo == La Göta-kanalo ludas gravan rolon en pluraj verkoj de fikcio. * ''[[Roseanna]]'', krimromano de [[Maj Sjöwall kaj Per Wahlöö]] de 1965, esperantigita de [[Malte Markheden]] en 1990. * ''Göta kanal'', sveda komedia filmo de 1981 * ''Göta kanal 2'', sveda komedia filmo de 2006 * ''Göta kanal 3'', sveda komedia filmo de 2009 * ''Göta kanal 4'', sveda komedia filmo de 2022 == Eksteraj ligiloj == {{Wikivoyage}} {{Projektoj}} * [http://www.gotacanal.se/ Rederiaktiebolaget Göta Kanal AB] * [http://www.ep.liu.se/ea/gotakanal/2001/011/kartwebben/kartind.htm Göta Kanal, Fakta & Forskning] Mapoj de la konstruado * [http://kanaler.arnholm.nu/ Bosse Arnholm: ''Nordens alla kanaler''] {{Ekzistotempo|1832||Gotakanalo}} [[Kategorio:Geografio de Svedio]] [[Kategorio:Kanaloj en Svedio]] 8bm38bfmkd3vabk5170ns9p1s75d77b 0 672015 9384804 9056214 2026-05-27T07:03:05Z Sj1mor 12103 9384804 wikitext text/x-wiki {{Informkesto strato |regiono-ISO=DE-TH |situo sur mapo=Suhl |zomo=13 }} '''Salzmann-vojo''' (germane: ''Salzmannstraße'') estas malnova komerca vojo kondukanta trans [[Turingia Arbaro]], Germanujo. Tiu ĉi 13km longa alirejo al [[Rennsteig]] konstruitis kun malgranda deklivo, tiel ke ankaŭ droŝkoj povis uzi ĝin sen pluaj ĉevaloj. Transportitis tie ĉi antaŭ ĉio salo, [[kalia karbonato]], [[isatis tinctoria|isato]], [[erco]]j kaj salpeklitaj fiŝoj. Tamen ne havas la strato sian nomon por la transportita salo sed pro sia konstruinto [[Ernst Julius Theodor Salzmann]]. == Historio == Salzmann-vojo faritis pro ke la malnova strato disde [[Elgersburg]] al [[Ilmenau]] kondukante tra la t.n. Steiger-valo estis multe tro dekliva por normalaj veturiloj. Tiu ĉi strato kondukas disde la preĝejo de Elgersburg tra ''Steiger-strato'' al ''Steigereck'' (693 m) apud la [[Arbargastejo Schöffenhaus]]. De tie ĉi kondukis vojoj al [[ilmenau|Ilmenau-Manebach]], ĉe la monteto ''Hangeberg'' pretere al Ilmenau-Sturmheide (pli malnovaj stratonomoj estis ''Schmücker Straße'' kaj ''Suhler Landstraße'') kaj tra [[Mönchhof (Turingio)|Mönchhof]] al [[Schmücke]]. Salzmann-strato estas 2 kilometrojn pli longa ol la jam antaŭa ekzistanta deklivega alternativo. Komenciĝas Salzmann-strato en [[Elgersburg]] ĉe la kirko. En distanco de ĉ. 4 km kondukis la komerca vojo inter [[Lübeck]] kaj [[Nurenbergo]] (ĝia linio tre similas al la nuna Federacia ŝoseo B 4) tra Ilmenau-Roda|Roda, kiu unuigas [[Erfurto]]n kun [[Eisfeld]] tra Ilmenau kaj nomiĝis en tiu ĉi ero ''Frauenwalder-strato''. Ĝi kondukas malsoben (la nuna ''Schmücker-strato'') preter la nuna ''Hotelo Am Wald''/Elgersburg kaj poste ĉ. 200 metrojn malsupre de la pinto tra [[Carl-Eduard-turo (Elgersburg)|Hohe Warte]]; poste ĝi kondukas ĉe la orienta deklivo de Rumpelsberg-monto (''Mönchswald'') sur la akvodislimon inter [[Ilm (alfluanto de Saale)|Ilm]] kaj [[Gera (rivero)|Gera]]. Tie ĉi estas la gastejo ''Mönchhof'' plurajn jarcentojn aĝa. Tie ĉi ĝi ankaŭ trafas la vojojn al Ilmenau, [[Ilmenau|Ilmenau-Manebach]] kaj [[Gehlberg]] kaj la alteco estas tie ĉi de ĉ. 750 metroj. La posta ero kondukas al ''Zwei Wiesen'', fonta arbareto ĉe ''Großer Rödel'', kie disde sudo el la valo de Ilm disde ''Meyersgrund'' venas vojo. Tie ĉi estas tombo de falinta soldato. Sur la ono inter ''Mönchhof'' kaj ''Zwei Wiesen'' Salzmann-vojo estas la limo inter la komunumoj Ilmenau eoste kaj [[Geratal]] ueste. La migranto ĉe tiu ĉi punkto ektroviĝas sur la teritorio de [[Gehlberg]]. Maltantaŭe sekvas la suprenirado al Schmücke ĉe la norda rando de Freibach-valo, preter Aschbach (768,2 metroj), Spielmannsleite (784 metroj) kaj Sachsenstein-monteto (915.3 metroj). Schmücke kun sia alteco de 940 metroj estas la fina punkto de Salzmann-strato. Tie ĉi la komercistoj trafis plurajn aliajn gravajn vojojn en la direkto de [[Suhl]]. Hodiaŭ Salmann-vojo nomiĝas hodiaŭ disde Elgersburg ĝis Mönchhof ''Schmücker Straße'' (temas pri la iama Landa ŝoseo L 2645), poste ĝi iĝas simpla forstista vojo. Ĝis Mönchhof ĝi estas asfaltita, poste la supra tavolo estas el fajna [[gruzo]]. Treege ŝatis tiun ĉi straton hodiaŭ biciklistoj kaj skirkuradistoj. Tamen la partoj kiuj taksatas oficiale kiel forstitaj vojoj estas baritaj kaj al ekskurskaleŝoj kaj al bicikloj. [[Dosiero:Gedenktafel Salzmann beim Triefstein (Luisenthal).JPG|eta|Memortabulo por la forstisto Ernst Salzmann en [[Luisenthal]]-Triefstein]] == Nomdoninto == Nomitis Salzmann-strato por la ĉefforstisto [[Ernst Julius Theodor Salzmann]], filo de la gravega germana pedagogo kaj teologo [[Christian Gotthilf Salzmann]]. Ernst Salzmann havis grandajn meritojn [[geodezio|geodeziajn]] ekz. de la [[gotao|gotaaj]] domenaj arbaroj. Li metis la fundamentojn por la elstare bona konstruado de arbaraj vojoj. Li tiukuntekste povis ege profiti de sia talentego je orientiĝo kaj memorado.<ref>Gemeindeverwaltung Geraberg: ''Alte Handelswege in unserer Region'', 2010, fotoj de Klaus Fischer, teksto de Klaus Fischer kaj Rüdiger Krause</ref> == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Turingia Arbaro]] [[Kategorio:Distrikto Ilm]] [[Kategorio:Vojoj en Germanio]] [[Kategorio:Komercaj vojoj]] [[Kategorio:Suhl]] d5681u8ct6w9xcs846m209w8hizmfsb 0 680052 9384711 9380312 2026-05-27T02:57:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384711 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Autism spectrum infinity awareness symbol.svg|eta|La ĉielarka senfineco-simbolo reprezentas kaj la diversecon de la aŭtisma spektro kaj la pli grandan neŭrodiverseco-movadon.]] '''Neŭrodiverseco''' estas movado kaj aliro al mensa [[malkapablo|malkapableco]], en kiu oni rigardas iujn [[Neŭrologio|neŭrologiajn]] trajtojn kiel variaĵojn de la homa genaro. La movado kredas, ke ĉi tiuj variaĵoj devas esti agnoskitaj, kaj ne traktitaj kiel malsanoj aŭ malkapabloj, sed kiel socia kategorio simila al [[Genro (identeco)|genro]] kaj [[seksa orientiĝo]]. Laŭ ĝi tiuj ne estas malsanoj, malkapabloj aŭ disordoj nature, nur konduto de socio estas malhelpo, kiu malfacilas la vivon de la uloj. Tiu samas kun sociala modelo de malkapablo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Social work with disabled people|familia nomo=Oliver, Michael, 1945-2019.|aliaj=Sapey, Bob.|dato=2006|eldono=3|loko=Basingstoke, Hampshire|eldoninto=Palgrave Macmillan|ISBN=1403918384|OCLC=62326930}}</ref><ref name="Bloomsbury">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=PV95DwAAQBAJ|title=The Bloomsbury Companion to Philosophy of Psychiatry|last=Chapman|first=Robert|date=2019-01-10|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=9781350024069|editor-last=Tekin|editor-first=Serife|pages=371–387|language=en|chapter=Neurodiversity Theory and Its Discontents: Autism, Schizophrenia, and the Social Model of Disability|editor-last2=Bluhm|editor-first2=Robyn|chapter-url=https://books.google.com/books?id=PV95DwAAQBAJ&pg=PA371}}</ref> Ekzemploj de neŭrodiversaj trajtoj estas [[aŭtismo]] (plejofte [[sindromo de Asperger]])<ref>[https://neurodiversityinrussia.com/2015/11/14/аспи-апартеид-должен-быть-разрушен/ Аспи-апартеид должен быть разрушен] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200919022810/https://neurodiversityinrussia.com/2015/11/14/%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8-%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B8%D0%B4-%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B5%D0%BD-%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%80%D1%83%D1%88%D0%B5%D0%BD/ |date=2020-09-19 }}</ref>, [[Tourette-sindromo]], [[Atentomanka-hiperaktiva perturbo]], [[disleksio]] kaj [[diskalkulio]]. Ĝi estis farita de Judy Singer sociologiisto en 1998, kaj popularizis ĝin kun Harvey Blume ĵurnalisto.<ref name=":0">{{Citaĵo el libro|titolo=The power of neurodiversity : unleashing the advantages of your differently wired brain|familia nomo=Armstrong|persona nomo=Thomas|jaro=2011|eldono=1|loko=Cambridge, MA|eldoninto=Da Capo Lifelong|ISBN=9780738215242|OCLC=760085215}}</ref> Aŭtisma rajta movado havas la saman principon, sed ĝi estas disputita en malkapablulaj movadoj, ĉar tiu vidpunkto malhelpas, ke la uloj ricevos propran helpon.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.washingtonpost.com/national/health-science/a-medical-condition-or-just-a-difference-the-question-roils-autism-community/2019/05/03/87e26f7e-6845-11e9-8985-4cf30147bdca_story.html?noredirect=on|titolo=A medical condition or just a difference? The question roils autism community.|alirdato=2019-05-12|familia nomo=Opar|persona nomo=Alisa|dato=2019-05-06|verkaĵo=[[The Washington Post]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.psychologytoday.com/blog/my-life-aspergers/201704/the-controversy-around-autism-and-neurodiversity|title=The Controversy Around Autism and Neurodiversity|last=Robison|first=John E.|website=Psychology Today|language=en-US|access-date=2019-05-14}}</ref><ref>{{Cite journal|last=McGee|first=Micki|date=August 2012|title=Neurodiversity|journal=Contexts|volume=11|issue=3|pages=12–13|doi=10.1177/1536504212456175|s2cid=220720495}}</ref> == Historio == Singer uzis la vorton en ŝia tezo publikita en 1999, kiu demonstris ankaŭ, ke teorio pri friduja patrino malpravas. Blume skribis artikolon pri sama temo kaj publikis ĝin en The Atlantic en 1998 septembro 30.<ref name="BlumeAtlantic">{{Cite news|author=Blume, Harvey|date=September 30, 1998|title=Neurodiversity|work=The Atlantic|url=https://www.theatlantic.com/doc/199809u/neurodiversity|url-status=dead|access-date=November 7, 2007|archive-url=https://archive.is/20130105003900/http://www.theatlantic.com/doc/199809u/neurodiversity|archive-date=January 5, 2013|quote=Neurodiversity may be every bit as crucial for the human race as biodiversity is for life in general. Who can say what form of wiring will prove best at any given moment? Cybernetics and computer culture, for example, may favor a somewhat autistic cast of mind.}}</ref> Li publikis en 1997 junio 30 alian artikolon en New York Times en kiu li skribis pri aŭtismo kiel modo de ekzisto kaj uzis alian esprimon: neŭrologia pluralismo.<ref name="BlumeNYT">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9803E7DC1F31F933A05755C0A961958260|titolo=Autistics, freed from face-to-face encounters, are communicating in cyberspace|alirdato=2007-11-08|familia nomo=Blume|persona nomo=Harvey|dato=1997-06-30|citaĵo=Yet, in trying to come to terms with [a neurotypical-dominated] world, autistics are neither willing nor able to give up their own customs. Instead, they are proposing a new social compact, one emphasizing neurological pluralism. [...] The consensus emerging from the Internet forums and Web sites where autistics congregate [...] is that NT is only one of many neurological configurations -- the dominant one certainly, but not necessarily the best.|verkaĵo=The New York Times}}</ref> Li antaŭdiris rolon de la Interreto en movado de neŭrodiverseco.<ref name="BlumeMIT">{{Cite web|last=Blume|first=Harvey|date=1997-07-01|title="Autism & The Internet" or "It's The Wiring, Stupid"|url=http://web.mit.edu/m-i-t/articles/index_blume.html|access-date=2007-11-08|website=Media In Transition|publisher=Massachusetts Institute of Technology|quote=A project called CyberSpace 2000 is devoted to getting as many people as possible in the autistic spectrum hooked up by the year 2000, reason being that "the Internet is an essential means for autistic people to improve their lives, because it is often the only way they can communicate effectively."}}</ref> Iuj aŭtoroj atribuas la konception al Jim Sinclair aŭtisma aktivulo,<ref name="Solomon">{{cite news|last=Solomon|first=Andrew|date=2008-05-25|title=The autism rights movement|work=New York|url=http://nymag.com/news/features/47225/|url-status=live|access-date=2008-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080527025140/http://nymag.com/news/features/47225/|archive-date=27 May 2008}}</ref><ref name="article" /> kiu estis frua organizatoro de interreta aŭtisma socio. Ili havis parolon en 1993 kun titolo "Don't mourn for us", en kiu ili diris, ke aŭtismo estas unu modo de ekzistado, kaj ne estas disigebla de la persono.<ref name="Sinclair">Sinclair, Jim. [http://www.autreat.com/dont_mourn.html Don't Mourn For Us.] Autism Network International, n.d.. Retrieved on 2013-05-07.</ref> == En malkapablulaj movadoj == Unue aŭtismuloj uzis la vorton;<ref name="Jaarsma">{{Cite journal|vauthors=Jaarsma P, Welin S|s2cid=18618887|date=February 2011|title=Autism as a Natural Human Variation: Reflections on the Claims of the Neurodiversity Movement|url=http://www.imh.liu.se/avd_halsa_samhalle/filarkiv1/1.264263/JaarsmaWelin2011Autismasanaturalvariation.pdf|url-status=dead|journal=Health Care Anal|volume=20|issue=1|pages=20–30|doi=10.1007/s10728-011-0169-9|pmid=21311979|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101015957/http://www.imh.liu.se/avd_halsa_samhalle/filarkiv1/1.264263/JaarsmaWelin2011Autismasanaturalvariation.pdf|archive-date=2013-11-01|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-09-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131101015957/http://www.imh.liu.se/avd_halsa_samhalle/filarkiv1/1.264263/JaarsmaWelin2011Autismasanaturalvariation.pdf|arkivdato=2013-11-01}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131101015957/http://www.imh.liu.se/avd_halsa_samhalle/filarkiv1/1.264263/JaarsmaWelin2011Autismasanaturalvariation.pdf |date=2013-11-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.imh.liu.se/avd_halsa_samhalle/filarkiv1/1.264263/JaarsmaWelin2011Autismasanaturalvariation.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131101015957/http://www.imh.liu.se/avd_halsa_samhalle/filarkiv1/1.264263/JaarsmaWelin2011Autismasanaturalvariation.pdf |arkivdato=2013-11-01 }}</ref><ref name="Woodford">Woodford, Gillian. [http://www.nationalreviewofmedicine.com/issue/2006/04_30/3_patients_practice05_8.html 'We Don't Need to be Cured' Autistics Say] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303000000/https://web.archive.org/web/20160303202254/http://www.nationalreviewofmedicine.com/issue/2006/04_30/3_patients_practice05_8.html |date=2016-03-03 }}. National Review of Medicine. Volume 3. No. 8. April 30, 2006. Retrieved February 23, 2008.</ref> poste ĝi estis uzita por aliaj kondiĉoj, kiel atentomanka-hiperaktiva perturbo, paroleraroj, [[disleksio]], [[dispraksio]], [[diskalkulio]], disnomio, [[intelekta malkapablo]], [[Tourette-sindromo]],<ref name="Woodford" /><ref name="Mackenzie 2011-01-31">{{Cite journal|last=Mackenzie|first=Robin|author2=John Watts|date=2011-01-31|title=Is our legal, health care and social support infrastructure neurodiverse enough? How far are the aims of the neurodiversity movement fulfilled for those diagnosed with cognitive disability and learning disability?|journal=Tizard Learning Disability Review|volume=16|issue=1|pages=30–37|doi=10.5042/tldr.2011.0005|quote=We recommend, therefore, that the term neurodiverse include the conditions ASD, ADHD, OCD, language disorders, developmental coordination disorder, dyslexia and Tourette's syndrome.}}</ref> [[skizofrenio]],<ref name="Bloomsbury" /><ref>Morrice, Polly (January 29, 2006) [https://www.nytimes.com/2006/01/29/books/review/29morrice.html "Otherwise Minded"] ''The New York Times'', review of ''A Mind Apart: Travels in a Neurodiverse World''</ref> dipolusa perturbo,<ref>Antonetta, Susanne (2005). ''A mind apart: travels in a neurodiverse world''. New York: Jeremy P. Tarcher/Penguin. ISBN <bdi>1-58542-382-3</bdi>. OCLC 60671914</ref> skizoafektiva perturbo, kontraŭsocia karaktero,<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.academia.edu/2034622|titolo=The Virtue of Sociopaths: how to appreciate the neurodiversity of sociopathy without becoming a victim|alirdato=2015-08-02|familia nomo=Anton|persona nomo=Audrey L.|jaro=2013|gazeto=Ethics and Neurodiversity}}</ref> disociaj perturboj kaj obsesa-kompulsa perturbo.<ref>{{Cite journal|url=http://journalofethics.ama-assn.org/2015/04/msoc1-1504.html|title= The Myth of the Normal Brain: Embracing Neurodiversity|journal= AMA Journal of Ethics|date=April 2015|volume=17|issue=4|pages=348–352|doi=10.1001/journalofethics.2015.17.4.msoc1-1504|access-date=2015-08-05|last1=Armstrong|first1=Thomas|pmid=25901703|doi-access=free}}</ref> Anstataŭ de kuraca teniĝo, kiu volas kuraci ilin, aktivistoj sugestas sistemojn, kiuj helpas ilin, ekzemple servoj por integri ilin, helpajn teĥnologiojn kaj helpon, kiuj helpas ilin vivi memstare kaj fakan trajnadon.<ref name="ASAN">{{Citaĵo el la reto|url=http://autisticadvocacy.org/policy-advocacy/position-statements/|titolo=Position Statements|alirdato=2013-04-21|eldoninto=Autistic Self Advocacy Network}}</ref> Intenco estas, ke aŭtentaj formoj de homa diverseco kaj memesprimado devas esti respektitaj kaj subtenitaj, anstataŭe premi la ulojn al unu ideala normaleco.<ref name="Syracuse">{{Citaĵo el la reto|url=http://neurodiversitysymposium.wordpress.com/what-is-neurodiversity/|titolo=What is Neurodiversity?|alirdato=2012-10-02|jaro=2011|eldoninto=National Symposium on Neurodiversity at [[Syracuse University]]}}</ref> Apogantoj kontribuas al nova koncepto de aŭtismo kaj aliaj kondiĉoj en socio laŭ tiuj konceptoj: se oni akceptas tiujn diferencojn, oni akceptas ankaŭ ke oni kun tiuj kondiĉo ne bezonas kuracon. Lingva esprimado de malsano, perturbo kaj malkapablo estas ŝanĝitaj al kondiĉo, kun signifiko, ke sano povas esti diversa, se povas vivi memstare kun kunvena helpo. Novaj formoj de aŭtonomio estas rekonitaj, kaj donas rajtojn por decidi pri ilia terapio.<ref name="Bloomsbury" /><ref name="article">Fenton, Andrew, and Tim Krahn. [http://www.jemh.ca/issues/v2n2/documents/JEMH_V2N2_Theme_Article2_Neurodiversity_Autism.pdf "Autism, Neurodiversity and Equality Beyond the Normal" (PDF).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190428185724/https://jemh.ca/issues/v2n2/documents/JEMH_V2N2_Theme_Article2_Neurodiversity_Autism.pdf |date=2019-04-28 }} Journal of Ethics in Mental Health 2.2 (2007): 1-6. 10 November 2009.</ref> Esploro en 2009 kun 27 studentoj kun diversaj kondiĉoj esploris ilin laŭ ilia opinio pri mem kaj ilia kondiĉo. Al tiuj kondiĉoj aperatenis aŭtismo, disleksio, perturbo de mova kundordigo, atentomanka-hiperaktiva perturbo kaj apoplesio. La du opinio estis diverseco kaj kuraca. Studentoj kun diverseca opinio (41%) havis pli bonan memestimon kaj konfidis pli bone en iliaj kapabloj, kaj pleje (73%) havis pli bonajn ekspektojn pri ilia kariero kun pozitivaj celoj. Ili raportis, ke tiu opinio estas de interretaj grupoj.<ref name="Griffin">{{Cite journal|last=Griffin|first=Edward|author2=Pollak, David|title=Student experiences of neurodiversity in higher education: Insights from the BRAINHE project.|journal=Dyslexia|date=January 2009|volume=15|issue=1|pages=23–41|pmid=19140120|doi=10.1002/dys.383}}</ref> Laŭ interreta esploro en 2013, koncepto de aŭtismo kiel diferenco sugestas uzadon de aŭtismaj trajtoj por evolvo anstataŭ supresi (subpremi) ilin. Per tiu oni povas transgresi linion inter du konceptoj de aŭtismo.<ref name="What Is Neurodiversity">{{Cite web|title=What Is Neurodiversity?|url=http://www.psychologytoday.com/blog/my-life-aspergers/201310/what-is-neurodiversity|access-date=2020-09-17|website=Psychology Today|language=en-US}}</ref> == Kritikoj == [[Paradigmo]] de neŭrodiverseco estas disputita inter aŭtismaj aktivistoj.<ref name="Jaarsma" /> Dominanta opinio estas la medika, kiu pensas, ke tiuj statoj estas mankaj, kiuj bezonas terapion.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://blogs.exeter.ac.uk/exploringdiagnosis/files/2017/03/Adam-Feinstein-notes-for-neurodiversity-talk-for-Exeter-December-11-2017.pdf|titolo=Neurodiversity: The cases for and against|familia nomo=Feinstein|persona nomo=Adam|dato=Dec 11 2017|alirdato=2021-10-02|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190515031444/http://blogs.exeter.ac.uk/exploringdiagnosis/files/2017/03/Adam-Feinstein-notes-for-neurodiversity-talk-for-Exeter-December-11-2017.pdf|arkivdato=2019-05-15}}</ref> Unu kritiko estas, ke ĝi iĝis tro diversa; oni devus ekskludi severajn kazojn.<ref name="Jaarsma" /><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=qEBLQ3hTJw4C|titolo=Autism: A Very Short Introduction|familia nomo=Frith|persona nomo=Uta|dato=2008-10-23|eldoninto=OUP Oxford|ISBN=9780191578656|lingvo=en}}</ref> Nick Walker aŭtisma aktivisto kaj interdisciplina edukisto distingas pervasivajn neŭrokongitivajn diferencojn, ekzemple aŭtismo kaj medikaj statoj, ekzemple [[epilepsio]].<ref name="Bloomsbury" /> John Elder Robison konsensas, ke malavantaĝoj de iuj statoj povas esti tial severaj, ke ili iĝas malkapabloj. Sed li pensas, ke tiuj statoj havas avantaĝojn, kiuj ne estas separeblaj de iliaj malavantaĝoj. Eblas, ke iu problemo estas solvebla nur por 1% de homoj, kiuj pensas alie. Li konsideras, ke tiu pensmaniero povas esti pleje malavantaĝa ĝis malkapableco. El vidpunkto de neŭrodiverseco ili estas ekscesaj. Li agnoskas, ke iuj statoj estas malkapabloj, sed oni ne devus forgesi pri iliaj avantaĝoj.<ref name="What Is Neurodiversity"/> == Libroj == * {{Citaĵo el libro|titolo=Neurodiversity: Discovering the Extraordinary Gifts of Autism, ADHD, Dyslexia, and Other Brain Differences|familia nomo=Armstrong|persona nomo=Thomas|jaro=2010|loko=Boston|eldoninto=Da Capo Lifelong|ISBN=978-0738213545|paĝoj=288}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Neurodiversity in the Classroom: Strength-Based Strategies to Help Students with Special Needs Succeed in School and Life|familia nomo=Armstrong|persona nomo=Thomas|jaro=2012|loko=Alexandria, VA|eldoninto=Association for Supervision & Curriculum Development|ISBN=978-1416614838|paĝoj=188}} * {{Citaĵo el gazeto|url=https://www.wired.com/magazine/2013/04/neurodiversity/|titolo=Neurodiversity Rewires Conventional Thinking About Brains|alirdato=2013-05-07|familia nomo=Silberman|persona nomo=Steve|dato=2013-04-16|gazeto=Wired}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Aspertools: The Practical Guide for Understanding and Embracing Asperger's, Autism Spectrum Disorders, and Neurodiversity|familia nomo=Reitman|persona nomo=Harold|jaro=2015|loko=Deerfield Beach, FL|eldoninto=HCI Books|ISBN=9780757318542|paĝoj=240}} * McNamara, Brittany (2016). [https://www.teenvogue.com/story/kaleidoscope-society-adhd-stigma-women-girls "The Kaleidoscope Society Is Smashing ADHD Stigma for Women and Girls"], 12 December 2016. * Nerenberg, Jenara (2017). [https://www.fastcompany.com/40421510/what-is-neurodiversity-and-why-companies-should-embrace-it "What Neurodiversity Is And Why Companies Should Embrace It"], Fast Company 19 May 2017. * Smith, Theo and Kirby, Amanda (2021). Neurodiversity at Work: Drive Innovation, Performance and Productivity with a Neurodiverse Workforce. {{ISBN|978-1398600249}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Alismo]] * [[Genetika diverseco]] == Tradukfonto == {{Trad|en|Neurodiversity}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|neŭrologio}} [[Kategorio:Neŭrologio]] [[Kategorio:Aŭtismo]] [[Kategorio:Handikapulaj rajtoj]] [[Kategorio:Sociologia terminologio]] [[Kategorio:Tourette sindromo]] [[Kategorio:Aperis en 1998]] [[Kategorio:Medicina etiko]] oleb0cbvlre4pl49j6zfdk8tca7z2w7 0 690088 9384369 9378992 2026-05-26T13:09:33Z Sj1mor 12103 9384369 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Mahadev Desai''' (1a de januaro 1892&nbsp;– 15a de aŭgusto 1942) estis [[Barato|barata]] aktivulo de la [[Hindia sendependiga movado]] kaj verkisto rememorata ĉefe kiel persona sekretario de [[Mahatma Gandhi]]. Li estis varie priskribita kiel "La [[James Boswell|Boswell]] de Gandhi, la [[Sokrato]] por [[Platono]], kaj la [[Anando]] por la [[Budho]] de Gandhi".<ref>{{cite news|title=Price of Freedom|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?238154|accessdate=30a de novembro 2012|newspaper=Outlook|date=15a de aŭgusto 2008}}</ref><ref name="hindu">{{cite news|last=Guha|first=Ramachandra|title=Mahadev ..|url=http://www.hindu.com/mag/2005/10/23/stories/2005102300210300.htm|accessdate=30a de novembro 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=23a de oktobro 2005|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-04-30|arkivurl=https://web.archive.org/web/20060112191452/http://www.hindu.com/mag/2005/10/23/stories/2005102300210300.htm|arkivdato=2006-01-12}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hindu.com/mag/2005/10/23/stories/2005102300210300.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-04-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060112191452/http://www.hindu.com/mag/2005/10/23/stories/2005102300210300.htm |arkivdato=2006-01-12 }}</ref> Mahadev Desai unuafoje renkontiĝis kun Gandhi en 1915 kiam li iris peti konsilon kiel publikigi sian libron (nome guĝarata traduko de la anglalingva libro de [[John Morley]] nome "On Compromise").<ref> Guha, Ramachandra (23a de oktobro 2005). [https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/mahadev/article28532005.ece "Mahadev." ] [[The Hindu]]. Alirita la 30an de aprilo 2020. </ref> Desai aliĝis al la [[Aŝramo de Gandhi]] en 1917 kaj kun Durgabehn akompanis lin al Ĉamparan tiun jaron. Li faris taglibron el la 13a de novembro 1917 ĝis la 14a de aŭgusto 1942, nome la tagon antaŭ sia morto, kronikante sian vivon kun Gandhi. En 1919 kiam la kolonia registaro arestis Gandhi en [[Panĝabo]], li nomis Desai sian heredonton. Desai estis por la unua fojo arestita kaj kondamnita al unu jaro de prizono en 1921. Li estis la persona sekretario de Gandhi dum 25 jaroj. == Politika aktivismo == [[Dosiero:Central Prison Yeravda.jpg|eta|maldekstra|250px|Prizono Ĝeraŭada.]] En 1920, [[Motilal Nehru]] prenis la servojn de Mahadev Desai el Gandhi por estri sian [[gazeto]]n, nome "Sendependulo", el [[Allahabad]]. Desai kreis sensacion aperigante man-verkitan [[ciklostilo|ciklostiligitan]] gazeton post la presilo de Sendependulo estis konfiskita de la Britia registaro. Desai estis kondamnita al unu jaro de rigora prizono pro siaj verkoj en 1921 – nome lia unua tempo en prizono.<ref name="Associates" >[https://www.mkgandhi.org/associates/Mahadev.htm "Associates of Mahatma Gandhi – Mahadev Desai".] Alirita la 30an de aprilo 2020. </ref> Tie, Desai vidis, ke la prizonestroj mistraktis prizonulojn, ofte bategante ilin. Lia raporto priskribante la vivon ene de hindian prizono, publikigita en ''Young India'' kaj ''Navajivan'', devigis la britajn aŭtoritatojn fari prizonreformojn. Desai sekvis kiel redaktoro de ''Navajivan'' en 1924 kaj ekde 1925 li ektradukis en anglan la membiografion de Gandhi kaj faris serian publikigon en ''Young India'' (Juna Barato). La venontan jaron li iĝis proparolanto de la plenumkomitato de la Satjagraha Aŝram kaj ricevis premion el la Guĝarata Sahitĝa Pariŝad pro sia artikolo en ''Navajivan''. Li partoprenis en la Bardoli Satjagraha kun [[Sardar Patel]] kaj verkis historion de la Satjagraha en [[guĝarata]] kiun li tradukis en [[angla]]n kiel ''The Story of Bardoli''.<ref name="Brown"> Brown, Judith M (2011). [https://books.google.es/books?id=KLM8kMZZu-IC&pg=PA89&dq=mahadev+desai&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q=mahadev%20desai&f=false The Cambridge Companion to Gandhi.] New York: Cambridge University Press. p. 90. ISBN 9780521116701. </ref> Pro sia partopreno en la [[Sal-Satjagraha]], li estis arestita kaj enprizonigita, sed post la interkonsento de la Pakto Gandhi-Irwin, li estis liberigita kaj akompanis Gandhi al la Dua Rondtabla Konferenco kun Mirabehn, [[Devdas Gandhi]] kaj Pyarelal Nayyar. Li estis la nura persono kiu akompanis Gandhi kiam tiu lasta renkontiĝis kun la reĝo [[Georgo la 5-a (Britio)|Georgo la 5-a de Britio]].<ref name="Associates" /> Post la malsukceso de la interkonsento de la Pakto Gandhi-Irwin kaj la fermo de la Dua Rondtabla Konferenco, Gandhi restartis la [[Salomarŝo|Movadon de Civila Malobeo]]. La kolonia registaro, sub nova Vicreĝo, [[Lord Willingdon]], estis determinita forvenki la movadon kaj ordonis fortan limigon al la [[Hindia Nacia Kongreso]] kaj ties aktivuloj. En 1932, Desai estis denove arestita kaj sendita al prizono kun Gandhi kaj Sardar Patel. Post sia liberigo en 1933, li estis re-arestita kaj retenita en la Prizono de Belgaum. Estis dum tiu prizontempo kiam li verkis "Gita According to Gandhi" kiu estis postmorte publikigita en 1946.<ref name="Brown" /> Li ludis gravan rolon ankaŭ en organizado de popolmovadoj en la princlandoj [[Raĝkot]] kaj [[Misora reĝlando|Misoro]] en 1939 kaj zorgis pri la elektado de satjagrah-anoj dum la Individua Satjagraha de 1940.<ref>[http://www.mahadevdesai.org/eng/?page_id=209 "Mahadev Desai – Timeline".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130821084221/http://mahadevdesai.org/eng/?page_id=209 |date=2013-08-21 }} Arkivita el la originalo la 3an de majo 2013. Alirita la 30an de novembro 2012.</ref> La fina prizontempo de Desai sekvis al la Deklaro Forlasu Hindion de la 8a de aŭgusto 1942. Li estis arestita la matenon de la 9a de aŭgusto 1942 kaj, ĝis sia morto pro forta [[koratako]] ses tagojn poste, estis entombigita kun Gandhi en la Palaco Aga Ĥan. Desai estis 51-jaraĝa en la momento de sia morto.<ref name="Associates" /><ref>[https://www.preservearticles.com/articles/who-is-mahadev-desai/4197 "Who is Mahadev Desai ?".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210616083346/https://www.preservearticles.com/articles/who-is-mahadev-desai/4197 |date=2021-06-16 }} Alirita la 30an de aprilo 2020.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.gandhiheritageportal.org/fundamental_workdetail/My0x#page/1/mode/2up The Diary of Mahadev Desai Vol I] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Desai, Mahadev}} [[Kategorio:Barataj verkistoj]] [[Kategorio:Barataj sendependecaj aktivuloj]] [[Kategorio:Barataj pacistoj]] [[Kategorio:Barataj politikaj verkistoj]] [[Kategorio:Senperfortaj aktivuloj]] [[Kategorio:Mahatma Gandhi]] 5lyo3o7uxvqsjuu12j9sjlcgq05yxo5 0 690294 9384367 7969588 2026-05-26T13:08:34Z Sj1mor 12103 9384367 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo= ''Elaeagnus'' |koloro = lightgreen |dosiero = Elaeagnus angustifolia 20050608 860.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[mallarĝfolia eleagno]] (''Elaeagnus angustifolia'') |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonuloj]] ''Dicotyledones'' |ordo = [[Rozaloj]] ''[[Rosales]]'' |familio = [[Eleagnacoj]] ''[[Elaeagnaceae]]'' |aŭtoro= [[Carl von Linné|L.]] |genro = [[Eleagno]] ''Elaeagnus'' |specioj= 45 ĝis 90 specioj }} '''Eleagno''' (''Elaeagnus'') estas [[genro (biologio)|plantgenro]] kun ĉ. 45–90 [[specioj (biologio)|specioj]] ene de la [[familio (biologio)|familio]] de la [[Eleagnacoj]] (''Elaeagnaceae''). == Nomo == [[Dosiero:Elaeagnus conferta Roxb. (6368754647).jpg|eta|maldekstre|''[[Elaeagnus conferta]]'']] La unua vortparto estas el greka vorto ''élaios'' kiu signifas [[oleo (genro)|olivarbon]] kaj ties frukton, la [[olivo]]. Pro la karneca, manĝebla drupo de la planto verŝajne ankaŭ la dua parto de la vorto venis de la latina vorto ''ágnos'' por ŝafido, ĉar la folio estas blanke pelta. Laŭ aliaj fontoj la dua vortparto venis de la greka ''gnos'' kiu signifas ekkonon respektive [[gnostiko]]n. [[Dosiero:Elaeagnus commutata (7978719638).jpg|eta|[[arĝenta eleagno]] (''Elaeagnus commutata'')]] [[Dosiero:Elaeagnus ebbingei 2c.JPG|eta|''Elaeagnus'' × ''ebbingei'']] [[Dosiero:Kattumunthiri (Malayalam- കാട്ടുമുന്തിരി) (6368749789).jpg|eta|''[[Elaeagnus latifolia]]'']] [[Dosiero:Elaeagnus multiflora 2016-09-10 4209.jpg|eta| (''Elaeagnus multiflora'')]] == Priskribo == ''Elaeagnus''-specioj toleras froston kaj estas fortikaj, ĉiamverdaj aŭ deciduaj [[arbusto]]j aŭ malgrandaj [[arbo]]j, kiuj kreskas alten sen apogo aŭ malofte grimpas. Kelkaj specioj havas [[dorno]]jn. La folioj, la arboŝelo de junaj branĉoj kaj la florburĝonoj estas kovritaj de arĝentaj, blankaj aŭ brunecaj skvametoj, simile al la parenca [[hipofeo]]. La folioj staras alterne kaj la folirando estas plej ofte glata. La [[floro]]j staras unuope aŭ multfoje kune en la foliakseloj. La duseksaj floroj havas simplan [[perianto]]n. La floroj estas kvarnombraj. Petaloj mankas. La kvar blankaj aŭ interne flavaj [[sepalo]]j estas je la bazo kunkreskinta tube. La nur kvar [[stameno]]j estas kunkreskintaj kun la kalikotubo. La fruktoj estas globformaj ĝis oblongaj, glataj aŭ harkovritaj [[ŝajnfrukto]]j ([[drupo]]j). Nur la specio ''Elaeagnus mollis'' havas flugilojn. == Disvastigo == La specioj de eleagnoj nature kreskas en varm-moderaj latitudoj ĝis la subtropikoj de la norda duonglobo kaj unu specio en Aŭstralio. La centro de la specioj estas Azio. En Ĉinujo hejmiĝas ĉ. 67 specioj, el tiuj 55 nur en Ĉinujo. == Sistematiko == La genronomo ''Elaeagnus'' estis elektita de [[Carl von Linné]] en sia verko ''[[Species Plantarum]]'' el la jaro 1753, kie la specioj ''[[Elaeagnus angustifolia]]'' kaj ''[[Elaeagnus latifolia]]'' estis listigitaj. [[Sinonimo (taksonomio)|Sinonimo]] estas ''Oleaster'' HEISTER EX FABRICIUS. En la genro ''Elaeagnus'' (eleagno) estas ĉ. 45 ĝis 90 specioj. Jen listo de la specioj: * [[mallarĝfolia eleagno]] (''Elaeagnus angustifolia'' L. ) * ''[[Elaeagnus caudata]]'' SCHLECHT. EX MOMIY. * ''[[Elaeagnus commutata]]'' BERNH. EX RYDB. ) * ''[[Elaeagnus conferta]]'' ROXB.: Ĝi troviĝas en Hindujo, [[Bangladeŝo]], [[Butano]], Indonezio, Malajzio, Hindoĉinio kaj Ĉinujo. * ''[[Elaeagnus'' ×''ebbingei'']] BOOM ) = ''Elaeagnus macrophylla'' × ''Elaeagnus pungens'' * ''[[Elaeagnus formosana]]'' NAKAI * ''[[Elaeagnus glabra]]'' THUNB.: Ĝi hejmiĝas en Ĉinujo, Japanujo, Koreujo kaj Tajvano. * ''[[Elaeagnus grandifolia]]'' HAYATA * ''[[Elaeagnus infundibularis]]'' MOMIY. * ''[[Elaeagnus kanaii]]'' MOMIY. * ''[[Elaeagnus latifolia]]'' L.: Ĝi hejmiĝas en Hindoĉinio. * [[grandfolia eleagno]] (''Elaeagnus macrophylla'' THUNB. ) * ''[[Elaeagnus morrisonensis]]'' HAYATA * [[multflora eleagno]], (''Elaeagnus multiflora'' THUNB. ) * ''[[Elaeagnus obovata]]'' LI * ''[[Elaeagnus oldhamii]]'' MAXIM. * [[dorna eleagno]] (''[[Elaeagnus pungens]]'' THUNB. ) * ''[[Elaeagnus pyriformis]]'' HOOK. F.: Ĝi hejmiĝas en Hindio kaj [[Butano]]. * ''[[Elaeagnus reflexa|Elaeagnus ×reflexa]]'' C. MORREN & DECNE. = ''Elaeagnus pungens'' × ''Elaeagnus glabra'' * ''[[Elaeagnus thunbergii]]'' SERV. * ''[[Elaeagnus tricholepis]]'' MOMIY. * ''[[Elaeagnus triflora]]'' ROXB.: Ĝi hejmiĝas en Indonezio, [[Malajzio]], Filipinoj, Tajvano, [[Papua-Novgvineo]] kaj [[Kvinslando]]. * ''[[Elaeagnus tutcheri]]'' DUNN : Ĝi hejmiĝas en [[Hongkongo]]. * ''[[Elaeagnus umbellata]]'' THUNB. ( inkl. ''Elaeagnus parvifolia'' WALL. EX ROYLE ): Ĝi hejmiĝas en Afganio, Pakistano, Hindujo, Nepalo, Butano, Japanujo, Koreujo, Tajvano kaj Ĉinujo. En Nordameriko kaj Havajo ĝi estas neofito. == Literaturo == * Haining Qin & Michael G. Gilbert: ''Elaeagnaceae'' in der ''Flora of China'', Vol. 13, S. 251: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=10298 ''Elaeagnus'' - Online.] * Kremer: ''Strauchgehölze''. Niedernhausen, 2002. ISBN 3-576-11478-5 {{Projektoj}} [[Kategorio:Eleagnacoj]] qwug5c1sucyeix7hcvxl20of8sf0bm5 0 691467 9384536 8384158 2026-05-26T18:06:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384536 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto homo}} '''Nada HEILIGSTEIN''' (1911 - 1941) estis zagreba komunista aktivulo kaj [[esperantisto]]. Ŝi esperantiĝis en la jaro 1928. Profesie, ŝi fariĝis bankoficisto en [[Zagrebo]], kaj aktivis ene de la [[Komunista Partio]]. La 28an de junio 1941 ŝi estis arestita de la ustaŝa polico, kaj mortigis sin en la [[policejo]] la 7an de aŭgusto. == Fontoj == * [[Marinko Ĝivoje]], Koncizaj biografioj de jugoslavaj esperantistoj, Zagrebo 1968, p. 21 * [[Ivo Lapenna]], [[Ulrich Lins]], [[Tazio Carlevaro]]. [[Esperanto en Perspektivo]], CED 1974, p. 713 * [https://3fea91c6-a-62cb3a1a-s-sites.googlegroups.com/site/zagrebsebori/HeilingsteinNada.JPG Foto]{{404|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} el retejo pri [https://sites.google.com/site/zagrebsebori/%C5%BEenerevolucionarke zagrebaj revoluciulinoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201017184954/https://sites.google.com/site/zagrebsebori/%C5%BEenerevolucionarke |date=2020-10-17 }} * [http://www.znaci.net/00001/119_5.pdf Dokumentaro pri jugoslavi-rilataj temoj dum la dua mondmilito] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180205193821/http://www.znaci.net/00001/119_5.pdf |date=2018-02-05 }} [[Kategorio:Jugoslavaj esperantistoj]] [[Kategorio:Kroataj esperantistoj]] [[Kategorio:Jugoslavaj komunistoj]] 7hiveg6znivuvgmfmi36zbgdg07a19w 0 694755 9384427 9343906 2026-05-26T14:40:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384427 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = AZ-BA |situo sur mapo= Bakuo |zomo=13 |estro = Tahir Kərimov |notoj = {{unuo|4.5}} milionoj da mediaj unuoj }} La '''Nacia Biblioteko de Azerbajĝano Mirza Fatali Akhundov''' ({{lang-az|Fətəli Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanası}}) estas publika [[nacia biblioteko]] en [[Bakuo]], [[Azerbajĝano]]. Ĝi estas nomita laŭ [[Mirza Fatali Akhundov]], la azera dramisto kaj filozofo. Ĝi fondiĝis en 1922 de la registaro de la [[Azerbajĝana Soveta Socialisma Respubliko]]. Ĝi estas la oficiala kultura deponejo por la tuta respubliko. Ĝi ankaŭ estas la nacia [[arkivo]] de la respubliko. La nuna konstruaĵo de la biblioteko el 1923, situas ĉe la strato Xaqani 29 (Xaqani küçəsi 29), de la [[rajon|urba rajono]] [[Sabayil]] (Səbail rayonu). Ĝi estis projektita de la arkitekto [[Mikayil Huseynov]] por enteni sep milionojn da libroj. En 1939, la biblioteko ricevis la nomon de Mirza Fatali Akhundov. Nuntempe la biblioteko estas hejmo de kolekto de 5 milionoj da libroj.<ref>[http://anl.az/new/en/history/3 History of the library] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220927142150/http://anl.az/new/en/history/3 |date=2022-09-27 }} Nacia Biblioteko de Azerbajĝano ({{en}})</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://anl.az/new/ Oficiala retpaĝaro de la Nacia Biblioteko de Azerbajĝano]{{404|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{az}}) ({{en}}) ({{ru}}) == Referencoj == {{Referencoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bibliotekoj en Bakuo]] [[Kategorio:Naciaj bibliotekoj|Azerbajĝano]] [[Kategorio:Arkivoj en Azerbajĝano]] [[Kategorio:Kulturo de Azerbajĝano]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1922]] kkd0kcwovppa0z4ahytzik6z0brtnmu 0 699658 9384563 9258630 2026-05-26T19:32:40Z Stefangrotz 91903 strukturo 9384563 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Sheila Rose LEIGHTON''' (naskiĝis 1940 en [[Los Angeles]]) estas usona aktorino ĉefe en televido. Ŝi komencis sian karieron per [[The Man from U.N.C.L.E.]] en 1966 kaj daŭriĝis ĝin per [[The Green Hornet]], [[Get Smart]], [[Star Trek]], [[The Virginian]], [[The Beverly Hillbillies]], [[Mannix]], [[Hogan's Heroes]], [[Love, American Style]] inter aliaj. En kino ŝi apenaŭ aperis en [[How Sweet It Is!]] en 1968. {{ĝermo|usona aktoro}} [[Kategorio:Aktoroj de Star Trek]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] pzo1okn5mwm6qdnmk8wqiszbnapzq1h 0 708164 9384984 7714705 2026-05-27T10:43:44Z Sj1mor 12103 9384984 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | regiono-ISO = GB-TFW | situo de=Situo de Telford en [[Britio]] | regiono = ''[[West Midlands]]'' | titolo de administra unuo1 = [[Graflandoj de Anglio|Graflando]] | administra unuo1 = ''[[Shropshire]]'' | bildo = Iron Bridge east side in February 2019.jpg | bildo-priskribo = la nomiga "fera ponto" en la ''[[Ironbridge]]''-Gorĝo }} '''Telford''' estas urbo kaj administra komunumo de [[Anglio]], [[Britio]]. Ĝi situas en la regiono ''[[West Midlands]]'' kaj en la [[Graflandoj de Anglio|historia graflando]] ''[[Shropshire]]'', proksimume 230 kilometrojn (140 mejlojn) nordoriente de [[Londono]]. En 2017 en la komunumo vivis proksimume {{unuo|155000}} loĝantoj en la urbo mem, kaj sume {{unuo|175271}} en la komunumaro ''Telford and Wrekin''.<!-- ne jam aplikeblas {{WikidataLoĝantaroDato}} kaj {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} --> Telford estas la plej granda urbo en Shropshire, kaj unu el la plej rapide kreskantaj urboj en Britio. Ĝi estas nomita laŭ inĝeniero [[Thomas Telford]], kiu realigis multajn vojajn kaj fervojajn projektojn en Shropshire. La urbo estis kunmetita en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj kiel nova urbo sur antaŭe industria kaj agrikultura tereno kaj pli malgrandaj urboj. Kiel aliaj laŭplanaj urboj de la epoko, Telford estis kreita de la kunfandiĝo de aliaj setlejoj kaj urboj, precipe la urboj Wellington, Oakengates, Madeley kaj Dawley. Multaj el la pli novaj loĝantoj de la Nova Urbo devenis de Birmingham aŭ Wolverhampton. La moderna butikcentro Telford estis konstruita en la geografia centro de la nova urbo, kune kun vasta urba parko. La M54-aŭtovojo estis kompletigita en 1983, plibonigante la vojligojn de la urbo kun la okcidenta internlanda kunurbejo. Sur la sudaj limoj de Telford estas la ''[[Ironbridge]]''-Gorĝo, pitoreska turisma loko kaj [[Monda Heredaĵo]] de Unesko. La urbo reklamas sin kiel "La Naskiĝloko de Industrio", ĉar ĝi havas plurajn lokojn internacie rekonataj kiel gravaj al la Industria revolucio, kaj plejparte konstruitaj sur la karbominejo Shropshire. Ĝia influo per novigoj ankaŭ multe utilis por antaŭenigi la industrion de [[Birmingham]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) {{Ĝermo|Anglio}} [[Kategorio:Urboj de Shropshire]] it46y969q2vg0rf61woerkp49hj78nk 1 708676 9384982 7070322 2026-05-27T10:43:15Z Aidas 3488 Aidas movis paĝon [[Diskuto:Ordre des Arts et des Lettres]] al [[Diskuto:Ordeno de la Artoj kaj la Literaturo]]: Por esperantaj tekstoj la esperanta titolo "Ordeno de la Artoj kaj la Literaturo" plu praktikas ol la fremdlingva titolo 7070322 wikitext text/x-wiki Ĉu eblas alinomi ĝin kaj doni al la paĝo titolon en Esperanto? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 19:26, 24 nov. 2020 (UTC) tjlnyi6w8iy0mns9qo5ewg84x9n2fbs 0 709059 9384361 9339358 2026-05-26T13:05:56Z ThomasPusch 1869 /* Jeremy Addis */ 9384361 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent"><span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[Listo de irlandaj esperantistoj|irlandaj esperantistoj]] de Respubliko de Irlando kaj Nord-Irlando. Movu mallongajn informojn pri irlandaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:irlandaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de irlandaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de irlandaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} [[Dosiero:Ireland_(4440319873).jpg|eta|{{centre|la insulo [[Irlando]]}}]] '''Ĝermolisto de gravaj [[Irlando|irlandaj]] esperantistoj''' el la [[Respubliko de Irlando]] kaj [[Nord-Irlando]]. == A == === [[Jeremy Addis]] === '''Jeremy ADDIS''' estis angla esperantisto kiu vivis en Irlando.[https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary] [https://www.irishtimes.com/culture/books/books-ireland-founder-jeremy-addis-on-its-first-40-years-1.2649640] [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} == B == === [[C. P. Blackham]] === '''C. P. Blackham''' estis unu el la plej fruaj esperantistoj en [[Irlando]]. Li esperantistiĝis en 1904 kaj ĉeestis la [[UK 1905|Unuan Kongreson]] (1905) en [[Boulogne-sur-Mer|Bulonjo-ĉe-Maro]]. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Frank Burns]] === '''Frank BURNS''' estis nord-irlanda esperantisto. Li vivis en [[Belfast]], kaj vizitis la [[Dublino|Dublina]] Esperanto-Klubo en 1952 kun la [[Belfasta|Belfasta]] Esperanto-Klubo.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093224/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Pierce Essex O'Brien Butler]] === '''Pierce Essex O'Brien BUTLER''' (1858–1954) estis unu el la plej fruaj britaj kaj irlandaj esperantistoj.[https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == C == === [[A. R. Campbell]] === '''A. R. Campbell''' estis esperantisto de la unua duono de la 20-a jarcento. Li vivis en [[Nord-Irlando]], kaj estis estrarano de la Universala Ligo.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_3/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === [[Dermot Clancy]] === '''Dermot Clancy''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Walter Crawhill === '''Walter Crawhill''' estis unu el la plej fruaj britaj kaj irlandaj esperantistoj. [https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == D == === [[Jean Darling]] === '''Jean Darling''' estas resp. estis irlanda [[bahaanino]] kaj esperantistino. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} === [[John Dawson]] === '''John Dawson''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Matthias Derham]] === '''Matthias DERHAM''' (1883-1959) estis irlanda esperantisto. Li estis en la ''Irish Volunteers'', kaj en prizono de Frongoch en [[Kimrio]].[http://indigo.ie/~skerries/history/rept0308.html] {{referencoj}} === [[Fred Douglas]] === '''Fred DOUGLAS''' estis esperantisto en Irlando. Dum la [[Unua Mondmilito]] 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. Fred Douglas, tiama Sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de [[Hugh McNeill]] kaj s-ro [[H. Macaulay]]. === [[James Douglas]] === '''James DOUGLAS''' estis la plej antikva esperantisto en Irlando. Li vivas en Glenarm Castle, [[county Antrim]][https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == G == === [[M. H. Gaffney]] === Patro '''M. H. GAFFNEY''' (m. la 4-an de aprilo 1942) estis katolika pastro kaj irlanda esperantisto. Verkisto de ''The Stories of Padraic Pearse''. Li vivis en [[Sligo]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_4/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081024/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} == H == === [[M. Hazlett]] === '''S-rino M. HAZLETT''' estis esperantisto, kiu vivis en la urbo [[Coleraine]] de [[norda Irlando]]. === [[Bulmer Hobson]] === [[Dosiero:Bulmer_Hobson.jpg|eta|dekstra|Bulmer Hobson]] '''John Bulmer HOBSON''' (1883 – 1969) estis irlanda esperantisto, kaj membro de Irish Volunteers kaj Irish Republican Brotherhood (IRB)<ref name="dictionary">D.J. Hickey & J. E. Doherty, ''A New Dictionary of Irish History from 1800'', pp. 206-07, Gill & Macmillan, 2003; {{ISBN|0-7171-2521-1}}</ref> ([[:en:Bulmer_Hobson|artikolo en la angla]]) {{referencoj}} == I == === [[Aaron Irvine]] === '''Aaron IRVINE'''<!-- naskiĝdato ankoraŭ mankas--> estas brita esperantisto, kiu vivas en la urbo [[Carrickfergus]] de [[norda Irlando]].<!-- fonto: https://www.facebook.com/irvdel/about --> Ekde la 2000-aj jaroj li flegas la ampleksan retejon ''lingvo.org''. * [https://www.lingvo.org la retejo ''lingvo.org''] * [https://www.youtube.com/watch?v=qk__DpngFQk la 15-minuta animacia filmo ''Sintel'', kiun li dublis al Esperanto] == J == === [[Augustus Johnston]] === Doktoro '''Augustus Johnston''' estis irlanda esperantisto. Malfrue, li vivis en [[Ambleside]], [[Cumberland]], [[Anglio]]. == K == === [[Ken Keable]] === '''Ken Keable''' estis irlanda komunisto kaj esperantisto.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084523/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/ |date=2020-12-01 }}[http://www.communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=65:james-connolly-and-esperanto&catid=50:older] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180827013237/https://www.communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=65:james-connolly-and-esperanto&catid=50:older |date=2018-08-27 }} {{referencoj}} == M == === [[Somhairle MacAoidh]] === '''Somhairle MacAoidh''' estas irlanda esperantisto. Li estas filo de [[Garbhan MacAoidh]] kaj [[Máire NicAoidh]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084314/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[H. Macauley]] === S-o H. Macauley, ankaŭ skribita Macaulay, estis irlanda esperantisto. Dum la Unua Granda Milito 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. [[Fred Douglas]], tiama Sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de [[Hugh McNeill]] kaj s-ro Macaulay. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[H.J. MacDermot]] === '''H.J. MacDermot''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Garbhan MacAoidh]] === Pri '''Garbhan MacAoidh''', [[angla]] nomo ''Garbhan McKay'', vidu tuj sube, en la linio pri la edzino Máire. === [[Máire NicAoidh]] === '''Máire NicAoidh''', [[angla]] nomo ''Máire McKay'', estas edzino de Garbhan MacAoidh; ambaŭ estis aktivaj esperantistoj en la dua duono de la 20-a jarcento.<ref>[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10 artikolo "novkomenco en 1970"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210119051750/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/ |date=2021-01-19 }} ({{en}})</ref> {{referencoj}} === [[Peadar Macken]] === '''Peadar Macken''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Lorcán Macmeanmnáin]] === '''Lorcán Macmeanmnáin''' estis aktiva esperantisto en la dua duono de la 20-a jarcento. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} === [[Hugh McNeill]] === '''Hugh McNEILL'''estis irlanda esperantisto. Dum la [[Unua Mondmilito]] 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. [[Fred Douglas]], tiama sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de Hugh McNeill kaj s-ro [[H. Macauley]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[William Mullan]] === '''William MULLAN''' estis Esperantisto kiu vivis en [[Belfast]], Nord-Irlando.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} En aprilo 1936 oni elektis William Mullan, sekretario de la Esperanto-grupo de St. Paul, Belfasto, al la Nacia Estraro. {{referencoj}} === [[Sean Mullarney]] === '''Sean Mullarney''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[John Murray]] === '''John Murray''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. == O == === [[D. Ó hEachaidh]] === S-ro '''D. Ó hEACHAIDH''' estis irlanda esperantisto. La kvinan de oktobro 1935 oni nomis d-ron D. Ó hEachaidh administranto de la [[gaela]] fako de ILKE.<ref>Kio estas ILKE? Cu eble nur temas pri tajperaro kaj celiĝas [[IKUE]]?</ref> {{referencoj}} === [[Filip Ó Fathaigh]] === '''Filip Ó Fathaigh''' aŭ '''Filipo Ó Fathaigh''' estas irlanda esperantisto, kiu vivas en [[Londono]], Anglio. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://siobhansheehan.wordpress.com/2007/11/02/sekreta-deziro/#comment-12] {{referencoj}} === [[Risteárd Ó Glaisne]] === '''Risteárd Ó GLAISNE''' estas esperantisto kaj verkisto de la [[irlanda lingvo]]. [https://seamusdubhghaill.com/2020/11/06/death-of-risteard-o-glaisne-irish-language-writer-teacher/] {{referencoj}} === [[Daithí Ó hÉalaithe]] === '''Daithí Ó hÉALAITHE'''/'''David Healy''' estas irlanda Esperantisto kaj politikisto de Verda Partio en [[Fingal]]. Li estas de duonjaro [[urbestro]] de Fingal (2020)<ref name=":0">(eo) Robert Nielsen, [https://www.liberafolio.org/2020/11/30/esperantista-urbestro-volas-verdigi-la-municipon/ Esperantista urbestro volas verdigi la municipon], [[Libera Folio]], la 30-an de novembro 2020. </ref>, unu el la kvar municipoj kiuj konsistigas Dublinon<ref name=":0" />. La municipa konsilio havas 40 membrojn el 7 partioj (kaj kelkaj membroj ne apartenas al ajna partio)<ref name=":1">(en) ''[https://www.irishtimes.com/news/politics/fingal-county-council-results-greens-gain-three-seats-as-20-year-old-student-is-elected-1.3890429]''</ref> [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084314/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Thomas W. O' Leary]] === '''Thomas W. O' Leary''' (1868-1950) estis irlanda Esperantisto. Malfrue, li vivis en Anglio en [[Liverpool]] kaj [[Manĉestro]]. === [[Breandán Ó Mearáin]] === '''Breandán Ó Mearáin''' estas nord-irlanda esperantisto. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093816/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/ |date=2020-12-01 }} [http://esperanto-ondo.ru/Ondo/100-lode.htm#100-01] {{referencoj}} === [[Pat O'Reilly]]/[[P J O'Reilly]] === '''Pat J. O'Reilly''', do ''Patrick O'Reilly'', estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} == P == === [[Stanley Lane-Poole]] === [[Dosiero:Jijel, 1664.jpg|eta|dekstra|[[Jijel]] en 1664 de [[Stanley Lane-Poole]]]] Prof-o '''[[Stanley Edward Lane-Poole]]''' estis angla esperantisto kiu vivis en [[Dublino]]. [[:en:Stanley Lane-Poole|artikolo en la angla]] == R == === [[J. M. Rae]] === '''J. M. Rae''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} === [[Frank Riley]] === '''Frank Riley''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093224/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/ |date=2020-12-01 }} == S == [[Dosiero:Trevor_Sargent_2006.jpg|dekstra|eta|160ra|{{centre|Trevor Sargent}}]] === [[Trevor Sargent]] === '''Trevor SARGENT''' [Sarĝunt] (1960 -) estas irlanda Esperantisto kaj politikisto de [[Verda Partio (Irlando)|Verda Partio]] (TD de Dublin North). Li parolas Esperanton kaj [[irlanda lingvo|la irlandan]]. === [[E. A. A. Stonely]] === Dr-o '''E. A. A. Stonely''' estis nord-irlanda esperantisto. Li estis vicprezidanto de la [[Belfasta Esperanto-Grupo]], kiun li fondis post la [[dua mondmilito]]. Li esperantistiĝis en 1938, instruis kursojn kaj multe propagandis. == W == === [[M. J. Waldron]] === '''M.J. WALDRON''' estis irlanda Esperantisto, kiu vivis en [[Ballyhaunis]]/Béal Átha hAmhnais en la [[graflando Mayo]]. Li skribis en la ''Connaught Telegraph''[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === [[Robert Boyd White]] === '''Robert Boyd White''' SCH TCD estis irlanda esperantisto. Kun la helpo de [[Edmund Edward Fournier d'Albe]] li tradukis en Esperanton ''Eachtra Laoghaire Mhic Criomhtain go Maigh Meall'' (La Vizito de Laoghaire, filo de Criomhtain, al la Kampo de l' Ĝojo), antikvan irlandan rakonton el La [[Libro de Lismore]]. M. H. Gill & Son Ltd., [[Dublino]], publikigis ĝin ĉirkaŭ 1907. === [[George Robert Wynne]] === Pastro '''George Robert Wynne''' (naskiĝis 1838– mortis majon 1912 en [[Glendalough]] ) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Irlando kaj propagandisto. Li estis pastro de la paroĥo de Sankta Mikaelo en [[Limerick]]. Li estis la patro de [[Gladys Wynne]][https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |date=2020-12-01 }} [[:en:Robert Wynne (Archdeacon of Aghadoe)|artikolo en la angla]] === [[Gladys Wynne]] === '''Gladys WYNNE''' (n. la 27-an de junio 1876 – m. la 24-an de marto 1968) estis irlanda esperantisto kaj pejzaĝisto. Ŝi vivis en [[Glendalough]]. ([[:en:Gladys Wynne|artikolo en la angla]]) ==== Bibliografio ==== * {{Cite book|author1=[[Anne Crookshank]]|author2=Knight of Glin|title=Irish watercolors and drawings: works on paper c. 1600-1914|date=1 March 1995|publisher=Abrams|isbn=978-0-8109-3466-5}} * {{Cite book|author=Douglas Hyde Gallery|title=Irish women artists: from the eighteenth century to the present day|year=1987|publisher=National Gallery of Ireland|isbn=978-0-907660-22-4|url-access=registration|url=https://archive.org/details/irishwomenartist0000unse}} <!-- == Referencoj == Referencoj menciiĝu rekte ĉe la koncernaj ĉapitroj, ĉar ĉiu ĉapitro havas la ŝancon kreski ĝis ĝerma artikolo. --> == Vidu ankaŭ == * [[Listo de irlandaj esperantistoj]] * [[Esperanto-Asocio de Irlando]] {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Irlandaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Irlandaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Irlandaj]] 894cnt61rhayoot322mfjrecrpxpoz4 9384362 9384361 2026-05-26T13:06:33Z ThomasPusch 1869 /* Jeremy Addis */ 9384362 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent"><span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[Listo de irlandaj esperantistoj|irlandaj esperantistoj]] de Respubliko de Irlando kaj Nord-Irlando. Movu mallongajn informojn pri irlandaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:irlandaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de irlandaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de irlandaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} [[Dosiero:Ireland_(4440319873).jpg|eta|{{centre|la insulo [[Irlando]]}}]] '''Ĝermolisto de gravaj [[Irlando|irlandaj]] esperantistoj''' el la [[Respubliko de Irlando]] kaj [[Nord-Irlando]]. == A == === [[Jeremy Addis]] === '''Jeremy ADDIS''' estis angla esperantisto kiu vivis en Irlando.[https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary] [https://www.irishtimes.com/culture/books/books-ireland-founder-jeremy-addis-on-its-first-40-years-1.2649640] <!--[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}--> {{referencoj}} == B == === [[C. P. Blackham]] === '''C. P. Blackham''' estis unu el la plej fruaj esperantistoj en [[Irlando]]. Li esperantistiĝis en 1904 kaj ĉeestis la [[UK 1905|Unuan Kongreson]] (1905) en [[Boulogne-sur-Mer|Bulonjo-ĉe-Maro]]. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Frank Burns]] === '''Frank BURNS''' estis nord-irlanda esperantisto. Li vivis en [[Belfast]], kaj vizitis la [[Dublino|Dublina]] Esperanto-Klubo en 1952 kun la [[Belfasta|Belfasta]] Esperanto-Klubo.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093224/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Pierce Essex O'Brien Butler]] === '''Pierce Essex O'Brien BUTLER''' (1858–1954) estis unu el la plej fruaj britaj kaj irlandaj esperantistoj.[https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == C == === [[A. R. Campbell]] === '''A. R. Campbell''' estis esperantisto de la unua duono de la 20-a jarcento. Li vivis en [[Nord-Irlando]], kaj estis estrarano de la Universala Ligo.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_3/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === [[Dermot Clancy]] === '''Dermot Clancy''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Walter Crawhill === '''Walter Crawhill''' estis unu el la plej fruaj britaj kaj irlandaj esperantistoj. [https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == D == === [[Jean Darling]] === '''Jean Darling''' estas resp. estis irlanda [[bahaanino]] kaj esperantistino. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} === [[John Dawson]] === '''John Dawson''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Matthias Derham]] === '''Matthias DERHAM''' (1883-1959) estis irlanda esperantisto. Li estis en la ''Irish Volunteers'', kaj en prizono de Frongoch en [[Kimrio]].[http://indigo.ie/~skerries/history/rept0308.html] {{referencoj}} === [[Fred Douglas]] === '''Fred DOUGLAS''' estis esperantisto en Irlando. Dum la [[Unua Mondmilito]] 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. Fred Douglas, tiama Sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de [[Hugh McNeill]] kaj s-ro [[H. Macaulay]]. === [[James Douglas]] === '''James DOUGLAS''' estis la plej antikva esperantisto en Irlando. Li vivas en Glenarm Castle, [[county Antrim]][https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == G == === [[M. H. Gaffney]] === Patro '''M. H. GAFFNEY''' (m. la 4-an de aprilo 1942) estis katolika pastro kaj irlanda esperantisto. Verkisto de ''The Stories of Padraic Pearse''. Li vivis en [[Sligo]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_4/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081024/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} == H == === [[M. Hazlett]] === '''S-rino M. HAZLETT''' estis esperantisto, kiu vivis en la urbo [[Coleraine]] de [[norda Irlando]]. === [[Bulmer Hobson]] === [[Dosiero:Bulmer_Hobson.jpg|eta|dekstra|Bulmer Hobson]] '''John Bulmer HOBSON''' (1883 – 1969) estis irlanda esperantisto, kaj membro de Irish Volunteers kaj Irish Republican Brotherhood (IRB)<ref name="dictionary">D.J. Hickey & J. E. Doherty, ''A New Dictionary of Irish History from 1800'', pp. 206-07, Gill & Macmillan, 2003; {{ISBN|0-7171-2521-1}}</ref> ([[:en:Bulmer_Hobson|artikolo en la angla]]) {{referencoj}} == I == === [[Aaron Irvine]] === '''Aaron IRVINE'''<!-- naskiĝdato ankoraŭ mankas--> estas brita esperantisto, kiu vivas en la urbo [[Carrickfergus]] de [[norda Irlando]].<!-- fonto: https://www.facebook.com/irvdel/about --> Ekde la 2000-aj jaroj li flegas la ampleksan retejon ''lingvo.org''. * [https://www.lingvo.org la retejo ''lingvo.org''] * [https://www.youtube.com/watch?v=qk__DpngFQk la 15-minuta animacia filmo ''Sintel'', kiun li dublis al Esperanto] == J == === [[Augustus Johnston]] === Doktoro '''Augustus Johnston''' estis irlanda esperantisto. Malfrue, li vivis en [[Ambleside]], [[Cumberland]], [[Anglio]]. == K == === [[Ken Keable]] === '''Ken Keable''' estis irlanda komunisto kaj esperantisto.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084523/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/ |date=2020-12-01 }}[http://www.communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=65:james-connolly-and-esperanto&catid=50:older] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180827013237/https://www.communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=65:james-connolly-and-esperanto&catid=50:older |date=2018-08-27 }} {{referencoj}} == M == === [[Somhairle MacAoidh]] === '''Somhairle MacAoidh''' estas irlanda esperantisto. Li estas filo de [[Garbhan MacAoidh]] kaj [[Máire NicAoidh]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084314/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[H. Macauley]] === S-o H. Macauley, ankaŭ skribita Macaulay, estis irlanda esperantisto. Dum la Unua Granda Milito 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. [[Fred Douglas]], tiama Sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de [[Hugh McNeill]] kaj s-ro Macaulay. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[H.J. MacDermot]] === '''H.J. MacDermot''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Garbhan MacAoidh]] === Pri '''Garbhan MacAoidh''', [[angla]] nomo ''Garbhan McKay'', vidu tuj sube, en la linio pri la edzino Máire. === [[Máire NicAoidh]] === '''Máire NicAoidh''', [[angla]] nomo ''Máire McKay'', estas edzino de Garbhan MacAoidh; ambaŭ estis aktivaj esperantistoj en la dua duono de la 20-a jarcento.<ref>[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10 artikolo "novkomenco en 1970"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210119051750/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/ |date=2021-01-19 }} ({{en}})</ref> {{referencoj}} === [[Peadar Macken]] === '''Peadar Macken''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Lorcán Macmeanmnáin]] === '''Lorcán Macmeanmnáin''' estis aktiva esperantisto en la dua duono de la 20-a jarcento. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} === [[Hugh McNeill]] === '''Hugh McNEILL'''estis irlanda esperantisto. Dum la [[Unua Mondmilito]] 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. [[Fred Douglas]], tiama sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de Hugh McNeill kaj s-ro [[H. Macauley]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[William Mullan]] === '''William MULLAN''' estis Esperantisto kiu vivis en [[Belfast]], Nord-Irlando.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} En aprilo 1936 oni elektis William Mullan, sekretario de la Esperanto-grupo de St. Paul, Belfasto, al la Nacia Estraro. {{referencoj}} === [[Sean Mullarney]] === '''Sean Mullarney''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[John Murray]] === '''John Murray''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. == O == === [[D. Ó hEachaidh]] === S-ro '''D. Ó hEACHAIDH''' estis irlanda esperantisto. La kvinan de oktobro 1935 oni nomis d-ron D. Ó hEachaidh administranto de la [[gaela]] fako de ILKE.<ref>Kio estas ILKE? Cu eble nur temas pri tajperaro kaj celiĝas [[IKUE]]?</ref> {{referencoj}} === [[Filip Ó Fathaigh]] === '''Filip Ó Fathaigh''' aŭ '''Filipo Ó Fathaigh''' estas irlanda esperantisto, kiu vivas en [[Londono]], Anglio. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://siobhansheehan.wordpress.com/2007/11/02/sekreta-deziro/#comment-12] {{referencoj}} === [[Risteárd Ó Glaisne]] === '''Risteárd Ó GLAISNE''' estas esperantisto kaj verkisto de la [[irlanda lingvo]]. [https://seamusdubhghaill.com/2020/11/06/death-of-risteard-o-glaisne-irish-language-writer-teacher/] {{referencoj}} === [[Daithí Ó hÉalaithe]] === '''Daithí Ó hÉALAITHE'''/'''David Healy''' estas irlanda Esperantisto kaj politikisto de Verda Partio en [[Fingal]]. Li estas de duonjaro [[urbestro]] de Fingal (2020)<ref name=":0">(eo) Robert Nielsen, [https://www.liberafolio.org/2020/11/30/esperantista-urbestro-volas-verdigi-la-municipon/ Esperantista urbestro volas verdigi la municipon], [[Libera Folio]], la 30-an de novembro 2020. </ref>, unu el la kvar municipoj kiuj konsistigas Dublinon<ref name=":0" />. La municipa konsilio havas 40 membrojn el 7 partioj (kaj kelkaj membroj ne apartenas al ajna partio)<ref name=":1">(en) ''[https://www.irishtimes.com/news/politics/fingal-county-council-results-greens-gain-three-seats-as-20-year-old-student-is-elected-1.3890429]''</ref> [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084314/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Thomas W. O' Leary]] === '''Thomas W. O' Leary''' (1868-1950) estis irlanda Esperantisto. Malfrue, li vivis en Anglio en [[Liverpool]] kaj [[Manĉestro]]. === [[Breandán Ó Mearáin]] === '''Breandán Ó Mearáin''' estas nord-irlanda esperantisto. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093816/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/ |date=2020-12-01 }} [http://esperanto-ondo.ru/Ondo/100-lode.htm#100-01] {{referencoj}} === [[Pat O'Reilly]]/[[P J O'Reilly]] === '''Pat J. O'Reilly''', do ''Patrick O'Reilly'', estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} == P == === [[Stanley Lane-Poole]] === [[Dosiero:Jijel, 1664.jpg|eta|dekstra|[[Jijel]] en 1664 de [[Stanley Lane-Poole]]]] Prof-o '''[[Stanley Edward Lane-Poole]]''' estis angla esperantisto kiu vivis en [[Dublino]]. [[:en:Stanley Lane-Poole|artikolo en la angla]] == R == === [[J. M. Rae]] === '''J. M. Rae''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} === [[Frank Riley]] === '''Frank Riley''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093224/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/ |date=2020-12-01 }} == S == [[Dosiero:Trevor_Sargent_2006.jpg|dekstra|eta|160ra|{{centre|Trevor Sargent}}]] === [[Trevor Sargent]] === '''Trevor SARGENT''' [Sarĝunt] (1960 -) estas irlanda Esperantisto kaj politikisto de [[Verda Partio (Irlando)|Verda Partio]] (TD de Dublin North). Li parolas Esperanton kaj [[irlanda lingvo|la irlandan]]. === [[E. A. A. Stonely]] === Dr-o '''E. A. A. Stonely''' estis nord-irlanda esperantisto. Li estis vicprezidanto de la [[Belfasta Esperanto-Grupo]], kiun li fondis post la [[dua mondmilito]]. Li esperantistiĝis en 1938, instruis kursojn kaj multe propagandis. == W == === [[M. J. Waldron]] === '''M.J. WALDRON''' estis irlanda Esperantisto, kiu vivis en [[Ballyhaunis]]/Béal Átha hAmhnais en la [[graflando Mayo]]. Li skribis en la ''Connaught Telegraph''[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === [[Robert Boyd White]] === '''Robert Boyd White''' SCH TCD estis irlanda esperantisto. Kun la helpo de [[Edmund Edward Fournier d'Albe]] li tradukis en Esperanton ''Eachtra Laoghaire Mhic Criomhtain go Maigh Meall'' (La Vizito de Laoghaire, filo de Criomhtain, al la Kampo de l' Ĝojo), antikvan irlandan rakonton el La [[Libro de Lismore]]. M. H. Gill & Son Ltd., [[Dublino]], publikigis ĝin ĉirkaŭ 1907. === [[George Robert Wynne]] === Pastro '''George Robert Wynne''' (naskiĝis 1838– mortis majon 1912 en [[Glendalough]] ) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Irlando kaj propagandisto. Li estis pastro de la paroĥo de Sankta Mikaelo en [[Limerick]]. Li estis la patro de [[Gladys Wynne]][https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |date=2020-12-01 }} [[:en:Robert Wynne (Archdeacon of Aghadoe)|artikolo en la angla]] === [[Gladys Wynne]] === '''Gladys WYNNE''' (n. la 27-an de junio 1876 – m. la 24-an de marto 1968) estis irlanda esperantisto kaj pejzaĝisto. Ŝi vivis en [[Glendalough]]. ([[:en:Gladys Wynne|artikolo en la angla]]) ==== Bibliografio ==== * {{Cite book|author1=[[Anne Crookshank]]|author2=Knight of Glin|title=Irish watercolors and drawings: works on paper c. 1600-1914|date=1 March 1995|publisher=Abrams|isbn=978-0-8109-3466-5}} * {{Cite book|author=Douglas Hyde Gallery|title=Irish women artists: from the eighteenth century to the present day|year=1987|publisher=National Gallery of Ireland|isbn=978-0-907660-22-4|url-access=registration|url=https://archive.org/details/irishwomenartist0000unse}} <!-- == Referencoj == Referencoj menciiĝu rekte ĉe la koncernaj ĉapitroj, ĉar ĉiu ĉapitro havas la ŝancon kreski ĝis ĝerma artikolo. --> == Vidu ankaŭ == * [[Listo de irlandaj esperantistoj]] * [[Esperanto-Asocio de Irlando]] {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Irlandaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Irlandaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Irlandaj]] l1q8fx09r1imnms57mwjdrhgkll9xp9 9384383 9384362 2026-05-26T13:29:15Z ThomasPusch 1869 9384383 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent"><span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[Listo de irlandaj esperantistoj|irlandaj esperantistoj]] de Respubliko de Irlando kaj Nord-Irlando. Movu mallongajn informojn pri irlandaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:irlandaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de irlandaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de irlandaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} [[Dosiero:Ireland_(4440319873).jpg|eta|{{centre|la insulo [[Irlando]]}}]] '''Ĝermolisto de gravaj [[Irlando|irlandaj]] esperantistoj''' el la [[Respubliko de Irlando]] kaj [[Nord-Irlando]]. == A == === [[Jeremy Addis]] === '''Jeremy ADDIS''' estis angla esperantisto kiu vivis en Irlando.[https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary] [https://www.irishtimes.com/culture/books/books-ireland-founder-jeremy-addis-on-its-first-40-years-1.2649640] <!--[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}--> {{referencoj}} == B == === [[Gabriel Beecham]] === '''Gabriel BEECHAM''' estas irlanda kuracisto kaj esperantisto. La kreskis en [[Dublino]], poste studis [[medicino]]n en la [[Kolegio Triunuo Dublino]], ankaŭ titolata universitato de Dublino, inter 2007 kaj 2013, kaj fakiĝis en [[anesteziologio]] - naskiĝdato aŭ -jaro pri li ĝis nun ne konatas, sed per la studjaroj eblas konjekti ke li naskiĝis eventuale en la 1970-aj, sed probable la 1980-aj jaroj. Post la studo li tamen plejparte laboras en Anglio, aktuale ekde septembro 2024 en la urboparto ''[[City of Westminster]]'' en [[Granda Londono]]. En Esperanto li havas plurajn aktivaĵojn, interalie li estas teamano de la revuo [[Le Monde diplomatique en Esperanto]] kun artikoloj tradukitaj aparte el la franca lingvo. Krome li ankaŭ estas kunaŭtoro kaj administranto de ampleksa reta multmedia kurso [[Duolingo]] por anglalingvanoj lernantaj la [[irlanda lingvo|irlandan lingvon]], kun pli ol kvar milionoj da registritaj uzantoj. * [https://www.linkedin.com/in/gabriel-beecham-23387883/ persona biografia retpaĝo en la retejo ''linkedin''] === [[C. P. Blackham]] === '''C. P. BLACKHAM''' estis unu el la plej fruaj esperantistoj en [[Irlando]]. Li esperantistiĝis en 1904 kaj ĉeestis la [[UK 1905|Unuan Kongreson]] (1905) en [[Boulogne-sur-Mer|Bulonjo-ĉe-Maro]]. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Frank Burns]] === '''Frank BURNS''' estis nord-irlanda esperantisto. Li vivis en [[Belfast]], kaj vizitis la [[Dublino|Dublina]] Esperanto-Klubo en 1952 kun la [[Belfasta|Belfasta]] Esperanto-Klubo.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093224/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Pierce Essex O'Brien Butler]] === '''Pierce Essex O'Brien BUTLER''' (1858–1954) estis unu el la plej fruaj britaj kaj irlandaj esperantistoj.[https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == C == === [[A. R. Campbell]] === '''A. R. Campbell''' estis esperantisto de la unua duono de la 20-a jarcento. Li vivis en [[Nord-Irlando]], kaj estis estrarano de la Universala Ligo.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_3/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === [[Dermot Clancy]] === '''Dermot Clancy''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Walter Crawhill === '''Walter Crawhill''' estis unu el la plej fruaj britaj kaj irlandaj esperantistoj. [https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == D == === [[Jean Darling]] === '''Jean Darling''' estas resp. estis irlanda [[bahaanino]] kaj esperantistino. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} === [[John Dawson]] === '''John Dawson''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Matthias Derham]] === '''Matthias DERHAM''' (1883-1959) estis irlanda esperantisto. Li estis en la ''Irish Volunteers'', kaj en prizono de Frongoch en [[Kimrio]].[http://indigo.ie/~skerries/history/rept0308.html] {{referencoj}} === [[Fred Douglas]] === '''Fred DOUGLAS''' estis esperantisto en Irlando. Dum la [[Unua Mondmilito]] 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. Fred Douglas, tiama Sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de [[Hugh McNeill]] kaj s-ro [[H. Macaulay]]. === [[James Douglas]] === '''James DOUGLAS''' estis la plej antikva esperantisto en Irlando. Li vivis en Glenarm Castle, [[county Antrim]]. [https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == G == === [[M. H. Gaffney]] === Patro '''M. H. GAFFNEY''' (m. la 4-an de aprilo 1942) estis katolika pastro kaj irlanda esperantisto. Verkisto de ''The Stories of Padraic Pearse''. Li vivis en [[Sligo]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_4/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081024/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} == H == === [[M. Hazlett]] === '''S-rino M. HAZLETT''' estis esperantisto, kiu vivis en la urbo [[Coleraine]] de [[norda Irlando]]. === [[Bulmer Hobson]] === [[Dosiero:Bulmer_Hobson.jpg|eta|dekstra|Bulmer Hobson]] '''John Bulmer HOBSON''' (1883 – 1969) estis irlanda esperantisto, kaj membro de Irish Volunteers kaj Irish Republican Brotherhood (IRB)<ref name="dictionary">D.J. Hickey & J. E. Doherty, ''A New Dictionary of Irish History from 1800'', pp. 206-07, Gill & Macmillan, 2003; {{ISBN|0-7171-2521-1}}</ref> ([[:en:Bulmer_Hobson|artikolo en la angla]]) {{referencoj}} == I == === [[Aaron Irvine]] === '''Aaron IRVINE'''<!-- naskiĝdato ankoraŭ mankas--> estas brita esperantisto, kiu vivas en la urbo [[Carrickfergus]] de [[norda Irlando]].<!-- fonto: https://www.facebook.com/irvdel/about --> Ekde la 2000-aj jaroj li flegas la ampleksan retejon ''lingvo.org''. * [https://www.lingvo.org la retejo ''lingvo.org''] * [https://www.youtube.com/watch?v=qk__DpngFQk la 15-minuta animacia filmo ''Sintel'', kiun li dublis al Esperanto] == J == === [[Augustus Johnston]] === Doktoro '''Augustus Johnston''' estis irlanda esperantisto. Malfrue, li vivis en [[Ambleside]], [[Cumberland]], [[Anglio]]. == K == === [[Ken Keable]] === '''Ken Keable''' estis irlanda komunisto kaj esperantisto.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084523/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/ |date=2020-12-01 }}[http://www.communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=65:james-connolly-and-esperanto&catid=50:older] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180827013237/https://www.communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=65:james-connolly-and-esperanto&catid=50:older |date=2018-08-27 }} {{referencoj}} == M == === [[Somhairle MacAoidh]] === '''Somhairle MacAoidh''' estas irlanda esperantisto. Li estas filo de [[Garbhan MacAoidh]] kaj [[Máire NicAoidh]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084314/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[H. Macauley]] === S-o H. Macauley, ankaŭ skribita Macaulay, estis irlanda esperantisto. Dum la Unua Granda Milito 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. [[Fred Douglas]], tiama Sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de [[Hugh McNeill]] kaj s-ro Macaulay. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[H.J. MacDermot]] === '''H.J. MacDermot''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Garbhan MacAoidh]] === Pri '''Garbhan MacAoidh''', [[angla]] nomo ''Garbhan McKay'', vidu tuj sube, en la linio pri la edzino Máire. === [[Máire NicAoidh]] === '''Máire NicAoidh''', [[angla]] nomo ''Máire McKay'', estas edzino de Garbhan MacAoidh; ambaŭ estis aktivaj esperantistoj en la dua duono de la 20-a jarcento.<ref>[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10 artikolo "novkomenco en 1970"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210119051750/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/ |date=2021-01-19 }} ({{en}})</ref> {{referencoj}} === [[Peadar Macken]] === '''Peadar Macken''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Lorcán Macmeanmnáin]] === '''Lorcán Macmeanmnáin''' estis aktiva esperantisto en la dua duono de la 20-a jarcento. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} === [[Hugh McNeill]] === '''Hugh McNEILL'''estis irlanda esperantisto. Dum la [[Unua Mondmilito]] 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. [[Fred Douglas]], tiama sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de Hugh McNeill kaj s-ro [[H. Macauley]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[William Mullan]] === '''William MULLAN''' estis Esperantisto kiu vivis en [[Belfast]], Nord-Irlando.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} En aprilo 1936 oni elektis William Mullan, sekretario de la Esperanto-grupo de St. Paul, Belfasto, al la Nacia Estraro. {{referencoj}} === [[Sean Mullarney]] === '''Sean Mullarney''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[John Murray]] === '''John Murray''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. == O == === [[D. Ó hEachaidh]] === S-ro '''D. Ó hEACHAIDH''' estis irlanda esperantisto. La kvinan de oktobro 1935 oni nomis d-ron D. Ó hEachaidh administranto de la [[gaela]] fako de ILKE.<ref>Kio estas ILKE? Cu eble nur temas pri tajperaro kaj celiĝas [[IKUE]]?</ref> {{referencoj}} === [[Filip Ó Fathaigh]] === '''Filip Ó Fathaigh''' aŭ '''Filipo Ó Fathaigh''' estas irlanda esperantisto, kiu vivas en [[Londono]], Anglio. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://siobhansheehan.wordpress.com/2007/11/02/sekreta-deziro/#comment-12] {{referencoj}} === [[Risteárd Ó Glaisne]] === '''Risteárd Ó GLAISNE''' estas esperantisto kaj verkisto de la [[irlanda lingvo]]. [https://seamusdubhghaill.com/2020/11/06/death-of-risteard-o-glaisne-irish-language-writer-teacher/] {{referencoj}} === [[Daithí Ó hÉalaithe]] === '''Daithí Ó hÉALAITHE'''/'''David Healy''' estas irlanda Esperantisto kaj politikisto de Verda Partio en [[Fingal]]. Li estas de duonjaro [[urbestro]] de Fingal (2020)<ref name=":0">(eo) Robert Nielsen, [https://www.liberafolio.org/2020/11/30/esperantista-urbestro-volas-verdigi-la-municipon/ Esperantista urbestro volas verdigi la municipon], [[Libera Folio]], la 30-an de novembro 2020. </ref>, unu el la kvar municipoj kiuj konsistigas Dublinon<ref name=":0" />. La municipa konsilio havas 40 membrojn el 7 partioj (kaj kelkaj membroj ne apartenas al ajna partio)<ref name=":1">(en) ''[https://www.irishtimes.com/news/politics/fingal-county-council-results-greens-gain-three-seats-as-20-year-old-student-is-elected-1.3890429]''</ref> [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084314/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Thomas W. O' Leary]] === '''Thomas W. O' Leary''' (1868-1950) estis irlanda Esperantisto. Malfrue, li vivis en Anglio en [[Liverpool]] kaj [[Manĉestro]]. === [[Breandán Ó Mearáin]] === '''Breandán Ó Mearáin''' estas nord-irlanda esperantisto. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093816/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/ |date=2020-12-01 }} [http://esperanto-ondo.ru/Ondo/100-lode.htm#100-01] {{referencoj}} === [[Pat O'Reilly]]/[[P J O'Reilly]] === '''Pat J. O'Reilly''', do ''Patrick O'Reilly'', estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} == P == === [[Stanley Lane-Poole]] === [[Dosiero:Jijel, 1664.jpg|eta|dekstra|[[Jijel]] en 1664 de [[Stanley Lane-Poole]]]] Prof-o '''[[Stanley Edward Lane-Poole]]''' estis angla esperantisto kiu vivis en [[Dublino]]. [[:en:Stanley Lane-Poole|artikolo en la angla]] == R == === [[J. M. Rae]] === '''J. M. Rae''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} === [[Frank Riley]] === '''Frank Riley''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093224/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/ |date=2020-12-01 }} == S == [[Dosiero:Trevor_Sargent_2006.jpg|dekstra|eta|160ra|{{centre|Trevor Sargent}}]] === [[Trevor Sargent]] === '''Trevor SARGENT''' [Sarĝunt] (1960 -) estas irlanda Esperantisto kaj politikisto de [[Verda Partio (Irlando)|Verda Partio]] (TD de Dublin North). Li parolas Esperanton kaj [[irlanda lingvo|la irlandan]]. === [[E. A. A. Stonely]] === Dr-o '''E. A. A. Stonely''' estis nord-irlanda esperantisto. Li estis vicprezidanto de la [[Belfasta Esperanto-Grupo]], kiun li fondis post la [[dua mondmilito]]. Li esperantistiĝis en 1938, instruis kursojn kaj multe propagandis. == W == === [[M. J. Waldron]] === '''M.J. WALDRON''' estis irlanda Esperantisto, kiu vivis en [[Ballyhaunis]]/Béal Átha hAmhnais en la [[graflando Mayo]]. Li skribis en la ''Connaught Telegraph''[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === [[Robert Boyd White]] === '''Robert Boyd White''' SCH TCD estis irlanda esperantisto. Kun la helpo de [[Edmund Edward Fournier d'Albe]] li tradukis en Esperanton ''Eachtra Laoghaire Mhic Criomhtain go Maigh Meall'' (La Vizito de Laoghaire, filo de Criomhtain, al la Kampo de l' Ĝojo), antikvan irlandan rakonton el La [[Libro de Lismore]]. M. H. Gill & Son Ltd., [[Dublino]], publikigis ĝin ĉirkaŭ 1907. === [[George Robert Wynne]] === Pastro '''George Robert Wynne''' (naskiĝis 1838– mortis majon 1912 en [[Glendalough]] ) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Irlando kaj propagandisto. Li estis pastro de la paroĥo de Sankta Mikaelo en [[Limerick]]. Li estis la patro de [[Gladys Wynne]][https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |date=2020-12-01 }} [[:en:Robert Wynne (Archdeacon of Aghadoe)|artikolo en la angla]] === [[Gladys Wynne]] === '''Gladys WYNNE''' (n. la 27-an de junio 1876 – m. la 24-an de marto 1968) estis irlanda esperantisto kaj pejzaĝisto. Ŝi vivis en [[Glendalough]]. ([[:en:Gladys Wynne|artikolo en la angla]]) ==== Bibliografio ==== * {{Cite book|author1=[[Anne Crookshank]]|author2=Knight of Glin|title=Irish watercolors and drawings: works on paper c. 1600-1914|date=1 March 1995|publisher=Abrams|isbn=978-0-8109-3466-5}} * {{Cite book|author=Douglas Hyde Gallery|title=Irish women artists: from the eighteenth century to the present day|year=1987|publisher=National Gallery of Ireland|isbn=978-0-907660-22-4|url-access=registration|url=https://archive.org/details/irishwomenartist0000unse}} <!-- == Referencoj == Referencoj menciiĝu rekte ĉe la koncernaj ĉapitroj, ĉar ĉiu ĉapitro havas la ŝancon kreski ĝis ĝerma artikolo. --> == Vidu ankaŭ == * [[Listo de irlandaj esperantistoj]] * [[Esperanto-Asocio de Irlando]] {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Irlandaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Irlandaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Irlandaj]] ck9ha4rtcc6hhf3dvnqxnlo0b7xbclh 9384384 9384383 2026-05-26T13:29:51Z ThomasPusch 1869 /* Gabriel Beecham */ 9384384 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent"><span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[Listo de irlandaj esperantistoj|irlandaj esperantistoj]] de Respubliko de Irlando kaj Nord-Irlando. Movu mallongajn informojn pri irlandaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:irlandaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de irlandaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de irlandaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} [[Dosiero:Ireland_(4440319873).jpg|eta|{{centre|la insulo [[Irlando]]}}]] '''Ĝermolisto de gravaj [[Irlando|irlandaj]] esperantistoj''' el la [[Respubliko de Irlando]] kaj [[Nord-Irlando]]. == A == === [[Jeremy Addis]] === '''Jeremy ADDIS''' estis angla esperantisto kiu vivis en Irlando.[https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary] [https://www.irishtimes.com/culture/books/books-ireland-founder-jeremy-addis-on-its-first-40-years-1.2649640] <!--[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}--> {{referencoj}} == B == === [[Gabriel Beecham]] === '''Gabriel BEECHAM''' estas irlanda kuracisto kaj esperantisto. La kreskis en [[Dublino]], poste studis [[medicino]]n en la [[Kolegio Triunuo Dublino]], ankaŭ titolata universitato de Dublino, inter 2007 kaj 2013, kaj fakiĝis en [[anestezologio]] - naskiĝdato aŭ -jaro pri li ĝis nun ne konatas, sed per la studjaroj eblas konjekti ke li naskiĝis eventuale en la 1970-aj, sed probable la 1980-aj jaroj. Post la studo li tamen plejparte laboras en Anglio, aktuale ekde septembro 2024 en la urboparto ''[[City of Westminster]]'' en [[Granda Londono]]. En Esperanto li havas plurajn aktivaĵojn, interalie li estas teamano de la revuo [[Le Monde diplomatique en Esperanto]] kun artikoloj tradukitaj aparte el la franca lingvo. Krome li ankaŭ estas kunaŭtoro kaj administranto de ampleksa reta multmedia kurso [[Duolingo]] por anglalingvanoj lernantaj la [[irlanda lingvo|irlandan lingvon]], kun pli ol kvar milionoj da registritaj uzantoj. * [https://www.linkedin.com/in/gabriel-beecham-23387883/ persona biografia retpaĝo en la retejo ''linkedin''] === [[C. P. Blackham]] === '''C. P. BLACKHAM''' estis unu el la plej fruaj esperantistoj en [[Irlando]]. Li esperantistiĝis en 1904 kaj ĉeestis la [[UK 1905|Unuan Kongreson]] (1905) en [[Boulogne-sur-Mer|Bulonjo-ĉe-Maro]]. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Frank Burns]] === '''Frank BURNS''' estis nord-irlanda esperantisto. Li vivis en [[Belfast]], kaj vizitis la [[Dublino|Dublina]] Esperanto-Klubo en 1952 kun la [[Belfasta|Belfasta]] Esperanto-Klubo.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093224/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Pierce Essex O'Brien Butler]] === '''Pierce Essex O'Brien BUTLER''' (1858–1954) estis unu el la plej fruaj britaj kaj irlandaj esperantistoj.[https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == C == === [[A. R. Campbell]] === '''A. R. Campbell''' estis esperantisto de la unua duono de la 20-a jarcento. Li vivis en [[Nord-Irlando]], kaj estis estrarano de la Universala Ligo.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_3/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === [[Dermot Clancy]] === '''Dermot Clancy''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Walter Crawhill === '''Walter Crawhill''' estis unu el la plej fruaj britaj kaj irlandaj esperantistoj. [https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == D == === [[Jean Darling]] === '''Jean Darling''' estas resp. estis irlanda [[bahaanino]] kaj esperantistino. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} === [[John Dawson]] === '''John Dawson''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Matthias Derham]] === '''Matthias DERHAM''' (1883-1959) estis irlanda esperantisto. Li estis en la ''Irish Volunteers'', kaj en prizono de Frongoch en [[Kimrio]].[http://indigo.ie/~skerries/history/rept0308.html] {{referencoj}} === [[Fred Douglas]] === '''Fred DOUGLAS''' estis esperantisto en Irlando. Dum la [[Unua Mondmilito]] 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. Fred Douglas, tiama Sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de [[Hugh McNeill]] kaj s-ro [[H. Macaulay]]. === [[James Douglas]] === '''James DOUGLAS''' estis la plej antikva esperantisto en Irlando. Li vivis en Glenarm Castle, [[county Antrim]]. [https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == G == === [[M. H. Gaffney]] === Patro '''M. H. GAFFNEY''' (m. la 4-an de aprilo 1942) estis katolika pastro kaj irlanda esperantisto. Verkisto de ''The Stories of Padraic Pearse''. Li vivis en [[Sligo]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_4/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081024/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} == H == === [[M. Hazlett]] === '''S-rino M. HAZLETT''' estis esperantisto, kiu vivis en la urbo [[Coleraine]] de [[norda Irlando]]. === [[Bulmer Hobson]] === [[Dosiero:Bulmer_Hobson.jpg|eta|dekstra|Bulmer Hobson]] '''John Bulmer HOBSON''' (1883 – 1969) estis irlanda esperantisto, kaj membro de Irish Volunteers kaj Irish Republican Brotherhood (IRB)<ref name="dictionary">D.J. Hickey & J. E. Doherty, ''A New Dictionary of Irish History from 1800'', pp. 206-07, Gill & Macmillan, 2003; {{ISBN|0-7171-2521-1}}</ref> ([[:en:Bulmer_Hobson|artikolo en la angla]]) {{referencoj}} == I == === [[Aaron Irvine]] === '''Aaron IRVINE'''<!-- naskiĝdato ankoraŭ mankas--> estas brita esperantisto, kiu vivas en la urbo [[Carrickfergus]] de [[norda Irlando]].<!-- fonto: https://www.facebook.com/irvdel/about --> Ekde la 2000-aj jaroj li flegas la ampleksan retejon ''lingvo.org''. * [https://www.lingvo.org la retejo ''lingvo.org''] * [https://www.youtube.com/watch?v=qk__DpngFQk la 15-minuta animacia filmo ''Sintel'', kiun li dublis al Esperanto] == J == === [[Augustus Johnston]] === Doktoro '''Augustus Johnston''' estis irlanda esperantisto. Malfrue, li vivis en [[Ambleside]], [[Cumberland]], [[Anglio]]. == K == === [[Ken Keable]] === '''Ken Keable''' estis irlanda komunisto kaj esperantisto.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084523/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/ |date=2020-12-01 }}[http://www.communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=65:james-connolly-and-esperanto&catid=50:older] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180827013237/https://www.communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=65:james-connolly-and-esperanto&catid=50:older |date=2018-08-27 }} {{referencoj}} == M == === [[Somhairle MacAoidh]] === '''Somhairle MacAoidh''' estas irlanda esperantisto. Li estas filo de [[Garbhan MacAoidh]] kaj [[Máire NicAoidh]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084314/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[H. Macauley]] === S-o H. Macauley, ankaŭ skribita Macaulay, estis irlanda esperantisto. Dum la Unua Granda Milito 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. [[Fred Douglas]], tiama Sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de [[Hugh McNeill]] kaj s-ro Macaulay. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[H.J. MacDermot]] === '''H.J. MacDermot''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Garbhan MacAoidh]] === Pri '''Garbhan MacAoidh''', [[angla]] nomo ''Garbhan McKay'', vidu tuj sube, en la linio pri la edzino Máire. === [[Máire NicAoidh]] === '''Máire NicAoidh''', [[angla]] nomo ''Máire McKay'', estas edzino de Garbhan MacAoidh; ambaŭ estis aktivaj esperantistoj en la dua duono de la 20-a jarcento.<ref>[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10 artikolo "novkomenco en 1970"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210119051750/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/ |date=2021-01-19 }} ({{en}})</ref> {{referencoj}} === [[Peadar Macken]] === '''Peadar Macken''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Lorcán Macmeanmnáin]] === '''Lorcán Macmeanmnáin''' estis aktiva esperantisto en la dua duono de la 20-a jarcento. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} === [[Hugh McNeill]] === '''Hugh McNEILL'''estis irlanda esperantisto. Dum la [[Unua Mondmilito]] 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. [[Fred Douglas]], tiama sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de Hugh McNeill kaj s-ro [[H. Macauley]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[William Mullan]] === '''William MULLAN''' estis Esperantisto kiu vivis en [[Belfast]], Nord-Irlando.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} En aprilo 1936 oni elektis William Mullan, sekretario de la Esperanto-grupo de St. Paul, Belfasto, al la Nacia Estraro. {{referencoj}} === [[Sean Mullarney]] === '''Sean Mullarney''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[John Murray]] === '''John Murray''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. == O == === [[D. Ó hEachaidh]] === S-ro '''D. Ó hEACHAIDH''' estis irlanda esperantisto. La kvinan de oktobro 1935 oni nomis d-ron D. Ó hEachaidh administranto de la [[gaela]] fako de ILKE.<ref>Kio estas ILKE? Cu eble nur temas pri tajperaro kaj celiĝas [[IKUE]]?</ref> {{referencoj}} === [[Filip Ó Fathaigh]] === '''Filip Ó Fathaigh''' aŭ '''Filipo Ó Fathaigh''' estas irlanda esperantisto, kiu vivas en [[Londono]], Anglio. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://siobhansheehan.wordpress.com/2007/11/02/sekreta-deziro/#comment-12] {{referencoj}} === [[Risteárd Ó Glaisne]] === '''Risteárd Ó GLAISNE''' estas esperantisto kaj verkisto de la [[irlanda lingvo]]. [https://seamusdubhghaill.com/2020/11/06/death-of-risteard-o-glaisne-irish-language-writer-teacher/] {{referencoj}} === [[Daithí Ó hÉalaithe]] === '''Daithí Ó hÉALAITHE'''/'''David Healy''' estas irlanda Esperantisto kaj politikisto de Verda Partio en [[Fingal]]. Li estas de duonjaro [[urbestro]] de Fingal (2020)<ref name=":0">(eo) Robert Nielsen, [https://www.liberafolio.org/2020/11/30/esperantista-urbestro-volas-verdigi-la-municipon/ Esperantista urbestro volas verdigi la municipon], [[Libera Folio]], la 30-an de novembro 2020. </ref>, unu el la kvar municipoj kiuj konsistigas Dublinon<ref name=":0" />. La municipa konsilio havas 40 membrojn el 7 partioj (kaj kelkaj membroj ne apartenas al ajna partio)<ref name=":1">(en) ''[https://www.irishtimes.com/news/politics/fingal-county-council-results-greens-gain-three-seats-as-20-year-old-student-is-elected-1.3890429]''</ref> [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084314/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Thomas W. O' Leary]] === '''Thomas W. O' Leary''' (1868-1950) estis irlanda Esperantisto. Malfrue, li vivis en Anglio en [[Liverpool]] kaj [[Manĉestro]]. === [[Breandán Ó Mearáin]] === '''Breandán Ó Mearáin''' estas nord-irlanda esperantisto. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093816/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/ |date=2020-12-01 }} [http://esperanto-ondo.ru/Ondo/100-lode.htm#100-01] {{referencoj}} === [[Pat O'Reilly]]/[[P J O'Reilly]] === '''Pat J. O'Reilly''', do ''Patrick O'Reilly'', estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} == P == === [[Stanley Lane-Poole]] === [[Dosiero:Jijel, 1664.jpg|eta|dekstra|[[Jijel]] en 1664 de [[Stanley Lane-Poole]]]] Prof-o '''[[Stanley Edward Lane-Poole]]''' estis angla esperantisto kiu vivis en [[Dublino]]. [[:en:Stanley Lane-Poole|artikolo en la angla]] == R == === [[J. M. Rae]] === '''J. M. Rae''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} === [[Frank Riley]] === '''Frank Riley''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093224/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/ |date=2020-12-01 }} == S == [[Dosiero:Trevor_Sargent_2006.jpg|dekstra|eta|160ra|{{centre|Trevor Sargent}}]] === [[Trevor Sargent]] === '''Trevor SARGENT''' [Sarĝunt] (1960 -) estas irlanda Esperantisto kaj politikisto de [[Verda Partio (Irlando)|Verda Partio]] (TD de Dublin North). Li parolas Esperanton kaj [[irlanda lingvo|la irlandan]]. === [[E. A. A. Stonely]] === Dr-o '''E. A. A. Stonely''' estis nord-irlanda esperantisto. Li estis vicprezidanto de la [[Belfasta Esperanto-Grupo]], kiun li fondis post la [[dua mondmilito]]. Li esperantistiĝis en 1938, instruis kursojn kaj multe propagandis. == W == === [[M. J. Waldron]] === '''M.J. WALDRON''' estis irlanda Esperantisto, kiu vivis en [[Ballyhaunis]]/Béal Átha hAmhnais en la [[graflando Mayo]]. Li skribis en la ''Connaught Telegraph''[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === [[Robert Boyd White]] === '''Robert Boyd White''' SCH TCD estis irlanda esperantisto. Kun la helpo de [[Edmund Edward Fournier d'Albe]] li tradukis en Esperanton ''Eachtra Laoghaire Mhic Criomhtain go Maigh Meall'' (La Vizito de Laoghaire, filo de Criomhtain, al la Kampo de l' Ĝojo), antikvan irlandan rakonton el La [[Libro de Lismore]]. M. H. Gill & Son Ltd., [[Dublino]], publikigis ĝin ĉirkaŭ 1907. === [[George Robert Wynne]] === Pastro '''George Robert Wynne''' (naskiĝis 1838– mortis majon 1912 en [[Glendalough]] ) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Irlando kaj propagandisto. Li estis pastro de la paroĥo de Sankta Mikaelo en [[Limerick]]. Li estis la patro de [[Gladys Wynne]][https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |date=2020-12-01 }} [[:en:Robert Wynne (Archdeacon of Aghadoe)|artikolo en la angla]] === [[Gladys Wynne]] === '''Gladys WYNNE''' (n. la 27-an de junio 1876 – m. la 24-an de marto 1968) estis irlanda esperantisto kaj pejzaĝisto. Ŝi vivis en [[Glendalough]]. ([[:en:Gladys Wynne|artikolo en la angla]]) ==== Bibliografio ==== * {{Cite book|author1=[[Anne Crookshank]]|author2=Knight of Glin|title=Irish watercolors and drawings: works on paper c. 1600-1914|date=1 March 1995|publisher=Abrams|isbn=978-0-8109-3466-5}} * {{Cite book|author=Douglas Hyde Gallery|title=Irish women artists: from the eighteenth century to the present day|year=1987|publisher=National Gallery of Ireland|isbn=978-0-907660-22-4|url-access=registration|url=https://archive.org/details/irishwomenartist0000unse}} <!-- == Referencoj == Referencoj menciiĝu rekte ĉe la koncernaj ĉapitroj, ĉar ĉiu ĉapitro havas la ŝancon kreski ĝis ĝerma artikolo. --> == Vidu ankaŭ == * [[Listo de irlandaj esperantistoj]] * [[Esperanto-Asocio de Irlando]] {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Irlandaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Irlandaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Irlandaj]] 44mp8qg36kgi2h9d2gqzrof0oaefzx8 9384385 9384384 2026-05-26T13:33:14Z ThomasPusch 1869 9384385 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent"><span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[Listo de irlandaj esperantistoj|irlandaj esperantistoj]] de Respubliko de Irlando kaj Nord-Irlando. Movu mallongajn informojn pri irlandaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:irlandaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de irlandaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de irlandaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} [[Dosiero:Ireland_(4440319873).jpg|eta|{{centre|la insulo [[Irlando]]}}]] '''Ĝermolisto de gravaj [[Irlando|irlandaj]] esperantistoj''' el la [[Respubliko de Irlando]] kaj [[Nord-Irlando]]. == A == === [[Jeremy Addis]] === '''Jeremy ADDIS''' estis angla esperantisto kiu vivis en Irlando.[https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary] [https://www.irishtimes.com/culture/books/books-ireland-founder-jeremy-addis-on-its-first-40-years-1.2649640] <!--[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}--> {{referencoj}} == B == === [[Gabriel Beecham]] === '''Gabriel BEECHAM''' estas irlanda kuracisto kaj esperantisto. La kreskis en [[Dublino]], poste studis [[medicino]]n en la [[Kolegio Triunuo Dublino]], ankaŭ titolata universitato de Dublino, inter 2007 kaj 2013, kaj fakiĝis en [[anestezologio]] - naskiĝdato aŭ -jaro pri li ĝis nun ne konatas, sed per la studjaroj eblas konjekti ke li naskiĝis eventuale en la 1970-aj, sed probable la 1980-aj jaroj. Post la studo li tamen plejparte laboras en Anglio, aktuale ekde septembro 2024 en la urboparto ''[[City of Westminster]]'' en [[Granda Londono]]. En Esperanto li havas plurajn aktivaĵojn, interalie li estas teamano de la revuo [[Le Monde diplomatique en Esperanto]] kun artikoloj tradukitaj aparte el la franca lingvo. Krome li ankaŭ estas kunaŭtoro kaj administranto de ampleksa reta multmedia kurso [[Duolingo]] por anglalingvanoj lernantaj la [[irlanda lingvo|irlandan lingvon]], kun pli ol kvar milionoj da registritaj uzantoj. * [https://www.linkedin.com/in/gabriel-beecham-23387883/ persona biografia retpaĝo en la retejo ''linkedin''] === [[C. P. Blackham]] === '''C. P. BLACKHAM''' estis unu el la plej fruaj esperantistoj en [[Irlando]]. Li esperantistiĝis en 1904 kaj ĉeestis la [[UK 1905|Unuan Kongreson]] (1905) en [[Boulogne-sur-Mer|Bulonjo-ĉe-Maro]]. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Frank Burns]] === '''Frank BURNS''' estis nord-irlanda esperantisto. Li vivis en [[Belfast]], kaj vizitis la [[Dublino|Dublina]] Esperanto-Klubo en 1952 kun la [[Belfasto|Belfasta]] Esperanto-Klubo.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093224/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Pierce Essex O'Brien Butler]] === '''Pierce Essex O'Brien BUTLER''' (1858–1954) estis unu el la plej fruaj britaj kaj irlandaj esperantistoj.[https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == C == === [[A. R. Campbell]] === '''A. R. Campbell''' estis esperantisto de la unua duono de la 20-a jarcento. Li vivis en [[Nord-Irlando]], kaj estis estrarano de la Universala Ligo.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_3/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === [[Dermot Clancy]] === '''Dermot Clancy''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Walter Crawhill === '''Walter Crawhill''' estis unu el la plej fruaj britaj kaj irlandaj esperantistoj. [https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == D == === [[Jean Darling]] === '''Jean Darling''' estas resp. estis irlanda [[bahaanino]] kaj esperantistino. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} === [[John Dawson]] === '''John Dawson''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Matthias Derham]] === '''Matthias DERHAM''' (1883-1959) estis irlanda esperantisto. Li estis en la ''Irish Volunteers'', kaj en prizono de Frongoch en [[Kimrio]].[http://indigo.ie/~skerries/history/rept0308.html] {{referencoj}} === [[Fred Douglas]] === '''Fred DOUGLAS''' estis esperantisto en Irlando. Dum la [[Unua Mondmilito]] 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. Fred Douglas, tiama Sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de [[Hugh McNeill]] kaj s-ro [[H. Macaulay]]. === [[James Douglas]] === '''James DOUGLAS''' estis la plej antikva esperantisto en Irlando. Li vivis en Glenarm Castle, [[county Antrim]]. [https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == G == === [[M. H. Gaffney]] === Patro '''M. H. GAFFNEY''' (m. la 4-an de aprilo 1942) estis katolika pastro kaj irlanda esperantisto. Verkisto de ''The Stories of Padraic Pearse''. Li vivis en [[Sligo]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_4/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081024/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} == H == === [[M. Hazlett]] === '''S-rino M. HAZLETT''' estis esperantisto, kiu vivis en la urbo [[Coleraine]] de [[norda Irlando]]. === [[Bulmer Hobson]] === [[Dosiero:Bulmer_Hobson.jpg|eta|dekstra|Bulmer Hobson]] '''John Bulmer HOBSON''' (1883 – 1969) estis irlanda esperantisto, kaj membro de Irish Volunteers kaj Irish Republican Brotherhood (IRB)<ref name="dictionary">D.J. Hickey & J. E. Doherty, ''A New Dictionary of Irish History from 1800'', pp. 206-07, Gill & Macmillan, 2003; {{ISBN|0-7171-2521-1}}</ref> ([[:en:Bulmer_Hobson|artikolo en la angla]]) {{referencoj}} == I == === [[Aaron Irvine]] === '''Aaron IRVINE'''<!-- naskiĝdato ankoraŭ mankas--> estas brita esperantisto, kiu vivas en la urbo [[Carrickfergus]] de [[norda Irlando]].<!-- fonto: https://www.facebook.com/irvdel/about --> Ekde la 2000-aj jaroj li flegas la ampleksan retejon ''lingvo.org''. * [https://www.lingvo.org la retejo ''lingvo.org''] * [https://www.youtube.com/watch?v=qk__DpngFQk la 15-minuta animacia filmo ''Sintel'', kiun li dublis al Esperanto] == J == === [[Augustus Johnston]] === Doktoro '''Augustus Johnston''' estis irlanda esperantisto. Malfrue, li vivis en [[Ambleside]], [[Cumberland]], [[Anglio]]. == K == === [[Ken Keable]] === '''Ken Keable''' estis irlanda komunisto kaj esperantisto.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084523/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/ |date=2020-12-01 }}[http://www.communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=65:james-connolly-and-esperanto&catid=50:older] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180827013237/https://www.communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=65:james-connolly-and-esperanto&catid=50:older |date=2018-08-27 }} {{referencoj}} == M == === [[Somhairle MacAoidh]] === '''Somhairle MacAoidh''' estas irlanda esperantisto. Li estas filo de [[Garbhan MacAoidh]] kaj [[Máire NicAoidh]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084314/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[H. Macauley]] === S-o H. Macauley, ankaŭ skribita Macaulay, estis irlanda esperantisto. Dum la Unua Granda Milito 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. [[Fred Douglas]], tiama Sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de [[Hugh McNeill]] kaj s-ro Macaulay. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[H.J. MacDermot]] === '''H.J. MacDermot''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Garbhan MacAoidh]] === Pri '''Garbhan MacAoidh''', [[angla]] nomo ''Garbhan McKay'', vidu tuj sube, en la linio pri la edzino Máire. === [[Máire NicAoidh]] === '''Máire NicAoidh''', [[angla]] nomo ''Máire McKay'', estas edzino de Garbhan MacAoidh; ambaŭ estis aktivaj esperantistoj en la dua duono de la 20-a jarcento.<ref>[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10 artikolo "novkomenco en 1970"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210119051750/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/ |date=2021-01-19 }} ({{en}})</ref> {{referencoj}} === [[Peadar Macken]] === '''Peadar Macken''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Lorcán Macmeanmnáin]] === '''Lorcán Macmeanmnáin''' estis aktiva esperantisto en la dua duono de la 20-a jarcento. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} === [[Hugh McNeill]] === '''Hugh McNEILL'''estis irlanda esperantisto. Dum la [[Unua Mondmilito]] 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. [[Fred Douglas]], tiama sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de Hugh McNeill kaj s-ro [[H. Macauley]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[William Mullan]] === '''William MULLAN''' estis Esperantisto kiu vivis en [[Belfast]], Nord-Irlando.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} En aprilo 1936 oni elektis William Mullan, sekretario de la Esperanto-grupo de St. Paul, Belfasto, al la Nacia Estraro. {{referencoj}} === [[Sean Mullarney]] === '''Sean Mullarney''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[John Murray]] === '''John Murray''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. == O == === [[D. Ó hEachaidh]] === S-ro '''D. Ó hEACHAIDH''' estis irlanda esperantisto. La kvinan de oktobro 1935 oni nomis d-ron D. Ó hEachaidh administranto de la [[gaela]] fako de ILKE.<ref>Kio estas ILKE? Cu eble nur temas pri tajperaro kaj celiĝas [[IKUE]]?</ref> {{referencoj}} === [[Filip Ó Fathaigh]] === '''Filip Ó Fathaigh''' aŭ '''Filipo Ó Fathaigh''' estas irlanda esperantisto, kiu vivas en [[Londono]], Anglio. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://siobhansheehan.wordpress.com/2007/11/02/sekreta-deziro/#comment-12] {{referencoj}} === [[Risteárd Ó Glaisne]] === '''Risteárd Ó GLAISNE''' estas esperantisto kaj verkisto de la [[irlanda lingvo]]. [https://seamusdubhghaill.com/2020/11/06/death-of-risteard-o-glaisne-irish-language-writer-teacher/] {{referencoj}} === [[Daithí Ó hÉalaithe]] === '''Daithí Ó hÉALAITHE'''/'''David Healy''' estas irlanda Esperantisto kaj politikisto de Verda Partio en [[Fingal]]. Li estas de duonjaro [[urbestro]] de Fingal (2020)<ref name=":0">(eo) Robert Nielsen, [https://www.liberafolio.org/2020/11/30/esperantista-urbestro-volas-verdigi-la-municipon/ Esperantista urbestro volas verdigi la municipon], [[Libera Folio]], la 30-an de novembro 2020. </ref>, unu el la kvar municipoj kiuj konsistigas Dublinon<ref name=":0" />. La municipa konsilio havas 40 membrojn el 7 partioj (kaj kelkaj membroj ne apartenas al ajna partio)<ref name=":1">(en) ''[https://www.irishtimes.com/news/politics/fingal-county-council-results-greens-gain-three-seats-as-20-year-old-student-is-elected-1.3890429]''</ref> [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084314/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Thomas W. O' Leary]] === '''Thomas W. O' Leary''' (1868-1950) estis irlanda Esperantisto. Malfrue, li vivis en Anglio en [[Liverpool]] kaj [[Manĉestro]]. === [[Breandán Ó Mearáin]] === '''Breandán Ó Mearáin''' estas nord-irlanda esperantisto. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093816/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/ |date=2020-12-01 }} [http://esperanto-ondo.ru/Ondo/100-lode.htm#100-01] {{referencoj}} === [[Pat O'Reilly]]/[[P J O'Reilly]] === '''Pat J. O'Reilly''', do ''Patrick O'Reilly'', estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} == P == === [[Stanley Lane-Poole]] === [[Dosiero:Jijel, 1664.jpg|eta|dekstra|[[Jijel]] en 1664 de [[Stanley Lane-Poole]]]] Prof-o '''Stanley Edward Lane-Poole''' estis angla esperantisto kiu vivis en [[Dublino]]. [[:en:Stanley Lane-Poole|artikolo en la angla]] == R == === [[J. M. Rae]] === '''J. M. Rae''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} === [[Frank Riley]] === '''Frank Riley''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093224/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/ |date=2020-12-01 }} == S == [[Dosiero:Trevor_Sargent_2006.jpg|dekstra|eta|160ra|{{centre|Trevor Sargent}}]] === [[Trevor Sargent]] === '''Trevor SARGENT''' [Sarĝunt] (1960 -) estas irlanda Esperantisto kaj politikisto de [[Verda Partio (Irlando)|Verda Partio]] (TD de Dublin North). Li parolas Esperanton kaj [[irlanda lingvo|la irlandan]]. === [[E. A. A. Stonely]] === Dr-o '''E. A. A. Stonely''' estis nord-irlanda esperantisto. Li estis vicprezidanto de la [[Belfast]]a Esperanto-Grupo, kiun li fondis post la [[dua mondmilito]]. Li esperantistiĝis en 1938, instruis kursojn kaj multe propagandis. == W == === [[M. J. Waldron]] === '''M.J. WALDRON''' estis irlanda Esperantisto, kiu vivis en [[Ballyhaunis]]/Béal Átha hAmhnais en la [[graflando Mayo]]. Li skribis en la ''Connaught Telegraph''[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === [[Robert Boyd White]] === '''Robert Boyd White''' SCH TCD estis irlanda esperantisto. Kun la helpo de [[Edmund Edward Fournier d'Albe]] li tradukis en Esperanton ''Eachtra Laoghaire Mhic Criomhtain go Maigh Meall'' (La Vizito de Laoghaire, filo de Criomhtain, al la Kampo de l' Ĝojo), antikvan irlandan rakonton el La [[Libro de Lismore]]. M. H. Gill & Son Ltd., [[Dublino]], publikigis ĝin ĉirkaŭ 1907. === [[George Robert Wynne]] === Pastro '''George Robert Wynne''' (naskiĝis 1838– mortis majon 1912 en [[Glendalough]] ) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Irlando kaj propagandisto. Li estis pastro de la paroĥo de Sankta Mikaelo en [[Limerick]]. Li estis la patro de [[Gladys Wynne]][https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |date=2020-12-01 }} [[:en:Robert Wynne (Archdeacon of Aghadoe)|artikolo en la angla]] === [[Gladys Wynne]] === '''Gladys WYNNE''' (n. la 27-an de junio 1876 – m. la 24-an de marto 1968) estis irlanda esperantisto kaj pejzaĝisto. Ŝi vivis en [[Glendalough]]. ([[:en:Gladys Wynne|artikolo en la angla]]) ==== Bibliografio ==== * {{Cite book|author1=[[Anne Crookshank]]|author2=Knight of Glin|title=Irish watercolors and drawings: works on paper c. 1600-1914|date=1 March 1995|publisher=Abrams|isbn=978-0-8109-3466-5}} * {{Cite book|author=Douglas Hyde Gallery|title=Irish women artists: from the eighteenth century to the present day|year=1987|publisher=National Gallery of Ireland|isbn=978-0-907660-22-4|url-access=registration|url=https://archive.org/details/irishwomenartist0000unse}} <!-- == Referencoj == Referencoj menciiĝu rekte ĉe la koncernaj ĉapitroj, ĉar ĉiu ĉapitro havas la ŝancon kreski ĝis ĝerma artikolo. --> == Vidu ankaŭ == * [[Listo de irlandaj esperantistoj]] * [[Esperanto-Asocio de Irlando]] {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Irlandaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Irlandaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Irlandaj]] 1znihpsl2dttbq1c1p7r23pm6d36fxj 9384386 9384385 2026-05-26T13:37:23Z ThomasPusch 1869 /* Stanley Lane-Poole */ 9384386 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent"><span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[Listo de irlandaj esperantistoj|irlandaj esperantistoj]] de Respubliko de Irlando kaj Nord-Irlando. Movu mallongajn informojn pri irlandaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:irlandaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de irlandaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de irlandaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} [[Dosiero:Ireland_(4440319873).jpg|eta|{{centre|la insulo [[Irlando]]}}]] '''Ĝermolisto de gravaj [[Irlando|irlandaj]] esperantistoj''' el la [[Respubliko de Irlando]] kaj [[Nord-Irlando]]. == A == === [[Jeremy Addis]] === '''Jeremy ADDIS''' estis angla esperantisto kiu vivis en Irlando.[https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary] [https://www.irishtimes.com/culture/books/books-ireland-founder-jeremy-addis-on-its-first-40-years-1.2649640] <!--[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}--> {{referencoj}} == B == === [[Gabriel Beecham]] === '''Gabriel BEECHAM''' estas irlanda kuracisto kaj esperantisto. La kreskis en [[Dublino]], poste studis [[medicino]]n en la [[Kolegio Triunuo Dublino]], ankaŭ titolata universitato de Dublino, inter 2007 kaj 2013, kaj fakiĝis en [[anestezologio]] - naskiĝdato aŭ -jaro pri li ĝis nun ne konatas, sed per la studjaroj eblas konjekti ke li naskiĝis eventuale en la 1970-aj, sed probable la 1980-aj jaroj. Post la studo li tamen plejparte laboras en Anglio, aktuale ekde septembro 2024 en la urboparto ''[[City of Westminster]]'' en [[Granda Londono]]. En Esperanto li havas plurajn aktivaĵojn, interalie li estas teamano de la revuo [[Le Monde diplomatique en Esperanto]] kun artikoloj tradukitaj aparte el la franca lingvo. Krome li ankaŭ estas kunaŭtoro kaj administranto de ampleksa reta multmedia kurso [[Duolingo]] por anglalingvanoj lernantaj la [[irlanda lingvo|irlandan lingvon]], kun pli ol kvar milionoj da registritaj uzantoj. * [https://www.linkedin.com/in/gabriel-beecham-23387883/ persona biografia retpaĝo en la retejo ''linkedin''] === [[C. P. Blackham]] === '''C. P. BLACKHAM''' estis unu el la plej fruaj esperantistoj en [[Irlando]]. Li esperantistiĝis en 1904 kaj ĉeestis la [[UK 1905|Unuan Kongreson]] (1905) en [[Boulogne-sur-Mer|Bulonjo-ĉe-Maro]]. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Frank Burns]] === '''Frank BURNS''' estis nord-irlanda esperantisto. Li vivis en [[Belfast]], kaj vizitis la [[Dublino|Dublina]] Esperanto-Klubo en 1952 kun la [[Belfasto|Belfasta]] Esperanto-Klubo.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093224/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Pierce Essex O'Brien Butler]] === '''Pierce Essex O'Brien BUTLER''' (1858–1954) estis unu el la plej fruaj britaj kaj irlandaj esperantistoj.[https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == C == === [[A. R. Campbell]] === '''A. R. Campbell''' estis esperantisto de la unua duono de la 20-a jarcento. Li vivis en [[Nord-Irlando]], kaj estis estrarano de la Universala Ligo.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_3/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === [[Dermot Clancy]] === '''Dermot Clancy''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Walter Crawhill === '''Walter Crawhill''' estis unu el la plej fruaj britaj kaj irlandaj esperantistoj. [https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == D == === [[Jean Darling]] === '''Jean Darling''' estas resp. estis irlanda [[bahaanino]] kaj esperantistino. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} === [[John Dawson]] === '''John Dawson''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Matthias Derham]] === '''Matthias DERHAM''' (1883-1959) estis irlanda esperantisto. Li estis en la ''Irish Volunteers'', kaj en prizono de Frongoch en [[Kimrio]].[http://indigo.ie/~skerries/history/rept0308.html] {{referencoj}} === [[Fred Douglas]] === '''Fred DOUGLAS''' estis esperantisto en Irlando. Dum la [[Unua Mondmilito]] 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. Fred Douglas, tiama Sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de [[Hugh McNeill]] kaj s-ro [[H. Macaulay]]. === [[James Douglas]] === '''James DOUGLAS''' estis la plej antikva esperantisto en Irlando. Li vivis en Glenarm Castle, [[county Antrim]]. [https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == G == === [[M. H. Gaffney]] === Patro '''M. H. GAFFNEY''' (m. la 4-an de aprilo 1942) estis katolika pastro kaj irlanda esperantisto. Verkisto de ''The Stories of Padraic Pearse''. Li vivis en [[Sligo]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_4/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081024/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} == H == === [[M. Hazlett]] === '''S-rino M. HAZLETT''' estis esperantisto, kiu vivis en la urbo [[Coleraine]] de [[norda Irlando]]. === [[Bulmer Hobson]] === [[Dosiero:Bulmer_Hobson.jpg|eta|dekstra|Bulmer Hobson]] '''John Bulmer HOBSON''' (1883 – 1969) estis irlanda esperantisto, kaj membro de Irish Volunteers kaj Irish Republican Brotherhood (IRB)<ref name="dictionary">D.J. Hickey & J. E. Doherty, ''A New Dictionary of Irish History from 1800'', pp. 206-07, Gill & Macmillan, 2003; {{ISBN|0-7171-2521-1}}</ref> ([[:en:Bulmer_Hobson|artikolo en la angla]]) {{referencoj}} == I == === [[Aaron Irvine]] === '''Aaron IRVINE'''<!-- naskiĝdato ankoraŭ mankas--> estas brita esperantisto, kiu vivas en la urbo [[Carrickfergus]] de [[norda Irlando]].<!-- fonto: https://www.facebook.com/irvdel/about --> Ekde la 2000-aj jaroj li flegas la ampleksan retejon ''lingvo.org''. * [https://www.lingvo.org la retejo ''lingvo.org''] * [https://www.youtube.com/watch?v=qk__DpngFQk la 15-minuta animacia filmo ''Sintel'', kiun li dublis al Esperanto] == J == === [[Augustus Johnston]] === Doktoro '''Augustus Johnston''' estis irlanda esperantisto. Malfrue, li vivis en [[Ambleside]], [[Cumberland]], [[Anglio]]. == K == === [[Ken Keable]] === '''Ken Keable''' estis irlanda komunisto kaj esperantisto.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084523/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/ |date=2020-12-01 }}[http://www.communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=65:james-connolly-and-esperanto&catid=50:older] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180827013237/https://www.communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=65:james-connolly-and-esperanto&catid=50:older |date=2018-08-27 }} {{referencoj}} == M == === [[Somhairle MacAoidh]] === '''Somhairle MacAoidh''' estas irlanda esperantisto. Li estas filo de [[Garbhan MacAoidh]] kaj [[Máire NicAoidh]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084314/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[H. Macauley]] === S-o H. Macauley, ankaŭ skribita Macaulay, estis irlanda esperantisto. Dum la Unua Granda Milito 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. [[Fred Douglas]], tiama Sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de [[Hugh McNeill]] kaj s-ro Macaulay. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[H.J. MacDermot]] === '''H.J. MacDermot''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Garbhan MacAoidh]] === Pri '''Garbhan MacAoidh''', [[angla]] nomo ''Garbhan McKay'', vidu tuj sube, en la linio pri la edzino Máire. === [[Máire NicAoidh]] === '''Máire NicAoidh''', [[angla]] nomo ''Máire McKay'', estas edzino de Garbhan MacAoidh; ambaŭ estis aktivaj esperantistoj en la dua duono de la 20-a jarcento.<ref>[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10 artikolo "novkomenco en 1970"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210119051750/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/ |date=2021-01-19 }} ({{en}})</ref> {{referencoj}} === [[Peadar Macken]] === '''Peadar Macken''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Lorcán Macmeanmnáin]] === '''Lorcán Macmeanmnáin''' estis aktiva esperantisto en la dua duono de la 20-a jarcento. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} === [[Hugh McNeill]] === '''Hugh McNEILL'''estis irlanda esperantisto. Dum la [[Unua Mondmilito]] 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. [[Fred Douglas]], tiama sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de Hugh McNeill kaj s-ro [[H. Macauley]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[William Mullan]] === '''William MULLAN''' estis Esperantisto kiu vivis en [[Belfast]], Nord-Irlando.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} En aprilo 1936 oni elektis William Mullan, sekretario de la Esperanto-grupo de St. Paul, Belfasto, al la Nacia Estraro. {{referencoj}} === [[Sean Mullarney]] === '''Sean Mullarney''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[John Murray]] === '''John Murray''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. == O == === [[D. Ó hEachaidh]] === S-ro '''D. Ó hEACHAIDH''' estis irlanda esperantisto. La kvinan de oktobro 1935 oni nomis d-ron D. Ó hEachaidh administranto de la [[gaela]] fako de ILKE.<ref>Kio estas ILKE? Cu eble nur temas pri tajperaro kaj celiĝas [[IKUE]]?</ref> {{referencoj}} === [[Filip Ó Fathaigh]] === '''Filip Ó Fathaigh''' aŭ '''Filipo Ó Fathaigh''' estas irlanda esperantisto, kiu vivas en [[Londono]], Anglio. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://siobhansheehan.wordpress.com/2007/11/02/sekreta-deziro/#comment-12] {{referencoj}} === [[Risteárd Ó Glaisne]] === '''Risteárd Ó GLAISNE''' estas esperantisto kaj verkisto de la [[irlanda lingvo]]. [https://seamusdubhghaill.com/2020/11/06/death-of-risteard-o-glaisne-irish-language-writer-teacher/] {{referencoj}} === [[Daithí Ó hÉalaithe]] === '''Daithí Ó hÉALAITHE'''/'''David Healy''' estas irlanda Esperantisto kaj politikisto de Verda Partio en [[Fingal]]. Li estas de duonjaro [[urbestro]] de Fingal (2020)<ref name=":0">(eo) Robert Nielsen, [https://www.liberafolio.org/2020/11/30/esperantista-urbestro-volas-verdigi-la-municipon/ Esperantista urbestro volas verdigi la municipon], [[Libera Folio]], la 30-an de novembro 2020. </ref>, unu el la kvar municipoj kiuj konsistigas Dublinon<ref name=":0" />. La municipa konsilio havas 40 membrojn el 7 partioj (kaj kelkaj membroj ne apartenas al ajna partio)<ref name=":1">(en) ''[https://www.irishtimes.com/news/politics/fingal-county-council-results-greens-gain-three-seats-as-20-year-old-student-is-elected-1.3890429]''</ref> [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084314/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Thomas W. O' Leary]] === '''Thomas W. O' Leary''' (1868-1950) estis irlanda Esperantisto. Malfrue, li vivis en Anglio en [[Liverpool]] kaj [[Manĉestro]]. === [[Breandán Ó Mearáin]] === '''Breandán Ó Mearáin''' estas nord-irlanda esperantisto. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093816/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/ |date=2020-12-01 }} [http://esperanto-ondo.ru/Ondo/100-lode.htm#100-01] {{referencoj}} === [[Pat O'Reilly]]/[[P J O'Reilly]] === '''Pat J. O'Reilly''', do ''Patrick O'Reilly'', estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} == P == === [[Stanley Lane-Poole]] === [[Dosiero:Jijel, 1664.jpg|eta|dekstra|[[Jijel]] en 1664 de [[Stanley Lane-Poole]]]] Prof-o '''Stanley Edward Lane-Poole''' (1854–1931) estis angla orientalisto, arkeologo kaj esperantisto kiu vivis en [[Dublino]]. [[:en:Stanley Lane-Poole|artikolo en la angla]] == R == === [[J. M. Rae]] === '''J. M. Rae''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} === [[Frank Riley]] === '''Frank Riley''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093224/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/ |date=2020-12-01 }} == S == [[Dosiero:Trevor_Sargent_2006.jpg|dekstra|eta|160ra|{{centre|Trevor Sargent}}]] === [[Trevor Sargent]] === '''Trevor SARGENT''' [Sarĝunt] (1960 -) estas irlanda Esperantisto kaj politikisto de [[Verda Partio (Irlando)|Verda Partio]] (TD de Dublin North). Li parolas Esperanton kaj [[irlanda lingvo|la irlandan]]. === [[E. A. A. Stonely]] === Dr-o '''E. A. A. Stonely''' estis nord-irlanda esperantisto. Li estis vicprezidanto de la [[Belfast]]a Esperanto-Grupo, kiun li fondis post la [[dua mondmilito]]. Li esperantistiĝis en 1938, instruis kursojn kaj multe propagandis. == W == === [[M. J. Waldron]] === '''M.J. WALDRON''' estis irlanda Esperantisto, kiu vivis en [[Ballyhaunis]]/Béal Átha hAmhnais en la [[graflando Mayo]]. Li skribis en la ''Connaught Telegraph''[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === [[Robert Boyd White]] === '''Robert Boyd White''' SCH TCD estis irlanda esperantisto. Kun la helpo de [[Edmund Edward Fournier d'Albe]] li tradukis en Esperanton ''Eachtra Laoghaire Mhic Criomhtain go Maigh Meall'' (La Vizito de Laoghaire, filo de Criomhtain, al la Kampo de l' Ĝojo), antikvan irlandan rakonton el La [[Libro de Lismore]]. M. H. Gill & Son Ltd., [[Dublino]], publikigis ĝin ĉirkaŭ 1907. === [[George Robert Wynne]] === Pastro '''George Robert Wynne''' (naskiĝis 1838– mortis majon 1912 en [[Glendalough]] ) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Irlando kaj propagandisto. Li estis pastro de la paroĥo de Sankta Mikaelo en [[Limerick]]. Li estis la patro de [[Gladys Wynne]][https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |date=2020-12-01 }} [[:en:Robert Wynne (Archdeacon of Aghadoe)|artikolo en la angla]] === [[Gladys Wynne]] === '''Gladys WYNNE''' (n. la 27-an de junio 1876 – m. la 24-an de marto 1968) estis irlanda esperantisto kaj pejzaĝisto. Ŝi vivis en [[Glendalough]]. ([[:en:Gladys Wynne|artikolo en la angla]]) ==== Bibliografio ==== * {{Cite book|author1=[[Anne Crookshank]]|author2=Knight of Glin|title=Irish watercolors and drawings: works on paper c. 1600-1914|date=1 March 1995|publisher=Abrams|isbn=978-0-8109-3466-5}} * {{Cite book|author=Douglas Hyde Gallery|title=Irish women artists: from the eighteenth century to the present day|year=1987|publisher=National Gallery of Ireland|isbn=978-0-907660-22-4|url-access=registration|url=https://archive.org/details/irishwomenartist0000unse}} <!-- == Referencoj == Referencoj menciiĝu rekte ĉe la koncernaj ĉapitroj, ĉar ĉiu ĉapitro havas la ŝancon kreski ĝis ĝerma artikolo. --> == Vidu ankaŭ == * [[Listo de irlandaj esperantistoj]] * [[Esperanto-Asocio de Irlando]] {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Irlandaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Irlandaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Irlandaj]] omie1nsskbobp0oxh7v00rsiiyn0ywf 9384411 9384386 2026-05-26T14:22:42Z ThomasPusch 1869 9384411 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Irlando.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[Listo de irlandaj esperantistoj|irlandaj esperantistoj]] de Respubliko de Irlando kaj Nord-Irlando. Movu mallongajn informojn pri irlandaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:irlandaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de irlandaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de irlandaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} [[Dosiero:Ireland_(4440319873).jpg|eta|{{centre|la insulo [[Irlando]]}}]] '''Ĝermolisto de gravaj [[Irlando|irlandaj]] esperantistoj''' el la [[Respubliko de Irlando]] kaj [[Nord-Irlando]]. == A == === [[Jeremy Addis]] === '''Jeremy ADDIS''' estis angla esperantisto kiu vivis en Irlando.[https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary] [https://www.irishtimes.com/culture/books/books-ireland-founder-jeremy-addis-on-its-first-40-years-1.2649640] <!--[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}--> {{referencoj}} == B == === [[Gabriel Beecham]] === '''Gabriel BEECHAM''' estas irlanda kuracisto kaj esperantisto. La kreskis en [[Dublino]], poste studis [[medicino]]n en la [[Kolegio Triunuo Dublino]], ankaŭ titolata universitato de Dublino, inter 2007 kaj 2013, kaj fakiĝis en [[anestezologio]] - naskiĝdato aŭ -jaro pri li ĝis nun ne konatas, sed per la studjaroj eblas konjekti ke li naskiĝis eventuale en la 1970-aj, sed probable la 1980-aj jaroj. Post la studo li tamen plejparte laboras en Anglio, aktuale ekde septembro 2024 en la urboparto ''[[City of Westminster]]'' en [[Granda Londono]]. En Esperanto li havas plurajn aktivaĵojn, interalie li estas teamano de la revuo [[Le Monde diplomatique en Esperanto]] kun artikoloj tradukitaj aparte el la franca lingvo. Krome li ankaŭ estas kunaŭtoro kaj administranto de ampleksa reta multmedia kurso [[Duolingo]] por anglalingvanoj lernantaj la [[irlanda lingvo|irlandan lingvon]], kun pli ol kvar milionoj da registritaj uzantoj. * [https://www.linkedin.com/in/gabriel-beecham-23387883/ persona biografia retpaĝo en la retejo ''linkedin''] === [[C. P. Blackham]] === '''C. P. BLACKHAM''' estis unu el la plej fruaj esperantistoj en [[Irlando]]. Li esperantistiĝis en 1904 kaj ĉeestis la [[UK 1905|Unuan Kongreson]] (1905) en [[Boulogne-sur-Mer|Bulonjo-ĉe-Maro]]. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Frank Burns]] === '''Frank BURNS''' estis nord-irlanda esperantisto. Li vivis en [[Belfast]], kaj vizitis la [[Dublino|Dublina]] Esperanto-Klubo en 1952 kun la [[Belfasto|Belfasta]] Esperanto-Klubo.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093224/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Pierce Essex O'Brien Butler]] === '''Pierce Essex O'Brien BUTLER''' (1858–1954) estis unu el la plej fruaj britaj kaj irlandaj esperantistoj.[https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == C == === [[A. R. Campbell]] === '''A. R. Campbell''' estis esperantisto de la unua duono de la 20-a jarcento. Li vivis en [[Nord-Irlando]], kaj estis estrarano de la Universala Ligo.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_3/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === [[Dermot Clancy]] === '''Dermot Clancy''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Walter Crawhill === '''Walter Crawhill''' estis unu el la plej fruaj britaj kaj irlandaj esperantistoj. [https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == D == === [[Jean Darling]] === '''Jean Darling''' estas resp. estis irlanda [[bahaanino]] kaj esperantistino. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} === [[John Dawson]] === '''John Dawson''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Matthias Derham]] === '''Matthias DERHAM''' (1883-1959) estis irlanda esperantisto. Li estis en la ''Irish Volunteers'', kaj en prizono de Frongoch en [[Kimrio]].[http://indigo.ie/~skerries/history/rept0308.html] {{referencoj}} === [[Fred Douglas]] === '''Fred DOUGLAS''' estis esperantisto en Irlando. Dum la [[Unua Mondmilito]] 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. Fred Douglas, tiama Sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de [[Hugh McNeill]] kaj s-ro [[H. Macaulay]]. === [[James Douglas]] === '''James DOUGLAS''' estis la plej antikva esperantisto en Irlando. Li vivis en Glenarm Castle, [[county Antrim]]. [https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == G == === [[M. H. Gaffney]] === Patro '''M. H. GAFFNEY''' (m. la 4-an de aprilo 1942) estis katolika pastro kaj irlanda esperantisto. Verkisto de ''The Stories of Padraic Pearse''. Li vivis en [[Sligo]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_4/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081024/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} == H == === [[M. Hazlett]] === '''S-rino M. HAZLETT''' estis esperantisto, kiu vivis en la urbo [[Coleraine]] de [[norda Irlando]]. === [[Bulmer Hobson]] === [[Dosiero:Bulmer_Hobson.jpg|eta|dekstra|Bulmer Hobson]] '''John Bulmer HOBSON''' (1883 – 1969) estis irlanda esperantisto, kaj membro de Irish Volunteers kaj Irish Republican Brotherhood (IRB)<ref name="dictionary">D.J. Hickey & J. E. Doherty, ''A New Dictionary of Irish History from 1800'', pp. 206-07, Gill & Macmillan, 2003; {{ISBN|0-7171-2521-1}}</ref> ([[:en:Bulmer_Hobson|artikolo en la angla]]) {{referencoj}} == I == === [[Aaron Irvine]] === '''Aaron IRVINE'''<!-- naskiĝdato ankoraŭ mankas--> estas brita esperantisto, kiu vivas en la urbo [[Carrickfergus]] de [[norda Irlando]].<!-- fonto: https://www.facebook.com/irvdel/about --> Ekde la 2000-aj jaroj li flegas la ampleksan retejon ''lingvo.org''. * [https://www.lingvo.org la retejo ''lingvo.org''] * [https://www.youtube.com/watch?v=qk__DpngFQk la 15-minuta animacia filmo ''Sintel'', kiun li dublis al Esperanto] == J == === [[Augustus Johnston]] === Doktoro '''Augustus Johnston''' estis irlanda esperantisto. Malfrue, li vivis en [[Ambleside]], [[Cumberland]], [[Anglio]]. == K == === [[Ken Keable]] === '''Ken Keable''' estis irlanda komunisto kaj esperantisto.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084523/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/ |date=2020-12-01 }}[http://www.communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=65:james-connolly-and-esperanto&catid=50:older] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180827013237/https://www.communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=65:james-connolly-and-esperanto&catid=50:older |date=2018-08-27 }} {{referencoj}} == M == === [[Somhairle MacAoidh]] === '''Somhairle MacAoidh''' estas irlanda esperantisto. Li estas filo de [[Garbhan MacAoidh]] kaj [[Máire NicAoidh]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084314/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[H. Macauley]] === S-o H. Macauley, ankaŭ skribita Macaulay, estis irlanda esperantisto. Dum la Unua Granda Milito 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. [[Fred Douglas]], tiama Sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de [[Hugh McNeill]] kaj s-ro Macaulay. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[H.J. MacDermot]] === '''H.J. MacDermot''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Garbhan MacAoidh]] === Pri '''Garbhan MacAoidh''', [[angla]] nomo ''Garbhan McKay'', vidu tuj sube, en la linio pri la edzino Máire. === [[Máire NicAoidh]] === '''Máire NicAoidh''', [[angla]] nomo ''Máire McKay'', estas edzino de Garbhan MacAoidh; ambaŭ estis aktivaj esperantistoj en la dua duono de la 20-a jarcento.<ref>[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10 artikolo "novkomenco en 1970"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210119051750/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/ |date=2021-01-19 }} ({{en}})</ref> {{referencoj}} === [[Peadar Macken]] === '''Peadar Macken''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Lorcán Macmeanmnáin]] === '''Lorcán Macmeanmnáin''' estis aktiva esperantisto en la dua duono de la 20-a jarcento. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} === [[Hugh McNeill]] === '''Hugh McNEILL'''estis irlanda esperantisto. Dum la [[Unua Mondmilito]] 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. [[Fred Douglas]], tiama sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de Hugh McNeill kaj s-ro [[H. Macauley]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[William Mullan]] === '''William MULLAN''' estis Esperantisto kiu vivis en [[Belfast]], Nord-Irlando.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} En aprilo 1936 oni elektis William Mullan, sekretario de la Esperanto-grupo de St. Paul, Belfasto, al la Nacia Estraro. {{referencoj}} === [[Sean Mullarney]] === '''Sean Mullarney''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[John Murray]] === '''John Murray''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. == O == === [[D. Ó hEachaidh]] === S-ro '''D. Ó hEACHAIDH''' estis irlanda esperantisto. La kvinan de oktobro 1935 oni nomis d-ron D. Ó hEachaidh administranto de la [[gaela]] fako de ILKE.<ref>Kio estas ILKE? Cu eble nur temas pri tajperaro kaj celiĝas [[IKUE]]?</ref> {{referencoj}} === [[Filip Ó Fathaigh]] === '''Filip Ó Fathaigh''' aŭ '''Filipo Ó Fathaigh''' estas irlanda esperantisto, kiu vivas en [[Londono]], Anglio. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://siobhansheehan.wordpress.com/2007/11/02/sekreta-deziro/#comment-12] {{referencoj}} === [[Risteárd Ó Glaisne]] === '''Risteárd Ó GLAISNE''' estas esperantisto kaj verkisto de la [[irlanda lingvo]]. [https://seamusdubhghaill.com/2020/11/06/death-of-risteard-o-glaisne-irish-language-writer-teacher/] {{referencoj}} === [[Daithí Ó hÉalaithe]] === '''Daithí Ó hÉALAITHE'''/'''David Healy''' estas irlanda Esperantisto kaj politikisto de Verda Partio en [[Fingal]]. Li estas de duonjaro [[urbestro]] de Fingal (2020)<ref name=":0">(eo) Robert Nielsen, [https://www.liberafolio.org/2020/11/30/esperantista-urbestro-volas-verdigi-la-municipon/ Esperantista urbestro volas verdigi la municipon], [[Libera Folio]], la 30-an de novembro 2020. </ref>, unu el la kvar municipoj kiuj konsistigas Dublinon<ref name=":0" />. La municipa konsilio havas 40 membrojn el 7 partioj (kaj kelkaj membroj ne apartenas al ajna partio)<ref name=":1">(en) ''[https://www.irishtimes.com/news/politics/fingal-county-council-results-greens-gain-three-seats-as-20-year-old-student-is-elected-1.3890429]''</ref> [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084314/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Thomas W. O' Leary]] === '''Thomas W. O' Leary''' (1868-1950) estis irlanda Esperantisto. Malfrue, li vivis en Anglio en [[Liverpool]] kaj [[Manĉestro]]. === [[Breandán Ó Mearáin]] === '''Breandán Ó Mearáin''' estas nord-irlanda esperantisto. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093816/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/ |date=2020-12-01 }} [http://esperanto-ondo.ru/Ondo/100-lode.htm#100-01] {{referencoj}} === [[Pat O'Reilly]]/[[P J O'Reilly]] === '''Pat J. O'Reilly''', do ''Patrick O'Reilly'', estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} == P == === [[Stanley Lane-Poole]] === [[Dosiero:Jijel, 1664.jpg|eta|dekstra|[[Jijel]] en 1664 de [[Stanley Lane-Poole]]]] Prof-o '''Stanley Edward Lane-Poole''' (1854–1931) estis angla orientalisto, arkeologo kaj esperantisto kiu vivis en [[Dublino]]. [[:en:Stanley Lane-Poole|artikolo en la angla]] == R == === [[J. M. Rae]] === '''J. M. Rae''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} === [[Frank Riley]] === '''Frank Riley''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093224/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/ |date=2020-12-01 }} == S == [[Dosiero:Trevor_Sargent_2006.jpg|dekstra|eta|160ra|{{centre|Trevor Sargent}}]] === [[Trevor Sargent]] === '''Trevor SARGENT''' [Sarĝunt] (1960 -) estas irlanda Esperantisto kaj politikisto de [[Verda Partio (Irlando)|Verda Partio]] (TD de Dublin North). Li parolas Esperanton kaj [[irlanda lingvo|la irlandan]]. === [[E. A. A. Stonely]] === Dr-o '''E. A. A. Stonely''' estis nord-irlanda esperantisto. Li estis vicprezidanto de la [[Belfast]]a Esperanto-Grupo, kiun li fondis post la [[dua mondmilito]]. Li esperantistiĝis en 1938, instruis kursojn kaj multe propagandis. == W == === [[M. J. Waldron]] === '''M.J. WALDRON''' estis irlanda Esperantisto, kiu vivis en [[Ballyhaunis]]/Béal Átha hAmhnais en la [[graflando Mayo]]. Li skribis en la ''Connaught Telegraph''[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === [[Robert Boyd White]] === '''Robert Boyd White''' SCH TCD estis irlanda esperantisto. Kun la helpo de [[Edmund Edward Fournier d'Albe]] li tradukis en Esperanton ''Eachtra Laoghaire Mhic Criomhtain go Maigh Meall'' (La Vizito de Laoghaire, filo de Criomhtain, al la Kampo de l' Ĝojo), antikvan irlandan rakonton el La [[Libro de Lismore]]. M. H. Gill & Son Ltd., [[Dublino]], publikigis ĝin ĉirkaŭ 1907. === [[George Robert Wynne]] === Pastro '''George Robert Wynne''' (naskiĝis 1838– mortis majon 1912 en [[Glendalough]] ) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Irlando kaj propagandisto. Li estis pastro de la paroĥo de Sankta Mikaelo en [[Limerick]]. Li estis la patro de [[Gladys Wynne]][https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |date=2020-12-01 }} [[:en:Robert Wynne (Archdeacon of Aghadoe)|artikolo en la angla]] === [[Gladys Wynne]] === '''Gladys WYNNE''' (n. la 27-an de junio 1876 – m. la 24-an de marto 1968) estis irlanda esperantisto kaj pejzaĝisto. Ŝi vivis en [[Glendalough]]. ([[:en:Gladys Wynne|artikolo en la angla]]) ==== Bibliografio ==== * {{Cite book|author1=[[Anne Crookshank]]|author2=Knight of Glin|title=Irish watercolors and drawings: works on paper c. 1600-1914|date=1 March 1995|publisher=Abrams|isbn=978-0-8109-3466-5}} * {{Cite book|author=Douglas Hyde Gallery|title=Irish women artists: from the eighteenth century to the present day|year=1987|publisher=National Gallery of Ireland|isbn=978-0-907660-22-4|url-access=registration|url=https://archive.org/details/irishwomenartist0000unse}} <!-- == Referencoj == Referencoj menciiĝu rekte ĉe la koncernaj ĉapitroj, ĉar ĉiu ĉapitro havas la ŝancon kreski ĝis ĝerma artikolo. --> == Vidu ankaŭ == * [[Listo de irlandaj esperantistoj]] * [[Esperanto-Asocio de Irlando]] {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Irlandaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Irlandaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Irlandaj]] 5mc467to9m4p3w3v8i2sk6r2jtajch2 9384562 9384411 2026-05-26T19:16:20Z ThomasPusch 1869 /* Gabriel Beecham */ 9384562 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Irlando.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[Listo de irlandaj esperantistoj|irlandaj esperantistoj]] de Respubliko de Irlando kaj Nord-Irlando. Movu mallongajn informojn pri irlandaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:irlandaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de irlandaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de irlandaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} [[Dosiero:Ireland_(4440319873).jpg|eta|{{centre|la insulo [[Irlando]]}}]] '''Ĝermolisto de gravaj [[Irlando|irlandaj]] esperantistoj''' el la [[Respubliko de Irlando]] kaj [[Nord-Irlando]]. == A == === [[Jeremy Addis]] === '''Jeremy ADDIS''' estis angla esperantisto kiu vivis en Irlando.[https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary] [https://www.irishtimes.com/culture/books/books-ireland-founder-jeremy-addis-on-its-first-40-years-1.2649640] <!--[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}--> {{referencoj}} == B == === [[Gabriel Beecham]] === '''Gabriel BEECHAM''' estas irlanda kuracisto kaj esperantisto. La kreskis en [[Dublino]], poste studis [[medicino]]n en la [[Kolegio Triunuo Dublino]], ankaŭ titolata universitato de Dublino, inter 2007 kaj 2013, kaj fakiĝis en [[anestezologio]] - naskiĝdato aŭ -jaro pri li ĝis nun ne konatas, sed per la studjaroj eblas konjekti ke li naskiĝis eventuale en la 1970-aj, sed probable la 1980-aj jaroj. Post la studo en la [[respubliko Irlando]] li tamen plejparte laboras en Anglio, aktuale ekde septembro 2024 en la urboparto ''[[City of Westminster]]'' en [[Granda Londono]]. En Esperanto li havas plurajn aktivaĵojn, interalie li estas teamano de la revuo [[Le Monde diplomatique en Esperanto]] kun artikoloj tradukitaj aparte el la franca lingvo. Krome li ankaŭ estas kunaŭtoro kaj administranto de ampleksa reta multmedia kurso [[Duolingo]] por anglalingvanoj lernantaj la [[irlanda lingvo|irlandan lingvon]], kun pli ol kvar milionoj da registritaj uzantoj. * [https://www.linkedin.com/in/gabriel-beecham-23387883/ persona biografia retpaĝo en la retejo ''linkedin''] === [[C. P. Blackham]] === '''C. P. BLACKHAM''' estis unu el la plej fruaj esperantistoj en [[Irlando]]. Li esperantistiĝis en 1904 kaj ĉeestis la [[UK 1905|Unuan Kongreson]] (1905) en [[Boulogne-sur-Mer|Bulonjo-ĉe-Maro]]. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Frank Burns]] === '''Frank BURNS''' estis nord-irlanda esperantisto. Li vivis en [[Belfast]], kaj vizitis la [[Dublino|Dublina]] Esperanto-Klubo en 1952 kun la [[Belfasto|Belfasta]] Esperanto-Klubo.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093224/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Pierce Essex O'Brien Butler]] === '''Pierce Essex O'Brien BUTLER''' (1858–1954) estis unu el la plej fruaj britaj kaj irlandaj esperantistoj.[https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == C == === [[A. R. Campbell]] === '''A. R. Campbell''' estis esperantisto de la unua duono de la 20-a jarcento. Li vivis en [[Nord-Irlando]], kaj estis estrarano de la Universala Ligo.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_3/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === [[Dermot Clancy]] === '''Dermot Clancy''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Walter Crawhill === '''Walter Crawhill''' estis unu el la plej fruaj britaj kaj irlandaj esperantistoj. [https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == D == === [[Jean Darling]] === '''Jean Darling''' estas resp. estis irlanda [[bahaanino]] kaj esperantistino. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} === [[John Dawson]] === '''John Dawson''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Matthias Derham]] === '''Matthias DERHAM''' (1883-1959) estis irlanda esperantisto. Li estis en la ''Irish Volunteers'', kaj en prizono de Frongoch en [[Kimrio]].[http://indigo.ie/~skerries/history/rept0308.html] {{referencoj}} === [[Fred Douglas]] === '''Fred DOUGLAS''' estis esperantisto en Irlando. Dum la [[Unua Mondmilito]] 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. Fred Douglas, tiama Sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de [[Hugh McNeill]] kaj s-ro [[H. Macaulay]]. === [[James Douglas]] === '''James DOUGLAS''' estis la plej antikva esperantisto en Irlando. Li vivis en Glenarm Castle, [[county Antrim]]. [https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == G == === [[M. H. Gaffney]] === Patro '''M. H. GAFFNEY''' (m. la 4-an de aprilo 1942) estis katolika pastro kaj irlanda esperantisto. Verkisto de ''The Stories of Padraic Pearse''. Li vivis en [[Sligo]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_4/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081024/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} == H == === [[M. Hazlett]] === '''S-rino M. HAZLETT''' estis esperantisto, kiu vivis en la urbo [[Coleraine]] de [[norda Irlando]]. === [[Bulmer Hobson]] === [[Dosiero:Bulmer_Hobson.jpg|eta|dekstra|Bulmer Hobson]] '''John Bulmer HOBSON''' (1883 – 1969) estis irlanda esperantisto, kaj membro de Irish Volunteers kaj Irish Republican Brotherhood (IRB)<ref name="dictionary">D.J. Hickey & J. E. Doherty, ''A New Dictionary of Irish History from 1800'', pp. 206-07, Gill & Macmillan, 2003; {{ISBN|0-7171-2521-1}}</ref> ([[:en:Bulmer_Hobson|artikolo en la angla]]) {{referencoj}} == I == === [[Aaron Irvine]] === '''Aaron IRVINE'''<!-- naskiĝdato ankoraŭ mankas--> estas brita esperantisto, kiu vivas en la urbo [[Carrickfergus]] de [[norda Irlando]].<!-- fonto: https://www.facebook.com/irvdel/about --> Ekde la 2000-aj jaroj li flegas la ampleksan retejon ''lingvo.org''. * [https://www.lingvo.org la retejo ''lingvo.org''] * [https://www.youtube.com/watch?v=qk__DpngFQk la 15-minuta animacia filmo ''Sintel'', kiun li dublis al Esperanto] == J == === [[Augustus Johnston]] === Doktoro '''Augustus Johnston''' estis irlanda esperantisto. Malfrue, li vivis en [[Ambleside]], [[Cumberland]], [[Anglio]]. == K == === [[Ken Keable]] === '''Ken Keable''' estis irlanda komunisto kaj esperantisto.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084523/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/ |date=2020-12-01 }}[http://www.communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=65:james-connolly-and-esperanto&catid=50:older] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180827013237/https://www.communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=65:james-connolly-and-esperanto&catid=50:older |date=2018-08-27 }} {{referencoj}} == M == === [[Somhairle MacAoidh]] === '''Somhairle MacAoidh''' estas irlanda esperantisto. Li estas filo de [[Garbhan MacAoidh]] kaj [[Máire NicAoidh]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084314/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[H. Macauley]] === S-o H. Macauley, ankaŭ skribita Macaulay, estis irlanda esperantisto. Dum la Unua Granda Milito 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. [[Fred Douglas]], tiama Sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de [[Hugh McNeill]] kaj s-ro Macaulay. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[H.J. MacDermot]] === '''H.J. MacDermot''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Garbhan MacAoidh]] === Pri '''Garbhan MacAoidh''', [[angla]] nomo ''Garbhan McKay'', vidu tuj sube, en la linio pri la edzino Máire. === [[Máire NicAoidh]] === '''Máire NicAoidh''', [[angla]] nomo ''Máire McKay'', estas edzino de Garbhan MacAoidh; ambaŭ estis aktivaj esperantistoj en la dua duono de la 20-a jarcento.<ref>[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10 artikolo "novkomenco en 1970"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210119051750/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/ |date=2021-01-19 }} ({{en}})</ref> {{referencoj}} === [[Peadar Macken]] === '''Peadar Macken''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Lorcán Macmeanmnáin]] === '''Lorcán Macmeanmnáin''' estis aktiva esperantisto en la dua duono de la 20-a jarcento. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} === [[Hugh McNeill]] === '''Hugh McNEILL'''estis irlanda esperantisto. Dum la [[Unua Mondmilito]] 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. [[Fred Douglas]], tiama sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de Hugh McNeill kaj s-ro [[H. Macauley]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[William Mullan]] === '''William MULLAN''' estis Esperantisto kiu vivis en [[Belfast]], Nord-Irlando.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} En aprilo 1936 oni elektis William Mullan, sekretario de la Esperanto-grupo de St. Paul, Belfasto, al la Nacia Estraro. {{referencoj}} === [[Sean Mullarney]] === '''Sean Mullarney''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[John Murray]] === '''John Murray''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. == O == === [[D. Ó hEachaidh]] === S-ro '''D. Ó hEACHAIDH''' estis irlanda esperantisto. La kvinan de oktobro 1935 oni nomis d-ron D. Ó hEachaidh administranto de la [[gaela]] fako de ILKE.<ref>Kio estas ILKE? Cu eble nur temas pri tajperaro kaj celiĝas [[IKUE]]?</ref> {{referencoj}} === [[Filip Ó Fathaigh]] === '''Filip Ó Fathaigh''' aŭ '''Filipo Ó Fathaigh''' estas irlanda esperantisto, kiu vivas en [[Londono]], Anglio. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://siobhansheehan.wordpress.com/2007/11/02/sekreta-deziro/#comment-12] {{referencoj}} === [[Risteárd Ó Glaisne]] === '''Risteárd Ó GLAISNE''' estas esperantisto kaj verkisto de la [[irlanda lingvo]]. [https://seamusdubhghaill.com/2020/11/06/death-of-risteard-o-glaisne-irish-language-writer-teacher/] {{referencoj}} === [[Daithí Ó hÉalaithe]] === '''Daithí Ó hÉALAITHE'''/'''David Healy''' estas irlanda Esperantisto kaj politikisto de Verda Partio en [[Fingal]]. Li estas de duonjaro [[urbestro]] de Fingal (2020)<ref name=":0">(eo) Robert Nielsen, [https://www.liberafolio.org/2020/11/30/esperantista-urbestro-volas-verdigi-la-municipon/ Esperantista urbestro volas verdigi la municipon], [[Libera Folio]], la 30-an de novembro 2020. </ref>, unu el la kvar municipoj kiuj konsistigas Dublinon<ref name=":0" />. La municipa konsilio havas 40 membrojn el 7 partioj (kaj kelkaj membroj ne apartenas al ajna partio)<ref name=":1">(en) ''[https://www.irishtimes.com/news/politics/fingal-county-council-results-greens-gain-three-seats-as-20-year-old-student-is-elected-1.3890429]''</ref> [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084314/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Thomas W. O' Leary]] === '''Thomas W. O' Leary''' (1868-1950) estis irlanda Esperantisto. Malfrue, li vivis en Anglio en [[Liverpool]] kaj [[Manĉestro]]. === [[Breandán Ó Mearáin]] === '''Breandán Ó Mearáin''' estas nord-irlanda esperantisto. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093816/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/ |date=2020-12-01 }} [http://esperanto-ondo.ru/Ondo/100-lode.htm#100-01] {{referencoj}} === [[Pat O'Reilly]]/[[P J O'Reilly]] === '''Pat J. O'Reilly''', do ''Patrick O'Reilly'', estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} == P == === [[Stanley Lane-Poole]] === [[Dosiero:Jijel, 1664.jpg|eta|dekstra|[[Jijel]] en 1664 de [[Stanley Lane-Poole]]]] Prof-o '''Stanley Edward Lane-Poole''' (1854–1931) estis angla orientalisto, arkeologo kaj esperantisto kiu vivis en [[Dublino]]. [[:en:Stanley Lane-Poole|artikolo en la angla]] == R == === [[J. M. Rae]] === '''J. M. Rae''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} === [[Frank Riley]] === '''Frank Riley''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093224/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/ |date=2020-12-01 }} == S == [[Dosiero:Trevor_Sargent_2006.jpg|dekstra|eta|160ra|{{centre|Trevor Sargent}}]] === [[Trevor Sargent]] === '''Trevor SARGENT''' [Sarĝunt] (1960 -) estas irlanda Esperantisto kaj politikisto de [[Verda Partio (Irlando)|Verda Partio]] (TD de Dublin North). Li parolas Esperanton kaj [[irlanda lingvo|la irlandan]]. === [[E. A. A. Stonely]] === Dr-o '''E. A. A. Stonely''' estis nord-irlanda esperantisto. Li estis vicprezidanto de la [[Belfast]]a Esperanto-Grupo, kiun li fondis post la [[dua mondmilito]]. Li esperantistiĝis en 1938, instruis kursojn kaj multe propagandis. == W == === [[M. J. Waldron]] === '''M.J. WALDRON''' estis irlanda Esperantisto, kiu vivis en [[Ballyhaunis]]/Béal Átha hAmhnais en la [[graflando Mayo]]. Li skribis en la ''Connaught Telegraph''[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === [[Robert Boyd White]] === '''Robert Boyd White''' SCH TCD estis irlanda esperantisto. Kun la helpo de [[Edmund Edward Fournier d'Albe]] li tradukis en Esperanton ''Eachtra Laoghaire Mhic Criomhtain go Maigh Meall'' (La Vizito de Laoghaire, filo de Criomhtain, al la Kampo de l' Ĝojo), antikvan irlandan rakonton el La [[Libro de Lismore]]. M. H. Gill & Son Ltd., [[Dublino]], publikigis ĝin ĉirkaŭ 1907. === [[George Robert Wynne]] === Pastro '''George Robert Wynne''' (naskiĝis 1838– mortis majon 1912 en [[Glendalough]] ) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Irlando kaj propagandisto. Li estis pastro de la paroĥo de Sankta Mikaelo en [[Limerick]]. Li estis la patro de [[Gladys Wynne]][https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |date=2020-12-01 }} [[:en:Robert Wynne (Archdeacon of Aghadoe)|artikolo en la angla]] === [[Gladys Wynne]] === '''Gladys WYNNE''' (n. la 27-an de junio 1876 – m. la 24-an de marto 1968) estis irlanda esperantisto kaj pejzaĝisto. Ŝi vivis en [[Glendalough]]. ([[:en:Gladys Wynne|artikolo en la angla]]) ==== Bibliografio ==== * {{Cite book|author1=[[Anne Crookshank]]|author2=Knight of Glin|title=Irish watercolors and drawings: works on paper c. 1600-1914|date=1 March 1995|publisher=Abrams|isbn=978-0-8109-3466-5}} * {{Cite book|author=Douglas Hyde Gallery|title=Irish women artists: from the eighteenth century to the present day|year=1987|publisher=National Gallery of Ireland|isbn=978-0-907660-22-4|url-access=registration|url=https://archive.org/details/irishwomenartist0000unse}} <!-- == Referencoj == Referencoj menciiĝu rekte ĉe la koncernaj ĉapitroj, ĉar ĉiu ĉapitro havas la ŝancon kreski ĝis ĝerma artikolo. --> == Vidu ankaŭ == * [[Listo de irlandaj esperantistoj]] * [[Esperanto-Asocio de Irlando]] {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Irlandaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Irlandaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Irlandaj]] klo16ei795a8oti0idjqfu2608kv6mg 9384584 9384562 2026-05-26T20:06:57Z ThomasPusch 1869 iuj arkivigoj por nun mortaj ligiloj trovitaj (literoj A-D) 9384584 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Irlando.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[Listo de irlandaj esperantistoj|irlandaj esperantistoj]] de Respubliko de Irlando kaj Nord-Irlando. Movu mallongajn informojn pri irlandaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:irlandaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de irlandaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de irlandaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} [[Dosiero:Ireland_(4440319873).jpg|eta|{{centre|la insulo [[Irlando]]}}]] '''Ĝermolisto de gravaj [[Irlando|irlandaj]] esperantistoj''' el la [[Respubliko de Irlando]] kaj [[Nord-Irlando]]. == A == === [[Jeremy Addis]] === '''Jeremy ADDIS''' estis angla esperantisto kiu vivis en Irlando.[https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary] [https://www.irishtimes.com/culture/books/books-ireland-founder-jeremy-addis-on-its-first-40-years-1.2649640] <!--[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}--> {{referencoj}} == B == === [[Gabriel Beecham]] === '''Gabriel BEECHAM''' estas irlanda kuracisto kaj esperantisto. La kreskis en [[Dublino]], poste studis [[medicino]]n en la [[Kolegio Triunuo Dublino]], ankaŭ titolata universitato de Dublino, inter 2007 kaj 2013, kaj fakiĝis en [[anestezologio]] - naskiĝdato aŭ -jaro pri li ĝis nun ne konatas, sed per la studjaroj eblas konjekti ke li naskiĝis eventuale en la 1970-aj, sed probable la 1980-aj jaroj. Post la studo en la [[respubliko Irlando]] li tamen plejparte laboras en Anglio, aktuale ekde septembro 2024 en la urboparto ''[[City of Westminster]]'' en [[Granda Londono]]. En Esperanto li havas plurajn aktivaĵojn, interalie li estas teamano de la revuo [[Le Monde diplomatique en Esperanto]] kun artikoloj tradukitaj aparte el la franca lingvo. Krome li ankaŭ estas kunaŭtoro kaj administranto de ampleksa reta multmedia kurso [[Duolingo]] por anglalingvanoj lernantaj la [[irlanda lingvo|irlandan lingvon]], kun pli ol kvar milionoj da registritaj uzantoj. * [https://www.linkedin.com/in/gabriel-beecham-23387883/ persona biografia retpaĝo en la retejo ''linkedin''] === [[C. P. Blackham]] === '''C. P. BLACKHAM''' estis unu el la plej fruaj esperantistoj en [[Irlando]]. Li esperantistiĝis en 1904 kaj ĉeestis la [[UK 1905|Unuan Kongreson]] (1905) en [[Boulogne-sur-Mer|Bulonjo-ĉe-Maro]]. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Frank Burns]] === '''Frank BURNS''' estis nord-irlanda esperantisto. Li vivis en [[Belfast]], kaj vizitis la [[Dublino|Dublina]] Esperanto-Klubo en 1952 kun la [[Belfasto|Belfasta]] Esperanto-Klubo.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093224/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Pierce Essex O'Brien Butler]] === '''Pierce Essex O'Brien BUTLER''' (1858–1954) estis unu el la plej fruaj britaj kaj irlandaj esperantistoj.[https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == C == === [[A. R. Campbell]] === '''A. R. Campbell''' estis esperantisto de la unua duono de la 20-a jarcento. Li vivis en [[Nord-Irlando]], kaj estis estrarano de la Universala Ligo.[https://web.archive.org/web/20241102001455/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_3/] === [[Dermot Clancy]] === '''Dermot Clancy''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://web.archive.org/web/20241005030210/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/] === Walter Crawhill === '''Walter Crawhill''' estis unu el la plej fruaj britaj kaj irlandaj esperantistoj. [https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1]<!--por iam poste: https://web.archive.org/web/20241203113229/https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1 --> {{referencoj}} == D == === [[Jean Darling]] === '''Jean Darling''' estas resp. estis irlanda [[bahaanino]] kaj esperantistino. [https://web.archive.org/web/20241005030210/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/] {{referencoj}} === [[John Dawson]] === '''John Dawson''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Matthias Derham]] === '''Matthias DERHAM''' (1883-1959) estis irlanda esperantisto. Li estis en la ''Irish Volunteers'', kaj en prizono de Frongoch en [[Kimrio]].[https://web.archive.org/web/20201209144329/http://indigo.ie/~skerries/history/rept0308.html] {{referencoj}} === [[Fred Douglas]] === '''Fred DOUGLAS''' estis esperantisto en Irlando. Dum la [[Unua Mondmilito]] 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. Fred Douglas, tiama Sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de [[Hugh McNeill]] kaj s-ro [[H. Macaulay]]. === [[James Douglas]] === '''James DOUGLAS''' estis la plej antikva esperantisto en Irlando. Li vivis en Glenarm Castle, [[county Antrim]]. [https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] <!-- arkivigo supre, sub kapvorto W. Crawhill --> {{referencoj}} == G == === [[M. H. Gaffney]] === Patro '''M. H. GAFFNEY''' (m. la 4-an de aprilo 1942) estis katolika pastro kaj irlanda esperantisto. Verkisto de ''The Stories of Padraic Pearse''. Li vivis en [[Sligo]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_4/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081024/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} == H == === [[M. Hazlett]] === '''S-rino M. HAZLETT''' estis esperantisto, kiu vivis en la urbo [[Coleraine]] de [[norda Irlando]]. === [[Bulmer Hobson]] === [[Dosiero:Bulmer_Hobson.jpg|eta|dekstra|Bulmer Hobson]] '''John Bulmer HOBSON''' (1883 – 1969) estis irlanda esperantisto, kaj membro de Irish Volunteers kaj Irish Republican Brotherhood (IRB)<ref name="dictionary">D.J. Hickey & J. E. Doherty, ''A New Dictionary of Irish History from 1800'', pp. 206-07, Gill & Macmillan, 2003; {{ISBN|0-7171-2521-1}}</ref> ([[:en:Bulmer_Hobson|artikolo en la angla]]) {{referencoj}} == I == === [[Aaron Irvine]] === '''Aaron IRVINE'''<!-- naskiĝdato ankoraŭ mankas--> estas brita esperantisto, kiu vivas en la urbo [[Carrickfergus]] de [[norda Irlando]].<!-- fonto: https://www.facebook.com/irvdel/about --> Ekde la 2000-aj jaroj li flegas la ampleksan retejon ''lingvo.org''. * [https://www.lingvo.org la retejo ''lingvo.org''] * [https://www.youtube.com/watch?v=qk__DpngFQk la 15-minuta animacia filmo ''Sintel'', kiun li dublis al Esperanto] == J == === [[Augustus Johnston]] === Doktoro '''Augustus Johnston''' estis irlanda esperantisto. Malfrue, li vivis en [[Ambleside]], [[Cumberland]], [[Anglio]]. == K == === [[Ken Keable]] === '''Ken Keable''' estis irlanda komunisto kaj esperantisto.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084523/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/ |date=2020-12-01 }}[http://www.communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=65:james-connolly-and-esperanto&catid=50:older] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180827013237/https://www.communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=65:james-connolly-and-esperanto&catid=50:older |date=2018-08-27 }} {{referencoj}} == M == === [[Somhairle MacAoidh]] === '''Somhairle MacAoidh''' estas irlanda esperantisto. Li estas filo de [[Garbhan MacAoidh]] kaj [[Máire NicAoidh]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084314/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[H. Macauley]] === S-o H. Macauley, ankaŭ skribita Macaulay, estis irlanda esperantisto. Dum la Unua Granda Milito 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. [[Fred Douglas]], tiama Sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de [[Hugh McNeill]] kaj s-ro Macaulay. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[H.J. MacDermot]] === '''H.J. MacDermot''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Garbhan MacAoidh]] === Pri '''Garbhan MacAoidh''', [[angla]] nomo ''Garbhan McKay'', vidu tuj sube, en la linio pri la edzino Máire. === [[Máire NicAoidh]] === '''Máire NicAoidh''', [[angla]] nomo ''Máire McKay'', estas edzino de Garbhan MacAoidh; ambaŭ estis aktivaj esperantistoj en la dua duono de la 20-a jarcento.<ref>[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10 artikolo "novkomenco en 1970"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210119051750/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/ |date=2021-01-19 }} ({{en}})</ref> {{referencoj}} === [[Peadar Macken]] === '''Peadar Macken''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Lorcán Macmeanmnáin]] === '''Lorcán Macmeanmnáin''' estis aktiva esperantisto en la dua duono de la 20-a jarcento. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} === [[Hugh McNeill]] === '''Hugh McNEILL'''estis irlanda esperantisto. Dum la [[Unua Mondmilito]] 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. [[Fred Douglas]], tiama sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de Hugh McNeill kaj s-ro [[H. Macauley]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[William Mullan]] === '''William MULLAN''' estis Esperantisto kiu vivis en [[Belfast]], Nord-Irlando.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} En aprilo 1936 oni elektis William Mullan, sekretario de la Esperanto-grupo de St. Paul, Belfasto, al la Nacia Estraro. {{referencoj}} === [[Sean Mullarney]] === '''Sean Mullarney''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[John Murray]] === '''John Murray''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. == O == === [[D. Ó hEachaidh]] === S-ro '''D. Ó hEACHAIDH''' estis irlanda esperantisto. La kvinan de oktobro 1935 oni nomis d-ron D. Ó hEachaidh administranto de la [[gaela]] fako de ILKE.<ref>Kio estas ILKE? Cu eble nur temas pri tajperaro kaj celiĝas [[IKUE]]?</ref> {{referencoj}} === [[Filip Ó Fathaigh]] === '''Filip Ó Fathaigh''' aŭ '''Filipo Ó Fathaigh''' estas irlanda esperantisto, kiu vivas en [[Londono]], Anglio. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://siobhansheehan.wordpress.com/2007/11/02/sekreta-deziro/#comment-12] {{referencoj}} === [[Risteárd Ó Glaisne]] === '''Risteárd Ó GLAISNE''' estas esperantisto kaj verkisto de la [[irlanda lingvo]]. [https://seamusdubhghaill.com/2020/11/06/death-of-risteard-o-glaisne-irish-language-writer-teacher/] {{referencoj}} === [[Daithí Ó hÉalaithe]] === '''Daithí Ó hÉALAITHE'''/'''David Healy''' estas irlanda Esperantisto kaj politikisto de Verda Partio en [[Fingal]]. Li estas de duonjaro [[urbestro]] de Fingal (2020)<ref name=":0">(eo) Robert Nielsen, [https://www.liberafolio.org/2020/11/30/esperantista-urbestro-volas-verdigi-la-municipon/ Esperantista urbestro volas verdigi la municipon], [[Libera Folio]], la 30-an de novembro 2020. </ref>, unu el la kvar municipoj kiuj konsistigas Dublinon<ref name=":0" />. La municipa konsilio havas 40 membrojn el 7 partioj (kaj kelkaj membroj ne apartenas al ajna partio)<ref name=":1">(en) ''[https://www.irishtimes.com/news/politics/fingal-county-council-results-greens-gain-three-seats-as-20-year-old-student-is-elected-1.3890429]''</ref> [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084314/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Thomas W. O' Leary]] === '''Thomas W. O' Leary''' (1868-1950) estis irlanda Esperantisto. Malfrue, li vivis en Anglio en [[Liverpool]] kaj [[Manĉestro]]. === [[Breandán Ó Mearáin]] === '''Breandán Ó Mearáin''' estas nord-irlanda esperantisto. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093816/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/ |date=2020-12-01 }} [http://esperanto-ondo.ru/Ondo/100-lode.htm#100-01] {{referencoj}} === [[Pat O'Reilly]]/[[P J O'Reilly]] === '''Pat J. O'Reilly''', do ''Patrick O'Reilly'', estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} == P == === [[Stanley Lane-Poole]] === [[Dosiero:Jijel, 1664.jpg|eta|dekstra|[[Jijel]] en 1664 de [[Stanley Lane-Poole]]]] Prof-o '''Stanley Edward Lane-Poole''' (1854–1931) estis angla orientalisto, arkeologo kaj esperantisto kiu vivis en [[Dublino]]. [[:en:Stanley Lane-Poole|artikolo en la angla]] == R == === [[J. M. Rae]] === '''J. M. Rae''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} === [[Frank Riley]] === '''Frank Riley''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093224/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/ |date=2020-12-01 }} == S == [[Dosiero:Trevor_Sargent_2006.jpg|dekstra|eta|160ra|{{centre|Trevor Sargent}}]] === [[Trevor Sargent]] === '''Trevor SARGENT''' [Sarĝunt] (1960 -) estas irlanda Esperantisto kaj politikisto de [[Verda Partio (Irlando)|Verda Partio]] (TD de Dublin North). Li parolas Esperanton kaj [[irlanda lingvo|la irlandan]]. === [[E. A. A. Stonely]] === Dr-o '''E. A. A. Stonely''' estis nord-irlanda esperantisto. Li estis vicprezidanto de la [[Belfast]]a Esperanto-Grupo, kiun li fondis post la [[dua mondmilito]]. Li esperantistiĝis en 1938, instruis kursojn kaj multe propagandis. == W == === [[M. J. Waldron]] === '''M.J. WALDRON''' estis irlanda Esperantisto, kiu vivis en [[Ballyhaunis]]/Béal Átha hAmhnais en la [[graflando Mayo]]. Li skribis en la ''Connaught Telegraph''[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === [[Robert Boyd White]] === '''Robert Boyd White''' SCH TCD estis irlanda esperantisto. Kun la helpo de [[Edmund Edward Fournier d'Albe]] li tradukis en Esperanton ''Eachtra Laoghaire Mhic Criomhtain go Maigh Meall'' (La Vizito de Laoghaire, filo de Criomhtain, al la Kampo de l' Ĝojo), antikvan irlandan rakonton el La [[Libro de Lismore]]. M. H. Gill & Son Ltd., [[Dublino]], publikigis ĝin ĉirkaŭ 1907. === [[George Robert Wynne]] === Pastro '''George Robert Wynne''' (naskiĝis 1838– mortis majon 1912 en [[Glendalough]] ) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Irlando kaj propagandisto. Li estis pastro de la paroĥo de Sankta Mikaelo en [[Limerick]]. Li estis la patro de [[Gladys Wynne]][https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |date=2020-12-01 }} [[:en:Robert Wynne (Archdeacon of Aghadoe)|artikolo en la angla]] === [[Gladys Wynne]] === '''Gladys WYNNE''' (n. la 27-an de junio 1876 – m. la 24-an de marto 1968) estis irlanda esperantisto kaj pejzaĝisto. Ŝi vivis en [[Glendalough]]. ([[:en:Gladys Wynne|artikolo en la angla]]) ==== Bibliografio ==== * {{Cite book|author1=[[Anne Crookshank]]|author2=Knight of Glin|title=Irish watercolors and drawings: works on paper c. 1600-1914|date=1 March 1995|publisher=Abrams|isbn=978-0-8109-3466-5}} * {{Cite book|author=Douglas Hyde Gallery|title=Irish women artists: from the eighteenth century to the present day|year=1987|publisher=National Gallery of Ireland|isbn=978-0-907660-22-4|url-access=registration|url=https://archive.org/details/irishwomenartist0000unse}} <!-- == Referencoj == Referencoj menciiĝu rekte ĉe la koncernaj ĉapitroj, ĉar ĉiu ĉapitro havas la ŝancon kreski ĝis ĝerma artikolo. --> == Vidu ankaŭ == * [[Listo de irlandaj esperantistoj]] * [[Esperanto-Asocio de Irlando]] {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Irlandaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Irlandaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Irlandaj]] 39xe0e2mo1nncqgyznhldr7dmejorfl 9384710 9384584 2026-05-27T02:47:46Z Arbarulo 135469 pliaj miskomprenoj aŭ ignoroj de la kompromiso pri landnomoj 9384710 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Irlando.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[Listo de irlandaj esperantistoj|irlandaj esperantistoj]] de Respubliko de Irlando kaj Nord-Irlando. Movu mallongajn informojn pri irlandaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:irlandaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de irlandaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de irlandaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} [[Dosiero:Ireland_(4440319873).jpg|eta|{{centre|la insulo [[Irlando]]}}]] '''Ĝermolisto de gravaj [[Irlando|irlandaj]] esperantistoj''' el la [[Respubliko de Irlando]] kaj [[Nord-Irlando]]. == A == === [[Jeremy Addis]] === '''Jeremy ADDIS''' estis angla esperantisto kiu vivis en Irlando.[https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary] [https://www.irishtimes.com/culture/books/books-ireland-founder-jeremy-addis-on-its-first-40-years-1.2649640] <!--[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}--> {{referencoj}} == B == === [[Gabriel Beecham]] === '''Gabriel BEECHAM''' estas irlanda kuracisto kaj esperantisto. La kreskis en [[Dublino]], poste studis [[medicino]]n en la [[Kolegio Triunuo Dublino]], ankaŭ titolata universitato de Dublino, inter 2007 kaj 2013, kaj fakiĝis en [[anestezologio]] - naskiĝdato aŭ -jaro pri li ĝis nun ne konatas, sed per la studjaroj eblas konjekti ke li naskiĝis eventuale en la 1970-aj, sed probable la 1980-aj jaroj. Post la studo en la [[respubliko Irlando]] li tamen plejparte laboras en Anglio, aktuale ekde septembro 2024 en la urboparto ''[[City of Westminster]]'' en [[Granda Londono]]. En Esperanto li havas plurajn aktivaĵojn, interalie li estas teamano de la revuo [[Le Monde diplomatique en Esperanto]] kun artikoloj tradukitaj aparte el la franca lingvo. Krome li ankaŭ estas kunaŭtoro kaj administranto de ampleksa reta multmedia kurso [[Duolingo]] por anglalingvanoj lernantaj la [[irlanda lingvo|irlandan lingvon]], kun pli ol kvar milionoj da registritaj uzantoj. * [https://www.linkedin.com/in/gabriel-beecham-23387883/ persona biografia retpaĝo en la retejo ''linkedin''] === [[C. P. Blackham]] === '''C. P. BLACKHAM''' estis unu el la plej fruaj esperantistoj en [[Irlando]]. Li esperantistiĝis en 1904 kaj ĉeestis la [[UK 1905|Unuan Kongreson]] (1905) en [[Boulogne-sur-Mer|Bulonjo-ĉe-Maro]]. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Frank Burns]] === '''Frank BURNS''' estis nord-irlanda esperantisto. Li vivis en [[Belfast]], kaj vizitis la [[Dublino|Dublina]] Esperanto-Klubo en 1952 kun la [[Belfasto|Belfasta]] Esperanto-Klubo.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093224/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Pierce Essex O'Brien Butler]] === '''Pierce Essex O'Brien BUTLER''' (1858–1954) estis unu el la plej fruaj britaj kaj irlandaj esperantistoj.[https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] {{referencoj}} == C == === [[A. R. Campbell]] === '''A. R. Campbell''' estis esperantisto de la unua duono de la 20-a jarcento. Li vivis en [[Nord-Irlando]], kaj estis estrarano de la Universala Ligo.[https://web.archive.org/web/20241102001455/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_3/] === [[Dermot Clancy]] === '''Dermot Clancy''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://web.archive.org/web/20241005030210/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/] === Walter Crawhill === '''Walter Crawhill''' estis unu el la plej fruaj britaj kaj irlandaj esperantistoj. [https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1]<!--por iam poste: https://web.archive.org/web/20241203113229/https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1 --> {{referencoj}} == D == === [[Jean Darling]] === '''Jean Darling''' estas resp. estis irlanda [[bahaanino]] kaj esperantistino. [https://web.archive.org/web/20241005030210/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/] {{referencoj}} === [[John Dawson]] === '''John Dawson''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Matthias Derham]] === '''Matthias DERHAM''' (1883-1959) estis irlanda esperantisto. Li estis en la ''Irish Volunteers'', kaj en prizono de Frongoch en [[Kimrujo]].[https://web.archive.org/web/20201209144329/http://indigo.ie/~skerries/history/rept0308.html] {{referencoj}} === [[Fred Douglas]] === '''Fred DOUGLAS''' estis esperantisto en Irlando. Dum la [[Unua Mondmilito]] 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. Fred Douglas, tiama Sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de [[Hugh McNeill]] kaj s-ro [[H. Macaulay]]. === [[James Douglas]] === '''James DOUGLAS''' estis la plej antikva esperantisto en Irlando. Li vivis en Glenarm Castle, [[County Antrim]]. [https://thejoyoflanguages.blogspot.com/2011/12/who-was-first-british-esperantist.html?m=1] <!-- arkivigo supre, sub kapvorto W. Crawhill --> {{referencoj}} == G == === [[M. H. Gaffney]] === Patro '''M. H. GAFFNEY''' (m. la 4-an de aprilo 1942) estis katolika pastro kaj irlanda esperantisto. Verkisto de ''The Stories of Padraic Pearse''. Li vivis en [[Sligo]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_4/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081024/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} == H == === [[M. Hazlett]] === '''S-rino M. HAZLETT''' estis esperantisto, kiu vivis en la urbo [[Coleraine]] de [[norda Irlando]]. === [[Bulmer Hobson]] === [[Dosiero:Bulmer_Hobson.jpg|eta|dekstra|Bulmer Hobson]] '''John Bulmer HOBSON''' (1883 – 1969) estis irlanda esperantisto, kaj membro de Irish Volunteers kaj Irish Republican Brotherhood (IRB)<ref name="dictionary">D.J. Hickey & J. E. Doherty, ''A New Dictionary of Irish History from 1800'', pp. 206-07, Gill & Macmillan, 2003; {{ISBN|0-7171-2521-1}}</ref> ([[:en:Bulmer_Hobson|artikolo en la angla]]) {{referencoj}} == I == === [[Aaron Irvine]] === '''Aaron IRVINE'''<!-- naskiĝdato ankoraŭ mankas--> estas brita esperantisto, kiu vivas en la urbo [[Carrickfergus]] de [[norda Irlando]].<!-- fonto: https://www.facebook.com/irvdel/about --> Ekde la 2000-aj jaroj li flegas la ampleksan retejon ''lingvo.org''. * [https://www.lingvo.org la retejo ''lingvo.org''] * [https://www.youtube.com/watch?v=qk__DpngFQk la 15-minuta animacia filmo ''Sintel'', kiun li dublis al Esperanto] == J == === [[Augustus Johnston]] === Doktoro '''Augustus Johnston''' estis irlanda esperantisto. Malfrue, li vivis en [[Ambleside]], [[Cumberland]], [[Anglujo]]. == K == === [[Ken Keable]] === '''Ken Keable''' estis irlanda komunisto kaj esperantisto.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084523/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/ |date=2020-12-01 }}[http://www.communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=65:james-connolly-and-esperanto&catid=50:older] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180827013237/https://www.communist-party.org.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=65:james-connolly-and-esperanto&catid=50:older |date=2018-08-27 }} {{referencoj}} == M == === [[Somhairle MacAoidh]] === '''Somhairle MacAoidh''' estas irlanda esperantisto. Li estas filo de [[Garbhan MacAoidh]] kaj [[Máire NicAoidh]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084314/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[H. Macauley]] === S-o H. Macauley, ankaŭ skribita Macaulay, estis irlanda esperantisto. Dum la Unua Granda Milito 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. [[Fred Douglas]], tiama Sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de [[Hugh McNeill]] kaj s-ro Macaulay. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[H.J. MacDermot]] === '''H.J. MacDermot''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Garbhan MacAoidh]] === Pri '''Garbhan MacAoidh''', [[angla]] nomo ''Garbhan McKay'', vidu tuj sube, en la linio pri la edzino Máire. === [[Máire NicAoidh]] === '''Máire NicAoidh''', [[angla]] nomo ''Máire McKay'', estas edzino de Garbhan MacAoidh; ambaŭ estis aktivaj esperantistoj en la dua duono de la 20-a jarcento.<ref>[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10 artikolo "novkomenco en 1970"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210119051750/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/ |date=2021-01-19 }} ({{en}})</ref> {{referencoj}} === [[Peadar Macken]] === '''Peadar Macken''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[Lorcán Macmeanmnáin]] === '''Lorcán Macmeanmnáin''' estis aktiva esperantisto en la dua duono de la 20-a jarcento. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} === [[Hugh McNeill]] === '''Hugh McNEILL'''estis irlanda esperantisto. Dum la [[Unua Mondmilito]] 1914 – 1918 la Esperanto-movado dormetis, en Irlando kaj aliaj landoj. [[Fred Douglas]], tiama sekretario de la Dublina Grupo, klopodis por la revivigo de la movado en [[Dublino]] post la milito, kaj en 1925 ĝi estis reorganizita de [[Frank McCormack]] kaj [[R. J. P. Mortished]] kun la helpo de Hugh McNeill kaj s-ro [[H. Macauley]].[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[William Mullan]] === '''William MULLAN''' estis Esperantisto kiu vivis en [[Belfast]], Nord-Irlando.[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_6/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} En aprilo 1936 oni elektis William Mullan, sekretario de la Esperanto-grupo de St. Paul, Belfasto, al la Nacia Estraro. {{referencoj}} === [[Sean Mullarney]] === '''Sean Mullarney''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. === [[John Murray]] === '''John Murray''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun tute ne kolektiĝis informoj. == O == === [[D. Ó hEachaidh]] === S-ro '''D. Ó hEACHAIDH''' estis irlanda esperantisto. La kvinan de oktobro 1935 oni nomis d-ron D. Ó hEachaidh administranto de la [[gaela]] fako de ILKE.<ref>Kio estas ILKE? Cu eble nur temas pri tajperaro kaj celiĝas [[IKUE]]?</ref> {{referencoj}} === [[Filip Ó Fathaigh]] === '''Filip Ó Fathaigh''' aŭ '''Filipo Ó Fathaigh''' estas irlanda esperantisto, kiu vivas en [[Londono]], Anglujo. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://siobhansheehan.wordpress.com/2007/11/02/sekreta-deziro/#comment-12] {{referencoj}} === [[Risteárd Ó Glaisne]] === '''Risteárd Ó GLAISNE''' estas esperantisto kaj verkisto de la [[irlanda lingvo]]. [https://seamusdubhghaill.com/2020/11/06/death-of-risteard-o-glaisne-irish-language-writer-teacher/] {{referencoj}} === [[Daithí Ó hÉalaithe]] === '''Daithí Ó hÉALAITHE'''/'''David Healy''' estas irlanda Esperantisto kaj politikisto de Verda Partio en [[Fingal]]. Li estas de duonjaro [[urbestro]] de Fingal (2020)<ref name=":0">(eo) Robert Nielsen, [https://www.liberafolio.org/2020/11/30/esperantista-urbestro-volas-verdigi-la-municipon/ Esperantista urbestro volas verdigi la municipon], [[Libera Folio]], la 30-an de novembro 2020. </ref>, unu el la kvar municipoj kiuj konsistigas Dublinon<ref name=":0" />. La municipa konsilio havas 40 membrojn el 7 partioj (kaj kelkaj membroj ne apartenas al ajna partio)<ref name=":1">(en) ''[https://www.irishtimes.com/news/politics/fingal-county-council-results-greens-gain-three-seats-as-20-year-old-student-is-elected-1.3890429]''</ref> [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201084314/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_12/ |date=2020-12-01 }} {{referencoj}} === [[Thomas W. O' Leary]] === '''Thomas W. O' Leary''' (1868-1950) estis irlanda Esperantisto. Malfrue, li vivis en Anglujo en [[Liverpool]] kaj [[Manĉestro]]. === [[Breandán Ó Mearáin]] === '''Breandán Ó Mearáin''' estas nord-irlanda esperantisto. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093816/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_11/ |date=2020-12-01 }} [http://esperanto-ondo.ru/Ondo/100-lode.htm#100-01] {{referencoj}} === [[Pat O'Reilly]]/[[P J O'Reilly]] === '''Pat J. O'Reilly''', do ''Patrick O'Reilly'', estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{referencoj}} == P == === [[Stanley Lane-Poole]] === [[Dosiero:Jijel, 1664.jpg|eta|dekstra|[[Jijel]] en 1664 de [[Stanley Lane-Poole]]]] Prof-o '''Stanley Edward Lane-Poole''' (1854–1931) estis angla orientalisto, arkeologo kaj esperantisto kiu vivis en [[Dublino]]. [[:en:Stanley Lane-Poole|artikolo en la angla]] == R == === [[J. M. Rae]] === '''J. M. Rae''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201083851/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/ |date=2020-12-01 }} === [[Frank Riley]] === '''Frank Riley''' estas irlanda esperantisto, pri kiu ĝis nun apenaŭ kolektiĝis informoj. [https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201093224/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_7/ |date=2020-12-01 }} == S == [[Dosiero:Trevor_Sargent_2006.jpg|dekstra|eta|160ra|{{centre|Trevor Sargent}}]] === [[Trevor Sargent]] === '''Trevor SARGENT''' [Sarĝunt] (1960 -) estas irlanda Esperantisto kaj politikisto de [[Verda Partio (Irlando)|Verda Partio]] (TD de Dublin North). Li parolas Esperanton kaj [[irlanda lingvo|la irlandan]]. === [[E. A. A. Stonely]] === Dr-o '''E. A. A. Stonely''' estis nord-irlanda esperantisto. Li estis vicprezidanto de la [[Belfast]]a Esperanto-Grupo, kiun li fondis post la [[dua mondmilito]]. Li esperantistiĝis en 1938, instruis kursojn kaj multe propagandis. == W == === [[M. J. Waldron]] === '''M.J. WALDRON''' estis irlanda Esperantisto, kiu vivis en [[Ballyhaunis]]/Béal Átha hAmhnais en la [[graflando Mayo]]. Li skribis en la ''Connaught Telegraph''[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_5/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === [[Robert Boyd White]] === '''Robert Boyd White''' SCH TCD estis irlanda esperantisto. Kun la helpo de [[Edmund Edward Fournier d'Albe]] li tradukis en Esperanton ''Eachtra Laoghaire Mhic Criomhtain go Maigh Meall'' (La Vizito de Laoghaire, filo de Criomhtain, al la Kampo de l' Ĝojo), antikvan irlandan rakonton el La [[Libro de Lismore]]. M. H. Gill & Son Ltd., [[Dublino]], publikigis ĝin ĉirkaŭ 1907. === [[George Robert Wynne]] === Pastro '''George Robert Wynne''' (naskiĝis 1838– mortis majon 1912 en [[Glendalough]] ) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Irlando kaj propagandisto. Li estis pastro de la paroĥo de Sankta Mikaelo en [[Limerick]]. Li estis la patro de [[Gladys Wynne]][https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |date=2020-12-01 }} [[:en:Robert Wynne (Archdeacon of Aghadoe)|artikolo en la angla]] === [[Gladys Wynne]] === '''Gladys WYNNE''' (n. la 27-an de junio 1876 – m. la 24-an de marto 1968) estis irlanda esperantisto kaj pejzaĝisto. Ŝi vivis en [[Glendalough]]. ([[:en:Gladys Wynne|artikolo en la angla]]) ==== Bibliografio ==== * {{Cite book|author1=[[Anne Crookshank]]|author2=Knight of Glin|title=Irish watercolors and drawings: works on paper c. 1600-1914|date=1 March 1995|publisher=Abrams|isbn=978-0-8109-3466-5}} * {{Cite book|author=Douglas Hyde Gallery|title=Irish women artists: from the eighteenth century to the present day|year=1987|publisher=National Gallery of Ireland|isbn=978-0-907660-22-4|url-access=registration|url=https://archive.org/details/irishwomenartist0000unse}} <!-- == Referencoj == Referencoj menciiĝu rekte ĉe la koncernaj ĉapitroj, ĉar ĉiu ĉapitro havas la ŝancon kreski ĝis ĝerma artikolo. --> == Vidu ankaŭ == * [[Listo de irlandaj esperantistoj]] * [[Esperanto-Asocio de Irlando]] {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Irlandaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Irlandaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Irlandaj]] jpyczprre5rbgsfc3dho47togsnvbf1 0 709704 9384700 9262448 2026-05-27T01:52:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384700 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} '''Nestlé S.A.''' estas svisa [[Transnacia firmao|transnacia]] konglomeraĵo de [[kompanio]]j por fabrikado kaj komercado de [[manĝaĵo]]j kaj [[trinkaĵo]]j kun sidejo en [[Vevey]], [[Vaud]], [[Svisio]]. Ĝi estas la plej granda nutrokompanio en la mondo, mezurita kaj per enspezado kaj per aliaj mezuriloj, ekde 2014.<ref name="money.cnn.com">[https://money.cnn.com/2011/04/01/news/companies/nestle_brabeck_medical_foods.fortune/index.htm "Nestlé's Brabeck: We have a "huge advantage" over big pharma in creating medical foods"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20140410191138/http://money.cnn.com/2011/04/01/news/companies/nestle_brabeck_medical_foods.fortune/index.htm] 10-a de aprilo 2014, ''CNN Money'', 1a de Aprilo 2011</ref><ref>[http://www.economist.com/node/14744982 "Nestlé: The unrepentant chocolatier"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20120406063533/http://www.economist.com/node/14744982] 6a de Aprilo 2012, ''The Economist'', 29-a de oktobro 2009. Alirita la 17-an de majo 2012</ref><ref>{{Cite web|last1=Rowan|first1=Claire|title=The world's top 100 food & beverage companies – 2015: Change is the new normal|url=http://www.foodengineeringmag.com/articles/94498-the-worlds-top-100-food-beverage-companies---2015-change-is-the-new-normal|publisher=Food Engineering|accessdate=14a de Novembro 2016|date=9a de Septembro 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114233948/http://www.foodengineeringmag.com/articles/94498-the-worlds-top-100-food-beverage-companies---2015-change-is-the-new-normal|archive-date=14a de Novembro 2016|url-status=dead}}</ref><ref> McGrath, Maggie, The World's Largest Food And Beverage Companies 2016: Chocolate, Beer And Soda Lead The List [https://www.forbes.com/sites/maggiemcgrath/2016/05/27/the-worlds-largest-food-and-beverage-companies-2016-chocolate-beer-and-soda-lead-the-list/#4b327483c719] Forbes, alirita la 14.-an de novembro 2016, 27-a de majo 2016, arkive en [https://web.archive.org/web/20161115003236/http://www.forbes.com/sites/maggiemcgrath/2016/05/27/the-worlds-largest-food-and-beverage-companies-2016-chocolate-beer-and-soda-lead-the-list/#4b327483c719] arkive date en 15-a de novembro 2016 </ref><ref> Nestlé tops list of largest food companies in the world [https://www.forbes.com/sites/maggiemcgrath/2017/05/24/worlds-largest-food-and-beverage-companies-2017-nestle-pepsi-and-coca-cola-dominate-the-landscape/#6ef7ec6e3a69] Forbes, alirita la 26an de Oktobro 2017, arkive en [https://web.archive.org/web/20171026055803/https://www.forbes.com/sites/maggiemcgrath/2017/05/24/worlds-largest-food-and-beverage-companies-2017-nestle-pepsi-and-coca-cola-dominate-the-landscape/#6ef7ec6e3a69] arkive date en 26-a de oktobro 2017.</ref> Ĝi estis rangigita en la numero 64a en la listo de [[Fortune Global 500]] en 2017<ref>{{Cite web|url=http://fortune.com/global500/list/filtered?searchByName=nestle|title=Fortune Global 500 List 2017: See Who Made It|website=Fortune|language=en-US|access-date=30a de Januaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180130145530/http://fortune.com/global500/list/filtered?searchByName=nestle|archive-date=30a de Januaro 2018|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180130145530/http://fortune.com/global500/list/filtered?searchByName=nestle |date=2018-01-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://fortune.com/global500/list/filtered?searchByName=nestle |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-12-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180130145530/http://fortune.com/global500/list/filtered?searchByName=nestle |arkivdato=2018-01-30 }}</ref> kaj en la numero 33-a en la eldono de 2016 de la listo de [[Forbes]] Global 2000 de plej grandaj publikaj kompanioj.<ref> The World's Biggest Public Companies [https://www.forbes.com/global2000/list/#tab:overall] Forbes, alirita la 14-a de novembro 2016, arkive en [https://web.archive.org/web/20150410062432/http://www.forbes.com/global2000/list/#tab:overall] arkiv-date en 10-a de aprilo 2015.</ref> Inter la produktoj de Nestlé estas bebonutraĵoj, medicinaj manĝaĵoj, enboteligita akvo, [[cerealo]]j por matenmanĝo, [[kafo]] kaj [[teo]], frandaĵoj, [[laktoprodukto]]j, [[glaciaĵo]]j, frostigitaj manĝaĵoj, maskotonutraĵoj, kaj [[manĝeto]]j. Dudek naŭ el la markoj de Nestlé havas ĉiutagajn vendojn de ĉirkaŭ mil milionoj da [[Svisa franko|CHF]] (ĉirkaŭ 1.1 mil milionoj da usonaj dolaroj),<ref>[https://money.cnn.com/2010/07/02/news/companies/nestle_refreshes_brand.fortune/index.htm "Nestlé: Tailoring products to local niches"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20111209162213/http://money.cnn.com/2010/07/02/news/companies/nestle_refreshes_brand.fortune/index.htm] 9-a de decembro 2011. [[CNN]], 2-a de julio 2010.</ref> kiel <!-- pri la listo de subkompanioj vidu noton diskutpaĝan -->''Nespresso'' ([[kafmuelilo|muelita kafo]] en [[aluminio|aluminiaj]] kapsuloj por apartaj kafmaŝinoj), ''Nescafé'' ([[tuja kafo]]), ''Kit Kat'' ([[ĉokolado|ĉokoladaj]] [[vaflo|vaflaĵoj]]), ''Smarties'' (bunte [[draĝeo|draĝeaj]] ĉokoladaĵoj), ''Nesquik'' (pulvora [[kakao]] kun multe da sukero), ''Vittel'' ([[karbonata akvo]] el la franca banloko [[Vittel]]) kaj ''Maggi'' (pulvoraj tujaj [[buljono]]j, [[buljonkubo]]j, likvaj spicaĵoj kaj konservitaj pladoj). Nestlé havas 447 fabrikojn, funkcias en 189 landoj, kaj dungas ĉirkaŭ 339 000 personojn.<ref name="AR2014">{{cite web |url=http://www.nestle.com/asset-library/documents/library/documents/annual_reports/2014-annual-report-en.pdf |title=Annual Results 2014 |accessdate=25-a de marto 2015 |publisher=Nestlé |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325204244/http://www.nestle.com/asset-library/documents/library/documents/annual_reports/2014-annual-report-en.pdf |archive-date=25-a de marto 2015 |url-status=live }}</ref> Ĝi estas unu el la ĉefaj kunposedantoj de [[L'Oréal|L'Oreal]], nome la plej granda kompanio de [[kosmetikaĵo]]j en la mondo.<ref>[https://www.bloomberg.com/news/2011-04-14/nestle-to-decide-on-l-oreal-stake-in-2014-chairman-brabeck-says.html "Nestlé to Decide on L’Oreal in 2014, Chairman Brabeck Says"] En Webarchive [https://web.archive.org/web/20140708193833/http://www.bloomberg.com/news/2011-04-14/nestle-to-decide-on-l-oreal-stake-in-2014-chairman-brabeck-says.html] 8a de Julio 2014. Bloomberg, 14a de Aprilo 2011.</ref> Nestlé estis formita en 1905 pere de la kunigo de svis-angla "Milk Company", establita en 1866 de la fratoj George kaj Charles Page, kun Farine Lactée Henri Nestlé, fondita en 1866 fare de [[Henri Nestlé]] (francigita Heinrich Nestle).<ref>{{Cite news|url=https://www.cleverism.com/the-history-of-nestle/|title=The History of Nestlé|date=3a de Septembro 2015|work=Cleverism|access-date=25a de Majo 2018|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180525204658/https://www.cleverism.com/the-history-of-nestle/|archive-date=25a de Majo 2018|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180525204658/https://www.cleverism.com/the-history-of-nestle/ |date=2018-05-25 }}</ref> La kompanio ege kreskiĝis dum la Unua Mondmilito kaj denove post la Dua Mondmilito, etendante siajn proponojn kiel [[kondensita lakto]] kaj nutroproduktoj por beboj. La kompanio faris nombrajn korporaciajn akirojn, kiel Crosse & Blackwell en 1950, Findus en 1963, Libby's en 1971, Rowntree Mackintosh en 1988, Klim en 1998, kaj Gerber en 2007. La kompanio estas ligita al variaj polemikoj, kaj frontis kritikojn kaj [[bojkoto]]jn pro sia merkatado de bebonutraĵoj kiel alternativo al la [[mamnutrado]] en disvolviĝantaj landoj, sia dependo de [[infanlaboro]] por la [[produktado]] de [[kakao]], kaj sia produktado kaj disvastigo de la [[enbotela akvo]]. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nestlé| ]] [[Kategorio:Laktaĵoj]] [[Kategorio:Nutraĵfirmaoj]] [[Kategorio:Svisaj firmaoj]] [[Kategorio:Ĉokolado]] noww6vgbkqf6cwexq1y5pb898nddwgv 0 709889 9384428 9063547 2026-05-26T14:40:39Z Tirolischleioans 254019 9384428 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Grégoire de Tours-Vita sancti Martini.jpg|eta|[[Gregorio de Tours]], ''Vivo de Sankta Marteno'']] La '''latinlingva literaturo de Mezepoko''' enhavas la tuton de internacia literaturaro farita en Eŭropo dum [[Mezepoko]]. Ĉiuokaze temas pri interesega branĉo de la [[latina literaturo]]. == Historio == [[Dosiero:Nuremberg Chronicle Venerable Bede.jpg|eta|Beda Venerabilis]] La kolapson de la [[Romia Imperio]] postvivis la regado de la [[latina lingvo]] je ĉ. unu jarmilo. Tiulingve surpaperigitis la ankaŭ fare de la [[barbaroj]] agnoskitaj leĝaroj kaj kvazaŭ ĉiuj dokumentoj kiuj ekmultis post enkonduko de [[kristanismo]]. Devis kompreni kaj uzi ĝin kaj ĝian kulturon originanta el [[Antikveco]] ĉiu homo kiu intencis tendencojn universalajn kaj memkompreneble ankaŭ ĉiuj internaciaj institucioj kiel la [[Katolika Eklezio]]. Je la komenco ĉiu literatura eldiro kaj regiona literaturo ene de la iam imperio kaj la universaleco latinlingva kvazaŭ aŭtomate vekis la volon je misiado; tial nur tre malrapide la latina lingvo repuŝiĝas fare de estiĝantaj naciaj literaturoj. Fine ĝi limiĝas je la uzoj eklezia kaj scienca. == Diferencoj lingvaj, uzmanieraj, estetikaj == Diferencoj kelkaj ja ekzistas inter la mezepoka kaj la klasika latina lingvo, nature nur ĝis la 9-a jarcento kiam la malvivo enpopola de la latina lingvo ĉie estis komenciĝinta. Ĝis tiam malcertecoj en lokaj uzoj malcertigis onin ankaŭ pri korekta uzo de la latina. Malklereco de sudeŭropanoj, rimreguloj naciaj kaj latinigo de fremdvortoj ankaŭ kulpis prie. Sen iu natura evoluo konsideratas la modo en sudokcidenta [[Britio]] en la 6-a kaj 7-a jarcentoj uzi abunde memkreitajn grekajn kaj hebreajn vortojn en la verkado latinlingva. Tamen eĉ poste ankoraŭ la uzo de (pseŭdaj) arĥaismoj el vortaroj dubindaj senteblas. Ĝenerale la strebo estis ke oni imitu la enklostre kaj enlerneje kopiitajn kaj legitajn romiajn klasikajn verkistojn. Ĉar oni ankoraŭ oni ne konis la rigidajn limojn de tro strikta orientiĝo je klasikismo la esprimpovo kaj stila varieco pli kaj pli grandiĝis kaj en la kuro de la tempo estis suverena regado de larĝa vorttrezoro. Tio finiĝis kiam [[humanismo]] priskribis nuran limiĝon je klasikaj modeloj: tiam la estetiko eble alitiĝis sed aŭtomate malaltiĝis la lerta manipulo de la latina kiel internacia kaj praktika komunikilo. Ekstrangis la [[prozo]] kelkfoje post enkoduko de la rimo kaj de metrika/ritma kadenco por sekciigi la frazojn. Tiumaniere, ekz. dum predikado enpreĝeja aŭ presento de leĝaroj, estu pli eleganta la esprimo sed vere ofte temis pri bagatela nurornamaĵo. La poezio konservis la versojn tradiciajn romiajn sed krom la laŭkvanta metriko pli kaj pli aprobatis la (tute malklasika) ritma metriko. Akĉento-versajoj, kiuj nombriĝas inter la plej belaj kaj karakteraj aĵoj de Mezepoko, plej oftas en la ekleziaj kantoj kaj en la rakonto de popularaj temoj. Ekde la 9-a jarcento la rimosistemon oni ankaŭ transprenis en la kvantecan poeziadon == Enhavaj kongruoj en multaj landoj == [[Dosiero:Europe 814-es.svg|eta|280px|Eŭropo en 814, kiam mortis [[Karolo la Granda]]]] La multo da latinlingvaj skribitaĵoj mezepokaj havas karakteron unuecan kiu ja justigas komunan literaturan juĝon. Ili ĉefe skribitis fare de [[kleriko]]j por samprofesiuloj kaj plejofte tute akceptas la kristanan mondvision serĉante ĉiam klasikajn idolojn stile kaj teĥnike. Ĝis la 11-a jarcento la literatura trafiko kaj interŝanĝo eĉ ene de ununura lando malmultis kaj la diferencoj ĉiam ekzistintaj laŭ la nacieco de la verkintoj eĉ pli klaris. La hodiaŭa observanto do staras antaŭ granda varieco de diversaj skoloj kaj inter si tute maldependaj literaturaj flegejoj - sed certe ne antaŭ komuna ero de monda literaturo kiel oni povus supozi. Dume en la 6-a kaj 7-a jarcentoj la romiaj literaturoj konis siajn lastajn grandajn reprezentantojn sur la eŭropa kontinento nova vivo regis post la ekaktivulado de [[irlando|irlandaj]] misiistoj kaj tiu ĉi elano ankaŭ etendiĝis en la de ili fonditaj monaĥejoj (ekz. de [[Bobbio]], [[Luxeuil]], [[Sankt-Galo]]). En Irlando mem floris la tiam jam longe flegita kaj ne per ŝtormetoj atakita kulturo en la 7-a kaj 8-a jarcentoj kaj transplantatas de tie ĉi al la [[anglosaksoj]] (poetoj [[Aldhelm]], [[Bede la Honorinda]] ktp.). Elirantaj irlandanoj kaj anglosaksoj iĝis la plej valoraj antaŭenigantoj de nova literatura movado en la [[Karolida Imperio]]. De tiu ĉi renesanco la klostroj de la [[benediktanoj]] en [[Franclando]] (i.a. [[Tours]], [[Corbie]], [[Saint-Riquier]], [[Fleury]]) kaj [[Germanujo]] (Sankt-Galo, [[Fulda]], [[Reichenau]], [[Corvey]]) kiel ankaŭ la kun katedraloj kaj konventpreĝejoj unuiĝintaj lernejoj respektive diversaj kortegaj princaj ekcentris por la latinlingva literaturo. Malmulte partonprenis [[Italujo]] al tiu ĉi movado kiu nur intertempe bremsiĝis per politiko aŭ malkulturemuloj; la francoj pli koncentriĝis tiam je gramatiko kaj retoriko dume la germanoj pli bonis kiel historiografoj. Sed kiel Italujo jam pli frue estis fleginta la laikan klerigon pri temoj pli sekularaj, venis en la 11-a jarcento nova okupiĝo pri la [[romia juro]] kaj medicinscienco el [[araboj|arabaj]] fontoj. Simile kreskas la graveco de [[Hispanio]] kiu, iam malfekunde rilate la produkton de latinlingvaĵoj, malfermigas al la eŭropanoj ekde la 12-a jarcento la tezorojn arabajn de greka scio en matematiko, astronomo, filozofio kaj medicino. Ankaŭ orientaj fabeloj tuj malfermiĝis al la eŭropanoj danke al latinlingvaj tradukaĵoj. En Anglujo rimarkinda latinlingva literaturo reestiĝas post kontaktoj malantaŭ la konkero de [[Normandio]]. La ĉie en la 12-jarcento plialrangiĝo de lernejoj je universitatoj kun iliaj malfermitaj profesoroj kaj migrademoj studentoj, la ĉieprezentiĝo de migraj predikantaj monaĥoj, la [[krucmilitoj]] kun ilia horizontplivastigo ja plifaciligis la interŝanĝon literaturan kaj spronos je novaj temoj literaturaj. Sed intertempe la naciaj literaturoj plifortiĝis kaj baldaŭ ili venkis la modelan latinlingvan literaturon. === Religia literaturo === La religia literaturo grande kaj enhave plej gravis. Unue estas la ekzegezaĵoj kaj homiliaĵoj (la unua predikokolekto de Egio al la 8-a jarcento) simplaj eltiraĵoj el verkoj de la latinlingvaj [[patroj de la Eklezio]]. Sed koncerne al demandoj dogmatikaj (ekz. pri [[komunio]], [[antaŭdestinismo]]), [[kanonika juro]], eklezipolitiko (ekz. [[celibato]], [[simonio]], [[investituro]]) kaj sub la influo de [[skolastiko]] ([[Petro Lombarda]], [[Tomaso de Akvino]]) kaj [[mistiko]] ([[Hugo de Sankta Viktoro]]) naskiĝis vere interesaj kaj sistemaj verkoj; simile ekfloris predikaĵoj ([[Bernardo de Clairvaux]]), disputadoj kaj memstaraj kaj gravaj problempritraktadoj. Por edifi verkitis ĉiam multego da prisanktulaj biografioj (vitae, passiones, miracula, translationes sanctorum; una kolekto de [[Jakobo de Voraĝino]] en »Legenda aurea«, en la 2-a duono de la 13-a jarcento), dume en [[vizio]]-rakontoj (visio, revelationes), antaŭuloj kvazaŭ de »[[La Divina Commedia]]« transportatis ne malofte ankaŭ politikaj interesoj kaj ideoj. === Profana literaturo === La gamo da profana distradliteraturo malgrandas: oni kontentiĝis pri la disvastigo de antikvaj intrigoj (pri [[Aleksandro la Granda]], »[[Historia Apollonii regis Tyri]]«) kaj en la 12-a jarcento menciindas ĉi-kunekse la anekdotoj de [[Walter Map]] kaj de [[Gervasio el Tilbury]]. Aliaj similaj kolektoj de la 13-a jarcento ([[Caesarius Heisterbachensis]] »Dialogus miraculorum«; »[[Gesta Romanorum]]«) ŝuldiĝas al la moroj de la [[cistercio|cistercianoj]] kaj [[dominikanoj]] pliinteresigi la predikojn per ekzemploj kaj paraboloj; »Disciplina clericalis« [[Petrus Alfonsi]] alparolis ekskluzive la klerikaron. Kiel lernolibroj servis antologioj de bestofabeloj, aforismaĵoj kaj demandokolektoj en kiuj malnovaj temoj ĉiam denove ripetatis. Kaj sekve al la lerneja legotaro kaj al la homiliado estiĝis natursciencaj miraklolibroj (Lapidarius, Physiologus, Bestiarius) kun alegoriaj kaj mistikaj interpretoj de unuopaj karakteroj de bestoj, kreskaĵoj kaj ŝtonoj. === Historiografio === L historiografio eliras el mallongaj similaĵoj [[analoj|analaj]]. Kronikstile priskribatas ĉiuj eventoj koncernaj la verkinton, lian monaĥejon kaj la regionon en la ĉirkaŭaĵo. Por pli ampleksaj prezentadoj (batalobildoj, paroladoj enĵetitaj en la tekston) estis modelaj [[Salustio]], [[Tito Livio]], latinaj versioj de [[Jozefo Flavio]]; modelis poste [[Paŭlo Orosio]] kaj [[Aŭgusteno de Hipono]] por la filozofia mondhistorio (ekz. ĉe [[Oto el Freising]], [[Frutolf el Michelsberg]]). Malofte la sekulara biografiarto pritraktatis, kvankam jam en la 9-a jarcento [[Eginhardo]] kun la [[suetonio|suetonia]] »[[Vita Karoli Magni]]« prezentis al la samtempuloj kaj al la postaj generacioj imitindan verkon. === Leteroj === Gravegan rolon havis la leterinterŝanĝado. La el la Mezepokaj konserviĝintaj kolektoj, malpli de la klasikuloj ol de la patroj de la Eklezio, inspiris ne nur la antologifaron de postaj leterumadoj sed ankaŭ pensigis la aŭtoroj jam dum leterskribado pri eventuala posta publikigo pro kio ili kreis kaj aplikis apartan skribmanieron (ekz. leteroj de [[Paulus Alvarus Cordubiensis]] aŭ de [[Lupus Servatus]] el la 9-a jarcento; de [[Silvestro la 2-a|Gerberto de Aurillac]] el la 10-a jarcento). Ekde la 11-a jarcento, ĉefe en Italujo, la doktrino pri bela stilo (ars dictaminis) en multaj manlibroj teorie kaj praktike lernigatis. En la scienca kaj faka literaturoj la mezepokanoj malflekseme imitis malfruajn kaj facile alireblajn romiajn verkojn suferante multajn damaĝojn tie, kie mankis tradicie partoj gravaj. Filozofio, medicino, matematiko kaj astronomio nur tiam prenis rolon pli altkvalitan kiam la grekaj verkoj eklegeblis pere de tradukoj. === Leksikonoj === Kompaktaj prezentoj de la tuta sciencaro (aŭ simplaj imitantaĵoj «[[Etymologiae]]» de [[Isidoro de Sevilo]] aŭ memstaraĵoj kompilaj ekz. «Specula» de la dominikano [[Vincento de Bovajso]]) ne mankis: oni ne prisilentu la ekziston de certa speco de enciklopedio en Hispanujo en la 8-a jarcento kun alfabeta ordigo de la artikoloj kiuj parte prenitis prunte el pli malnovaj verkoj kaj verketoj. == Poezio == Plej klaras ĉe la poeziaĵoj la intimaj rilatoj inter la tuta latinlingva literaturo kaj la konkreta lerneja situacio. El nenombreblaj versoj parolas aŭ la klariganta instruisto aŭ la ekzercanta lernanto. Ĉio ajn estas faktaŭga, eĉ la plej maltaŭgaj aferoj traktatis metrike eŭ ritme, ofte sen poezia plibeligo de la seka, proza enhavo. Ne malofte kolektoj ŝajne nur kreitis por havi ekzemplon por aliaj verkoj. La memkreito estis malmulta; multaj versoj komplete kopiitas de romiaj verkistoj, eĉ aktualaĵverkoj estis la simpla rezulto de anstataŭigo de antikvaj nomoj en malnovaj poeziaĵoj per novaj nomoj! Literatura gloro de la poetoj mem en la komenco ofte ne gravas kaj la tradicioj ofte restas senverkistonomaj. Riĉa estis la tempo karolida, kondiĉe ke estis iu komisio fare de la kortega lernejo, je ĉeokazaj kreitaĵoj de kvazaŭ socia karaktero. La moro pliklarigi la verkojn de arto per titoloj en versoj (tiumaniere ili ankaŭ iĝis fakte plu konataj kaj plu gravaj) restis ĝis la 11-a jarcento. Sekve faritis amasproduktado de epigramoj. Pli grandaj provoj epikaj, krom la sanktullegendoj estantaj sub la influo de »Vita Martini« de [[Venantius Fortunatus]] kaj de »Vita Chuthberhti« de [[Bede la Honorinda]], liveris aŭtoro nomita Angilbert en la fragmenta epopeo »Carmen de Karolo Magno«, ĉe [[Ermoldus Nigellus]] en ties laŭdoj je [[Ludoviko la Piulo]], ĉe [[Guntero el Pairis]] en la verko »Ligurinus« pri la imponaj agadoj de imperiestro [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 1-a]] ĝis la jaro 1160. Inter la heroaj prikantoj substrekatas la graveco de »Waltharius« de [[Ekkehard el Sankt-Galo]] kaj de »Alexandreis« de [[Walther de Châtillon]]; tamen »Waltharius« kiel ankaŭ la kavalirromano »Ruodlieb« estas ebble frukto de nekonata disĉiplo el [[Tegernsee]] el la unua duono de la 11-a jarcento (dictamen metricum). Multegaj verkoj prenas kiel ekzemplon la eklogopoeziadon romian kaj tre ŝajna estas al disdono de la versoj je diversaj interparolantoj, ofte kiel veraj kvereladopoemoj (certamen, conflictus, altercatio), kiuj ja efikis je similaj produktoj de naciaj eŭropaj literaturoj. De pli granda, poetika kreiveco sur alegoria, morala kaj satira kampoj venas el verko de [[Milon de Saint-Amand]] »Carmen de sobrietate«, de [[Sextus Amarcius]] »Sermones« (ĉ. 1046), de [[Johano de Hautville]] »Archithrenius« (finita en 1184). Pri la uzo de [[Juvenalo]] mezepoke ankaŭ intersaj aferoj eltroveblas. En [[ovidio|ovidiaj]] distiĥoj de impona eleganteco strebas emancipiĝi la poeta skolo de [[Orléans]] kaj [[Tours]] en la 11-a kaj 12-a jarcentoj (kun la ĉefaj reprezentantoj [[Hildeberto de Lavardin]] kaj [[Matthaeus Vindocinensis]]) pri antikvaj, bibliaj kaj modernaj intrigoj. === Himnoj ekleziaj kaj studentaj === Samtempe ekforas nova, ritma liriko flegita fare de migraj klerikoj kaj studentoj kiuj ofte parodis ekleziajn kantojn kaj farendajn kulto-agadojn. Por ili la rajto je personeco, vivoĝojo kaj praa freŝeco unuarangis (kp. la kolekto de »[[Carmina Burana]]«; inter ili estas la plej grava poeto [[Archipoeta]]). Tiukonekse ili konkuris kun al migraj reprezentantoj de popola poeziumado (mimi, ioculatores), kies ideoj kaj spektakloj (burleska pantomimo, baladoj) peris naciajn influojn kaj eĉ eniris seriozajn verkojn. En eklezia poezio lirika altkvalito ne maltroveblii. Ĝi ĉiam kaj ĉie prezentas, la himnoj kaj antifonoj, tezoro tradicie sen veraj novaĵoj. Krom la pli malnovaj metrikaĵoj aŭ rimataj rimataĵoj por himnoj venis ekde la 9-a jarcento la [[sekvenco]]j laŭ la instigo de [[Notkero]] el San-Galo, iam proze, poste verse: ili subas la koloraturaĵojn posthalelujajn. Ofte pliaj generacioj labori devas antaŭ ol kanto ricevis la eĉ hodiaŭ admiritaj pregnantecoj esprima kaj forma. Por ekzemplo »O Roma nobilis« version sian finan havigis al si danke al [[verono|veronano]] de la 10-a jarcento, »Dies irae dies illa« verŝajne far la franciskano [[Thomas von Celano]], »Stabat mater dolorosa« eble far la franciskano [[Jacopone]] en la 13-a jarcento. Sed la radikoj de tiuj ĉiuj kantoj jam estis multe pli rfue. Frapas ofte la originaleco de kelkaj poetoj, ekz. la aĵoj de la stilomajstro [[Abelardo]] (»Hymnarius Paraclitensis«). === Dramoneglekto === Krom la el la liturgia evoluinta eklezia realigo (kp. la [[misterio]]jn) la drama literaturo latinlingva ne vere ekzistas. La legendoj de [[Hrotsvit]] estas libraj dramoj kiuj nek imititis nek disvastigitis. La laŭnomaj komedioj skribitis en distiĥoj kaj taŭgis nur por recitado. Sed por vera surscenigo verkitis la politika teatraĵo pri la [[Antikristo]], verko de monaĥo el [[Tegernsee]] de en la 2-a duono de la 12-a jarcento. == Fonto == ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 12. Leipzig 1908, p. 215-218 ([http://www.zeno.org/nid/20006978592 tie ĉi interrete]) == Eksteraj ligiloj == * [https://archive.vn/20130212050413/http://texte.mediaevum.de/mittel.htm Latinlingvaj tekstoj mezepokaj] * [https://www.uni-muenster.de/Mittellatein/aglma/aglma.html Laborrondo "Mezepoka latino"] * [https://latein.univie.ac.at/fach/fachtexte.htm Ligila kolekto] * [https://la.wikisource.org/wiki/Categoria:Latinitas_Mediaevalis Prie ĉe Vikifontaro] [[Kategorio:Mezepoko]] [[Kategorio:Latinlingva literaturo]] 52tehrj3b1b4w4ozok190hx5paw5h6s 0 711956 9384609 9376607 2026-05-26T20:54:42Z Alifono 114488 Faik Konica, 9384609 wikitext text/x-wiki Vidu ankaŭ: [[Eksterlingva verkado]] '''Eksterlingvaj verkistoj''' (foje erare nomataj '''<nowiki/>'<nowiki/>''eksofonaj''<nowiki/>'''' verkistoj<ref>(eo) Filip Noubel, ''"Ekzofona" verkisto: lingvo estas mondo kie vi elektas vivi'', rubriko Tutmondaj Voĉoj, p. 4, Heroldo de Esperanto, n-ro 2317, februaro 2021.</ref><ref>(eo) Filip Noubel, [https://eo.globalvoices.org/2021/01/10195/ Intervjuo kun Aleksandra Lun, pola denaskulino, kiu fariĝis fama hispanlingva verkistino], [[Tutmondaj Voĉoj|Global Voices en Esperanto]], la 20-an de januaro 2021.</ref> aŭ '''translingvaj verkistoj'''<ref>(en) Steven G. Kellman, Natasha Lvovich, ''[https://www.academia.edu/keypass/U3NLekhpR0FWYzFacnZadjBySnFZWGlNcVFoT2NjV0N1T2RIL0UrRWk4TT0tLTRVcGdUTVYzUHpSWWFzM0FyRkdmRHc9PQ==--803ed534c11eba24840323e9a0578a3832ef4e0c/t/JD4o-Q0ERvgL-QN2xT/resource/work/66882807/Introduction_to_Special_Issue_Literary_Translingualism_Multilingual_Identity_and_Creativity?email_work_card=view-paper Introduction to Special Issue: Literary Translingualism: Multilingual Identity and Creativity]'' (PDF) (Academia.edu), En: L2 Journal, Volume 7 (2015), Special Issue, paĝoj 3-5</ref>) t.e. tiuj kiuj [[Eksterlingva verkado|verkas eksterlingve]], tio estas en [[lingvo]] ne ĝenerale rigardata kiel ilia unua aŭ [[Gepatra lingvo|denaska lingvo]], ĝenerale lingvon kiun ili 'adoptis'<ref>(en) ''[https://press.uottawa.ca/yoko-tawadas-portrait-of-a-tongue.html Yoko Tawada's Portrait of a Tongue: An Experimental Translation by Chantal Wright, An Experimental Translation by Chantal Wright] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220616180408/https://press.uottawa.ca/yoko-tawadas-portrait-of-a-tongue.html |date=2022-06-16 }},'' University of Ottawa Press, 2013</ref>. Aleksandra Lun (en kies hispanlingva libro ''Los Palmimpestos''<ref>''[https://www.goodreads.com/book/show/27840300-los-palimpsestos Los Palmimpestos]'', Goodreads</ref> ŝi prezentas plurajn verkistojn, kiuj ĉiuj ne verkis en sia gepatra lingvo kiel ekzemple ĉiuj aŭtoroj kiuj verkas en [[Esperanto]]<ref>(en) Sabine Fiedler, ''[https://books.google.be/books?id=6B8-EAAAQBAJ&pg=PA123&lpg=PA123&dq=lilia+ledon+da+silva+%2B+sara+larbar&source=bl&ots=ixeM8ma_NZ&sig=ACfU3U0hoKqKobabUJIgymE2UDxKwf2A6A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjf0ouJ6cCCAxUn8rsIHcUuCggQ6AF6BAggEAM#v=onepage&q=lilia%20ledon%20da%20silva%20%2B%20sara%20larbar&f=false Literary Translingualism in Esperanto]'', En: Steven G. Kellman, Natasha Lvovich, ''The Routledge Handbook of Literary Translingualism,'' paĝoj 113-124. </ref>), opinias ke ŝanĝo de genro aŭ de lando, same kiel ne verki en sia gepatra lingvo, estas facile rigardata kiel iom perfida. Tamen ĉiu verkisto estas libera verki en iu ajn lingvo de sia prefero, ĉar lingvo estas nenies propraĵo<ref>(nl) ''[https://www.bruzz.be/samenleving/schrijfster-aleksandra-lun-een-taal-niemands-eigendom-2020-10-04 Schrijfster Aleksandra Lun: 'Een taal is niemands eigendom’]'', BRUZZ, la 4-an de oktobro 2020.</ref>. ==Listo de eksterlingvaj verkistoj== Kiuj estas ĉi tiuj "internaciaj verkistoj", kiuj tiel bone regas alian lingvon, ke ili verkas literaturajn ĉefverkojn en tiu lingvo? La kialoj por verki en lingvo kiu ne estas via denaska lingvo povas esti personaj, politikaj aŭ artaj. Foje la celo estas krei ion novan kaj valoran kun fremda lingvo. Verki en alia lingvo estas defio por multaj verkistoj, sed aliflanke la lingvoj de la 'grandaj popoloj' malfermis la vojon al tutmonda sukceso por iuj aŭtoroj. La listo estas intence mallonga, evitante kompleksajn detalojn pri etneco/nacieco kaj simile: la donitaj landoj kaj/aŭ lingvoj estas nur gvidilo al la ĉefa origino kaj [[Eksterlingva verkado|''eksofona'' lingvo]] de la verkisto - por detaloj vidu la koncernan artikolon pri la verkisto. * [[Abel Montagut]], kataluna-esperanta verkisto *[[Ba Jin#Originala verkaro en Esperanto|Ba Jin]] ([[Ĉina lingvo|ĉine]] 巴金, esperante Bakin), ĉina verkisto kiu verkis en la [[Ĉina lingvaro|ĉina]] kaj [[Esperanto]].<ref>(en) [[Geoffrey Sutton]], ''[https://books.google.be/books?id=-Z_8CG9g2jIC&pg=PA180&lpg=PA180&dq=ba+jin+esperanto&source=bl&ots=pV8E3FgNnl&sig=eIqkAoUIzENT4R-ZDVImnskbXho&hl=en&sa=X&ei=uJbhUuedJcTuyQHi7IEY&redir_esc=y#v=onepage&q=ba%20jin%20esperanto&f=false Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto]'', paĝo 180, eld. Mondial, Novjorko, ISBN 978-1-59569-090-6</ref> *[[István Nemere]], hungara-esperanta verkisto *[[William Auld]], skota-esperanta verkisto *[[Trevor Steele]], aŭstralia-esperanta verkisto *[[Spomenka Štimec|Spomenka Ŝtimec]], kroata-esperanta verkistino *[[Lina Gabrielli|Llna Gabrielli]], itala-esperanta verkistino *[[Julian Modest]], bulgara-esperanta verkisto *[[John Islay Francis]], skota-esperanta verkisto *Vidu ankaŭ: [[Aŭtoroj de originala esperantlingva literaturo]] (ne nur verkistoj, sed ankaŭ [[Tradukisto|tradukistoj]]) === Ne-esperantistaj verkistoj === * [[Tanja Maljarĉuk]], [[Ukrainio|ukraina]] [[Verkisto|verkistino]] kaj [[Ĵurnalisto|ĵurnalistino]] laboranta en [[Vieno]] ([[Aŭstrio]]) verkas ankaŭ en la [[Germana lingvo|germana]]. * [[Yiyun Li]] (zh: 李翊云), ĉindevena usona verkistino * [[Kader Abdolah]], persa–nederlanda verkisto, poeto kaj kolumnisto kiu vekas en la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]]. *[[Yoko Tawada]], japana-germana verkistino *[[Dragica Rajčić]], kroata poeto kiu verkas en la germana<ref>(en) [https://www.scottishpoetrylibrary.org.uk/poem/ein-haus-nirgends/ Ein Haus, nirgends], Scottish Poetry Library</ref> *Adel Karascholi, siria poeto kiu verkas en la germana *Aleksandra Lun, pola verkistino kiu verkas en la hispana *[[Chimamanda Ngozi Adichie]], [[Niĝerio|niĝeria]] verkistino kiu verkas en la angla *[[Milan Kundera]], ĉeĥa-franca verkisto<ref name=":0">(de- Renata Cornejo, ''[https://is.muni.cz/do/rect/habilitace/1421/cornejo/habilitace/Cornejo_Heimat_im_Wort.pdf Heimat im Wort Zum Sprachwechsel der deutsch schreibenden tschechischen Autorinnen und Autoren nach 1968 Eine Bestandsaufnahme],'' p. 20, Praesens Verlag, Wien 2010, ISBN 978-3-7069-0602-9 </ref> *[[Jiří Gruša]], ĉeĥa-germana verkisto<ref name=":0" /> *[[Libuše Moníková]], ĉeĥa verkistino kiu verkis en la germana<ref name=":0" /> *[[Stanislav Struhar]], ĉeĥdevena germana verkisto *[[Ota Filip]], ĉeĥa verkistino kiu verkas en la germana<ref name=":0" /> *[[Věra Linhartová]], ĉeĥa verkistino kiu verkis en la franca<ref name=":0" />, *Pierre Lepori, svisa verkisto kiu verkas en la itala kaj franca *[[Feridun Zaimoglu]], turkdevena germana verkisto *Abbas Khider, irakdevena germana verkisto *[[Zsuzsanna Gahse]], hungardevena germana verkistino *[[Olga Grjasnowa]], germana verkistino de azerbajĝana deveno *[[Omar Youssef Souleimane|Omar Jusef Sulejman]], siria kaj franca verkisto, kies denaska lingvo estas la araba *[[Dorje Batu|Dorĵe Batu]], ukraina verkisto naskita en Rusio kaj kies gepatraj lingvoj estas la [[Burjata lingvo|burjata]] kaj [[Rusa lingvo|rusa]] kiu verkas en la [[Ukraina lingvo|ukraina]] *[[Olha Kobilanska]], ukraina-germana verkistino *[[Wladimir Kaminer]], germana verkisto de juda-rusa deveno *[[Emil Cioran|Emile Coran]], franca filozofo naskita en Rumanio kaj studanta la francan en plenaĝeco * [[Chinua Achebe]], niĝeriano kiu vivis plejparto de sia pli posta vivo en Usono. denaska parolanto de la [[Igba lingvo]] kiu verkis unuavice en la angla. * [[Ŝalom Alejĥem]], naskiĝinto en la rusa Imperio kiu poste elmigris al [[Svislando]]. Lia denaska lingvo estis la [[Jido (lingvo)|jida]], sed li ankaŭ verkis en la [[Hebrea lingvo|hebrea]] kaj [[Rusa lingvo|rusa]]. * [[Faik Konica]], [[Albana lingvo|albana]] intelektulo naskiĝinta en la Otomana Imperio kiu poste studis en Francio kaj verkis en la [[franca lingvo]]. * [[Nadeem Aslam]], pakistana-brita romanisto *[[T. S. Eliot|Thomas Stearns Eliot]], usona kaj franca verkisto naskita en Usono * [[Samuel Beckett]], irlanda-franca [[Dramaturgo (profesio)|dramaturgo]] kaj romanisto * [[Blanco White|José María Blanco White]], hispana-angla verkisto * [[Karen Blixen]] (Isak Dinesen), dana verkisto kiu verkis en la [[dana]] kaj la [[Angla lingvo|angla]]. * [[André Brink]], [[Sud-Afriko|sudafrika]] romanisto kiu verkas en la angla kaj [[Afrikanso|afrikansa]]. * [[Iosif Brodskij|Joseph Brodsky]], rusa-usona poeto kaj verkisto naskita en Rusio * [[Eugen Chirovici]], rumana-brita romanisto * [[@Don Mee Choi|Don Mee Choi]], korea-usona poeto kaj [[tradukisto]] * [[Emil Cioran]], rumana-franca verkisto * [[Joseph Conrad]], pola-brita romanisto * [[Boris Fishman]], rusa-usona romanisto * [[Ĝibran Ĥalil Ĝibran|Kahlil Gibran]], libana-usona poeto * [[David Dephy]], kartvela-usona poeto, romanisto, eseisto kaj [[multmedia]] artisto * [[Julien Green]], usona verkisto kiu verkis en la franca * [[Xiaolu Guo]], ĉina-brita romanisto * [[Najat El Hachmi]], maroka-kataluna romanisto kaj ĵurnalisto * [[Aleksandar Hemon]], bosnia-usona romanisto kaj ĵurnalisto * [[Stefan Heym]], germana-usona romanisto * [[Rolando Hinojosa]], usona-meksika romanisto * [[Khaled Hosseini|Khalid Hosseini]], afgana-usona romanisto * [[Nancy Huston]], kanada romanisto * [[Kazuo Ishiguro]], japana-brita romanisto * [[Tahar Ben Jelloun]], maroka-franca romanisto * [[Ha Jin]], ĉina-usona poeto kaj romanisto * [[Diego Jourdan|Diego Jourdan Pereira]], uruguaja-ĉilia verkisto * [[Jack Kerouac]], usona-kebekia romanisto kaj poeto * [[Yasmina Khadra]], alĝeria-franca romanverkisto * Imam [[Ahmad Raza Khan]], barata urdu-araba-persa-hindia [[sufiisma]] poeto kaj verkisto. * [[Arthur Koestler]], hungara-brita aŭtoro kaj ĵurnalisto * [[Agota Kristof]], hungara-franca romanisto * [[Milan Kundera]], ĉeĥa-franca verkisto * [[Jhumpa Lahiri]], brita-usona verkisto, verkanta en la [[itala]]. Sia libro "''In altre parole''" (2015) estis rekte verkita en la itala. * [[Tahar Lamri]], alĝerian-itala ĵurnalisto kaj verkisto de noveloj * Claudileia Lemes Dias, brazila-itala romanisto * [[Aga Lesiewicz]], pola-brita romanisto, * [[Hideo Levy]], japananlingva aŭtoro kiu naskiĝis en Usono * [[Yiyun Li]], ĉina-usona verkistino kiu verkas en la angla *[[Antonio Tabucchi]], itala verkisto kiu verkis ankaŭ libron en la portugala * [[Jonathan Littell]], usona-franca romanisto * [[Ramon Lullo|Ramon Llull]], majorka, kataluna, latina-araba verkisto * [[Luciano|Lucian]], siria satiristo kiu verkis en la [[Atika (dialekto)|atika]] (dialekto [[Atika (dialekto)|de la antikva greka lingvo]]) * [[Amin Maalouf]], libana-franca romanisto * [[Merab Mamardashvili]], kartvela filozofo kiu verkis ekskluzive en la [[rusa]] * [[Vladimir Nabokov]], rusa-usona romanisto * [[C.W. Nicol]], kimra-japana verkisto * [[Téa Obreht]], bosnia-usona romanisto * [[Fernando Pessoa]], portugala-angla/franca poeto * [[Edith Philips]], usona-franca verkisto kaj edukisto * [[Atik Rahimi|Atiq Rahimi]], afgana/persa-franca kaj angla romanisto kaj filmreĝisoro * [[Ayn Rand]], rusa-usona romanisto * [[Elif Şafak]], turka-angla romanverkiisto kaj ĵurnalisto * [[Ŝahriar (poeto)|Mohammad-Hossein Shahriar]], turka-persa poeto * [[Gary Shteyngart]], rusa-usona romanverkisisto * [[Shumona Sinha]], barata-franca romanisto * [[Tom Stoppard]], ĉeĥa-brita [[Dramaturgo (profesio)|dramaturgo]] * [[Yoko Tawada]], japana-germana verkistino * [[Stefan Themerson]] pola-franca-angla romanisto, poeto, filmreĝisoro * [[R.S. Thomas]], angla poeto, kimra verkisto de aŭtobiografioj kaj memuaroj. * [[Mateo-Arbo|Matthew Tree]], angla-kataluna verkisto kaj romanisto * [[Héctor Tobar]], guatemala-usona ĵurnalisto kaj romanisto * [[Ajelet Cabari|Ayelet Tsabari]], israela-kanada verkisto * [[Anselm Turmeda]], Majorcan, kataluna-araba verkisto * [[Voltaire]], franca filozofo kiu ankaŭ verkis kaj eldonis en la angla * [[David Zoppetti]], svisa-japana romanisto kaj ĵurnalisto * [[Irena Brežná]], slovaka-svisa verkisto kaj ĵurnalisto. * [[Sholeh Rezazadeh]], irana-nederlanda verkistino kaj poetino verkante en la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] * [[Romain Gary]] (Émile Aĵar), rusdevena franca verkisto verkante en la angla kaj franca * [[Mira Feticu]], rumandevena nederlanda verkistino verkante en la rumana kaj nederlanda * [[Louis Wolfson]], usona verkisto kiu verkas en la franca malgraŭ lia [[skizofrenio]]. * [[Ezra Pound]], usondevena angla poeto, [[tradukisto]] kaj [[Literatura kritiko|literaturkritikisto]] * [[Fernando Pessoa]], portugala poeto == Vidu ankaŭ == [[Eksterlingva verkado]] [[Aŭtoroj de originala esperantlingva literaturo]] == Eksteraj ligiloj == (angla) Karmen H. Špiljak, [https://janefriedman.com/exophonic-writing-crafting-fiction-in-a-foreign-language/ Exophonic Writing] (Eksterlingva verkado) == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Verkistoj]] [[Kategorio:Eksterlingvaj verkistoj| ]] o6m3ttqnsi8z26bqonyh2jkzoj8cyvw 0 715670 9384678 7881203 2026-05-27T00:08:17Z Kani 670 /* Samnomaj taksonoj */ 9384678 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Caspar Georg Carl REINWARDT''' (5a de Junio 1773 en Lüttringhausen, [[Remscheid]] – 6a de Marto 1854 en [[Leiden]]) estis [[Prusio|prusi-naska]] nederlanda [[botanikisto]]. Li estas konsiderata fonda patro de la Bogor Botanika Ĝardeno en [[Indonezio]]. [[Dosiero:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een vijver met fontein in de plantentuin van Buitenzorg TMnr 3728-809.jpg|eta|maldekstre| 220px | Litografio de la botanika ĝardeno de Bogor, 1880-aj jaroj.]] Li estis profesoro de natura historio en la [[Universitato de Harderwijk]] el 1800 ĝis 1808. Poste li estis helpoprofesoro pri [[kemio]] kaj [[farmacio]]. En 1808 li plaĉis al la reĝo [[Louis Bonaparte]] kaj ricevis la postenon de direktoro de la "konstruotaj" botanikaj kaj zoologiaj ĝardenoj kaj muzeoj. En 1808 li iĝis membro de la [[Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj]].<ref>[https://www.dwc.knaw.nl/biografie/pmknaw/?pagetype=authorDetail&aId=PE00002531 "Caspar Georg Carel Reinwardt (1773 - 1854)".] [[Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj]]. Alirita la 7an de Februaro 2021. </ref> Poste li estis profesoro de [[natura historio]] en [[Amsterdamo]]. En 1816 li ricevis altajn postenojn en la [[Nederlanda Hindio]] kie li estris variajn botanikajn esplorojn tra la indonezia arkipelago. Reinwardt estis la fondinto (1817) kaj unua direktoro de la botanikaj ĝardenoj de Bogor (tiam nomita Buitenzorg) en la insulo [[Javo]].<ref>[https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Reinwardt,_Kaspar_George_Karl ADB: Reinwardt, Kaspar George Karl] @ Allgemeine Deutsche Biographie </ref> Li revenis al Nederlando en 1822 kaj iĝis profesoro de [[natura historio]] en la [[Universitato de Leiden]] en 1823, kie li dediĉis sian vivon al [[kemio]], [[botaniko]] kaj [[mineralogio]].<ref name=BH>[https://www.biodiversitylibrary.org/page/33190179#page/722/mode/1up BHL] Taxonomic literature: a selective guide to botanical publications Alirita la 7an de Februaro 2021. </ref> Reinwardt ankaŭ studis amfibiojn kaj reptiliojn, priskribante du novajn speciojn de serpentoj, ''Laticauda semifasciata'' kaj ''Xenopeltis unicolor''.<ref> "Reinwardt". The Reptile Database. www.reptile-database.org. </ref> En 1831 Reinwardt publikigis katalogon de plantoj de la Leiden Hortus. Li kalkulis precize 5 600 speciojn kaj variaĵojn, pliigo de preskaŭ 600 ekde 1822. == Samnomaj taksonoj == [[Dosiero:Albo-reinwardt.jpg|eta|220px|maldekstre|''Nepenthes reinwardtiana''.]] Kelkaj el la taksonoj (kaj botanikaj kaj zoologiaj) kiuj honoris lin estas listitaj sube:<ref name=BH/><ref name=JS>[https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000006942 JSTOR Global Plants] Reinwardt, Caspar George Carl (1773-1854) </ref> * ''[[Reinwardtia]]'', genro de plantoj de la familio [[Linaceae]]. * ''[[Reinwardtoena]]'', genro de birdoj de la familio [[Columbidae]]. ** [[Rajnvarta kukolkolombo]], ''Reinwardtoena reinwardtii'', specio de birdoj de la familio [[Columbidae]]. Ĝi estas endemia de [[Indonezio]]. * [[Java trogono]], ''Apalharpactes reinwardtii'', specio de birdoj de la familio [[Trogonedoj]]. * ''Rhacophorus reinwardtii'', fluganta [[rano]] el [[Indonezio]]. * ''Turdoides reinwardtii'', el [[Timaliedoj]]. * [[Oranĝpieda nestamasulo]], ''Megapodius reinwardtii'', [[megapodo]]. * ''Farancia abacura reinwardti'', okcidenta kotoserpento el Usono. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Reinwardt, Caspar Georg Carl}} [[Kategorio:Nederlandaj botanikistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] 1s6pler5eq9e8h1b8nxbnr93fg0s1iy 0 717788 9384875 9122454 2026-05-27T08:42:32Z Sj1mor 12103 9384875 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kantisto | nomo = Amee | dosiero =Amee - Portrait - Dai Nam University - Oct 2024.jpg | priskribo de dosiero = | grandeco de dosiero = | larĝa dosiero = | fono = soloa kantisto | naskonomo = Trần Huyền My | alie nomata = | kromnomo = | naskiĝo = [[23-a de marto]] [[2000]] en [[Hanoi]] | morto = | deveno = | instrumento = | tipo de voĉo = | ĝenro = [[Pop-muziko|Pop]] | profesio = [[Kantistino]] | aktivaj jaroj = 2018-nuntempo | eldoninto = | parencaj temoj = | ttt = | nuntempaj membroj = | antaŭaj membroj = | signifa instrumento =[[Dosiero: Signature of Amee.svg]] }} '''Trần Huyền My''', ankaŭ konata kiel '''AMEE''' (naskiĝis la {{daton|23|marto|2000}}) estas [[Vjetnamio|vjetnama]] kantistino kaj aktorino. Ŝi unue atentis la spektantaron en 2019 kiam ŝi publikigis sian debutkanton "''Anh Nha O Dau The''".<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Hóa ra, Amee 'Anh nhà ở đâu thế?' là một tiểu thư 'rich kid' chính hiệu|url=https://saostar.vn/doi-song/amee-anh-nha-o-dau-the-la-mot-tieu-thu-rich-kid-chinh-hieu-5292227.html|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=saostar.vn}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title= AMEE: ‘Tôi và ERIK vào St.319 cùng ngày, người đó đi khéo lại là cơ hội của tôi’|url= https://www.saostar.vn/am-nhac/amee-toi-va-erik-vao-st-319-cung-ngay-nguoi-do-di-kheo-lai-la-co-hoi-cua-toi-4896067.html|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=saostar.vn}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|kantisto}} {{Vivtempo|Amee}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vjetnamaj kantistoj]] bwpju5u0met1oo5kf2d6bn8pye8nxcu 0 717799 9384322 9277049 2026-05-26T12:16:11Z ThomasPusch 1869 9384322 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Scivolemo-lupeo.svg|eta|Blua lupeo estas la simbolo de la projekto.]] '''Scivolemo''' estas esperantlingva aŭdvida projekto pri [[scienco]], kiu konsistas el [[blogo]], [[YouTube|jutuba]] kanalo kaj [[podkasto]]. == La blogo Scivolemo == En 2017 la blogo estis kreita de [[Frank van Hertrooij]], studento pri ĥemia teĥnologio en la [[Teĥnika Universitato Eindhoven]]<ref>https://scivolemo.wordpress.com/about/</ref>. La blogo estas persona projekto kaj enhavas artikolojn nur de Frank. == La jutuba kanalo Scivolemo == [[Dosiero:Kiel oni hejmigis katojn - Scivolemo.webm|eta|thumbtime=12|"Kiel oni hejmigis katojn?" - ekzempla video de la projekto.]] La jutuba kanao estas kreita de teamo ĉirkaŭ Frank, [[Rogier Huurman]] kaj [[Carlos Pesquera Alonso]] kaj ekzistas ekde 2019. Komence la kanalo kreis nur proprajn videaĵojn pri sciencaj temoj prezentitaj de persono, kiu parolas en la filmeto. Tiu teamo kreis sep videaĵojn, poste la kanalo havis pli ol unujaran paŭzon.{{Projektoj|commons=Category:Scivolemo}} Ekde somero 2020 la kanalo denove komencis krei videaĵojn kun ŝanĝita teamo kaj nova koncepto. La nova teamo konsistas el Siru, Matheus, Stefan, Karlos’ kaj Frank. Nun, la kanalo enhavas ĉefe tradukojn de mallongaj liberaj videaĵoj de la germana televido [[ZDF]], [[Nacia Aeronaŭtika kaj Kosma Administracio|NASA]], [[Nacia Oceana kaj Atmosfera Administracio|NOAA]] kaj aliaj liberaj fontoj per kiuj la teamo prezentas diversajn sciencajn temojn.<ref>https://www.facebook.com/Ret.Info/posts/scivolemo-indas-aboniscivolemo-estas-youtube-kanalo-en-esperanto-kun-ege-interes/3135696986509722/</ref> La teamo kreas ankaŭ proprajn videaĵojn, sed sen persona presento de la temo. La videaĵoj havas liberajn licencojn, tial multe de ili estas enmetitaj en artikolojn en la esperantlingva Vikipedio, kaj ili estas haveblaj ankaŭ en la [[Vikimedia Komunejo|vikimedia komunejo]]. Post aprilo 2022 la kanalo haltis krei novajn videojn ĉar la teamo estas okupata kun aliaj projektoj en Esperantujo. == La podkasto de Scivolemo == La podkasto de Scivolemo enhavas la sonojn de la jutubaj videoj. == Eksteraj ligiloj == * [https://scivolemo.wordpress.com/ La Scivolemo-blogo] * [https://www.youtube.com/channel/UCJy1LAuTnZjrov6QFWSagug La YouTube-kanalo de Scivolemo] * [https://www.youtube.com/watch?v=39yd7rTbQP8 Enkonduka filmeto pri la blogo] * [https://anchor.fm/scivolemovideoj Podkasto kun la sonoj de la videoj] == Referencoj == {{Referencoj}}{{Bibliotekoj}}{{Unua}} [[Kategorio:Jutubaj kanaloj]] [[Kategorio:Esperantlingvaj retejoj]] [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] [[Kategorio:Jutubistoj]] [[Kategorio:Aperis en 2017]] [[Kategorio:Aperis en 2020]] [[Kategorio:Aperis en 2019]] nhe39qtiqse0q8wbe5rzpik7h65h5jx 0 721329 9384680 8847711 2026-05-27T00:25:13Z Γλωσσολαλιά 253200 9384680 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Sankt-Peterburg-Finljandskij | origina nomo = {{Malgrande|'''Санкт-Петербург-Финляндский'''}} | dosiero = Finlandsky Rail Terminal.jpg | grandeco de dosiero = 280 | priskribo = La aktuala stacidomo. | lando = Rusio | loko = {{Sankt-Peterburgo}} | latitudo = 59.955739 | longitudo = 30.356575 | regiono-ISO = RU-SPE | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Sankt-Peterburgo/Rusio | nomo de proprietulo = {{Moskva metroo|RZD}} [[Rusiaj Fervojoj]] | nomo de trafikanto = [[Oktjabrjskaja fervojo]] | kodo de fervoja stacidomo = 038205 | kodo de stacidomo = 2004004 | fervojo = | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 10 | nombro de kajoj = 5 | malfermo = 1870 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = {{Peterburga metroo|0}} {{Peterburga metroo|1}} ''{{Spmet|Ploŝĉad Lenina}}'' | notoj = | retejo = {{Oficiala retejo Ekspress-3|2004004}}<br />{{Oficiala retejo ESR|038205}} }} '''Finnlanda Stacio''' aŭ '''Sankt-Peterburg–Finljandskij''' ({{lang-ru|Станция Санкт-Петербург-Финляндский|t= Stancija Sankt-Peterburg-Finljandskij}}) (IATA: FVS), estas [[fervoja stacio]] en [[Sankt-Peterburgo]], [[Rusio]], kiu funkciigas transporton al okcidentaj destinoj kiel [[Helsinki]] kaj [[Viborg]]. == Lenin == [[Dosiero:The locomotive M-293, which in August 1917 Lenin went to Finland.JPG|eta|maldekstre|upright|La lokomotivo kiu pelis la trajnon per kiu Lenin alvenis en la Finnlanda Stacio de Petrogrado en Aprilo 1917 ne estis konservita. La lokomotivo #293, per kiu Lenin eskapis al Finnlando kaj poste revenis al Rusio en tiu sama jaro, utilis kiel permanenta ekspozicio, instalita sur platformo en la stacio.]] La stacio estas fama ĉefe kiel la loko kien [[Vladimir Lenin]] revenis al [[Rusio]] el ekzilo en Svisio la 16an de Aprilo 1917 (novstile), estre de la [[Oktobra Revolucio]]. Tiu okazaĵo estis rememorata per soveteca statuo de Lenin dominanta la placon antaŭ la stacidomo. Post la tumulto de la [[Juliaj tagoj]], kiam laboristoj kaj soldatoj en la tiama ĉefurbo luktis kontraŭ registaraj trupoj, Lenin devis fuĝi al Finnlando por sekureco, evitante areston. Lenin sekrete revenis el Finnlando maskita kiel fervojisto kaj protektita de Eino Rahja kaj Alexander Shotman la 9an de Aŭgusto 1917. Ambaŭ fojojn Lenin trapasis la rusi–finnan limon per la lokomotivo #293 ŝoforitan de la finna inĝeniero Hugo Jalava ({{lang-ru|Гуго Эрикович Ялава}}). Tiu [[vaporlokomotivo]] estis donacita de Finnlando al Sovetunio en 1957, kaj estas nun instalita kiel permanenta ekspozicio sur unu el la platformoj de la stacio. {{-|maldekstre}} == Dua Mondmilito == Dum la [[Sieĝo de Leningrado]] en 1941–43, la Finnlanda Stacio estis la nura fervoja finstacio de Leningrado kiu restis uzebla. Tiu fervojo konektis Leningradon kun stacio apud la okcidenta bordo de la [[Ladoga (lago)|Lago Ladoga]], kien venis la bezonataĵoj el la ne-okupaciitaj partoj de Sovetunio tra la lago, ĉu boate ĉu sur la laga glacio, tra la tiel nomita [[Vojo de Vivo]]. == Post jaro 2000 == Inter jaroj 2010 kaj 2022 la Finnlanda Stacio estis finstacio de [[Allegro (trajno)|la trajno Allegro]] inter Helsinki kaj Petrogrado <ref>[https://web.archive.org/web/20110620073637/http://www.vr.fi/en/index/ulkomaat/venaja/allegro/palvelut_junassa_5.html arkivo de "vr.fi"]</ref>. Kelkajn semajnojn post [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|komenco de la rusa invado de Ukrainio]] ĉiu fervojtrafiko inter Ruslando kaj Finnlando ĉesis kaj do el "Finnlanda Stacio" ne plu eblas atingi Finnlandon. == Aktuale == {{Spmet|Ploŝĉad Lenina}} ({{lang-ru|Площадь Ленина}}) estas stacio de la [[Metroo de Sankt-Peterburgo]] sur [[Linio Kirovsko-Viborgskaja (Sankt-Peterburgo)|Kirovsko-Viborgskaja linio]], ĝi situas inter la stacioj {{Spmet|Viborgskaja}} kaj {{Spmet|Ĉerniŝevskaja}} en Sankt-Peterburgo. La stacio estas konektita al Finlanda fervoja stacidomo de Sankt-Peterburgo kaj formas unuigitan transportan nodon kun ĝi. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Rusiaj Fervojoj]] * [[Oktjabrjskaja fervojo]] * [[Leningrada linio]] * [[Tramtransporto en Sankt-Peterburgo]] * [[Trolebusa transporto en Sankt-Peterburgo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://tochka-na-karte.ru/Railway-Stations/557-Sankt-Peterburg--Finljandskij.html Sankt-Peterburg-Finljandskij en retejo tochka-na-karte] * [https://railwayz.info/photolines/station/4719 Railwayz.info] * [https://rasp.yandex.ru/station/9602497/ Yandex] {{Fervojaj stacioj de Sankt-Peterburgo}} [[Kategorio:Fervojaj stacioj malfermitaj en 1870]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Rusio]] [[Kategorio:Transporto en Leningrada provinco]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Transporto en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:1870 en la Rusia Imperio‎]] dyehtqaj75txyptt1jp297o7dynf7pe 0 722364 9384758 8387877 2026-05-27T06:05:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384758 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lago | Lago = Niinivesi | Latitudo = 62/47/0/N | Longitudo = 26/46/0/E | Regiono-ISO = FI-15 | zomo = 9 | Situo = [[Rautalampi]], [[Vesanto]] kaj [[Tervo]] | Longo = 37 | Larĝo = 4 | Areo = 75.66 | Referenco por areo=<ref name="oiva">{{citaĵo el la reto | url = http://wwwp2.ymparisto.fi/scripts/oiva.asp | titolo = OIVA – Ympäristö- ja paikkatietopalvelu | Selite = edellyttää rekisteröitymisen | eldoninto = Ympäristöhallinto | alirdato = 7.9.2010 | lingvo = fi | arkivurl = https://web.archive.org/web/20110324062535/http://wwwp2.ymparisto.fi/scripts/oiva.asp | arkivdato = 2011-03-24 }}</ref> | Alto = 97.9 | Referenco por alto=<ref name="karttapaikka">{{citaĵo el la reto | url = http://kansalaisen.karttapaikka.fi | titolo = Kansalaisen Karttapaikka | eldoninto = Maanmittauslaitos | alirdato = 7.9.2010 | lingvo = fi}}</ref> | Bordo = 196.3 | Referenco por bordo=<ref name="oiva"/> | Profundo = | Maksimuma profundo = 19.2 | Referenco por maksimuma profundo=<ref name="oiva"/> | Volumeno = | Laŭflue = [[Nokisenkoski]] }} [[Dosiero:Niinivesi-4.jpg|maldekstra|eta|Niinivesi]] '''Niinivesi''' estas [[lago]] en [[Finnlando]] en areo de Rautalampi, [[Vesanto]] kaj [[Tervo]]. Ĝia areo estas {{unuo|75.66|km²}} kaj supermara alteco {{unuo|97.9|m}}. Niinivesi ricevas akvon el okcidento el Kiesimä kio elfluas al Niinivesi laŭ Kerkonjoki. La kvalito de la akvo estas vere bona. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Lagoj en Finnlando]] 1nxt3xded0hbct8cp37nzuox2irtf4c 0 724820 9384621 8929135 2026-05-26T21:39:44Z Alifono 114488 Vidu ankaŭ: Faik Konica 9384621 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Naim Frashëri''' (naskiĝis la [[25-a de majo|25-]][[1846|an de majo 1846]] en Frashëri, [[Otomana Imperio]], hodiaŭ [[Albanio]], mortis la [[20-a de oktobro|20-an de oktobro]] [[1900]] en Kizil Toprak, Kadıköy, Otomana Imperio, hodiaŭ [[Istanbulo]], [[Turkio]]) estis [[historiisto]], [[ĵurnalisto]], [[poeto]] kaj [[tradukisto]], kiu estis proklamita nacia poeto de Albanio<ref>(en) Elsie, Robert, ''A Biographical Dictionary of Albanian History''. I.B.Tauris (2013), “FRASHËRI, NAIM Bey”, paĝo 152. ISBN 9781780764313.</ref> kaj unu el la fondintoj de moderna albana literaturo. == Kariero == Lia plej granda verko estas ''Historia e Skënderbeut'' ("La historio de Skanderbeg"), kiun li mem konsideris kiel lia ĉefverko. Longa epopea poemo pri la mezepoka albana liberecbatalanto Skanderbeg kaj lia lukto kontraŭ la Otomana Imperio. Li uzis simplan lingvon por ke lia mesaĝo estu ĝuste transdonita al la multaj albanoj, kiuj ne povis legi vere bone. La edukado, kiun li ricevis en la korana lernejo dum sia infanaĝo, lasis spuron en sia verkado. Li estas konata pro sia filozofia laboro pri la [[bektaŝismo]] (tr:''Bektâşîlik,'' islama [[mistikismo]]) kiun li instruis. Naim estis prezidanto de la estraro pri la [[cenzuro]] ene de la Otomana edukministerio kaj povis iam levi la malpermeson de iuj albanlingvaj libroj. Naim estas memorita kiel politika poeto, kiu faris politikajn mesaĝojn en la verkoj, kiujn li skribis, inkluzive de la streĉitaj cirkonstancoj de la albanoj kaj la manko de kulturaj rajtoj en la Otomana Imperio, kiu formis la albanan nacian renesancon (albane: ''rilindja kombëtare''). Li estis unu el la malmultaj viroj, kiuj same konis kaj aprezis la literaturan kulturon de Okcidento kaj Oriento. La plej multaj el liaj libroj estis publikigitaj en Bukareŝto ĉar eldoni en la albana lingvo ne estis permesita tiutempe en la Otomana Imperio. == Poliglota tradukisto == [[Dosiero:Naim Frashëri 2002 stamp of Albania.jpg|alternative=Albana poŝtmarko pri Naim Frashëri (2002)|eta|Albana [[poŝtmarko]] pri Naim Frashëri (2002)|maldekstra|285x285ra]] Li konatiĝis kun multaj kulturoj kaj scipovis, krom la [[Albana lingvo|albanan]], flue paroli la [[Araba lingvo|araban]], la [[Turka lingvo|turkan]], la [[Persa lingvo|persan]]. Li translokiĝis en 1865 al [[Ioannina]] (albane: Janina), kie li lernis la [[Greka lingvo|grekan]], la [[Franca lingvo|francan]] kaj la [[Itala lingvo|italan]]. Krom en la [[Albana lingvo|albana]] li verkis en la [[Turka lingvo|turka]], [[Persa lingvo|persa]] kaj [[Greka lingvo|greka]] lingvoj. Li ankaŭ legis la [[Franca lingvo|francan]] kaj la [[Latina lingvo|latinan]]. Li ankaŭ estis infanlibra aŭtoro kaj tradukis al la albana plurajn konatajn fablojn de la franca aŭtoro [[Jean de La Fontaine]]. == Fundamentoj de lia kreivo == Naim Frasheri verkis entute 22 gravajn verkojn en la turka, greka, persa kaj albana lingvoj. Liaj fruaj [[Patriotismo|patriotismaj]] poemoj estis grave influitaj de la persa literaturo, kaj ankaŭ de la franca. Tamen lia tuta krea vojo estis trapenetrita de la ideoj de [[Sufiismo|sufiisma]] [[panteismo]], kiu asertis la dian esencon en ĉio, kio ekzistas en la mondo, konfirmita en liaj poemoj "Svirel" kaj "Lampo". == Honoroj == La [[Irano|irana]] ŝtato, honore al lia kontribuo al la persa lingvo, eldonis poŝtmarkon kun la bildo de la poeto Frashërlli. Ankaŭ Albanio eldonis en 2002 poŝtmarkon pri li. Frashëri estas la plej reprezenta verkisto de islama [[mistikismo]] en la albana lingvo, respektive kun la verkoj ''Fletore e Bektashinjet'' kaj ''Qerbelaja'', kiel la unuaj verkoj de albana bektaŝismo. En [[Tetovo]] (Makedonio), okazas internacia poezia festivalo nomata laŭ li "Tagoj de Naim" (''Ditet e Naimit''). == Bibliografio == (angla) Enika Abazi, Albert Doja: ''Further considerations on the politics of religious discourse: Naim Frashëri and his Pantheism in the course of nineteenth-century Albanian nationalism.'' In: ''Middle Eastern Studies.'' Band 49, n-ro 6, 2013, paĝoj 859–879. == Vidu ankaŭ == * [[Skanderbeg]] * [[Albanlingva literaturo]] * [[Faik Konica]], verkisto kiu antaŭenigis la albanan lingvon kaj kulturon == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Frashëri, Naim}} [[Kategorio:Viroj]] [[Kategorio:Greklingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Perslingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Albanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Albanaj verkistoj]] [[Kategorio:Albanaj poetoj]] g4uyg16hu2t8a9xu30b07npr0qbumj2 0 731673 9384760 9188642 2026-05-27T06:17:02Z Näin on näreet 255377 9384760 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Pentti Ilkka Olavi ARAJÄRVI''' (naskiĝis la {{daton|2|6|1948}} en [[Helsinko]]) estas [[Finnlando|finna]] [[politikisto]], [[profesoro]], [[verkisto]] de nefikcio kaj [[lernejo|lerneja]] spertulo. Li estas edzo de prezidanto [[Tarja Halonen]] ekde aŭgusto 2000, kiam Halonen jam estis prezidanto. Arajärvi multe rakontis opiniojn pri lernejaj aferoj de Finnlando ekzemple rekomendante, ke oni plilongigu la finnan bazlernejon do, ke ĝi estu dekjara (la finnaj infanoj irus al lernejo unu jaron pli june ol nun) kaj apogante ekzemple devon iri al gimnazio aŭ faklernejo post la bazlernejo kaj la devigan instruon de la sveda lingvo en finnaj lernejoj. Lia patrino estis profesoro [[Terttu Arajärvi]]. Halonen estis la unua virina prezidanto de Finnlando kaj tial kompreneble Arajärvi la unua edzo de prezidanto de Finnlando - en 2000–2012 oni iam duonhumure uzis pri li la esprimon "la unua viro de la respubliko". {{Projektoj}} {{ĝermo|Finnlando}} {{Vivtempo|Arajarvi, Pentti}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] f6zbklpi5diuyidptmmbve959zthcv1 9384762 9384760 2026-05-27T06:21:28Z Näin on näreet 255377 9384762 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Pentti Ilkka Olavi ARAJÄRVI''' (naskiĝis la {{daton|2|6|1948}} en [[Helsinko]]) estas [[Finnlando|finna]] [[politikisto]], [[profesoro]], [[verkisto]] de nefikcio kaj [[lernejo|lerneja]] spertulo. Li estas edzo de prezidanto [[Tarja Halonen]] ekde aŭgusto 2000, kiam Halonen jam estis prezidanto. Arajärvi multe rakontis opiniojn pri lernejaj aferoj de Finnlando ekzemple rekomendante, ke oni plilongigu la finnan bazlernejon do, ke ĝi estu dekjara (la finnaj infanoj irus al lernejo unu jaron pli june ol nun) kaj apogante ekzemple devon iri al gimnazio aŭ faklernejo post la bazlernejo, la devigan instruon de la sveda lingvo en finnaj lernejoj kaj plibonigi la sekurecon kaj trankvilecon lerneje. Ankaŭ eblojn de porplenkreskula edukado li volus pliigi. Lia patrino estis profesoro [[Terttu Arajärvi]]. Halonen estis la unua virina prezidanto de Finnlando kaj tial kompreneble Arajärvi la unua edzo de prezidanto de Finnlando - en 2000–2012 oni iam duonhumure uzis pri li la esprimon "la unua viro de la respubliko". {{Projektoj}} {{ĝermo|Finnlando}} {{Vivtempo|Arajarvi, Pentti}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] bezjqn3d2upmwszlqrtp2kpnpt2cuxa 0 734018 9384931 7229554 2026-05-27T09:55:32Z Aidas 3488 9384931 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=FR}} '''Embres-et-Castelmaure''' estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] en la [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Aude]] en suda [[Francio]]. Ĝi estas en la regiono [[Langvedoko-Rusiljono]] kaj en la natura regiono Corbières. ==Populacio== El 413 loĝantoj en 1886 oni malpliiĝis al pli ol 300 loĝantoj en la tri unuaj jardekoj, poste al 200 kaj al ĉirkaŭ 150 fine de la 20-a jarcento kaj komence de la 21-a jarcento. [[Dosiero:Castelmaure chapelle Saint-Félix AL04.jpg|eta|maldekstre|Kapelo Saint-Félix de Castelmaure.]] ==Tereno== Estas [[arbaro]]j kaj duon-naturaj areoj (79,1 % en 2018), sed malpliige rilate al 1990 (83 %). En 2018 estas arbustejoj kaj herbejoj (76,1 %), permanentaj kultivoj (10,5 %), heterogenaj agrikulturaj zonoj (10,4 %), arbaroj (3 %). == Rilatoj al Esperanto == En la malgranda loĝloko havas sian sidejon la [[Unesko-Grupo Narbonia]], esperantlingva laborgrupo, en kiu membras ĉiuj regulaj redaktistoj tradukistoj de la ĵurnalisma projekto [[Le Monde diplomatique en Esperanto]]. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Aude]] 8bmvcx8wnrbp56cswzcl74iu5tyfp92 0 735231 9384418 9069042 2026-05-26T14:34:16Z Tirolischleioans 254019 /* Fonto */ 9384418 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO=FR }} [[Dosiero:Vestige eglise Morimond.jpg|eta|Restaĵo de la konventa kirko]] '''Abatejo Morimond''' ({{lang-la|Morimundus}}; laŭvorte: ''estu mortinta por la mondo!'') estas la kvara filio de [[Cistercio]]. Ĝi situas en la nuna komunumo [[Parnoy-en-Bassigny]] en [[Haute-Marne]], Franclando. == Historio == Fondis ĝin en 1115 Odelric d' Aigremont kun sia edzino Adeline de Choiseul. Arnold, ĝia unua abato, ano el unu de la plej riĉaj familioj de Germanio, ja taksitis por multaj jaroj la plej influa cisterciano, kvazaŭ ordena kolono. Danke al lia engaĝiĝo Morimondo rapidege floris. Multaj aliaj konventoj de ĝi fonditis en Francujo, Germanujo, Polujo, Bohemio, Hispanujo, Cipro. Jenas la plej gravaj komencaj fondoj de la morimondanoj: [[Ebrach]] (1126) en [[Germanio]]; [[monaĥejo Heiligenkreuz|Heiligenkreuz]] en [[Aŭstrio]] (1134); Aiguebelle en [[Drôme]] (1137). Fine nombriĝis je la fino de la 18-a jarcento ne tute tri cent monaĥ(in)ejoj inter la disde Morimond rekte fonditaj institucioj. Variaj papoj ankaŭ submetis diversajn ordenojn sub la jurisdikcion de abatoj de Morimond: de Calatrava (1187); de Alcantara (1214); Militia Christi (Portugalujo; 1319), de Maŭrico kaj Lazaro (Savojo). Pro intertempa troa kresko ĉionrilate, ofta militado kaj sia geografia situo Morimond iam eksuferis je dekadenco. Diversaj reformaj provoj fiaskis. En la jaro 1791 venis la fino de la monaĥejo en la kuro de la [[Franca revolucio]]. == Graveco == Je Morimond gastis multaj religiuloj sanktaj kaj sciencistaj. Al abotoj de ĝi reĝoj kaj imperiestroj konfidis la plej komplikajn taskojn. Multaj episkopoj kaj kardinaloj edukitis je Morimond. Ankaŭ papo [[Benedikto la 12-a]], estis monaĥo el filia klostro de Morimond. De la gloro arĥitektura surloke, de la konstruaĵoj kirka kaj konventa, nuntempe kvazaŭ nenio plu estas. Ja konserviĝis orgeno kaj la benkaro kiu estas nun en la katedralo de [[Langres]]. == Fonto == Obrecht Edmond: [http://www.newadvent.org/cathen/10570a.htm "Abbey of Morimond"] - ĉe: ''The Catholic Encyclopedia,'' volumo 10, Robert Appleton Company, Novjorko 1911 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.cister.net/FR/Abbey/morimond.aspx Informoj por vizitantoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101231010948/http://www.cister.net/FR/Abbey/morimond.aspx |date=2010-12-31 }} * [http://www.freunde-abtei-morimond.de/ Klostroamikara societo germanlingva] * [http://abbaye-morimond.org/ Klostroamikara societo franclingva] * [https://gebaut.eu/pontigny_romanik_gotik/pontigny_romanik_gotik.html Gebaut.eu: ''Burgundische Romanik – Pontigny – Zisterziensergotik''] {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Cistercianaj monaĥejoj en Francio|Morimond]] [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Morimond]] [[Kategorio:Monaĥejoj fonditaj en la 12-a jarcento|Morimond]] [[Kategorio:Haute-Marne]] 79xl1whily1ihw5avw1xbyy17u11gip 0 738734 9384377 8185813 2026-05-26T13:17:32Z Sj1mor 12103 9384377 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Osiky | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Osiky | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Osiky, kostel sv. Stanislava (2013-08-31; 06).jpg | dosiero_priskribo = Preĝejo de sankta Stanislao proksime de Osiky <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Osiky vlajka.jpg | blazono = Osiky znak.jpg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Brno-provinco | municipo = Tišnov | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Grandmoravia imperio | histregiono1 = Moravio | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | ŝoseo = | konstruaĵo_tipo = | konstruaĵo = | montaro = Suprasvratka montetaro | orogenezo = | orogenezo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Osiky | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 577 | lat_d = 49 | lat_m = 27 | lat_s = 22 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 25 | long_s = 18 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 7.56 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Osiky <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1390 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 679 23 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ064 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0643 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0643 582174 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 1 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 1 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.osiky.cz www.osiky.cz] | commons = Osiky | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Osiky''' estas municipo en [[Ĉeĥio]] troviĝanta en [[distrikto Brno-provinco]], en [[Sudmoravia regiono]]. Ĝi etendiĝas en [[Suprasvratka montetaro]], en [[Naturparko Svratka montetaro]], proksimume 12 kilometroj norde de [[Tišnov]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro [[1390]]. Ekde la 1850 ĝis la 70-aj jaroj de la 19-a jarcento Osiky estis konsisto de [[Brumov]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Preĝejo de sankta Stanislao * Kapelo de sankta Filomeno * Kruco el marmoro kun nomoj de dek falintoj en la unua mondmilito - el la jaro [[1928]] * Marmora kruco en tombejo * Marmora kruco ĉe eksa lernejo - el la jaro [[1892]] * Ligna kruco kun metala korpo de Kristo - el la jaro [[1950]] * Monumento al partizanoj * [[Osiky (burgo)|Osiky]] – pereinta burgo proksime de la preĝejo de sankta Stanislao, jam en la katastro de la najbara [[Synalov]] == Pluaj fotoj == <gallery> Kaple svaté Filomény, Osiky, okres Brno-venkov.jpg|Kapelo de sankta Filomeno Památník ruským parašutistům, Osiky, okres Brno-venkov.jpg|Monumento al rusaj paraŝutistoj Kříž v obci, Osiky, okres Brno-venkov.jpg|Kruco en la municipo Kříž v jižní části obce, Osiky, okres Brno-venkov.jpg|Kruco en la suda parto de la municipo Hasičská zbrojnice, Osiky, okres Brno-venkov.jpg|Fajroestingista armilejo Koupaliště, Osiky, okres Brno-venkov.jpg|Baniĝejo </gallery> {{Municipoj de Sudmoravia regiono|Distrikto Brno-provinco}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Brno-provinco]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Brno-provinco]] [[Kategorio:Setlejoj en Suprasvratka montetaro]] hjljtr92wnf3bpij9nzatb3x02yrgk7 0 740924 9384556 9021308 2026-05-26T18:44:07Z Näin on näreet 255377 9384556 wikitext text/x-wiki {{Informkesto partio |koloro = #FFD500 |esperanta nomo = Veraj finnoj |propra nomo = Perussuomalaiset |emblemo = Perussuomalaiset_Logo.svg |slogano = |estro = [[Riikka Purra]] |lando = Finnlando |fondiĝo = 1995 |dissolvo = |sidejo = [[Helsinko]] |ideologio = [[nacia konservativismo]] |internacia aliĝo = [[eŭropa politika partio|en Eŭropa Unio]]: [[Partio de Eŭropaj Socialdemokratoj]], en Skandinavio: Nordia libereco (svede/norvege Nordisk frihet, dane Nordisk frihed, finne Vapaa Pohjola) |ĵurnalo = |junulara organizaĵo = |retejo = [http://www.perussuomalaiset.fi/ perussuomalaiset.fi] }} '''Veraj finnoj''' (finne ''Perussuomalaiset'') estas finna [[politika partio]]. Ĝi estas centrisma konservativa partio. Ĝi havas nun 46 membrojn en [[finna parlamento]]. Ĝia prezidanto estas [[Riikka Purra]] ekde aŭgusto 2021. La partio havis ministrojn unuan fojon en 2015–2017. Tiam ĝi havis kvar ministrojn. La partio estis fondita en 1995. Ĝia populareco kreskis rapide en la [[2010-aj jaroj]]. En la parlamenta elekto de 2023 la partio fariĝis la dua plej granda partio. La nombro de ĝiaj membroj en la parlamento grandigis je 7 al sume 46. De 2011 ĝis 2015 la "veraj finnoj" en la [[Eŭropa Parlamento]] kunlaboris en la [[eŭropa politika partio]] [[Movado por Eŭropo de Liberecoj kaj Demokratio]]. == Vidu ankaŭ == * [[Timo Soini]] * [[Jari Lindström]] * [[Ligo de finneco]] (asocio nur kultura) * [[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|politiko}} [[Kategorio:Naciismaj partioj en Finnlando]] g8vxxmyo28sngvakeugsvdw1wbu0qzw 0 742954 9384472 9188826 2026-05-26T16:33:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384472 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|nacia parko |lando = Rusio |establita = |regiono-ISO = RU-MOW |Mapo en angulo= <!--funkcias eĉ sen valoro!--> |mapo lokumilo = iso |zomo = 9 }} '''Nacia Parko Losinij Ostrov''' ({{lang-ru|Национальный парк "Лосиный Остров"}}, Alka Insulo)<ref name="elkisland">[http://elkisland.ru/ Nacia Parko Losinij Ostrov] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070104121241/http://elkisland.ru/ |date=2007-01-04 }} en la rusa</ref>​ estas la unua [[nacia parko]] de [[Rusio]]. Ĝi estas en la urbo [[Moskvo]], en la samnoma regiono, kaj estas konsiderata la plej granda arbaro en urbo tiom granda. La arbara areo de la Nacia Parko Lossinij Ostrov kovras areon de nun pli ol 120 kvadrataj kilometroj. En 2001, antaŭ ampleksigo, estis 116,21 kvadrataj kilometroj (11 621 hektaroj), el kiuj arbaro okupas ĉirkaŭ {{unuo|96.04|km²}} ({{unuo|83|%}} entute), kaj el kiuj {{unuo|30.77|km²}} ({{unuo|27|%}}) estas ene de la limoj de la urbo de Moskvo. Ĝi etendiĝas de la loĝkvartaloj de la [[Orienta administra arondismento|Orienta]] kaj la [[Nord-Orienta administra arondismento]] de Moskvo multe preter la urbolimoj en la direkto de [[Mitiŝĉi]] kaj [[Korolov (Moskva provinco)|Korolov]]. Ĝuste kie la nacia parko transiras la urbolimojn de Moskvo, ĝi estas tranĉita de la [[Moskva ĉirkaŭiganta aŭtovojo]] (''MKAD''). La nacia parko konsistas el ĉirkaŭ 85 elcentaj arbaraj areoj, la cetero estas dividita en jenajn areojn: akvaj (du procentoj), marĉaj areoj (kvin procentoj) kaj rezervaj areoj por ebla ekspansio de la nacia parko. Ĉirkaŭ triono de la totala areo de la parko situas en la Moskva urboregiono, la resto apartenas al la [[Moskva provinco]]. La oficiala retejo de la parko anoncas registradon de 44 specioj de mamuloj, 170 de birdoj, 9 de amfibioj, 5 de reptilioj kaj 19 de fiŝoj.<ref name="elkisland" /> == Vidu ankaŭ == * [[Ivan Rusakov]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naciaj parkoj en Rusio|Losinij Ostrov]] [[Kategorio:Ĝardenoj kaj parkoj de Moskvo]] [[Kategorio:Distrikto Bogorodskoje (Moskvo)]] 9ul7kc32k7vamhdu1qlzvonhcow1c8h 0 748106 9384564 8243783 2026-05-26T19:34:50Z Stefangrotz 91903 ĝermo 9384564 wikitext text/x-wiki {{Unua}} '''Ivan Vladimiroviĉ SERGEJEV''' (mortinta 61-jaraĝa en [[1964]] en [[Moskvo]]) estis rusia esperantisto. Li verkis la libron [[Fundamentoj de Esperanto]] en [[1961]].<ref>Nekrologo en revuo ''Esperanto,'' novembro 1964, p. 187.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}}{{Ĝermo|Esperantisto}}{{DEFAŬLTORDIGO:Sergejev, Ivan}} [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1964]] btzm4p4uqd2kbzwrkttjpcvqiek6sca 0 755026 9384906 9052415 2026-05-27T09:32:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384906 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Dunonila ftalato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Nonyl phthalate 2D.png|200px|Nonila ftalato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br>Nonila ftalato'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Nonyl phthalate 3D.png|200px|Nonila ftalato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Nonila ftalato'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * 1,2-Benzenodukarboksilato de dunonilo * Dunonila estero de la o-ftalata acido * n-Dinonyl phthalate (angle |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|26|H|42|O|4'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=84-76-4 84-76-4] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.6529.html 6529] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/590836 590836] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora viskozeca likvaĵo kun milda esterodoro |- |[[Molmaso]]||418,618g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||0,975 g/cm⁻³ |- |[[Fandpunkto]]||-48 °C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/28553-12-0_3815.html Chemsrc]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||463,3 °C <ref>[https://www.guidechem.com/encyclopedia/diisononyl-phthalate-dic21824.html Guidechem]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.487}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||235 °C <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.molbase.com/supplier/759282-product-19687982.html |titolo=Molbase |alirdato=2022-02-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220204223021/http://www.molbase.com/supplier/759282-product-19687982.html |arkivdato=2022-02-04 }}</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:<0,01 g/L<ref>[http://www.chemnet.com/cas/en/28553-12-0/DINP.html Chemnet]</ref> |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||x mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow|color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|271|280|302+352|304+340|305+351+338|312|321|332+313|337+313|362|403+233|405|501}} |-style="background: yellow|color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br>(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Nonila ftalato'''</big> aŭ <big>'''C₂₆H₄₂O₄'''</big> estas kemia komponaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la [[estero]]j de la [[ftalata acido]] kaj '''nonila alkoholo'''. Nonila ftalato estas kemia reakciaĵo, uzata en la fabrikado de [[ftalata acido]] derivaĵoj kaj n-nonilaj derivaĵoj kaj en la produktado de plastaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun [[sulfata acido]] kiel katalizilo. Nonila ftalato estas malmulte solvebla en akvo, sed tre solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[duetila etero]], [[kloroformo]] kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Nonila ftalato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn. ==Sintezoj== ===Reakcio 1=== * Preparado de '''nonila ftalato''' per interagado de '''ftalata acido''' kun '''nonila alkoholo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:phthalic acid 3D ball.png|ftalata acido|80px]] + 2 [[Dosiero:Nonyl alcohol 3D.png|nonila alkoholo|110px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math> [[Dosiero:Nonyl phthalate 3D.png|nonila ftalato|180px]] + 2 [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50px]] |- |} </center> ===Reakcio 2=== * Preparado de '''nonila ftalato''' per interagado de '''ftaloila duklorido''' kun '''nonila alkoholo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sodium phthalate3D.png|80px|natria ftalato]]+2[[Dosiero:Nonyl chloride 3D.png|nonila klorido|110px]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Nonyl phthalate 3D.png|nonila ftalato|180px]] +2[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|natria klorido|80px]] |} </center> ===Reakcio 3=== * Preparado de '''nonila ftalato''' per interagado de '''nonila klorido''' kun '''ftalata acido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2 [[Dosiero:Nonyl chloride 3D.png|nonila klorido|110px]] + [[Dosiero:phthalic acid 3D ball.png|ftalata acido|80px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Nonyl phthalate 3D.png|nonila ftalato|180px]] + 2 [[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50px]] |- |} </center> ===Reakcio 4=== * Preparado de '''nonila ftalato''' per interagado de '''nonila klorido''' kun '''natria ftalato''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 2 [[Dosiero:Nonyl chloride 3D.png|nonila klorido|110px]] + [[Dosiero:Sodium phthalate3D.png|natria ftalato|100px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Nonyl phthalate 3D.png|nonila ftalato|180px]] + 2 [[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|natria klorido|80px]] |- |} </center> ==Vidu ankaŭ== * [[Tereftalatoj]] * [[Ftalato]]j == Referencoj == {{referencoj|3}} 0xq8i36103fk49cux9ji7tjwsedesos 0 767021 9384903 9019905 2026-05-27T09:27:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384903 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|2-Nonanolo|3-Nonanolo|4-Nonanolo}} {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="black"><big><big>'''Nonila alkoholo'''</font></big></big></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|9|H|20|O'''}}</big></center></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Nonan-1-ol_Skelett.svg|200px|Nonanolo]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />Nonila alkoholo'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Nonyl alcohol 3D.png|200px|Nonanolo]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Nonila alkoholo'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Nonila alkoholo * Oktila karbinolo * Heptila etanolo * Heksila propanolo |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=143-08-8 143-08-8] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.8574.html 8574] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/8914 8914] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo |- |[[Molmaso]]||144,258g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||0,827 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/cas/143-08-8.html Guidechem]</ref><ref>[http://www.chemindex.com/index/?f=show_cas_info&terms=143-08-8 Chemindex]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||-5°C <ref>[http://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=143-08-8&l=en&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref><ref>[https://www.chembk.com/en/cas/143-08-8 Chembk]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||215°C <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=143-08-8 |titolo=Chemical Book |alirdato=2022-04-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220418000052/https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=143-08-8 |arkivdato=2022-04-18 }}</ref><ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/143-08-8_336369.html Chemsrc]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4324}}<ref>[https://www.chemblink.com/products/143-08-8.htm Chemblink]</ref> |- |[[Ekflama temperaturo]]||74°C <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.molbase.com/moldata/102749.html |titolo=Molbase |alirdato=2022-04-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220418000052/http://www.molbase.com/moldata/102749.html |arkivdato=2022-04-18 }}</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:0,06954 g/L |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07|09}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|318|411}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264|264+265|273|280|302+352|305+351+338|321|332+317|337+317|362+364|391|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''1-Nonanolo'''</big> aŭ <big>'''C₉H₂₀O'''</big> estas kemia kombinaĵo rezultanta el hidratigado de la '''1-nonaneno''', senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata kiel solvanto kaj en kemiaj sintezoj. Nonanolo estas unu el la 161 eblaj izomeroj<ref>[https://www.molport.com/shop/molecular-formula/C9H20O?pageindex=2 Molport]</ref> kun la kemia formulo <big>'''C₉H₂₀O'''</big>. 1-Nonanolo ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Preparado de '''nonila alkoholo''' per hidratigo de '''2-noneno''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Nonene 3D.png|2-noneno|150px]] +[[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [acido]{sulfata}\, }</math> [[Dosiero:1-Nonanol 3D.png|nonila alkoholo|150px]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de '''nonila alkoholo''' per traktado de '''natria hidroksido''' kun '''2-kloro-nonano''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:1-Chloro-nonane 3D.png|1-kloro-nonano|150px]] +[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|90px]] +[[Dosiero:1-Nonanol 3D.png|nonila alkoholo|150px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|natria klorido|100px]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de '''nonila alkoholo''' per reduktigo de '''metila heksila ketono''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:2-Nonanone 3D.png|nonila ketono|150px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{LiAlH_4}\, }</math> [[Dosiero:1-Nonanol 3D.png|nonila alkoholo|150px]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50px]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de '''nonila alkoholo''' per traktado de '''2-Bromo-1-etanolo''' kun '''heptilmagnezia bromido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Bromoheptyl magnesium 3D.png|heptilmagnezia bromido|160px]] +[[Dosiero:2-Bromo-ethanol 3D.png|2-Bromo-1-etanolo|70px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:1-Nonanol 3D.png|nonila alkoholo|150px]] +[[Dosiero:Magnesium bromide 3D.png|magnezia bromido|90px]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Alkoholo#Antisepsaĵoj|Alkoholoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Acetatoj]] {{Acetatoj}} 963skr41f9f88sq1tfq91wq83ui0moy 0 768565 9384920 9052861 2026-05-27T09:38:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384920 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Nonanamido}} {{Vidu ankaŭ|Oktilamino|Dekilamino}} {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="black"><big><big>'''N-Nonilamino'''</font></big></big></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|9|H|21|N'''}}</big></center></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Nonylamine 2D.png|200px|Nonilamino]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Plata kemia strukturo de la <br />N-Nonilamino'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Nonylamine 3D.png|200px|Nonilamino]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la N-Nonilamino'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Amino-nonano * N-Nonilamino |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=112-20-9 112-20-9] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.15387.html 15387] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/16215 16215] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo |- |[[Molmaso]]||143,274g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||0,782 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/cas/112-20-9.html Guidechem]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.molbase.com/moldata/15913.html |titolo=Molbase |alirdato=2022-04-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220428222427/http://www.molbase.com/moldata/15913.html |arkivdato=2022-04-28 }}</ref> |- |[[Fandpunkto]]||-1°C <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=112-20-9 |titolo=Chemical Book |alirdato=2022-04-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220428222427/https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=112-20-9 |arkivdato=2022-04-28 }}</ref> |- |[[Bolpunkto]]||201,1°C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/112-20-9_846061.html Chemsrc]</ref><ref>[http://www.chemindex.com/index/?f=show_cas_info&terms=112-20-9 Chemindex]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.433}}<ref>[https://www.chemblink.com/products/112-20-9.htm Chemblink]</ref> |- |[[Ekflama temperaturo]]||62,8°C <ref>[http://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=112-20-9&l=en&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref><ref>[https://www.chembk.com/en/cas/112-20-9 Chembk]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:nesolvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|07}}{{GHS Piktogramo|09}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|312|314|332|400|411}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|260|261|264|270|271|273|280|301+317|301+330+331|302+352|302+361+354|304+340|305+354+338|316|317|321|330|362+364|363|391|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Nonilamino'''</big> aŭ <big>'''C₉H₂₁N'''</big> estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la '''anolo''' kun [[amoniako]] en ĉeesto de katalizilo. Nonilamino estas senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. Nonilamino ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo kaj eteroj. == Reakcioj == === Reakcio 1 === * Preparado de '''nonilamino''' per traktado de '''amoniako''' kun '''nonanolo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Nonyl alcohol 3D.png|nonanolo|120px]] +[[Dosiero:Ammonia 3D.png|amoniako|50px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [acido]{Sulfata}\, }</math>[[Dosiero:Nonylamine 3D.png|nonilamino|160px]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50px]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de '''nonilamino''' per traktado de '''kloramino''' kun '''nonano''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Nonane-3D-balls-B.png|nonano|120px]] +[[Dosiero:Chloramine 3D.png|unukloramino|70px]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Nonylamine 3D.png|nonilamino|160px]] + [[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50px]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de '''nonilamino''' per traktado de '''amoniako''' kun '''nonila klorido''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:1-Chloro-nonane 3D.png|nonila klorido|120px]] +[[Dosiero:Ammonia 3D.png|amoniako|70px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Nonylamine 3D.png|nonilamino|160px]] + [[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50px]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de '''nonilamino''' per traktado de '''amoniako''' kun '''nonanalo''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Nonyl aldehyde 3D.png|nonanalo|120px]] + [[Dosiero:Ammonia 3D.png|amoniako|70px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [\;ZnCl_2]{\;Zn\;+\;2\;HCl}\, }</math> [[Dosiero:Nonylamine 3D.png|nonilamino|160px]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50px]] |- |} </center> === Reakcio 5 === * Preparado de '''nonilamino''' per traktado de '''ureo''' kun '''klorononano''': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:1-Chloro-nonane 3D.png|klorononano|120px]] +[[Dosiero:Urea 3D ball.png|ureo|90px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [-\;ZnCl_2]{\;Zn\;+\;2\;HCl}\,}</math>[[Dosiero:Nonylamine 3D.png|nonilamino|160px]] +[[Dosiero:Chloramine 3D.png|kloramino|70px]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|50px]] |- |} </center> == Vidu ankaŭ == * [[Amino#Ecoj|Aminoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Aminoj]] nvzbof5fb697wnmpxyp1axrqmtyi9ab 0 774098 9384332 7602099 2026-05-26T12:18:17Z Γλωσσολαλιά 253200 /* eksteraj ligiloj */ 9384332 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:SteppingStoneBoltonAbbey.jpg|dekstra|eta|250x250ra| Ponto de paŝoŝtonoj proksime en [[Jorkŝiro|Yorkshire]], [[Anglio]]]] [[Dosiero:StepStones4956.jpg|dekstra|eta|250x250ra| Ponto de poŝoŝtonoj preter rivereto]] '''Poŝoŝtonoj''' estas ŝtonoj aranĝita por formi simplan [[Ponto|ponton]] kiu per levita surfaco permesas transiron al [[piediranto]] preter akvaĵo (natura baro kiel [[rivereto]] aŭ [[Akvoartaĵoj|akvoartaĵo]] en ĝardeno kie akvo estas permesita flui inter ŝtonaj paŝoj). Ponto de poŝoŝtonoj estas konstruita el areto de ŝtonoj aranĝitaj flank-al-flanke je intervaloj de ĝis dekoj da [[Centimetro|centimetroj]] (ĉirkaŭ la grandeco de unu [[paŝo]] de [[Plenkreskeco|plenkreskulo]]. Male al aliaj specoj de pontoj, tiu speco de ponto ne estas/havas unu daŭran strukturon, sed estas simpla aranĝo de ŝtono, ĉiu sufiĉe larĝaj kaj kun levita surfaco konvena por surpaŝi. Tiu aranĵo/strukturo estas verŝajne la plej malnova speco de ponto iam konstruita. == Galerio == <gallery> Dosiero:Stepping stones.jpg|Ŝtonponto en la [[Surrey|distrikto de Surrey]] en Anglio Dosiero:Stepping Stones - geograph.org.uk - 5528.jpg|Ŝtonponto en la Nacia Parko "[[Laga Distrikto]]" en Anglio </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Vadejo]] == eksteraj ligiloj == {{Commons-inline}} {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Ŝtonaj pontoj]] [[Kategorio:Ŝtontajlado]] [[Kategorio:Ĝardenaj elementoj]] bdr5ulk313ukjjz0d1e6clgze1tss4i 0 774568 9384864 9258480 2026-05-27T08:25:33Z Γλωσσολαλιά 253200 9384864 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=CL | Mapo en angulo={{Santiago de Ĉilio}} | situo sur mapo=Santiago (komunumo) |zomo=13 }} La '''Nacia Biblioteko de Ĉilio''' ({{Lang-es|Biblioteca Nacional de Chile}}) estas la [[nacia biblioteko]] de [[Ĉilio]]. Ĝi situas en [[Santiago de Ĉilio]], en konstruaĵo finita en 1925, kvankam ĝia historio devenas de la komenco de la [[19-a jarcento]] antaŭ esti translokita al sia nuna hejmo. La biblioteko havas pli ol 1,100,000 rekordojn. <ref>http://descubre.bibliotecanacional.cl/primo_library/libweb/action/dlDisplay.do?vid=BNC&afterPDS=true&docId=</ref> La historia parto de la ĉilia arkivo, situas en la konstruaĵo de la nacia biblioteko, kun la administra parto situanta en alia kvartalo. La biblioteko estis establita post la ascendo al potenco de [[José Miguel Carrera]], kiel parto de la sendependecprocezo de Ĉilio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [[Kategorio:Kulturo de Ĉilio]] [[Kategorio:Naciaj bibliotekoj|Ĉilio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Santiago de Ĉilio]] gxhw13di4syfdtgifmg64vqw8urz6wq 9384865 9384864 2026-05-27T08:27:48Z Γλωσσολαλιά 253200 9384865 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=CL |lando={{Ĉilio}} |sidejo={{Santiago de Ĉilio}} | Mapo en angulo=Santiago de Ĉilio | situo sur mapo=Santiago (komunumo) |zomo=13 }} La '''Nacia Biblioteko de Ĉilio''' ({{Lang-es|Biblioteca Nacional de Chile}}) estas la [[nacia biblioteko]] de [[Ĉilio]]. Ĝi situas en [[Santiago de Ĉilio]], en konstruaĵo finita en 1925, kvankam ĝia historio devenas de la komenco de la [[19-a jarcento]] antaŭ esti translokita al sia nuna hejmo. La biblioteko havas pli ol 1,100,000 rekordojn. <ref>http://descubre.bibliotecanacional.cl/primo_library/libweb/action/dlDisplay.do?vid=BNC&afterPDS=true&docId=</ref> La historia parto de la ĉilia arkivo, situas en la konstruaĵo de la nacia biblioteko, kun la administra parto situanta en alia kvartalo. La biblioteko estis establita post la ascendo al potenco de [[José Miguel Carrera]], kiel parto de la sendependecprocezo de Ĉilio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [[Kategorio:Kulturo de Ĉilio]] [[Kategorio:Naciaj bibliotekoj|Ĉilio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Santiago de Ĉilio]] ruot36bqnnvcvye1zq437hw9la6d54p 2 782257 9384570 9381551 2026-05-26T19:42:22Z Stefangrotz 91903 In-timo 9384570 wikitext text/x-wiki Mi administrias la konto "Trovaĵoj de Vikipedio" * Tvitero: https://twitter.com/ho_vikipedio * Telegramo: https://t.me/ho_vikipedio * Mastodon/Fediverso: [https://esperanto.masto.host/@ho_vikipedio @ho_vikipedio@esperanto.masto.host] * BlueSky: [https://bsky.app/profile/hovikipedio.bsky.social ‪@hovikipedio.bsky.social‬] Tiu ĉi estas labora paĝo por kolekti artikolojn [[Vikipedio:Nekutimaj artikoloj]] [[Uzanto:Stefangrotz/Trovaĵoj de Vikipedio/Kuriozaĵkabineto]] == Eblaj paĝoj: == * [[In-timo]] * [[Onfim]] * [[Ĉokoholulo]] * [[Kusenbatalo]] * [[Atingopova timo]] * [[Stulta haro (en animeo)]] * [[Hundofekaĵo]] * ''[[Nova E...fiko]]'' * [[Poŝtkartoj de Liĥtenŝtejno]] * [[Kotakaĉo]] * [[Furzo]] * [[Esperanto? Plenbuŝe!]] * ''[[Bialbero di Casorzo]]'' * [[Difekto]] * [[Oibofobio]] * [[Granda malantaŭe riproĉa dudek-dekduedro]] * [[Listo de nombroj]] * [[Elektitaj Noveloj]] * [[Sakro]] * [[Vikipedio:Tago de Vibber]] * [[Lunpaŝado]] * [[Pojnduelo]] * [[Ordinara fikario]] * [[Vatikana Futbala Ĉampioneco]] *[[Ridetulo]] *[[Paradokso de kokino kaj ovo]] *[[Formikumo]] *[[Necesejoj en Japanio]] *[[Lopadotemakhoselakhogaleokranioleipsanodrimypotrimmatosilphiokarabomelitokatakekhymenokikhlepikossyphophattoperisteralektryonoptekephalliokinklopeleiolagōiosiraiobaphētraganopterygṓn|Lopadotemakhoselakhogaleokranioleipsanodrimypotrimmatosilphiokarabomelitokatakekhymenokikhlepikossyphophattoperisteralektryonoptekephalliokinklopeleiolagōiosiraiobaphētraganopterygṓ]] *[[ASCII-arto]] *[[Malneta enlanda feliĉo]] *[[Listo de la plej dikaj fagoj en Germanujo]] *[[Malneta enlanda feliĉo]] *[[Arto farita de bestoj]] *[[Granda Floppa]] *[[Plimuto (Moncerato)]] *[[Kontraŭtanka hundo]] *[[Gangnam Style]] *[[Leĝo de Parkinson]] *[[Kvarfobio]] *[[Dektrifobio]] *[[Saskvaĉo]] *[[Taŭrokaco]] *[[Kacujo]] *[[Facepalm]] *[[Gesto por helpo]] *[[Ostejo en Sedlec]] *[[Kapitano Pafo]] *[[Diskuto:Esperanto-flago]] *[[Punkto de Gräfenberg]] *[[Remburado (konservado de bestoj)]] *[[Problemo de jaro 2038]] *[[Roy Sullivan]] *[[Ata-ita-diskuto]] *[[Mafinsupro]] *[[Edzperanto]] *[[Okej]] *[[Esperanta slango]] *[[Regulo pri la 1%]] *[[Latina obscaena]] *[[Metroo de Mekko]] *[[Ventumila morto]] *[[Leĝo de Murphy]] *[[Geedziĝoj esperantistaj]] *[[Listo de drakoj]] *[[Esperanto (insulo)]] *[[Esperanto (apartigilo)]] *[[Ria (stacidomo)]] *[[Rivero Eo]] *[[Listo de interesaj aŭ nekutimaj loknomoj]] *[[Estonteco de la Tero]] *[[Malkaŝaĵo]] *[[Austerlitz (Nederlando)]] *[[Historio de la pico]] *[[Projekto:Vizaĝoj]] * [[Ĉinaj nombrogestoj]] * [[Ŝakuhaĉo]] (folivoro) * [[Esperanta teamo de futbalo]] * [[Amas... ne amas]] * [[Malica klaŭno]] * [[IJK-flago]] * [[Senfina banejo]] * [[Xkcd]] * [[Hidranto]] * [[Hi-Brazilo]] * [[Persona komputilo]] * [[Kontraŭknalo]] * [[Krizipo]] * [[Crazy Frog]] * [[Kartono (materialo)]] * [[Brfxxccxxmnpcccclllmmnprxvclmnckssqlbb11116]] * [[4′33″]] * [[Plej longaj vortoj]] * [[:Kategorio:Plej longaj vortoj]] * [[Arcaicam Esperantom]] * [[Voynich-manuskripto]] * [[Garadiavolo]] * [[Phineas Gage]] * [[Caganer]] * [[Nevidebla Rozkolora Unukornulo]] * [[Bir Taŭil]] * [[Cloaca Maxima]] * [[Fera Piliero de Delhio]] * [[Premio Darwin]] * [[Feina rondo]] * [[Kanalo de la Faraonoj]] * [[Komputila muso]] * [[Beĥle (Freiburg)]] * [[Dihidrogenmonoksido]] * [[Bananadino]] * [[Olgoj ĥorĥoj]] * [[Kultura ŝoko]] * [[Dezirpado]] * [[Reschensee]] * [[Nigrokulaj infanoj]] * [[Vikipedio:Ĉu vi estas vikipediiholisto?]] * [[Vikipedio:Uzantoskatolo]] * [[Ironisigno]] * [[Bloop]] * [[Fallen Astronaut]] * [[Ig-Nobel-premio]] * [[Nju-Jork]] == Kategorioj: == *[[:Kategorio:Estontaj problemoj]] *[[:Kategorio:Fikciaj simioj]] * [[:Kategorio:Fikciaj mamuloj]] * [[:Kategorio:Fikciuloj laŭ specoj]] * [[Vikipedio:Ujo por kuriozaĵoj]] * [[:Kategorio:Vikipedia humuro]] ** [[Vikipedio:Vikipaŭzo]] * [[:Kategorio:Modernaj legendoj]] * [[:Kategorio:Maskotoj]] * [[:Kategorio:Ironiaj kaj humuraj premioj]] == Tagoj: == [[:Kategorio:Memortagoj]] Januaro: * 1a [[Tago de publika havaĵo]] * 15a [[Vikipedio:Tago de Vikipedio]] Marto: * [[Tolkien Reading Day]] Majo: * [[Mantuka tago]] Junio: * 1-a de junio [[Vikipedio:Tago de Vibber]] Julio: * 2a [[Monda Nifo-Tago]] Augusto: * [[Internacia Kato-Tago]] (twitter 2022) Septembro: * [[Internacia tago de paroli kiel pirato]] (twitter 2022) == Uzitaj: == {| class="wikitable" | |Telegramo |Twitter |Mastodon |BlueSky |- |[[Poronkusema]] |x | |x |x |- |[[Leĝoj por plaĉi al angloj]] |x | |x |x |- |[[Friduja magneto]] |x |[https://x.com/ho_vikipedio/status/1847179289759736190] | | |- |[[Virinporto]] |x |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1846993063970734472] | | |- |[[Japana lingvo#Japandevenaj Esperantaj vortoj]] |x |[https://x.com/ho_vikipedio/status/1843672136965337338] | | |- |[[Kolero]] | |[https://x.com/ho_vikipedio/status/1815132211223339375] | | |- |[[Tetrisefiko]] |x |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1688178187342102528] | | |- |[[Pumpilo (konstelacio)]] |x |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1666536766067601409] | | |- |[[Embaraso]] |x |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1616117176599035907] |[https://esperanto.masto.host/@ho_vikipedio/109716931189412727] | |- |[[E-Prime]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1601305797673496577] | | |- |[[Polusa stacio Amundsen-Scott]] |x |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1600889838697205763] |[https://esperanto.masto.host/@ho_vikipedio/109488715802137062] | |- |[[Cigno]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1595414626799607808] | | |- |[[Esperanta teamo de futbalo]] |x |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1594734757619060736] |[https://esperanto.masto.host/@ho_vikipedio/109490975459530384] | |- |[[:Kategorio:Listoj pri Esperanto]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1589358353356328961] | | |- |[[Joseph Pujol]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1587193745145040897] | | |- |[[Fallen Astronaut]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1586734249629073412] | | |- |[[Magia trafikocirklo]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1585631796246761474] | | |- |[[Cowsay]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1585191967960748032] | | |- |[[Dektrifobio]] [[Kvarfobio]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1583794780298825728] | | |- |[[Licencplato]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1582099883036594177] | | |- |[[Postrenkontiĝa sindromo]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1581696808774160385] | | |- |[[Kial la koko transiris la straton]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1581583423927615490] | | |- |[[Mary Toft]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1580952315959607297] | | |- |[[Grimaco]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1580880769240604672] | | |- |[[Senkapa mulino]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1580552014068854784] | | |- |[[Lingvo estas dialekto kun armeo kaj floto]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1580505578329104384] | | |- |[[Papero, tondilo, ŝtono]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1580132954629890049] | |[https://bsky.app/profile/hovikipedio.bsky.social/post/3lse2akyirc23] |- |[[Gira kiko]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1579941799036350464] | | |- |[[Faktoj pri Chuck Norris]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1579937766775091200] | | |- |[[Miliondolara Paranormala Defio]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1579036331531173889] | | |- |[[Taŭrokaco]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1578865439496556545] | | |- |[[Ĉokolado-montetoj]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1576559919939325957] | | |- |[[Tompuso]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1575518889290919937] | | |- |[[Double Asteroid Redirection_Test]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1575033089616904192] | | |- |[[Dzika 9]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1574495973253865472] | | |- |[[Internacia tago de paroli kiel pirato]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1571778737443639296] | | |- |[[Katklavaro]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1569733609879384064] | | |- |[[Granda orcino]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1567142710913507331] | | |- |[[Tago H]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1566501855810707456] | | |- |[[Ri (Orne)]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1566003364814544898] | | |- |[[Petriĥoro]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1565639388771540992] | | |- |[[52-herca baleno]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1565382370148188164] | | |- |[[Bierpongo]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1565239528729808897] | | |- |[[Alphonse Allais]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1565003981247717385] | | |- |[[Pax Americana]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1564291799262396417] | | |- |[[Vikipedio:Ignoru regulojn]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1563951659742646272] | | |- |[[Vikipedio:Vikipaŭzo]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1560372715248295938] | | |- |[[Mezfingra suprengesto]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1560261939812478978] | | |- |[[Amelo]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1559910798348124160] | | |- |[[Sisterona akuzativo]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1559880151948791809] | | |- |[[Leĝo de Murphy]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1559620256552914946] | | |- |[[Forfikuloj]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1559228988161155075] | | |- |[[Algoscienco]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1558882229383725056] | | |- |[[Pluvo]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1558828983378214912] | | |- |[[Blankventra tringo]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1558584937946775553] | | |- |[[Baarle]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1558525635429109760] | | |- |[[Chargoggagogg­manchauggagogg­chaubunagungamaugg]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1558193673866776579] | | |- |[[Ĉiomanĝanto]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1557783576497758208] | | |- |[[:wikt:Aldono:Onomatopeoj]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1557657490267029505] | | |- |[[TL;NL]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1557089660438024192] | | |- |[[Papera aviadilo]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1556910339219914752] | | |- |[[Internacia Kato-Tago]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1556596324954423296] | | |- |[[Kapitonimo]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1556361544916766720] | | |- |[[Paris (Teksaso)]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1556045463924662272] | | |- |[[Barbarastollen (Kolonjo)]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1555908858886987776] | | |- |[[Garadiavolo]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1555631394872770560] | | |- |[[Indiĝenoj de Tajvano]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1555170837841514496] | | |- |[[Eĥoŝanĝo ĉiuĵaŭde]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1554780173689622528] | | |- |[[Ne (Italio)]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1554373473635532800] | | |- |[[Esperanto (aŭtomobilo)]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1554199363588694016] | | |- |[[Rozkolora bruo]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1554013941617106944] | | |- |[[Public Universal Friend]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1553827202445283333] | | |- |[[Blue Peacock]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1553508361735372803] | | |- |[[Havaja pico]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1553462118493687809] |x | |- |[[Nudaj gluteoj en la herbo]] (folivoro) | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1552898584420442112] | | |- |[[Masonistdekoltaĵo]] (folivoro) | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1552675714142453760] | | |- |[[Bertalan Farkas]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1552383012431609856] |x | |- |[[Nigra humuro]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1552279699619024896] | | |- |[[Lipharoj]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1552202849681133571] | | |- |[[Fika]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1551501527021404160] | | |- |[[Mill Ends Park]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1551496145972744193] | | |- |[[Kvin-sekunda regulo]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1551280609187831823] | | |- |[[Buffalo buffalo Buffalo buffalo buffalo buffalo Buffalo buffalo]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1551249837143867393] | | |- |[[Dancepidemio de 1518]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1550881364345602048] | | |- |[[Teorio de Puŝetoj]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1550778077101395968] | | |- |[[Esperantaj idiotismoj]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1555284297128501249][https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1550587003971985413] | | |- |[[Krokodili]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1550456316195471360] | | |- |[[La respondo pri la vivo, la universo kaj ĉio]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1550448305376722944] | | |- |[[Eskopetaro]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1550222549740568578] | | |- |[[Ŝi ŝi ŝi ŝi ŝi]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1550074150097920001] | | |- |[[Kolao-mentosa efiko]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1549712677911629828] | | |- |[[Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1549668591330594816] | | |- |[[Hundotagoj]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1549303207259738113] | | |- |[[La islanda penismuzeo]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1549067675883675648] | | |- |[[Henohenomoheji]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1549021114684567552] | | |- |[[Trideklatero]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1548630968348692482] | | |- |[[Listo de Zamenhof/Esperanto-objektoj]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1548603079037227011] | | |- |[[Ĝardena nano]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1548603079037227011] | | |- |[[Fekaĵaŭto]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1548218759357145094] | | |- |[[Elektrostatiko]] |x |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1547925198216671232] |[https://esperanto.masto.host/@ho_vikipedio/109721564836392658] | |- |[[Problemo de Monty Hall]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1547843046015787010] | | |- |[[Dek bovinoj]] |x |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1547565974726987777] |[https://esperanto.masto.host/@ho_vikipedio/109553936146760506] | |- |[[Silento]] |x |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1547516653398786050] |[https://esperanto.masto.host/@ho_vikipedio/109541929383199844] | |- |[[Strč prst skrz krk]] |x |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1547148375795142658] |[https://esperanto.masto.host/@ho_vikipedio/109536431910310906] |x |- |[[Kivioj (homoj)]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1546826920704331777] | | |- |[[La Ludo (mensa viruso)]] |x |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1546589975306817539] |[https://esperanto.masto.host/@ho_vikipedio/109531041074573187] | |- |[[Humuro]] |x |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1546417704470470656] |[https://esperanto.masto.host/@ho_vikipedio/109528249486507258] | |- |[[Elparolo de «GIF»]] |x |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1546206223015596033] |[https://esperanto.masto.host/@ho_vikipedio/109523630783623628] | |- |[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] |x |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1546034235395522563] |[https://esperanto.masto.host/@ho_vikipedio/109518656987829207] | |- |[[Kafejo]] |x |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1545783843323580416] |[https://esperanto.masto.host/@ho_vikipedio/109517779686765900] | |- |[[Cundoki]] |x |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1545305556646346752] |[https://esperanto.masto.host/@ho_vikipedio/109514243112646867] | |- |[[Bovino]] |x |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1545081147046125571] |[https://esperanto.masto.host/@ho_vikipedio/109511271425382307] | |- |[[Ĝardenkreso]] |x |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1544954383451963394] |[https://esperanto.masto.host/@ho_vikipedio/109507091667284952] |[https://bsky.app/profile/hovikipedio.bsky.social/post/3lsbbe7cxb22m] |- |[[Kaŭĉuka anasa sencimigo]] |x |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1544772668968288257] |[https://esperanto.masto.host/@ho_vikipedio/109495348345143596] | |- |[[Bavo (biologio)]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1544634128628432896] | | |- |[[Resident Alien (televida serio)]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1544581352401649671] | | |- |[[C-bazo]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1544569468835303426] | | |- |[[Alt-frapo]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1544426655007051777] |x | |- |[[Testo de Bechdel]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1544424968968077314] |x | |- |[[Ruĝfrunta kanario]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1544401120302432258] | | |- |[[Pensmaniero (Drakoj kaj Galerioj)]] | |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1544397334422994944][https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1559625192070168576] |x | |- |[[(274301) Wikipedia]] |x |[https://twitter.com/ho_vikipedio/status/1544381421258788866] |x | |} * e6en0uky9n7zxhrbddan1jiqcwlt1ld 0 803470 9384827 8486921 2026-05-27T07:33:33Z Sj1mor 12103 9384827 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Ape Otterswang.jpg|eta|250ra|Triradaj kamionetoj Piaggio.]] '''Trirada kamioneto''' aŭ ''motortriciklo por malpeza transporto'' estas trirada [[vehiklo]] kies antaŭa parto deriviĝas de la mekanika parto de [[motorciklo]] dum la malantaŭa parto estas ŝarĝejo kiel ĉe varvehiklo. En la unuaj versioj la adaptado de la motorciklo limiĝis al la modifo de la malantaŭa parto anstataŭante la malantaŭan radon per durada [[akso]]. Laŭ la tempopaŝo la modifoj fokusis al la antaŭa parto de la vehiklo, kie oni anstataŭis la tipan sintenon de motorcikla ŝoforado al protektita sinteno per adoptado de [[budo]]. La unuaj modeloj ekipiĝis per [[motoro]]j de alta cilindrenhavo, karakteraj de la produktado de la epoko, sed laŭ la tempopaŝo ili malgrandiĝis, ĝis nuntempe estas versioj de tre malalta cilindrenhavo kiujn oni rajtas ŝofori eĉ sen neceso havi [[kondukpermesilo]]n. Tia okazas ĉe Ape. Tiu vehiklo povas adopti diversajn formojn, kiel [[kamioneto]], skatolo aŭ transporto de pasaĝeroj (konata ankaŭ kiel aŭto-[[rikiŝo]] aŭ motor-[[rikiŝo]]). Ili estas vehikloj tre rekomendindaj por urba liverado pro malalta kosto kaj facila manovreblo pro siaj malgrandaj dimensioj. Tiukadre ili sukcesis ekzemple en [[Italio]] en la unua duono de la 20-a jarcento, kiam preskaŭ ĉiu fabrikanto de motorcikloj inkludis iun tipon de triciklo en siaj proponoj. La unua sukcesa estis Moto Guzzi en 1928, per sia modelo Ercole, kaj sekvis MV Agusta, Aermacchi, [[Lambretta]] kaj Piaggio kiu fabrikis unu el plej disvastigitaj modeloj nome Ape. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Motorcikloj]] [[Kategorio:Ŝosea transporto]] [[Kategorio:Terveturiloj]] gwqjfm4jj2proahg2ukw7kpq5i429eq 0 803600 9384990 8785461 2026-05-27T10:46:52Z Sj1mor 12103 9384990 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |dosiero=Jozef IJsewijn (1973).jpg |priskribo=Jozef IJsewijn okaze de la fondokongreso de Internacia asocio pri novlatinaj studoj, 1973 }} '''Jozef Antoon Maria Karol IJSEWIJN''' (naskiĝinta la {{Daton|30|12|1932}} en [[Zwijndrecht (Belgio)|Zwijndrecht]], mortinta la {{Daton|27|11|1998}} en [[Loveno]]) estis [[belgio|belga]] [[klasika filologio|klasika filologo]] kaj fakulo pri modernaj latinaĵoj. De multaj li konsideritis kvazaŭ patro de [[renesanca Latino|postrenesancaj]] latinaĵesplorado.<ref>Erika Rummel, Milton Kooistra: ''Reformation Sources. The Letters of Wolfgang Capito and His Fellow Reformers in Alsace and Switzerland.'' Centre for Reformation and Renaissance Studies, 2007, ISBN 978-0-7727-2032-0, p. 96.</ref> == Vivo == Jozef IJsewijn frekventis inter 1945 kaj 1951 la episkopan gimnazion ''Sint-Jan Berchmanscollege'' en [[Antverpeno]] antaŭ ol studi klasikan filologion kaj malnovan historion ĉe [[Katolika universitato de Loveno (Flandrio)|Katolika universitato de Loveno]]. Intereson pri [[grek-romia antikvo]] li gajnis jam dum lernejaj tagoj. Post studofino li mallongan tempon aktivis pedagogie ĉe gimnazio de [[jezuitoj]]. La historiisto [[Willy Peremans]] peris por li stipendion el la Nacia fonduso por scienca esplorado. Sekve eblis tuj ekigi doktoriĝstudojn kaj en 1959 li fakte doktoriĝis. Tiutempe IJsewijn tre okupiĝis pri [[papirusologio]] kaj pri la [[ptolemea dinastio de Egipto]]. En 1962 li iĝis docento kaj ekde 1967 ĝis 1997 li estis orda profesoro en Loveno pri klasika filologio kaj la latino de la [[Moderna epoko]]. Jam en la unua jaro de la katedestreco li fondis la rondojn de ''Seminarium Philologiae Humanisticae'' kiujn li kune kun sia unua asistanto [[Gilbert Tournoy]] plievoluigis je unu el la plej efikaj esplorcentroj pri la moderna latino. La fruktoj videblis en grandega aro da disĉiploj doktoriĝontaj. Inter ili menciindas ekz. [[Marie-José Desmet-Goethals]], [[Godelieve Tournoy-Thoen]], Gilbert Toŭrnoy kaj [[Dirk Sacré]]. === Latinitas viva === Dum la malfruaj 1950-aj kaj fruaj 1960-aj jaroj li flegis (kun la posta edzino [[Jacqueline Jacobs]]) frekventadi prelegojn de [[Henry de Vocht]] pri la historio de [[humanisto]]. Ili tiom impresis lin ke li fokusigis de tiam siajn interesojn pri la postvivo de la Antikvo ekz. ene de la latina literaturo de la jarcentoj 15-a ĝis 17-a. IJsewijn aniĝis ankaŭ al la movado de [[Latinitas viva]] de uloj konsiderantaj la latinan normala ĉiutaga lingvo. Li havis kontaktojn kun novlatinaj verkistoj kiel [[Josef Eberle]], [[Johann Alexander Gaertner]] kaj [[Harry C. Sĉnur]]. Ekde 1964 samcele simpatiis kaj la Lovena-altlernejo kaj la Flandria akademio (KVAB): IJsewijn verkisi pli ol 200 publikajn leterojn kaj honordiplomojn en la latina.<ref>Ekz. por la eminentuloj [[Karl Rahner]], [[Ralf Dahrendorf]], [[Jacques Derrida]], [[Helmut Schmidt]], [[Umberto Eco]], [[Richard von Weizsäcker]] kaj reĝo [[Johano Karlo la 1-a (Hispanio)]].</ref> Dek publikajn konstruaĵojn lovenajn li ornamigis per latinaj enskriboj. En 1968 li refondis la jam en 1929 de Vocht naskigitan periodaĵon "Humanistica Lovaniensia" orientigante ĝin je humanismaj kaj novlatinaj temoj. Ekde 1971 ĝi do portis la subtitolon ''Journal of Neo-Latin Studies''. En 1971 organizis lin en Lovenon la unuan Kongreson pri novlatinaĵoj. En 1973 fonditis de li kaj aliaj la iniciativklubo "International Association for Neo-Latin Studies"; estreco de li memkompreneblis. En 1975 posteŭlitis li de [[Richard J. Schoek]]. == Premioj kaj ĉefverko == Liaj atingoj ankaŭ honoritis. Li estis membro kaj prezidanto de la akademio ''Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten'', gastmembro de [[Britia Akademio]] kaj de [[Academia Eŭropaea]], eksterlanda ano de Finnlanda akademio de la sciencoj kaj koresponda membro de Akademio de [[Göttingen]]. En 1992 li iĝis honora doktoro de la [[Universitato de Valencio]]. En 1980 aljuĝjis oni al li la Francqui-premion. Lia ĉefverko titoliĝas ''Companion to Neo-Latin Studies''. Post la unua eldono e 1977 ĝi pligrandigitis kaj refaritis kaj ĝuis en 1990 kaj 1998 novan aperiĝon en du volumoj. Dume la originala versio koncentriĝis pri bibliografioj kaj metodoj pli gravis poste la prezentado de la landoj kaj de la novlatinaj tekstospecoj mem. Krome verkis IJsewijn ne tute cent artikolojn pri diversaj tekstoĝeneroj aŭ la aŭtoroj mem: al tio aldonotas ĉ. 150 recenzoj. Inter la aŭtoroj li tre ŝatis [[Rudolf Agricola (humanisto)|Rudolf Agricola]], [[Erasmo de Roterdamo]], [[Justus Lipsius]], [[Juan Luis Vives]] kaj la poeziaĵojn de la [[jezuitoj]]. Koncerne la ĝenrojn li preferis ŝate kaj esplore [[aŭtobiografio]]jn kaj [[biografio]]n, [[dramo]]jn, [[romano]]jn, [[satiro]]jn kaj [[letero]]jn. == IJsewijn-premio == Je memoro de li kreitis meze de la 2000-aj jaroj fare de Internacia asocio pri novlatinaj studoj premio aljuĝota ĉiun trian jaron. Ĝi nomatas ''Jozef IJsewijn Prize for best first book on a Neo-Latin topic''. Jen du honoritoj: * 2012: [[Aline Smeesters-Lelubre]] por ''Aux rives de la lumière''<ref>[http://upers.kuleuven.be/en/news/aux-rives-de-la-lumi-re-awarded-jozef-ijsewijn-prize 'Aux rives de la lumière' awarded with the Jozef IJsewijn Prize]</ref> * 2015: [[Valéry Berlincourt]] por ''Commenter la Thébaïde (16e–19e s.). Caspar von Barth et la tradition exégétique de Stace''<ref>''Mnemosyne'' (suplementoj) nr. 354, Loveno kaj Bostono 2013 ([http://www.brill.com/award/jozef-ijsewijn-prize interrete])</ref> == Verkaro == === Monografioj kaj manlibroj === * ''De sacerdotibus sacerdotiisque Alexandri Magni et Lagidarum eponymis''. 1961. * ''Companion to Neo-Latin Studies.'' Amsterdam, New York, Oxford, North Holland Publishing Company 1977. * ''Companion to Neo-Latin Studies.'' Part I: ''History and Diffusion of Neo-Latin Literature.'' Dua eldono. Leuven-Louvain, Leuven UP/ Peeters Press Louvain 1990. * kune kun [[Dirk Sacré]]: ''Companion to Neo-Latin Studies.'' Part II: ''Literary, linguistic, philological and editorial questions''. Dua eldono. Leuven-Louvain, Leuven UP 1998. * ''Humanism in the Low Countries. A Collection of Studies Selected and Edited by Gilbert Tournoy.'' (= Supplementa Humanistica Lovaniensia 40). Leuven University Press, Leuven 2015. === Eldonistece === * kun [[Gerard Verbeke]]: ''The late middle ages and the dawn of humanism outside Italy. Proceedings of the international conference, Louvain, May 11–13, 1970''. 1972. * kun [[Eckhard Keßler]]: ''Acta Conventus Neo-Latini Lovaniensis: Louvain, 23–28 Aŭg. 1971. Proceedings of the First International Congress of Neo-Latin Studies.'' Leuven University Press, Leuven, München, Fink 1973. * kun Jacques Paquet: ''The universities in the late Middle Ages.'' Leuven 1978. * ''Martini Dorpii Naldiceni orationes IV. Cum apologia et litteris adnexis''. Leipzig, Teubner 1986. * kun Barbara Lawatsĉ-Boomgaarden: ''Voyage to Maryland (1633) = Relatio itineris in Marilandiam'' fare de [[Andrew White]], 1995. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * [[Gilbert Tournoy]], Dirk Sacré (eld): ''Ut granum sinapis. Essays on Neo-Latin Literature in Honour of Jozef Ijsewijn.'' Leuven University Press, Leuven 1997. * Dirk Sacré, Gilbert Tournoy (eld.): ''Myricae. Essays on Neo-Latin Literature in Memory of Jozef IJsewijn.'' (= Supplementa Humanistica Lovaniensia 16). Leuven University Press, Leuven 2000. * Peter Hibst: "Ijsewijn, Jozef." Ĉe: Peter Kuhlmann, Helmuth Schneider (eld.): ''Geschichte der Altertumswissenschaften. Biographisches Lexikon'' (= Der Neue Pauly. Supplemente. Band 6). Metzler, Stuttgart/Weimar 2012, ISBN 978-3-476-02033-8, kol. 602–603. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.idref.fr/029494214 verkoj en la SUDOC-katalogo] * [http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-the-neo-latin-world/pioneers-of-neo-latin-studiesjozef-ijsewijn-B9789004271029_0102 IJsewijn ĉe BrillOnline Reference Works] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:IJsewijn, Jozef}} [[Kategorio:Klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Profesoroj]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Pedagogoj]] [[Kategorio:Belgaj filologoj]] [[Kategorio:Flandroj]] [[Kategorio:Papirusologoj]] f1fjc7y2hjlebm38t3nzoo3l9d58q5e 0 806496 9384421 8525843 2026-05-26T14:36:14Z Tirolischleioans 254019 9384421 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dato de naskiĝo = antaŭ [[1145]] | dato de morto = post [[1160]] }} '''Metellus Tegernseensis''' ({{lang-de|Metellus von Tegernsee}}) estis [[Germanio|germana]] monaĥo kaj poeto latinlingva. Li aktivis inter 1145 kaj 1165. Detaloj biografiaj ne konatas. Laŭ lia diro li havis fraton, certa Werner kiu vivis en [[Schliersee (komunumo)|Schliersee]]. Do ŝajne li originis el [[Supra Bavario]]. [[Dosiero:Bad Wiessee Quirinskapelle 3.jpg|eta|kapelo por [[Kvirino el Tegernsee|Sankta Kvirino]] en [[Bad Wiessee]]; lian vivon rakontis Metellus el Tegernsee]] == Vivo == Estante de elstara klereco rilate al mezepokaj kaj antikvaj literaturoj li takseblas la plej grava latinlingva verkisto de Suda Germanujo en la [[12-a jarcento]]. Li postlasis du grandajn verkojn: en 4845 [[heksametro]]j ''Expeditio Ierosolomitana''. Temas pri enhave malmulte pligrandigita poezia prilaboro de ''Historia Hierosolymitana'' de [[Roberto el Reims]] por kiu krome modelis du leteroj de [[Krucmilitisto|krucmilitano]](j). Pli grava kaj enhave pli matura estas tamen lia ĉefa verko ''Quirinalia''. Ene ni havas [[pasiono]]n de Sankta [[Kvirino el Tegernsee]] kaj kronikon de [[Tegernsee (urbo)|Tegernsee]] en kompilo unuverka. Poste tiu ĉi versio sole pluvalidis kiel fonto de tegernsee-a kroniko. En siaj poemoj li konsekvence sekvis la politikan linion de sia abato Ruperto. Rakontatas la bataloj de la monaĥoj pri [[imperia senpereco]]. La abato strebis mem decidi reformpaŝojn kaj rilate al la ideoj de episkopo [[Oto el Freising]] kaj al la programoj de [[Monaĥejo Hirsau]]. Kvereloj inter [[Benediktbeuern]] kaj [[Kastelo Tegernsee|Monaĥejo Tegernsee]] oftegis. Tamen Metellus transprenis enverken nenie aliloke asertitan parencecon de la klostrofondintoj kun la [[Karolidoj]]. Krom pamfletisto li estis kontraŭ la voktoj kaj iliaj fiaĵoj: ĉi-tie oni atentu ankaŭ pri la [[stereotipo]] pri konfiskadoj de duko [[Arnulfo la 1-a (Bavario)]] por povi financi militojn kontraŭ la [[hungaroj]]; tio pli malfrue ankaŭ ne atesteblis por Tegernsee. El kelkaj linioj ellegeblas ankaŭ [[skismo]]-aludoj: pri reĝo [[Ludoviko la 7-a (Francio)]] kiu apogis papon [[Aleksandro la 3-a]] en la batalo kontraŭ imperiestro [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 1-a]]. Versare kaj strukture Metellus orientiĝis pri [[Vergilio]] kaj [[Horacio]]. En iel superflua parto de ''Quirinalia'' (ŝajne aldonite nur por montri propran klerecon!) li imitas la [[eklogo]]jn de Vergilio. La tuto tuj post publikiĝo ĝuis version [[prozo|prozan]] ĉar la originala poeziaĵo pro troa komplikeco ne taŭgis por eklezia propagando.<ref>La unua moderna eldono (sen la eklogaj eroj) faritis de P. Peters en Greifswald 1913. La nuntempe valida eldono estas de P. Ch. Jacobsen el la jaro 1965.</ref> === Neverkistaj okupoj === Intertempe Metellus aperis aliakuntekste kiel skribisto en aliaj manuskriptoj el Tegernsee, ekz. ĉe Clm 18 257 kaj ankaŭ kiel notistoj ĉe ''Tegernseer Traditionen'' (inter 1155 kaj plej malfrue 1186). De P. Acht li nomiĝas ''Schreiber T. 17''. Ne verŝajnas ke Metellus estis ankaŭ verkinto de ''Ludus de antichristo'' el Tegernsee malgraŭ la supozoj de s-ro Bauerreiß. == Verkoj == * ''Expeditio Ierosolomitana''. Manuskripto Admont 267, eldonis P. C. Jacobsen. - Kp. ''Untersuchungen zur lateinischen Philologie des Mittelalters'' 6/1982 * ''Ode Quirinalium Metelli in laudibus beati Quirini martyris.'' Manuskripto Admont 267. Unua preso ĉe Canisius, Antiquae lectionis I, appendix p. 35-184, Ingolstadt 1601. – == Fonto == Holzfurtner, Ludwig, "Metellus von Tegernsee" ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 17 (1994), p. 229-230 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd118581406.html#ndbcontent tie ĉi interrete]) == Eksteraj ligiloj == * [https://books.google.ru/books?hl=fr&id=8mdoAAAAcAAJ&q=Metellus+Tegernseensis#v=snippet&q=Metellus%20Tegernseensis&f=false Pri Metellus] ĉe ''Bibliotheca Latina mediae et infimae aetatis'' de Fabricius (vol. V, p. 71) * [https://books.google.de/books?id=B2JmAAAAcAAJ&q=TEGERSEENSIS#v=snippet&q=TEGERSEENSIS&f=false ''Quirinalia'' de Metellus] en la unua volumo de ''Antiqua lectio'' == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Bavaroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento]] [[Kategorio:Benediktanoj]] [[Kategorio:Hagiografoj]] [[Kategorio:Germanaj poetoj]] [[Kategorio:Sekretarioj]] [[Kategorio:Distrikto Miesbach]] t03x542xu41vnme2k4ezyla7vv9g4et 0 808130 9384583 8448639 2026-05-26T20:04:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384583 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildo=PopeBenedicts1stHome.jpg |priskribo de bildo=naskiĝdomo de Benedikto la 16-a |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=DE |situo sur mapo= |zomo=13 }} <!--[[Dosiero:PopeBenedicts1stHome.jpg|eta|naskiĝdomo de Benedikto la 16-a]]--> '''Fondaĵo Naskiĝodomo de papo Benedikto la 16-a''' (germane: ''Stiftung Geburtshaus Papst Benedikt XVI.'') fonditis en 2005; ĝi posedas la papan naskiĝdomon en [[Marktl am Inn]], Germanujo. == Historio == En interkonsento kun la episkoparo de [[Freising]] fondis la episkopa moŝto de [[Passau]] [[Wilhelm Schraml]] fondaĵon de eklezia juro. En decembro 2005 sekvis agnosko fare de la ŝtato [[Bavario]]. En decembro 2005 efektiviĝis aprobo fare de la Bavaria ministerio pri edukado. Okaze de la 80-a datreveno naskiĝtaga malfermiĝis en la 16.4.2007 la naskiĝdoma muzeo. == Celoj == Volas la fondaĵanoj prezenti la privatan kaj eklezian kariertabelojn de [[benedikto la 16-a|Joseph Ratzinger]]. Instigis je tio ankaŭ la parencoj (i.a. de la [[neuss]]-a industriula familio Werhahn) de la eksa [[kolonjo|kolonja]] arkiepiskopo [[Joseph Frings]]. Ties koncilio-teologo estis Ratzinger en la rolo de [[bonno|bonna]] universitatoprofesoro. <ref>Ludger Baten: ''[http://www.ngz-online.de/neuss/nachrichten/neusser-beschenken-papsthaus-1.191047 „Neusser beschenken Papsthaus“]{{404|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', Neuß-Grevenbroicher Zeitung, 24.7.2010</ref> == Organizo == Estris la fondaĵon la katedrala kapitulano kaj financspertulo Klaus-Peter Franzl kaj la finfancdirektoro de la Diocezo de [[Passau]], Josef Sonnleitner. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.papsthaus.eu/ hejmpaĝo] * [http://www.katholisch.de/de/katholisch/video/video_details.php?id=705 „Das Geburtshaus des Papstes“, videa aĵo ĉe Katholisch.de] * [http://www.faz.net/aktuell/gesellschaft/geburtshaus-des-papstes-massvoll-in-marktl-1437883.html „Geburtshaus des Papstes: Maßvoll in Marktl“ (FAZ, 13.4.2007] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305030851/http://www.faz.net/aktuell/gesellschaft/geburtshaus-des-papstes-massvoll-in-marktl-1437883.html |date=2016-03-05 }} <!--{{Koordinato|NS=48.254039|EW=12.841864|type=landmark|region=DE-BY}}--> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fondaĵoj en Germanio]] [[Kategorio:Distrikto Altötting]] [[Kategorio:Romkatolika Eklezio]] [[Kategorio:Aperis en 2005]] g3cosu119w3n0n3n1sorfu0orfgyjmu 0 814269 9384924 8936170 2026-05-27T09:40:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384924 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Nonny de la Peña''' estas [[usona]] [[ĵurnalistino]], [[entreprenistino]], dokumenta [[Reĝisoro|filmistino]] kaj konata kiel la baptopatrino de la [[virtuala realeco]] by [[Forbes]]<ref>(en) Knoepp, Lilly. "''[https://www.forbes.com/sites/lillyknoepp/2017/04/13/forget-oculus-rift-meet-the-godmother-of-vr/ Forget Oculus Rift, Meet the godmother of VR]''". Forbes.</ref> ĉar ŝi estas unu el la plej influaj pioniroj en tiu medio kaj volas instigi homojn pli facile alpaŝi kreadon de filmetoj en VR helpe de krea platformo uzante la VR-[[Poŝtelefona aplikaĵo|apon]] ''Reach'' kiu kvazaŭ estas kombino de volumetra YouTube kaj volumetra iMovie<ref name=":0" />. Ŝiaj multaj dokumentaj filmoj kiel "''Hunger in Los Angeles''", "''After Solitary''", "''Project Syria''", "''Use of Force''" aŭ "''Greenland melting''" kiuj estas dokumentaj filmoj en virtuala realeco kaj helpis formi novan formon de ĵurnalismo konata kiel ''immersive journalism (merga ĵurnalismo),'' kiu estas speco de ĵurnalismo en kiu teknologioj de [[Tri-dimensia spaco|3D]] kaj virtuala realeco kreas la efikon esti en la kerno de specifa loko, priskribita en novaĵoj, raportoj aŭ dokumentaj filmoj. Ĝi permesas al la spektantaro vidi kaj aŭdi ĉion el ĉeestanta perspektivo alirante virtualan version de la loko kie objektoj, homoj, sonoj kaj sentoj estas fidele rekreitaj kun la celo krei empatian engaĝiĝon ĉe la spekantaro. Tial ŝi ankaŭ estis enplektita en la VR-instalaĵo de [[Lena Herzog]]<ref name=":0">(en) Whitney Spencer, ''[https://www.rogerebert.com/festivals/sundance-2019-the-empathy-of-virtual-reality Sundance 2019: The Empathy of Virtual Reality]'', Rogertebert.com, la 5-an de februaro 2019.</ref>: ''Last Whispers: An Immersive Oratorio''<ref>(en) [https://eo.globalvoices.org/2019/05/4031/ Novigoj en AI alportas bonajn kaj malbonajn novaĵojn por indiĝenaj kaj minoritataj lingvoj], Rising Voces, la 25-an de majo 2019.</ref>. Ŝi estas membro de la direktoraro de [[BAFTA]] virtuala realeco. Nonny de la Peña gajnis multajn premiojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == [[Virtuala realeco]] [[Tri-dimensia spaco|3D spacoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} (en) [https://vimeo.com/680231792?embedded=true&source=vimeo_logo&owner=56718951 Lena Herzog ĉe UNESKO: Enkonduko kaj prezentado de la LAST WHISPERS], VIMEO (en) [https://www.reach.love/ VR-platformo Reach] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230312204623/https://www.reach.love/ |date=2023-03-12 }}, filmeto [[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Virtuala realeco]] 4wcfi0dj2tvzploqa24y0yy77izxymi 0 814454 9384723 9339156 2026-05-27T04:23:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384723 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=DE-TH |situo sur mapo=Erfurto (kvartaloj)|situo de=Situa mapo de la kvartaloj de Erfurto |situo sur mapo2=Erfurto|situo de2=Situa mapo de Erfurto |zomo=13}} '''Niedernissa''' estas ekde 1994 urbokvartalo de [[Erfurto]], Germanujo en alteco de inter 256 kaj 272 metroj de super mara nivelo. En 2015 loĝis ĉi tie 1637 personoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.erfurt.de/ef/de/rathaus/daten/bevoelkerung/stadtteile/index.html |titolo=enloĝantara statistiko laŭ urbopartoj |alirdato=2023-03-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200216142423/https://www.erfurt.de/ef/de/rathaus/daten/bevoelkerung/stadtteile/index.html |arkivdato=2020-02-16 }}</ref> Ĝi situas sudeoste de la urbokerno ĉe rojo Linderbach/Pfingstbach kaj la transiro de la norda [[Turingia Baseno]] al la suda [[steiger-arbaro (Erfurto)|Steiger-arbaro]]. Vilaĝe gravegas la agrikultura tereno. Eoste estas la arbaro ''Wechselholz'', sude ''Klosterholz'' kaj ''Willroder Forst'' (kun [[forstista domo Willroda]]). Oriente de la vilaĝo kondukas la rojo ''Peterbach'', sur kies alia flanko troviĝas [[Mönchenholzhausen]] de la [[Distrikto Weimarer Land]] kun la kvartalo [[Obernissa]]. La historia urkokerno de Erfurto estas ĉ. sep kilometrojn for. == Historio == Iam temis pri simpla ĉestrata setlejo; post [[turniĝo (politike)|Turniĝo]] estiĝis oriente ampleksa teritorio kun unufamiliaj domoj kio senteble plialtigis la enloĝantaron. La unua mencio estis en 1268 sub la nomo ''Nuyseze'' kiam ĝi apartenis al la Graflando de [[Vieselbach]] ene de la regitaĵaro de la [[kasteloj Tri Gleichen|Gleichen-oj]]. En 1339 kaj 1343 gelangte Niedernissa erfurtiĝis kun la najbara [[Urbich]]. Detruis en 1627 dum la [[Tridekjara milito]] imperiestraj trupoj kvazaŭ ĉion. En 1802 Niedernissa [[prusio|prusiiĝis]], en 1807 kaj 1813 ĝi estis parto de la [[Princlando Erfurto]]. Rea prusiiĝo estis post la venko super Napoleono en 1815 kio daŭris ĝis 1945. Nur poste la areo iĝis [[turingio|turingia]]. Perdo unua de memstareco estis en julio 1950 per la enkorpiĝo al [[Windischholzhausen]]. En julio 1989 inverse ĝi por mallonga tempo iĝis denove nedependa kun plua akiro de Rohda (Haarberg). Ekde la 1.7.1994 ĝi eras en Erfurto.<ref>''Gemeinden 1994 und ihre Veränderungen seit 01.01.1948 in den neuen Ländern'', Verlag Metzler-Poeschel, Stuttgart 1995, ISBN 3-8246-0321-7, eldonis Statistisches Bundesamt</ref> == Ekonomio kaj trafiko == Okcidente de Niedernissa kuŝas la metia zono de Herrenberg. Remizo de [[publika transporto de Erfurto|EVAG]] tuj apudas ueste. Ĝi proksimas al la ŝoseo de Erfurto al [[Kranichfeld]] kaj nur tri kilometrojn for de la aŭtoŝosea alirejo ''Erfurt-Ost'' de A 4. Aliaj stratoj kondukas al Urbich kaj Rohda. Tramhaltejego ''Urbicher Kreuz'' ankaŭ ne multe foras kie estas ankaŭ aŭtobushaltejoj (ekz. kun rekta cirkulo al [[Bad Berka]]). == Vidindaĵoj == * [[Preĝejo Porta Coeli (Niedernissa)|Preĝejo Porta Coeli]]: evangelia, plurfoje alikonstruita, kerne romanika altarejtura kirko kun fama orgeno de [[Johann Georg Schröter]] el la jaro 1731-a * strato ''Am Pfingstbach'' kun lindaj bienaj pordenirejoj el la 18-a jarcento kaj malnova vilaĝocentro == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.erfurt.de/ef/de/rathaus/orte/verwaltung/109240.html Niedernissa sur la oficiala hejmpaĝo municipa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230314042530/https://www.erfurt.de/ef/de/rathaus/orte/verwaltung/109240.html |date=2023-03-14 }} * [https://web.archive.org/web/20081016070806/http://www.erfurt-web.de/Niedernissa informoj pri la stato de 2008] * [https://www.niedernissa.de/ privatula paĝaro pri la kvartalo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urbopartoj de Erfurto]] pteq0c01d7h4k28l9m1toa19kqe6c5f 0 817521 9384371 9211974 2026-05-26T13:09:44Z Sj1mor 12103 9384371 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''William December WILLIAMS Jr.''' (6a de Aprilo, 1937) estas usona [[aktoro]]. Li aperis kiel Lando Calrissian en la franĉizo ''[[Star Wars]]'', unue en la komencaj [[1980-aj jaroj]] por ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back|The Empire Strikes Back]]'' (1980) kaj ''[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi|Return of the Jedi]]'' (1983), kaj 36 jarojn poste en ''The Rise of Skywalker'' (2019), markante unu el la plej longdaŭraj paŭzoj inter kinaj ludadoj de roluloj fare de la sama aktoro en la historio de la usona kinarto. ==Kariero== Williams naskiĝis en Novjorko, kaj kreskiĝis kun sia ĝemela fratino Loretta en [[Harlem]]. En 1945, li faris sian debuton en [[Brodvejo]] estante nur sep-jaraĝa en ''The Firebrand of Florence''. Li poste gradiĝis el ''The High School of Music & Art'', poste ricevis pentrartan stipendion por la ''National Academy of Fine Arts and Design'', kie li ricevis premion Hallgarten pro pentrarto meze de la [[1950-aj jaroj]]. Por financi siajn artajn necesaĵojn li revenis al aktorado, inkludante teatron, kinon kaj televidon. li plue pentris; liaj verkoj ekde tiam estis ekspoziciataj en galerioj kaj kolektoj tutmonde. La debuto de Williams en filmoj okazis ĉe ''The Last Angry Man'' (1959), sed li venis al tutlanda atento en la televida filmo ''Brian's Song'' (1971), kiu havigis al li nomumon por premio [[Emmy]] al la Plej Bona Aktoro. Li aperis en almenaŭ 70 filmoj dum ĉirkaŭ ses jardekoj inklude laŭditajn de kritikistoj kaj popularajn filmojn kiel ''Lady Sings the Blues'' (1972), ''[[The Conversation]]'' (1974) kaj ''Mahogany'' (1975), en kiuj stelulis Williams kaj [[Diana Ross]], kaj ''Nighthawks'' (1981). En la 1980-a jajroj, li estis elektita por sia plej longdaŭra rolo kiel Lando Calrissian, iĝante la unua aktoro [[afrikusonanoj|afrikdevena]] kun grava kina rolo en la franĉizo de ''[[Star Wars]]'', en ''The Empire Strikes Back'' (1980) kaj ''Return of the Jedi'' (1983). Li faris ankaŭ la voĉon de Lando en [[videoludo]]j, animaciaj serioj, kaj adaptaĵo fare de [[Nacia Publika Radio (Usono)|National Public Radio]] de ''The Empire Strikes Back''. Li estis inkludita en la nigrula ''Black Filmmaker's Hall of Fame'' en 1984, kaj ricevis stelon en la [[Trotuaro de famo en Holivudo]] en 1985. Alia franĉiza rilato ekis per ''[[Batman (filmo)|Batman]]'' (1989), en kiu li ludis la rolon de akuzisto Harvey Dent, rolo kiu disvolviĝis en [[maliculo|malicula]] alia mio, nome Duvizaĝulo, pri kiu li havigis voĉon por ''The Lego Batman Movie'' (2017). La laboroj de Williams por [[televido]] inkludas ĉirkaŭ ses dek enlistigojn starte en 1966 inkludante ripetitajn rolojn laŭlonge de la jardekoj en ''Gideon's Crossing''; ''[[Dynasty]]'', ''General Hospital: Night Shift''; kaj ''General Hospital''. Nombraj memaperoj kaj duarangaj roloj estis ĉe Marla Gibbs en ''[[The Jeffersons]]'', ''227'', kaj ''The Hughleys''. Postaj laboroj estis voĉaktorado en la serio ''Titan Maximum'' (2009), kaj apero en la [[Realeca televidserio|realecprogramo]] ''Dancing with the Stars'' (2014). Lia laboro havigis al li nombrajn premiojn kaj honoroj kiel tri premioj [[NAACP]] Image, kaj la premio NAACP por dumviva atingo. ==Bibliografio== * Nishikawa, Kinohi. "Billy Dee Williams". The Greenwood Encyclopedia of African American Literature. Eld. Hans Ostrom kaj J. David Macey Jr. Westport, CT: Greenwood Press, 2005. 1742–43. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category}} * {{IMDb name}} * {{IBDB nomo}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Williams, Billy Dee}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] rh044scpfob3fmshg8k6rscmws3up7p 0 818274 9384547 8398793 2026-05-26T18:36:39Z Näin on näreet 255377 9384547 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}La '''Patriota Popola Movado''' (finne ''Isänmaallinen kansanliike''; svede: ''Fosterländska folkrörelsen'', mallongigite IKL) estis [[Finnlando|finna]] ekstremdekstra kaj faŝisma partio kiu estis fondita la 5-an de junio [[1932]] en [[Hämeenlinna]] por daŭrigi la Lapuan-movadon. IKL iĝis la plej signifa finna dekstra radikala grupo de la [[1930-aj jaroj]], kun maksimumo de 100 000 membroj. Male al la Lapuan-movado, IKL provis resti en laŭjuraj kaj parlamentaj proceduroj. IKL kontraŭbatalis [[komunismo]]n kaj [[socialismo]]n, kaj ĝia celo, kiel la Akademia Karela Societo, estis unulingva [[Grandfinnlando]]. Ekonomie, la partio estis korporacia. La internaciaj rolmodeloj de la IKL estis la faŝistoj de [[Italio]] kaj la Nacisocialistoj de [[Germanio]]. La partio publikigis revuon nomitan ''Ajan Suunta''; ĝis 1936 ĝia junulara organizo estis la Sinimustat organizo kaj post tio la Mustapaidat organizo. La IKL partoprenis la elektojn por la unua fojo en la senatelektoj en 1933 en balotalianco kun la Nacia Koalicio kaj gajnis 14 sidlokojn en parlamento. La subtenantoj de IKL estis riĉaj farmistoj, studentoj, etburĝaj akademiuloj kaj pastroj. Laŭ la karakterizado de ĵurnalisto Sakari Virkkunen, la parlamentanoj de la IKL "konstante batalis kontraŭ aliaj partioj" en la parlamento. La IKL kaj ĝiaj suborganizoj estis aboliciitaj sub la Moskva Pacinterkonsento en la aŭtuno de 1944. Inter la celoj de IKL realiĝis la elekto de la [[Prezidanto de Finnlando|prezidanto de la respubliko]] per rekta popola elekto kaj la [[civitana iniciato]] – kvankam nur jardekojn poste. La nuna enspezpolitika triumviraro - organizoj de dungantoj kaj dungitoj kaj la registaro - havas trajtojn de la korporaciismo de IKL. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politikaj partioj de Finnlando]] [[Kategorio:Kontraŭkomunismo]] [[Kategorio:Faŝismaj partioj]] [[Kategorio:Naciismaj partioj]] o9b9f2y6dlbzpz2ab21eyock1q43i3k 9384548 9384547 2026-05-26T18:37:25Z Näin on näreet 255377 9384548 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}La '''Patriota Popola Movado''' (finne ''Isänmaallinen kansanliike''; svede: ''Fosterländska folkrörelsen'', mallongigite IKL) estis [[Finnlando|finna]] ekstremdekstra kaj faŝisma partio kiu estis fondita la 5-an de junio [[1932]] en [[Hämeenlinna]] por daŭrigi la Lapuan-movadon. IKL iĝis la plej signifa finna dekstra radikala grupo de la [[1930-aj jaroj]], kun maksimumo de 100 000 membroj. Male al la Lapuan-movado, IKL provis resti en laŭjuraj kaj parlamentaj proceduroj. IKL kontraŭbatalis [[komunismo]]n kaj [[socialismo]]n, kaj ĝia celo, kiel la Akademia Karela Societo, estis unulingva [[Grandfinnlando]]. Ekonomie, la partio estis korporacia. La internaciaj rolmodeloj de la IKL estis la faŝistoj de [[Italio]] kaj la Nacisocialistoj de [[Germanio]]. La partio publikigis revuon nomitan ''Ajan Suunta''; ĝis 1936 ĝia junulara organizo estis la Sinimustat organizo kaj post tio la Mustapaidat organizo. La IKL partoprenis la elektojn por la unua fojo en la senatelektoj en 1933 en balotalianco kun la Nacia Koalicio kaj gajnis 14 sidlokojn en parlamento. La subtenantoj de IKL estis riĉaj farmistoj, studentoj, etburĝaj akademiuloj kaj pastroj. Laŭ la karakterizado de ĵurnalisto Sakari Virkkunen, la parlamentanoj de la IKL "konstante batalis kontraŭ aliaj partioj" en la parlamento. La IKL kaj ĝiaj suborganizoj estis aboliciitaj sub la Moskva Pacinterkonsento en la aŭtuno de 1944. Inter la celoj de IKL realiĝis la elekto de la [[Prezidanto de Finnlando|prezidanto de la respubliko]] per rekta popola elekto kaj la [[civitana iniciato]] – kvankam nur jardekojn poste. La nuna enspezpolitika triumviraro - organizoj de dungantoj kaj dungitoj kaj la registaro - havas trajtojn de la korporaciismo de IKL. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politikaj partioj de Finnlando]] [[Kategorio:Kontraŭkomunismo]] [[Kategorio:Faŝismaj partioj]] [[Kategorio:Naciismaj partioj en Finnlando]] fg6oytxolmvgtlu42fyj3ctjxtge2i7 0 820741 9384370 8868854 2026-05-26T13:09:37Z Sj1mor 12103 9384370 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vítězslava Kaprálová''' ([[24-a de januaro]] [[1915]] [[Brno]] – [[16-a de junio]] [[1940]] [[Montpellier]]) estis ĉeĥa muzika komponistino kaj [[dirigento|dirigentino]]. == Vivo == En la jaro 1930 ŝi komencis studi en konservatorio en Brno komponaĵon ĉe [[Vilém Petrželka]] kaj dirigentadon ĉe [[Zdeněk Chalabala]]. Ŝi graduis per sia plej konata orjestra komponaĵo ''Soldata simfonieto'', kiun ŝi persone faris kun Ĉeĥa filharmonio. Dank' al franca ŝtata stipendio ŝi forveturis en la jaro [[1937]] al [[Ecole Normale de musique de Paris|Ecole Normale de musique]] den [[Parizo]]n, kie ŝi enskribiĝis en klason de dirigento Charles Muncha. Private ŝi poste ankoraŭ studis komponaĵon ĉe [[Bohuslav Martinů]], kies [[Klaviceno|klavicenan]] koncerton ŝi dirigentis la 2-an de junio 1938 en Parizo. Mallonge post tio ŝi forveturis al festivalo de [[Internacia kompanio por nuntempa muziko]], kiu okazis en Londono, kaj la 17-an de junio ŝi komencis ĝin per sia simfonieto, kiun ŝi denove dirigentis - ĉifoje ŝia orkestro estis [[BBC Symphony Orchestra|BBC Orchestra]].<ref name="Nejmenovaný-1-w0_-1">Hartl, Karla and Erik Entwistle, eds., ''The Kaprálová Companion''. Lanham, MD: Lexington Books, 2011.</ref> Poste ŝi forveturis por kelke da monatoj reen en Brnon. Sed tiam ŝi ne povis antaŭsenti, ke tio estos ŝia lasta vizito de la hejmo kaj ke estis mezuritaj al ŝi nur du jaroj de ŝia vivo, kiu estos finiĝinta en Francio. Ŝi revenis en Parizon en januaro de [[1939]]. En la franca metropolo Kaprálová moviĝis en medio de cyxeĥa artista kolonio kaj ĉi tie ŝia ankazx ekkonis sian estontan edzon [[Jiří Mucha]], filon de pentristo [[Alfons Mucha]]. Ilia geedziĝo okazis la [[23-an de aprilo]] [[1940]]. Jiří Mucha dediĉis al ilia tre mallonga kunvivo libron ''Strangaj amoj'' (1988). En la tempo, kiam Parizo jam estis endanĝerigarta fare de germanaj soldataroj, aperis ĉe Kaprálová la unuaj simptomoj de malsano, pro kiu la juna komponistino la 16-an de junio 1940 en la sudfranca [[Montpellier]], kien ŝi estis evakuita fare de sia edzo, mortis en sia dudek kvin jaroj. Unu e eblaj kaŭzoj de ŝia morto estas indikata tifoida febro.<ref>Fischer, Christine, ed., ''Vítězslava Kaprálová (1915-1940). Zeitbilder, Lebensbilder, Klangbilder.'' Zurich: Chronos Verlag, 2017, s. 29.</ref><ref>Hartl, Karla, ed., [https://www.klic-knihy.cz/kauza-kapralova ''Kauza Kaprálová v dobové korespondenci a dokumentech''.] Praha: Nakladatelství Klíč, 2021, s. 7–16 </ref> En la pasinteco al ofte indikata diagnozo pri [[Tuberkulozo|miliara tuberkulozo]], malĝuste proklamita kiel oficiala, ne respondas kuracista raporto, kiu konserviĝis en la laŭtempa korespondado.<ref>Hartl, Karla, ed., ''Kauza Kaprálová v dobové korespondenci a dokumentech''. Praha: Nakladatelství Klíč, 2021, s. 7–16 </ref> En la jaro 1946 donis [[Akademieo de sciencoj de Ĉeĥa Respubliko|Ĉeĥa akademio de sciencoj]] al Vítězslava Kaprálová membrecon [[in memoriam]]. == The Kapralova Society == Pri la ligilo de komponistino zorgas konsekvence ekde la jaro 1998 kanada muzika kompanio [[The Kapralova Society]] kun sidejo en Toronto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.ceskyhudebnislovnik.cz/slovnik/index.php?option=com_mdictionary&task=record.record_detail&id=1004486 |titolo=Český hudební slovník |alirdato=2023-04-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20221209090830/https://www.ceskyhudebnislovnik.cz/slovnik/index.php?option=com_mdictionary&task=record.record_detail&id=1004486 |arkivdato=2022-12-09 }}</ref> == Tři Studně == En municipo [[Tři Studně]] ŝi havas simbolan tombon. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio}} * [http://www.kapralova.org Oficialaj retpaĝoj de la komponistino] kaj [http://www.kapralova.org/CZECH.htm paĝo en la ĉeĥa] * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p035d3gh Composer of the Week] {{en}} {{DEFAŬLTORDIGO:Kaprálová, Vítězslava}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 24-an de januaro]] [[Kategorio:Mortintoj la 16-an de junio]] [[Kategorio:Personecoj sur ĉeĥaj poŝtmarkoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj komponistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj dirigentoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj elmigrintoj kaj ekzilintoj]] l3q6xnv3a7ws1n8nmvwd5r2f5xmset4 0 823639 9384988 9161188 2026-05-27T10:46:14Z Sj1mor 12103 9384988 wikitext text/x-wiki {{Granda dosiero|Forth rail bridge head-on-panorama josh-von-staudach.jpg|1500px|Panorama vido de la ponto Forth dum mastrumada laboro en 2007}} {{Informkesto geografiaĵo|ponto |kategorio = |lando = Unuiĝinta Reĝlando |regiono = Skotlando |situo = |nomo = |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo=Konsekro |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=GB-SCT |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |mapo lokumilo = iso |mapligilo = jes |zomo=11 }} [[Dosiero:Forth_Bridge_-_General_view_from_back_of_Newhalls_Inn,_South_Queensferry.jpg|eta|Vido de South Queensferry de la kantilevoj de la pontoturoj konstruitaj en 1887.]] [[Dosiero:George_Washington_Wilson.jpg|eta|La kantilevraj turoj estis preskaŭ finita en 1888.]] [[Dosiero:The_Forth_Bridge_seen_from_Dalmeny_Station.JPG|eta|La alproksimiĝo al la ponto de Dalmeny Stacio]] [[Dosiero:InsideTheForthRailBridge_19990822P0001.jpg|dekstra|eta|Ene la ponto]] [[Dosiero:Close_up_on_the_Forth_Bridge,_Scotland_arp.jpg|eta|Fokusiĝo sur la bazo de unu el la tri duobla-kantilevroj de la ponto]] La '''Ponto Forth''' ({{Lang-en|Forth Rail Bridge}}) estas [[Trajno|fervoja]] [[ponto]] en orienta [[Skotlando]], super la [[Firth of Forth|Forth marlango]], kiu situas 14 [[kilometro]]jn okcidente de [[Edinburgo]]. La [[trako|fervojo]] inter Edinburgo kaj [[Dundee]] pasas super la ponto kaj en la okcidento de ĝi situas malpli fama vojponto. La suda fino de la ponto situas en la urbo Queensferry (en la municipa areo de Edinburgo) kaj la norda fino situas en la vilaĝo North Queensferry. La ponto estis agnoskita kiel [[Monda heredaĵo de Unesko|mondheredaĵo]] en [[2015]]. == Historio == Konstruado de antaŭa ponto en la sama loko, dezajnita fare de Thomas Buch, ne realiĝis, post kiam alia ponto de la sama dezajnisto kolapsis super la Rivero Tay. La disfalo de la ponto, en kiu pereis 75 pasaĝeroj de la trajno sur ĝi, kaŭzis grandan ŝokon, kaj tial la plej alta nivelo de sekureco estis postulata de la ponto Forth. Post la morto de Buch, la dezajno de la ponto ricevis al John Poehler kaj [[Benjamin Baker]], kaj ĝia konstruado okazis en la jaroj 1883-1890. Baker kaj Poehler havis riĉan inĝenieristiksperton, sed ĉi tiu estas la ununura ponto kiun Baker dezajnis, kaj ĝi estas konsiderita lia plej bonega inĝenieristiklaboro. La ponto estas konsiderata kiel inĝenieristika mirindaĵo eĉ nuntempe. Tio estas la unua [[Ŝtalo|ŝtalponto]] kun larĝa interspaco, kaj post sia kompletigo ĝi tenis la rekordon pri longeco kaj alteco. Ĝia totala longo estas 2,5 kilometroj, kaj ĝi estas 46 metrojn super la maro sub ĝi. Ĝi estas konstruita el du ĉefaj brakoj kun longo de 521 metroj, kaj du flankaj brakoj kun longo de 107 metroj ĉiu. Entute 51,000 [[tuno]]j da [[ŝtalo]] estis metitaj en la ponto. Mafeliĉe 57 laboristoj perdis la vivon dum ĝia konstruado. La modernaj trajnoj estas relative malpezaj kompare kun la trajnoj kiuj vojaĝis sur la ponto kiam ĝi estis konstruita, kaj tial penas reduktitan ŝarĝon sur ĝi. La ponto postulas konstantan prizorgadon, sed la frazo "pentradi la ponton Forth", kiu signifas senfinan laboron, devenas de erara rakonto kvazaŭ necesus repentri la ponton tuj post la fino de ĝia antaŭa pentrado. En la ludo [[Grand Theft Auto: San Andreas]] oni povas trovi ponton kun la sama strukturo kiel la ponto Forth, kiu ligas la imagitajn urbojn Las Venturas kaj San Piero. == Bibliografio (anglalingva) == * {{Cite book|last1=Blanc|first1=Alan|last2=McEvoy|first2=Michael|last3=Plank|first3=Roger|title=Architecture and Construction in Steel|url=https://books.google.com/books?id=Knmi0lzWd-0C|year=2003|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-135-82839-4}} * {{Cite book|last1=Glen|first1=Ann|last2=Bowman|first2=Craig|last3=Andrew|first3=John|title=Forth Bridge: Restoring an Icon|url=https://books.google.com/books?id=5qAoLgEACAAJ|year=2012|publisher=Lily Publications|isbn=978-1-907945-19-9}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zlGErQK_qPoC|title=Bridge Management: Inspection, maintenance, assessment and repair|last1=Harding|first1=J. E.|last2=Gerard|first2=Parke|last3=Ryall|first3=M|year=2006|publisher=CRC Press|isbn=978-0-203-97354-7}} * {{Cite book|last=McKean|first=Charles|title=Battle for the North|url=https://books.google.com/books?id=kUYfAQAAIAAJ|year=2006|publisher=Granta Books|isbn=978-1-86207-852-9}} * {{Cite book|last=Nock|first=Oswald S.|title=The Railway Race to the North|year=1958|publisher=Ian Allan}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/100yearsofforthb0000unse/mode/2up|url-access=registration|title=100 Years of the Forth Bridge|editor-first=Roland|editor-last=Paxton|publisher=Thomas Telford publishing|place=London|isbn=978-0-7277-1600-2|year=1990|oclc=23022039|ol=7866621M}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2CD6-fz-raMC|title=Design Risk Management|publisher=John Wiley & Sons|year=2010|isbn=978-1-4443-1890-6|first=Stuart|last=Summerhayes}} * {{Cite book|title=The Forth Bridge|first=Wilhem|last=Westhofen|chapter=Contents|url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Forth_Bridge|publisher=Offices of "Engineering"|year=1890}} * {{Cite book|last=Wills|first=Elspeth M.|title=The Briggers: The Story of the Men Who Built the Forth Bridge|url=https://books.google.com/books?id=JY79PQAACAAJ|year=2009|publisher=Birlinn|isbn=978-1-84158-761-5}} == Por plia legado == * {{Cite book|last=MacKay|first=Sheila|title=The Forth Bridge: A Picture History|url=https://books.google.com/books?id=sdsVkgAACAAJ|year=2011|publisher=Birlinn|isbn=978-1-84158-935-0}} * {{Cite book|chapter-url=http://www.railwaywondersoftheworld.com/forth-bridge.html|chapter=The Forth Bridge|title=Railway Wonders of the World|year=1935|pages=432–441|url=http://www.railwaywondersoftheworld.com/|editor=Winchester, Clarence}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://digital.nls.uk/74570306 40 nigra-kaj-blankaj fotoj]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de la konstruo de la pont Forth prenitaj en 1886–1887 fare de Philip Phillips ĉe [[Nacia biblioteko de Skotlando|Nacia Biblioteko de Skotlando]] * {{Structurae|id=20000024|title=Forth Rail Bridge}} * [http://www.scottishpoetrylibrary.org.uk/poetry/poems/construction-forth-railway-bridge-1882-1890 Scottish Poetry Library: Poetry Map of Scotland] (Firth of Forth): ''The Construction of the Forth Bridge, 1882–1890'', by Colin Donati {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Skotlando]] [[Kategorio:Pontoj en Britio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] no6nnlmd2q72u1huz3ngup9i344didb 0 825475 9384676 9298978 2026-05-27T00:06:26Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9384676 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|arkeologia situo |priskribo de dosiero= |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo=Konsekro |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=ES-EX |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> | tipo1 = reliefo |mapo lokumilo = iso |mapligilo = jes |zomo=10 |trajto por kesteroj = ĉelo |kesteroj = {{Informkesto Monda Heredaĵo |subŝablono = jes |Nomo = Arkeologia Komplekso de Merido |Bildo = Teatro de Mérida, España, 2017 18.jpg |Priskribo = Arkeologia Komplekso |Lando = Hispanio |Tipo = arkeologia heredaĵo |Kriterioj = |Koordinatoj = |Regiono = [[Eŭropo]] |Jaro = 1993 |Plie = |Danĝero = |ID = |regiono-ISO=ES-EX |Mapo=}}}} La '''Arkeologia Komplekso de Merido''' ({{lang-es|conjunto arqueológico de Mérida}}), [[Mérida (Hispanio)|Merido]], [[Ekstremaduro]], [[Hispanio]], nome la ''Augusta Emerita'' de la [[Romia Imperio]] fondita kiel romia kolonio en la jaro 25 a.n.e. pro ordono de la imperiestro [[Aŭgusto Cezaro]], estas unu de la plej gravaj kaj plej etendaj arkeologiaj kompleksoj de [[Hispanio]]. Ĝi estis deklarita [[Monda heredaĵo de Unesko]] ekde 1993. == Komponantoj == === Romia Teatro de Merido === {{Ĉefartikolo|Romia Teatro de Merido}} La '''Romia Teatro de Merido''' ({{lang-es|Teatro romano de Mérida}}) estas historia [[romia teatro]] starigita dum epoko de [[Antikva Romio]] en la kolonio ''Augusta Emerita'', aktuale [[Mérida (Hispanio)|Merido]]. La konstruadon de tiu [[Teatrejo|teatro]] estis ordonita de la konsulo Marko Vipsanio Agripa kaj, laŭ dato markita en la teatro mem, oni inaŭguris ĝin ĉirkaŭ la jaroj 16-15 a.n.e.<ref>Álvarez Martínez, 2006, p. 74.</ref><ref>Barroso kaj Morgado, 1996, p. 9.</ref> «Princo inter la meridaj monumentoj», kiel nomis ĝin la arkitekto José Menéndez-Pidal,<ref>Barroso kaj Morgado, 1996, p. 8.</ref> la teatro estas parto de la arkeologia komplekso de Merido. Ĝi enhavas sidilaron (''cavea'') por -tiam- 6 000 publikanoj, kiujn oni dividis en tri zonoj: ''cavea ima'', ''media'' kaj ''summa'' (tiu ĉi lasta neenterigita dum jarmilo, nuntempe estas tro rompita kaj ne uzebla), la ''orchestra'', kiun dum ludoj okupis la ĥoro, la scenejo aŭ ''pulpitum'' kaj laste la ornamaĵo de la scenejo (''scaenae frons''), la plej rigardinda kaj mirinda parto de la konstruaĵo kaj de la tuta urbo, formita de du etaĝoj de [[korinta ordo|korintaj kolonoj]] kaj ornamita per skulptaĵoj kaj uzata laŭ tri pordoj (''valva regia'' kaj ''valvae hospitaliae''). Malantaŭ la scenejo troviĝas ĝardeno (''peristilo''). Sub la sidlokaro estas ankoraŭ uzeblaj la iamaj internaj koridoroj (''vomitorium''). === Romia amfiteatro === [[Dosiero:MeridaAnfiteatro.jpg|eta|maldekstre|250ra|La Romia Amfiteatro de Merido.]] La romiana [[amfiteatro]] estis pli popola konstruaĵo, inaŭgurita eble en la jaro 8-a antaŭ Kristo. Tiu konstruaĵo utilis por luktoj inter [[gladiatoro]]j, inter bestoj (leonoj, virbovoj, ktp.) aŭ inter homoj kaj bestoj. Temas pri konstruaĵo formita de centra sablejo ĉirkaŭita de sidilaro enhavkapabla por 15 000 publikanoj dividitaj, same ke en la teatro en tri zonoj. El tiuj tri zonoj konserviĝas nuntempe nur la suba, ĉar la du supraj estis utiligataj kiel ŝtonejo por apudaj konstruaĵoj. === Ĉevalkurejo === [[Dosiero:VR Merida 03-Circo Romano.jpg|eta|dekstre]270px|Ĉevalkurejo.]] Ĝi longas je 400 m kaj larĝas je 100 m. Ĝi estis la plej granda el la urbaj spektaklejoj, kaj kun la anfiteatro, ricevis la ĉeeston de publiko jam pli interesata pri sportaj emocioj ol pri kleriga teatro. Pro ties grandeco ĝi lokiĝis for de la murega cirklo, apud la ŝoseoj kiuj kunigis la urbon ''Emerita'' kun ''Corduba'' ([[Kordovo]]) kaj ''Tolletum'' ([[Toledo]]). Nuntempe estas klarigejo apud la monumento, kiu estas tute vizitebla. Ĝi enhavkapablis ĉirkaŭ 30.000 publikanojn en sidilaro dividita en sociaj zonoj kiel okazis en teatro kaj amfiteatro. Oni konstruis ĝin komence de la 1-a jarcento eble dum la epoko de imperiestro [[Tiberio]]. Ĝi enhavas centran sablejon kiu funkciis kiel kurejo kaj meze de tiu troviĝas centra barilo nomita ''spina'' longa je 223 m kaj larĝa je 8,5 m, kiu estis ornamita per kolonoj kaj skulptaĵoj. La plej ŝatata spektaklo estis la kuro inter bigoj (du ĉevaloj) kaj kvadrigoj (kvar ĉevaloj). La stiristoj de la ĉaroj estis aŭrigoj, tre popolaj viroj ofte senmortigitaj en pentraĵoj kaj mozaikoj, kiel tiu en la Muzeo kiu ankoraŭ memorigas pri tiu fama kuristo de antaŭ du mil jaroj! === La romia ponto super la rivero Gvadiano === [[Dosiero:Mérida. Roman bridge. Guadiana river. Badajoz. Extremadura. Spain (4921759520).jpg|eta|maldekstre|250ra|La romia ponto super la rivero Gvadiano; fakte unua sektoro, nome la malplej rekonstruita.]] Iamaniere la ponto super [[Gvadiano]] estas konsiderata kiel la urbonaskejo, ĉar ĝi ebligis trapason de la rivero en direkto de la tiama pli loĝata kaj civilizaciigita regiono – la nuna Portugalio –, kaj la punkto kiu decidis la tiaman kaj eĉ nunan aspekton de la urbo, ĉar la daŭrigo de tiu ponto estis la ĉefa strato de la urbo, la ''Decumanus Maximus''. La situo de la ponto estis zorge elektita en rivera trapasejo, kiu ebligas apogejon en centra insulo, kiu dividas ĝin en du duonojn. La tiama strukturo ne havis la nunan aspekton, ĉar temis pri du arkaĵoj kunigitaj centre per fortika riverrompilo. La nuna strukturo datiĝas je la 17-a jarcento, kiam post inundo de 1603, kiu detruis la centran riverrompilon, oni anstataŭigis ĝin per centra arkaĵo, kiu kunigis la du ĝistiamajn. Tiu verko longa je 792 m estas unu el la plej grandaj konservitaj de romia epoko. === La romia ponto super la rivero Albarregas === De 145 m de longeco oni konstruis ĝin en la sama epoko ke la antaŭe menciita por facile trapasi la riveron [[Albarregas]], ne tiom kvanta aŭ regula kiom la Gvadiano. Temis pri daŭrigo de la ''Cardo Maximus'', la dua ĉefa strato de la urbo kio kunligis ĝin kun la nordo laŭ la poste nomita ''Vía de la Plata'' (Arĝenta vojo). === Akvokondukilo de Los Milagros === [[Dosiero:El acueducto de Los Milagros.jpg|eta|dekstre|250ra|''Los Milagros''.]] La [[akvedukto]] (akvokondukilo) de ''Los Milagros'' (La mirakloj) formis parton de la kondukilo kiu alportis akvon al la urbo ekde la romiana rezervujo de Proserpina lokita je 5&nbsp;km de la urbo kaj ankoraŭ funkcianta. Oni konstruis ĝin en la epoko de Aŭgusto, tio estas, fine de la 1-a jarcento antaŭ Kristo aŭ komence de la 1-a post Kristo. La arkejo konserviĝas bonstate ĉefe en la parto kiu supreniras la riveron Albarregas. === Templo de Diana === Tiu konstruaĵo apartenis al la urba administra centro. Ĝi estas unu el la malmultaj restaĵoj de religia eco kiu konserviĝas bonstate. Malgraŭ ties nome, erare uzata je ties malkaŝo, la konstruaĵo estis dediĉita al la imperiaj dioj kaj ceremonioj. Oni konstruis ĝin en la epoko de Aŭgusto, tio estas, fine de la 1-a jarcento antaŭ Kristo aŭ komence de la 1-a post Kristo. Ĝi estas rektangula kaj ĉirkaŭita per altegaj kolonoj. La bona konserviĝo ŝuldiĝas je la fakto, ke uzante tiujn kolonojn kaj bazkonstruaĵon estis poste konstruite sur ĝi renasencan palacon de la grafo "de los Corbos", kies restaĵoj ankoraŭ videblas kaj kiun oni forigis nur fine de la 20-a jarcento por purigi la romianan templon. === Arko de Trajano === [[Dosiero:Merida Arco de Trajano.JPG|eta|maldekstre|230ra|Arko de Trajano.]] Arka enirejo, eble, al la administra provinca centro. Ĝi estis lokita ĉe la ''Kardo Maximus'', unu el la ĉefaj stratoj kiu kunligis tiun provincan centron kun la urba. Tiam ĝi estis kovrita je [[marmoro]]. La arko estis konata tradicie en la urbo kiel «de Trajano», sen ajna scienca fundamento kiu rilatas ĝin al tiu imperiestro. Ekde la 13-a de decembro 1912 ĝi estas protektita kiel Havaĵo de Kultura Intereso kaj en 1993 la Unesko deklaris ĝin [[Monda heredaĵo de Unesko]] kiel parto de la Arkeologia Komplekso de Mérida. Temas pri [[duoncirkla arko]] 15 metrojn alta, inklude du metrojn de bazo nun enterigitaj sub pavimo. La [[Spano (arkitekturo)|spano]] de tiu arko estas de preskaŭ naŭ metroj kaj de pinto ĝis pinto de [[kontraŭforto]]j temas pri dek tri metroj. La materialo uzita por ĝia konstruado estis [[granito]]. === Aliaj vizitindaĵoj === * Romia Forumo * Alkazabo * [[Nacia Muzeo de Romia Arto]] * Akvedukto Rabo de Buey-San Lázaro * Nobelaj domegoj, ekzemple ĉe Amfiteatro kaj Mitreo * Arkeologia kuŝejo de strato Morerías * [[Baziliko de Sankta Eŭlalia de Merida]] (kripto) * [[Kunkatedralo de Merido (Hispanio)|Kunkatedralo de Merido]] * Proksimaj akvorezervejoj de Prozerpino kaj Kornalvo kaj termoj de [[Alange]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Álvarez Martínez, José María (2006). «La presencia romana en Extremadura». ''Nosotros. Extremadura en su patrimonio''. Barcelona: Lunwerg Editores. ISBN 8497853180. * Barroso, Yolanda; Morgado, Francisco (1996). ''Mérida, Patrimonio de la Humanidad. Conjunto monumental''. Mérida: Consorcio de la Ciudad Monumental Histórico-Artística y Arqueológica de Mérida (Depósito legal: BA-335-1996). * VV.AA. (2006). ''«Mérida». Monumentos artísticos de Extremadura II'' (3a eldono). Mérida: Editora Regional de Extremadura. ISBN 84-7671-948-5. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.consorciomerida.org Horaroj, prezoj kaj informaro pri la conjunto arqueológico. Consorcio de la Ciudad de Mérida] * [https://turismomerida.org/que-ver/teatro-romano/ oficiala retejo de la teatro] {{-}} * {{Trad|es|Conjunto arqueológico de Mérida|150643240}} [[Kategorio:Romia arkitekturo]] [[Kategorio:Merido]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Hispanio]] ell2m1bur34lsb2ldfnejjfqehyu5q5 0 825968 9384423 9383789 2026-05-26T14:37:32Z Tirolischleioans 254019 9384423 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Johann Andreas BOSE''' (latinigite: ''Bosius''; naskiĝinta la {{Daton|27|6|1626}} en [[Lepsiko]], mortinta la {{daton|29|4|1674}} en [[Jena]]) estis [[germanio|germana]] historiisto kaj filologo. == Vivo == Estante filo de juvelisto li ĝuis privatan instruadon dum kiu li lernis lingvojn. Dum al [[Tridekjara milito]] la gepatroj devis fuĝi Lepsikon kaj sekve Bose venis je [[Kastelo Lichtenburg]] je [[Prettin]] kie la familion protektis [[Hedvigo el Danujo]]. Tiuloke li edukiĝis kun junaj nobeloj. Post reveno Lepsikon li ekstudis ĉe la [[Universitato de Lepsiko]]. Laŭ la volo de la patro, kelkaj parencoj kaj apogantoj (ekz. de [[Martin Geier]]) li ekstudis en la aĝo de 14 jaroj. Li aŭskultis prelegojn de [[Andreas Rivinus]], Müller, Conrad Bavarus kaj [[Hieronymus Kromayer]]. En 1641 jam li iĝis bakalaŭro pri filozofio kaj iris en marto 1642 al la [[Universitato de Wittenberg]]. Dum tri jaroj li frekventis la prelegojn ĉe la fakultatoj filozofia kaj teologia, ekz. ĉe [[August Buchner]], [[Nikolaus Pompeius]], la parenco [[Wilhelm Leyser la 1-a]] Inter la kunstudentoj estis [[Balthasar Cellarius]] kaj [[Johannes Christoph Seldius]] kiu ankaŭ subtenadis. En junio 1645 Bose revenis Lepsikon kie li magistriĝis pri filozofio. Siajn studojn li daŭrigis paske de 1647 en [[Strasburgo]] pri historio (Boecler) kaj teologio (Schmid, Dannhauer, Dorscheus). Pro ke la patro insistis pri patruja reiro (kiu bezonis flegadon fare de la filo) Bose almenaŭ uzis la reveturadon viziti kelkajn arkivojn kaj bibliotekojn survoje ĉe Rejno, Majno kaj Mozelo kaj kun raraĵoj kaj manuskriptoj. En 1652 li estis alveninta Lepsike kaj ekpartoprenis disputadojn altlernejajn. En 1655 li iĝis asesoro pri filozofio ĉe la lepsika universitato kaj ekdeĵoris ĉe la katedro pri historio samjare. En januaro 1656 estis lia oficiala ekprofesoreco. La altlernejo de Jena apenaŭ ne tuŝiĝis fare de la maloj de la Tridekjara milito kaj elstaraj profesoroj tiutempe ekloĝis en Jena, ekz. la teologo [[Johannes Musaeus]], la juristo [[Georg Adam Struve]], la medicinisto [[Werner Rolfinck]], la matematikisto [[Erhard Weigel]]. La ĉeesto de multe da elstaruloj efektivigis duobligon de la nombroj de studentoj.<ref>Reinhard E. Schielicke, Klaus-Dieter Herbst, Stefan Kratochwil (eld.): ''Erhard Weigel – 1625 bis 1699 Barocker Erzvater der deutschen Frühaufklärung.'' Frankfurt am Main 1999, p. 8.</ref> Kune kun Weigel li fondis la klubon ''Societas quaerentium'', kiun ani rajtis kaj studentoj kaj profesoroj.<ref>Johann Doschner: ''Erhard Weigel in seiner Zeit.'' Ĉe: Reinhard E. Schielicke, Klaŭs-Dieter Herbst, Stefan Kratochwil (eld.): ''Erhard Weigel – 1625 bis 1699 Barocker Erzvater der deutschen Frühaufklärung.'' Frankfurt am Main 1999, p. 11–38, konkrete p. 18.</ref> Ankoraŭ partoprenis Bose la organizajn strukturojn universitatajn kaj estis kvinfoje [[dekano]] de la filozofia fakultato kaj unufoje [[rektoro]]. En 1661 li verkis kune kun [[Johann Arend von der Lieth]] studon pri ''Tiberius Caesar''. Ekde 1669 li akceptis ĉe si la polan teologon kaj fizikiston [[Johannes Cyprian]] kiu gaststudentis en Jena. Suferante je artrito li ankaŭ suferis je malbona digesto. Katedra posteulo de li fariĝis [[Kaspar Sagittarius]]. Postmorte la altlernejo akiris lian kolekton pri ĉ. tri miloj da manuskriptoj kaj presitaĵoj sub la titolo ''Bibliotheca Bosiana''. En ĝi troviĝas ekz. kopio de la monda kroniko de [[Oto el Freising]], aŭtografo de la mondkroniko de [[Frutolf von Michelsberg]] kaj la plej malnova germanlingva [[martirlibro]] de ĉ. 1275. Geedziĝo kun Anna Barbara Cummer estis en oktobro 1664, vidvino de la princa palatinata kortegpredikisto kaj konventasesoro Johann Hoffmann. Ili restis seninfanaj. == Verkoj (elekto) == * ''Tiberius Caesar.'' 1661 ([http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00033153/images/index.html?seite=1 daten.digitale-sammlungen.de]). * ''De prudentia et eloquentia civili comparanda. Diatribae isagogicae quarum haec prodit auctior sub titulo de ratione legendi tractandique historicos. Accedit notitia scriptorum historiae universalis primum edita cura Georgii Schubarthi'' 1677. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Fritz Roth: ''Restlose Auswertungen von Leichenpredigten und Personalschriften für genealogische und kulturhistorische Zwecke.'' Band 7, Selbstverlag, Boppard am Rhein 1972, p.&nbsp;317, R 6496. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116266309 ligiloj ĉe DDB] * ''Consortium of European Research Libraries'': Johann Andreas Bose [http://thesaurus.cerl.org/record/cnp00385681 verkoregistro] * [http://www.thulb.uni-jena.de/Die+Bibliothek/Handschriften+_+Sondersammlungen/Bestands%C3%BCberblick/Nachl%C3%A4sse+und+Autographen/Nachl%C3%A4sse+und+Teilnachl%C3%A4sse+in+der+ThULB/Bose.html partoj de la postlasitaĵoj en Jena] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160908093350/http://www.thulb.uni-jena.de/Die+Bibliothek/Handschriften+_+Sondersammlungen/Bestands%C3%BCberblick/Nachl%C3%A4sse+und+Autographen/Nachl%C3%A4sse+und+Teilnachl%C3%A4sse+in+der+ThULB/Bose.html |date=2016-09-08 }} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Bose, Johann Andreas}} [[Kategorio:Profesoroj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Jena]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj rektoroj]] ghq8iyqha77triylyvk935rcz9k7g1h 3 829347 9384323 9383698 2026-05-26T12:16:12Z Dr-Taher 142993 Dr-Taher movis paĝon [[Uzanto-Diskuto:Vascoisme]] al [[Uzanto-Diskuto:Renamed user 2947489543419]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Vascoisme|Vascoisme]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 2947489543419|Renamed user 2947489543419]]" 8422380 wikitext text/x-wiki Saluton, mi vidis ke vi interesiĝas pri [[k-popo]]. Iujn novajn tekstojn pri grupoj vi tute bone komencis per {{Informkesto muzikgrupo..., ĵus mi vidis unu en kiu mankis tiu informkesto. Estu bona kaj ĉiam aldonu ĝin, same la ŝablonon <nowiki>{{bibliotekoj}}</nowiki>, kaj mi ankaŭ petus vin aldoni <nowiki>{{ĝermo|muziko}}</nowiki> se temas pri nur tri aŭ kvar frazoj + informkesto + ligilo. Krome mi vidis ke vi ankaŭ aldonas priskribojn en vikidatumoj: Ankaŭ tio bonas! Ĉe "Tomorrow X Together" (Q60550265) vi erare skribis "sudkorea ina muzikgrupo" (= girl group), kvankam estas kvin knaboj. Atentu pri tio ne ŝanĝi la sekson de junaj kantistoj... {{rideto}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:37, 18 jul. 2023 (UTC) == de == Saluton. En kelkaj lingvoj oni uzas prepozicion "de" antaŭ nomo de geografia divizio, ekzemple en hispana "Provincia de Sevilla", sed tio en Esperanto iĝas [[Provinco Sevilo]], ĉar tiu provinco estas ne "de" la urbo, sed nur kun sidejo en la urbo. Pli klare en Hispanio estas "Provincia de Vizcaya" sed Vizcaya estas nenio krom provinco, ne estas io al kiu apartenu tiu. Tial mi alinomas [[Ŝtato de Madura]] al [[Ŝtato Madura]] ktp. Dankon kaj gratulon pro la kreitaj artikoloj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:03, 30 okt. 2023 (UTC) b8zz9autm2tmbdctvo7f4tj1c5g8ipk 0 834517 9384914 9111142 2026-05-27T09:36:40Z Sj1mor 12103 9384914 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Thomas SAVERY''' (Shilstone, ĉ. 1650 - Londono, 1715) estis angla mekanikisto kaj inventisto kiu disvolvis [[vapormaŝino]]n kiu siatempe estis granda antaŭeniro en la [[minindustrio]].<ref> Elizabeth H. Oakes, [https://archive.org/details/tozofstsscientis0000oake ''A to Z of STS scientists'',] Facts on File Inc - 2002, isbn 978-0-8160-4606-5 archive.org, p. 267 </ref>​ == Maŝino de Thomas Savery == Fine de la 17-a jarcento, la subteraj akvoj estis granda problemo por la [[minado]], ĉar la [[pumpilo]]j ekzistantaj ne kapablis disvolvi sufiĉan povon por elpreni akvon el la profundaĵoj de la [[mino]].<ref> Savery, Thomas (1827). ''The Miner's Friend: Or, an Engine to Raise Water'' de Fire. S. Crouch. </ref>​ La maŝino de Thomas Savery konsistis en [[stokejo]] konektita al [[kaldrono]], kaj al du tubaroj, unu el kiuj konektis ĝin al la akvo de la mino elprenenda dum la alia al la ekstero. La maŝino funkciis jene: unue oni malfermis la valvon kiu konektis la kaldronon kun la stokejo kaj tiu pleniĝis je [[akvovaporo]], kaj la [[aero]] eliris al la ekstero tra kontraŭrevena [[valvo]]. Poste oni malvarmigis la stokejon verŝante el la ekstero malvarman akvon, kaj malvarmiĝante, la vaporo kondensiĝis, per kio oni kreis vakuon en la stokejo. Pere de tubo kun kontraŭrevena [[valvo]], la stokejo estis konektita al la akvo de la interno de la mino, pro kio je la kreado de la [[vakuo]], supreniris akvo, kiu plenigis la stokejon tra kontraŭrevena valvo. Por malplenigi la stokejon, oni remalfermis la valvon kiu konektis ĝin kun la kaldrono, kaj la premita vaporo elirigis la akvon tra la sama kontraŭrevena valvo tra kiu estis elirinta la aero dekomence. Tiu maŝino estis la unua industria ekzemplo de uzado de [[karbo]] por realigi mekanikan laboron. Sekvaj plibonigoj de tiu maŝino okazigis la disvolvon de la maŝino de [[James Watt]].<ref> Bertrand Gille (dir.), ''Histoire des Techniques'', Paris, Gallimard, coll. « La Pléiade », 1680 p. (ISBN 978-2-07-010881-7 </ref>​ == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Savery, Thomas (1827). [https://archive.org/details/minersfriendora00savegoog ''The Miner's Friend: Or, an Engine to Raise Water''] de Fire. S. Crouch. * [[Samuel Smiles|Smiles, Samuel]] (1865). [https://archive.org/details/livesboultonand00unkngoog ''Lives of Boulton and Watt''.] Lippincott. * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Thomas Savery|revizio=1168280942}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Savery, Thomas}} [[Kategorio:Anglaj inventistoj]] [[Kategorio:Vapormaŝinoj]] [[Kategorio:Homoj de la Industria revolucio]] mc0rilvt71syx634pd2nflo4732scon 0 837674 9384681 8847585 2026-05-27T00:25:42Z Γλωσσολαλιά 253200 9384681 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Sankt-Peterburg-Glavnij | origina nomo = '''Санкт-Петербург-Главный''' | dosiero = Spb 06-2017 img19 Moskovsky railway station.jpg | grandeco de dosiero = 280px | priskribo = Stacidomo ''Sankt-Peterburg-Glavnij'' | lando = Rusio | loko = {{Sankt-Peterburgo}} | latitudo = 59.928717 | longitudo = 30.362433 | regiono-ISO = RU-SPE | zomo = 14 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Sankt-Peterburgo/Rusio | nomo de proprietulo = | nomo de trafikanto = [[Rusiaj Fervojoj]] | kodo de stacidomo = | fervojo = | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 11 | nombro de kajoj = 6 | malfermo = 1847 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = {{Peterburga metroo|0}} {{Peterburga metroo|1}} ''{{Spmet|Ploŝĉad Vosstanija}}''<br />{{Peterburga metroo|0}} {{Peterburga metroo|3}} ''{{Spmet|Majakovskaja}}'' | notoj = | retejo = }} '''Sankt-Peterburg-Glavnij''' ('''Moskovskij vokzal''', {{lang-ru|Московский вокзал}}) estas unu el la kvin stacidomoj en [[Sankt-Peterburgo]]. Ĝi estas parto de la Nord-okcidenta Regiona Estraro de la Estraro de Fervojaj Stacioj. == Interkonektoj == * {{Peterburga metroo|0}} {{Peterburga metroo|1}} ''{{Spmet|Ploŝĉad Vosstanija}}'' * {{Peterburga metroo|0}} {{Peterburga metroo|3}} ''{{Spmet|Majakovskaja}}'' == Bildgalerio == <gallery> Санкт-Петербург, Московский вокзал сверху.jpg|Ekstero 2015 Victory Day in Saint Petersburg 01.jpeg|[[Venkotago]] Moscow Train Station in Leningrad 1976 (11427226873).jpg|[[Jacqueline Kennedy Onassis]] {{Malgrande|(1976)}} </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Rusiaj Fervojoj]] * [[Oktjabrjskaja fervojo]] * [[Leningrada linio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://tochka-na-karte.ru/Railway-Stations/442-Sankt-Peterburg-Glavnyj.html Sankt-Peterburg-Glavnij en retejo tochka-na-karte] * [https://railwayz.info/photolines/station/4191 Railwayz.info] * [https://rasp.yandex.ru/station/9602494/ Yandex] {{Fervojaj stacioj de Sankt-Peterburgo}} [[Kategorio:Fervojaj stacioj malfermitaj en 1847]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Rusio]] [[Kategorio:Transporto en Leningrada provinco]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Transporto en Sankt-Peterburgo]] jzoy3et3eivevq3wnqa5rj3k4ensrno 0 845141 9384695 9130594 2026-05-27T00:58:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384695 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio | koloro = {{taksonomio/koloro|bestoj}} | regno2 = bestoj | dosiero = 2011-4 parrot in Strasbourg.jpg | dosiero larĝo=250px | priskribo de dosiero = Nendaj-aratingo en ''Parc de l'Orangerie'', [[Strasbourg]], [[Francio]] | regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' | filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' | klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' | ordo = [[Papagoformaj]] ''Psittaciformes'' | superfamilio = [[Veraj papagoj]] ''Psittacoidea'' | familio = [[Papagedoj]] ''Psittacidae'' | subfamilio = [[Neotropisaj papagoj]] ''Arinae'' | tribo = ''[[Arini (tribo)|Arini]]'' | genro = [[Aratingoj]] ''Aratinga'' | genro aŭtoritato =[[Johann Baptist von Spix|Spix]], 1824 | specio = '''Nendaj-aratingo''' ''A. nenday'' | dunomo = ''Aratinga nenday'' | dunomo aŭtoritato = [[Vieillot]], 1823 | statuso = LC | statuso ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Aratinga nenday'' |volume=2018 |page=e.T22685752A131917909 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22685752A131917909.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> | sinonimo = ''Nandayus nenday'' <small>(Vieillot 1823)</small> |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Proksimuma arealo }} '''Nendaj-aratingo''' (''Aratinga nenday'') aŭ '''nendaj-[[konuro]]''' estas mezgranda [[neotropisaj papagoj|neotropisa papago]] kun plejparte verda plumaro, trovebla en kontinenta [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Nendaj-aratingo estas [[unua priskribo|unue priskribita]] kiel sola membro de monotipa genro ''Nandayus'' <small>Bonaparte, 1854</small>, unu el ~16 da tiam agnoskataj genroj de [[tribo (biologio)|tribo]] ''[[Arini (tribo)|Arini]]'' de [[neotropisaj papagoj]]. Tamen filogenetikaj indicoj sugestis, ke ĝi pli probable apartenas al unu el kvar senrangaj grupo de [[genro (biologio)|genro]] ''[[Aratinga]]''. Kiam la genro ''Aratinga'' estis dispartigita je kvar apartaj genroj, Nendaj-aratingo restis en la genro kun la sama nomo.<ref name=AratingaSplit>DNA-sequence data require revision of the parrot genus Aratinga (Aves: Psittacidae) J.V. Remsen, Jr., Erin E. Schirtzinger, Anna Ferraroni, Luís Fábio Silveira & Timothy F. Wright</ref> Laŭ datumoj el [[filogenetiko|filogenetika analizo]] laŭ [[mitoĥondrio|mitoĥondria]] [[DNA]], Nendaj-aratingo formas monofiletikan grupon kun [[suna aratingo]] (''A. solstitialis''), [[Jandaja aratingo]] (''A. jandaya''), kaj [[Orĉapa aratingo]] (''A. auricapillus'').<ref>Ribas CC, Miyaki CY. Molecular systematics in Aratinga parakeets: species limits and historical biogeography in the 'solstitialis' group, and the systematic position of Nandayus nenday. Mol Phylogenet Evol. 2004 Mar;30(3):663-75. doi: 10.1016/S1055-7903(03)00223-9. PMID: 15012946</ref> Esploro el jaro [[2006]] laŭ kaj mitoĥondria, kaj [[ĉelkerno|nuklea]] DNA de 29 [[specio]]j el 25 genroj de neotropisaj papagoj montris, ke ĝuste suna aratingo estas la plej parenca al Nendaj-aratingo. Tiuj ĉi du specioj dispartiĝis antaŭ inter 0.5 kaj 1.3 jarmilionoj.<ref>Erika Sendra Tavares, Allan J Baker, Sérgio Luiz Pereira, Cristina Yumi Miyaki, Phylogenetic Relationships and Historical Biogeography of Neotropical Parrots (Psittaciformes: Psittacidae: Arini) Inferred from Mitochondrial and Nuclear DNA Sequences, Systematic Biology, Volume 55, Issue 3, June 2006, pp. 454–470, https://doi.org/10.1080/10635150600697390</ref> Nendaj-aratingoj povas hibridiĝi kun sunaj aratingoj, Jandaja-aratingoj kaj {{J|blukrona konuro}}. Ili havas antaŭhistorie formortintan parencan specion ''Aratinga vorohuensis'', priskribitan laŭ [[plioceno|pliocenaj]] [[fosilio]]j el [[Argentino]]. ==Priskribo== Nendaj-aratingo estas 27-30&nbsp;cm longa kaj pezas averaĝe 10&nbsp;g. Ĝia plumaro estas plejparte verda, krom nigra "masko" kaj beko, pro kiu oni iam nomas la specion nigrakapa aratingo. Krome, nigraj ĝis bluaj ĉe la pintoj estas subaj plumoj de ĝiaj flugiloj kaj vosto. Inter verdaj partoj de la plumaro, brusto estas pli blueca, kaj ventro pli pala. Sur kruroj la plumoj estas ruĝaj. ==Distribuo== Natura [[arealo]] de Nendaj-aratingoj estas centraj partoj de Sudameriko, de sud-eosta [[Bolivio]] ĝis sud-uesta [[Brazilo]], centra [[Paragvajo]], kaj ekologia regiono [[Pantanalo]] en norda [[Argentino]]. Krome, ĉar Nendaj-aratingoj estas sufiĉe popularaj kompaniaj dombirdoj en [[Usono]], en iuj ĝiaj regionoj la fuĝintaj aŭ ellasitaj birdoj resovaĝiĝis kaj formis stabilajn populaciojn. Inter tiuj lokoj estas [[Los-Anĝeleso]] ([[Kalifornio]]), [[San Antonio (Teksaso)|San Antonio]] ([[Teksaso]]), kaj kelkaj [[Kantonoj de Usono|kantonoj]] de [[Florido]]: [[Pasco]], [[Sarasota]], [[Pinellas]], [[Manatee]] kaj [[Miami-Dade]].<ref>{{Cite web|url=https://neotropical.birds.cornell.edu/Species-Account/nb/species/bkhpar/distribution|title=Nanday Parakeet - Distribution {{!}} Neotropical Birds Online|website=neotropical.birds.cornell.edu|language=en|access-date=2018-03-13}}</ref> ==Konduto== Plejparto de dieto de la Nendaj-aratingoj konsistas je [[semo]]j, [[frukto]]j, [[nukso]]j, [[bero]]j, kaj [[burĝono]]j. En lokoj kie homoj instalas [[birdomanĝejo]]jn, la birdoj ankaŭ volonte vizitas ilin. Ili frekventas arbarojn kaj eksarbarojn ĉirkaŭ homaj setlejoj, [[savano]]jn, kaj [[paŝtejo]]jn en Sudameriko. Plej ofte ili nestas en arbotruoj. Kutima ovaro estas tri aŭ kvar ovoj. Nestumo kaj prizorgo de idoj estas kutime la afero de ĉiu aparta paro, sed ekster [[reprodukta sezono]] Nandaj-aratingoj formas sufiĉe grandajn [[birdaro]]jn por migri kaj manĝi kune. ==Birdobredada kulturo== Nendaj-aratingoj de tempo al tempo vivas en kaptiteco en homaj domoj estiel kompania dombirdo, aparte en Usono. Ili estas viglaj kaj energiaj birdoj, kiuj bezonas grandan spacon por flugi kaj esplori kaj multajn mensajn kaj sociajn stimulojn por farti bone. Pro sia forta beko kaj ankaŭ laŭta voĉo, Nendaj-aratingo ne estas rekomendinda dombirdo al familioj kun tre junaj infanoj. Ĝi facile adaptiĝas al vivo en kaptiteco kaj kapablas lerni imiti homan parolon kaj fari diversajn trukojn.<ref name="Kalhagen">{{cite web |last1=Kalhagen |first1=Alyson |title=Black-Hooded Parakeet (Nanday Conure): Bird Species Profile |url=https://www.thesprucepets.com/nanday-conures-390579 |website=The Spruce Pets |access-date=15a de Januaro 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201029233749/https://www.thesprucepets.com/nanday-conures-390579 |archivedate=2020-10-29 }}</ref> Internacia fonduso ''World Parrot Trust'', dediĉita al savo kaj prizorgo de [[papago]]j, rekomendas ke [[birdobredejo]]j por nandaj-konuroj estu ne malpli ol 2-3&nbsp;m longaj.<ref name="worldparrottrust">{{cite web |title=NANDAY CONURE (Aratinga nenday) |url=https://www.parrots.org/encyclopedia/nanday-conure |publisher=World Parrot Trust |access-date=15a de Januaro 2021}}</ref> La plej longa verigita vivdaŭro por nendaj-aratingo estas 18.7 jaroj, kvankam ekzistas neverigitaj raportoj pri la birdoj kiuj vivis 30.2 jarojn aŭ pli.<ref name="anage">{{cite web |title=AnAge entry for Nandayus nenday |url=https://genomics.senescence.info/species/entry.php?species=Nandayus_nenday |website=The Animal Ageing and Longevity Database |access-date=15a de Januaro 2021}}</ref> ==Bildoj== <gallery> File:Nandayus nenday -pet -upper body-8a.jpg|Supra parto de korpo de Nendaj-aratingo File:NandayConure-Jack.jpg|Doma speciano sur sia kaĝo File:Nandayus nenday -sunflower seeds -Sarasota, USA -feral-8b.jpg|Resovaĝiĝintaj birdoj en kantono Sarasota, Florido, Usono </gallery> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Papagedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] ctbkldmqvfwu0vwq70p6w5kc7998uum 0 845260 9384453 8789621 2026-05-26T15:22:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384453 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |emblemo=Logo de la UNAD.svg |moto = ''Más UNAD, más país''<br>Pli da UNAD, pli da lando |lando = Kolombio |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = CO |situo sur mapo2= |zomo = 12 |retejo = |tipo1 = reliefo }} La '''Nacia Malferma kaj Distanca Universitato''' ({{Lang-es|'''Universidad Nacional Abierta y a Distancia'''}}, akronime '''UNAD)''' estas kolombia [[publika universitato]], institucie akreditita en supera edukado fare de la Ministerio de Nacia Edukado <ref>Ministerio de Educación Nacional, '[http://www.mineducacion.gov.co/1621/article-85387.html Seremos una universidad global]': Jaime Alberto Leal, la 2a de marto 2005</ref>. La ĉefa sidejo estas en la urbo [[Bogoto]]. Ekde sia fondo, la universitato disponigis teknikan, teknologian, profesian kaj postbakalaŭran trejnadon, per dedistanca edukado.​ Ĝi havas 73 altlernejojn, inkluzive de teknologiaj, profesiaj kaj magistroj. Ĝi nuntempe havas pli ol 165,000 studentojn, igante ĝin la plej granda universitato en la lando <ref>[https://noticias.unad.edu.co/index.php/unad-noticias/todas/2362-la-unad-se-constituye-en-la-primera-megauniversidad-publica-de-colombi La UNAD se constituye en la primera megauniversidad pública de Colombia - Noticias UNAD], la 11a de novembro de 2018</ref>. == Organizo == === Teknologia trejnado === ; Lernejo de Administraj, Kontado, Ekonomiaj kaj Komercaj Sciencoj (ECACEN) * Teknologio en Komerca kaj Komerca Administrado * Teknologio en Administrado de Asociaj Komercoj kaj Komunumaj Organizoj * Teknologio en Civila Laboro kaj Konstruadministrado * Transportada Administrada Teknologio * Teknologio en Industria Administrado * Teknologio en Agrikultura Administrado ; Lernejo de Agrikultura, Brutaro kaj Medisciencoj (ECAPMA) * Teknologio en Agrikultura Produktado * Teknologio en Agroforestaj Sistemoj * Teknologio en Besta Produktado * Teknologio en Media Sanitation ; Lernejo de Bazaj Sciencoj, Teknologio kaj Inĝenieristiko (ECBTI) * Teknologio de Aŭdioproduktado * Teknologio en Industria Loĝistiko * Teknologio en Programaro-Evoluo * Teknologio en Elektronika Aŭtomatigo * Teknologio en Sendrataj Komunikaj Sistemoj * Teknologio en Telekomunikada Aliro-Reto-Administrado * Manĝaĵa Teknologio ; Lernejo de Agrikultura, Brutaro kaj Medisciencoj (ECAPMA) * Teknologio en Agrikultura Produktado * Teknologio en Agroforestaj Sistemoj * Teknologio en Besta Produktado * Teknologio en Media Sanitation ; Lernejo de Sansciencoj (ECISA) * Teknologio en Pharmacy Regency * Teknologio en Sekureco kaj Sano ĉe Laboro * Teknologio en Radiologio kaj Diagnoza Bildigo === Metia trejnado === ; Lernejo de Administraj, Kontado, Ekonomiaj kaj Komercaj Sciencoj (ECACEN) * Komerca Administrado * Ekonomio * Publika kontado * Internacia komerco ; Lernejo de Agrikultura, Brutaro kaj Medisciencoj (ECAPMA) * Agronomio * Inĝenieristiko de agroforestaro * Media inĝenierado * Zootekniko ; Lernejo de Bazaj Sciencoj, Teknologio kaj Inĝenieristiko (ECBTI) * Nutraĵa Inĝenierado * industria inĝenierado * Sisteminĝeniero * Telekomunika Inĝenierado * Elektronika Inĝenierado * Industria dezajno * Plurmedia inĝenierado 7 ; Lernejo de Edukaj Sciencoj (ECEDU) * Bakalaŭro en Etnoedukado * Bakalaŭro pri Filozofio * Bakalaŭro en Fremdaj Lingvoj kun emfazo en la angla * Bakalaŭro pri Matematiko * Bakalaŭro pri infana pedagogio ; Lernejo de Sansciencoj (ECISA) * Sanadministrado ; Lernejo de Sociaj Sciencoj, Arto kaj Filozofia Fakultato (ECSAH) * Socia komunikado * Filozofio * Muziko * Psikologio * Sociologio * Vidaj artoj * Muziko * Sporta Administrado 8 ; Lernejo de Juraj kaj Politikaj Sciencoj (ECJP) * Juro * Politikaj Sciencoj === Specialiĝoj === ; Lernejo de Administraj, Kontado, Ekonomiaj kaj Komercaj Sciencoj (ECACEN) * Strategia Merkatado-Administrado * Projekt-administrado * Korporacia financo ; Lernejo de Agrikultura, Brutaro kaj Medisciencoj (ECAPMA) * Agrikultura Bioteknologio * Daŭrigebla Besta Nutrado ; Lernejo de Bazaj Sciencoj, Teknologio kaj Inĝenieristiko (ECBTI) * Datuma Scienco kaj Analitiko * Procezoj pri Manĝaĵoj kaj Biomaterialoj * Informa sekureco * Administrado de Loĝistikaj Procezoj en Valoraj Retoj * Venontgeneraciaj Retoj ; Lernejo de Edukaj Sciencoj (ECEDU) * Distanca Supera Eduko * Edukado, Kulturo kaj Politiko * Pedagogio por la Disvolviĝo de Aŭtonoma Lernado ; Lernejo de Juraj kaj Politikaj Sciencoj * Publika Administrado 9 === Majstrecoj === ; Lernejo de Administraj, Kontado, Ekonomiaj kaj Komercaj Sciencoj (ECACEN) * Magistro pri Organiza Administrado * Magistro en Financa Administrado ; Lernejo de Bazaj Sciencoj, Teknologio kaj Inĝenieristiko (ECBTI) * Magistro en Informa Teknologia Administrado ; Lernejo de Sociaj Sciencoj, Arto kaj Filozofia Fakultato (ECSAH) * Magistro en Komunikado * Magistro en Daŭripova kaj Solidareca Alternativa Evoluo * Magistro en Komunuma Psikologio ; Lernejo de Edukaj Sciencoj (ECEDU) * Magistro pri Edukado * Magistro pri Pedagogia Mediacio por Angla Lernado * Magistro pri Interkultura Edukado == Galerio == <gallery> Dosiero:Sede_Nacional_de_la_UNAD_en_la_capital_de_Bogotá_.png|Nacia ĉefsidejo José Celestino Mutis en [[Bogoto]] Dosiero:UNAD_Edificio_José_Acevedo_Y_Goméz.jpg|principa sidejo de [[Bogotá]] CEAD José Acevedo y Goméz Dosiero:CEAD_Acacias_640x480.jpg|sidejo de la UNAD CEAD Acacías (Meta) Dosiero:La_Dorada-UNAD.JPG|sidejo de la UNAD CEAD La Dorada (Caldas) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligilioj == {{commonscat}} * [http://www.unad.edu.co Universidad Nacional Abierta y a Distancia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231129124901/http://www.unad.edu.co/ |date=2023-11-29 }}. * [http://ruv.unad.edu.co/ Radio Unad Virtual Universidad Nacional Abierta y a Distancia]. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Kolombio]] 1btwfkkzirwdnhsx8x56lyrr4bvma46 0 847034 9384341 8535815 2026-05-26T12:32:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384341 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}},''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Gelléri Mór''' estis [[Hungario|hungara]] [[publikigisto]], [[redaktoro]], [[oficisto]], [[framasono]]. Lia origina familia nomo estis ''Glück,'' laŭ alia informo ''Klein'' ĝis 1881. Lia malofta [[pseŭdonimo]] estis ''Kontra Győző''. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM55788 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1854|1|14}} en [[Apátfalva]], li mortis {{mortotago|1915|9|1}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Szarvas]], poste li frekventis komercan lernejon en [[Szeged]], pli poste li laboris en Szeged en banko aŭ asekura oficejo. Ekde 1869 li kontribuis en la lokaj gazetoj, post 3 jaroj li translokiĝis al Budapeŝto, kie li estis oficisto de industria asocio. Depost tio li specialiĝis pri industriaj kontribuoj, samtempe li redaktis gazetojn pri tiu temo. Tamen inter 1874-1879 li loĝis denove en Szeged kaj estis aktiva en industria foiro, krome same en industriaj publikaĵoj. Reveninta al Budapeŝto li denove estis aktiva pri industriaj temoj kaj ĉiuj tutlandaj foiroj. En tiu branĉo li havis gravajn postenojn. En 1880 li aliĝis al la framasonoj, poste li redaktis gazetojn en tiu temo kaj ankaŭ havis postenojn, eĉ li fondis novan [[loĝio]]n en 1889. En 1896 li ricevis la titolon reĝa konsilisto. Li edziĝis en 1881. == Elektitaj kontribuoj == * ''A szabadkőművesség és az ipar'' (1880) * ''A magyar ipar tattörői'' (1887) * ''Ötven év a magyar ipar történetéből'' (1892) * ''Ipartörténeti vázlatok'' (1906) * ''Kisipar, műipar, iparfejlesztés'' (1915) == Fontoj == * [https://szk.miraheze.org/wiki/Gell%C3%A9ri_M%C3%B3r biografio hungare kun foto] * [https://intezet.nori.gov.hu/national-tombs/budapest/kozma-utcai-izraelita-temeto/gelleri-mor/ biografio hungare kun foto] * [https://mek.oszk.hu/03600/03630/html/g/g06481.htm biografio hungare] * [https://mek.oszk.hu/00000/00060/html/040/pc004027.html#6 biografio hungare] * [https://www.biographien.ac.at/oebl/oebl_G/Gelleri_Moritz_1854_1915.xml biografio germane] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/g-gy-757D7/gelleri-mor-758E5/ biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/gelleri-mor-03db6 biografio hungare] * [http://mek.niif.hu/04000/04093/html/szocikk/11702.htm biografio hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231216091932/http://mek.niif.hu/04000/04093/html/szocikk/11702.htm |date=2023-12-16 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gelleri Mor}} [[Kategorio:Hungaraj publikigistoj]] [[Kategorio:Hungaraj redaktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj oficistoj]] [[Kategorio:Hungaraj framasonoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} qkcwf0huyefu3jpisans2jdt4489993 0 852540 9384828 9076709 2026-05-27T07:33:53Z Surajr7 254027 9384828 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = BE |situo sur mapo=Antverpeno (urbo) |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} [[Dosiero:KMSKA_heropening_2022_(zondag)_voorkant.jpg|eta|283x283ra|La KMSKA en la dua tago de la remalferma festivalo]] [[Dosiero:KMSKA_Lili_Dujourie_Mimesis_02-12-2022.png|eta|255x255ra|Artverko ''Mimesis'' de Lili Dujourie sur la [[piedestalo]] de la KMSKA en Antverpeno]] La '''Reĝa Belarta Muzeo''' ('''RBMA''', {{Lang-nl|Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen}}, akronime '''KMSKA''') estas [[Arta muzeo|arthistoria muzeo]] en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]], la plej granda muzeo en la urbo. Ĝi estas lokita en belega artotemplo el la 19-a jarcento. La nuntempa hejmo de la muzeo estas monumenta kaj majesta konstruaĵo sur Leopold De Waelplaats, kiu estis konstruita inter [[1884]] kaj [[1890]] surbaze de dezajnoj fare de Jan Jacob Winders kaj Frans Van Dijk kaj estis malfermita la 11-an de aŭgusto [[1890]]. La kolekto, konsistanta el 7600 pentraĵoj, precipe de sud-nederlandaj kaj flandraj artistoj, ekde la [[Flandraj Primitivuloj]] laŭ [[Petro Paŭlo Rubens]] ĝis [[James Ensor]]. Oni krome retrovas eksterlandajn majstrojn kiel [[Nicolas Fouquet]] kaj [[Amedeo Modigliani]]. ==Priskribo== La RBMA estas la plej granda kaj plej grava muzeo sub la kuratoreco de la [[Flandra Komunumo de Belgio|Flandra Komunumo]]. Tiu kolekto estas reprezentanto de arta produktado kaj entuziasmo por arto en Antverpeno, Belgio kaj en Nederlando, kaj norde kaj sude, ekde la 15-a jarcento. La kolekto de la RBMA donas tre kompletan superrigardon de la artaj evoluoj de la regiono, kaj precipe montras la artajn evoluojn en Antverpeno, precipe en la 16-a kaj 17-a jarcentoj, kiam la urbo estis unu el la plej gravaj artcentroj en [[Eŭropo]] <ref>[http://www.kmska.be/en/collectie/ Königliches Museum der Schönen Künste: Collection] (engl.), aufgerufen am 27. März 2017.</ref><ref>Marechals, Els and de Jong, Leen. Introduction ("The History of the Royal Museum in Antwerp"). ''The Royal Museum in Antwerp''.</ref>. Ĝis la alveno de la [[Muzeo de Nuntempa Arto Antverpeno]] (MUHKA), la Muzeo ankaŭ provis aĉeti verkojn de (ĉefe belgaj) nuntempaj artistoj. Dum la 19-a kaj 20-a jarcentoj, verkoj de vivantaj majstroj estis akiritaj, disponigante superrigardon de artaj evoluoj en Belgio kaj eksterlande. La KMSKA havas la plej grandan kaj plej diversan Ensor-kolekton en la mondo. Sur la supra etaĝo estas montritaj verkoj de la tielnomita "[[Flandraj Primitivuloj]]", [[Jan van Eyck]], [[Rogier van der Weyden]], [[Dirk Bouts]] kaj [[Hans Memling]]. [[Quinten Matsijs|Quentin Massijs]], Joachim Patenier, Frans Floris kaj Marten de Vos kiel reprezentantoj de la [[Renesanco]] kaj barokaj pentristoj kiel ekzemple [[Peter Paul Rubens]], [[Anthonis van Dyck]] kaj [[Jacob Jordaens]] ankaŭ estas montritaj. Belga pentrarto de la 19-a jarcento ĉeestas kun Nicaise de Keyser kaj [[Hendrik Leys]], Henri de Braekeleer kaj James Ensor. Ne-belgaj ĉefverkoj estas reprezentitaj, ekzemple, fare de [[Jean Fouquet]], [[Simone Martini]], [[Frans Hals]] aŭ [[Antonello da Messina]] kun sia [[Krucumado|krucumo]]. La teretaĝo estas malfermita al [[arto de la 20-a jarcento]] kun verkoj de Rik Wouters, Constant Permeke kaj [[René Magritte]]. La muzeo estis fermita por renovigadoj de 2011 ĝis 2022 <ref>https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2018/11/23/heropening-kmsk-antwerpen-weer-uitgesteld/</ref>. Ĝi remalfermiĝis la 24-an de septembro 2022 <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://kmska.be/en/counting-down-together |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2024-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240127081828/https://kmska.be/en/counting-down-together |arkivdato=2024-01-27 }}</ref>. Specife, artistoj ekspoziciitaj en la muzeo inkluzivas: * 15-a jarcento ** [[Jan van Eyck]] ** [[Jean Fouquet]] ** [[Rogier van der Weyden]] ** [[Hans Memling]] * 16-a jarcento: ** Frans Floris de Vriendt ** [[Quinten Matsijs]] ** [[Joachim Patinir]] ** Marten de Vos ** Gillis Coignet * 17-a jarcento: ** Erasmus de Bie ** [[Jan Brueghel la pliaĝa]] ** [[Antoon van Dyck]] ** [[Frans Hals]] ** [[Jacob Jordaens]] ** Theodoor Rombouts ** [[Petro Paŭlo Rubens]] * 19-a jarcento: ** James Ensor ** [[Auguste Rodin]] ** [[Henry Van de Velde]] ** [[Fernand Khnopff]] ** Alexandre Cabanel * 20-a jarcento: ** [[Pierre Alechinsky]] ** [[René Magritte]] ** Jacob Smits ** Gustave Van de Woestijne ** Rik Wouters == Galerio == <gallery> Dosiero:Madonna bij de fontein, Jan van Eyck, 1439, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, 411.jpg|[[Jan van Eyck]] ''Virgulino Maria ĉe la Fonto'' Dosiero:Jean_Fouquet_005.jpg|[[Jean Fouquet]] ''Virgulino kaj Infano'' Dosiero:Antonello_da_Messina_027.jpg||[[Antonello da Messina]] ''Krucumo kun Maria kaj Johano'' Dosiero:Hans_Memling_054.jpg|[[Hans Memling]] ''Portreto de viro kun romia monero'' Dosiero:Tizian_105.jpg|[[Tiziano]] ''Aleksandro la 6-a prezentas Jacopo Pesaron al Sankta Petro'' Dosiero:Quentin_Massys_003.jpg|[[Quinten Matsijs]] ''Sankta Magdalena'' Dosiero:Anthonis_van_Dyck_029.jpg|Antonis Van Dijk ''Portreto de la artisto Martena Pepina'' Dosiero:Amedeo_Modigliani_056.jpg|[[Amedeo Modigliani]] ''Sesila nuda'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Reĝaj muzeoj por Belaj Artoj de Belgio]] == Eksteraj ligiloj == {{Komunejokat}} * {{Oficiala retejo|http://www.kmska.be/en}} {{PlurajLingvokodoj|en}} * [https://artsandculture.google.com/partner/kmska?hl=en Virtuala travojaĝo de la Reĝa Muzeo pri Belarto] provizita de Google Arto & Kulturo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Artmuzeoj en Belgio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Antverpeno]] eusl1wthqf46cusvclrthr1kkincxe1 9384998 9384828 2026-05-27T10:54:36Z ~2026-31375-68 257627 /* Priskribo */ 9384998 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = BE |situo sur mapo=Antverpeno (urbo) |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} [[Dosiero:KMSKA_heropening_2022_(zondag)_voorkant.jpg|eta|283x283ra|La KMSKA en la dua tago de la remalferma festivalo]] [[Dosiero:KMSKA_Lili_Dujourie_Mimesis_02-12-2022.png|eta|255x255ra|Artverko ''Mimesis'' de Lili Dujourie sur la [[piedestalo]] de la KMSKA en Antverpeno]] La '''Reĝa Belarta Muzeo''' ('''RBMA''', {{Lang-nl|Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen}}, akronime '''KMSKA''') estas [[Arta muzeo|arthistoria muzeo]] en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]], la plej granda muzeo en la urbo. Ĝi estas lokita en belega artotemplo el la 19-a jarcento. La nuntempa hejmo de la muzeo estas monumenta kaj majesta konstruaĵo sur Leopold De Waelplaats, kiu estis konstruita inter [[1884]] kaj [[1890]] surbaze de dezajnoj fare de Jan Jacob Winders kaj Frans Van Dijk kaj estis malfermita la 11-an de aŭgusto [[1890]]. La kolekto, konsistanta el 7600 pentraĵoj, precipe de sud-nederlandaj kaj flandraj artistoj, ekde la [[Flandraj Primitivuloj]] laŭ [[Petro Paŭlo Rubens]] ĝis [[James Ensor]]. Oni krome retrovas eksterlandajn majstrojn kiel [[Nicolas Fouquet]] kaj [[Amedeo Modigliani]]. ==Priskribo== La RBMA estas la plej granda kaj plej grava muzeo sub la kuratoreco de la [[Flandra Komunumo de Belgio|Flandra Komunumo]]. Tiu kolekto estas reprezentanto de arta produktado kaj entuziasmo por arto en Antverpeno, Belgio kaj en Nederlando, kaj norde kaj sude, ekde la 15-a jarcento. La kolekto de la RBMA donas tre kompletan superrigardon de la artaj evoluoj de la regiono, kaj precipe montras la artajn evoluojn en Antverpeno, precipe en la 16-a kaj 17-a jarcentoj, kiam la urbo estis unu el la plej gravaj artcentroj en [[Eŭropo]] <ref>[http://www.kmska.be/en/collectie/ Königliches Museum der Schönen Künste: Collection] (engl.), aufgerufen am 27. März 2017.</ref><ref>Marechals, Els and de Jong, Leen. Introduction ("The History of the Royal Museum in Antwerp"). ''The Royal Museum in Antwerp''.</ref>. Ĝis la alveno de la [[Muzeo de Nuntempa Arto Antverpeno]] (MUHKA), la Muzeo ankaŭ provis aĉeti verkojn de (ĉefe belgaj) nuntempaj artistoj. Dum la 19-a kaj 20-a jarcentoj, verkoj de vivantaj majstroj estis akiritaj, disponigante superrigardon de artaj evoluoj en Belgio kaj eksterlande. La KMSKA havas la plej grandan kaj plej diversan Ensor-kolekton en la mondo. Sur la supra etaĝo estas montritaj verkoj de la tielnomataj "[[Flandraj Primitivuloj]]", [[Jan van Eyck]], [[Rogier van der Weyden]], [[Dirk Bouts]] kaj [[Hans Memling]]. [[Quinten Matsijs|Quentin Massijs]], Joachim Patenier, Frans Floris kaj Marten de Vos kiel reprezentantoj de la [[Renesanco]] kaj barokaj pentristoj kiel ekzemple [[Peter Paul Rubens]], [[Anthonis van Dyck]] kaj [[Jacob Jordaens]] ankaŭ estas montritaj. Belga pentrarto de la 19-a jarcento ĉeestas kun Nicaise de Keyser kaj [[Hendrik Leys]], Henri de Braekeleer kaj James Ensor. Ne-belgaj ĉefverkoj estas reprezentitaj, ekzemple, fare de [[Jean Fouquet]], [[Simone Martini]], [[Frans Hals]] aŭ [[Antonello da Messina]] kun sia [[Krucumado|krucumo]]. La teretaĝo estas malfermita al [[arto de la 20-a jarcento]] kun verkoj de Rik Wouters, Constant Permeke kaj [[René Magritte]]. La muzeo estis fermita por renovigadoj de 2011 ĝis 2022 <ref>https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2018/11/23/heropening-kmsk-antwerpen-weer-uitgesteld/</ref>. Ĝi remalfermiĝis la 24-an de septembro 2022 <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://kmska.be/en/counting-down-together |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2024-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240127081828/https://kmska.be/en/counting-down-together |arkivdato=2024-01-27 }}</ref>. Specife, artistoj ekspoziciitaj en la muzeo inkluzivas: * 15-a jarcento ** [[Jan van Eyck]] ** [[Jean Fouquet]] ** [[Rogier van der Weyden]] ** [[Hans Memling]] * 16-a jarcento: ** Frans Floris de Vriendt ** [[Quinten Matsijs]] ** [[Joachim Patinir]] ** Marten de Vos ** Gillis Coignet * 17-a jarcento: ** Erasmus de Bie ** [[Jan Brueghel la pliaĝa]] ** [[Antoon van Dyck]] ** [[Frans Hals]] ** [[Jacob Jordaens]] ** Theodoor Rombouts ** [[Petro Paŭlo Rubens]] * 19-a jarcento: ** James Ensor ** [[Auguste Rodin]] ** [[Henry Van de Velde]] ** [[Fernand Khnopff]] ** Alexandre Cabanel * 20-a jarcento: ** [[Pierre Alechinsky]] ** [[René Magritte]] ** Jacob Smits ** Gustave Van de Woestijne ** Rik Wouters == Galerio == <gallery> Dosiero:Madonna bij de fontein, Jan van Eyck, 1439, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, 411.jpg|[[Jan van Eyck]] ''Virgulino Maria ĉe la Fonto'' Dosiero:Jean_Fouquet_005.jpg|[[Jean Fouquet]] ''Virgulino kaj Infano'' Dosiero:Antonello_da_Messina_027.jpg||[[Antonello da Messina]] ''Krucumo kun Maria kaj Johano'' Dosiero:Hans_Memling_054.jpg|[[Hans Memling]] ''Portreto de viro kun romia monero'' Dosiero:Tizian_105.jpg|[[Tiziano]] ''Aleksandro la 6-a prezentas Jacopo Pesaron al Sankta Petro'' Dosiero:Quentin_Massys_003.jpg|[[Quinten Matsijs]] ''Sankta Magdalena'' Dosiero:Anthonis_van_Dyck_029.jpg|Antonis Van Dijk ''Portreto de la artisto Martena Pepina'' Dosiero:Amedeo_Modigliani_056.jpg|[[Amedeo Modigliani]] ''Sesila nuda'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Reĝaj muzeoj por Belaj Artoj de Belgio]] == Eksteraj ligiloj == {{Komunejokat}} * {{Oficiala retejo|http://www.kmska.be/en}} {{PlurajLingvokodoj|en}} * [https://artsandculture.google.com/partner/kmska?hl=en Virtuala travojaĝo de la Reĝa Muzeo pri Belarto] provizita de Google Arto & Kulturo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Artmuzeoj en Belgio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Antverpeno]] a2pudm79bcp6pakp35cdnu8z4mexk34 0 853861 9384506 9038599 2026-05-26T17:11:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384506 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = TW | situo sur mapo = |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} La '''Nacia Tajvana Muzeo de Belarto''' ({{lang-zh|國立台灣美術館}}, [[Pinjino|pinjine]] ''Guólì Táiwān Měishùguǎn'', akronime '''NTMoFA''') estas muzeo en la okcidenta Xi Qu Distrikto de Taichung Urbo, [[Tajvano]]. Fondita en 1988, ĝi estas la unua kaj ununura nacinivela artmuzeo en Tajvano. Inkluzive de la skulptaĵparko, kiu situas antaŭ la muzeokonstruaĵo, la areo kovras areon de proksimume 102,000 m², igante ĝin unu el la plej grandaj muzeoj en Azio. La kolekto plejparte inkludas verkojn de nuntempaj artistoj de Tajvano <ref name="ntmofa">{{cite web|url=http://www.ntmofa.gov.tw/english/CP.aspx?s=96&n=10154|title=Introduction:|work=National Taiwan Museum of Fine Arts|publisher=National Taiwan Museum of Fine Arts|location=Taiwan|accessdate=3 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170226152538/https://www.ntmofa.gov.tw/english/CP.aspx?s=96&n=10154|archivedate=2017-02-26}}</ref>. == Historio == La 26-an de junio 1988, la ''Tajvana Muzeo de Arto'' estis malfermita sub la aŭspicioj de la Instruministerio de la Provinca Registaro. Ĝi devus servi por plifortigi la kulturan disvolviĝon de la urbo kaj servi la kulturajn bezonojn de la loĝantaro. Pro signifa difekto kaŭzita de la sismo de la 21-an de septembro 1999 (La tiel nomita " 921-sismo "), la muzeo estis fermita kaj renovigita ĝis julio 2004. En la periodo de 2011 ĝis 2014, la muzeo registris pli ol milionon da vizitantoj <ref>"[http://www.ntmofa.gov.tw/english/CP.aspx?s=97&n=10155 History] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170226194010/https://www.ntmofa.gov.tw/english/CP.aspx?s=97&n=10155 |date=2017-02-26 }}".</ref>. Poste, la muzeo estis renomita ''Nacia Tajvana Muzeo de Belartoj'' kaj asignita al la ''Konsilio por Kulturaj Aferoj'' (ekde 2012, Ministerio de Kulturo). Ĝi estas la unua kaj ĝis nun nura artmuzeo de Tajvano de nacia rango. Ekde 2004, la Nacia Tajvana Muzeo de Belartoj organizis formatojn kun pli forta cifereca fokuso aldone al tradiciaj ekspozicioj. == Konstruaĵo == [[Dosiero:NTMOFA6.jpg|eta|Muzea konstruaĵo|285x285ra]] La muzea konstruaĵo havas areon de pli ol 38 000 m² sur tereno de proksimume 0,1 km². Entute, la muzeo ofertas ekspoziciejon de proksimume 13,525 m² sur kvar etaĝoj, kiu etendiĝas al 16 galerioj, ''galeria strato'' kaj la ĉefa halo. Tio igas ĝin unu el la plej grandaj artmuzeoj en Azio. La ĉefkonstruaĵo rompas kun klasika arkitekturo. La malferma dezajno de la muzeo ebligas integri la ĉirkaŭaĵon en la ekspoziciejojn. La muzeo kaj la ĉirkaŭa parko estas ligitaj per travidebla koridoro. Krome, la muzeo ankaŭ invitas la publikon viziti pro sia arkitekturo: precipe, la ligo de la muzeo kun aliaj publikaj instalaĵoj kiel kafejo kaj biblioteko kaj ĝia enkonstruado en la parko ankaŭ allogaj ĉiutagaj vizitoj. Ĉirkaŭ la muzeo estas kreita skulptaĵparko, kiu enhavas 45 verkojn kaj spuras la evoluon de skulptarto en Tajvano. Ankaŭ estas elmontritaj 50 paneloj prezentantaj klasikan kaligrafion dizajnitan fare de famaj tajvanaj artistoj. == Kolekto == [[Dosiero:NTMoFA_at_night.JPG|eta|290x290ra|Nokta vido de NTMoFA]] Grava tasko de la muzeo estas prezenti la evoluon de arto en Tajvano. La ekspozicioj do ofte celas ĉi tiun aspekton. La muzeo ankaŭ temigas internaciigon kaj internaciajn artistinterŝanĝojn. Ekde 2007, ekzistas pluraj [[Bienalo|bienaloj]] kiuj estas intencitaj helpi vastigi la internacian reton kaj igi la artan scenon de Tajvano pli konata. Tiuj inkludas la ''Asian Art Biennial'' (fonditan en 2007), la ''Tajvanan Bienalon'' (ekde 2008) kaj la ''Nuntempa Arto Trans la Markolo-Ekspozicion'' (ekde 2009) <ref>Wu, Li-Chuan (ed).</ref>. Kun la financa programo de la ''Plano pri Disvolvado de Kulturaj kaj Kreaj Industries'', la Nacia Tajvana Muzeo de Belartoj ankaŭ povas oferti al junaj artistoj lokon por plue evoluigi sian kreivon. Ciferecaj artformatoj devus ricevi specialan konsideron kaj Tajvano devus esti evoluigita en tutmonde gravan centron por cifereca arto. Ekde 2004, ekzistas diversaj ekspozicioj kaj formatoj kiuj alportis ciferecan arton de malsamaj landoj al Tajvano. En 2007, estis fondita ''DigiArt'' (Cifereca Arta Kreivo kaj Rimedo-Centro), kiu ankaŭ celas pluevoluigi ciferecan arton en Tajvano <ref>{{Cite web|title=Exhibition on Sun Ten Collection of Taiwan art history opens - Focus Taiwan|url=https://focustaiwan.tw/culture/202103200015|access-date=2021-03-25|website=focustaiwan.tw|language=zh-Hant-TW}}</ref>. La kolekto kaj ekspozicioj de la muzeo konstante vastiĝas surbaze de regionaj trajtoj de tajvana arto, sed monitorado de la aziaj kaj internaciaj merkatoj ankaŭ estas grava por la muzeo. Ĉiujare, verkoj de junaj artistoj estas aldonitaj al la muzeokolekto kiel parto de la ''Young Artist Collection Project''. == Aliaj instalaĵoj == === Biblioteko === [[Dosiero:NTMoFA_Library.jpeg|eta|Biblioteko]] La muzea biblioteko havas la taskon kolekti, prilabori kaj arkivi artrilatan fakan literaturon kaj aliajn materialojn kaj fontojn el Tajvano kaj aliaj landoj. En junio 2014, la posedaĵoj de la biblioteko konsistis el proksimume 120,000 titoloj, inkluzive de 80,000 libroj kaj preskaŭ 30,000 revuoj. Legantoj ankaŭ havas aliron al ''Digital Arts Creativity kaj Resource Center'' de la muzeo, plurajn videoplatformojn, kaj diligentan infanlibrosekcion. === Familia ĉambro === [[Dosiero:Picture_Book_Area.JPG|eta|la Bilda Libro Areo de Infanoj]] La muzeo havas specialan ekspoziciejon por familioj kun infanoj. Ĉi tie la infanoj povas veni en palpa kontakto kun arto. Riĉigite per diversaj agadoj, kiuj enkorpigas la konceptojn de la muzeaj ekspozicioj, la infanoj devus povi pluevoluigi sian [[Krepovo|kreivon]]. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ntmofa.gov.tw/ NTMoFA retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081219150422/http://www.ntmofa.gov.tw/ |date=2008-12-19 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Naciaj muzeoj]] [[Kategorio:Artaj muzeoj kaj galerioj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Tajvano]] 949r2oc7x6uf3xf9l5hvay0ucmdx1mb 0 868302 9384364 9292422 2026-05-26T13:06:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384364 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=DE-TH |situo sur mapo=Erfurto (kvartaloj)|situo de=Situa mapo de la kvartaloj de Erfurto |situo sur mapo2=Erfurto|situo de2=Situa mapo de Erfurto |zomo=13}} [[File:Kirche Möbisburg.jpg|thumb|la kirko de Möbisburg sur iama burgomonteto]] [[File:Bürgerhaus Forelle Haupstraße 13, Möbisburg.jpg|thumb|popoldomo en eksa gastejo ''Zur Forelle '']] [[File:Kriegerdenkmal Möbisburg 1.jpg|thumb|monumento por falintaj soldatoj]] [[File:Waldhaus Rhoda Steigerwald Erfurt.JPG|thumb|ŝatata ekskursgastejo rande de [[Steiger-arbaro (Erfurto)|Steigerwald]] nome ''Waldhaus Rhoda'']] '''Möbisburg-Rhoda''' estas urbokvartalo de [[Erfurto]], Germanujo kun ĉ. 1100 enloĝantoj. Situante en alteco de inter 216 kaj 337 metroj kun etendiĝo de 8,03 km² ĝi ampleksas la vilaĝojn Möbisburg kaj Rhoda kiuj iĝis partoj erfurtaj en la 1950-a jaro. == Historio== Trovitaĵoj atestis ke eta montosprono super la valo de [[gera (rivero)|Gera]], en la flua maŝo eosta/norda, jam prahistoriajn setlejojn havis. Ĝin protektis remparo (la nuna preĝejmonto de Möbisburg). Verŝajne la [[Frankoj]] kaj/aŭ la [[Liudolfidoj]] elfaris duan fortreson. Ruinoj de la mezepoka burgo konserviĝis ĝis la 18-a jarcento. La unua dokumenta mencio de Möbisburg estis en 1130. La burgo aperas endokumente sub la nomo ''Meinwartisburg''. Antaŭkristanan sanktigon de la burgomonto daŭrigis kvazaŭ la preĝejo.<ref>Michael Köhler: ''Thüringer Burgen und befestigte vor- und frühgeschichtliche Wohnplätze.'' Jenzig-Verlag, 2001, p. 183, ISBN 3-910141-43-9.</ref> Multaj legendoj svarmas pri la loka estiĝo. Relative kredebla estas unu pri turingia-franka reĝo Mer(o)wig (* ĉ. 329) en la rolo de burgostariganto.<ref>[[Ludwig Bechstein]]: [https://de.wikisource.org/wiki/Thüringer_Sagenbuch._Zweiter_Band/Merwigsburg "Merwigsburg"]</ref> De la burgo nur malmultaj restaĵoj troviĝas nun ĉe la kirko. Legende ankaŭ raportatas pri multaj trezoroj, ekz. pri droŝko el oro.<ref>Iam forĝisto, tajloristo kaj paŝtisto serĉis trezoron. Post trovo de tut-ora ĉaro, [[satano]] ordonis al la feliĉaj trovintoj ne diri ion al iu. Post ol ili ĉion diris al la edzinoj ili suferis strangoliĝon. De tiam videblas ĉekirke kvar kapoj de la kompatinduloj.</ref> Parton de la vilaĝo regis la grafoj de [[kastelo Tonna|Gleichen]], de [[käfernburg (Arnstadt)|Käfernburg]], de [[hatzfeld (Eder)|Hatzfeld]] kaj de [[kastelo Stedten|Keller]]. Ĉe la enireja portalo de la tombejo, kiu konstruiĝis en 1736, videblas la blazonrado [[elektoepiskoplando Majenco|majenca]] kaj [[mitro]]. Ambaŭ klarigas ke orientiĝo de la Möbisburg-anoj jam delonge estis en la direkto de Erfurto respektive Majenco. En la 1.7.1950 okazis la formala enkorpiĝo je Erfurto. Sed Rhoda de 1435 apartenis al [[amt Wachsenburg|Administradujo Wachsenburg]]: ĝi venis en 1640 al la dukujo [[Saksio-Gotao]], en 1672 al [[Saksio-Gotao-Altenburg]] kaj en 1826 al [[Duklando Saksio-Koburgo kaj Gotao]]. En 1813 la prusa reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 3-a]] kaj princoj Karl kaj Albrecht de Prusio, vojaĝante [[Franclando]]n, tranoktis en Möbisburg en la domo ''Gromannsches Gutshaus''.<ref>[http://www.arnobeier.de/moebisburg.html privata paĝaro de Arno Beier] kun faldfolieto</ref> En la iama muelejo ''Rothsche Mühle'' admireblas nun potfarejo; la ekstero datumas de 1720. En 1995 oni malkovris en la mueleljo pentritaj tabulaj bretoj bildigantaj Jesuon kaj la kvar [[evangeliisto]]jn. Ili bonege konserviĝis kaj estas barokaj.<ref>[https://www.toepfermuehle.de/geschichte-und-impressionen mueleja historio]</ref> Gravis kaj gravas tie agrikulturo. Post la [[Dua mondmilito]] kreiĝis [[kolĥozo]]. De 1949 oni flegas apartan akrobataĵojn: ĉar tiujare estiĝis ''Möbisburger Sportverein'' havante gimnastikejon kaj kegloludejon. Sportaj agadoj publikaj tamen estiĝis jam en la 1896-a jaro. Vilaĝe estas ankaŭ la lernejo ''Thomas-Müntzer-Schule'' kaj granda infanĝardeno ''Möbisburger Kinderland'' estanta sub ŝirmado de la [[evangelia Eklezio en Germanio|evangelia eklezio]]. Ĝuste antaŭ la kruciĝo en la direkto de Waltersleben videblas eksa taverno ''Zum grünen Tal'' kun kontraŭa fajrobrigadejo kaj iama urbodomo. ==Vidindaĵoj== *[[Ĉirkaŭremparo de Möbisburg]] kun '''preĝejo Sankta [[denizo de Parizo|Denizo]]''' (kaj apuda paroĥestrejo de 1911) * La protestantisma eta [[Preĝejo Bona Paŝtisto (Rhoda)|preĝejo Bona Paŝtisto]] en Rhoda estis starigita en 1708 (laŭ aserto de [[Johann Georg August Galletti|Galletti]] nur en 1714). Ties internon oni renovigis en 1983; sonorilo troviĝas en ueste situanta turo. *bieno '''Borschittauisches Gut''': feŭdaĵo de la grafoj de Gleichen kiun transprenis en 1789 la grafoj de Keller *biendomo '''Gromannsches Gutshaus''' *'''Soldata monumento''': Ĉe la ĉefa strato estas ponto trans la rojo ''Walterslebener Bach'' antaŭ la iama vilaĝa lageto kiu estis superŝutita en 1921/22: de tiam troviĝas samloke monumento por falintaj soldatoj da ambaŭ Mondaj militoj kaj la [[Francia-Prusia Milito]]. *subĉiela '''muzeo pri landlimŝtonoj''' (post la popoldomo ''Zur Forelle'') == Kuriozaĵoj== * Trafluas la vilaĝon rivero Gera estante de 1898 akvoprovizanto de la grandurbo Erfurto. En 1893 la magistratanoj akiris en tute 25 hektarojn da tereno por starigi akvejon.<ref>[https://www.stadtwerke-erfurt.de/pb/site/swe/get/documents_E1546774896/swe/documents/Downloads/Bildung/Materialien%20für%20Schüler%20und%20Lehrer/swe_arbeitsblatt_wasserleitung_quer_0924.pdf "Wie kommt das Erfurter Mischwasser in die Leitung?"] (SWE, kleriga laborfolio por lernantoj)</ref><ref>[https://swefuererfurt.de/2018/05/02/wege-des-erfurter-wassers/ "Wege des Erfurter Wassers."] (SWE, 2018) </ref> * En 2006 estiĝis altebenaĵare inter Möbisburg, [[Waltersleben]] kaj la federacia aŭtoŝoseo A 4 ventocentrala parko ''Windpark Möbisburg'' kun 11 grandegaj stacioj.<ref>[https://www.proplanta.de/Maps/Windpark+M%F6bisburg+Standort+M%F6bisburg_poi1411041590.html Windpark Möbisburg]</ref>. Ili iomete baras liberan vidon en la malproksimon. * La aperta naĝejo de Möbisburg estas ŝatata sporta loko fama por la malvarma akvo. * Tra Möbisburg kondukas [[Gera-biciklomigradvojo]] kaj [[Jakoba Vojo]] (disde [[Görlitz]]). * Ĉe la faŭkoj ''Rhodaer Grund'' spekteblas la restoj de [[skisaltejo Rhodaer Grund (Erfurto)|skisaltejo]]. Informas oni klarigoj sur apuda tabulo. * Gastejoj en Rhoda nomiĝas: ''Rhodaer Grund'', ''Waldhaus'' (kun bierfarejo!) kaj ''Zur Schuhleiste'' (en eksa ŝulistela fabriko). La eksa gastejo ''Zur Forelle'' servas nun kiel popoldomo. == Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://www.erfurt.de/ef/de/rathaus/daten/bevoelkerung/stadtteile/111678.html informoj pri la urbokvartalo sur la municipa retpaĝaro]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Notoj== <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:MobisburgRhoda}} [[Kategorio:Urbopartoj de Erfurto]] dsqj1f1v2iw382aqh9f1obe38sgl1uy 0 877547 9384319 9288795 2026-05-26T12:15:16Z ThomasPusch 1869 9384319 wikitext text/x-wiki '''Usone Persone''' estas [[Listo de radioj kaj podkastoj en Esperanto|esperantlingva podkasto]] de la usonaj esperantistoj [[Hans Becklin]], [[Jorge Rafael Nogueras]] kaj [[Brandon Sowers]]. Ĝi ekzistas ekde 2022 kaj la temoj ofte fokusiĝas pri [[Esperanta literaturo|esperantaj literaturo]] kaj kulturo. == Eksteraj ligiloj == * [https://open.spotify.com/show/0xGB3rbjizafhumasFvz7g Usone Persone] ĉe [[Spotify]] * [https://www.youtube.com/@usonepersone/featured Usone Persone] ĉe [[YouTube]] * [https://usonepersone.substack.com/ Usone Persone] ĉe [[Substack]] * [https://www.liberafolio.org/2024/08/26/spotify-blokis-esperantan-podkaston/ Spotify blokis Esperantan podkaston], artikolo en [[Libera Folio]] aperinta 2024-08-26 ({{eo}}) {{Ĝermeto|Esperanto|podkastoj}} [[Kategorio:Usonaj esperantistoj]] [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] m8pipw57u1cfs7pner0m6g8l2spiou4 0 878113 9384783 8953674 2026-05-27T06:47:30Z Sj1mor 12103 9384783 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[File:Strobl 1913 Wirtshaus Przemysl.jpg|thumb|verko de 1913: ''Das Wirtshaus zum König Przemysl'']] '''Karl Hans STROBL''' (pseŭdonimo: ''Matthias Rongstock''; naskiĝinta la {{Daton|18|1|1877}} en [[Jihlava]], mortinta la {{Daton|10|3|1946}} en [[Perchtoldsdorf]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] verkisto kaj juristo. == Vivo == Strobl studis de 1894 juron ĉe la [[Germana Universitato de Prago]] kaj eniris la [[studenta korporacio|studentan korporacion]] ''Corps Austria''.<ref>studentklubaj listoj ''Kösener Corpslisten'' 1960, 25/160</ref> Post doktoriĝo li fariĝis en 1900 ĉefsekretario ĉe la distrikta tribunalo de Jihlava kaj poste financkomisario en [[Brunno]]. Lia engaĝiĝo en porgermanaj movadoj kreis konfliktojn kun la ĉeĥlingva dungantaro. Post demisio el ŝtata deĵorado li fariĝis en 1913 eldonisto de "Turmhahn" en [[Lepsiko]]. Inter la [[Unua mondmilito]] li estis fronta raportisto. Post kiam li fariĝis aŭstra ŝtatano, li laboris kiel liberprofesia verkisto en Jihlava kaj Perchtoldsdorf. Verkis li pli ol cent librojn, ĉefe romanojn kaj novelojn, sed ankaŭ biografiojn kaj multajn gazeteseojn. Komence en 1900 li publikigis aĵojn fantaziajn-groteskajn. Publike furoris liaj romanoj pri praga studenta vivo. Je ''[[Die Vaclavbude]]'' li priskribis sian propran studentan klubon dum la tagoj de ribeloj en 1897 kontraŭ la planoj de [[Kazimierz Badeni]] antaŭenigi la oficialan uzon de la ĉeĥa lingvo. Samtempe porĉiamigis li literature la [[originalulo]]n [[Sigmund Pick]]. La verko [[Der Schipkapaß]] respegulas la kutiman studentan gastaron en ŝatata ekskursgastejo apud Prago. Inter 1919 kaj 1921 li eldonis kun [[Alfons von Czibulka]] la periodaĵon "Der Orchideengarten", serion pri [[fantasto]] kaj [[erotiko|erotika]] literaturo. En 1925 elektis lin prezidanto la porverkista ligo ''Deutsch-österreichische Schriftsteller-Genossenschaft''.<ref>[https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?apm=0&aid=bzt&datum=19270115&seite=2 "Karl Hans Strobl. Zum 50. Geburtstag des Dichters"] - ĉe: ''Badener Zeitung'', 15.1.1927, p. 2</ref> Literaturhistoriistoj nunaj lin taksas, apud [[Gustav Meyrink]] kaj [[Hanns Heinz Ewers]], grandulo pri germanlingva fantasto post 1900.<ref>Stefan Weber: ''Kulturhistorische Bedingungen der fantastischen Literatur um 1900. Materialismuskritik bei Meyrink, Ewers und Strobl.'' Bakalaŭriĝlaboraĵo, Vieno 2010, p. 9 ([http://othes.univie.ac.at/12269/1/2010-11-18_0204294.pdf PDF])</ref> === Politikaj pozicioj === De 1933 Strobl estis ano de [[NSDAP]], kiu kontraŭbatalis la tiam en Aŭstrujo regantan [[Aŭstrofaŝismo]]n.<ref>Ernst Klee: ''Das Kulturlexikon zum Dritten Reich. Wer war was vor und nach 1945.'' S. Fischer, Frankfurt am Main 2007, ISBN 978-3-10-039326-5, p. 601.</ref> En 1934 li devis forlasi Ĉeĥoslovakujon pro politikaj kialoj. Post [[Anschluss]] li fariĝis estro de la viena filio de la porverkista sekcio de [[Regna kulturejo]]. Strobl ankaŭ skribis kontribuaĵon por ''Bekenntnisbuch österreichischer Dichter'', kiu ovacie bonvenigis la invadon de [[Wehrmacht]] en marto 1938 en Aŭstrujo.<ref>Bund Deutscher Schriftsteller Österreichs (eld.): ''Bekenntnisbuch Österreichischer Dichter''. Krystall Verlag, Wien 1938</ref> Li estis malliberigita fare de la [[Ruĝa Armeo]] en 1945 kaj devis mallongan tempon labori en la stratro-konstruado. Post pluraj apopleksioj li mortis malriĉiĝinte en oldulejo. Tombo lia troviĝas sur la tombo de Perchtoldsdorf (grupo 2c, vico 14, n-ro 12). La komunistoj en Aŭstrujo kaj [[GDR]] deklaris kelkajn verkojn de li malpermesitaj.<ref>[http://www.polunbi.de/bibliothek/1946-nslit-s.html fifamaj verkoj, 1946]</ref><ref>[http://www.polunbi.de/bibliothek/1947-nslit-s.html fifamaj verkoj, 1947]</ref><ref>[http://www.polunbi.de/bibliothek/1953-nslit-s.html fifamaj verkoj, 1953]</ref> === Honoroj=== Post la [[Unua mondmilito]] tri korporacioj deklaris lin honora membro: Frankonia Brünn (1920), Frankonia Prag (1922) kaj Saxonia Wien (1935). La korporacian vivon en Ĉeĥoslovakujo li partoprenis mem per multaj vizitoj en Prago kaj Brunno.<ref>Kösener Corpslisten 1960, 17/82; 121/86; 136/281</ref> En 1937 la [[vajmaro|vajmaranoj]] aljuĝis al li la premion ''Goethe-Medaille für Kunst und Wissenschaft''. == Verkoj (Auswahl) == === Studentaj romanoj === * ''Die Vaclavbude'', Leipzig 1902 [http://katzoom.onb.ac.at/DB1/nka/m001/z097/h018/a0961715.gif ÖNB] * ''Der Schipkapaß'', Berlin 1908 * ''Das Wirtshaus „Zum König Przemysl“'', Leipzig 1913 * ''Die Flamänder von Prag'' (nova eldono de ''Der Schipkapaß'' kun nova titolo), Karlovaro 1932 * ''Schwarz-Weiß-Gelb. Ein Spiel zum 65. Stiftungsfest des Corps Austria-Prag zu Frankfurt a/M.'', 1926, represo ĉe: Einst und Jetzt Jahrbuch des Vereins für corpsstudentische Geschichtsforschung e.V., Würzburg 2006, p. 243–264 * ''Die Fackel des Hus'', Karlovaro kaj Leipzig 1942 === Fantasto kaj aliaj romanoj === * ''Der verkannte Hans'', Zürich, C. Schmidt, 1898 * ''Aus Gründen und Abgründen, Skizzen aus dem Alltag und von drüben'', Leipzig, Seeman, 1901 * ''Und sieh, so erwarte ich dich, Skizzenbuch einer reifen Liebe'', Leipzig, 1901 * ''Der Fenriswolf'', Leipzig Fontane 1903 * ''Die Eingebungen des Arphaxat. Merkwürdige Geschichten'', Minden 1904, [15 noveloj] * ''Gefährlichen Strahlen, Roman'', Berlin, F. Fontane, 1906 * ''Bedenksame Historien, Neue Novellen'', F. Fontane, 1907 * ''Mährische Wanderungen'', Friedr. Irrgang, Brünn, 1909 * ''Der brennende Berg : Roman'', Berlin ; Ullstein & Co., [1910?] * ''Eleagabal Kuperus'', München 1910 (Neuauflage Festa Leipzig 2006, parto 1 ISBN 3-86552-014-6, parto 2 ISBN 3-86552-015-4) * ''Das Frauenhaus von Brescia'', L. Staackmann, Leipzig 1911 (1942 mallongigita versio ĉe J.J. Weber) * ''Die knöcherne Hand und anderes'', München, Müller, 1911 * ''Isgard Gestettner: Roman'', Deutsch-Österreichischer Verlag, 1911 * ''Die Streiche der schlimmen Paulette oder Die Insel der Enttäuschung, Roman in Weiß und Blau'', Ullstein, 1912 * ''Die drei Gesellen, Ein heiterer Roman'', Leipzig, Staackmann 1914 * ''Die vier Ehen des Matthias Merenus'', Leipzig 1914 * ''Madame Blaubart, Roman'', Post und Obermüller, Leipzig 1915 * ''[[Lemuria]]'', G. Müller, München 1917 (Neuauflage Festa, Leipzig 2005, ISBN 3-86552-029-4) * ''Seide Borowitz, Roman'', Leipzig, L. Staackmann, 1918 * ''Die Kristallkugel, neue Novellen'' Leipzig, L. Staackmann, 1919 * ''Rest weg!, Novellen'', 2 Bände, Strache, Wien, 1919–1920 * ''Der Attentäter'', Staackmann, Leipzig 1920 * ''Gespenster im Sumpf'', Leipzig 1920 * ''Die alten Türme : Roman'', Leipzig : L. Staackmann, 1921 * ''Der Zauberkäfer'', Rikola Verlag, Wien 1923 * ''Wir hatten gebauet : Roman '', Leipzig : L. Staackmann, 1923 * ''Der verrückte Schwerpunkt: Groteske Histörchen''. München: Alfred Wieser Verlag, 1923 * ''Seltsame Grotesken''/''Eine Auswahl seiner Erzählungen mit einem Brief als Einleitung'', Wien-Leipzig: Verlag der Gesellschaft für Graphische Industrie, 1923 * ''Der betrogene Tod'', Leipzig, P. Reclam, 1924 * ''Die Wunderlaube'', Erzählungen, Leipzig, L. Staackmann, 1924 * ''Beelzebubs Meerschaumkopf, Phantastische Novellen'', Europäischer Verlag, 1924 * ''Das große Abenteuer und andere Geschichten zwischen Sonne und Schatten'', Steyrermühl, Wien, 1924 * ''Das Geheimnis der blauen Schwerter, Roman'', Leipzig, L. Staackmann, 1925 * ''Die Eier des Basilisken'', Liberec 1926 * ''Der Goldberg. Ein Roman aus Kärnten'', Leipzig, Staackmann, 1926 * ''Heerkönig Ariovist'', K.F. Koehler, 1927 * ''Der Häuptling Sisanda und andere Erzählungen'', Berlin. Weltgeist-Bücher Verlags-Gesellschaft, 1927 * ''Weihnachts-Geschichten'' (eldonis Deutscher Volksbildungsverein, Jihlava, Theodor Illing, 1927 kaj 1928) * ''Erasmus mit der Wünschelrute, Roman'', L. Staackmann, 1928 * ''Zwei Saltzenbrod, Roman'', Leipzig, L. Staackmann Verlag, 1928 * ''Bismarck'' (3 Bde.) Leipzig 1915–1919, Voltmedia Paderborn, ISBN 3-937229-22-1. * ''Od: die entdeckung des magischen menschen, Roman'', Staackmann, 1930 * ''Goya und das Löwengesicht'', Leipzig 1932 [http://katzoom.onb.ac.at/DB2/nkn/m002/z023/h073/b1227237.gif ÖNB] * ''Die Madonna mit der Armbanduhr: neue Novellen'', Graz: Im Verlag "Das Bergland-Buch," 1932 * ''Kamerad Viktoria : Roman'', Leipzig Staackmann, 1933 * ''Prozess Borowska, ein Taschenroman'', Leipzig, L. Staackmann, 1934 * ''Aber Innozenz! Ein bereits durchaus heiterer Roman'', Berlin, P. Zsolnay, 1935. * ''Dorf im Kaukasus, Roman'', Grethlein & Co. Nachf., 1936 * ''Das Grab des weißen Königs, Roman'', Deutsche Buch-Gemeinschaft G·M·B·H, 1936 * ''Die Runen und das Marterholz: Roman'', Dresden, Zwinger-verlag 1936 * ''Hunzaches, der Räuber'', Wilhelm Limpert Verlag 1936 * ''Feuer im Nachbarhaus: ein Roman von Übermorgen'', Carl Stephenson Verl., 1938 * ''Rex, Geschichte eines Hundes und zweier Menschen'', Sonnen-Verlag, 1939 * ''Totenhorn-Südwand'', Berlin 1939 * ''Das blaue Wunder. Ein fröhliches Buch'', Berlin Carl Stephenson Verlag 1939 * ''Das beschwipste Karussell. Ein heiteres Buch'', Carl Stephenson Verlag, Berlin 1940 * ''Glas und Glück'', Berlin 1942 * ''Ein Schicksalstag Ferdinand Raimunds'', Wien, Wiener Verlagsgesellschaft 1942 * ''Kaiser Rotbart'', Budweis 1944 === Eseoj === * ''Arno Holz und die jüngst-deutsche Bewegung'', Berlin: Gose & Tetzlaff, 1902. * ''Bettina von Arnim'', Essay, Bielefeld und Leipzig, 1906 * ''Alfred Mombert : von Gott und vom Dichter'', J.C.C. Bruns, Herzogl. Sächs. u. Fürstl. Schaumb.-Lippische Hof-Verlagsbuchhandlung, 1906 * ''Worte Poes'', J. C. C. Bruns, 1907 * ''Romantische Reise im Orient'', Skizzen, Vita Verlag, 1910 * ''Ludwig Anzengruber'', Rösl, 1920 * ''Tschechen'', Leipzig: Dürr & Weber, 1920 * ''Prag. Schicksal, Gestalt und Seele einer Stadt'', Leipzig, Adolf Luser Verlag, 1940 === Teatraĵoj === * ''Die Starken'': Schauspiel in Vier Aufzügen, Seemann Nachf., Leipzig 1903 * ''Die Nibelungen an der Donau; festspiel in vier abteilungen'', Schauspiel , Berlin, F. Fontane & co., 1907 === Membiografiaj aferoj === * ''Das zweite Band.'' Ĉe: Aura Academica, Leipzig 1914, p. 139–156. * ''Zwischen Weichsel und Karpathen, österreichisch-ungarische heldenkämpfe'', Weimar, Gustav Kiepenheuer, 1915. * ''Der Krieg im Alpenrot'' (Ullstein-Kriegsbücher), Ullstein & co., 1916 * ''Verlorene Heimat, Jugenderinnerungen aus dem deutschen Ostland'', Stuttgart 1920 * ''K. P. Qu. Geschichten und Bilder aus dem österreichischen Kriegspressequartier'', Liberec 1928 [http://katzoom.onb.ac.at/DB1/nka/m001/z097/h017/a0961687.gif ÖNB] *...''es wird ein Wein sein''. Die Aufzeichnungen des Weinbauers Berndl Poldl, Wien Luser 1939. * ''Heimat im frühen Licht (Verlorene Heimat). Jugenderinnerungen aus deutschem Ostland. (Nova versio.)'', České Budějovice kaj Leipzig 1942 [http://katzoom.onb.ac.at/DB2/nkn/m002/z023/h073/b1227240.gif ÖNB] * ''Glückhafte Wanderschaft'', Budweis, Leipzig 1942 * ''Die Weltgeschichte und das Igelhaus'', Budweis, Leipzig 1944 === Filmigoj === * ''Das Frauenhaus von Brescia'' (DE, 1920), reĝisoris [[Hubert Moest]] * ''Nachtgestalten'' (DE, 1920), lau la romano ''Eleagabal Kuperus'', reĝisoris [[Richard Oswald]] * ''Blitzzug der Liebe'' (DE, 1925), reĝisoris Johannes Guter == Literatur == * [https://www.biographien.ac.at/oebl_13/416.pdf biografio ĉe ÖBL] fare de K. Gradwohl-Schlacher * Anton Altrichter: ''Karl Hans Strobl. Ein Lebens- und Schaffensbild.'' Leipzig 1927. * Marta Maschke: ''Der deutsch-tschechische Nationalitätenkonflikt in Böhmen und Mähren im Spiegel der Romane von Karl Hans Strobl.'' Erfurt, disertacio 2003 * Elsa Müller: ''Karl Hans Strobl's Novellen.'' Wien: disertacio, 1940 [http://katzoom.onb.ac.at/DB2/nkn/m001/z087/h062/b0866172.gif ÖNB] * Clemens Ruthner: ''Unheimliche Wiederkehr. Interpretationen zu den gespenstischen Romanfiguren bei Ewers, Meyrink, Soyka, Spunda und Strobl.'' Meitingen: Corian-Verl. Wimmer 1993 (=Studien zur phantastischen Literatur, 10) ISBN 3-89048-119-1 * Ferdinand Schmatz: ''Karl Hans Strobls Bismarcktrilogie. Zur völkisch-nationalen und nationalsozialistischen Literatur in Österreich (1900–1945).'' Wien: disertacio 1982 * Verna Schuetz: ''The bizarre literature of Hanns Heinz Ewers, Alfred Kubin, Gustav Meyrink, and Karl Hans Strobl.'' Madison (Wis.): disertacio 1974 * Hans Thalhammer: ''Karl Hans Strobl.'' Lilienfeld: Waldland-Verl. (1937) * Günter Wackwitz: ''Karl Hans Strobl (1877-1946). Sein Leben und sein phantastisch orientiertes Frühwerk''. Halle: disertacio 1981 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|}} * {{DNB-Portal|119037572}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/119037572 ligiloj ĉe DDB] * [https://limam.upol.cz/Authors/Detail/60 mapo kun germanlingvaj verkistoj] en Moravujo *[https://www.projekt-gutenberg.org/autoren/namen/strobl.html verkoj ĉe Projekt-Gutenberg] *[https://www.imdb.com/name/nm0834726/ Strobl ĉe IMDb] *[https://openlibrary.org/authors/OL123992A/Karl_Hans_Strobl verkoj ĉe Open Library] * [http://pragerzeitung.cz/index.php/home/kultur/20914-vom-corpsburschen-zum-ns-vorzeigeautor "Vom Corpsburschen zum NS-Vorzeigeautor"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180124113112/http://www.pragerzeitung.cz/index.php/home/kultur/20914-vom-corpsburschen-zum-ns-vorzeigeautor |date=2018-01-24 }} - ĉe: ''Prager Zeitung'', 15.6.2016 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Strobl, Karl Hans}} [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Eldonistoj]] [[Kategorio:Membroj de NSDAP]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1877]] [[Kategorio:Mortintoj en 1946]] [[kategorio:Studenta kulturo]] [[kategorio:Fantastaj verkistoj]] 86rpqc6pm9oq3q10oujvh5vby6vmsqe 9384797 9384783 2026-05-27T07:01:20Z Sj1mor 12103 9384797 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[File:Strobl 1913 Wirtshaus Przemysl.jpg|thumb|verko de 1913: ''Das Wirtshaus zum König Przemysl'']] '''Karl Hans STROBL''' (pseŭdonimo: ''Matthias Rongstock''; naskiĝinta la {{Daton|18|1|1877}} en [[Jihlava]], mortinta la {{Daton|10|3|1946}} en [[Perchtoldsdorf]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] verkisto kaj juristo. == Vivo == Strobl studis de 1894 juron ĉe la [[Germana Universitato de Prago]] kaj eniris la [[studenta korporacio|studentan korporacion]] ''Corps Austria''.<ref>studentklubaj listoj ''Kösener Corpslisten'' 1960, 25/160</ref> Post doktoriĝo li fariĝis en 1900 ĉefsekretario ĉe la distrikta tribunalo de Jihlava kaj poste financkomisario en [[Brunno]]. Lia engaĝiĝo en porgermanaj movadoj kreis konfliktojn kun la ĉeĥlingva dungantaro. Post demisio el ŝtata deĵorado li fariĝis en 1913 eldonisto de "Turmhahn" en [[Lepsiko]]. Inter la [[Unua mondmilito]] li estis fronta raportisto. Post kiam li fariĝis aŭstra ŝtatano, li laboris kiel liberprofesia verkisto en Jihlava kaj Perchtoldsdorf. Verkis li pli ol cent librojn, ĉefe romanojn kaj novelojn, sed ankaŭ biografiojn kaj multajn gazeteseojn. Komence en 1900 li publikigis aĵojn fantaziajn-groteskajn. Publike furoris liaj romanoj pri praga studenta vivo. Je ''[[Die Vaclavbude]]'' li priskribis sian propran studentan klubon dum la tagoj de ribeloj en 1897 kontraŭ la planoj de [[Kazimierz Badeni]] antaŭenigi la oficialan uzon de la ĉeĥa lingvo. Samtempe porĉiamigis li literature la [[originalulo]]n [[Sigmund Pick]]. La verko [[Der Schipkapaß]] respegulas la kutiman studentan gastaron en ŝatata ekskursgastejo apud Prago. Inter 1919 kaj 1921 li eldonis kun [[Alfons von Czibulka]] la periodaĵon "Der Orchideengarten", serion pri [[fantasto]] kaj [[erotiko|erotika]] literaturo. En 1925 elektis lin prezidanto la porverkista ligo ''Deutsch-österreichische Schriftsteller-Genossenschaft''.<ref>[https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?apm=0&aid=bzt&datum=19270115&seite=2 "Karl Hans Strobl. Zum 50. Geburtstag des Dichters"] - ĉe: ''Badener Zeitung'', 15.1.1927, p. 2</ref> Literaturhistoriistoj nunaj lin taksas, apud [[Gustav Meyrink]] kaj [[Hanns Heinz Ewers]], grandulo pri germanlingva fantasto post 1900.<ref>Stefan Weber: ''Kulturhistorische Bedingungen der fantastischen Literatur um 1900. Materialismuskritik bei Meyrink, Ewers und Strobl.'' Bakalaŭriĝlaboraĵo, Vieno 2010, p. 9 ([http://othes.univie.ac.at/12269/1/2010-11-18_0204294.pdf PDF])</ref> === Politikaj pozicioj === De 1933 Strobl estis ano de [[NSDAP]], kiu kontraŭbatalis la tiam en Aŭstrujo regantan [[Aŭstrofaŝismo]]n.<ref>Ernst Klee: ''Das Kulturlexikon zum Dritten Reich. Wer war was vor und nach 1945.'' S. Fischer, Frankfurt am Main 2007, ISBN 978-3-10-039326-5, p. 601.</ref> En 1934 li devis forlasi Ĉeĥoslovakujon pro politikaj kialoj. Post [[Anschluss]] li fariĝis estro de la viena filio de la porverkista sekcio de [[Regna kulturejo]]. Strobl ankaŭ skribis kontribuaĵon por ''Bekenntnisbuch österreichischer Dichter'', kiu ovacie bonvenigis la invadon de [[Wehrmacht]] en marto 1938 en Aŭstrujo.<ref>Bund Deutscher Schriftsteller Österreichs (eld.): ''Bekenntnisbuch Österreichischer Dichter''. Krystall Verlag, Wien 1938</ref> Li estis malliberigita fare de la [[Ruĝa Armeo]] en 1945 kaj devis mallongan tempon labori en strato-konstruado. Post pluraj apopleksioj li mortis malriĉiĝinte en oldulejo. Tombo lia troviĝas sur la tombo de Perchtoldsdorf (grupo 2c, vico 14, n-ro 12). La komunistoj en Aŭstrujo kaj [[GDR]] deklaris kelkajn verkojn de li malpermesitaj.<ref>[http://www.polunbi.de/bibliothek/1946-nslit-s.html fifamaj verkoj, 1946]</ref><ref>[http://www.polunbi.de/bibliothek/1947-nslit-s.html fifamaj verkoj, 1947]</ref><ref>[http://www.polunbi.de/bibliothek/1953-nslit-s.html fifamaj verkoj, 1953]</ref> === Honoroj=== Post la [[Unua mondmilito]] tri korporacioj deklaris lin honora membro: Frankonia Brünn (1920), Frankonia Prag (1922) kaj Saxonia Wien (1935). La korporacian vivon en Ĉeĥoslovakujo li partoprenis mem per multaj vizitoj en Prago kaj Brunno.<ref>Kösener Corpslisten 1960, 17/82; 121/86; 136/281</ref> En 1937 la [[vajmaro|vajmaranoj]] aljuĝis al li la premion ''Goethe-Medaille für Kunst und Wissenschaft''. == Verkoj (Auswahl) == === Studentaj romanoj === * ''Die Vaclavbude'', Leipzig 1902 [http://katzoom.onb.ac.at/DB1/nka/m001/z097/h018/a0961715.gif ÖNB] * ''Der Schipkapaß'', Berlin 1908 * ''Das Wirtshaus „Zum König Przemysl“'', Leipzig 1913 * ''Die Flamänder von Prag'' (nova eldono de ''Der Schipkapaß'' kun nova titolo), Karlovaro 1932 * ''Schwarz-Weiß-Gelb. Ein Spiel zum 65. Stiftungsfest des Corps Austria-Prag zu Frankfurt a/M.'', 1926, represo ĉe: Einst und Jetzt Jahrbuch des Vereins für corpsstudentische Geschichtsforschung e.V., Würzburg 2006, p. 243–264 * ''Die Fackel des Hus'', Karlovaro kaj Leipzig 1942 === Fantasto kaj aliaj romanoj === * ''Der verkannte Hans'', Zürich, C. Schmidt, 1898 * ''Aus Gründen und Abgründen, Skizzen aus dem Alltag und von drüben'', Leipzig, Seeman, 1901 * ''Und sieh, so erwarte ich dich, Skizzenbuch einer reifen Liebe'', Leipzig, 1901 * ''Der Fenriswolf'', Leipzig Fontane 1903 * ''Die Eingebungen des Arphaxat. Merkwürdige Geschichten'', Minden 1904, [15 noveloj] * ''Gefährlichen Strahlen, Roman'', Berlin, F. Fontane, 1906 * ''Bedenksame Historien, Neue Novellen'', F. Fontane, 1907 * ''Mährische Wanderungen'', Friedr. Irrgang, Brünn, 1909 * ''Der brennende Berg : Roman'', Berlin ; Ullstein & Co., [1910?] * ''Eleagabal Kuperus'', München 1910 (Neuauflage Festa Leipzig 2006, parto 1 ISBN 3-86552-014-6, parto 2 ISBN 3-86552-015-4) * ''Das Frauenhaus von Brescia'', L. Staackmann, Leipzig 1911 (1942 mallongigita versio ĉe J.J. Weber) * ''Die knöcherne Hand und anderes'', München, Müller, 1911 * ''Isgard Gestettner: Roman'', Deutsch-Österreichischer Verlag, 1911 * ''Die Streiche der schlimmen Paulette oder Die Insel der Enttäuschung, Roman in Weiß und Blau'', Ullstein, 1912 * ''Die drei Gesellen, Ein heiterer Roman'', Leipzig, Staackmann 1914 * ''Die vier Ehen des Matthias Merenus'', Leipzig 1914 * ''Madame Blaubart, Roman'', Post und Obermüller, Leipzig 1915 * ''[[Lemuria]]'', G. Müller, München 1917 (Neuauflage Festa, Leipzig 2005, ISBN 3-86552-029-4) * ''Seide Borowitz, Roman'', Leipzig, L. Staackmann, 1918 * ''Die Kristallkugel, neue Novellen'' Leipzig, L. Staackmann, 1919 * ''Rest weg!, Novellen'', 2 Bände, Strache, Wien, 1919–1920 * ''Der Attentäter'', Staackmann, Leipzig 1920 * ''Gespenster im Sumpf'', Leipzig 1920 * ''Die alten Türme : Roman'', Leipzig : L. Staackmann, 1921 * ''Der Zauberkäfer'', Rikola Verlag, Wien 1923 * ''Wir hatten gebauet : Roman '', Leipzig : L. Staackmann, 1923 * ''Der verrückte Schwerpunkt: Groteske Histörchen''. München: Alfred Wieser Verlag, 1923 * ''Seltsame Grotesken''/''Eine Auswahl seiner Erzählungen mit einem Brief als Einleitung'', Wien-Leipzig: Verlag der Gesellschaft für Graphische Industrie, 1923 * ''Der betrogene Tod'', Leipzig, P. Reclam, 1924 * ''Die Wunderlaube'', Erzählungen, Leipzig, L. Staackmann, 1924 * ''Beelzebubs Meerschaumkopf, Phantastische Novellen'', Europäischer Verlag, 1924 * ''Das große Abenteuer und andere Geschichten zwischen Sonne und Schatten'', Steyrermühl, Wien, 1924 * ''Das Geheimnis der blauen Schwerter, Roman'', Leipzig, L. Staackmann, 1925 * ''Die Eier des Basilisken'', Liberec 1926 * ''Der Goldberg. Ein Roman aus Kärnten'', Leipzig, Staackmann, 1926 * ''Heerkönig Ariovist'', K.F. Koehler, 1927 * ''Der Häuptling Sisanda und andere Erzählungen'', Berlin. Weltgeist-Bücher Verlags-Gesellschaft, 1927 * ''Weihnachts-Geschichten'' (eldonis Deutscher Volksbildungsverein, Jihlava, Theodor Illing, 1927 kaj 1928) * ''Erasmus mit der Wünschelrute, Roman'', L. Staackmann, 1928 * ''Zwei Saltzenbrod, Roman'', Leipzig, L. Staackmann Verlag, 1928 * ''Bismarck'' (3 Bde.) Leipzig 1915–1919, Voltmedia Paderborn, ISBN 3-937229-22-1. * ''Od: die entdeckung des magischen menschen, Roman'', Staackmann, 1930 * ''Goya und das Löwengesicht'', Leipzig 1932 [http://katzoom.onb.ac.at/DB2/nkn/m002/z023/h073/b1227237.gif ÖNB] * ''Die Madonna mit der Armbanduhr: neue Novellen'', Graz: Im Verlag "Das Bergland-Buch," 1932 * ''Kamerad Viktoria : Roman'', Leipzig Staackmann, 1933 * ''Prozess Borowska, ein Taschenroman'', Leipzig, L. Staackmann, 1934 * ''Aber Innozenz! Ein bereits durchaus heiterer Roman'', Berlin, P. Zsolnay, 1935. * ''Dorf im Kaukasus, Roman'', Grethlein & Co. Nachf., 1936 * ''Das Grab des weißen Königs, Roman'', Deutsche Buch-Gemeinschaft G·M·B·H, 1936 * ''Die Runen und das Marterholz: Roman'', Dresden, Zwinger-verlag 1936 * ''Hunzaches, der Räuber'', Wilhelm Limpert Verlag 1936 * ''Feuer im Nachbarhaus: ein Roman von Übermorgen'', Carl Stephenson Verl., 1938 * ''Rex, Geschichte eines Hundes und zweier Menschen'', Sonnen-Verlag, 1939 * ''Totenhorn-Südwand'', Berlin 1939 * ''Das blaue Wunder. Ein fröhliches Buch'', Berlin Carl Stephenson Verlag 1939 * ''Das beschwipste Karussell. Ein heiteres Buch'', Carl Stephenson Verlag, Berlin 1940 * ''Glas und Glück'', Berlin 1942 * ''Ein Schicksalstag Ferdinand Raimunds'', Wien, Wiener Verlagsgesellschaft 1942 * ''Kaiser Rotbart'', Budweis 1944 === Eseoj === * ''Arno Holz und die jüngst-deutsche Bewegung'', Berlin: Gose & Tetzlaff, 1902. * ''Bettina von Arnim'', Essay, Bielefeld und Leipzig, 1906 * ''Alfred Mombert : von Gott und vom Dichter'', J.C.C. Bruns, Herzogl. Sächs. u. Fürstl. Schaumb.-Lippische Hof-Verlagsbuchhandlung, 1906 * ''Worte Poes'', J. C. C. Bruns, 1907 * ''Romantische Reise im Orient'', Skizzen, Vita Verlag, 1910 * ''Ludwig Anzengruber'', Rösl, 1920 * ''Tschechen'', Leipzig: Dürr & Weber, 1920 * ''Prag. Schicksal, Gestalt und Seele einer Stadt'', Leipzig, Adolf Luser Verlag, 1940 === Teatraĵoj === * ''Die Starken'': Schauspiel in Vier Aufzügen, Seemann Nachf., Leipzig 1903 * ''Die Nibelungen an der Donau; festspiel in vier abteilungen'', Schauspiel , Berlin, F. Fontane & co., 1907 === Membiografiaj aferoj === * ''Das zweite Band.'' Ĉe: Aura Academica, Leipzig 1914, p. 139–156. * ''Zwischen Weichsel und Karpathen, österreichisch-ungarische heldenkämpfe'', Weimar, Gustav Kiepenheuer, 1915. * ''Der Krieg im Alpenrot'' (Ullstein-Kriegsbücher), Ullstein & co., 1916 * ''Verlorene Heimat, Jugenderinnerungen aus dem deutschen Ostland'', Stuttgart 1920 * ''K. P. Qu. Geschichten und Bilder aus dem österreichischen Kriegspressequartier'', Liberec 1928 [http://katzoom.onb.ac.at/DB1/nka/m001/z097/h017/a0961687.gif ÖNB] *...''es wird ein Wein sein''. Die Aufzeichnungen des Weinbauers Berndl Poldl, Wien Luser 1939. * ''Heimat im frühen Licht (Verlorene Heimat). Jugenderinnerungen aus deutschem Ostland. (Nova versio.)'', České Budějovice kaj Leipzig 1942 [http://katzoom.onb.ac.at/DB2/nkn/m002/z023/h073/b1227240.gif ÖNB] * ''Glückhafte Wanderschaft'', Budweis, Leipzig 1942 * ''Die Weltgeschichte und das Igelhaus'', Budweis, Leipzig 1944 === Filmigoj === * ''Das Frauenhaus von Brescia'' (DE, 1920), reĝisoris [[Hubert Moest]] * ''Nachtgestalten'' (DE, 1920), lau la romano ''Eleagabal Kuperus'', reĝisoris [[Richard Oswald]] * ''Blitzzug der Liebe'' (DE, 1925), reĝisoris Johannes Guter == Literatur == * [https://www.biographien.ac.at/oebl_13/416.pdf biografio ĉe ÖBL] fare de K. Gradwohl-Schlacher * Anton Altrichter: ''Karl Hans Strobl. Ein Lebens- und Schaffensbild.'' Leipzig 1927. * Marta Maschke: ''Der deutsch-tschechische Nationalitätenkonflikt in Böhmen und Mähren im Spiegel der Romane von Karl Hans Strobl.'' Erfurt, disertacio 2003 * Elsa Müller: ''Karl Hans Strobl's Novellen.'' Wien: disertacio, 1940 [http://katzoom.onb.ac.at/DB2/nkn/m001/z087/h062/b0866172.gif ÖNB] * Clemens Ruthner: ''Unheimliche Wiederkehr. Interpretationen zu den gespenstischen Romanfiguren bei Ewers, Meyrink, Soyka, Spunda und Strobl.'' Meitingen: Corian-Verl. Wimmer 1993 (=Studien zur phantastischen Literatur, 10) ISBN 3-89048-119-1 * Ferdinand Schmatz: ''Karl Hans Strobls Bismarcktrilogie. Zur völkisch-nationalen und nationalsozialistischen Literatur in Österreich (1900–1945).'' Wien: disertacio 1982 * Verna Schuetz: ''The bizarre literature of Hanns Heinz Ewers, Alfred Kubin, Gustav Meyrink, and Karl Hans Strobl.'' Madison (Wis.): disertacio 1974 * Hans Thalhammer: ''Karl Hans Strobl.'' Lilienfeld: Waldland-Verl. (1937) * Günter Wackwitz: ''Karl Hans Strobl (1877-1946). Sein Leben und sein phantastisch orientiertes Frühwerk''. Halle: disertacio 1981 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|}} * {{DNB-Portal|119037572}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/119037572 ligiloj ĉe DDB] * [https://limam.upol.cz/Authors/Detail/60 mapo kun germanlingvaj verkistoj] en Moravujo *[https://www.projekt-gutenberg.org/autoren/namen/strobl.html verkoj ĉe Projekt-Gutenberg] *[https://www.imdb.com/name/nm0834726/ Strobl ĉe IMDb] *[https://openlibrary.org/authors/OL123992A/Karl_Hans_Strobl verkoj ĉe Open Library] * [http://pragerzeitung.cz/index.php/home/kultur/20914-vom-corpsburschen-zum-ns-vorzeigeautor "Vom Corpsburschen zum NS-Vorzeigeautor"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180124113112/http://www.pragerzeitung.cz/index.php/home/kultur/20914-vom-corpsburschen-zum-ns-vorzeigeautor |date=2018-01-24 }} - ĉe: ''Prager Zeitung'', 15.6.2016 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Strobl, Karl Hans}} [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Eldonistoj]] [[Kategorio:Membroj de NSDAP]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1877]] [[Kategorio:Mortintoj en 1946]] [[kategorio:Studenta kulturo]] [[kategorio:Fantastaj verkistoj]] eo0215yql3ebiu2udm6g5dpyopeonag 0 881149 9384682 8884556 2026-05-27T00:26:08Z Γλωσσολαλιά 253200 9384682 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Sankt-Peterburg-Vitebskij | origina nomo = Санкт-Петербург-Витебский | dosiero = Vitebsky Rail Terminal SPB.jpg | grandeco de dosiero = 280px | priskribo = Stacidomo ''Sankt-Peterburg-Vitebskij'' | lando = Rusio | loko = {{Sankt-Peterburgo}} | latitudo = 59.919967 | longitudo = 30.328890 | regiono-ISO = RU-SPE | zomo = 14 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Sankt-Peterburgo/Rusio | nomo de proprietulo = | nomo de trafikanto = [[Rusiaj Fervojoj]] | kodo de stacidomo = | fervojo = | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 8 | nombro de kajoj = 5 | malfermo = 1837 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = {{Peterburga metroo|1}} ''{{Spmet|Puŝkinskaja}}''<br />{{Peterburga metroo|5}} ''{{Spmet|Zvenigorodskaja}}'' | notoj = | retejo = }} '''Sankt-Peterburg-Vitebskij''' ({{Lang-ru|Витебский вокзал}}) estas pasaĝera terminalo. Ĝi estas unu el la kvin funkciantaj stacioj en [[Sankt-Peterburgo]], la plej malnova pluviva stacidomo en Sankt-Peterburgo kaj [[Rusio]]. La stacidomo estas objekto de kultura heredaĵo de la popoloj de Rusio kaj estas protektata de la ŝtato. == Bildgalerio == <gallery> Vitebsky Rail Terminal Vestibule 1.jpg|Ŝtuparo Vitebsky Rail Terminal Ticket Hall 1.jpg|Bilet-vendejo Vitebsky Rail Terminal Ticket Hall 2.jpg|Atendejo Vitebsky Rail Terminal Vestibule 3.jpg|Vestiblo Vitebsky Rail Terminal Platforms 3.jpg|Kajoj Vitebsky Rail Terminal Platforms 2.jpg|Pakaĵ-lifto </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Sankt-Peterburgo]] * [[Metroo de Sankt-Peterburgo]] * [[Tramtransporto en Sankt-Peterburgo]] * [[Trolebusa transporto en Sankt-Peterburgo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://tochka-na-karte.ru/Railway-Stations/461-Sankt-Peterburg--Vitebskij.html Sankt-Peterburg-Vitebskij en retejo tochka-na-karte] * {{Structurae}} {{Fervojaj stacioj de Sankt-Peterburgo}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Transporto en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Transporto en Leningrada provinco]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Rusio]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj malfermitaj en 1837]] c86cyklm9uyjii6taskv9eh7h3z2o2p 0 881162 9384684 8884559 2026-05-27T00:28:03Z Γλωσσολαλιά 253200 9384684 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Sankt-Peterburg-Baltijskij | origina nomo = Санкт-Петербург-Балтийский | dosiero = Spb 06-2012 Baltic Railway Terminal.jpg | grandeco de dosiero = 280px | priskribo = Stacidomo ''Sankt-Peterburg-Baltijskij'' | lando = Rusio | loko = {{Sankt-Peterburgo}} | latitudo = 59.906670 | longitudo = 30.298890 | regiono-ISO = RU-SPE | zomo = 14 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Sankt-Peterburgo/Rusio | nomo de proprietulo = | nomo de trafikanto = [[Rusiaj Fervojoj]] | kodo de stacidomo = | fervojo = | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 7 | nombro de kajoj = 5 | malfermo = 1857 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = {{Peterburga metroo|1}} ''{{Spmet|Baltijskaja}}'' | notoj = | retejo = }} '''Sankt-Peterburg-Baltijskij''' ({{Lang-ru|Балтийский вокзал (Санкт-Петербург)}}) estas unu el la fervojaj stacidomoj en [[Sankt-Peterburgo]]. == Bildgalerio == <gallery> Baltiysky railway station 2.jpg|Mapo de stacio Baltiysky Rail Terminal Waiting Hall.jpg|Interno BalticRailTerminal003.jpg|Kajoj </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Sankt-Peterburgo]] * [[Metroo de Sankt-Peterburgo]] * [[Baltijskaja (metrostacio en Sankt-Peterburgo)]] * [[Trolebusa transporto en Sankt-Peterburgo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://tochka-na-karte.ru/Railway-Stations/501-Sankt-Peterburg--Baltijskij.html Sankt-Peterburg-Baltijskij en retejo tochka-na-karte] {{Fervojaj stacioj de Sankt-Peterburgo}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Transporto en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Transporto en Leningrada provinco]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Rusio]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj malfermitaj en 1857]] 5v8qfkrgb4nbv6ich5xcf5rf252erba 0 881179 9384683 8884563 2026-05-27T00:27:00Z Γλωσσολαλιά 253200 9384683 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Fervoja stacidomo | nomo = Sankt-Peterburg-Ladoĵskij | origina nomo = Дача Долгорукова (Ладожский вокзал) | dosiero = Ladozhsky Vokzal perron.JPG | grandeco de dosiero = 280px | priskribo = Stacidomo ''Sankt-Peterburg-Ladoĵskij'' | lando = Rusio | loko = {{Sankt-Peterburgo}} | latitudo = 59.931975 | longitudo = 30.440717 | regiono-ISO = RU-SPE | zomo = 14 | situo sur mapo = neniu | ŝanĝebla mapo = Sankt-Peterburgo/Rusio | nomo de proprietulo = | nomo de trafikanto = [[Rusiaj Fervojoj]] | kodo de stacidomo = | fervojo = | supermara alteco = | en trafiko = | sekuriga ekipaĵo = | nombro de reloj = 10 | nombro de kajoj = 4 | malfermo = 2003 | aktuala stato = | nombro de pasaĝeroj = | eksportitaj trajnoj = | vendo de vojaĝbiletoj= | servoj en stacidomo = | ligita transporto = {{Peterburga metroo|4}} ''{{Spmet|Ladoĵskaja}}'' | notoj = | retejo = }} '''Sankt-Peterburg-Ladoĵskij''' ({{Lang-ru|Ладожский вокзал}}) estas pasaĝera terminalo de la stacidomo Daĉa Dolgorukova de la fervoja nabo de [[Sankt-Peterburgo]]. La plej moderna el la kvin funkciantaj stacidomoj en Sankt-Peterburgo, ĝi malfermiĝis en [[2003]] kun la celo de trankviligado de obstrukciĝo ĉe la [[Sankt-Peterburg-Glavnij (stacidomo)|Moskva]] kaj [[Sankt-Peterburg-Finljandskij (stacidomo)|Finnlanda]] stacioj. Ĝi estas la nura stacio en la urbo kun trapasanta trafiko. Ĝi situas proksime de la metrostacio {{Spmet|Ladoĵskaja}}. == Bildgalerio == <gallery> Ladozhsky Rail Terminal Central Hall.jpg|Centra halo Ладожский вокзал в 2010 году.JPG|Trakoj Ladozhsky Rail Terminal of SPB 02.jpg|Tramoj </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Sankt-Peterburgo]] * [[Metroo de Sankt-Peterburgo]] * [[Ladoĵskaja (metrostacio en Sankt-Peterburgo)]] * [[Tramtransporto en Sankt-Peterburgo]] * [[Trolebusa transporto en Sankt-Peterburgo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://tochka-na-karte.ru/Railway-Stations/533-Sankt-Peterburg--Ladozhskij.html Sankt-Peterburg-Ladoĵskij en retejo tochka-na-karte] {{Fervojaj stacioj de Sankt-Peterburgo}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Transporto en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Transporto en Leningrada provinco]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj en Rusio]] [[Kategorio:Fervojaj stacioj malfermitaj en 2003]] 41swp4h3qdunsyxbw5l1vptbtn7ccng 0 882995 9384582 8852046 2026-05-26T20:00:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384582 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto |nomo = Naser Ĉeŝmazar |dosiero = Naser Cheshm Azar 20160124 01.jpg |priskribo de dosiero = en 2016 |aktivaj jaroj = 1962–2018 |ĝenro = klasika muziko, tutmonda muziko |profesio = muzikisto, komponisto kaj aranĝisto |parencaj temoj = |ttt = |signifa instrumento = [[piano]], [[sintezilo]], [[akordiono]] }} '''Naser Ĉeŝmazar''' - {{lang-fa|ناصر چشم‌آذر}}, angle literumata ''Naser Cheshmazar'' aŭ ''Naser Cheshm Azar'', naskiĝis la [[31-an de decembro]] [[1950]] en [[Ardabilo]], mortis 67-jaraĝa la [[4-an de majo]] [[2018]] en [[Teherano]] - estis irana muzikisto, komponisto kaj aranĝisto. Li estis agnoskita majstro en klasika muziko, muzika teatro, [[Blusa muziko|bluso]], [[popola muziko]], [[ĵazo]] kaj [[populara muziko]]. Li komponis multajn kantojn por konataj iranaj kantistoj inkluzive de [[Hayedeh]], [[Googoosh]], Mahasti, {{lang-fa|مهستی}} (pasporte ''Eftekhar Dadehbala'', {{lang-fa|افتخار دده‌بالا}}), Dariush (pasporte ''Dariush Eghbali'', {{lang-fa|داریوش اقبالی}}), Sattar, {{lang-fa|ستار}} (pasporte ''Abdolhassan Sattarpour'', {{lang-fa|عبدالحسن ستارپور}}, Ebi (pasporte ''Ebrāhim Hāmedi'', {{lang-fa|ابراهیم حامدی}}) kaj [[Leila Forouhar]]. [[Dosiero:Naser Cheshm Azar 20151011 05.jpg|eta|300ra|maldekstra|{{centre|koncerte kun [[akordiono]] en 2015}}]] == Frua vivo == Naser naskiĝis la lastan tagon de 1950 en [[Ardabilo]]. Liaj prapatroj estis Bakuaj enmigrintoj kaj ilia antaŭa familia nomo estis Ibrahimov, kiu poste estis ŝanĝita al Ebrahimzadeh fare de lia patro kaj ankoraŭ pli poste al Ĉeŝmazar. Lia patro, Iŝmael, ludis [[violino]]n kaj aliajn [[kordinstrumento]]jn, kaj ludis kun siaj amikoj ĉe publikaj kaj familiaj renkontiĝoj kaj festadoj. Li geedziĝis kun Azizeh Pazirasl en Ardabil kaj la rezulto de tiu geedziĝo estis kvar infanoj. Nasser estis ilia tria infano. La familio enmigris al Teherano kiam Ĉeŝmazar estis kvin jarojn aĝa. La patro instruis al li la bazojn de tradicia persa muziko dum sia infanaĝo kiam li elektis [[akordiono]]n kiel sian plej unuan instrumenton por komenci sian muzikan vivon.<ref name="intervjuo1">el la enkonduko al la [https://www.youtube.com/watch?v=58yImwgV-EU unua parto (el entute ses) pri detala perslingva intervjuo kun li] en la retejo [[Jutubo]], ankaŭ ligita en la eksteraj ligiloj</ref> == Kariero == En la aĝo de 12 jaroj, Naser kaj lia patro ambaŭ aliĝis al la Azerbajĝana Orkestro ĉe Radio Irano. Li baldaŭ montris sian muzikan talenton kaj gajnis sian unuan premion por ludado de la akordiono kiel mezlerneja studento. Li direktis orkestron ĉe la Irana Ambasado en Irako kiam li estis nur 17-jara. Nur unu jaron poste, li komencis sian profesian karieron per turneo kun la kantistino [[Googoosh]]. En la aĝo de 20 jaroj, li prenis elementan kurson pri ĵazmuziko en Usono. Kiam li revenis hejmen, li iĝis la orkestra direktisto de la televida programo ''Parviz Gharib Afshar Show''. La juna Naser ankaŭ servis grandajn majstrojn kiel [[Morteza Hannaneh]] kaj la armeno ''Emanuel Melik-Aslanian''. En 1978, li denove prenis kvinjaran kurson pri [[ĵazo]] plus [[filma muziko]] en Usono. Post tio, li iĝis pioniro en enkondukado de elektronikaj muzikiloj en la muzikan scenon de Irano. La unua paŝo de Naser Ĉeŝmazaren lia longa vojo de filmmuziko estis lia kunlaboro en filmo nomita ''Taraj'' [Taraĝ] reĝisorita fare de ''Iraj Ghaderi''. Kompreneble, en sia kariero li ankaŭ edukis multajn studentojn de komponado kaj kantoverkado, inter multaj aliaj ankaŭ la adoleskulan [[Hamidreza Ghorbani]].<ref>[https://www.baharnews.ir/news/480522/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87/ biografio de Hamidreza Ghorbani en la persa]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([https://www-baharnews-ir.translate.goog/news/480522/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87?_x_tr_sl=fa&_x_tr_tl=eo jen pli-malpli tradukita al Esperanto]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref> Li estas plej konata pro sia albumo ''"Rain of Love"'', kiu estas inspirita per la lamentoj de patrinoj de iranaj soldatoj kiuj perdis siajn vivojn en la [[Iraka-Irana Milito]]. == Personaj informoj == Li estis edziĝinta al Ŝirin Ahmadlu kaj havas filinon nomitan Rana.<ref name="intervjuo1"/> [[Dosiero:Naser Cheshm Azar 20151011 01.jpg|eta|330ra|maldekstra|{{centre|kaj ĉe la [[piano]], same en 2015}}]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=oXQBvd2BXCo koncerta prezento de lia muzikaĵo "Hejrat", li mem ĉe la piano] en la retejo [[Jutubo]] (nur instrumenta) * [https://www.youtube.com/watch?v=58yImwgV-EU unua parto (el entute ses) pri detala perslingva intervjuo kun li] en la retejo [[Jutubo]] (do {{fa}}) * {{IMDb nomo}} <br/> {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cxesxmazar, Naser}} [[Kategorio:Iranaj muzikistoj]] [[Kategorio:Iranaj komponistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Irano]] hd6kurrofg0i57hn9gj6vvp8jqtau56 0 885838 9384610 8985572 2026-05-26T20:55:42Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Vidu ankaŭ */ 9384610 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Botanika ĝardeno}} {{Informkesto verda spaco | nomo = Botanika ĝardeno | alia nomo = Ботанический сад Петра Великого | dosiero = Spb Aptekarsky Island Botanical Garden asv2019-09 img1.jpg | priskribo de dosiero = | landoj = {{Rusio}} | urbo = [[Sankt-Peterburgo]] | urboparto = | alto = | areo = | akvo = | dato = [[1714]] | fondinto = [[Petro la Granda|Petro la 1-a]] | dato2 = | tipo = | specioj = | vizitado = | interesaĵoj = | klasifiko = | ligilo = [https://botsad-spb.com/ botsad-spb.com] | latitudo = 59.9701 | longitudo = 30.3271 | geografia lokigo = Centra Sankt-Peterburgo/Sankt-Peterburgo | regiono-ISO = RU-SPE | zomo = 13 }} La '''Botanika ĝardeno''', plennome '''Botanika ĝardeno de Petro la Granda'''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.botsad-spb.com/ |titolo=Ботанический сад Петра Великого |eldoninto=www.botsad-spb.com |alirdato=2020-04-23 |arkivdato=2019-09-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190920194028/http://www.botsad-spb.com/ }}</ref> '''Botanika Instituto. V. L. Komarov RAN''' ('''Botanika ĝardeno BIN RAN'''; iama '''Imperia Botanika ĝardeno''', origine '''Aptekarskij ĝardeno''') estas unu el la plej malnovaj [[Botanika ĝardeno|botanikaj ĝardenoj]] en [[Rusio]], situanta sur insulo Aptekarskij en [[Sankt-Peterburgo]]. Ĝi okupas la teritorion inter Aptekarskaja riverdigo de la Granda Nevka, la Karpovka riverdigo, Aptekarskij prospekt kaj Strato Profesoro Popov (kontraŭ la Elektroteknika Universitato "LETI"). La Botanika ĝardeno estas administre malĉefa al la Botanika Instituto nomita laŭ V. L. Komarov, estante ĝia sekcio, kaj estas tiel inkludita en la strukturo de la [[Rusia Akademio de Sciencoj]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://geo.pro/city/botanicheskiy-sad-petra-velikogo/ |titolo=Ботанический сад Петра Великого |eldoninto=GeoPro |alirdato=2021-07-20 |arkivdato=2021-07-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210720115949/https://geo.pro/city/botanicheskiy-sad-petra-velikogo/ }}</ref> La kolekto de la Botanika muzeo situanta sur la teritorio de la ĝardeno. V. L. Komarov havas pli ol 80 mil specimenojn. La ekspozicio de la muzeo estas dediĉita al la vegetaĵaro de la Tero, la historio kaj evoluo de plantoj, plantresursoj de Rusio, kaj la rilato inter plantoj kaj homoj. Oficiala nomo: Federacia Ŝtata Buĝeta Institucio de Scienco “Botanika Instituto nomita laŭ V. L. Komarov RAN (BIN RAN). Botanika ĝardeno de Petro la Granda." __NOTOC__ == Bildgalerio == <gallery> Botanical Garden V.L. Komarov Botanical Institute.jpg|Forcejo n-ro 28 Ботанический_сад._Цветники_во_внутреннем_саду.jpg|Norda korto kun forcejoj kaj ''[[Aliumo|allium]]''-ĝardeno Botanical_garden_photo_by_Sofia_Guretskaya.jpg|Palmo-forcejo Opuntia leucotricha (general view) 02.JPG|''[[Opuntio|Opuntia leucotricha]]'' Main_building_of_the_Botanical_Institute.jpg|Ĉefkonstruaĵo de la Botanika Instituto kun herbario Вестибюль ботанический сад.jpg|Ĉefa konstruaĵo, interna vido 851. Botanical Garden of the RAS. Japanese garden.jpg|Japana ĝardeno St Petersburg Botanical garden 8.jpg|Arboretumkonstruaĵo en krepusko Ботанический сад РАН, музей, экспозиция.jpg|Historia kolekto de plantoj </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)]] * [[Listo de botanikaj ĝardenoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://botsad-spb.com/}} ({{ru}}/{{en}}) {{Vidindaĵoj en Sankt-Peterburgo}} [[Kategorio:Botanikaj ĝardenoj en Rusio|Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Muzeoj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Ĝardenoj kaj parkoj de Sankt-Peterburgo]] 8oa844pipff6v27aor8pc1owomyi1uc 9384612 9384610 2026-05-26T21:01:30Z Γλωσσολαλιά 253200 9384612 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Botanika ĝardeno}} {{Informkesto verda spaco | nomo = Botanika ĝardeno | alia nomo = Ботанический сад Петра Великого | dosiero = Spb Aptekarsky Island Botanical Garden asv2019-09 img1.jpg | priskribo de dosiero = | landoj = {{Rusio}} | urbo = {{Sankt-Peterburgo}} | urboparto = | alto = | areo = | akvo = | dato = [[1714]] | fondinto = [[Petro la Granda|Petro la 1-a]] | dato2 = | tipo = | specioj = | vizitado = | interesaĵoj = | klasifiko = | ligilo = [https://botsad-spb.com/ botsad-spb.com] | latitudo = 59.9701 | longitudo = 30.3271 | geografia lokigo = Centra Sankt-Peterburgo/Sankt-Peterburgo | regiono-ISO = RU-SPE | zomo = 13 }} La '''Botanika ĝardeno''', plennome '''Botanika ĝardeno de Petro la Granda'''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.botsad-spb.com/ |titolo=Ботанический сад Петра Великого |eldoninto=www.botsad-spb.com |alirdato=2020-04-23 |arkivdato=2019-09-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190920194028/http://www.botsad-spb.com/ }}</ref> '''Botanika Instituto. V. L. Komarov RAN''' ('''Botanika ĝardeno BIN RAN'''; iama '''Imperia Botanika ĝardeno''', origine '''Aptekarskij ĝardeno''') estas unu el la plej malnovaj [[Botanika ĝardeno|botanikaj ĝardenoj]] en [[Rusio]], situanta sur insulo Aptekarskij en [[Sankt-Peterburgo]]. Ĝi okupas la teritorion inter Aptekarskaja riverdigo de la Granda Nevka, la Karpovka riverdigo, Aptekarskij prospekt kaj Strato Profesoro Popov (kontraŭ la Elektroteknika Universitato "LETI"). La Botanika ĝardeno estas administre malĉefa al la Botanika Instituto nomita laŭ V. L. Komarov, estante ĝia sekcio, kaj estas tiel inkludita en la strukturo de la [[Rusia Akademio de Sciencoj]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://geo.pro/city/botanicheskiy-sad-petra-velikogo/ |titolo=Ботанический сад Петра Великого |eldoninto=GeoPro |alirdato=2021-07-20 |arkivdato=2021-07-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210720115949/https://geo.pro/city/botanicheskiy-sad-petra-velikogo/ }}</ref> La kolekto de la Botanika muzeo situanta sur la teritorio de la ĝardeno. V. L. Komarov havas pli ol 80 mil specimenojn. La ekspozicio de la muzeo estas dediĉita al la vegetaĵaro de la Tero, la historio kaj evoluo de plantoj, plantresursoj de Rusio, kaj la rilato inter plantoj kaj homoj. Oficiala nomo: Federacia Ŝtata Buĝeta Institucio de Scienco “Botanika Instituto nomita laŭ V. L. Komarov RAN (BIN RAN). Botanika ĝardeno de Petro la Granda." __NOTOC__ == Bildgalerio == <gallery> Botanical Garden V.L. Komarov Botanical Institute.jpg|Forcejo n-ro 28 Ботанический_сад._Цветники_во_внутреннем_саду.jpg|Norda korto kun forcejoj kaj ''[[Aliumo|allium]]''-ĝardeno Botanical_garden_photo_by_Sofia_Guretskaya.jpg|Palmo-forcejo Opuntia leucotricha (general view) 02.JPG|''[[Opuntio|Opuntia leucotricha]]'' Main_building_of_the_Botanical_Institute.jpg|Ĉefkonstruaĵo de la Botanika Instituto kun herbario Вестибюль ботанический сад.jpg|Ĉefa konstruaĵo, interna vido 851. Botanical Garden of the RAS. Japanese garden.jpg|Japana ĝardeno St Petersburg Botanical garden 8.jpg|Arboretumkonstruaĵo en krepusko Ботанический сад РАН, музей, экспозиция.jpg|Historia kolekto de plantoj </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)]] * [[Listo de botanikaj ĝardenoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://botsad-spb.com/}} ({{ru}}/{{en}}) {{Vidindaĵoj en Sankt-Peterburgo}} [[Kategorio:Botanikaj ĝardenoj en Rusio|Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Muzeoj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Ĝardenoj kaj parkoj de Sankt-Peterburgo]] md59w3e6h09fwos05nqclg8qtu4l0n5 9384615 9384612 2026-05-26T21:08:23Z Γλωσσολαλιά 253200 9384615 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Botanika ĝardeno}} {{Informkesto verda spaco | nomo = Botanika ĝardeno | alia nomo = Ботанический сад Петра Великого | dosiero = Spb Aptekarsky Island Botanical Garden asv2019-09 img1.jpg | priskribo de dosiero = | landoj = {{Rusio}} | urbo = {{Sankt-Peterburgo}} | urboparto = | alto = | areo = | akvo = | dato = [[1714]] | fondinto = [[Petro la Granda|Petro la 1-a]] | dato2 = | tipo = | specioj = | vizitado = | interesaĵoj = | klasifiko = | ligilo = [https://botsad-spb.com/ botsad-spb.com] | latitudo = 59.9701 | longitudo = 30.3271 | geografia lokigo = Centra Sankt-Peterburgo/Sankt-Peterburgo | regiono-ISO = RU-SPE | zomo = 13 }} La '''Botanika ĝardeno''', plennome '''Botanika ĝardeno de Petro la Granda'''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.botsad-spb.com/ |titolo=Ботанический сад Петра Великого |eldoninto=www.botsad-spb.com |alirdato=2020-04-23 |arkivdato=2019-09-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190920194028/http://www.botsad-spb.com/ }}</ref> '''Botanika Instituto. V. L. Komarov RAN''' ('''Botanika ĝardeno BIN RAN'''; iama '''Imperia Botanika ĝardeno''', origine '''Aptekarskij ĝardeno''') estas unu el la plej malnovaj [[Botanika ĝardeno|botanikaj ĝardenoj]] en [[Rusio]], situanta sur insulo Aptekarskij en [[Sankt-Peterburgo]]. Ĝi okupas la teritorion inter Aptekarskaja riverdigo de la Granda Nevka, la Karpovka riverdigo, Aptekarskij prospekt kaj Strato Profesoro Popov (kontraŭ la Elektroteknika Universitato "LETI"). La Botanika ĝardeno estas administre malĉefa al la Botanika Instituto nomita laŭ V. L. Komarov, estante ĝia sekcio, kaj estas tiel inkludita en la strukturo de la [[Rusia Akademio de Sciencoj]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://geo.pro/city/botanicheskiy-sad-petra-velikogo/ |titolo=Ботанический сад Петра Великого |eldoninto=GeoPro |alirdato=2021-07-20 |arkivdato=2021-07-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210720115949/https://geo.pro/city/botanicheskiy-sad-petra-velikogo/ }}</ref> La kolekto de la Botanika muzeo situanta sur la teritorio de la ĝardeno. V. L. Komarov havas pli ol 80 mil specimenojn. La ekspozicio de la muzeo estas dediĉita al la vegetaĵaro de la Tero, la historio kaj evoluo de plantoj, plantresursoj de Rusio, kaj la rilato inter plantoj kaj homoj. Oficiala nomo: Federacia Ŝtata Buĝeta Institucio de Scienco “Botanika Instituto nomita laŭ V. L. Komarov RAN (BIN RAN). Botanika ĝardeno de Petro la Granda." __NOTOC__ == Bildgalerio == <gallery> Botanical Garden V.L. Komarov Botanical Institute.jpg|Forcejo n-ro 28 Ботанический_сад._Цветники_во_внутреннем_саду.jpg|Norda korto kun forcejoj kaj ''[[Aliumo|allium]]''-ĝardeno Botanical_garden_photo_by_Sofia_Guretskaya.jpg|Palmo-forcejo Opuntia leucotricha (general view) 02.JPG|''[[Opuntio|Opuntia leucotricha]]'' Main_building_of_the_Botanical_Institute.jpg|Ĉefkonstruaĵo de la Botanika Instituto kun herbario Вестибюль ботанический сад.jpg|Ĉefa konstruaĵo, interna vido 851. Botanical Garden of the RAS. Japanese garden.jpg|[[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)|Japana ĝardeno]] St Petersburg Botanical garden 8.jpg|Arboretumkonstruaĵo en krepusko Ботанический сад РАН, музей, экспозиция.jpg|Historia kolekto de plantoj </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)]] * [[Listo de botanikaj ĝardenoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://botsad-spb.com/}} ({{ru}}/{{en}}) {{Vidindaĵoj en Sankt-Peterburgo}} [[Kategorio:Botanikaj ĝardenoj en Rusio|Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Muzeoj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Ĝardenoj kaj parkoj de Sankt-Peterburgo]] a4y19bllt135bjs61fuwl6am6tfx0yg 9384916 9384615 2026-05-27T09:37:26Z Γλωσσολαλιά 253200 9384916 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Botanika ĝardeno}} {{Informkesto verda spaco | nomo = Botanika ĝardeno | alia nomo = Ботанический сад Петра Великого | dosiero = Spb Aptekarsky Island Botanical Garden asv2019-09 img1.jpg | priskribo de dosiero = | landoj = {{Rusio}} | urbo = {{Sankt-Peterburgo}} | urboparto = | alto = | areo = | akvo = | dato = [[1714]] | fondinto = [[Petro la Granda|Petro la 1-a]] | dato2 = | tipo = | specioj = | vizitado = | interesaĵoj = | klasifiko = | ligilo = [https://botsad-spb.com/ botsad-spb.com] | latitudo = 59.9701 | longitudo = 30.3271 | geografia lokigo = Centra Sankt-Peterburgo/Sankt-Peterburgo | regiono-ISO = RU-SPE | zomo = 13 }} La '''Botanika ĝardeno''', plennome '''Botanika ĝardeno de Petro la Granda'''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.botsad-spb.com/ |titolo=Ботанический сад Петра Великого |eldoninto=www.botsad-spb.com |alirdato=2020-04-23 |arkivdato=2019-09-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190920194028/http://www.botsad-spb.com/ }}</ref> '''Botanika Instituto. V. L. Komarov RAN''' ('''Botanika ĝardeno BIN RAN'''; iama '''Imperia Botanika ĝardeno''', origine '''Aptekarskij ĝardeno''') estas unu el la plej malnovaj [[Botanika ĝardeno|botanikaj ĝardenoj]] en [[Rusio]], situanta sur [[insulo Aptekarskij]] en [[Sankt-Peterburgo]]. Ĝi okupas la teritorion inter Aptekarskaja riverdigo de la Granda Nevka, la Karpovka riverdigo, Aptekarskij prospekt kaj Strato Profesoro Popov (kontraŭ la Elektroteknika Universitato "LETI"). La Botanika ĝardeno estas administre malĉefa al la Botanika Instituto nomita laŭ V. L. Komarov, estante ĝia sekcio, kaj estas tiel inkludita en la strukturo de la [[Rusia Akademio de Sciencoj]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://geo.pro/city/botanicheskiy-sad-petra-velikogo/ |titolo=Ботанический сад Петра Великого |eldoninto=GeoPro |alirdato=2021-07-20 |arkivdato=2021-07-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210720115949/https://geo.pro/city/botanicheskiy-sad-petra-velikogo/ }}</ref> La kolekto de la Botanika muzeo situanta sur la teritorio de la ĝardeno. V. L. Komarov havas pli ol 80 mil specimenojn. La ekspozicio de la muzeo estas dediĉita al la vegetaĵaro de la Tero, la historio kaj evoluo de plantoj, plantresursoj de Rusio, kaj la rilato inter plantoj kaj homoj. Oficiala nomo: Federacia Ŝtata Buĝeta Institucio de Scienco “Botanika Instituto nomita laŭ V. L. Komarov RAN (BIN RAN). Botanika ĝardeno de Petro la Granda." __NOTOC__ == Bildgalerio == <gallery> Botanical Garden V.L. Komarov Botanical Institute.jpg|Forcejo n-ro 28 Ботанический_сад._Цветники_во_внутреннем_саду.jpg|Norda korto kun forcejoj kaj ''[[Aliumo|allium]]''-ĝardeno Botanical_garden_photo_by_Sofia_Guretskaya.jpg|Palmo-forcejo Opuntia leucotricha (general view) 02.JPG|''[[Opuntio|Opuntia leucotricha]]'' Main_building_of_the_Botanical_Institute.jpg|Ĉefkonstruaĵo de la Botanika Instituto kun herbario Вестибюль ботанический сад.jpg|Ĉefa konstruaĵo, interna vido 851. Botanical Garden of the RAS. Japanese garden.jpg|[[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)|Japana ĝardeno]] St Petersburg Botanical garden 8.jpg|Arboretumkonstruaĵo en krepusko Ботанический сад РАН, музей, экспозиция.jpg|Historia kolekto de plantoj </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)]] * [[Listo de botanikaj ĝardenoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://botsad-spb.com/}} ({{ru}}/{{en}}) {{Vidindaĵoj en Sankt-Peterburgo}} [[Kategorio:Botanikaj ĝardenoj en Rusio|Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Muzeoj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Ĝardenoj kaj parkoj de Sankt-Peterburgo]] dh4qafpv73k5qbvshynaho0gh4gna1c 0 886346 9384717 9079678 2026-05-27T03:24:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384717 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo ='''<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;color:white;font-size:1.4em;">Nicolaus Perottus<br/>(1430-1480)</span>''' |dosiero =Cornucopiae_D._Nicolai_Perotti.png |priskribo ="Cornvcopiae", verko de Nicolai Perotti, eldonita en [[1525]] |dato de naskiĝo =[[1430]] |loko de naskiĝo =[[Fano (Italio)|Fano]], [[Italio]], aŭ [[Sassoferrato|Sasoferato]], "Markio de [[Ankono]]", [[Italio]] |dato de morto =[[14-an de decembro]] [[1480]] |loko de morto =[[Sassoferrato|Sasoferato]], "Markio de [[Ankono]]", [[Italio]] | alma_mater =[[Universitato de Padovo]]<br/>[[Universitato de Bolonjo]]<br/>[[Universitato de Ferrara]] }} <span style="font-size:1.2em;">'''Niccolò Perotti'''</span> estis itala helenisto, filologo, humanisto kaj unu el unuaj aŭtoroj de la moderna latina lernejo. Li agis kiel sekretario de la kardinalo [[Bazilo Besariono]] kaj de la papo [[Kaliksto la 3-a]]. kaj instruis retorikon kaj poetikon en la [[Universitato de Bolonjo]]. En Bolonjo, li estis kontraŭanto de [[Poggio Bracciolini]] defende de [[Lorenzo Valla]]. ==Vivo== Naskita en Sasoferato (proksime de [[Fano]]), Markio de [[Ankono]], Perotti studis ĉe [[Vittorino da Feltre]] en [[Mantovo]] en 1443, poste en Ferrara ĉe [[Guarino da Verona|Guarino Veronese]]. Li studis ankaŭ en la [[Universitato de Padovo]]. En la aĝo de dekok jaroj li pasigis iom da tempo en la domo de la anglo [https://ancestors.familysearch.org/en/LV8V-Q1Q/william-grey%2C-bishop-of-ely-1406-1478 "William Gray"] (1406-1478), poste Reĝa Trezorministro, kiu vojaĝis al Italio kaj estis studento de Guarino. Li transskribis tekstojn por Gray kaj akompanis lin al Romo kiam ĉilasta translokiĝis tien. Li estis sekretario de kardinalo [[Bazilo Besariono]] en 1447 kaj skribis biografion pri li en 1472. [[Dosiero:Portret van Niccolò Perotti, RP-P-1874-12-47-1.jpg|eta|maldekstre|300px|<center>Bildo de Nikolao Peroto, el la verko "Liber Chronicarum", publikigita en [[1493]].</center>]] Inter 1451 ĝis 1453 li instruis retorikon kaj poezion en la [[Universitato de Bolonjo]]. En 1452 li estis nomita Poeto Laŭrokronita de Bolonjo fare de la imperiestro [[Frederiko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 3-a]], rekone de la bonveniga parolado kiun Nikolao komponis. En 1455 li iĝis sekretario de papo [[Kaliksto la 3-a]]. En 1456 li estis ordinita kaj ekde 1458 li iĝis ĉefepiskopo de [https://www.tripadvisor.com.br/Tourism-g2275599-Siponto_Manfredonia_Province_of_Foggia_Puglia-Vacations.html Siponto]. De tempo al tempo li ankaŭ servis kiel papa guberniestro en [[Viterbo]] (1464-1469), [[Spoleto]] (1471-2) kaj [[Peruĝo]] (1474-1477) Li ankaŭ vojaĝis en diplomatiaj misioj al [[Napolo]] kaj Germanio tradukis la "Roman Historion" de [[Polibio]], al kiu la Papo pagis al li kvincent dukatojn. Li verkis latinan lernejan gramatikon, [https://www.google.com.br/books/edition/Regule_gra_m_maticales_Nicolai_Perotti/Y3VOAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Niccol%C3%B2+Perotti%22&printsec=frontcover Rudimenta Grammatices] (presitan en 1473 fare de [https://www.britannica.com/biography/Arnold-Pannartz Arnold Pannartz] kaj [https://www.newadvent.org/cathen/14357a.htm Konrad Sweynheim] (1430-1477), unu el la unuaj kaj plej popularaj latinaj gramatikoj de la Renesanco, kiu provis ekskludi multajn vortojn kaj konstruojn el mezepoka deveno, prefere ol klasika. Priskribita de [[Erasmo de Roterdamo]] kiel "preciza, sed ne pedanta", ĝi iĝis la plej vendata libro de sia tempo, kun 117 eldonoj kaj 59 mil ekzempleroj venditaj en Italio, Hispanio, Germanio, Francio kaj Nederlando antaŭ la fino de la jarcento. Pliaj 12,000 ekzempleroj estis venditaj de la adaptado de la verko de [https://www.jstor.org/stable/24293447 Bernardus Perger (1440-1502)], [https://www.google.com.br/books/edition/Grammatica_nova/X33PaShq1rIC?hl=en&gbpv=1&dq=Bernhard+Perger+Grammatica+Nova&printsec=frontcover "Grammatica Nova"]. Kune kun [[Pomponio Leto]], li faris version de la "Epigramo" de la poeto [[Marcialo]] en la 1470-aj jaroj. Libro pri Marcialo, [https://www.google.com.br/books/edition/Cornucopiae_D_Nicolai_Perotti_quod_est_e/VMq2gb0bsEEC?hl=en&gbpv=1&dq=Cornucopiae+Niccol%C3%B2+Perrotti&printsec=frontcover "Cornucopiae"] - parte komentaĵo kaj parte vortaro - kiun Perotti kompletigis en 1478 kaj kiu estis presita post lia morto en 1489, estis alia furorlibro. Unu komentisto nomis ĝin "enorma enciklopedio de la klasika mondo." Ĉiu verso, fakte ĉiu vorto de la teksto de Marcialo estis hoko sur kiu Perotti pendigis densan tekston de lingva, historia kaj kultura scio." Ĝi estis dediĉita al la kondotiero [[Federico da Montefeltro|Federico la 3-a da Montefeltro]]. Li ankaŭ estis polemikisto kaj malkaŝe kritikis [[Domizio Calderini]] (1446-1478) pro lia verko pri Marcialo. Li iĝis engaĝita en la disputo de [[Lorenzo Valla]] kun la humanisto [[Poggio Bracciolini]], kaj en 1453 li sendis murdiston por asasini Poggion, tiam kancelieron de Florenco. Kiam la provo malsukcesis kaj la florentina registaro protestis, li estis devigita fare de Bessarion, lia dunganto, skribi pardonpeton al Poggio. Perotti estis tiel indignigita per la nombro da eraroj en la presita eldono de [https://www.google.com.br/books/edition/Libro_nono_de_Caio_Plinio_Segundo_de_la/XUiLbuVO2gQC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Cayo+Plinio+Segundo%22&printsec=frontcover "Natura Historio"] of [[Plinio la Maljuna|Plinio]] de [https://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-andrea-bussi_(Dizionario-Biografico)/ Giovanni Andrea Bussi] (1417-1475) ke li skribis al la papo petante al ĉi tiu krei estraron de sciencaj korektistoj (kiel li mem) por ekzameni ĉiun tekston antaŭ ol ĝi estis presita. Tio estis priskribita kiel la unua postulo pri gazetara cenzuro. Alia akademiulo poste akuzis lin je enkondukado de 275 gravaj eraroj en la tekston kiam li produktis sian propran version de la verko. Kolekto de la fabloj de [[Fedro]], ne konataj de iu alia fonto, estis malkovrita de Perotti en manuskripto kiu estis perdita. La versio de Perotti estis konservita en la Vatikana Biblioteko kaj estas konata kiel la "Perotti Appendix" ("aŭ Aldonaĵoj de Perotti). Kune kun la florentina librovendisto [[Vespasiano da Bisticci]], li kolektis librojn por la papa biblioteko. Li mortis en [[Sassoferrato]] en la 14-a de decembro 1480. ==Verkaro== {{Div col|cols = 3}} * [https://artsandculture.google.com/asset/rudimenta-grammatices-niccol%C3%B2-perotti/TQFj-OZP1m5sWA?hl=en Rudimenta grammatices]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://leonardo-online.mpiwg-berlin.mpg.de/en/div-classleo_title_authorperotti-niccolodivdiv-classleo_title_titlep-classtedesco_catalogo_titolo_drudimenta-grammaticespdivdiv-classleo_title_dateplacep-classtedesco_catalogo_dati_tec_dvenedig-bonetus-locatellus-1490pdiv/ |titolo=Bonetus Locatellus |alirdato=2024-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240907214628/https://leonardo-online.mpiwg-berlin.mpg.de/en/div-classleo_title_authorperotti-niccolodivdiv-classleo_title_titlep-classtedesco_catalogo_titolo_drudimenta-grammaticespdivdiv-classleo_title_dateplacep-classtedesco_catalogo_dati_tec_dvenedig-bonetus-locatellus-1490pdiv/ |arkivdato=2024-09-07 }}</ref>, [[1474]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentariolus_in_prohemium_Historiae_na/HpK48XPMSsMC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Niccol%C3%B2+Perotti%22&printsec=frontcover Commentariolus in prohemium Historiae naturalis Plinii], [[1482]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Nicolai_Perotti_Erudimenta_grammatices/DqBKAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Niccol%C3%B2+Perotti%22&printsec=frontcover Erudimenta grammatices], [[1485]] * Grammatica et ars metrica, [[Antverpeno]], [[1493]], eldonita de Goovaert Back (1465-1517) * De generibus metrorum ac de Horatii et Boëtii metris, [[1497]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Q_Horatii_Flacci_Poemata_omnia_Centimetr/HNlNAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Niccol%C3%B2+Perotti%22&printsec=frontcover Q. Horatii Flacci Poemata omnia], [[1520]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Historiarum_libri_quinque/Srw7AAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Niccol%C3%B2+Perotti%22&printsec=frontcover Historiarum libri quinque], [[1522]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Reg_po_ne_quid_ad_rem_litterariam_tibi_d/4x3Ze5TW7osC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Niccol%C3%B2+Perotti%22&printsec=frontcover Reg. po. ne quid ad rem litterariam tibi desit studiose adulescens damus tibi Perotti Sypontini grammaticam...], [[1523]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Cornucopiae_D_Nicolai_Perotti_quod_est_e/VMq2gb0bsEEC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Niccol%C3%B2+Perotti%22&printsec=frontcover Cornucopiae D. Nicolai Perotti], [[1525]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Grammatica_Nicolai_Peroti_cu_m_textu_Iod/M_KyvXiNytEC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Niccol%C3%B2+Perotti%22&printsec=frontcover Grammatica Nicolai Peroti], [[1527]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Horativs_Nicolai_Perotti_libellus_non_in/IyVbAAAAQAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Niccol%C3%B2+Perotti%22&printsec=frontcover Horativs libellus non infrugifer de metris Odarum Horatianarum], [[1543]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Polybiou_Istori%C5%8Dn_biblia_E_kai_epitomai/45rNqw6vik8C?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Niccol%C3%B2+Perotti%22&printsec=frontcover Polybiou Istoriōn biblia], [[1549]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Polybii_Megalopolitani_Historiarum_libri/LXMpAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Niccol%C3%B2+Perotti%22&printsec=frontcover Polybii Megalopolitani Historiarum libri priores quinque], [[1549]] {{Div col end}} ==Vidu ankaŭ== {{Div col|cols = 3}} * [[Polibio]] (210 a. K. - 128 a. K.) * [[Horacio|Quintus Horatius Flaccus]] (65 a. K. - 8 a. K.) * [[Marcialo|Marcus Valerius Martialis]] (40-102) * [[Laktancio]] (250-327) * [[Gasparino Barzizza]] (1360-1431) * [[Guarino da Verona|Guarino Veronese]] (1374-1460) * [[Vittorino da Feltre]] (1378-1446) * [[Kaliksto la 3-a]] (1378-1458) * [[Poggio Bracciolini]] (1380-1459) * [[Leonardo Giustinian]] (1388-1446) * [[Georgo de Trebizondo]] (1395-1486) * [[Nikolao la 5-a|Tommaso Parentucelli]] (1397-1455) * [[Giovanni Tortelli]] (1400-1466) * [[Bazilo Besariono]] (1403-1472) * [[Lorenzo Valla]] (1405-1457) * [[Pio la 2-a|Eneas Silvio Piccolomini]] (1405-1464) * [[Frederiko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 3-a]] (1415-1493) * Giovanni Andrea Bussi (1417-1475) itala episkopo, bibliotekisto kaj humanisto * [[Pomponio Leto]] (1428-1498) * Francesco Maturanzio (1443-1518) itala humanisto kaj beletristo * [[Giovan Battista Pio]] (14460-1543) {{Div col end}} == Referencoj == {{referencoj|3}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1430]] [[Kategorio:Mortintoj en 1480]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 15-a jarcento]] {{DEFAŬLTORDIGO:Niccolò Perotti}} [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] sd7rujmmry9ji8wrfg9ucp0r1g2zkeq 0 889956 9384467 8935404 2026-05-26T16:12:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384467 wikitext text/x-wiki {{Informkesto monumento |regiono-ISO = PY |situo sur mapo = |zomo=13 }} {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = PY |situo sur mapo = |zomo=13 }} La '''Nacia Panteono de Herooj''' ({{Lang-es|Panteón Nacional de los Héroes}}) aŭ plennome la '''Nacia Panteono de Herooj kaj la Elokvento de la Ĉieliro de Nia Sinjorino''' ({{Lang-es|Panteón Nacional de los Héroes y Oratorio de la Virgen Nuestra Señora Santa María de la Asunción}}) estas [[monumento]] en la centro de [[Asunciono]], La [[Nacio|Nacia]] [[Panteono]] estas la [[maŭzoleo]] de la lando, kie ripozas la restaĵoj de diversaj gravuloj de granda graveco en la historio de [[Paragvajo]]. Konstruita en la dua duono de la [[19-a jarcento]] kaj kompletigita nur en [[1936]], ĝi enhavas la restaĵojn de kelkaj el la plej gravaj figuroj en la historio de la [[Sudameriko|sudamerika]] lando. En 2009 ĝi estis proklamita trezoro de la ''Materiala Kultura Heredaĵo de Asunciono''. En oktobro 2018, plakedo markanta [[Kilometro nulo|kilometron nulo]] por ĉiuj naciaj vojoj en la lando estis metita antaŭ la konstruaĵo <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.ip.gov.py/ip/identifican-el-punto-cero-de-las-rutas-del-pais/ |titolo=Agencia de Información Paraguaya - ''Identifican el “punto cero” de las rutas del país'' |alirdato=2024-11-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230613162211/https://www.ip.gov.py/ip/identifican-el-punto-cero-de-las-rutas-del-pais/ |arkivdato=2023-06-13 }}</ref>. Estas kutime en Asunciono ke kiam io okazaĵo okazas, kiu estas konsiderata historia, tiam homoj amasiĝas kun flagoj sur la strato antaŭ tiu ĉi monumento kaj festas la okazaĵon. La ceremonia ŝanĝo de la gardistaro okazas plurajn fojojn tage. == Galerio == <gallery> Dosiero:Panteon_Asuncion_Paraguay.jpg|Dumtage Dosiero:Panteon_heroes_paraguay.jpg|Dumnokte Dosiero:Panteón_nacional_de_los_Héroes_-_Paraguay.jpg|Fasado </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1936]] [[Kategorio:Maŭzoleoj]] [[Kategorio:Asunciono]] divoo2whg5dapv3kdnpzri72goru9ti 0 891045 9384780 8944308 2026-05-27T06:45:27Z Sj1mor 12103 9384780 wikitext text/x-wiki '''Uzurpo'''<ref>[https://vortaro.net/#uzurpo_kd artikolo ''uzurpo'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua eldono de 1970, presita eldono, paĝo 1162</ref> laŭ la difino de la [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV) estas la ago "senrajte proprigi al si bienon, povon aŭ titolon". En moderna lingvouzo temas aparte pri la alproprigo de posedaĵo, aŭtoritato, sed precipe de publika potenco - aparte la perforta elpelo de legitima reganto, la demisiigo de la [[konstitucio]] kaj la subpremo de la [[sendependeco]] de [[ŝtato]] per '''uzurpanto'''. == La uzurpo de potenco == {{Ĉefartikolo|Pretendanto al la reĝeco}} En historia-politika kunteksto oni kutime parolas pri uzurpo, kiam la antaŭa legitima reganto ankoraŭ vivas kaj estas en ofico dum la rivalo plifortiĝas. Do ĉiam estas [[konflikto]] inter la antaŭa reganto kaj lia kontestanto, kiu ofte havas la trajtojn de [[interna milito]]. Asociita kun la koncepto de uzurpo estas la ideo pri manko de [[legitimeco]] de la uzurpanto. Tamen, la uzurpo povas poste akiri legitiman karakteron se la antaŭa reganto kiu estis venkita de la uzurpanto aŭ de ties kunagantoj poste aprobas ĝin aŭ se la civitanoj akceptas la novan reganton. Sed eĉ sen tia legitimiĝo, la ŝtataj agoj de uzurpita potenco validas komence, ĉar la aŭtoritato ekzerci la ŝtatpovon ne estas ligita al la laŭleĝa uzo, sed al la efektiva posedo de la ŝtata potenco. Ĉar ne ekzistas ĝenerale uzeblaj kriterioj por klara distingo inter uzurpita kaj legitima potenco, estas ofte nur la rezulto de la potenca batalo kiu determinas kiu estas kalkulita kiel uzurpanto. Ekzemple, la romia imperiestro [[Diokleciano]] komencis kiel uzurpanto en 284, sed povis venki kontraŭ sia konkuranto [[Karino]] kaj tial estis konsiderata legitima reganto ekde [[285]]. [[Konstantino la Granda]] ankaŭ simple proklamis sin sola reganto en longeca tutimperia lukto post sia altiĝo al imperiestro en [[306]]. Sukcesa uzurpanto povas iĝi la legitima reganto post kiam liaj kontraŭuloj estas eliminitaj. La formala rekono de lia regado tiam estas laŭleĝe signifa, sed estas kutime nur rekta sekvo de la realaj potencaj rilatoj. Ekde la [[malfrua antikveco]] la esprimo “[[tirano]]” ([[malnovgreke]] ''τύραννος, tirannos'', latine ''tyrannus'') malaprobe estis uzata por identigi uzurpanton aŭ kontraŭimperiestron. Origine ĝi signis tute sen negativa aŭ akuza signifo simple la solan regecon de individuo, [[greke]] la regoformo estis nomata τυραννίς, tirannís, kaj estis tute legitima formo de regado en [[antikva Grekio]] de la [[7-a jarcento antaŭ nia erao]] ĝis la [[Helenisma Epoko]] (de [[-336]], kiam [[Aleksandro la Granda]] komencis regi ĝis la fina romia konkero de la [[Ptolemea dinastio de Egiptio|ptolemea Egiptio]], la lasta helenisma imperio, en [[-30]]). == Referencoj == {{Referencoj}} == Fonto == La teksto en unua formo ekestis la 7-an de decembro 2024, principe baze de la koncerna germanlingva vikipedia teksto pri la temo. [[Kategorio:Historio]] [[Kategorio:Politiko]] rwybmw9w9gxaykoetpyrz5f9b65c4w9 0 895653 9384662 8988827 2026-05-26T23:22:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384662 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Nawaf SALAM''' ({{Lang-ar|نواف سلام}}; naskita la 15-an de decembro [[1953]] en [[Bejruto]]) estas libana [[advokato]], [[diplomato]] kaj [[politikisto]]. Inter 2007 kaj 2017, li reprezentis sian hejmlandon kiel Konstanta Reprezentanto al la [[Unuiĝintaj Nacioj]] en [[Novjorko]]. Li estis [[juĝisto]] ĉe la [[Internacia Kortumo]] ekde [[2018]] <ref>{{cite web|url=http://www.icj-cij.org/files/press-releases/0/000-20171110-PRE-01-00-EN.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180624040214/http://www.icj-cij.org/files/press-releases/0/000-20171110-PRE-01-00-EN.pdf|archivedate=24 June 2018|title=Press Release, Unofficial – United Nations General Assembly and Security Council elect four Members of the Court|date=10 November 2017|website=icj-cij.org}}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.un.org/en/story/2017/11/570322-four-judges-elected-international-court-justice#.Whn1pv-nGpo|title=Four judges elected to International Court of Justice|date=9 November 2017|publisher=UN News|accessdate=26 November 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200502134454/https://news.un.org/en/story/2017/11/570322-four-judges-elected-international-court-justice#.Whn1pv-nGpo|archivedate=2020-05-02}}</ref>. En 2024 li estis elektita Prezidanto de la [[Internacia Kortumo]], la dua [[arabo]] elektita prezidanto kaj la unua libana [[juĝisto]] <ref>{{Cite web|last=Massoud|first=Adla|date=6 February 2024|title=Lebanese judge Nawaf Salam elected President of International Court of Justice|url=https://www.thenationalnews.com/world/2024/02/06/lebanese-judge-nawaf-salam-elected-president-of-international-court-of-justice/|access-date=6 February 2024|website=The National|language=en}}</ref>. En januaro 2025, li estis elektita kiel Ĉefministro de Libano fare de la [[Parlamento de Libano|Libana Parlamento]], ĵus post la elekto de la generalo [[Joseph Aoun]] al la [[Listo de prezidantoj de Libano|Presidenteco]] <ref name="reuters20250113">{{Cite web|last1=Bassam|first1=Laila|last2=Perry|first2=Tom|last3=Williams|first3=Alison|date=2025-01-13|title=Lebanon's Salam wins backing of enough MPs to be named PM, political sources say|website=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanons-salam-wins-backing-enough-mps-be-named-pm-political-sources-say-2025-01-13/}}</ref>. Antaŭe li funkciis kiel la [[ambasadoro]] de Libano ĉe la UN en Novjorko de 2007 ĝis 2017, periodo en kiu li ankaŭ funkciis kiel Prezidanto de la [[Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj|Sekureckonsilio]] kaj kiel Vicprezidanto de la [[Ĝenerala Asembleo]]. <ref>{{cite web|Sciences Po|url=http://www.sciences-po.fr|title=Accueil|archive-url=https://web.archive.org/web/20090904081150/http://www.sciences-po.fr/|archive-date=4 September 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.law.harvard.edu|title=Harvard Law School|archive-url=https://web.archive.org/web/20140717132026/http://www.law.harvard.edu/|archive-date=17 July 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.paris-sorbonne.fr/en|title=Official website of Paris Sorbonne University - Paris IV|archive-url=https://web.archive.org/web/20110217114203/http://www.paris-sorbonne.fr/en/|archive-date=17 February 2011}}</ref> == Kariero == Nawaf Salam estis naskita en Bejruto en 1953 kaj ricevis diplomon de la [[École des hautes études en sciences sociales]] en 1974 kaj doktorecon en historio de la [[Universitato de Parizo-Sorbono]] kvin jarojn poste. Li ankaŭ akiris juran diplomon de la [[Universitato de Libano]] en 1984 kaj [[Magistro|magistron]] pri juro de Universitato Harvard en 1991 kaj doktorecon en politika scienco de la [[Instituto pri Politikaj Studoj de Parizo]] jaron poste. Inter 1984 kaj 2007 li praktikis juron en sia hejmurbo, interrompita de trijara jura praktiko de 1989 ĝis 1992 en [[Bostono]]. La fokuso de lia laboro estis [[privata internacia juro]] kaj internaciaj transakcioj. Krome, de 1985 ĝis 2007 li estis preleganto aŭ profesoro ĉe la [[Usona Universitato de Bejruto]], kie li instruis kursojn en la areoj de [[internacia juro]], [[internaciaj rilatoj]] kaj [[diplomatio]], inter aliaj aferoj. De 2007 ĝis 2017, li funkciis kiel [[ambasadoro]] kaj konstanta reprezentanto de sia hejmlando ĉe la Unuiĝintaj Nacioj en Novjorko, inkluzive en 2010/2011 kiel reprezentanto en la Sekureca Konsilio de UN dum la dujara membreco de Libano kiel nekonstanta membro. De septembro 2012 ĝis septembro 2013, li funkciis kiel Vicprezidanto de la 67-a sesio de la Ĝenerala Asembleo de UN. Krome, li gvidis la libanajn delegaciojn al diversaj internaciaj renkontiĝoj, inkluzive de la [[Kopenhaga klimata konferenco de la Unuiĝintaj Nacioj en 2009|Konferenco pri Klimata Ŝanĝo de UN en Kopenhago en 2009]] kaj la [[Pariza klimata konferenco de la Unuiĝintaj Nacioj en 2015|Konferenco pri Klimata Ŝanĝo de UN en Parizo en 2015]]. La 9-an de novembro 2017, li estis elektita juĝisto ĉe la Internacia Kortumo en [[Hago]]. Lia rotacia naŭjara mandato komenciĝis per lia [[ĵuro]] la 6-an de februaro 2018. Ĉi tio igas lin la dua libana juĝisto en la historio de la Kortumo post Fouad Ammoun. La 6-an de februaro 2024, li estis elektita Prezidanto de la Internacia Kortumo kaj la 13-an de januaro 2025, li estis nomumita Ĉefministro-nomumito de Libano. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.nawafsalam.org Oficiala Retejo] {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Salam, Nawaf}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1953]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Libano]] [[Kategorio:Libanaj ambasadoroj]] [[Kategorio:Konstantaj reprezentantoj en Unuiĝintaj Nacioj]] [[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]] [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Usonaj advokatoj]] [[Kategorio:Lernintoj de IEP (Parizo)]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Ekstera politiko de Libano]] [[Kategorio:Internacia juro]] 5gjbva6f02puauir6fdbqem4oepcllf 0 897565 9384359 9002562 2026-05-26T13:02:44Z Sj1mor 12103 9384359 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} [[File:Gastornis.png|thumb|upright|Restaŭraĵo kaj grandokomparo.]] '''''Gastornis''''' estas formortinta [[genro]] de grandaj, [[neflugaj birdoj]] kiuj vivis dum la mezo de [[Paleoceno]] ĝis la mezo de [[Eoceno]] en [[Paleogeno]]. Plimulton de [[fosilio]]j oni trovis en Eŭropo, kaj oni konas kelkajn speciojn tipe atribuitajn al la genro el Nordameriko kaj Azio. Kelkaj genroj, kiel la bone studita genro '''''Diatryma''''', estis historie konsiderataj junaj sinonimoj de ''Gastornis''. Tamen, tiu interpretado ĵus ŝanĝiĝis, kaj kelkaj esploristoj nun konsideras ''Diatryma'' valida genro. Kaj la genro kaj la familio ''Gastornithidae'' estis alternative atribuitaj al la ordo [[Gruoformaj]] aŭ al propra ordo ''Gastornithiformes''. La specioj de ''Gastornis'' estis tre grandaj birdoj, pri kiuj tradicie oni supozis, ke ili estis predantoj de variaj pli malgrandaj [[mamuloj]], kiel iamaj etaj [[ekvedoj|ĉevaletoj]]. Tamen, kelkaj linioj de pruvaro, kiel manko de hokoformaj [[ungego]]j (en konataj spuroj de ''Gastornis''), studoj de la strukturo de iliaj [[beko]]j kaj izotopa analizo de iliaj ostoj, kondukis sciencistoj al nuna konsidero, ke tiuj birdoj estis pli probable [[herbovorulo]]j, kiuj manĝis krudan plantomaterialon kaj semojn. Ĝenerale oni interkonsentas, ke ''Gastornis'' estas rilataj al ''[[Galloanserae]]'', la grupo kiu enhavas [[Anseroformaj birdoj|anseroformajn]] kaj [[Kokoformaj birdoj|kokoformajn]]. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Birdoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gruoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Formortintaj birdoj]] [[Kategorio:Formortintaj neflugaj birdoj]] ahsqiuquosf48c97fcxjw7jdpemua0c 14 900303 9384470 9255299 2026-05-26T16:29:41Z RG72 11847 9384470 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Parkoj en Jalutorovsko|Memor-Spirita Komplekso]] [[Kategorio:Kulturo de Jalutorovsko]] [[Kategorio:Kristanismo en Jalutorovsko|Memor-Spirita Komplekso]] jb4bywgxwz7kd9crtj9zmw58i9tejk3 4 900591 9384454 9326333 2026-05-26T15:24:13Z Aidas 3488 /* Rayan Hamda Barhoumi 2025 8 19 */ 9384454 wikitext text/x-wiki {{Forigendaj artikoloj/arkivoj}} Noto: La diskuteroj ĉi tie estas ordigataj laŭ la dato kiam '''finiĝis''' la diskuto, ne laŭ tio kiam ĝi komenciĝis. <hr> == [[Flosa naĝo]] 2025 8 4 == {{Propono de forigo |artikolo = Flosa naĝo |kialo = Tiu teksto enhavas nenion kio valoras por enciklopedia artikolo. Vidu la diskutpaĝon. |subskribo = [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:22, 25 jul. 2025 (UTC) |tempo = vendredo 1 aŭgusto 2025 9:11 |forigita = jes |kialo de rezulto = Tri poroj, neniu kontraŭo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:29, 4 aŭg. 2025 (UTC) }} :{{por}} Pro la argumentoj en la diskutpaĝo. Mi ĉiuoakze savis la dubindan sed interesan tekston en la artikolo [[naĝado]], kiu kiel unu el la mil havendaj artikoloj bonvenigas aldonojn. Tial ĝi tute ne perdiĝos okaze de logika forigo kiel aparta artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:29, 27 jul. 2025 (UTC) ::{{por}} Miaj duboj, klare, jam videblis en la diskutpaĝo. Kaj al mi ankoraŭ restas la demando, ĉu iu kun konetoj pri esperanta poezio scias ion pri la mistera anonima poeto kun pseŭdonimo "mastro Jano" ... sed eble ne ĉiun misteron necesas malkovri... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] 2025 8 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Rayan Hamda Barhoumi |kialo = Ŝajnas mempropagando. Ne ekzistas en alia lingvo. La referencoj aspektas memeldonitaj. En la enhavo estas abstraktaĵoj kaj personaj detaloj: kiujn videoludojn li ludas, kion li deziras fari ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 16 jun. 2025 (UTC) |tempo = lundo 23 junio 2025 9:58 |forigita = ne |kialo de rezulto = je fine 2 kontraŭaj voĉoj kaj la kritikoj de ĉiuj 4 kritikintoj forigitaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 19 aŭg. 2025 (UTC) }} : {{kom}} [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q133552097&action=history] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q133896975&action=history] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:51, 16 jun. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la komenton. Ĉu oni forviŝu la artikolon? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:26, 23 jun. 2025 (UTC) :::Fakte jam denove artikolo, kiu forte odoras je memreklamo aŭ de reklamado per forta adoranto. Kaj fakte en la formo kiel ĝi estas nun, kun babiladoj pri kiujn videoludojn li ludas, la teksto aspektas malserioza, neakceptebla. Sed denove, ne ĝustas la akuzo ke ne estas alilingvaj tekstoj, nun estas tri aliaj, kvankam aliaj tekstoj ankaŭ povas malaperi, kaj ne estas teksto en la franca, tio estas minuso, kaj el eksteraj retejoj / referencoj "Music brains" kaj "IMDb" ĉiukaze estas neŭtralaj, sendependaj. Sume mi pledus por kritika forviŝado de la malseriozaj frazoj, se post semajno daŭre estas almenaŭ du aliaj lingvoversioj pri li, kaj {{kontraŭ}} forigo ĉe ni, se tiu neŭtraliga redakto estas farita, kaj se vere post semajno ankoraŭ estas almenaŭ 2 aliaj versioj. Do '''por''' forigo post du semajnoj se ne. Mi pretas post semajno fari la neŭtraligan redakton, sed sincere dirite nun ankoraŭ ne pretas, ĉar se ĉiukaze la alilingvaj paĝoj amase buĉiĝas, la laboro estus vane investita... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:13, 23 jun. 2025 (UTC) ::::Do, pasis du semajnoj kaj restas versioj en ni diru du minoritataj vikioj, plus en la kataluna, kie oni anoncas eblan forigon. Almenaŭ indas la neŭtraliga redakto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 10 jul. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi hodiaŭ denove estetas en Vikipedio, kaj efektive la du semajnoj jam pasis. Pli poste dum la semajnfino mi povos pli detale vidi kaj koncizigi la tekston, se la laboron ĝis tiam ne jam faris aliulo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:06, 11 jul. 2025 (UTC) ::::::{{kom}} Mi ĵus provis laŭeblan neŭtraligan redakton. Efektive ne gravas en enciklopedio, pri kion fari revas la temulo, aŭ kion li ne povas realigi pro manko de tempo... Sed se malvidigi ĉiujn sonĝojn kaj retorikajn meminterpretojn, restas multe malpli da materialo. Mi eĉ lasis koncizigitan indikon "kiujn videoludojn li ludas", ĉar mi ĉiam havas skrupulojn forigi tekston. Ĉu la teksto jam estas kontentige objektivigita kaj sveltigita? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:28, 13 jul. 2025 (UTC) :::::::{{Kontraŭ|Kontraŭ}} nun: La teksto nun estas en sume kvar lingvoj, inter ili la kataluna kaj portugala, la referencoj estas sufiĉe objektive kontroleblaj, kaj el la teksto estas elprenitaj enenciklopediaj frazoj. Kompreneble la juna temulo ne estas aparte grava por la kulturo de Esperanto, de Portugallingvio aŭ de Katalunio, do ne estas plej urĝa bezonata, sed almenaŭ en Esperanto gravas ke la paĝo ne estas lingve kaj teknike fuŝa, kio nun plenumiĝas. Do per kontraŭaj voĉoj de Aidas kaj mi nun, kaj kun la ĉefaj pravaj kritikoj de (ne rekte voĉdonintaj) Taylor kaj Kani forigitaj, kiujn ankaŭ mi havis, la logika solvo estas lasi la tekston, eĉ se eble ĝi estas motivigita per memreklamo aŭ de reklamado per adoranto - tiaj motivoj ekzistas ĉe pluraj paĝoj pri junaj produktantoj de amaskomunikilaj verkaĵoj, kaj ne estas kialo buĉi tekston se krome ĝi estas laŭeble objektiva, kontrolebla kaj teknike senriproĉa. Mi ankoraŭ forigis nomon de kunulino, kies nomo ŝanĝiĝis kaj nek de malnova kaj nova nomo estas referenco (krome la nova nomo indikis fikcian karakeron, plena stultaĵo), kaj ŝanĝis la supergrandan personan bildon al normala portreto el la komunejo - ni ne troigu. Do sume mi fermas la diskuton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 19 aŭg. 2025 (UTC) == Rompitaj portaloj ([[Portalo:Koreio]] & [[Portalo:Tematiko]]) 2025 8 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Portalo:Koreio |kialo = rompita, kaj neniu redaktis ilin ekde 2013 |subskribo = [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 11:10, 30 jul. 2025 (UTC) |tempo = merkredo 6 aŭgusto 2025 11:24 |forigita = jes |kialo de rezulto = forigo de la du ruinaj portaloj kaj plia ŝablono je 4 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:22, 19 aŭg. 2025 (UTC) }} : <s>{ {por} } forigo de ambaŭ, fuŝo ekde 2013 kaj 2008, senenhavaĵo.</s> [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:23, 30 jul. 2025 (UTC) :{{por}} nepre. Sed forigendas ankaŭ [[:Ŝablono:Portalo Koreio]], kiu uzatas nur en ses normalaj paĝoj kaj en 24 teknikaj, sed kaŭzas ke la [[Portalo:Koreio]] ankoraŭ estas enplektita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:43, 4 aŭg. 2025 (UTC) : {{por}} forigo de ambaŭ portaloj, fuŝo ekde 2013 kaj 2008, senenhavaĵo, kaj eĉ de [[Ŝablono:Portalo Koreio]] kiu nun estas forŝaltita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:04, 6 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} forigo de ĉio malmatura kaj fuŝa aferaro menciata ĉi tie. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 18:54, 13 aŭg. 2025 (UTC) == [[Highrise]] 2025 8 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Highrise |kialo = Pridubinda enciklopedieco, ŝajnas spama propagando; ne estas alilingva korespondaĵo, kaj la nura referenco estas ruslingva retejo, dum nekongrue la titolo estas anglalingva vorto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:22, 4 aŭg. 2025 (UTC) |tempo = lundo 11 aŭgusto 2025 19:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = je kvar poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:19, 19 aŭg. 2025 (UTC) }} :En vikidatumoj ekzistas [[:d:Q122308748]] pri videoludo ''Highrise'' de 2019, [[d:Q135074322]] pri videoludo ''Highrise'' de nekonata dato kaj eventuale ankoraŭ [[:d:Q106967489]] pri videoludo ''Highrisers'' (notu, du pliaj literoj) de 2021. Sed pri neniu el tiuj vikidatumaj temoj ekzistas artikolo en ajna lingvo, kaj tute ne eblas kontroli ĉu unu el ili samas al la temo ĉi tie ek-skizita. Kiom mi komprenetas, tiu ĉi temo estas entute alia temo, ne pri videoludo sed pri "virtuala reta vivsimulilo kaj socia platformo", kiel bone montras unua impreso de la retejo https://highrise.game (tute ekzistanta), kiu cetere nur hazarde menciiĝis en la rusa, ĝi ekzistas same (almenaŭ) en la angla, franca kaj germana (sed ne en la hispana aŭ itala). Povus same bone ankaŭ esti ligo al la teksto [[:en:Project Highrise]], sed ankaŭ tiu teksto ne mencias la retejon retejon highrise.game ... entute mi ne trovis alilingvan tekston kiu vere uzus la retejon highrise.game, kaj laŭ mi ne estas nia tasko detektive postkuri kaj elkonstrui alilingvajn informojn en vikidatumoj pri temo, al kiu neniu el niaj redaktantoj havas rilaton. Tial vere {{por}} forigo, krom ke hazarde iu alia uzanto kapablas klarigi ligojn al alilingvaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:07, 5 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Tujforigenda evidenta spamo [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 14:11, 7 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} evidente nekomprenebla fuŝaĵo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 18:56, 13 aŭg. 2025 (UTC) == [[Komunisma kvartalo de plorantaj domoj]] 2025 8 26== {{Propono de forigo |artikolo = Komunisma kvartalo de plorantaj domoj |kialo = Sen referenco kaj sen alilingva ligilo. La esprimo kaj titolo estas dubinda kaj eble simila priskribo jam estas en aliaj alititolaj artikoloj. Ŝajne la aŭtoro kreis similan artikolon en la hispanlingva vikio kaj ĝi estis forigita de tie. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:11, 20 aŭg. 2025 (UTC) |tempo = merkredo 27 aŭgusto 2025 11:29 |forigita = jes |kialo de rezulto = per tri poraj voĉoj forigita je 18:42, 26 aŭg. 2025 de LiMr }} {{por}} laŭ la klarigo de la koncerna forigita hispana teksto ''[[:es:Barrio comunista de casas de llorar|"Barrio comunista de casas de llorar"]]'': "Investigación original o fuente primaria", "origina esplorado aŭ ĉefa fonto estas tiu ĉi vikipedia teksteto". Se temus pri "termino uzata", necesus pruvi en kiu lingvo kaj en kiu situacio la vorto jam iam estis uzita. En ordo ke "la termino ne havas precizan dokumentitan originon", sed se ĝi estas "kutime uzata", "kutime" ŝajnigas ke jam pli ol unu fojon, tiam oni almenaŭ unu uzon devos trovi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:17, 21 aŭg. 2025 (UTC) {{por}} [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:51, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:36, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Muziko de Germanio]] 2025 8 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Muziko de Germanio |kialo = Nova anonimulo kreis tiun neartikolon sen enhavo kun ununura frazo kiel fotopiedo. La temo estas interesa, sed kiu plenigos la artikolon? Ĉu ni akceptu tiun manieron devigi nin labori? |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 24 aŭg. 2025 (UTC) |tempo = dimanĉo 31 aŭgusto 2025 9:19 |forigita = jes |kialo de rezulto = per 4 poraj voĉoj forigita je 18:43, 26 aŭg. 2025 fare de LiMr }} :La sola valoraĵo en tiu "malplena paĝo" jes estis la fotopriskribo, kvankam en ĝi la nomo de Beethoven estis fuŝita. Mi kopiis ĝin al la paĝo [[Tiergarten]] de la kvartalo en kiu ĝi troviĝas, kaj estas {{por|por}} forigo de la alikaze vakua "paĝo". Fari paĝeton pri tiom malunueca temo kiel "muziko de Germanio", kiu ekzistas en iuj alilingvaj Vikipedioj kaj kiun oni devus nepre amase pliampleksigi, se oni volus ĝon, ŝajnas al mi tro granda projekto. Se iu homo volas entrepreni tian gigantan paĝon, bonvolu! Sed tiam ne sufiĉas komenci per vakuo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:55, 24 aŭg. 2025 (UTC) ::Aparte ridinda – sed ne pro intenco de la farinto! – estas la fuŝaĉo pri Ludwig "kamioneto" Beethoven. Ankaŭ mi voĉdonas {{por}} pro la donitaj kialoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:08, 24 aŭg. 2025 (UTC) :::La kategorio "germana muziko" nun, se ne pli multaj tekstoj estas duoble enordigitaj, havas iom pli ol 290 esperantlingvajn tekstojn. Mi samkiel ŝajne ĉiu alia ĉi tie ne havus emon esti devigita resumi tiujn 290 tekstojn en unu laŭeble konciza meta-artikolo. Tial mi aliĝas al la afabla invito "se iu homo volas entrepreni tian gigantan paĝon, bonvolu!" Sed tiam "plenigi tiun paĝon" vere ne signifas meti tute malplenan paĝon kaj atendi ke "la aliaj" faru la laboroon. {{por|For!}} Kaj la foto havas bonan novan lokon en la kvartala paĝo! Tiel eĉ nenio perdiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:15, 24 aŭg. 2025 (UTC) == [[Myrkky]] 2025 8 28 == {{Propono de forigo |artikolo = Myrkky |kialo = Vere pridubindas la menciindeco pri tiu finnlingva gazeto laŭdire "pri seksado, genitaloj, pugoj, mamoj, urinaĵo, fekaĵo kaj necesejoj", almenaŭ en Esperanto. La angloj povas mem decidi ĉu la teksto tie bonvenas, eble la angla teksto estas eksterordinare bone verkita, mi tute ne rigardis ĝin, sed ĉi tiu esperanta teksto en la nuna formo ne konvinkas! Ke la teksto estas supozebla kreaĵo de homo kiu pro multaj antaŭaj misredaktoj estas forbarita el redaktado, ne aŭtomate sekvigas ke ĉion kion eble aŭ supozeble la forbarito anonime verkis necesus buĉi, sed tio ĉi estas senvaloraĵo laŭ mia juĝo. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:23, 21 aŭg. 2025 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 aŭgusto 2025 3:58 |forigita = jes |kialo de rezulto = Tri poraj, neniu kontraŭaj. Forigite je 12:58, 28 aŭg. 2025 fare de Kani. }} :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:36, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:56, 27 aŭg. 2025 (UTC) 8ti36mzoaz56e9qkzu7z3pcp3t54dyp 9384455 9384454 2026-05-26T15:34:23Z ThomasPusch 1869 /* Rayan Hamda Barhoumi 2025 8 19 */ 9384455 wikitext text/x-wiki {{Forigendaj artikoloj/arkivoj}} Noto: La diskuteroj ĉi tie estas ordigataj laŭ la dato kiam '''finiĝis''' la diskuto, ne laŭ tio kiam ĝi komenciĝis. <hr> == [[Flosa naĝo]] 2025 8 4 == {{Propono de forigo |artikolo = Flosa naĝo |kialo = Tiu teksto enhavas nenion kio valoras por enciklopedia artikolo. Vidu la diskutpaĝon. |subskribo = [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:22, 25 jul. 2025 (UTC) |tempo = vendredo 1 aŭgusto 2025 9:11 |forigita = jes |kialo de rezulto = Tri poroj, neniu kontraŭo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:29, 4 aŭg. 2025 (UTC) }} :{{por}} Pro la argumentoj en la diskutpaĝo. Mi ĉiuoakze savis la dubindan sed interesan tekston en la artikolo [[naĝado]], kiu kiel unu el la mil havendaj artikoloj bonvenigas aldonojn. Tial ĝi tute ne perdiĝos okaze de logika forigo kiel aparta artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:29, 27 jul. 2025 (UTC) ::{{por}} Miaj duboj, klare, jam videblis en la diskutpaĝo. Kaj al mi ankoraŭ restas la demando, ĉu iu kun konetoj pri esperanta poezio scias ion pri la mistera anonima poeto kun pseŭdonimo "mastro Jano" ... sed eble ne ĉiun misteron necesas malkovri... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] 2025 8 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Rayan Hamda Barhoumi |kialo = Ŝajnas mempropagando. Ne ekzistas en alia lingvo. La referencoj aspektas memeldonitaj. En la enhavo estas abstraktaĵoj kaj personaj detaloj: kiujn videoludojn li ludas, kion li deziras fari ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 16 jun. 2025 (UTC) |tempo = lundo 23 junio 2025 9:58 |forigita = ne |kialo de rezulto = je fine 2 kontraŭaj voĉoj kaj la kritikoj de ĉiuj 4 kritikintoj forigitaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 19 aŭg. 2025 (UTC) }} : {{kom}} [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q133552097&action=history] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q133896975&action=history] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:51, 16 jun. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la komenton. Ĉu oni forviŝu la artikolon? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:26, 23 jun. 2025 (UTC) :::Fakte jam denove artikolo, kiu forte odoras je memreklamo aŭ de reklamado per forta adoranto. Kaj fakte en la formo kiel ĝi estas nun, kun babiladoj pri kiujn videoludojn li ludas, la teksto aspektas malserioza, neakceptebla. Sed denove, ne ĝustas la akuzo ke ne estas alilingvaj tekstoj, nun estas tri aliaj, kvankam aliaj tekstoj ankaŭ povas malaperi, kaj ne estas teksto en la franca, tio estas minuso, kaj el eksteraj retejoj / referencoj "Music brains" kaj "IMDb" ĉiukaze estas neŭtralaj, sendependaj. Sume mi pledus por kritika forviŝado de la malseriozaj frazoj, se post semajno daŭre estas almenaŭ du aliaj lingvoversioj pri li, kaj {{kontraŭ}} forigo ĉe ni, se tiu neŭtraliga redakto estas farita, kaj se vere post semajno ankoraŭ estas almenaŭ 2 aliaj versioj. Do '''por''' forigo post du semajnoj se ne. Mi pretas post semajno fari la neŭtraligan redakton, sed sincere dirite nun ankoraŭ ne pretas, ĉar se ĉiukaze la alilingvaj paĝoj amase buĉiĝas, la laboro estus vane investita... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:13, 23 jun. 2025 (UTC) ::::Do, pasis du semajnoj kaj restas versioj en ni diru du minoritataj vikioj, plus en la kataluna, kie oni anoncas eblan forigon. Almenaŭ indas la neŭtraliga redakto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 10 jul. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi hodiaŭ denove estetas en Vikipedio, kaj efektive la du semajnoj jam pasis. Pli poste dum la semajnfino mi povos pli detale vidi kaj koncizigi la tekston, se la laboron ĝis tiam ne jam faris aliulo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:06, 11 jul. 2025 (UTC) ::::::{{kom}} Mi ĵus provis laŭeblan neŭtraligan redakton. Efektive ne gravas en enciklopedio, pri kion fari revas la temulo, aŭ kion li ne povas realigi pro manko de tempo... Sed se malvidigi ĉiujn sonĝojn kaj retorikajn meminterpretojn, restas multe malpli da materialo. Mi eĉ lasis koncizigitan indikon "kiujn videoludojn li ludas", ĉar mi ĉiam havas skrupulojn forigi tekston. Ĉu la teksto jam estas kontentige objektivigita kaj sveltigita? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:28, 13 jul. 2025 (UTC) :::::::{{Kontraŭ|Kontraŭ}} nun: La teksto nun estas en sume kvar lingvoj, inter ili la kataluna kaj portugala, la referencoj estas sufiĉe objektive kontroleblaj, kaj el la teksto estas elprenitaj neenciklopediaj frazoj. Kompreneble la juna temulo ne estas aparte grava por la kulturo de Esperanto, de Portugallingvio aŭ de Katalunio, do ne estas plej urĝa bezonata, sed almenaŭ en Esperanto gravas ke la paĝo ne estas lingve kaj teknike fuŝa, kio nun plenumiĝas. Do per kontraŭaj voĉoj de Aidas kaj mi nun, kaj kun la ĉefaj pravaj kritikoj de (ne rekte voĉdonintaj) Taylor kaj Kani forigitaj, kiujn ankaŭ mi havis, la logika solvo estas lasi la tekston, eĉ se eble ĝi estas motivigita per memreklamo aŭ de reklamado per adoranto - tiaj motivoj ekzistas ĉe pluraj paĝoj pri junaj produktantoj de amaskomunikilaj verkaĵoj, kaj ne estas kialo buĉi tekston se krome ĝi estas laŭeble objektiva, kontrolebla kaj teknike senriproĉa. Mi ankoraŭ forigis nomon de kunulino, kies nomo ŝanĝiĝis kaj nek de malnova kaj nova nomo estas referenco (krome la nova nomo indikis fikcian karakeron, plena stultaĵo), kaj ŝanĝis la supergrandan personan bildon al normala portreto el la komunejo - ni ne troigu. Do sume mi fermas la diskuton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 19 aŭg. 2025 (UTC) {{komento}} Tamen, kvar monatojn post la decido lasi la esperantan tekston, la internaciaj ĉasantoj de nedezirataj tekstoj sukcesis premi la aliajn el la tiam kvar lingvoj forigi siajn tekstojn, kaj jam en januaro neesperantisto metis novan ŝablonon pri forigo. Mi vere ne volas plu okupiĝi pri tiu demando. Ni estas aŭtonomaj, sed se ni decidas malĝuste, oni premas ĝis ni iam voĉdonas ĝuste, pri forigo. Sed aliflanke la e-lingvaj vikipediaj administrantoj eĉ ne havas tiom da libertempo por vere ekatenti pri ĉiuj nove metitaj premaj ŝablonoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:34, 26 maj. 2026 (UTC) == Rompitaj portaloj ([[Portalo:Koreio]] & [[Portalo:Tematiko]]) 2025 8 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Portalo:Koreio |kialo = rompita, kaj neniu redaktis ilin ekde 2013 |subskribo = [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 11:10, 30 jul. 2025 (UTC) |tempo = merkredo 6 aŭgusto 2025 11:24 |forigita = jes |kialo de rezulto = forigo de la du ruinaj portaloj kaj plia ŝablono je 4 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:22, 19 aŭg. 2025 (UTC) }} : <s>{ {por} } forigo de ambaŭ, fuŝo ekde 2013 kaj 2008, senenhavaĵo.</s> [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:23, 30 jul. 2025 (UTC) :{{por}} nepre. Sed forigendas ankaŭ [[:Ŝablono:Portalo Koreio]], kiu uzatas nur en ses normalaj paĝoj kaj en 24 teknikaj, sed kaŭzas ke la [[Portalo:Koreio]] ankoraŭ estas enplektita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:43, 4 aŭg. 2025 (UTC) : {{por}} forigo de ambaŭ portaloj, fuŝo ekde 2013 kaj 2008, senenhavaĵo, kaj eĉ de [[Ŝablono:Portalo Koreio]] kiu nun estas forŝaltita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:04, 6 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} forigo de ĉio malmatura kaj fuŝa aferaro menciata ĉi tie. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 18:54, 13 aŭg. 2025 (UTC) == [[Highrise]] 2025 8 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Highrise |kialo = Pridubinda enciklopedieco, ŝajnas spama propagando; ne estas alilingva korespondaĵo, kaj la nura referenco estas ruslingva retejo, dum nekongrue la titolo estas anglalingva vorto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:22, 4 aŭg. 2025 (UTC) |tempo = lundo 11 aŭgusto 2025 19:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = je kvar poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:19, 19 aŭg. 2025 (UTC) }} :En vikidatumoj ekzistas [[:d:Q122308748]] pri videoludo ''Highrise'' de 2019, [[d:Q135074322]] pri videoludo ''Highrise'' de nekonata dato kaj eventuale ankoraŭ [[:d:Q106967489]] pri videoludo ''Highrisers'' (notu, du pliaj literoj) de 2021. Sed pri neniu el tiuj vikidatumaj temoj ekzistas artikolo en ajna lingvo, kaj tute ne eblas kontroli ĉu unu el ili samas al la temo ĉi tie ek-skizita. Kiom mi komprenetas, tiu ĉi temo estas entute alia temo, ne pri videoludo sed pri "virtuala reta vivsimulilo kaj socia platformo", kiel bone montras unua impreso de la retejo https://highrise.game (tute ekzistanta), kiu cetere nur hazarde menciiĝis en la rusa, ĝi ekzistas same (almenaŭ) en la angla, franca kaj germana (sed ne en la hispana aŭ itala). Povus same bone ankaŭ esti ligo al la teksto [[:en:Project Highrise]], sed ankaŭ tiu teksto ne mencias la retejon retejon highrise.game ... entute mi ne trovis alilingvan tekston kiu vere uzus la retejon highrise.game, kaj laŭ mi ne estas nia tasko detektive postkuri kaj elkonstrui alilingvajn informojn en vikidatumoj pri temo, al kiu neniu el niaj redaktantoj havas rilaton. Tial vere {{por}} forigo, krom ke hazarde iu alia uzanto kapablas klarigi ligojn al alilingvaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:07, 5 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Tujforigenda evidenta spamo [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 14:11, 7 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} evidente nekomprenebla fuŝaĵo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 18:56, 13 aŭg. 2025 (UTC) == [[Komunisma kvartalo de plorantaj domoj]] 2025 8 26== {{Propono de forigo |artikolo = Komunisma kvartalo de plorantaj domoj |kialo = Sen referenco kaj sen alilingva ligilo. La esprimo kaj titolo estas dubinda kaj eble simila priskribo jam estas en aliaj alititolaj artikoloj. Ŝajne la aŭtoro kreis similan artikolon en la hispanlingva vikio kaj ĝi estis forigita de tie. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:11, 20 aŭg. 2025 (UTC) |tempo = merkredo 27 aŭgusto 2025 11:29 |forigita = jes |kialo de rezulto = per tri poraj voĉoj forigita je 18:42, 26 aŭg. 2025 de LiMr }} {{por}} laŭ la klarigo de la koncerna forigita hispana teksto ''[[:es:Barrio comunista de casas de llorar|"Barrio comunista de casas de llorar"]]'': "Investigación original o fuente primaria", "origina esplorado aŭ ĉefa fonto estas tiu ĉi vikipedia teksteto". Se temus pri "termino uzata", necesus pruvi en kiu lingvo kaj en kiu situacio la vorto jam iam estis uzita. En ordo ke "la termino ne havas precizan dokumentitan originon", sed se ĝi estas "kutime uzata", "kutime" ŝajnigas ke jam pli ol unu fojon, tiam oni almenaŭ unu uzon devos trovi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:17, 21 aŭg. 2025 (UTC) {{por}} [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:51, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:36, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Muziko de Germanio]] 2025 8 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Muziko de Germanio |kialo = Nova anonimulo kreis tiun neartikolon sen enhavo kun ununura frazo kiel fotopiedo. La temo estas interesa, sed kiu plenigos la artikolon? Ĉu ni akceptu tiun manieron devigi nin labori? |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 24 aŭg. 2025 (UTC) |tempo = dimanĉo 31 aŭgusto 2025 9:19 |forigita = jes |kialo de rezulto = per 4 poraj voĉoj forigita je 18:43, 26 aŭg. 2025 fare de LiMr }} :La sola valoraĵo en tiu "malplena paĝo" jes estis la fotopriskribo, kvankam en ĝi la nomo de Beethoven estis fuŝita. Mi kopiis ĝin al la paĝo [[Tiergarten]] de la kvartalo en kiu ĝi troviĝas, kaj estas {{por|por}} forigo de la alikaze vakua "paĝo". Fari paĝeton pri tiom malunueca temo kiel "muziko de Germanio", kiu ekzistas en iuj alilingvaj Vikipedioj kaj kiun oni devus nepre amase pliampleksigi, se oni volus ĝon, ŝajnas al mi tro granda projekto. Se iu homo volas entrepreni tian gigantan paĝon, bonvolu! Sed tiam ne sufiĉas komenci per vakuo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:55, 24 aŭg. 2025 (UTC) ::Aparte ridinda – sed ne pro intenco de la farinto! – estas la fuŝaĉo pri Ludwig "kamioneto" Beethoven. Ankaŭ mi voĉdonas {{por}} pro la donitaj kialoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:08, 24 aŭg. 2025 (UTC) :::La kategorio "germana muziko" nun, se ne pli multaj tekstoj estas duoble enordigitaj, havas iom pli ol 290 esperantlingvajn tekstojn. Mi samkiel ŝajne ĉiu alia ĉi tie ne havus emon esti devigita resumi tiujn 290 tekstojn en unu laŭeble konciza meta-artikolo. Tial mi aliĝas al la afabla invito "se iu homo volas entrepreni tian gigantan paĝon, bonvolu!" Sed tiam "plenigi tiun paĝon" vere ne signifas meti tute malplenan paĝon kaj atendi ke "la aliaj" faru la laboroon. {{por|For!}} Kaj la foto havas bonan novan lokon en la kvartala paĝo! Tiel eĉ nenio perdiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:15, 24 aŭg. 2025 (UTC) == [[Myrkky]] 2025 8 28 == {{Propono de forigo |artikolo = Myrkky |kialo = Vere pridubindas la menciindeco pri tiu finnlingva gazeto laŭdire "pri seksado, genitaloj, pugoj, mamoj, urinaĵo, fekaĵo kaj necesejoj", almenaŭ en Esperanto. La angloj povas mem decidi ĉu la teksto tie bonvenas, eble la angla teksto estas eksterordinare bone verkita, mi tute ne rigardis ĝin, sed ĉi tiu esperanta teksto en la nuna formo ne konvinkas! Ke la teksto estas supozebla kreaĵo de homo kiu pro multaj antaŭaj misredaktoj estas forbarita el redaktado, ne aŭtomate sekvigas ke ĉion kion eble aŭ supozeble la forbarito anonime verkis necesus buĉi, sed tio ĉi estas senvaloraĵo laŭ mia juĝo. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:23, 21 aŭg. 2025 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 aŭgusto 2025 3:58 |forigita = jes |kialo de rezulto = Tri poraj, neniu kontraŭaj. Forigite je 12:58, 28 aŭg. 2025 fare de Kani. }} :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:36, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:56, 27 aŭg. 2025 (UTC) ndn77kiiek8a7n6gq2n14et3pcwfkd0 9384456 9384455 2026-05-26T15:38:43Z ThomasPusch 1869 /* Rayan Hamda Barhoumi 2025 8 19 */ 9384456 wikitext text/x-wiki {{Forigendaj artikoloj/arkivoj}} Noto: La diskuteroj ĉi tie estas ordigataj laŭ la dato kiam '''finiĝis''' la diskuto, ne laŭ tio kiam ĝi komenciĝis. <hr> == [[Flosa naĝo]] 2025 8 4 == {{Propono de forigo |artikolo = Flosa naĝo |kialo = Tiu teksto enhavas nenion kio valoras por enciklopedia artikolo. Vidu la diskutpaĝon. |subskribo = [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:22, 25 jul. 2025 (UTC) |tempo = vendredo 1 aŭgusto 2025 9:11 |forigita = jes |kialo de rezulto = Tri poroj, neniu kontraŭo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:29, 4 aŭg. 2025 (UTC) }} :{{por}} Pro la argumentoj en la diskutpaĝo. Mi ĉiuoakze savis la dubindan sed interesan tekston en la artikolo [[naĝado]], kiu kiel unu el la mil havendaj artikoloj bonvenigas aldonojn. Tial ĝi tute ne perdiĝos okaze de logika forigo kiel aparta artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:29, 27 jul. 2025 (UTC) ::{{por}} Miaj duboj, klare, jam videblis en la diskutpaĝo. Kaj al mi ankoraŭ restas la demando, ĉu iu kun konetoj pri esperanta poezio scias ion pri la mistera anonima poeto kun pseŭdonimo "mastro Jano" ... sed eble ne ĉiun misteron necesas malkovri... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] 2025 8 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Rayan Hamda Barhoumi |kialo = Ŝajnas mempropagando. Ne ekzistas en alia lingvo. La referencoj aspektas memeldonitaj. En la enhavo estas abstraktaĵoj kaj personaj detaloj: kiujn videoludojn li ludas, kion li deziras fari ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 16 jun. 2025 (UTC) |tempo = lundo 23 junio 2025 9:58 |forigita = ne |kialo de rezulto = je fine 2 kontraŭaj voĉoj kaj la kritikoj de ĉiuj 4 kritikintoj forigitaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 19 aŭg. 2025 (UTC) }} : {{kom}} [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q133552097&action=history] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q133896975&action=history] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:51, 16 jun. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la komenton. Ĉu oni forviŝu la artikolon? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:26, 23 jun. 2025 (UTC) :::Fakte jam denove artikolo, kiu forte odoras je memreklamo aŭ de reklamado per forta adoranto. Kaj fakte en la formo kiel ĝi estas nun, kun babiladoj pri kiujn videoludojn li ludas, la teksto aspektas malserioza, neakceptebla. Sed denove, ne ĝustas la akuzo ke ne estas alilingvaj tekstoj, nun estas tri aliaj, kvankam aliaj tekstoj ankaŭ povas malaperi, kaj ne estas teksto en la franca, tio estas minuso, kaj el eksteraj retejoj / referencoj "Music brains" kaj "IMDb" ĉiukaze estas neŭtralaj, sendependaj. Sume mi pledus por kritika forviŝado de la malseriozaj frazoj, se post semajno daŭre estas almenaŭ du aliaj lingvoversioj pri li, kaj {{kontraŭ}} forigo ĉe ni, se tiu neŭtraliga redakto estas farita, kaj se vere post semajno ankoraŭ estas almenaŭ 2 aliaj versioj. Do '''por''' forigo post du semajnoj se ne. Mi pretas post semajno fari la neŭtraligan redakton, sed sincere dirite nun ankoraŭ ne pretas, ĉar se ĉiukaze la alilingvaj paĝoj amase buĉiĝas, la laboro estus vane investita... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:13, 23 jun. 2025 (UTC) ::::Do, pasis du semajnoj kaj restas versioj en ni diru du minoritataj vikioj, plus en la kataluna, kie oni anoncas eblan forigon. Almenaŭ indas la neŭtraliga redakto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 10 jul. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi hodiaŭ denove estetas en Vikipedio, kaj efektive la du semajnoj jam pasis. Pli poste dum la semajnfino mi povos pli detale vidi kaj koncizigi la tekston, se la laboron ĝis tiam ne jam faris aliulo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:06, 11 jul. 2025 (UTC) ::::::{{kom}} Mi ĵus provis laŭeblan neŭtraligan redakton. Efektive ne gravas en enciklopedio, pri kion fari revas la temulo, aŭ kion li ne povas realigi pro manko de tempo... Sed se malvidigi ĉiujn sonĝojn kaj retorikajn meminterpretojn, restas multe malpli da materialo. Mi eĉ lasis koncizigitan indikon "kiujn videoludojn li ludas", ĉar mi ĉiam havas skrupulojn forigi tekston. Ĉu la teksto jam estas kontentige objektivigita kaj sveltigita? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:28, 13 jul. 2025 (UTC) :::::::{{Kontraŭ|Kontraŭ}} nun: La teksto nun estas en sume kvar lingvoj, inter ili la kataluna kaj portugala, la referencoj estas sufiĉe objektive kontroleblaj, kaj el la teksto estas elprenitaj neenciklopediaj frazoj. Kompreneble la juna temulo ne estas aparte grava por la kulturo de Esperanto, de Portugallingvio aŭ de Katalunio, do ne estas plej urĝa bezonata, sed almenaŭ en Esperanto gravas ke la paĝo ne estas lingve kaj teknike fuŝa, kio nun plenumiĝas. Do per kontraŭaj voĉoj de Aidas kaj mi nun, kaj kun la ĉefaj pravaj kritikoj de (ne rekte voĉdonintaj) Taylor kaj Kani forigitaj, kiujn ankaŭ mi havis, la logika solvo estas lasi la tekston, eĉ se eble ĝi estas motivigita per memreklamo aŭ de reklamado per adoranto - tiaj motivoj ekzistas ĉe pluraj paĝoj pri junaj produktantoj de amaskomunikilaj verkaĵoj, kaj ne estas kialo buĉi tekston se krome ĝi estas laŭeble objektiva, kontrolebla kaj teknike senriproĉa. Mi ankoraŭ forigis nomon de kunulino, kies nomo ŝanĝiĝis kaj nek de malnova kaj nova nomo estas referenco (krome la nova nomo indikis fikcian karakeron, plena stultaĵo), kaj ŝanĝis la supergrandan personan bildon al normala portreto el la komunejo - ni ne troigu. Do sume mi fermas la diskuton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 19 aŭg. 2025 (UTC) {{komento}} Tamen, kvar monatojn post la decido lasi la esperantan tekston, la internaciaj ĉasantoj de nedezirataj tekstoj sukcesis premi la aliajn el la tiam kvar lingvoj forigi siajn tekstojn, kaj jam en januaro neesperantisto metis novan ŝablonon pri forigo. Mi vere ne volas plu okupiĝi pri tiu demando. Ni estas aŭtonomaj, sed se ni decidas malĝuste, oni premas ĝis ni iam voĉdonas ĝuste, pri forigo. Sed aliflanke la e-lingvaj vikipediaj administrantoj eĉ ne havas tiom da libertempo por vere ekatenti pri ĉiuj nove metitaj premaj ŝablonoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:34, 26 maj. 2026 (UTC) Sed la mesaĝo, baldaŭ reforigita, estis klara: We are waiting on deletion of this article to delete the Wikidata item: [[d:Q133552097]]. The sources are not reliable. IMDB and Medium can be published by any person. The other sources are not reliable or independent. This article is only created for advertising. This page has already been deleted on every other project: [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q133552097&action=history]... == Rompitaj portaloj ([[Portalo:Koreio]] & [[Portalo:Tematiko]]) 2025 8 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Portalo:Koreio |kialo = rompita, kaj neniu redaktis ilin ekde 2013 |subskribo = [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 11:10, 30 jul. 2025 (UTC) |tempo = merkredo 6 aŭgusto 2025 11:24 |forigita = jes |kialo de rezulto = forigo de la du ruinaj portaloj kaj plia ŝablono je 4 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:22, 19 aŭg. 2025 (UTC) }} : <s>{ {por} } forigo de ambaŭ, fuŝo ekde 2013 kaj 2008, senenhavaĵo.</s> [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:23, 30 jul. 2025 (UTC) :{{por}} nepre. Sed forigendas ankaŭ [[:Ŝablono:Portalo Koreio]], kiu uzatas nur en ses normalaj paĝoj kaj en 24 teknikaj, sed kaŭzas ke la [[Portalo:Koreio]] ankoraŭ estas enplektita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:43, 4 aŭg. 2025 (UTC) : {{por}} forigo de ambaŭ portaloj, fuŝo ekde 2013 kaj 2008, senenhavaĵo, kaj eĉ de [[Ŝablono:Portalo Koreio]] kiu nun estas forŝaltita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:04, 6 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} forigo de ĉio malmatura kaj fuŝa aferaro menciata ĉi tie. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 18:54, 13 aŭg. 2025 (UTC) == [[Highrise]] 2025 8 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Highrise |kialo = Pridubinda enciklopedieco, ŝajnas spama propagando; ne estas alilingva korespondaĵo, kaj la nura referenco estas ruslingva retejo, dum nekongrue la titolo estas anglalingva vorto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:22, 4 aŭg. 2025 (UTC) |tempo = lundo 11 aŭgusto 2025 19:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = je kvar poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:19, 19 aŭg. 2025 (UTC) }} :En vikidatumoj ekzistas [[:d:Q122308748]] pri videoludo ''Highrise'' de 2019, [[d:Q135074322]] pri videoludo ''Highrise'' de nekonata dato kaj eventuale ankoraŭ [[:d:Q106967489]] pri videoludo ''Highrisers'' (notu, du pliaj literoj) de 2021. Sed pri neniu el tiuj vikidatumaj temoj ekzistas artikolo en ajna lingvo, kaj tute ne eblas kontroli ĉu unu el ili samas al la temo ĉi tie ek-skizita. Kiom mi komprenetas, tiu ĉi temo estas entute alia temo, ne pri videoludo sed pri "virtuala reta vivsimulilo kaj socia platformo", kiel bone montras unua impreso de la retejo https://highrise.game (tute ekzistanta), kiu cetere nur hazarde menciiĝis en la rusa, ĝi ekzistas same (almenaŭ) en la angla, franca kaj germana (sed ne en la hispana aŭ itala). Povus same bone ankaŭ esti ligo al la teksto [[:en:Project Highrise]], sed ankaŭ tiu teksto ne mencias la retejon retejon highrise.game ... entute mi ne trovis alilingvan tekston kiu vere uzus la retejon highrise.game, kaj laŭ mi ne estas nia tasko detektive postkuri kaj elkonstrui alilingvajn informojn en vikidatumoj pri temo, al kiu neniu el niaj redaktantoj havas rilaton. Tial vere {{por}} forigo, krom ke hazarde iu alia uzanto kapablas klarigi ligojn al alilingvaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:07, 5 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Tujforigenda evidenta spamo [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 14:11, 7 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} evidente nekomprenebla fuŝaĵo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 18:56, 13 aŭg. 2025 (UTC) == [[Komunisma kvartalo de plorantaj domoj]] 2025 8 26== {{Propono de forigo |artikolo = Komunisma kvartalo de plorantaj domoj |kialo = Sen referenco kaj sen alilingva ligilo. La esprimo kaj titolo estas dubinda kaj eble simila priskribo jam estas en aliaj alititolaj artikoloj. Ŝajne la aŭtoro kreis similan artikolon en la hispanlingva vikio kaj ĝi estis forigita de tie. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:11, 20 aŭg. 2025 (UTC) |tempo = merkredo 27 aŭgusto 2025 11:29 |forigita = jes |kialo de rezulto = per tri poraj voĉoj forigita je 18:42, 26 aŭg. 2025 de LiMr }} {{por}} laŭ la klarigo de la koncerna forigita hispana teksto ''[[:es:Barrio comunista de casas de llorar|"Barrio comunista de casas de llorar"]]'': "Investigación original o fuente primaria", "origina esplorado aŭ ĉefa fonto estas tiu ĉi vikipedia teksteto". Se temus pri "termino uzata", necesus pruvi en kiu lingvo kaj en kiu situacio la vorto jam iam estis uzita. En ordo ke "la termino ne havas precizan dokumentitan originon", sed se ĝi estas "kutime uzata", "kutime" ŝajnigas ke jam pli ol unu fojon, tiam oni almenaŭ unu uzon devos trovi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:17, 21 aŭg. 2025 (UTC) {{por}} [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:51, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:36, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Muziko de Germanio]] 2025 8 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Muziko de Germanio |kialo = Nova anonimulo kreis tiun neartikolon sen enhavo kun ununura frazo kiel fotopiedo. La temo estas interesa, sed kiu plenigos la artikolon? Ĉu ni akceptu tiun manieron devigi nin labori? |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 24 aŭg. 2025 (UTC) |tempo = dimanĉo 31 aŭgusto 2025 9:19 |forigita = jes |kialo de rezulto = per 4 poraj voĉoj forigita je 18:43, 26 aŭg. 2025 fare de LiMr }} :La sola valoraĵo en tiu "malplena paĝo" jes estis la fotopriskribo, kvankam en ĝi la nomo de Beethoven estis fuŝita. Mi kopiis ĝin al la paĝo [[Tiergarten]] de la kvartalo en kiu ĝi troviĝas, kaj estas {{por|por}} forigo de la alikaze vakua "paĝo". Fari paĝeton pri tiom malunueca temo kiel "muziko de Germanio", kiu ekzistas en iuj alilingvaj Vikipedioj kaj kiun oni devus nepre amase pliampleksigi, se oni volus ĝon, ŝajnas al mi tro granda projekto. Se iu homo volas entrepreni tian gigantan paĝon, bonvolu! Sed tiam ne sufiĉas komenci per vakuo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:55, 24 aŭg. 2025 (UTC) ::Aparte ridinda – sed ne pro intenco de la farinto! – estas la fuŝaĉo pri Ludwig "kamioneto" Beethoven. Ankaŭ mi voĉdonas {{por}} pro la donitaj kialoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:08, 24 aŭg. 2025 (UTC) :::La kategorio "germana muziko" nun, se ne pli multaj tekstoj estas duoble enordigitaj, havas iom pli ol 290 esperantlingvajn tekstojn. Mi samkiel ŝajne ĉiu alia ĉi tie ne havus emon esti devigita resumi tiujn 290 tekstojn en unu laŭeble konciza meta-artikolo. Tial mi aliĝas al la afabla invito "se iu homo volas entrepreni tian gigantan paĝon, bonvolu!" Sed tiam "plenigi tiun paĝon" vere ne signifas meti tute malplenan paĝon kaj atendi ke "la aliaj" faru la laboroon. {{por|For!}} Kaj la foto havas bonan novan lokon en la kvartala paĝo! Tiel eĉ nenio perdiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:15, 24 aŭg. 2025 (UTC) == [[Myrkky]] 2025 8 28 == {{Propono de forigo |artikolo = Myrkky |kialo = Vere pridubindas la menciindeco pri tiu finnlingva gazeto laŭdire "pri seksado, genitaloj, pugoj, mamoj, urinaĵo, fekaĵo kaj necesejoj", almenaŭ en Esperanto. La angloj povas mem decidi ĉu la teksto tie bonvenas, eble la angla teksto estas eksterordinare bone verkita, mi tute ne rigardis ĝin, sed ĉi tiu esperanta teksto en la nuna formo ne konvinkas! Ke la teksto estas supozebla kreaĵo de homo kiu pro multaj antaŭaj misredaktoj estas forbarita el redaktado, ne aŭtomate sekvigas ke ĉion kion eble aŭ supozeble la forbarito anonime verkis necesus buĉi, sed tio ĉi estas senvaloraĵo laŭ mia juĝo. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:23, 21 aŭg. 2025 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 aŭgusto 2025 3:58 |forigita = jes |kialo de rezulto = Tri poraj, neniu kontraŭaj. Forigite je 12:58, 28 aŭg. 2025 fare de Kani. }} :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:36, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:56, 27 aŭg. 2025 (UTC) bqoa1tjqr0b8xd4ahjax7pqap2j6ocr 9384457 9384456 2026-05-26T15:39:09Z ThomasPusch 1869 /* Rayan Hamda Barhoumi 2025 8 19 */ 9384457 wikitext text/x-wiki {{Forigendaj artikoloj/arkivoj}} Noto: La diskuteroj ĉi tie estas ordigataj laŭ la dato kiam '''finiĝis''' la diskuto, ne laŭ tio kiam ĝi komenciĝis. <hr> == [[Flosa naĝo]] 2025 8 4 == {{Propono de forigo |artikolo = Flosa naĝo |kialo = Tiu teksto enhavas nenion kio valoras por enciklopedia artikolo. Vidu la diskutpaĝon. |subskribo = [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:22, 25 jul. 2025 (UTC) |tempo = vendredo 1 aŭgusto 2025 9:11 |forigita = jes |kialo de rezulto = Tri poroj, neniu kontraŭo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:29, 4 aŭg. 2025 (UTC) }} :{{por}} Pro la argumentoj en la diskutpaĝo. Mi ĉiuoakze savis la dubindan sed interesan tekston en la artikolo [[naĝado]], kiu kiel unu el la mil havendaj artikoloj bonvenigas aldonojn. Tial ĝi tute ne perdiĝos okaze de logika forigo kiel aparta artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:29, 27 jul. 2025 (UTC) ::{{por}} Miaj duboj, klare, jam videblis en la diskutpaĝo. Kaj al mi ankoraŭ restas la demando, ĉu iu kun konetoj pri esperanta poezio scias ion pri la mistera anonima poeto kun pseŭdonimo "mastro Jano" ... sed eble ne ĉiun misteron necesas malkovri... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] 2025 8 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Rayan Hamda Barhoumi |kialo = Ŝajnas mempropagando. Ne ekzistas en alia lingvo. La referencoj aspektas memeldonitaj. En la enhavo estas abstraktaĵoj kaj personaj detaloj: kiujn videoludojn li ludas, kion li deziras fari ktp. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:18, 16 jun. 2025 (UTC) |tempo = lundo 23 junio 2025 9:58 |forigita = ne |kialo de rezulto = je fine 2 kontraŭaj voĉoj kaj la kritikoj de ĉiuj 4 kritikintoj forigitaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 19 aŭg. 2025 (UTC) }} : {{kom}} [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q133552097&action=history] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q133896975&action=history] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:51, 16 jun. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la komenton. Ĉu oni forviŝu la artikolon? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:26, 23 jun. 2025 (UTC) :::Fakte jam denove artikolo, kiu forte odoras je memreklamo aŭ de reklamado per forta adoranto. Kaj fakte en la formo kiel ĝi estas nun, kun babiladoj pri kiujn videoludojn li ludas, la teksto aspektas malserioza, neakceptebla. Sed denove, ne ĝustas la akuzo ke ne estas alilingvaj tekstoj, nun estas tri aliaj, kvankam aliaj tekstoj ankaŭ povas malaperi, kaj ne estas teksto en la franca, tio estas minuso, kaj el eksteraj retejoj / referencoj "Music brains" kaj "IMDb" ĉiukaze estas neŭtralaj, sendependaj. Sume mi pledus por kritika forviŝado de la malseriozaj frazoj, se post semajno daŭre estas almenaŭ du aliaj lingvoversioj pri li, kaj {{kontraŭ}} forigo ĉe ni, se tiu neŭtraliga redakto estas farita, kaj se vere post semajno ankoraŭ estas almenaŭ 2 aliaj versioj. Do '''por''' forigo post du semajnoj se ne. Mi pretas post semajno fari la neŭtraligan redakton, sed sincere dirite nun ankoraŭ ne pretas, ĉar se ĉiukaze la alilingvaj paĝoj amase buĉiĝas, la laboro estus vane investita... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:13, 23 jun. 2025 (UTC) ::::Do, pasis du semajnoj kaj restas versioj en ni diru du minoritataj vikioj, plus en la kataluna, kie oni anoncas eblan forigon. Almenaŭ indas la neŭtraliga redakto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 10 jul. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi hodiaŭ denove estetas en Vikipedio, kaj efektive la du semajnoj jam pasis. Pli poste dum la semajnfino mi povos pli detale vidi kaj koncizigi la tekston, se la laboron ĝis tiam ne jam faris aliulo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:06, 11 jul. 2025 (UTC) ::::::{{kom}} Mi ĵus provis laŭeblan neŭtraligan redakton. Efektive ne gravas en enciklopedio, pri kion fari revas la temulo, aŭ kion li ne povas realigi pro manko de tempo... Sed se malvidigi ĉiujn sonĝojn kaj retorikajn meminterpretojn, restas multe malpli da materialo. Mi eĉ lasis koncizigitan indikon "kiujn videoludojn li ludas", ĉar mi ĉiam havas skrupulojn forigi tekston. Ĉu la teksto jam estas kontentige objektivigita kaj sveltigita? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:28, 13 jul. 2025 (UTC) :::::::{{Kontraŭ|Kontraŭ}} nun: La teksto nun estas en sume kvar lingvoj, inter ili la kataluna kaj portugala, la referencoj estas sufiĉe objektive kontroleblaj, kaj el la teksto estas elprenitaj neenciklopediaj frazoj. Kompreneble la juna temulo ne estas aparte grava por la kulturo de Esperanto, de Portugallingvio aŭ de Katalunio, do ne estas plej urĝa bezonata, sed almenaŭ en Esperanto gravas ke la paĝo ne estas lingve kaj teknike fuŝa, kio nun plenumiĝas. Do per kontraŭaj voĉoj de Aidas kaj mi nun, kaj kun la ĉefaj pravaj kritikoj de (ne rekte voĉdonintaj) Taylor kaj Kani forigitaj, kiujn ankaŭ mi havis, la logika solvo estas lasi la tekston, eĉ se eble ĝi estas motivigita per memreklamo aŭ de reklamado per adoranto - tiaj motivoj ekzistas ĉe pluraj paĝoj pri junaj produktantoj de amaskomunikilaj verkaĵoj, kaj ne estas kialo buĉi tekston se krome ĝi estas laŭeble objektiva, kontrolebla kaj teknike senriproĉa. Mi ankoraŭ forigis nomon de kunulino, kies nomo ŝanĝiĝis kaj nek de malnova kaj nova nomo estas referenco (krome la nova nomo indikis fikcian karakeron, plena stultaĵo), kaj ŝanĝis la supergrandan personan bildon al normala portreto el la komunejo - ni ne troigu. Do sume mi fermas la diskuton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 19 aŭg. 2025 (UTC) {{komento}} Tamen, kvar monatojn post la decido lasi la esperantan tekston, la internaciaj ĉasantoj de nedezirataj tekstoj sukcesis premi la aliajn el la tiam kvar lingvoj forigi siajn tekstojn, kaj jam en januaro neesperantisto metis novan ŝablonon pri forigo. Mi vere ne volas plu okupiĝi pri tiu demando. Ni estas aŭtonomaj, sed se ni decidas malĝuste, oni premas ĝis ni iam voĉdonas ĝuste, pri forigo. Sed aliflanke la e-lingvaj vikipediaj administrantoj eĉ ne havas tiom da libertempo por vere ekatenti pri ĉiuj nove metitaj premaj ŝablonoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:34, 26 maj. 2026 (UTC) : Sed la mesaĝo, baldaŭ reforigita, estis klara: We are waiting on deletion of this article to delete the Wikidata item: [[d:Q133552097]]. The sources are not reliable. IMDB and Medium can be published by any person. The other sources are not reliable or independent. This article is only created for advertising. This page has already been deleted on every other project: [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q133552097&action=history]... == Rompitaj portaloj ([[Portalo:Koreio]] & [[Portalo:Tematiko]]) 2025 8 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Portalo:Koreio |kialo = rompita, kaj neniu redaktis ilin ekde 2013 |subskribo = [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 11:10, 30 jul. 2025 (UTC) |tempo = merkredo 6 aŭgusto 2025 11:24 |forigita = jes |kialo de rezulto = forigo de la du ruinaj portaloj kaj plia ŝablono je 4 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:22, 19 aŭg. 2025 (UTC) }} : <s>{ {por} } forigo de ambaŭ, fuŝo ekde 2013 kaj 2008, senenhavaĵo.</s> [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:23, 30 jul. 2025 (UTC) :{{por}} nepre. Sed forigendas ankaŭ [[:Ŝablono:Portalo Koreio]], kiu uzatas nur en ses normalaj paĝoj kaj en 24 teknikaj, sed kaŭzas ke la [[Portalo:Koreio]] ankoraŭ estas enplektita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:43, 4 aŭg. 2025 (UTC) : {{por}} forigo de ambaŭ portaloj, fuŝo ekde 2013 kaj 2008, senenhavaĵo, kaj eĉ de [[Ŝablono:Portalo Koreio]] kiu nun estas forŝaltita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:04, 6 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} forigo de ĉio malmatura kaj fuŝa aferaro menciata ĉi tie. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 18:54, 13 aŭg. 2025 (UTC) == [[Highrise]] 2025 8 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Highrise |kialo = Pridubinda enciklopedieco, ŝajnas spama propagando; ne estas alilingva korespondaĵo, kaj la nura referenco estas ruslingva retejo, dum nekongrue la titolo estas anglalingva vorto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:22, 4 aŭg. 2025 (UTC) |tempo = lundo 11 aŭgusto 2025 19:16 |forigita = jes |kialo de rezulto = je kvar poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:19, 19 aŭg. 2025 (UTC) }} :En vikidatumoj ekzistas [[:d:Q122308748]] pri videoludo ''Highrise'' de 2019, [[d:Q135074322]] pri videoludo ''Highrise'' de nekonata dato kaj eventuale ankoraŭ [[:d:Q106967489]] pri videoludo ''Highrisers'' (notu, du pliaj literoj) de 2021. Sed pri neniu el tiuj vikidatumaj temoj ekzistas artikolo en ajna lingvo, kaj tute ne eblas kontroli ĉu unu el ili samas al la temo ĉi tie ek-skizita. Kiom mi komprenetas, tiu ĉi temo estas entute alia temo, ne pri videoludo sed pri "virtuala reta vivsimulilo kaj socia platformo", kiel bone montras unua impreso de la retejo https://highrise.game (tute ekzistanta), kiu cetere nur hazarde menciiĝis en la rusa, ĝi ekzistas same (almenaŭ) en la angla, franca kaj germana (sed ne en la hispana aŭ itala). Povus same bone ankaŭ esti ligo al la teksto [[:en:Project Highrise]], sed ankaŭ tiu teksto ne mencias la retejon retejon highrise.game ... entute mi ne trovis alilingvan tekston kiu vere uzus la retejon highrise.game, kaj laŭ mi ne estas nia tasko detektive postkuri kaj elkonstrui alilingvajn informojn en vikidatumoj pri temo, al kiu neniu el niaj redaktantoj havas rilaton. Tial vere {{por}} forigo, krom ke hazarde iu alia uzanto kapablas klarigi ligojn al alilingvaj temoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:07, 5 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Tujforigenda evidenta spamo [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 14:11, 7 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} evidente nekomprenebla fuŝaĵo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 18:56, 13 aŭg. 2025 (UTC) == [[Komunisma kvartalo de plorantaj domoj]] 2025 8 26== {{Propono de forigo |artikolo = Komunisma kvartalo de plorantaj domoj |kialo = Sen referenco kaj sen alilingva ligilo. La esprimo kaj titolo estas dubinda kaj eble simila priskribo jam estas en aliaj alititolaj artikoloj. Ŝajne la aŭtoro kreis similan artikolon en la hispanlingva vikio kaj ĝi estis forigita de tie. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:11, 20 aŭg. 2025 (UTC) |tempo = merkredo 27 aŭgusto 2025 11:29 |forigita = jes |kialo de rezulto = per tri poraj voĉoj forigita je 18:42, 26 aŭg. 2025 de LiMr }} {{por}} laŭ la klarigo de la koncerna forigita hispana teksto ''[[:es:Barrio comunista de casas de llorar|"Barrio comunista de casas de llorar"]]'': "Investigación original o fuente primaria", "origina esplorado aŭ ĉefa fonto estas tiu ĉi vikipedia teksteto". Se temus pri "termino uzata", necesus pruvi en kiu lingvo kaj en kiu situacio la vorto jam iam estis uzita. En ordo ke "la termino ne havas precizan dokumentitan originon", sed se ĝi estas "kutime uzata", "kutime" ŝajnigas ke jam pli ol unu fojon, tiam oni almenaŭ unu uzon devos trovi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:17, 21 aŭg. 2025 (UTC) {{por}} [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:51, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:36, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Muziko de Germanio]] 2025 8 26 == {{Propono de forigo |artikolo = Muziko de Germanio |kialo = Nova anonimulo kreis tiun neartikolon sen enhavo kun ununura frazo kiel fotopiedo. La temo estas interesa, sed kiu plenigos la artikolon? Ĉu ni akceptu tiun manieron devigi nin labori? |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 24 aŭg. 2025 (UTC) |tempo = dimanĉo 31 aŭgusto 2025 9:19 |forigita = jes |kialo de rezulto = per 4 poraj voĉoj forigita je 18:43, 26 aŭg. 2025 fare de LiMr }} :La sola valoraĵo en tiu "malplena paĝo" jes estis la fotopriskribo, kvankam en ĝi la nomo de Beethoven estis fuŝita. Mi kopiis ĝin al la paĝo [[Tiergarten]] de la kvartalo en kiu ĝi troviĝas, kaj estas {{por|por}} forigo de la alikaze vakua "paĝo". Fari paĝeton pri tiom malunueca temo kiel "muziko de Germanio", kiu ekzistas en iuj alilingvaj Vikipedioj kaj kiun oni devus nepre amase pliampleksigi, se oni volus ĝon, ŝajnas al mi tro granda projekto. Se iu homo volas entrepreni tian gigantan paĝon, bonvolu! Sed tiam ne sufiĉas komenci per vakuo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:55, 24 aŭg. 2025 (UTC) ::Aparte ridinda – sed ne pro intenco de la farinto! – estas la fuŝaĉo pri Ludwig "kamioneto" Beethoven. Ankaŭ mi voĉdonas {{por}} pro la donitaj kialoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:08, 24 aŭg. 2025 (UTC) :::La kategorio "germana muziko" nun, se ne pli multaj tekstoj estas duoble enordigitaj, havas iom pli ol 290 esperantlingvajn tekstojn. Mi samkiel ŝajne ĉiu alia ĉi tie ne havus emon esti devigita resumi tiujn 290 tekstojn en unu laŭeble konciza meta-artikolo. Tial mi aliĝas al la afabla invito "se iu homo volas entrepreni tian gigantan paĝon, bonvolu!" Sed tiam "plenigi tiun paĝon" vere ne signifas meti tute malplenan paĝon kaj atendi ke "la aliaj" faru la laboroon. {{por|For!}} Kaj la foto havas bonan novan lokon en la kvartala paĝo! Tiel eĉ nenio perdiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:15, 24 aŭg. 2025 (UTC) == [[Myrkky]] 2025 8 28 == {{Propono de forigo |artikolo = Myrkky |kialo = Vere pridubindas la menciindeco pri tiu finnlingva gazeto laŭdire "pri seksado, genitaloj, pugoj, mamoj, urinaĵo, fekaĵo kaj necesejoj", almenaŭ en Esperanto. La angloj povas mem decidi ĉu la teksto tie bonvenas, eble la angla teksto estas eksterordinare bone verkita, mi tute ne rigardis ĝin, sed ĉi tiu esperanta teksto en la nuna formo ne konvinkas! Ke la teksto estas supozebla kreaĵo de homo kiu pro multaj antaŭaj misredaktoj estas forbarita el redaktado, ne aŭtomate sekvigas ke ĉion kion eble aŭ supozeble la forbarito anonime verkis necesus buĉi, sed tio ĉi estas senvaloraĵo laŭ mia juĝo. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:23, 21 aŭg. 2025 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 28 aŭgusto 2025 3:58 |forigita = jes |kialo de rezulto = Tri poraj, neniu kontraŭaj. Forigite je 12:58, 28 aŭg. 2025 fare de Kani. }} :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:36, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:56, 27 aŭg. 2025 (UTC) 0e1ywd83gm2nub4gc6czwbvbux6oryc 0 902484 9384703 9254402 2026-05-27T02:17:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384703 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Neus Català i Pallejà''' ([[Els Guiamets]], {{daton|06|10|1915}} - Els Guiamets, {{daton|13|04|2019}}) <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.enciclopedia.cat/gran-enciclopedia-catalana/neus-catala-i-palleja|titolo=neus catala i palleja}}</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ara.cat/cultura/Mor-Neus-Catala-veu-Ravensbruck_0_1187281459.html|titolo=Mor Neus Catala veu Ravensbruck}}</ref> estis komunista batalanto <ref name="Ref">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.lavanguardia.com/vida/20150502/54430990499/comunistes-de-catalunya-lliuren-a-neus-catala-el-carnet-numero-1-de-l-entitat.html|titolo=comunistes de catalunya lliuren a Neus Català el carnet numero 1 de l entitat}}</ref> kaj kataluna kontraŭfaŝisma aktivulo, membro de la Junularo de la {{alilingve|ca|Unuiĝinta Socialisma Partio de Katalunio|Partit Socialista Unificat de Catalunya}} (PSUC) dum la [[Hispana Enlanda Milito]]. Ŝi estis la antaŭlasta supervivinta kataluno el [[Naziaj koncentrejoj|la nazia koncentrejo]] de [[Koncentrejo Ravensbrück|Ravensbrück]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ara.cat/cultura/Homenatge-Conxita-Grange-supervivent-Ravensbruck_0_2276772443.html|titolo=Homenatge Conxita Grange supervivent Ravensbruck}}</ref> == Biografio == '''Neus Català''' naskiĝis la {{daton|06|10|1915}} en [[Els Guiamets|Guiamets]], en la regiono {{alilingve|ca|Priorat|Priorat}}, kvankam ŝia baptopatrino registris ŝin kiel naskita la {{daton|15|06|1915}}. Tiu ĉi dua dato estis konsiderita oficiala kaj estis prenita por festi la centjariĝon de ŝia naskiĝo. Ŝi diplomiĝis pri flegado en 1937, kaj komence de la [[Hispana Enlanda Milito]] ŝi translokiĝis al [[Barcelono]]. En 1939, ŝi transiris la francan limon kun 182 orfigitaj infanoj de la kolonio Las Acacias en {{alilingve|ca|Premià de Dalt|Premià de Dalt}}, la tielnomitaj "''Negrín-infanoj''", kiuj estis en ŝia prizorgo. En Francio, ŝi kunlaboris, kune kun sia edzo, la okcitano Albert Roger, en [[Franca rezistado|Rezist]]-agadoj: en sia hejmo ŝi kunordigis la ricevon kaj dissendon de mesaĝoj, armiloj kaj dokumentaro, kaj loĝigis politikajn rifuĝintojn. En 1943, apotekisto el [[Sarlat-la-Canéda|Sarlat]] denuncis ŝin al la [[Naziismo|naziaj]] aŭtoritatoj, kiuj arestis ŝin, kune kun ŝia edzo. Malliberigita kaj torturita en [[Limoĝo|Limoges]], en 1944 ŝi estis deportita al [[Koncentrejo Ravensbrück|Ravensbrück]], kie ŝi renkontis {{alilingve|ca|Maria del Carme Gardell García|Maria del Carme Gardell García}}, {{alilingve|ca|Sabina Bartolí Gardell|Sabina Bartolí Gardell}}, {{alilingve|ca|Alfonsina Bueno Vela|Alfonsina Bueno Vela}} kaj multajn katalunajn virinojn. Ŝi estis devigita labori en la armilindustrio kaj estis parto de la tielnomita «komando de la mallaboremulinoj» (''«comando de les gandules»''), grupo de virinoj kiuj bojkotis la produktadon de armiloj kiuj estis produktitaj en [[Holýšov|Holleischen]], fabriko kiu dependis de la [[Flossenbürg]] tendaro. Dank'al sabotado, ili senutiligis ĉirkaŭ 10 milionojn da kugloj kaj difektis multajn armilofabrikajn maŝinojn. Post sia liberigo, ŝi revenis al Francio, kie ŝi daŭre aranĝis sian kaŝan batalon kontraŭ la [[Frankisma reĝimo|frankismo]]. Ŝi loĝis en [[Sarcelles]], proksime de Parizo, kaj ŝi prezidis la ''Amical de Ravensbrück''. Paralele ŝi daŭrigis sian bataladon kun {{alilingve|ca|Komunistoj de Katalunio|Comunistes de Catalunya}}, partio kiu donis al ŝi la karton numero 1 kiel rekono al ŝia batalanta trajektorio kaj ŝi estis nomumita honora membro de la Centra Komitato (ŝi estis antaŭe batalanto de la partio antaŭ tiu, la {{alilingve|ca|Partio de la gekomunistoj de Katalanujo|Partit dels i les Comunistes de Catalunya}}), {{alilingve|ca|Maldekstro Unuiĝinta kaj Alternativa|Esquerra Unida i Alternativa}} (EUiA) kaj la Fondaĵo Pere Ardiaca, kies honora membro ŝi estis. [[hdl:2445/17905|Ŝia persona kolekto]] estas deponita en la {{alilingve|ca|Biblioteko CRAI de la Pavelló de la República|CRAI Biblioteca del Pavelló de la República|Biblioteko CRAI de la ''Pavelló de la República''}} de la [[Universitato de Barcelono]]. Ĝi konsistas el dokumentoj pri la Enlanda Milito, [[Nazia Germanio]], [[Dua Mondmilito]] en Pollando kaj Francio, dokumentoj pri hispanaj kaj katalunaj virinoj en la rezistado, kaj ankaŭ pri la koncentrejoj. En 2023, la {{alilingve|ca|Fondaĵo Neus Català|Fundació Neus Català}}, kun sidejo en Barcelono, estis fondita honore al ŝi.<ref name=Realitat>[https://www.realitat.cat/2023/04/fundacio-neus-catala-un-espai-per-a-la-memoria-i-la-lluita/ «Fundació Neus Català: un espai per a la memòria i la lluita»], Elisenda Belenguer, ''Realitat'', 20 d'abril de 2023. [alirita: 8an de oktobro 2023].</ref> == Rekonoj == [[Dosiero:Plaque allée Neus Català Paris 1.jpg|maldekstre|eta|Allée Neus-Català en [[Parizo]]]] [[Dosiero:Stolperstein_für_Neus_Catala_Palleja_(Els_Guiamets).jpg|maldekstre|eta| ''[[Stumbliga ŝtoneto|Stolperstein]]'' de Neus Català en Els Guiamets, metita en 2018]] === Kruco de Sant Jordi kaj medaloj === La [[Generalitato de Katalunio]] donis al ŝi la {{alilingve|ca|Kruco de Sankta Georgo (dekoracio)|Creu de Sant Jordi (distinció)|Krucon de Sankta Georgo}} en 2005 kaj, poste, ŝi estis elektita {{alilingve|ca|Kataluno de la Jaro|Premi Català de l'Any|Katalunino de la Jaro}} 2006 pro sia laboro defendi la memoron de la pli ol 92 000 virinoj kiuj mortis en [[Koncentrejo Ravensbrück|Ravensbrück]]. En 2006 ŝi ricevis ankaŭ la Premion ''l'Alternativa'', kiu estas aljuĝita de ''Esquerra Unida kaj Alternativa''. En la aĝo de 99 jaroj, la {{daton|29|10|2014}}, ŝi ricevis la {{alilingve|ca|Ora Medalo por Civita Merito de la Urbodomo de Barcelono|Medalla d'Or al Mèrit Cultural, Científic, Cívic o Esportiu de la Ciutat de Barcelona|Oran Medalon por Civita Merito de la Urbodomo de Barcelono}} kiel rekono de sia laboro en konservado de historia memoro, de la kontraŭfaŝisma lukto kaj de la defendo de la virinaj rajtoj. <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://ajuntament.barcelona.cat/premsa/2014/10/28/lalcalde-trias-presideix-lacte-de-lliurament-de-la-medalla-dor-al-merit-civic-a-neus-catala/|titolo=lalcalde trias presideix lacte de lliurament de la medalla dor al merit civic a neus catala}}</ref> En [[2015]], ŝi ricevis la {{alilingve|ca|Ora Medalo de la Generalitat de Katalunio|Medalla d'Or de la Generalitat de Catalunya|Oran Medalon de la Generalitat de Katalunio}}, pro sia batalo por justeco kaj demokratiaj liberecoj, la memoro de deportitoj al naziaj koncentrejoj, kaj la defendo de homaj rajtoj. <ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.ara.cat/politica/Francesc_Homs-Consell_Executiu-Govern_0_1313868786.html|titolo=Francesc Homs Consell Executiu Govern}}</ref> === Pariza Medalo kaj Strato === En 2019, per voĉdono de la [[Konsilio de Parizo|Pariza Konsilio]] en februaro de la sama jaro, la Urbo Parizo aljuĝis al ŝi la {{alilingve|fr|Medalo de la Urbo Parizo|Médaille de la Ville de Paris|Grandan Ruĝan Medalon}}, la plej altan distingon de la franca ĉefurbo. En julio, la sama Pariza Konsilio voĉdonis, unuanime de ĉiuj politikaj grupoj, krei straton memore al ŝi. La 3-an de oktobro 2019, kadre de la okazaĵoj de la 80-a datreveno de la [[liberigo de Parizo]], ''Allée'' de Neus Català estis inaŭgurita. <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ccma.cat/324/neus-catala-supervivent-dels-camps-de-concentracio-nazis-tindra-un-carrer-a-paris/noticia/2949495/|titolo=Neus Català supervivent dels camps de concentraciò nazis tindra un carrer a Paris}}</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ara.cat/cultura/paris-homenatge-neus-catala-dedica_1_2635106.html|titolo=Paris homenatge Neus Català dedica}}</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.mairie11.paris.fr/actualites/neus-catala-survivante-de-la-guerre-et-grande-resistante-815#l-allee-neus-catala_2|titolo=Neus Català survivante de la guerre et grande resistante; Allée Neus Català}}</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://a06.apps.paris.fr/a06/jsp/site/plugins/solr/modules/ods/DoDownload.jsp?id_document=149260&items_per_page=20&sort_name=&sort_order=&terms=neus&query=neus&fq=seance_string%3AJUILLET%202019|titolo=Extrait du registre des délibérations|alirdato=2025-02-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220728081937/http://a06.apps.paris.fr/a06/jsp/site/plugins/solr/modules/ods/DoDownload.jsp?id_document=149260&items_per_page=20&sort_name=&sort_order=&terms=neus&query=neus&fq=seance_string%3AJUILLET%202019|arkivdato=2022-07-28}}</ref> === Stratoj, placoj kaj aliaj spacoj en Katalunio kun ŝia nomo === En Katalunio multnombraj urboj omaĝis la figuron de Neus Català dediĉante al ŝi straton, [[Badalona]] (ekde 2021), <ref>{{Citaĵo el la reto |titolo=El carrer Neus Català apareix a Badalona per tapar al sanguinari Weyler |url=https://www.diaridebadalona.com/noticia/el-carrer-neus-catala-apareix-a-badalona-per-tapar-al-sanguinari-general-weyler/ |verko=Diari de Badalona |dato=2021-10-06 |alirdato=2023-10-08 |lingvo=ca |aŭtoro=Bernat López |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250226092530/https://www.diaridebadalona.com/noticia/el-carrer-neus-catala-apareix-a-badalona-per-tapar-al-sanguinari-general-weyler/ |arkivdato=2025-02-26 }}</ref> [[Gavà]] (2019),<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Gavà tindrà un carrer de Neus Català |url=https://www.gavatv.cat/gtv/capitol/demanen-un-carrer-de-neus-catala |alirdato=2019-09-23 |eldoninto=GTV |dato= 8 maig 2019}}</ref> {{Alilingve|ca|Ginestar|Ginestar}}, [[Lleida]] (2021),<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Lleida homenatja Neus Català al seu carrer |url=https://www.lleida.com/node/111689 |verko=portal Lleida.com |dato=2021-10-10 |alirdato=2023-10-08 |lingvo=ca}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Lleida ret homenatge a Neus Català al carrer que porta el seu nom |url=https://www.segre.com/ca/societat/211010/lleida-ret-homenatge-neus-catala-carrer-que-porta-seu-nom_129688.html |verko=Segre |dato=2021-10-10 |alirdato=2023-10-08 |lingvo=ca}}</ref> [[Montblanc]] (2018),<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Neus Català ja sap que té un carrer amb el seu nom a Montblanc |url=https://tarragonadigital.com/conca-de-barbera/neus-catala-nom-carrer-montblanc |verko=Tarragona digital |dato=2018-10-24 |alirdato=2019-09-23 |arxiuurl=https://web.archive.org/web/20190923232913/https://tarragonadigital.com/conca-de-barbera/neus-catala-nom-carrer-montblanc |arxiudata=2019-09-23 }}</ref> {{Alilingve|ca|Os de Balaguer|Os de Balaguer}}, [[Premià de Mar]] (Gran Via de), {{Alilingve|ca|Roquetes|Roquetes}} (2021),<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Festa del 14 d'abril de Roquetes - Inauguració del nou carrer "Neus Català (1915-2019)". |eldoninto=Antena Caro |url=https://www.youtube.com/watch?v=uWpPvTO3G4M |dato=16 d'abril 2021 |alirdato=2023-10-08 |lingvo=ca}}</ref> [[Sant Adrià de Besòs]], {{Alilingve|ca|Sant Quintí de Mediona|Sant Quintí de Mediona}},<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://analisi.transparenciacatalunya.cat/Urbanisme-infraestructures/Nom-de-carrers-de-Catalunya/2e2b-4ksy |titolo=Nom de carrers de Catalunya. Llistat de noms de via (carrers) associats a municipis de Catalunya. |alirdato=3/2/2022 |eldoninto=Catàleg Tècnic de Dades - Institut Cartogràfic i Geològic de Catalunya (ICGC) |dato=28/6/2021}}</ref> [[Tarragona]], ktp. Estas ankaŭ pluraj placoj dediĉitaj al ŝi, en {{Alilingve|ca|Almenar|Almenar}} (de 2019),<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=PLAÇA NEUS CATALÀ |eldoninto=Ajuntament d'Almenar |url=https://almenar.cat/municipi/noticies/placa-neus-catala |dato=2019 |alirdato=2023-10-08 |lingvo=ca}}</ref> {{Alilingve|ca|Amposta|Amposta}} (2016), <ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Neus Català ja té una plaça a Amposta |url=https://www.youtube.com/watch?v=K-QGSDHtsKo |eldoninto= Canal Terres de l'Ebre |dato= 9 de març del 2016 |alirdato=2023-10-08 |lingvo=ca}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Amposta posa el nom de Neus Català a la plaça de l’Arxiu Comarcal |url=https://www.youtube.com/watch?v=R0k7o58TAOk |eldoninto=Canal21Ebre |dato=9 de març de 2016 |alirdato=2023-10-08 |lingvo=ca}}</ref> [[Caldes de Montbui]] (2021), <ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=La inauguració de la plaça Neus Català i Pallejà, primer acte d’homenatge a les víctimes calderines de l’holocaust |url=https://www.caldesdemontbui.cat/actualitat/noticies/la-inauguracio-de-la-placa-neus-catala-i-palleja-primer-acte-dhomenatge-a-les-victimes-calderines-de-lholocaust-.html |dato=4 d'octubre de 2021 |alirdato=2023-10-08 |lingvo=ca |eldoninto=Ajuntament de Caldes de Montbui}}</ref> [[Castelldefels]],<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://arxiu.castelldefels.org/ca/placa-neus-catala/|titolo=Plaça de Neus Català|consulta=6/04/2021|eldoninto=Ajuntament de Castelldefels|dato=2017|arxiuurl=https://web.archive.org/web/20220408203020/http://arxiu.castelldefels.org/ca/placa-neus-catala/|arxiudata=2022-04-08|alirdato=2025-02-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220408203020/http://arxiu.castelldefels.org/ca/placa-neus-catala/|arkivdato=2022-04-08}}</ref> {{Alilingve|ca|Falset|Falset}} (2022), <ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Falset dedicarà una plaça a Neus Català |url=https://www.falset.org/noticies/falset-dedicar%C3%A0-una-pla%C3%A7a-neus-catal%C3%A0|dato=2022-10-05 |eldoninto=Ajuntament de Falset |dato=5 d'octubre de 2022 |alirdato=2023-10-08 |lingvo=ca}}</ref> [[Manresa]] (2023),<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=L'Ajuntament de Manresa aprova posar-li el nom de plaça Neus Català a l'espai davant de Crist Rei |url=https://www.regio7.cat/manresa/2023/05/18/lajuntament-manresa-aprova-posar-li-87528960.html |verko=Regió7 |dato=2023-05-18 |alirdato=2023-10-08 |lingvo=ca |cognom=Redacció}}</ref> [[Rubí]] (2021),<ref>{{Citaĵo el la reto |titolo=La plaça Nova de Les Torres s'anomenarà plaça de Neus Català i Pallejà |url=https://www.rubitv.cat/noticia/2857/placa/nova/torres/anomenara/placa/neus/catala/palleja |alirdato=2019-09-23 |eldoninto=RubiTV |dato=31 jul 2019 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190923232918/https://www.rubitv.cat/noticia/2857/placa/nova/torres/anomenara/placa/neus/catala/palleja |arkivdato=2019-09-23 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Rubí ja té una plaça que ret homenatge a Neus Català i Pallejà |eldoninto=Ajuntament de Rubí |url=https://www.rubi.cat/ca/actualitat/noticies/rubi-ja-te-una-placa-que-ret-homenatge-a-neus-catala-i-palleja |dato=2021-05-10 |alirdato=2023-10-08 |lingvo=ca}}</ref> kaj [[Sant Antoni de Vilamajor]] (2019). Krom stratoj kaj placoj, trafikcirkloj, spacoj, murpentraĵoj, bibliotekoj, ĉambroj kaj institutoj ankaŭ estis dediĉitaj al ŝi kaj nun portas ŝian nomon. Krome fondaĵo estas dediĉita al ŝia persono.<ref name=Realitat/> == Jaro Neus Català == [[Dosiero:Neus_Català_(2015).jpg|eta| Neus Català en 2015, en la jaro de sia centjariĝo, kiam ŝi ricevis la Oran Medalon de la Generalitat de Katalunio]] Katalunio dediĉis la jaron 2015 al Neus Català, la jaron de ŝia centjariĝo, kiam ŝi estis la lasta persono de la ŝtato postvivinta la ekstermkoncentrejon Ravensbrück. La startpafo de la Jaro Neus Català estis la 1-a de aprilo 2015, post ricevado de la Ora medalo de la ''Generalitat de Catalunya'' la 9-an de marto. Per tiu ĉi memorfesto oni etendis rekonon al ĉiuj homoj, kiuj suferis la sekvojn de la milito kaj de la frankisma diktaturo kaj internigo en prizonaj kaj ekstermkoncentrejoj. La Ministro pri Socia Bonfarto kaj Familio, Neus Munté, emfazis ĉe la prezenta ceremonio : {{Citaĵo|Neus Català estas forta kaj subtena virino, kontraŭfaŝisma batalanto, postvivanto de la naziaj koncentrejoj kaj referenco kaj atestanto al ĉiuj virinoj, kiuj batalis en la Enlanda Milito kaj la Dua Mondmilito|aŭtoro=Neus Munté, Ministro pri Socia Bonfarto kaj Familio|originala teksto=Neus Català és una dona forta i solidària, una lluitadora antifeixista, una supervivent dels camps d'extermini nazis i un referent i un testimoni de totes les dones que van lluitar en la Guerra Civil i en la Segona Guerra mundial <ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.ara.cat/cultura/Catalunya-Neus-Catala-supervivent-Ravensbruck_0_1331267039.html|titolo=Catalunya dedica el 2015 a Neus Català, l'última supervivent de Ravensbrück }}</ref>}} La festo de la Jaro Neus Català estis kunordigita de la Kataluna Instituto por Virinoj kaj estis subtenata de la Urbodomo de Barcelono, la Urbodomo de Guiamets, Amical de Ravensbrück, Associació Art Plural, la bibliotekoj de la Generalitat de Catalunya, la Katalunaj Komunumoj Eksterlandaj, la Regiona Konsilio de Priorato, la Konsorcio por Lingvo Normaligo, la Korporacio pri Aŭdvidaj rimedoj, la Sekcio de Edukado, la Filmoteko de Katalunio, la Fondaĵo l'Alternativa, la Fondaĵo Cassià, la Fondaĵo Pere Ardiaca, la Institucio de Katalunaj Beletroj, la Demokrata Memorialo, la Muzeo de Historio de Katalunio, Sàpiens Publicacions, la Ĝenerala Sekretariejo de la Departemento de la Prezidanteco kaj VicDones-SIAD Osona. Por rememori la Jaron Neus Català, okazis tuta serio da aktivadoj, kiuj inkluzivis konferencojn, ekspoziciojn, omaĝojn, literaturajn renkontiĝojn kaj dokumentajn projekciojn, interalie. ==Notoj== {{referencoj|2}} == Bibliografio == * {{Citaĵo el libro |familia nomo=Català |persona nomo=Neus |titolo=De la resistencia y la deportación: 50 testimonios de mujeres españolas |dato=1984 |eldoninto=ADGENA |lingvo=es |loko=[[Barcelona]] |isbn=8486378001}} * {{Citaĵo el libro |familia nomo=Català |persona nomo=Neus |titolo=De la resistencia y la deportación: 50 testimonios de mujeres españolas |dato=2000 |eldoninto=Península|lingvo=es |loko=Barcelona |isbn=8483072831}} * {{Citaĵo el libro |familia nomo=Català |persona nomo=Neus |titolo=De la resistencia y la deportación. 50 testimonios de mujeres españolas / De la resistència i la deportació. 50 testimonis de dones espanyoles |eldoninto=Memorial Democràtic. Generalitat de Catalunya|loko=Barcelona|lingvo=es |dato=2015 |isbn=9788439393436}} * {{Citaĵo el libro |familia nomo=Belenguer |persona nomo=Elisenda |titolo=Neus Català, memòria i lluita |dato=2006 |eldoninto=Fundació Pere Ardiaca |loko=Barcelona|lingvo=ca |isbn=978-84-935342-0-2}} * {{Citaĵo el libro |familia nomo=Trallero |persona nomo=Mar |titolo=Neus Català: la dona antifeixista a Europa |dato=2008 |eldoninto=Mina |loko=Barcelona|lingvo=ca |isbn=978-84-96499-94-2}} * {{Citaĵo el libro |familia nomo=Martí |persona nomo=Carme |titolo=Un cel de plom |dato=2012 |eldoninto=Amsterdam llibres |loko=Barcelona|lingvo=ca |isbn=978-84-15224-51-8}} * {{alilingve|ca|Plumba ĉielo|Un cel de plom}}, drama biografia kataluna filmo 2023, reĝisorita de {{alilingve|ca|Miquel Romans|Miquel Romans}} bazita sur la samtitola libro de Carme Martí {{IMDb nomo|id=tt19390212|nomo=Un cel de plom}} * [http://cataleg.ub.edu/search~S1*cat?/X+neus+catal{u00E0}&searchscope=1&SORT=AZ/X+neus+catal{u00E0}&searchscope=1&SORT=AZ&extended=0&SUBKEY=+neus+catal%C3%A0/1%2C111%2C111%2CB/frameset&FF=X+neus+catal{u00E0}&searchscope=1&SORT=AZ&1%2C1%2C Material gràfic de Neus Català sobre la Guerra Civil espanyola, l'Alemanya nazi i els camps de concentració 1933-2006.]&nbsp;Barcelona: CRAI Biblioteca del Pavelló de la República, 2006. * Riera, Ana. Catalanes universals. Barcelona : L'Arca, 2018. {{ISBN|9788494836442}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=ca:Neus Català i Pallejà|s=ca:Decret 26/2015, de 3 de març, pel qual s'atorga la Medalla d'Or de la Generalitat de Catalunya a la senyora Neus Català i Pallejà}} * [http://www.neuscatala.cat Fundació Neus Català] * [http://www.rtve.es/alacarta/videos/personatges/arxiu-tve-catalunya-personatges-neus-catala/3259171/ Intervjuo al Neus Català] en la programo {{Alilingve|ca|Personatges|Personatges}} de {{Alilingve|ca|Montserrat Roig|Montserrat Roig i Fransitorra}} * [http://neuscatala.comunistes.cat Blogo de Neus Català] * [[hdl:2445/17905|Inventario de la Fonduso FP]], Subserio Neus Català, de la CRAI Biblioteca del Pavelló de la República de la Universitat de Barcelona * [https://www.theguardian.com/world/2019/apr/19/neus-catala-obituary Funebrado ĉe The Guardian] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mortintoj en 2019]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1915]] [[Kategorio:Francaj aktivuloj]] [[Kategorio:Francaj centjaruloj]] [[Kategorio:Els Guiamets]] [[Kategorio:Paĝoj kun etikedoj de Vikidatumoj sen traduko]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] [[Kategorio:Katalunoj]] 1k2xajkfr4geej9v7fex3ccpyuguz35 0 903165 9384693 9093262 2026-05-27T00:53:26Z Γλωσσολαλιά 253200 9384693 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|placo |kategorio = |lando = {{Rusio}} |regiono = |regiono_tipo = |situo = {{Niĵnij Novgorod}} |regiono-ISO = RU |mapo lokumilo = Centra Niĵnij Novgorod |mapo1 lokumilo = Niĵnij Novgorod |zomo = 13 |longo = |larĝo = }} La '''Placo de Minin kaj Pojarskij''' ({{Lang-ru|Площадь Минина и Пожарского|t=''Ploŝĉad Minina i Pozharskogo''}}), ankaŭ konata simple kiel '''Placo Minin''', estas la ĉefa placo de [[Niĵnij Novgorod]]. Ĝi estas socia kaj kultura centro de la urbo, la ejo de la plej gravaj festoj. Ĝi estas trovita en la historia centro de la malnova urbo de la sudorienta flanko de la [[Kremlo de Niĵnij Novgorod|loka Kremlo]]. La placo ligas la centrajn stratojn de la urbo: Zelensky Syezd, Bolshaja Pokrovskaya, Alekseevskaya, Varvarskaya, Uljanov, Minina kaj Verkhne-Volzhskaya River Riverside. Estas multaj arkitekturaj monumentoj ĉi tie, la Universitato Minin, la Universitato Lobaĉevskij kaj la Medicina Akademio, monumentoj al [[Kuzma Minin|Minin]], [[Dmitrij Poĵarskij|Poĵarskij]] kaj [[Valerij Ĉkalov|Ĉkalov]], ekspoziciokomplekso, kaj ankaŭ la unua urba [[fontano]]. La placo estas trafikareo. Trafiko sur ĝi estas fermita dum feritago kaj aliaj eventoj <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nn.aif.ru/society/details/snesyonnyy_car_i_voda_18_rodnikov_desyat_faktov_o_ploshchadi_minina_i_pozharsk|title=Снесённый царь и вода 18 родников. 10 фактов о площади Минина и Пожарского|author=Анна Сингосина|website=nn.aif.ru|date=2021-11-19|publisher=Аргументы и факты|access-date=2022-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://russia.travel/objects/316031/|title=Национальный туристический портал {{!}} RUSSIA.TRAVEL|website=russia.travel|access-date=2022-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220222103337/https://russia.travel/objects/316031/|archivedate=2022-02-22}}</ref>. == Galerio == <gallery> Dosiero:Nizhny_Novgorod-25-10-2022._St._Demetrius_tower_of_the_Kremlin_01.jpg|Turo Dmitrievskaja ([[:en:Dmitrievskaya_Tower|en]]) de la loka [[Kremlo de Niĵnij Novgorod|Kremlo]] Dosiero:NN_01-09-2021_08.jpg|Medicina Universitato ([[:en:Privolzhsky_Research_Medical_University|en]]) Dosiero:NN-07-2021_04.jpg|La Konstruaĵo de la loka [[Dumao]] ([[:ru:Здание_городской_думы_(Нижний_Новгород)|ru]]) Dosiero:Minin_University._2_building.jpg|Universitata Konstruaĵo ([[:ru:Здание_нижегородской_семинарии|ru]]) Dosiero:Christmas_2021_in_Nizhny_Novgorod_14.jpg|La placo je [[Kristnasko]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Commons-inline}} [[Kategorio:Placoj en Rusio]] [[Kategorio:Niĵnij Novgorod]] f4044ilgddnbv2y1pl0ps03oue4rpb6 0 912214 9384522 9166522 2026-05-26T17:31:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384522 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Usona nacia gvardio''' ({{Lang-en|United States National Guard}}, akronime USNG), establita en 1903, estas federacia milicforto mobilizita de individuaj [[Subŝtatoj de Usono|subŝtatoj]], la federacia distrikto Kolumbio ([[Vaŝingtono]]), kaj kelkaj [[Dependa teritorio de Usono|teritorioj de Usono]]. Ĝi ankaŭ estas komponento de la milita rezervo de la [[Usonaj Armitaj Fortoj]]. Nacigvardiaj unuoj ekzistas en ĉiu subŝtato kaj en nesubŝtataj teritorioj de Usono. Ili havas duoblan subigon: al la subŝtato kaj al la [[Federacia Registaro de Usono|federacia registaro]]. [[Dosiero:National_Guard_3c_1953_issue_U.S._stamp.jpg|alt=National Guard 3-cent 1953 issue U.S. stamp. The National Guard of the US{{Snd}} In War{{Snd}} In Peace{{Snd}} The Oldest Military Organization in the US.|eta|poŝtmarko de 1953]] La membroj de la Nacia Gvardio estas ĉefe volontulaj milicanoj kaj malgranda nombro estas profesiaj [[soldato]]<nowiki/>j de la respektiva subŝtato. Ĉiu subŝtato, la Distrikto Kolumbio kaj la plej multaj el la eksteraj teritorioj (ekz. [[Porto-Riko]]) konservas sian propran Nacian Gvardion, kiu estas submetita al la respektiva estro de la [[ekzekutivo]], kutime la [[Guberniestro (Usono)|guberniestro]]. Ĉi tiu Nacia Gvardio estas proksime ligita per federacia juro kaj institucie kun la [[armeo]] kaj la [[aerarmeo]], tiel ke sub certaj cirkonstancoj, kun la konsento de la [[Usona Kongreso|Kongreso]], la federacia nivelo povas recurrir al ĝi. <ref name="NG-FAQ2">"[https://www.nationalguard.mil/About-the-Guard/Army-National-Guard/FAQ/ National Guard: FAQ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250909195612/https://www.nationalguard.mil/About-the-Guard/Army-National-Guard/FAQ/ |date=2025-09-09 }}".</ref> Kune kun la subŝtataj gvardioj ( angle ''state defense forces'', ''ŝtataj defendfortoj''), kiuj estas sendependaj de la federaciaj armetrupoj, ili formas la subŝtatajn milicojn. La rajto al propra subŝtata milico estas eksplicite garantiita al la subŝtatoj en la [[Usona Konstitucio]]. == Historio == Dum la tuta 19-a jarcento, la regula armeo estis malgranda, kaj la milicoj konsistigis la plejparton de la fortoj dum la [[Meksika-Usona Milito]], la komenco de la [[Usona Enlanda Milito]], kaj la [[Hispana-Usona Milito]]. En 1903, partoj de la milico estis organizitaj kiel rezervtrupo por la Usona Armeo, sub la nomo de la Nacigvardio. En la [[Unua Mondmilito]], la Nacigvardio konsistis el 40 procentoj de la usonaj divizioj en Francio. En la [[Dua Mondmilito]], la Nacigvardio formis 19 diviziojn. {{FormatNum|140000}} naciaj gvardianoj estis mobilizitaj por la [[Korea Milito]] kaj pli ol {{FormatNum|63000}} por la [[2-a milito en la Persa Golfo|Golfa Milito]]. Post la Dua Mondmilito — kiam la [[Usona aerarmeo|Aerarmeo]] estis apartigita de la armeo — la aviadaj unuoj de la Nacigvardio estis organizitaj kiel la Aera Nacigvardio. Ne ekzistas Mararmea nacia gvardio pro konstitucia dispozicio malpermesanta al subŝtatoj konservi [[militŝipo]]<nowiki/>jn en [[pactempo]]. == Referencoj == {{Referencoj|30em}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.nationalguard.mil/ Oficiala retejo de la Nacia gvardio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210422021611/http://www.nationalguard.mil/ |date=2021-04-22 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usona aerarmeo]] [[Kategorio:Usona terarmeo]] [[Kategorio:Usona armeo]] p6nit7tpkzq42uxy46di7k4y7tfaj0b 0 913745 9384356 9132935 2026-05-26T12:56:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384356 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1860|1|10}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Pozdišovce|Pazdics]] |dato de morto = {{mortotago|1927|8|11}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}} [[Budapeŝto]] }} '''{{Paĝonomo}}''' [mOzeŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Feldmann Mózes''' estis [[Hungario|hungara]] [[rabeno]], altlerneja [[instruisto]]. Lia konata filo estis [[Sándor Feldmann]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM54052/358036ef-2d4f-4ebf-9bfe-c789c53b98ff/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=816974&date=2025-07-01 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1860|1|10}} en [[Pozdišovce|Pazdics]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra imperio]], nuntempa [[Pozdišovce]] en [[Slovakio]]), li mortis {{mortotago|1927|8|11}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li studis en [[jeŝivo]]j de [[Szikszó]] kaj [[Mattersburg|Nagymarton]]. Li edziĝis kaj translokiĝis al sia bopatro al [[Galánta]] en 1882. Li estis elektita rabeno en tiu loko, samtempe li transprenis gvidadon de la jeŝivo. En 1921 li estis ĉefrabeno en Budapeŝto, samtempe li instruis en [[Juda Universitato (Budapeŝto)|Tutlanda Rabena Insituto]]. Liaj kontribuoj restis en manuskriptoj. Lia edzino naskis dek gefilojn. == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/04000/04093/html/szocikk/11414.htm biografio hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250701081008/http://mek.niif.hu/04000/04093/html/szocikk/11414.htm |date=2025-07-01 }} * [https://www.facebook.com/rabbikepzo/posts/az-egyetem-egykori-tan%C3%A1raira-eml%C3%A9kezvefeldmann-m%C3%B3zes-1860-janu%C3%A1r-10-pazdics-1927/877165040863328/ facebook] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Feldmann Mozes}} [[Kategorio:Hungaraj rabenoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 63pbble2larulokk72txz0axah2xuji 0 913821 9384354 9133703 2026-05-26T12:54:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384354 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [mozeŝ bloĥ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Bloch Mózes''' estis [[rabeno]] en [[Ĉeĥio]], altlerneja [[instruisto]] en Hungarlando. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM47764 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=661666&date=2025-07-02 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1815|2|2}} en [[Poběžovice|Ronsperg]] ([[Aŭstra imperio]], nuntempa [[Poběžovice]] en [[Ĉeĥio]]), li mortis {{mortotago|1909|8|10}} en [[Budapeŝto]] ([[Aŭstrio-Hungario]], [[Hungara reĝlando]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li komence lernis en [[jeŝivo]] en sia naskiĝurbo, poste en jaŝivo de [[Topoľčany|Nagytapolcsány]], pli poste en 1840 li studis en [[gimnazio]] en [[Plzeň|Pilsen]], fine en [[Universitato de Karolo|Universitato de Karolo-Ferdinando]]. Li akiris rabenan [[licenco]]n de [[Solomon Judah Loeb Rapoport]], poste li estis rabeno en pluraj komunumoj en Ĉeĥio (1841–1877), poste li estis instruisto, eĉ [[rektoro]] en [[Juda Universitato (Budapeŝto)|Tutlanda Rabena Instituto]] ĝis la retiriĝo en 1907. == Elektitaj kontribuoj == * ''A Mozaiko-Talmudi rendőri jog'' (1879, ankaŭ germane kaj angle) * ''A polgári perrendtartás a mozaiko-rabbinikus jog szerint'' (1882, ankaŭ germane) * ''A mozaiko-talmudikus örökösödési jog'' (1890, ankaŭ germane) * ''A szerződés a mózesi talmudi jog szerint'' (1893, ankaŭ germane) * ''A mózesi talmudi birtokjog'' (1897, ankaŭ germane) * ''A gyámság a mózesi talmudi jog szerint'' (1904, ankaŭ germane) == Fontoj == * [https://mazsihisz.hu/kozossegeink/nagy-elodeink/nagy-elodeink-bloch-mozes-1815-1909 biografio hungare kun foto] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/b-74700/bloch-mozes-74C48/ biografio hungare] * [http://mek.niif.hu/04000/04093/html/szocikk/10646.htm juda leksikono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250811094603/http://mek.niif.hu/04000/04093/html/szocikk/10646.htm |date=2025-08-11 }} * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/b-79D0E/bloch-mozes-7CF1F/ biografio hungare] * [https://mek.oszk.hu/00000/00060/html/014/pc001406.html#1 biografio hungare (legebla en la 2-a punkto)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bloch Mozes}} [[Kategorio:Rabenoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} bpdy2csv92lv5djwg29ad9ujbm4rff1 15 914250 9384303 9137069 2026-05-26T12:08:53Z ThomasPusch 1869 9384303 wikitext text/x-wiki La kategorionomo "Podkasto en esperanto" estas bedaŭrinde erara, bedaŭrinde ĉar jam estas tiom da eroj en ĝi, ke ĝustigo estos iom da laboro. Unue kategorio kiu temas pri pluraj unuoj (pomoj, bestoj, vilaĝoj) devas esti en pluralo, kaj due Esperanto ne estas simpla participo sed estas nomo de lingvo, kiu devas komenciĝi majuskle. Do vole-nevole la nomo devos ŝoviĝi al kategorionomo "podkastoj en Esperanto". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:24, 5 jul. 2025 (UTC) La noto supre daŭre ĝustas, sed mi en julio 2025 faris eraron kaj nur movis la diskutpaĝon al la nova titolo. La kategorio mem ankoraŭ estas sub malnova titolo "podksto en Esperanto" en ĝusta supera kategorio "podkastoj" en pluralo. Do necesas ankoraŭ fini realigi la proponon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:08, 26 maj. 2026 (UTC) ecfz12aw1rcb1zhqx93oiifjy7x829p 9384307 9384303 2026-05-26T12:10:45Z ThomasPusch 1869 9384307 wikitext text/x-wiki La kategorionomo "Podkasto en esperanto" estas bedaŭrinde erara, bedaŭrinde ĉar jam estas tiom da eroj en ĝi, ke ĝustigo estos iom da laboro. Unue kategorio kiu temas pri pluraj unuoj (pomoj, bestoj, vilaĝoj) devas esti en pluralo, kaj due Esperanto ne estas simpla participo sed estas nomo de lingvo, kiu devas komenciĝi majuskle. Do vole-nevole la nomo devos ŝoviĝi al kategorionomo "podkastoj en Esperanto". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:24, 5 jul. 2025 (UTC) La noto supre daŭre ĝustas, sed mi en julio 2025 faris eraron kaj nur movis la diskutpaĝon al la nova titolo. La kategorio mem ankoraŭ estas sub malnova titolo "podksto en esperanto" en ĝusta supera kategorio "podkastoj en Esperanto" en pluralo. Do necesas ankoraŭ fini realigi la proponon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:08, 26 maj. 2026 (UTC) r2issffamfh57xwdn01g76gu0rod6dz 1 915046 9384450 9267342 2026-05-26T15:09:13Z ThomasPusch 1869 9384450 wikitext text/x-wiki La teksto fakte diskutiĝas en la teknika forumo [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]], por decidi ĉu ĝi plenumas la kondiĉojn de enciklopedia teksto, kaj ĉu eblas sufiĉe objektivigi ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:44, 13 jul. 2025 (UTC) Fine decidiĝis ne forigi la tekston: [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj/Arkivo/2025/Aŭgusto#Rayan_Hamda_Barhoumi]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 19 aŭg. 2025 (UTC) Mi tamen forigas la personajn notojn ke li ŝatas arkpafadon kaj kiujn videoludojn li ŝatas - tiaj babiladoj vere ne decas en biografia teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:40, 2 jan. 2026 (UTC) a0ww3cuyca9c84g507ujh2s294ldkei 0 915659 9384877 9365347 2026-05-27T08:50:16Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9384877 wikitext text/x-wiki {{informkesto artisto}} [[Dosiero: Malř Anton Gág.jpg |thumb|180px| pentristo Anton Gág]] [[Dosiero:GagHouse.JPG|thumb|180px|Wanda Gág House – famila domo de Gágidoj ]] '''Antonín Gág''', ankaŭ '''Anton Gag''', aŭ '''Gaag''' (la [[12-an de junio]] [[1858]], [[Valcha (Stráž)|Valcha]]<ref name="matrikaN">[http://www.portafontium.cz/iipimage/30060244/bernartice-21_0280-n?x=-46&y=286&w=537&h=196 Matrikula registro pri naskiĝo kaj bapto] paroĥo Bernartice </ref> ĉe [[Stráž (distrikto Tachov)|Stráž]] – la [[22-an de majo]] [[1908]], [[New Ulm]], [[Minnesota]], [[Usono]]) estis [[ĉeĥ-usonanoj|ĉeĥ-usona]] [[pentristo]] kaj [[Fotografio|studia fotisto]] el [[Sudetgermanoj|Sudetio]]. Li estis konata pro siaj portretoj, [[aĵpentraĵo]]j, [[Pejzaĝismo|pejzaĝoj]] kaj [[Murpentraĵo|mur-pentraĵoj]]. == Vivo == En la jaro 1873 li elmigris kun sia familio en Usonon en sia 14-a jaraĝo kaj pli poste li eksidis en [[New Ulm|New Ulm en Minnesota]], kie li pasigis plimulton de sia kreiga vivo.<ref name="mnhis">[http://collections.mnhs.org/MNHistoryMagazine/articles/56/v56i07p376-392.pdf] {{Wayback|url=http://collections.mnhs.org/MNHistoryMagazine/articles/56/v56i07p376-392.pdf |date=20120306075040 }}, ''Minnesota History Magazine''</ref><ref>"Anton Gag", in ''Yearbook of German-American Studies'', 2003 - Volume 38, p. 333. Quote: "Born in Walk, Bohemia in 1858, Anton Gag (originally Gaag) emigrated to the United States in 1873 and settled in New Ulm around 1879. Already an island of German and German-Bohemian culture, the city proved an ideal haven for the ..."</ref> == Galerio == <gallery> Image: Anton Gág – Zachraňování pevnosti.jpg | ''Savado de fortikaĵo'' Image: Anton Gág – Zátiší s broskvemi.jpg | ''Aĵpentraĵo kun persikoj'' File: Anton Gág – Štvanice na jelena.jpg | ''Peligado de cervo'' File: Anton Gág – Dvě dívky v dálce.jpg | ''Du knabinoj malproskime'' File: 1904paintingAttackNewUlmAntonGag.jpg | ''Atako kontraŭ New Ulm (1904)'' File: 1895AntonGag.jpg | ''Ĉasista sceno kun mortigita cervo (1895)'' File:Anton Gág - Kráva v řece, asi 1880.jpg |Bovino en rivero, (proksimume 1880) </gallery> ==Referencoj== <references/> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Commonscat linio}} * [https://www.mnopedia.org/person/g-g-anton-1858-1908 MNOPEDIA, Gág, Anton (1858–1908)] * [http://www.wandagaghouse.org/gag-family-artists/anton-gag/ Wanda Gag huse, Anton Gag] {{Wayback|url=http://www.wandagaghouse.org/gag-family-artists/anton-gag/ |date=20200724131118 }} * [https://www.findagrave.com/memorial/15478890/anton-gag Find a grave, Anton Gag ] {{DEFAULTSORT:Gág, Anton}} [[Kategorio:Sudetgermanoj]] [[Kategorio:Pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Ĉeĥaj fotistoj]] [[Kategorio:Usonaj fotistoj]] pqyu7tcl87b5e1hygijkya3jqgefg2v 0 921360 9384458 9301463 2026-05-26T15:47:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384458 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|regiono-ISO=UA|tersituo=Kievo|zomo=13}} [[Dosiero:Монумент та прапор.jpg|eta|La muzeo kaj la statuo [[Patrino Ukrainio]].]] La '''Nacia Muzeo pri la Historio de Ukrainio en la Dua Mondmilito''' ({{Lang-uk|Національний музей історії України у Другій світовій війні}} estas memorkomplekso memoriganta la [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Germanan-Sovetan Militon]] situantan en la suda periferio de la [[Peĉerskij distrikto]] de [[Kijivo]], la ĉefurbo de [[Ukrainio]], sur la pitoreskaj montetoj ĉe la dekstra bordo de la rivero [[Dnepro]]. La muzeo estis translokigita dufoje antaŭ ol alveni en la nunan lokon, kie ĝi estis ceremonie malfermita la 9-an de majo ([[Venkotago]]) en 1981 fare de la [[Sovetunio|soveta]] gvidanto [[Leonid Breĵnev]]. La 21-an de junio 1996, la muzeo ricevis sian nunan statuson de Nacia Muzeo per speciala dekreto subskribita de [[Leonid Kuĉma]], la tiama prezidanto de Ukrainio. Ĝi estas unu el la plej grandaj muzeoj en Ukrainio (kun pli ol 300 000 ekspoziciaĵoj) centrita ĉirkaŭ la 62-metra alta statuo [[Patrino Ukrainio]], kiu fariĝis unu el la plej famaj vidindaĵoj de Kievo. La muzeon vizitis pli ol 21 milionoj da vizitantoj. Post la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|rusia invado de Ukrainio en 2022]], la muzeo spertis temajn ŝanĝojn. La estraro de la muzeo deklaris en marto 2024, ke ĝi intencas ''"forigi spurojn de la sovetia rakonto pri la mito de la "Granda Patriota Milito"''<ref>Maria Kabasyy (27-a de Decembro 2024). "Музей історії України у Другій світовій демонтував назви російських міст з Алеї героїв". Ukrainska Pravda – Zhyttia </ref>. La 3-an de februaro 2026, la muzeo suferis difektojn pro rusia aeratako. == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj Ligiloj == * [https://www.warmuseum.kyiv.ua/index%20eng.php Oficiala retejo]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Sovetiaj militaj monumentoj kaj tombejoj]] [[Kategorio:Muzeoj pri la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Muzeoj en Kievo]] os69zszpzvzbzk5zjjwqwpmm6ezkhff 0 923591 9384690 9207554 2026-05-27T00:42:46Z Γλωσσολαλιά 253200 9384690 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = {{Rusio}} |urbo= {{Niĵnij Novgorod}} |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = RU |situo sur mapo= Niĵnij Novgorod |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} La '''Niĵnij Novgoroda Ŝtata Lingvistika Universitato nomita laŭ N. A. Dobrylubov''' ({{Lang-ru|Нижегородский государственный лингвистический университет имени Н. А. Добролюбова}}; NGLU; "Injaz") estas [[publika universitato]] en [[Niĵnij Novgorodo]], kaj ĝi estas unu el du lingvaj universitatoj en Rusio (la alia estas [[Moskva Ŝtata Lingvistika Universitato]]). Fondita en 1937 kiel Gorkij Pedagogia Instituto de Fremdaj Lingvoj, ĝia historio spuras reen al 1917, kiam la Niĵnij Novgoroda Departemento de Publika Edukado organizis provincajn pli altajn kursojn pri fremdaj lingvoj kaj literaturo sub la Provinca Departemento de Publika Edukado.<ref>{{Cite web|url=http://www.lunn.ru/en|title=Нижегородский государственный лингвистический университет имени Н.А. Добролюбова}}</ref> Ĝi estas nomita laŭ [[Nikolaj Dobroljubov]], unu el la plej influaj literaturaj kritikistoj de <abbr>la 19-a</abbr> <abbr>jarcento</abbr> en Rusio. == Historio == La unuaj du konstruaĵoj de la nuna universitato estis konstruitaj en 1948, sur la loko de la antaŭa Preĝejo de la Sankta Triunuo de Verĥni Posad, sur la antaŭa Placo Starosennaya. Ekde tiam, du pliaj konstruaĵoj estis starigitaj tie. En 1964, la Fakultato de Tradukado de [[Hindeŭropaj lingvoj|Hindeŭropaj Lingvoj]] estis malfermita. La institucio ricevis universitatan statuson en 1994. == Galerio == <gallery> Dosiero:NizhnyNovlyngvouniv01.JPG Dosiero:NizhnyNovlyngvouniv02.jpg Dosiero:NizhnyNovlyngvouniv03.jpg Dosiero:NizhnyNovlyngvouniv04.jpg Dosiero:NizhnyNovlyngvouniv05.jpg </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.lunn.ru/en Oficiala retejo de la Lingva Universitato] * [https://www.facebook.com/nnlinguistics Facebook paĝo] * [https://vk.com/linguistica VKa paĝo (ruse)] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Niĵnij Novgorod]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Universitatoj en Rusio]] 1uxvxyzac1lb0xygce2psvls4ik6b01 9384692 9384690 2026-05-27T00:50:21Z Γλωσσολαλιά 253200 9384692 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |lando = {{Rusio}} |urbo= {{Niĵnij Novgorod}} |situo = |establita = |speco = |gvidanto = |adreso= Minina st. 31a, Niĵnij Novgorod, 603155, Rusio |nombro de studentoj={{formatnum:}} |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = RU |situo sur mapo= Niĵnij Novgorod |zomo = 13 |retejo = |tipo1 = reliefo }} La '''Niĵnij Novgoroda Ŝtata Lingvistika Universitato nomita laŭ N. A. Dobrylubov''' ({{Lang-ru|Нижегородский государственный лингвистический университет имени Н. А. Добролюбова}}; NGLU; "Injaz") estas [[publika universitato]] en [[Niĵnij Novgorodo]], kaj ĝi estas unu el du lingvaj universitatoj en Rusio (la alia estas [[Moskva Ŝtata Lingvistika Universitato]]). Fondita en 1937 kiel Gorkij Pedagogia Instituto de Fremdaj Lingvoj, ĝia historio spuras reen al 1917, kiam la Niĵnij Novgoroda Departemento de Publika Edukado organizis provincajn pli altajn kursojn pri fremdaj lingvoj kaj literaturo sub la Provinca Departemento de Publika Edukado.<ref>{{Cite web|url=http://www.lunn.ru/en|title=Нижегородский государственный лингвистический университет имени Н.А. Добролюбова}}</ref> Ĝi estas nomita laŭ [[Nikolaj Dobroljubov]], unu el la plej influaj literaturaj kritikistoj de <abbr>la 19-a</abbr> <abbr>jarcento</abbr> en Rusio. == Historio == La unuaj du konstruaĵoj de la nuna universitato estis konstruitaj en 1948, sur la loko de la antaŭa Preĝejo de la Sankta Triunuo de Verĥni Posad, sur la antaŭa Placo Starosennaya. Ekde tiam, du pliaj konstruaĵoj estis starigitaj tie. En 1964, la Fakultato de Tradukado de [[Hindeŭropaj lingvoj|Hindeŭropaj Lingvoj]] estis malfermita. La institucio ricevis universitatan statuson en 1994. == Galerio == <gallery> Dosiero:NizhnyNovlyngvouniv01.JPG Dosiero:NizhnyNovlyngvouniv02.jpg Dosiero:NizhnyNovlyngvouniv03.jpg Dosiero:NizhnyNovlyngvouniv04.jpg Dosiero:NizhnyNovlyngvouniv05.jpg </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.lunn.ru/en Oficiala retejo de la Lingva Universitato] * [https://www.facebook.com/nnlinguistics Facebook paĝo] * [https://vk.com/linguistica VKa paĝo (ruse)] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Niĵnij Novgorod]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Universitatoj en Rusio]] rua6vevixm77sp99f1v73zmw1ls05mt 0 924607 9384565 9229200 2026-05-26T19:34:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384565 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CN|Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!-->|zomo=7}} '''Nanĉon,''' (aŭ ''Nanĉun'') per [[simpligita ĉina skribo]] '''南充,''' per [[pinjino]] ''Nánchōng,'' per [[Wade–Giles]] ''Nan-ch'ung'' estas [[Administra divido de Ĉinio|milionurbo je prefektuja nivelo]] en [[provinco]] [[Siĉuano]] en [[Ĉina Popola Respubliko]]. [[Dosiero:阆中古城武庙街 - panoramio.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Homplena butikstrato}}]] == Demografio == Fine de [[2024]] la prefektujnivela loĝantaro estis {{nombro|5489000}} homoj. == Geografio == La kuntirita urbego kuŝas sur [[montaro]] laŭ flankorivero de [[Jangzio]] sur areo {{nombro|12 480}} km² averaĝe 340 m super la [[marnivelo]] kaj administras 9 dividojn. La arbarkovro estas 25%. [[Daĝou]] troviĝas 143, provinca sidejo [[Ĉengduo]] 194, ĉefurbo [[Pekino]] 1377, [[Ŝanhajo]] 1468 kilometrojn aere laŭ [https://www.thedistancenow.com/hu/nanchong_china/shanghai_china]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Historio == Ĉi tiu areo havas historion de pli ol 2 000 jaroj. La administraj limoj ofte ŝanĝiĝis dum la historio. La [[loknomo]] Nanĉon aperis unue en 742 post Kristo. == Ekonomio == La agrikulturo estas la ĉefa piliero de la ekonomio. 80% de la loĝantaro apartenas al tradiciaj agrikulturaj agadoj. La manufaktura industrio ankaŭ dependas de krudmaterialoj, kiujn provizas la agrikulturo. La ĉefaj produktoj estas [[rizo]]j, [[oranĝo]]j kaj porkaĵoj. La modernaj industriaj produktoj estas naftaĵoj, aŭtomobiloj, mekanikaj ekipaĵoj, tekstiloj kaj konstrumaterialoj. == Eduko == La plej altnivela eduko okazas en pluraj universitatoj kaj altlernejoj. == Trafiko == [[Dosiero:LangzhongRailwayStation.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Stacidomo}}]] Nanĉon estas bone alirebla trajne, ĉefvoje kaj flugmaŝine (iomete ŝipe), sed la rivero ne taŭgas por la moderna ŝipado. == Klimato == La klimato estas humida subtropika klimato kun musona influo laŭ la [[klimata klasifiko de Köppen]]: Cwa kun mallongaj kaj mildaj vintroj kaj varmaj, longaj someroj. La plena jaro estas humida, vintre malofte frostas. La jara averaĝa temperaturo estas {{GdC|18}} kaj varias inter {{GdC|14-22}}. Jare averaĝe pluvas 1011 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, sed la [[precipitaĵo]] koncentriĝas inter majo kaj septembro. == Vidindaĵoj == * diversaj preĝejoj * Blanka Pagodo {{Galerio |larĝo =250px |titolo = Bildoj pri urbo Nanĉon |pozicio =right |fono =#EFDECD |bordero =#00008B |Dosiero:阆中古城状元坊 - panoramio.jpg|<center>Ornama pordego |Dosiero:Langzhong White Pagoda.jpg|<center>Blanka Pagodo |Dosiero:南充市解放纪念碑 - panoramio.jpg|<center>Monumento |Dosiero:Langzhong Confucian Temple (3).jpg|<center>Konfucea templo |Dosiero:巴巴寺.JPG|<center>Moskeo }} == Fontoj == * WikiTrans {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio]] 2axzp15ejvmyu1sfcvyj1geic8kekyx 0 928323 9384378 9239263 2026-05-26T13:21:27Z Sj1mor 12103 9384378 wikitext text/x-wiki {{informkesto lernejo | bildo= The main entrance of Xinhui No.1 Middle School.jpg | lando = {{Ĉinio}} | komunumo = metropolo [[Ĝjanmen]] | fondo = la 20-an de oktobro 1905 }} La '''1-a mezlernejo''' de Xinhui ({{l-zh|新會第一中學}}, {{l-en|Xinhui No.1 Middle School}}) estas publika plena [[mezlernejo]] en la urbodistrikto Xinhui de la metropolo [[Ĝjanmen]] kaj provinco [[Gŭangdongo]] de [[Ĉinio]]. == Historio == Establita la 20-an de oktobro 1905, ĉe la loko de la antaŭa Xinhui-a ekzamenejo, ĝi estis nomita la oficiala elemanta normala lernejo de Xinhui (新会官立初级师范学堂), kiu estis la plej frua mezlernejo establita en la urbodistrikto. En la sama jaro, ĝi estis renomita al Registara Mezlernejo Xinhui (新会官立中学堂). En 1912, ĝi estis renomita al mezlernejo Xinhui (新会中学校). En 1922, ĝi estis renomita al malalta mezlernejo Xinhui (新会初级中学). En 1931, ĝi estis renomita al 1-a gubernia mezlernejo Xinhui (新会县立第一中学). En aprilo 1950, ĝi kuniĝis kun la mezlernejo Gangzhou kaj estis renomita al gubernia mezlernejo Xinhui kunliga en Huicheng (新会县立会城联合中学). En 1952, ĝi estis denove oficiale nomita 1-a gubernia mezlernejo Xinhui (新会县第一中学). En 1959, ĝi estis renomita al mezlernejo Huicheng (新会中学) dum la [[Kultura Revolucio]]. En 1978, ĝi estis denove nomita al 1-a mezlernejo en gubernio Xinhui (新会县第一中学). En 1992, ĝi estis renomita al 1-a mezlernejo de urbo Xinhui (新会市第一中学). En 2002, ĝi estis renomita al 1-a mezlernejo Xinhui en Jiangmen (江门市新会第一中学), sed la surskribo sur ĝia lernejpordego ankoraŭ estas 1-a mezlernejo de urbo Xinhui (新会市第一中学). == Lerneja kampo == En aprilo 2003, la distrikta registaro de Xinhui kunigis kaj reorganizis la edukajn resursojn de la 1-a mezlernejo Xinhui kaj la mezlernejo Guifeng. La malalt-mezlerneja parto de 1-a mezlernejo Xinhui, kiu origine situis ĉe la sama adreso kun la alt-mezlerneja parto, estis translokigita al la originala loko de Guifeng. La 1-a mezlernejo Xinhui nun konsistas el du partoj: la ĉefa (alt-mezlerneja parto: n-ro 2, Huimin Okcidenta Vojo) kaj la Guifeng-a (malalt-mezlerneja parto: n-ro 57, Yucai Vojo), kovrante totalan areon de 170 000 kvadrataj metroj. En junio 2023, ĝi kunfandiĝis kaj reorganiziĝis kun mezlernejo Fengshanhu (antaŭe ''Siqian mezlernejo de Xinhui''). En julio 2025, oni decidis komenci la konstruadon de nova kampuso oriente de Yucai Vojo, kovrante areon de ĉirkaŭ 21 000 kvadrataj metroj. La ĉefa lerneja parto konservas historiajn konstruaĵojn: * Librejo ''Xinhui Fengcai'' * Akademio ''Xinhui'' (nun transdonita al la registaro kaj malfermita al la publiko) La instrukonstruaĵo financita kaj konstruita de transoceanaj ĉinoj: * Edukkonstruaĵo d-ro Huang Kejing: Donacita de D-ro ''Huang Ke-jing'', ĝi nun funkcias kiel muzikklasĉambroj kaj instruĉambroj por la "Shenghua Klaso" (la "Shenghua Klaso" estas klaso de ĉirkaŭ 50 mezlernejanoj, kiuj intencas kandidatiĝi al 1-a mezlernejo Xinhui kaj kiuj atingis bonegajn rezultojn en la malferma ekzameno de la "Shenghua Programo"). * Scienca Konstruaĵo d-ro Huang Kejing: Donacita de D-ro ''Huang Ke-jing'', ĝi nuntempe gastigas laboratoriojn por biologio, kemio kaj fiziko, kaj ankaŭ registradstudion por malfermaj kursoj. * La memorkonstruaĵo ''Suzhouyuzhen'': Donacita de ''Su Chengzhou'', ĝi nun estas instruejo por gimnazio kun la oficejo de la Komitato de la Junulara Ligo apud ĝi. * Halo ''Jiande'': Donacita de ''Huang Qiu'' (黃球), ĝi nun estas gimnastikejo * Konstruaĵo ''Qinfen'': Donacita de Huang Qiu, ĝi nun estas studenta dormejo kaj manĝohalo. == Rimarkindaj eks-lernejanoj == === En akademia kampo === * ''Chen Guoda'', geologo, akademiano de la [[Ĉina Akademio pri Sciencoj]]<!--, fondinto de la teorio pri dolintruoj {{klarigu}}--> * ''Liang Zongdai'', moderna [[Ĉinlingva literaturo|ĉina]] [[poeto]], [[tradukisto]] kaj literatura kritikisto. === En amaskomunikiloj === * ''Hu Yuexin'', diplomiĝis en 2008, novaĵoprezentisto de [[Ĉina Centra Televido]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20161005033804/http://jmxhyz.com/ retejo pri la lernejo, arkivigita en oktobro 2016] ({{zh}}) <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> [[Kategorio:Lernejoj en Ĉinio]] bmzhabyzhdxq32gounv8exg395yjg2h 0 929103 9384720 9382139 2026-05-27T03:39:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384720 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Nico Brina |dosiero = Nico Brina - The Rocking Blues and Boogieman from Switzerland.jpg |priskribo = svisa pianisto, kantisto, drumisto kaj komponisto |grandeco de dosiero = 230px |dato de naskiĝo = [[29-an de septembro]] [[1969]] |loko de naskiĝo = [[Bielo]], [[Svislando]] |dato de morto = |loko de morto = }} '''Nico BRINA''' (naskiĝis la [[29-an de septembro]] [[1969]] en [[Bielo]]) estas svisa [[pianisto]], [[kantisto]], [[drumisto]] kaj [[komponisto]]. Li specialiĝas pri [[bugio]], [[rokenrolo]] kaj [[bluso]]. == Vivo == Kiel infano, Nico Brina prenis pianolecionojn dum kelkaj monatoj en 1978. Poste, ĉirkaŭ 1990, li studis dum jaro ĉe la [[Swizz Jazz School]] en [[Berno]]. Tamen, li lernis multon el ĝi aŭtodidakte.<ref>Nico Brina, ''Boogiemania - 88 Tasten zur Seele'', Ahrensburg 2024, ISBN 978-3-384-02687-3, p. 27</ref> Li debutis en 1984. Tiutempe li estis unu el la fondintoj de la bando "Jive Boys", kiu ekzistis ĝis 1989 kaj kun kiu li ankaŭ faris siajn unuajn sonregistraĵojn. La bando disiĝis en 1989 kaj Nico Brina fariĝis memdungita muzikisto.<ref name="bluesnews">''Nico Brina'', [https://www.bluesnews.ch/index.php/blues-bands/443-nico-brina www.bluesnews.ch]</ref> Ĝis 1993 li ludis en diversaj aliaj bandoj, ekzemple en la kontreo-bando "Buddy Dee and the Ghostriders" kiel pianisto kaj en la rokabilio-bando "Fishnet Stockings" kiel drumisto. Kiel pianisto, li ankaŭ ludis por la "Claudia Stevanon Band", kiu ĉefe prezentis bluson.<ref name="discogs">''Nico Brina'', [https://www.discogs.com/artist/929369-Nico-Brina www.discogs.com]</ref> Ekde 1993, li prezentis sin kaj kiel solisto kaj en diversaj ensembloj. Kune kun la drumisto Thomas Fahrer, li gajnis la Kleiner Prix Walo en 1995.<ref name="Fahrer">''Tom Fahrer'', [https://www.tomfahrer.com/about www.tomfahrer.com]</ref> Li tenas mondan rekordon ekde 1996 kaj estas listigita en la [[Guinness-libro de rekordoj]]: Nico Brina estas la plej rapida bugi-vugi-pianisto en la mondo.<ref>Guinness-Buch der Rekorde 96: ''Der Schweizer Pianist Nico Brina spielte am 28. Juni 1994 den schnellsten Boogie Woogie in 1:10 Min., dabei schaffte die linke Hand 608 Anschläge/min im 1/8 Boogie Woogie Feeling'' in: ''Kunst, Medien, Unterhaltung'', libroeldono 1996, paĝo 205</ref><ref name="Jazzkeller">''Nico Brina im Jazzkeller'', 4. März 2014, [https://www.appenzellerzeitung.ch/ostschweiz/werdenberg/nico-brina-im-jazzkeller-ld.983277 www.appenzellerzeitung.ch]</ref> En 2001, li fondis la spektaklon "Tap and Boogie" kun klakdancisto kaj ĵonglisto Lukas Weiss.<ref>''Tapdance, Juggling and Boogie Woogie all together with Lukas Weiss & Nico Brina'', 20. September 2021, [https://www.youtube.com/watch?v=IETj_QyWbEk www.youtube.com]</ref> En 2022, li publikigis sian unuan aŭtobiografian libron. Ĝi traktas, interalie, lian vivon kiel muzikisto dum la izolado pro la koronavirusa krizo.<ref>Nico Brina: ''Von 100 auf 0 in 1 Sekunde. Boogie, Lockdown & Klopapier'', Hamburg 2022, ISBN 978-3-347-70715-3</ref> Dua aŭtobiografia libro sekvis en 2024. Ĝi titoliĝas "Boogiemania".<ref>Nico Brina: ''Boogiemania - 88 Tasten zur Seele'', Ahrensburg 2024, ISBN 978-3-384-02687-3</ref> En 2023, li estis invitita al [[Londono]] por la unua fojo de [[Jutubisto]] [[Brendan Kavanagh]], ankaŭ konata kiel "Dr K", kie li koncertis ĉe la stacidomo St. Pancras sur la publika piano donacita de [[Elton John]]. De tiam, li regule vojaĝis al Londono por ludi pianon kun Dr. K kaj artistoj kiel [[Terry Miles]], Jared Nandra kaj aliaj.<ref>''part 1 - London Boogie Woogie Complete - Nico Brina & Dr.K on October 21, 2025'', 1-an de decembro 2025, [https://www.youtube.com/watch?v=3vS79DDquHs www.youtube.com]</ref> En Svislando, li ankaŭ ofte prezentas ekstere kun siaj propraj pianoj, en haloj de fervojaj stacidomoj kaj aliaj nekutimaj lokoj. Li uzas pianojn de la fabrikantoj Burger & Jacobi kaj Sauter.<ref>''My Boogie Woogie Cheese Piano is finished'', 24. März 2025, [https://www.youtube.com/watch?v=QBfOehNtoe0 www.youtube.com]</ref> En 2026, li publikigis la albumon "Ska beatin' boogie", en kiu li kombinis la dancritmojn de jamajka [[skao]] kun bugio-vugio, asignante al la piano la rolon de ĉefa instrumento. Brendan Kavanagh klarigis, ke tio estis preskaŭ neebla tasko. La rezulto, li diris, estis albumo kun la potencialo fariĝi estonta klasikaĵo.<ref>''Ska beatin' boogie'', la 26-an de januaro 2026, [https://www.jazztime.swiss/copy-of-alben-und-neuerscheinungen/skabeatinboogie www.jazztime.swiss]</ref> == Diskografio == * ''Just a Little Bit'' (1993) * ''Blues'n'Boogie'' (1994) * ''Jump to the Boogie'' (1996) * ''Mundart Boogie'' (1997) * ''Let's Boogie!'' (1999 – blue martin records) * ''Tap And Boogie'' (2001) * ''Born To Be A Boogieman'' (2003 – brina music) * ''King of Boogie'' (2008 – dcmci records) * ''25 Years Live On Stage 1984-2009'' (2009 – brina music) * ''Who Cares, Just Boogie'' (2010 – brina music) * ''The Blues Will Help You Survive'' (2012 – brina music) * ''Flight 6024'' (2013 – stormy monday records) * ''That's My Way – 30 years the jubilee sessions'' (2015 – stormy monday records) * ''The B'day Session'' (2016 – stormy monday records) * ''25/8 - 25 Hours 8 Days A Week'' (2016 – stormy monday records) * ''Boogieful'' (2018 – stormy monday records) * ''Boogie Me Up'' (2019 – stormy monday records) * ''Lucky Blues Travelers'' (2020 – stormy monday records) == Premioj kaj atingoj == * 1995 – Prix Walo en la kategorio "Speciala Ago" * 1996 – Guinness Monda Rekordo por la plej rapida bugio-vugio * 2014 – Nomumo de la albumo "Flight 6024" por la Premio de Germanaj Diskkritikistoj * 2018 – Numero 1 en la Norvegaj Blusfurorlistoj kun la originala komponaĵo "Barrel of Monkeys" == Referencoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == * [http://www.brina.ch Oficiala retejo de Nico Brina] * [http://www.stormy-monday-records.de/2017/03/05/nico-brina/ StormyMonday Records - Nico Brina] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200715171415/http://www.stormy-monday-records.de/2017/03/05/nico-brina/ |date=2020-07-15 }} {{Vivtempo|Brina, Nico}} [[Kategorio:Svisaj pianistoj]] [[Kategorio:Svisaj kantistoj]] [[Kategorio:Svisaj komponistoj]] [[Kategorio:Drumistoj]] iiyoy9m8o16n6yzzoj1vizm6hh9uszd 0 931269 9384446 9266033 2026-05-26T14:58:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384446 wikitext text/x-wiki {{Informkesto teatro |bildo = Kiev Philharmony.jpg}} La '''Nacia Filharmonio de Ukrainio''' ({{lang-uk|Національна Філармонія України}}), ofte nomata la '''Kieva Filharmonio''' kaj '''Nacia Filharmonio''', estas komplekso de du apudaj koncertejoj en la [[Ĥreŝĉatji Parko]] en [[Kievo]], [[Ukrainio]]. Starante ĉe la fino de la [[Ĥreŝĉatik|Ĥreŝĉatik-strato]] proksime al la [[Eŭropa Placo (Kievo)|Eŭropa Placo]], ĝi gastigis multajn rusajn komponistojn kiel [[Sergej Raĥmaninov|Sergej Rachmaninoff]], [[Aleksandr Skrjabin]] kaj [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij]] kaj famajn operkantistojn kiel [[Leonid Sobinov]] kaj [[Teodoro Ŝaljapin]]. La historia konstruaĵo estis konstruita fine de la 19-a jarcento. Komence nomata ''Komercista Domo'', la uzo de la konstruaĵo por muzikaj prezentadoj estas asociita kun la Filharmonia Societo, establita de [[Nikolao Lisenko]]. Post la [[Operaco Barbaroso|nazia invado en 1941]], la Filharmonia Societo ĉesigis sian laboron, kaj la plejparto de ĝiaj netakseblaj arkivoj estis detruitaj. Dum la germana okupado de Kievo, la konstruaĵo de la Societo estis transformita al germanoficira klubo. Tio estis unu el la gravaj kialoj, kial la konstruaĵo ne estis detruita, restante unu el la tre malmultaj pluvivaj antaŭmilitaj konstruaĵoj sur la strato Ĥreŝĉatik. Post la liberigo de Kievo, la konstruaĵo de la Filharmonia Societo rekomencis sian funkciadon en 1944 tuj kiam la bataladoj moviĝis for de Kievo. == Vidu ankaŭ == * [[Nacia Operejo de Ukrainio]] * [[Oktobra Palaco]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.filarmonia.com.ua/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231214194105/https://filarmonia.com.ua/ |date=2023-12-14 }} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Koncertejoj en Ukrainio]] [[Kategorio:Kulturo de Kievo]] 4c4q4dpovtkho6aj930z6ckobgatmyj 0 931704 9384987 9280062 2026-05-27T10:45:25Z Sj1mor 12103 9384987 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=GB-WLS}} '''Conwy''' estas urbo en la [[Kimrio|kimra]] graflando Conwy. Conwy havas 14 208 loĝantojn kaj situas ĉe la samnoma rivero. == Vidindaĵoj == * La ikoneca ''kastelo kaj urbomuroj de Reĝo Eduardo en Gwynedd'' formas parton de la [[Monda heredaĵo de Unesko|Monda Heredaĵo]] [[Unesko|de UNESKO]]. La kastelo Conwy kaj la urbomuroj estis konstruitaj inter 1283 kaj 1289 de [[Eduardo la 1-a (Anglio)|Eduardo la 1-a de Anglio]] kiel parto de lia konkero de [[Kimrio]]. * Pendoponto de Conwy, konstruita inter 1822–1826 de [[Thomas Telford]] * Fervoja ponto Conwy, kompletigita en 1849 laŭ projekto de [[Robert Stephenson]]. * ''Aberconwy House'' estas mezepoka komercista domo kaj unu el la plej malnovaj domoj en Kimrio. Konstruita en la 14-a jarcento, ĝi estas konstruaĵo de la unua grado listigita pro sia historia kaj arkitektura graveco. La domo estas administrata de [[National Trust|la National Trust]]<ref>(en) National Trust [https://www.nationaltrust.org.uk/aberconwy-house Aberconwy House]. [https://web.archive.org/web/20210926005215/https://www.nationaltrust.org.uk/aberconwy-house Arkivata de la originalo] la 26-an de septembro 2021, alirita la 13-an de septembro 2021.</ref>. * La plej malgranda domo en Britio estas en Conwy. <ref>{{En}} Huffington Post [https://www.huffingtonpost.co.uk/2013/08/09/britains-smallest-house-thousands-tourists_n_3732016.html Inside Britain's Smallest House, 12 augustus 2013], geraadpleegd op 13 september 2021. [https://web.archive.org/web/20220119052546/https://www.huffingtonpost.co.uk/2013/08/09/britains-smallest-house-thousands-tourists_n_3732016.html Gearchiveerd] op 19 januari 2022.</ref> Ĝi mezuras nur 3,05m x 1,8m. Ĝi estis loĝata de la 16-a jarcento ĝis 1900, kiam la posedanto estis devigita translokiĝi. La domo ankoraŭ estas private posedata kaj vizitantoj povas viziti ĝin kontraŭ malgranda kotizo. == Esperanto == [[Esperantistoj|Esperantisto]] [[Hilary Chapman]] estis [[urbestro]] de Conwy de 2017 ĝis 2018. [[Dosiero:Conwy , Afon Conwy - geograph.org.uk - 2226238.jpg|eta|500x500ra|Elvido sur Conwy|centra]] == Bildgalerio == <gallery> Dosiero:Conwy_town_walls_aerial.jpg|ligilo=Bestand:Conwy_town_walls_aerial.jpg|alternative=Luchtfoto van de oude stad| Aera elvido de la malnova urbo Dosiero:Conwy_Castle_and_Bridges.jpg|ligilo=Bestand:Conwy_Castle_and_Bridges.jpg|alternative=Kasteel en bruggen van Conwy| Kastelo kaj pontoj de Conwy Dosiero:AberconwyAbbey.JPG|ligilo=Bestand:AberconwyAbbey.JPG|alternative=Abdij van Aberconwy| Abatejo Aberconwy Dosiero:Smallest_House_in_Great_Britain,_Conwy_(8036).jpg|ligilo=Bestand:Smallest_House_in_Great_Britain,_Conwy_(8036).jpg|alternative=Het kleinste huis| La plej malgranda domo </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Kimrio]] 8u98s8vnj3k69ac7e47k964r6y2itzc 0 932277 9384463 9279421 2026-05-26T16:00:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384463 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | nomo = ''Lesotho National Olympic Committee'' | eonomo = Nacia Olimpika Komitato de Lesoto | bildo = | grandeco de bildo = | tipo = [[sporto]] | fondodato = | mapo = | mteksto = | sidejo = | koordinato = ne | estro = | lingvoj = | TTT-ejo = http://www.olympics.org.ls/ }} La '''Nacia Olimpika Komitato de Lesoto''' ({{l-en|'''Lesotho National Olympic Committee'''}}) estas [[neprofitcela organizaĵo]], kiu funkcias kiel la [[Nacia Olimpika Komitato]] (NOK) de [[Lesoto]]. Ĝi estis internacie agnoskita en 1972.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.olympics.com/ioc/lesotho|titolo=National Olympic Committees |eldoninto=[[Internacia Olimpika Komitato|IOK]]|lingvo=en|alirdato=10-a de januaro 2026}}</ref> Kiel NOK, la Nacia Olimpika Komitato de Lesoto celas subteni atletojn kaj sporton en Lesoto. == Notoj kaj referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.olympics.org.ls/ Oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160128125451/http://www.olympics.org.ls/ |date=2016-01-28 }} {{Afrikaj Olimpikaj Komitatoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lesoto en Olimpikoj|Lesoto en Olimpikoj]] [[Kategorio:Naciaj Olimpikaj Komitatoj|Lesoto]] r3wn2njvgjpelg1fm5nma4i70jnmx59 0 932862 9384881 9288567 2026-05-27T08:54:54Z Sj1mor 12103 9384881 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | lando= {{Nord-Makedonio}} | regiono = [[Nordorienta Regiono]] | komunumo = [[opština Kratovo]] | mapo = | bildo = }} '''Kavrak''' (makedone: Каврак) - estas vilaĝo en la [[Opština Kratovo|Kratovo-municiparo]], en la Nordorienta Regiono de Norda Makedonio. == Loko, priskribo == La vilaĝo situas en la [[Osogovo-Montaro|Osogovo-montaro]] en la orienta parto de la Kratovo-municiparo. La vilaĝo estas monta, situanta je alteco de 1100 – 1450 metroj super marnivelo. La plene asfaltita regiona vojo R29271 pasas tra la vilaĝo. La vilaĝon ankaŭ servas loka vojo, kiu disbranĉiĝas de la regiona vojo R2232 en la tuja ĉirkaŭaĵo de la Digo de la Lago Kneĵevo. La najbaraj vilaĝoj estas [[Kneĵevo]] sudoriente, [[Muŝkovo]] sudokcidente, [[Neĵilovo]] okcidente, kaj [[Moĵdinjak]], [[Borovo]] kaj [[Drenak]] norde. == Ekonomio == La teritorio de la vilaĝo kovras areon de 7,2 km², kun arbaroj de 363 hektaroj, plugtero de 220 hektaroj kaj paŝtejoj de 127 hektaroj. Esence, oni povas diri, ke la municipo havas agrikulturan kaj brutobredan funkcion. == Loĝantaro == Kavrak estas malgranda vilaĝo, kiu en 1961 havis 223 loĝantojn. En 1994, la nombro malpliiĝis al 71 loĝantoj. Ĉiuj estis makedonoj. Laŭ la censo de 2002, estis 62 loĝantoj, kaj la lastan fojon en 2021, nur 25 loĝantoj. Ĉiuj estis makedonoj. == Kulturaj monumentoj == Preĝejo "Sankta Petka" - la ĉefa monaĥeja preĝejo, Monaĥejo Kavraĉki - nova monaĥejo Kapelo "Sankta Elije" - malgranda kapelo proksime al la preĝejo. == Referencoj == Ĉi tiu artikolo uzas tradukojn de tekstoj el la artikoloj [[Каврак]] en la makedona Vikipedio. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Nord-Makedonio]] tr98jb1jw560y038d9gt54zswozudp4 0 933582 9384973 9335589 2026-05-27T10:34:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384973 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Norda niktibio |koloro = pink |dosiero= Northern potoo (Nyctibius jamaicensis mexicanus) Orange Walk.jpg |priskribo de dosiero = ''Nyctibius jamaicensis mexicanus'', Belizo |dosiero larĝo=240px |dosiero2= |priskribo de dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Niktibioformaj]] ''Nyctibiiformes'' |familio = [[Niktibiedoj]] ''Nyctibiidae'' |familio aŭtoritato = Jean-Charles Chenu & [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs|des Murs]], 1853 |genro = ''[[Nyctibius]]'' |genro aŭtoritato= [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], [[1816]] |specio = '''Norda niktibio''' ''N. jamaicensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22689642/163601677 |title=Northern Potoo ''Nyctibius jamaicensis'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2020 |access-date=19a de Oktobro 2021}}</ref> |dunomo = ''Nyctibius jamaicensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin, JF]], 1789) |sinonimo = |vikispecio = ''Nyctibius jamaicensis'' |komunejo = ''Nyctibius jamaicensis'' |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = Nyctibius jamaicensis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Norda niktibio''' (''Nyctibius jamaicensis'', laŭ kio ankaŭ ''Jamajka niktibio'') estas [[specio]] de [[niktibioj]] kaj ĝi estas vaste distribuata tra Centra Ameriko. Tre simila al [[strigoj]], ĉi tiu specio estas [[noktula]]. Ĝi predas grandajn insektojn kaj malgrandajn vertebrulojn, kiujn ĝi kaptas per flugosaltoj de altaj ripozejoj. Ĝi troviĝas de Meksiko suden ĝis [[Kostariko]], kaj sur la insuloj [[Jamajko]] kaj [[Hispaniolo]] (en la [[Dominika Respubliko]] kaj [[Haitio]]). Ĝi antaŭe estis klasifikita kiel subspecio de la [[Griza niktibio]] (''Nyctibius griseus'') sed nun estas kutime traktata kiel aparta specio surbaze de diferencoj en voĉoj. ==Taksonomio== La Nordan niktibion [[Specipriskribo|formale priskribis]] en 1789 la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en sia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de [[Carl Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj kaprimulgecaj specioj en la [[genro]]n ''[[Caprimulgus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Caprimulgus jamaicensis''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1789 | title=Systema naturae per regna tria naturae : secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 2 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | page=1029 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2656524 }}</ref> Gmelin bazis sian priskribon sur fruaj rakontoj pri tiu ĉi birdo en Jamajko, kiel la "Wood owle" de [[Hans Sloane]] publikigita en 1725 kaj la "Jamaican goatsucker" (Jamajka kaprimulgo) de [[John Latham (ornitologo)|John Latham]] publikigita en 1783.<ref>{{ cite book | last=Sloane | first=Hans | author-link=Hans Sloane | year=1725 | title=A Voyage to the Islands Madera, Barbados, Nieves, S. Christophers and Jamaica : with the natural history of the herbs and trees, four-footed beasts, fishes, birds, insects, reptiles, &c. of the last of those islands | volume=2 | location=London | publisher=Printed for the author | page=295 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/188466 }}</ref><ref>{{ cite book | last=Latham | first=John | author-link=John Latham (ornitologo) | year=1783 | title=A General Synopsis of Birds | volume=2, Part 2 | publisher=Printed for Leigh and Sotheby | location=London | page=591, No. 2, Plate 57 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33730675 }}</ref> La norda niktibio estas nun unu el la ses niktibioj metitaj en la genron ''[[Nyctibius]]'', kiun enkondukis en 1816 la franca ornitologo [[Louis Pierre Vieillot]].<ref>{{cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1816 | title=Analyse d'une Nouvelle Ornithologie Élémentaire | publisher=Deterville/self | location=Paris | page = 38 | language=French| url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9745205x/f44.item }}<!--BHL has a scan of an 1883 reprint - same pagination http://biodiversitylibrary.org/page/12830237 --></ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2022 | title=Frogmouths, Oilbird, potoos, nightjars | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/nightjars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=9a de Julio 2022 }}</ref> [[File:Northern potoo (Nyctibius jamaicensis mexicanus) roosting Los Tarrales.jpg|thumb|maldekstre|Ripozanta ''N. j. mexicanus'']] La genronomo devenas el [[Antikva greka|grekaj vortoj]] ''nuktibios '' signife "noktomanĝanta", el ''nux'' por "nokto" kaj ''bios'' por "vivo". La [[specia epiteto]] devenas el la toponimo, Jamajko, nome [[tipa loko (biologio)|tipa loko]].<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 277 kaj 210}}</ref> La norda niktibio estis iam klasita kiel [[subspecio]] de la [[Griza niktibio]] (''Nyctibius griseus''),<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1940 | title=Check-List of Birds of the World | volume=4 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=181 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14476652 }}</ref> sed ekde 1995 ĝi estis kutime traktita kiel aparta specio baze sur diferencoj en voĉo.<ref>{{Cite journal | last1=Monroe | first1=B.L. | last2=Banks | first2=R.C. | last3=Fitzpatrick | first3=J.W. | last4=Howell | first4=T.R. | last5=Johnson | first5=N.K. | last6=Ouellet | first6=H. | last7=Remsen | first7=J.V. | last8=Storer | first8=R.W. | date=1995 | title=Fortieth Supplement to the American Ornithologists' Union Check-List of North American Birds | journal=The Auk | volume=112 | issue=3 | pages=819–830 | url=https://academic.oup.com/auk/article/112/3/819/5168113 }}</ref><!--July 2022 - the doi on the Auk website: 10.1093/auk/112.3.819 doesn't work --> ===Subspecioj=== Oni agnoskis jenajn kvin subspeciojn:<ref name=ioc/> * ''Nyctibius jamaicensis lambi'' Davis, J, 1959 – okcidenta Meksiko * ''Nyctibius jamaicensis mexicanus'' [[Edward William Nelson|Nelson]], 1900 – orienta, suda Meksiko ĝis Honduro * ''Nyctibius jamaicensis costaricensis'' [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1912 – Kostariko * ''Nyctibius jamaicensis jamaicensis'' (Gmelin, JF, 1789) – [[nomiga subspecio]] - Jamajko * ''Nyctibius jamaicensis abbotti'' [[Charles Wallace Richmond|Richmond]], 1917 – Hispaniolo kaj [[Gonavo]] ==Aspekto== [[File:Nyctibius jamaicensis.jpg|thumb|maldekstre|Norda niktibio]] Ĝi estas sufiĉe granda birdo kun longo de 38–46 centimetroj. Ĝi havas longan voston, longajn pintajn flugilojn, grandan kapon, tre mallongajn krurojn kaj malgrandan bekon kun granda gapo. Ĝi plej ofte videblas ripozanta senmove en vertikala sinteno sur branĉoj aŭ fostoj. La [[plumaro]] estas grizecbruna kun komplika padrono de nigraj, grizaj kaj kremkoloraj markoj. La vangoj estas palaj kun malhela vanga strio sub ili. La grandaj okuloj havas flavajn irisojn, kiuj povas brili ruĝe en lumo nokte. La krioj de la birdo estas raŭkaj kaj gorĝecaj. La griza niktibio estas preskaŭ identa laŭ aspekto, sed havas tre malsaman voĉon konsistantan el serio de funebraj, vekriaj fajfoj. La granda niktibio estas pli granda kaj pli pala, sen malhela vanga strio. La kanto estas "raŭka, kriega ''kvaaa, kva-kva-kva''". Ĝi ankaŭ faras "subitan, emfazan ''rrah!''" kaj "bojantan alarmvokon".<ref name=bow>{{cite journal | last1=Gu | first1=D. | last2=Behrstock | first2=R.A. | last3=Schulenberg | first3=T.S. | date=2020 | title=Northern Potoo (''Nyctibius jamaicensis''), version 1.0 | editor-last=Schulenberg | editor-first=T.S. | journal=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | doi=10.2173/bow.norpot1.01 | url=https://doi.org/10.2173/bow.norpot1.01 | access-date=8a de Julio 2022 | url-access=subscription }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== La kvin subspecioj estas distribuataj tra [[Centrameriko]] kaj [[Karibio]]. Ĝi ĉefe troviĝas en malaltaj areoj, kie ĝi loĝas en arbaroj kaj veprejoj kun maldensejoj kaj terkulturaj kampoj kun disaj arboj. Ĝi foje videblas ĉirkaŭ [[golfejo]]j kaj urbaj areoj. Ĝi estas konata kiel foja vizitanto al [[Porto-Riko]], kaj precipe al ĝiaj ĉirkaŭaj insuloj en la [[Mona Markolo|Mona-pasejo]], kaj ĝia konstanta ĉeesto en [[Kubo]] estas nekonfirmita, sed raportita.<ref>{{Cite journal |last=Kirwan |first=Guy M. |date=2001 |title=Further records of the Northern Potoo (Nyctibius jamaicensis) in Cuba, and a correction to Martínez et al. (2000) |url=https://jco.birdscaribbean.org/ |journal=Journal of Caribbean Ornithology |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=10A–10A |issn=1544-4953}}</ref> ==Kutimaro kaj ekologio== ===Reproduktado=== Unuopa ovo estas demetita sur rompita branĉo sen uzata nestmaterialo. Ambaŭ gepatroj partoprenas en la [[kovado]] de la ovo kaj la nutrado de la juna birdo. ===Manĝado=== Ĝi manĝas grandajn insektojn kiel [[tineo]]jn aŭ [[skarabo]]jn. Ĝi ĉasas de ripozejo, sidante kaj atendante predon, poste akcipitrante por kapti ĝin dumfluge. ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la nordan niktibion kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas grandan teritorion kaj populacion superantan 50 000 maturajn individuojn, kvankam oni kredas, ke tiu nombro malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22689642/163601677 |title=Northern Potoo ''Nyctibius jamaicensis'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2020 |access-date=19a de Oktobro 2021}}</ref> La Mopan-popolo kredas, ke se norda niktibio (mopane: ''ajsooch’'') flugas super la domo de iu plurfoje nokte, iu en tiu familio mortos. Por malhelpi tion, ili forpelas la birdojn per brulantaj bastonoj, kies ardaĵoj laŭdire forpuŝas la birdon.<ref>{{cite journal |last1=Hull |first1=Kerry |last2=Fergus |first2=Rob |title=An ethnoornithological approach to human-bird relations among the Mopan Maya of Belize | journal=Conference Proceedings of the 8th Annual Hawaii International Conference on Social Science |date=Junio 2009 |pages=17–31 |url=http://hicsocial.org/SOC2009.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170425235450/http://hicsocial.org/SOC2009.pdf |archive-date=2017-04-25 |url-status=dead}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Borerro, J. 1974. "Notes on the structure of upper eyelid of potoos". ''The Condor'', 76: 210–211. * Holyoak, D.T. (2001): ''Nightjars and their Allies: the Caprimulgiformes''. Oxford University Press, Oxford, New York. <small>{{ISBN|0-19-854987-3}}</small> *Clements, James F. (2007) ''The Clements Checklist of Birds of the World'', 6th ed., Cornell University Press, Ithaca, New York. *Downer, Audrey & Sutton, Robert (1990) ''Birds of Jamaica: A Photographic Field Guide'', Cambridge University Press, Cambridge. *Garrigues, Richard & Dean, Robert (2007) ''Birds of Costa Rica'', Christopher Helm, London. *Raffaele, Herbert; Wiley, James; Garrido, Orlando; Keith, Allan & Raffaele, Janis (2003) ''Birds of the West Indies'', Christopher Helm, London. == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Nyctibius jamaicensis}} {{Wikispecies|Nyctibius jamaicensis}} *[http://www.mangoverde.com/birdsound/spec/spec82-3.html Mangoverde World Bird Guide: Norda niktibio, ''Nyctibius jamaicensis''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210921043018/https://mangoverde.com/birdsound/spec/spec82-3.html |date=2021-09-21 }} *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=northern+potoo&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro de Norda niktibio] VIREO *[https://web.archive.org/web/20070108213024/http://www.sos-wildlifejamaica.org.jm/Potoo's%20good%20side.JPG Photo-High Res]; [https://web.archive.org/web/20070324004133/http://www.sos-wildlifejamaica.org.jm/Photogallery.html Artikolo] ĉe sos-wildlifejamaica *[https://web.archive.org/web/20071025104504/http://www.tropicalbirding.com/images/neotropics/mexico/sanblas/npotoo.jpg Photo-Medium Res]; [https://web.archive.org/web/20070708131029/http://tropicalbirding.com/sanblas.html Artikolo] ĉe tropicalbirding {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Niktibioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] kx6qtq0e70zo20mvo5lakd6kqp6382v 0 934463 9384871 9297520 2026-05-27T08:41:28Z Sj1mor 12103 9384871 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalisto}} '''Carlos de Menezes Júnior''' (naskita la [[25-a de aprilo|25-an de aprilo]] [[1999]]), pli konata kiel '''Cacá''', estas [[Brazilo|brazila]] profesia futbalisto, kiu ludas kiel centra defendanto ĉe Corinthians. == Kluba kariero == Naskita en Visconde do Rio Branco, Minas-Ĝerajso, Cacá aliĝis al la junulara sekcio de Cruzeiro en junio 2014. Progresante tra la junularaj rangoj, li poste iĝis kapitano de la sub-20-jara teamo dum ilia venko en la Sub-20-a Campeonato Mineiro en 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.mg.superesportes.com.br/app/noticias/futebol/cruzeiro/2018/10/20/noticia_cruzeiro,509439/campeao-no-profissional-e-na-base-caca-comemora-titulos-pelo-cruzeiro.shtml|title=Campeão no profissional e na base: Cacá comemora segundo título pelo Cruzeiro em três dias|trans-title=Champion in the main squad and in the youth setup: Cacá celebrates second title with Cruzeiro in three days|publisher=Super Esportes|language=Portuguese|date=20 October 2018|accessdate=5 November 2018}}</ref> Antaŭenigita al la unua teamo en marto 2018,<ref>{{cite web|url=https://www.mg.superesportes.com.br/app/noticias/futebol/cruzeiro/2018/03/16/noticia_cruzeiro,462861/zagueiro-caca-se-espelha-em-dede-e-murilo-para-crescer-no-cruzeiro.shtml|title=Quinta geração da escola de zagueiros do Cruzeiro nos últimos anos, Cacá se espelha em Dedé e Murilo para crescer no clube|trans-title = Fifth generation of Cruzeiro's 'stopper school' in recent years, Cacá is inspired by Dedé and Murilo to grow at the club|publisher=Super Esportes|language=Portuguese|date=13 March 2018|accessdate=5 November 2018}}</ref> Cacá faris sian profesian — kaj Série A — debuton la 14-an de oktobro, ludante la tutajn 90 minutojn en 0–2 fora malvenko kontraŭ Vasco da Gama.<ref>{{cite web|url=https://www.mg.superesportes.com.br/app/noticias/futebol/cruzeiro/2018/10/14/noticia_cruzeiro,508404/caca-faz-jogo-seguro-apesar-de-reves-do-cruzeiro-e-e-elogiado.shtml|title=Estreante, Cacá faz jogo seguro apesar de derrota do Cruzeiro, é elogiado e ganha confiança da torcida nas redes sociais|trans-title=Debutant, Cacá plays a safe match despite Cruzeiro's defeat, is praised and earn the trust of the supporters in the social media|publisher=Super Esportes|language=Portuguese|date=14 October 2018|accessdate=9 September 2020}}</ref> Tri tagojn poste, li estis neuzita anstataŭanto en la dua matĉo de la finalo de la Copa do Brasil, en kiu lia teamo venkis Corinthians 2–1. Komence rezerva ludanto por Dedé kaj Léo dum la Campeonato Mineiro 2019, Cacá komencis aperi pli regule dum la ligo. Li trafis sian unuan senioran golon la 31-an de oktobro de tiu jaro, enretigante la komencan golon en 2–0 fora venko kontraŭ Botafogo,<ref>{{cite web|url=https://www.mg.superesportes.com.br/app/noticias/futebol/cruzeiro/2019/11/01/noticia_cruzeiro,2929884/com-impulsao-a-la-dede-caca-comemora-primeiro-gol-no-time-principal.shtml|title=Com impulsão 'à la Dedé', Cacá comemora primeiro gol no time principal do Cruzeiro|trans-title=With a 'Dedé-style' jumping reach, Cacá celebrates first goal in the main squad of Cruzeiro|publisher=Super Esportes|language=pt-BR|date=1 November 2019|accessdate=9 September 2020}}</ref> kaj finis la sezonon kun 20 ligaj aperoj, dum lia teamo suferis sian unuan iam ajn malavanciĝon. La 6-an de januaro 2020, Cacá renovigis sian kontrakton kun Cruzeiro ĝis decembro 2022.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=February 14, 2021|title=Tokushima, do Japão, anuncia contratação do zagueiro Cacá, revelado pelo Cruzeiro|trans-title=Tokushima, from Japan, announces the hiring of defender Cacá, revealed by Cruzeiro|url=https://globoesporte.globo.com/futebol/times/cruzeiro/noticia/tokushima-do-japao-anuncia-contratacao-do-zagueiro-caca-revelado-pelo-cruzeiro.ghtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214123059/https://globoesporte.globo.com/futebol/times/cruzeiro/noticia/tokushima-do-japao-anuncia-contratacao-do-zagueiro-caca-revelado-pelo-cruzeiro.ghtml |archive-date=2021-02-14 |access-date=2021-02-15|website=GloboEsporte|language=pt-br}}</ref> La 14-an de februaro 2021, Cacá subskribis kontrakton kun la J1-liga klubo Tokushima Vortis.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=February 14, 2021|title=Tokushima, do Japão, anuncia contratação do zagueiro Cacá, revelado pelo Cruzeiro|trans-title=Tokushima, from Japan, announces the hiring of defender Cacá, revealed by Cruzeiro|url=https://globoesporte.globo.com/futebol/times/cruzeiro/noticia/tokushima-do-japao-anuncia-contratacao-do-zagueiro-caca-revelado-pelo-cruzeiro.ghtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214123059/https://globoesporte.globo.com/futebol/times/cruzeiro/noticia/tokushima-do-japao-anuncia-contratacao-do-zagueiro-caca-revelado-pelo-cruzeiro.ghtml |archive-date=2021-02-14 |access-date=2021-02-15|website=GloboEsporte|language=pt-br}}</ref> La 21-an de julio 2023, Cacá transiris prunte al Athletico Paranaense. La 7-an de marto 2024, Cacá estis pruntedonita al Corinthians ĝis la fino de la sezono, kun opcio aĉeti.<ref>{{cite web|url=https://oglobo.globo.com/esportes/noticia/2024/03/07/corinthians-anuncia-a-contratacao-do-zagueiro-caca-ate-o-final-de-2024.ghtml|title=Corinthians anuncia a contratação do zagueiro Cacá até o final de 2024|trans-title=Corinthians announces the signing of defender Cacá until the end of 2024|publisher=oglobo.globo.com|language=pt-BR|date=7 March 2024|accessdate=7 March 2024}}</ref> == Honoroj == '''Cruzeiro''' * Copa do Brasil: 2018 * Campeonato Mineiro: 2018, 2019 '''Corinthians''' * Copa do Brasil: 2025<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/en/news/depay-hands-corinthians-the-brazil-cup-42130132|title=Depay hands Corinthians the Brazil Cup!|website=One Football|date=22 December 2025|access-date=22 December 2025}}</ref> * Campeonato Paulista: 2025 == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] qx8lnqddq7vf28totii5d0lddg4h7tt 9384873 9384871 2026-05-27T08:41:42Z Sj1mor 12103 9384873 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Informkesto futbalisto}} '''Carlos de Menezes Júnior''' (naskita la [[25-a de aprilo|25-an de aprilo]] [[1999]]), pli konata kiel '''Cacá''', estas [[Brazilo|brazila]] profesia futbalisto, kiu ludas kiel centra defendanto ĉe Corinthians. == Kluba kariero == Naskita en Visconde do Rio Branco, Minas-Ĝerajso, Cacá aliĝis al la junulara sekcio de Cruzeiro en junio 2014. Progresante tra la junularaj rangoj, li poste iĝis kapitano de la sub-20-jara teamo dum ilia venko en la Sub-20-a Campeonato Mineiro en 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.mg.superesportes.com.br/app/noticias/futebol/cruzeiro/2018/10/20/noticia_cruzeiro,509439/campeao-no-profissional-e-na-base-caca-comemora-titulos-pelo-cruzeiro.shtml|title=Campeão no profissional e na base: Cacá comemora segundo título pelo Cruzeiro em três dias|trans-title=Champion in the main squad and in the youth setup: Cacá celebrates second title with Cruzeiro in three days|publisher=Super Esportes|language=Portuguese|date=20 October 2018|accessdate=5 November 2018}}</ref> Antaŭenigita al la unua teamo en marto 2018,<ref>{{cite web|url=https://www.mg.superesportes.com.br/app/noticias/futebol/cruzeiro/2018/03/16/noticia_cruzeiro,462861/zagueiro-caca-se-espelha-em-dede-e-murilo-para-crescer-no-cruzeiro.shtml|title=Quinta geração da escola de zagueiros do Cruzeiro nos últimos anos, Cacá se espelha em Dedé e Murilo para crescer no clube|trans-title = Fifth generation of Cruzeiro's 'stopper school' in recent years, Cacá is inspired by Dedé and Murilo to grow at the club|publisher=Super Esportes|language=Portuguese|date=13 March 2018|accessdate=5 November 2018}}</ref> Cacá faris sian profesian — kaj Série A — debuton la 14-an de oktobro, ludante la tutajn 90 minutojn en 0–2 fora malvenko kontraŭ Vasco da Gama.<ref>{{cite web|url=https://www.mg.superesportes.com.br/app/noticias/futebol/cruzeiro/2018/10/14/noticia_cruzeiro,508404/caca-faz-jogo-seguro-apesar-de-reves-do-cruzeiro-e-e-elogiado.shtml|title=Estreante, Cacá faz jogo seguro apesar de derrota do Cruzeiro, é elogiado e ganha confiança da torcida nas redes sociais|trans-title=Debutant, Cacá plays a safe match despite Cruzeiro's defeat, is praised and earn the trust of the supporters in the social media|publisher=Super Esportes|language=Portuguese|date=14 October 2018|accessdate=9 September 2020}}</ref> Tri tagojn poste, li estis neuzita anstataŭanto en la dua matĉo de la finalo de la Copa do Brasil, en kiu lia teamo venkis Corinthians 2–1. Komence rezerva ludanto por Dedé kaj Léo dum la Campeonato Mineiro 2019, Cacá komencis aperi pli regule dum la ligo. Li trafis sian unuan senioran golon la 31-an de oktobro de tiu jaro, enretigante la komencan golon en 2–0 fora venko kontraŭ Botafogo,<ref>{{cite web|url=https://www.mg.superesportes.com.br/app/noticias/futebol/cruzeiro/2019/11/01/noticia_cruzeiro,2929884/com-impulsao-a-la-dede-caca-comemora-primeiro-gol-no-time-principal.shtml|title=Com impulsão 'à la Dedé', Cacá comemora primeiro gol no time principal do Cruzeiro|trans-title=With a 'Dedé-style' jumping reach, Cacá celebrates first goal in the main squad of Cruzeiro|publisher=Super Esportes|language=pt-BR|date=1 November 2019|accessdate=9 September 2020}}</ref> kaj finis la sezonon kun 20 ligaj aperoj, dum lia teamo suferis sian unuan iam ajn malavanciĝon. La 6-an de januaro 2020, Cacá renovigis sian kontrakton kun Cruzeiro ĝis decembro 2022.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=February 14, 2021|title=Tokushima, do Japão, anuncia contratação do zagueiro Cacá, revelado pelo Cruzeiro|trans-title=Tokushima, from Japan, announces the hiring of defender Cacá, revealed by Cruzeiro|url=https://globoesporte.globo.com/futebol/times/cruzeiro/noticia/tokushima-do-japao-anuncia-contratacao-do-zagueiro-caca-revelado-pelo-cruzeiro.ghtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214123059/https://globoesporte.globo.com/futebol/times/cruzeiro/noticia/tokushima-do-japao-anuncia-contratacao-do-zagueiro-caca-revelado-pelo-cruzeiro.ghtml |archive-date=2021-02-14 |access-date=2021-02-15|website=GloboEsporte|language=pt-br}}</ref> La 14-an de februaro 2021, Cacá subskribis kontrakton kun la J1-liga klubo Tokushima Vortis.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=February 14, 2021|title=Tokushima, do Japão, anuncia contratação do zagueiro Cacá, revelado pelo Cruzeiro|trans-title=Tokushima, from Japan, announces the hiring of defender Cacá, revealed by Cruzeiro|url=https://globoesporte.globo.com/futebol/times/cruzeiro/noticia/tokushima-do-japao-anuncia-contratacao-do-zagueiro-caca-revelado-pelo-cruzeiro.ghtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214123059/https://globoesporte.globo.com/futebol/times/cruzeiro/noticia/tokushima-do-japao-anuncia-contratacao-do-zagueiro-caca-revelado-pelo-cruzeiro.ghtml |archive-date=2021-02-14 |access-date=2021-02-15|website=GloboEsporte|language=pt-br}}</ref> La 21-an de julio 2023, Cacá transiris prunte al Athletico Paranaense. La 7-an de marto 2024, Cacá estis pruntedonita al Corinthians ĝis la fino de la sezono, kun opcio aĉeti.<ref>{{cite web|url=https://oglobo.globo.com/esportes/noticia/2024/03/07/corinthians-anuncia-a-contratacao-do-zagueiro-caca-ate-o-final-de-2024.ghtml|title=Corinthians anuncia a contratação do zagueiro Cacá até o final de 2024|trans-title=Corinthians announces the signing of defender Cacá until the end of 2024|publisher=oglobo.globo.com|language=pt-BR|date=7 March 2024|accessdate=7 March 2024}}</ref> == Honoroj == '''Cruzeiro''' * Copa do Brasil: 2018 * Campeonato Mineiro: 2018, 2019 '''Corinthians''' * Copa do Brasil: 2025<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/en/news/depay-hands-corinthians-the-brazil-cup-42130132|title=Depay hands Corinthians the Brazil Cup!|website=One Football|date=22 December 2025|access-date=22 December 2025}}</ref> * Campeonato Paulista: 2025 == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]] g8kbezky3a2u7gvyieapxj4ne0jt6vp 0 934679 9384527 9376076 2026-05-26T17:55:33Z Stefangrotz 91903 kategorioj 9384527 wikitext text/x-wiki '''Yrjö-Koskinen''' estas finnlanda nobela familio. Ĝi estas parto el pli vasta kultura familio Forsman. La nomo Yrjö-Koskinen havas saman temon kiel Forsman: ''koski'' kaj ''fors'' signifas rapidfluon. La familio Yrjö-Koskinen herediĝas el [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]], pri sia naskiĝnomo Georg Zacharias Forsman kaj pri sia verkista nomo Yrjö Koskinen, kiu estis nobeligita en 1884. La familio Yrjö-Koskinen apartenas al la nobela kategorio [[freiherr]] (do germane, finne ''vapaaherra'' kaj svede ''friherr''). Yrjö-Koskinen estas la plej malnova vivanta finnnoma nobela familio. Reprezentantoj de la familio Yrjö-Koskinen elstariĝis en politiko kaj en oficialaj karieroj. [[Kategorio:Finnaj nobeloj]] [[Kategorio:Sveddevenaj finnoj]] [[Kategorio:Familiaj nomoj]] i7rqjgfnmacfy1md8cssdzmkviwlvaj 0 937392 9384879 9370397 2026-05-27T08:52:20Z Sj1mor 12103 9384879 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Dougal DIXON''' (naskiĝis la 9-a de majo 1947 en [[Dumfries]], [[Skotlando]]) estas brita paleontologo kaj evolucia esploristo.<ref>{{Cite book|chapter-url=https://archive.org/details/somethingaboutau45anne/page/70/mode/2up?q=%22Dougal+Dixon%22|title=Something About the Author, Vol. 45|publisher=Gale Group|year=1986|isbn=0-8103-2255-2|pages=70–71|chapter=Dixon Dougal 1947-}}</ref><ref name=":10">{{Cite book|chapter-url=https://archive.org/details/somethingaboutau00alan_4/page/34/mode/2up?q=%22Dougal+Dixon%22&view=theater|title=Something About the Author, Vol. 127|publisher=Gale Group|year=2002|isbn=0-7876-4715-2|pages=35–43|chapter=Dixon Dougal 1947-}}</ref> Dixon verkis pli ol cent librojn pri geologio kaj paleontologio, multaj el ili por infanoj, kiuj estas laŭditaj pro allogado de multaj al la studo de la prahistoriaj bestoj.<ref name=":4">{{Cite web|title=An interview with Dougal Dixon|url=http://www.ough.gr/index.php?mod=articles&op=view&id=562&lang=en|access-date=2022-10-19|website=OUGH.gr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180922173733/http://www.ough.gr/index.php?mod=articles&op=view&id=562&lang=en|archivedate=2018-09-22}}</ref> Pro sia laboro kiel produktiva scienca verkisto, li ankaŭ funkciis kiel konsultisto pri dinosaŭraj programoj.<ref name=":0">{{Cite web|title=Biography|url=https://www.dougal-dixon.co.uk/biography|access-date=2021-07-13|website=Dougal Dixon|language=en}}</ref> Dixon estas plej fama pro sia librotrilogio de [[Spekulativa evoluo|spekulativaj evoluo]] el la 1980-aj/90-aj jaroj: ''[[After Man: A Zoology of the Future|After Man]]'' (1981), ''[[:en:The_New_Dinosaurs|The New Dinosaurs]]'' (1988) kaj ''[[:en:Man_After_Man|Man After Man]]'' (1990). Ĉi tiuj libroj uzas imagitajn estontajn kaj alternativajn bestojn por klarigi diversajn naturajn procezojn, inkluzive de [[Evolucio (teorio)|evolucio]], [[natura selektado]], [[zoogeografio]] kaj [[klimata ŝanĝo]]. Multe el liaj verkaĵoj temas pri "estonta zoologio": liaj vizioj pri kiel aspektos [[Homo|homoj]] kaj [[bestoj]] post milionoj da jaroj da [[evoluo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.dougal-dixon.co.uk/ La retejo de Dougal Dixon] * {{YouTube|Dougal Dixon}} – prezentante kelkajn el liaj [[Haltomovo|halt-moviĝaj animacioj]] . {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dixon, Dougal}} [[Kategorio:Skotaj geologoj]] [[Kategorio:Skotaj verkistoj]] 88qjax6va1bzkm0e2vod7l0p7v9wbg5 0 938135 9384686 9327748 2026-05-27T00:32:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384686 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Neil MUNRO''' (naskiĝis la 3-an de junio 1863 &#x2013; mortis la 22-an de decembro 1930)<ref>Munro claimed to have been born in 1864, and this incorrect date appears in a number of sources.</ref><ref name="Osborne2">Brian Osborne and Ronald Armstrong, Introduction to "Para Handy: The Complete Edition"</ref> estis skota ĵurnalisto, gazetredaktisto, aŭtoro kaj literatura kritikisto. Li estis esence serioza verkisto, sed nun estas ĉefe konata pro siaj humuraj noveloj, origine verkitaj sub la plumnomo '''Hugh FOULIS'''. La plej konataj el ĉi tiuj rakontoj temas pri la fikcia Clyde-puffero, la ŝipo ''Vital Spark'', kaj ŝia kapitano Para Handy,<ref>{{cite book|title=Neil Munro: The Biography|last=Lendrum|first=Leslie|year=2004|publisher=House of Lochar|location=Colonsay|isbn=1-899863-91-5}}</ref> sed ili ankaŭ inkluzivas rakontojn pri la kelnero kaj kirk-pedelo Erchie MacPherson kaj la vojaĝanta drapaĵvendisto Jimmy Swan. Ili estis origine publikigitaj en la ''Glasgow Evening News'', sed kolektoj estis publikigitaj kiel libroj. Ŝlosila figuro en skotaj literaturaj rondoj, Munro estis amiko de la verkistoj [[James Matthew Barrie|J.M. Barrie]], [[John Buchan]], Robert Bontine Cunninghame Graham kaj [[Joseph Conrad]], kaj la artistoj Edward A. Hornel, George Houston, Pittendrigh MacGillivray kaj Robert Macaulay Stevenson . Li estis frua reklamanto de la verkoj de kaj Conrad kaj [[Rudyard Kipling]]. == En Esperanto aperis == * ''Provizoreco'' (''The Vital Spark'', [[d:Q7936757]]), tradukis [[William Auld]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p00mr8yj/episodes/guide BBC - verkado Skotlando - Tartanaj Mitoj - Neil Munro] * {{Gutenberg|id=9862}} * [http://www.arts.gla.ac.uk/ScotLit/ASLS/SWE/TBI/TBIIssue4/Munro.html artikolo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304001256/http://www.arts.gla.ac.uk/ScotLit/ASLS/SWE/TBI/TBIIssue4/Munro.html |date=2016-03-04 }} pri li kaj lia historia fikcio * {{IMDb nomo|1537757}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Munro, Neil}} [[Kategorio:Skotaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Skotaj verkistoj]] 99ms30l5jxxsmzfx4kttf4hue4pn7ki 0 938563 9384741 9331798 2026-05-27T05:16:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384741 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigrabrusta ŝukolibro |koloro = pink |dosiero = Eriocnemis nigrivestis - Alina Martin - 611148176.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Eriocnemis]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1849 |specio = '''Nigrabrusta ŝukolibro''' ''E. nigrivestis'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Eriocnemis nigrivestis'' |volume=2020 |article-number=e.T22687909A173319425 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687909A173319425.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Eriocnemis nigrivestis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1852) |vikispecio = ''Eriocnemis nigrivestis'' |komunejo = ''Eriocnemis nigrivestis'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Eriocnemis nigrivestis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigrabrusta ŝukolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Eriocnemis nigrivestis'', kaj ''zamarrito pechinegro'' en hispana) estas malgranda specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la dek unu specioj de la genro ''[[Eriocnemis]]''. Ĝi estas [[Endanĝerita specio|Endanĝerita]], havante nur ĉirkaŭkalkulitajn 100–150 individuojn restantaj en naturo.<ref>{{Cite web |title=Black-breasted puffleg |url=https://www.biologicaldiversity.org/species/birds/black-breasted_puffleg/index.html |access-date=2023-02-06 |website=www.biologicaldiversity.org}}</ref> ==Aspekto== La specio atingas longon de 8–9 cm. Ĝi estas [[seksa dimorfismo|sekse dimorfa]], kun la masklo havanta nigrajn suprajn kaj subajn partojn, malhelbluajn vostkovrilojn, kaj violbluan gorĝon kaj subvostajn kovrilojn. La ino estas bronzverda supre, bluverda sur pugo kaj supravostaj kovriloj, kun orverdaj subaj partoj kaj palblua mentono. Ambaŭ seksoj havas rektan nigran bekon, forkoforman voston kaj blankajn pufkrurojn, de kiuj la ordinara nomo devenas.<ref name=schuchmann>{{cite journal|last1=Schuchmann|first1=K. L.|last2=Weller|first2=A. A.|last3=Heynen|first3=I.|year=2001|title=Systematics and biogeography of the Andean genus Eriocnemis (Aves: Trochilidae)|journal=Journal für Ornithologie|volume=142|issue=4|pages=433–481|doi=10.1046/j.1439-0361.2001.01025.x}}</ref> Idoj estas sekse dimorfaj simile al plenkreskuloj, sed kun pli obtuza koloro kaj ruĝoranĝa koloro sur la suba parto de la beko.<ref name=juina>{{cite journal|author=Juiña, M.E. & Hickman|title=Primer registro de nido y aspectos sobre la biología reproductiva del Zamarrito Pechinegro Eriocnemis nigrivestis |journal=Revista Ecuatoriana de Ornitología|volume=5|date=2018}}</ref> Ne estas karakteriza voĉo; la specio estas ĝenerale sufiĉe silentema, sed povas elsendi monotonan kaj metalan "ciit ciit ciit" kiam ĝi forflugas.<ref name=jahn>{{cite journal|url=http://www.neotropicalbirdclub.org/articles/29/Puffleg.pdf|title=Rediscovery of Black-breasted Puffleg Eriocnemis nigrivestis in the Cordillera de Toisán|date=2008|journal=Cotinga|volume=29}}</ref> Junuloj elsendas altatonan ĉirpadon kiam ili petegas manĝaĵon.<ref name=juina /> ==Distribuo kaj habitato== La Nigrabrusta ŝukolibro estas endemia de nordokcidenta Ekvadoro, kie ĝi nuntempe ŝajnas limigita al la krestoj de la vulkano [[Pichincha (vulkano)|Pichincha]], la Cordillera Toisán, [[Smeraldoj]] kaj [[Provinco Imbabura|Imbabura]]. Bazite sur eblaj ekvidoj en 1983<ref name=jahn /> kaj 2010, ĝi eble ankoraŭ troviĝas sur vulkano Atacazo. Nekonfirmitaj ekvidoj ekzistas por pluraj aliaj lokoj. Ĝi videblas sur la Rezervejo Yanacocha, tuj ekster [[Kito]], administrata de la Fundación Jocotoco.<ref name="jocotoco">{{Cite web|url=https://www.jocotoco.org.ec/web2#/EN/Noticias/3063/Black_breasted_Puffleg_at_Yanacocha_reserve!|title=Black-breasted Puffleg at Yanacocha reserve!|access-date=2024-08-12}}</ref> La ​​specio troviĝas en humidaj kaj malsekaj nubaj kaj montaraj arbaroj je altitudoj de 1 700–3 500 m.<ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Eriocnemis nigrivestis'' |volume=2020 |article-number=e.T22687909A173319425 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687909A173319425.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> Ĝi ankaŭ troveblas en arbustaj arbarlimoj kaj deformita vegetaĵaro.<ref name="jahn"></ref> Tiuj ĉi birdoj estas altitudinaj migrantoj, ĝenerale troveblaj je altitudoj de 2440–3050 m inter aprilo kaj septembro, sed restantaj super 3100 m dum la [[reprodukta sezono]] de novembro ĝis februaro, kvankam pli lastatempaj observaĵoj sugestas, ke migradaj padronoj povas fluktui aŭ ŝanĝiĝi.<ref name=jahn></ref> La respondo de la nigrabrusta ŝukolibro al varioj en mikrovivejoj estas ekstreme sentema. Oni sugestis, ke la specio havas konkurencivan malavantaĝon por la sama ekologia niĉo kun aliaj kolibrospecioj, specife la [[Blankakoluma kolibro]], kaj ke evitado de arbarlimoj estas uzata por mildigi la streson truditan de la laŭsezonaj altitudaj migradoj.<ref name=guevara>{{cite journal|last1=Guevara|first1=E. A.|last2=Bonaccorso|first2=E.|last3=Duivenvoorden|first3=J. F.|year=2015|title=Multi-scale habitat use analysis and interspecific Ecology of the Critically Endangered Black-breasted Puffleg Eriocnemis nigrivestis|journal=Bird Conservation International|volume=25|issue=4|pages=479–488|doi=10.1017/s0959270914000367|doi-access=free}}</ref> ==Ekologio== Kiel plej multaj kolibroj, tiu ĉi specio ĉefe manĝas [[nektaro]]n kaj [[insektoj]]n. Ĝi manĝas diversajn florojn, inkluzive de [[erikacoj]], [[fuksio]]j kaj [[bromeliacoj]], sed montras preferon por ''Palicourea'', precipe ''Palicourea fuchsioides'', malofta planto endemia de Ekvadoro.<ref name=bleiweiss>{{cite journal|title=Notes on the Ecology of the Black-Breasted Puffleg on Volcán Pichincha, Ecuador|author=Robert Bleiweiss, Manuel Olalla P.|journal=The Wilson Bulletin|volume=95|date=1983|issue=4 |pages=656–661 |jstor=4161840 }}</ref><ref name="iucn status 19 November 2021"></ref><ref>{{cite journal|title=Plant and habitat use by Black-breasted Pufflegs (Eriocnemis nigrivestis)|author=Guevara, Esteban A.|journal=Journal of Field Ornithology|volume=88|date=2017|doi=10.1111/jofo.12208 |jstor=44994068 }}</ref> Reproduktado okazas inter novembro kaj aprilo. Maskloj establas teritoriojn kaj faras pariĝajn montrojn. La pariĝado konsistas el vertikalaj flugoj de la masklo kaj ino, kie ili kuniĝas 25-30 metrojn en la aero. La nesto estas tasforma, konstruita super la tero en bone protektita areo, farita el [[musko]], [[araneaĵo]]j kaj fajnaj fibroj. Junuloj estas nutrataj de la plenkreska patrino dum ĉirkaŭ 2 semajnoj post forlaso de la nesto, ĉar ili faras esplorajn flugojn proksime al la nesto. En siaj unuaj tagoj post forlaso de la nesto, la plenkreska ino nutras la junulojn proksimume ĉiun kvinan minuton.<ref name=juina /> ==Konservado== Tiu ĉi specio estas klasifikita kiel [[Endanĝerigita]] fare de la [[IUCN]] surbaze de sia limigita arealo kaj tre malaltaj populacinombroj. Takso de 2020 taksis totalan nombron de 100–150 individuoj. Kvankam la nigrabrusta ŝukolibro estis ĵus retrovita en malgrandaj populacioj ekster sia ĉefa arealo sur la vulkano Pichincha, ĝia tuta areo de ĉeesto estas taksita je 100 km². El la vivejo en sia originala arealo, 93–97% estas konsiderataj kiel degraditaj aŭ detruitaj per agrikultura ekspansio, [[arbodehakado]] kaj brutara paŝtado, kaj ĉi tiuj praktikoj restas la ĉefaj minacoj al la specio, kune kun naturaj kaj homkaŭzitaj incendioj.<ref name="iucn status 19 November 2021" /> Ĉefa fonto de [[habitatoperdo]] estis la konstruado de [[naftodukto]] ''Oleoducto de Crudos Pesados'' ​​(OCP) por naftotransportado, itinero kiu estis establita tra unu el la lastaj restaĵoj de arbaro.<ref name="iucn status 19 November 2021" /> La 23-an de junio 2005, la Municipo [[Kito]] adoptis la nigrabrustan ŝukolibron kiel la emblemon de la ĉefurbo.<ref>{{cite web|url=http://agenciaecologista.info/2023/04/17/el-ave-emblematica-de-quito-esta-en-peligro-de-extincion/|title=El ave emblemática de Quito está en peligro de extinción|access-date=2024-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240812051907/http://agenciaecologista.info/2023/04/17/el-ave-emblematica-de-quito-esta-en-peligro-de-extincion/|archivedate=2024-08-12}}</ref> En 2020, la Fundación Jocotoco komencis novan projekton kun la National Geographic Society, kiu fokusiĝis al la riĉigo, protekto kaj restarigo de vivejo por la kolibro, kune kun lokaj komunumoj en la regiono.<ref name="jocotoco" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto] *{{cite book|last=Carrión|first=J. M.|year=2002|title=Aves de Quito, Retratos y encuentros|publisher=Simbioe}} *{{cite journal|last=Jahn|first=O.|year=2008|title=Rediscovery of Black-breasted Puffleg Eriocnemis nigrivestis in the Cordillera de Toisán, north-west Ecuador, and reassessment of its conservation status|journal=Cotinga|volume=29|pages=31–39}} *{{cite journal|last1=Solano-Ugalde|first1=A.|last2=Freile|first2=J.|year=2012|title=A decade of progress (2001-2010): overview of distributional records of birds in mainland Ecuador|journal=Ornitología Neotropical|volume=23|pages=29–35}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Eriocnemis nigrivestis}} {{Wikispecies|Eriocnemis nigrivestis}} * [https://doi.org/10.1046/j.1439-0361.2001.01025.x Systematics and biogeography of the Andean genus Eriocnemis (Aves: Trochilidae) (resumo)] *[https://web.archive.org/web/20200921113052/https://www.blackbreastedpuffleg.com/history retejo de esploristo] *[https://xeno-canto.org/species/Eriocnemis-nigrivestis Sonregistroj de Eriocnemis nigrivestis] *[https://avesconservacion.org/wp-content/uploads/2021/11/3-PLAN-ACCION-ZAMARRITO-PECHINEGRO-ES.pdf Aves y Conservacion, 2008] *[https://www.inaturalist.org/observations?verifiable=true&taxon_id=6284&preferred_place_id=1 Fotoj ĉe iNaturalist] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] sdu8zv72kg05mnm4m7ynibr8rpk8xza 0 938772 9384880 9333472 2026-05-27T08:54:15Z Sj1mor 12103 9384880 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|katedralo |kategorio = |lando = Belorusio |regiono = |situo = Hrodno |nomo = Preĝejo de Sanktaj Boriso kaj Glebo |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo = konsekro |religia aliĝo= |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=BY |mapo lokumilo = Hrodno |Mapo en angulo=Belorusio |mapligilo = jes |zomo=13 }} '''Preĝejo de Sanktaj Boriso kaj Glebo''', '''Preĝejo Kaloĵskaja''', '''Preĝejo Kaloĵa''' ({{lang-be|Барысаглебская царква на Каложы}}) estas monumento de antikva rusa masonaĵa arkitekturo, la sola parte konservita monumento de mezepoka [[hrodna skolo de arkitekturo]]. Ĝi situas en [[Belorusio]], en [[Hrodno]], sur la teritorio de iama Kaloĵskij antaŭurbo sur la alta dekstra bordo de la rivero [[Nemunas|Neman]], apud la Monto Zamkavaja kaj [[Malnova Kastelo (Hrodno)|Hrodna Malnova Kastelo]]{{Mallonga piednoto|Архітэктура Беларусі|1993|p=166}}. La preĝejo estis konstruita en la dua duono de la 12-a jarcento el [[briko]]. [[Dosiero:Гродно Коложская церковь 03.jpg|thumb|maldekstre|La preĝejo de flanko de [[Malnova Kastelo (Hrodno)|malnova Kastelo]].]] Ĝis nuntempe konserviĝis la norda kaj parto de la okcidenta muroj, tri [[absido]]j kaj du okcidentaj kolonoj. La templo havas dimension: longon ĉirkaŭ 21.5 m, larĝon - ĉirkaŭ 13.5, murdikecon - 1.2 m.{{Mallonga piednoto|Архітэктура Беларусі|1993|p=166}} La muroj estas faritaj el brikoj laŭ eben-tavola masonaĵa tekniko. La [[fasado]]j estas oramitaj per ŝtupaj profilaj [[pilastra friso|pilastaj frisoj]], enigaĵoj el granito kaj gnejso de diversaj koloraj nuancoj kun polurita ekstera surfaco, kaj multkolraj glazuritaj ceramikaj kaheloj. En la supra parto de la muroj estas mallarĝaj fenestraj embrazuroj kun arkaj linteloj{{Mallonga piednoto|Беларуская энцыклапедыя|1997|p=422}}. Karakteriza trajto de la interno estas la multaj ceramikaj kruĉoj-vokalaĵoj, pro pliboniĝado de akustiko, enkonstruitaj en la supraj partoj de la muroj kaj volboj{{Mallonga piednoto|Культура Беларусі|2012|p=205}}. La broklaboro de la fasadoj inkluzivas multkolorajn poluritaj ŝtonoj, formante diversaj geometriajn formojn kaj krucojn. ĉio ĉi aldonas al la fasadoj belecojn, kreante la impreson, ke la muroj estas inkrustitaj per juvelŝtonoj{{Mallonga piednoto|Памяць|1999|p=56}}. Pro siaj arkitekturaj trajtoj nome: majolika planko, vokalaĵoj, ŝtonaj kaj ceramikaj kahelaj inkrustaĵoj la templo havis neniujn analogojn en orientslava arkitekturo{{Mallonga piednoto|Памяць|1999|p=56}}. La supra parto de la konstruaĵo, kune kun la volboj kaj kupolo, estis restaŭrita en la 16-a kaj 17-a jarcentoj. En 1853 ĝi estis parte detruita pro terglito, kaj en 1889 la suda absido kolapsis. Fine de la 19-a jarcento, la detruitaj partoj de la preĝejo estis reconstruitaj per ligno, kaj la preĝejo mem estis kovrita per gablotegmento kun malgranda kupolo{{Mallonga piednoto|Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|1996|p=124}}. La preĝejo ankoraŭ funkcias,sed minaco de detruo de la monumento restas. Planoj por la restaŭrado de la preĝejo estas efektivigataj. <center><gallery mode=packed caption="Ŝtonaj kaj kahelaj inkrustaĵoj" heights= "150px" widths= "150px" > Dosiero:Оформление окон.JPG Dosiero:11 Гродно (25).jpg| Dosiero:Гродна 2015. Каложа. Дэталь 2.jpg| Dosiero:Гродна 2015. Каложа. Дэталь.jpg| Dosiero:Гродно Коложская церковь 02.jpg| </gallery></center> [[Dosiero:Барысаглебская царква, унутраннае ўбранства.JPG|thumb|250px|centro|Internaĵo de preĝejo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{citaĵo el libro |titolo=Архітэктура Беларусі: Энцыкл. даведнік |familia nomo= |persona nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj=Рэдкалегія: А. А. Воінаў і інш. |jaro=1993 |eldoninto=Беларуская энцыклапедыя |loko=Мінск |isbn=5-85700-078-5 |paĝoj=620 |url= |ref=Архітэктура Беларусі }} * {{citaĵo el libro |titolo=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон |familia nomo= |persona nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj=Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў і інш. |jaro=1997 |eldoninto=БЕлЭн |loko= |isbn=985-11-0090-0 |paĝoj=576 |url= |ref=Беларуская энцыклапедыя }} * {{citaĵo el libro |titolo=Культура Беларусі: энцыклапедыя. Т.3 |familia nomo= |persona nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj=рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) |jaro=2012 |eldoninto=Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі |loko=Мінск |isbn=978-985-11-0662-8 |paĝoj=688 |url= |ref=Культура Беларусі }} * {{citaĵo el libro |titolo=Памяць: Гіст.-дакум. хроніка горада Гродна |familia nomo= |persona nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= Рэд. кал.: Г. П. Пашкоў і інш |jaro=1999 |eldoninto=БелЭн |loko=Мінск |isbn=985-11-0147-8 |paĝoj=712 |url= |ref=Памяць }} * {{citaĵo el libro |titolo=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: Т 3 |familia nomo= |persona nomo= |aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |jaro=1996 |eldoninto=БелЭн |loko=Мінск |isbn=985-11-0041-2 |paĝoj=1996 |url= |ref=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hrodno]] [[Kategorio:Ortodoksaj preĝejoj en Belorusio|Belorusio]] dcnsbp12y998niap65y5fe4w5qg6doi 1 939411 9384344 9336908 2026-05-26T12:40:09Z ThomasPusch 1869 9384344 wikitext text/x-wiki == La redaktejo == <ref>https://eo.mondediplo.com/article922</ref> "'''Eldonejo : Unesko-Grupo Narbonia,''' '''Fonto Gazela, FR-11360 Embres-et-Castelmaure''' Kontrakto kun ''Le Monde diplomatique'' (1, avenue Stephen-Pichon 75013 Parizo) en Parizo, septembro 2002. '''Fondinto :''' [[Vilhelmo LUTERMANO]] '''Ĉefredaktisto :''' Thierry TAILHADES (respondeca) '''Traduko el la angla :''' Gabriel BEECHAM '''Tradukado el la franca :''' Gabriel BEECHAM Michel CORNE Elizabeth LE DRU Thierry TAILHADES Vilhelmo LUTERMANO '''Tradukado el la germana :''' Vilhelmo LUTERMANO '''Tradukado el la hispana :''' Jesus GONZALES JURADO '''Tradukado el la portugala :''' '''Kontrollegado de tradukaĵoj :''' Thierry TAILHADES Ni elkore dankas al André ANDRIEU, kiu dum multaj jaroj prizorgis tiun taskon. '''Teknika aranĝo :''' [[Axel Rousseau|Axel ROUSSEAU]] ''(antaŭe :'' Florent JUGLA'')'' '''Tradukintoj, kiuj iam multe kontribuis al la "Diplo", kaj al kiuj ''Le Monde diplomatique en Esperanto'' esprimas sian dankon :''' [[Jeanne-Marie Cash|Jeanne Marie CASH]], Jacob HASBUN, Francois HOELTZLI , Mike LEON, [[Claude Longue-Épée|Claude LONGUE EPÉE]], [[Francisco Javier Moleón|Francisco Javier MOLEÓN]], [[James Rezende Piton|James REZENDE PITON]], [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:18, 21 mar. 2026 (UTC) == Lastaj du ruĝaj ligiloj == Ĝis hodiaŭ estis ruĝa unu kategorio, simple ĉar la kategoria nomo ankoraŭ estis malĝusta (tiu ĉi teksto kaj tri pliaj jam antaŭdivenis la ĝustan nomon, sed la kategorio ankaŭ devas esti je tiu loko. Mi ĵus sovis la kategorion kun 14 pliaj paĝoj al la bona titolo [[:Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] - {{farite|finite}}. Alia ruĝa ligilo estas la loka grupo [[Unesko-Grupo Narbonia]]. Pri ĝi la supra tekstobloko de marto ĝis nun estas la sola informaro. Estas bone jam noti pri kiuj redaktistoj jam ekzistas vikipediaj tekstoj. Sed tamen la supra listo estas iom malmulte da materialo por vere plenigi tutan vikipedian artikolon. Sufiĉas se estas [[ĝerma artikolo]], do teksto el minimume tri plenaj frazoj, ekstera ligilo (estas, eo.mondediplo.com), bone se ankoraŭ referencoj (almenaŭ estus eo.mondediplo.com/article922, la revua "[[kolofono]]") kaj informkesto (dubokaze simple {{ŝ|informkesto organizaĵo}}). La problemo estas de kie havi ideojn pri tri sencoplenaj frazoj (aŭ pli da, tri estas nur la minimumo).[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:40, 26 maj. 2026 (UTC) cixbp1mj55wqijcqs1cymljjros2xef 9384349 9384344 2026-05-26T12:49:11Z ThomasPusch 1869 9384349 wikitext text/x-wiki == La redaktejo == <ref>https://eo.mondediplo.com/article922</ref> "'''Eldonejo : Unesko-Grupo Narbonia,''' '''Fonto Gazela, FR-11360 Embres-et-Castelmaure''' Kontrakto kun ''Le Monde diplomatique'' (1, avenue Stephen-Pichon 75013 Parizo) en Parizo, septembro 2002. '''Fondinto :''' [[Vilhelmo LUTERMANO]] '''Ĉefredaktisto :''' Thierry TAILHADES (respondeca) '''Traduko el la angla :''' Gabriel BEECHAM '''Tradukado el la franca :''' Gabriel BEECHAM Michel CORNE Elizabeth LE DRU Thierry TAILHADES Vilhelmo LUTERMANO '''Tradukado el la germana :''' Vilhelmo LUTERMANO '''Tradukado el la hispana :''' Jesus GONZALES JURADO '''Tradukado el la portugala :''' '''Kontrollegado de tradukaĵoj :''' Thierry TAILHADES Ni elkore dankas al André ANDRIEU, kiu dum multaj jaroj prizorgis tiun taskon. '''Teknika aranĝo :''' [[Axel Rousseau|Axel ROUSSEAU]] ''(antaŭe :'' Florent JUGLA'')'' '''Tradukintoj, kiuj iam multe kontribuis al la "Diplo", kaj al kiuj ''Le Monde diplomatique en Esperanto'' esprimas sian dankon :''' [[Jeanne-Marie Cash|Jeanne Marie CASH]], Jacob HASBUN, Francois HOELTZLI , Mike LEON, [[Claude Longue-Épée|Claude LONGUE EPÉE]], [[Francisco Javier Moleón|Francisco Javier MOLEÓN]], [[James Rezende Piton|James REZENDE PITON]], [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:18, 21 mar. 2026 (UTC) {{referencoj}} == Lastaj du ruĝaj ligiloj == Ĝis hodiaŭ estis ruĝa unu kategorio, simple ĉar la kategoria nomo ankoraŭ estis malĝusta (tiu ĉi teksto kaj tri pliaj jam antaŭdivenis la ĝustan nomon, sed la kategorio ankaŭ devas esti je tiu loko. Mi ĵus sovis la kategorion kun 14 pliaj paĝoj al la bona titolo [[:Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] - {{farite|finite}}. Alia ruĝa ligilo estas la loka grupo [[Unesko-Grupo Narbonia]]. Pri ĝi la supra tekstobloko de marto ĝis nun estas la sola informaro. Estas bone jam noti pri kiuj redaktistoj jam ekzistas vikipediaj tekstoj. Sed tamen la supra listo estas iom malmulte da materialo por vere plenigi tutan vikipedian artikolon. Sufiĉas se estas [[ĝerma artikolo]], do teksto el minimume tri plenaj frazoj, ekstera ligilo (estas, eo.mondediplo.com), bone se ankoraŭ referencoj (almenaŭ estus eo.mondediplo.com/article922, la revua "[[kolofono]]") kaj informkesto (dubokaze simple {{ŝ|informkesto organizaĵo}}). La problemo estas de kie havi ideojn pri tri sencoplenaj frazoj (aŭ pli da, tri estas nur la minimumo). Mi emus rekte alskribi la eksajn vikipediistojn {{re|Vilhelmo|Michipedian}}, kiuj antaŭe bone kontribuis al la temo de la e-lingva revuo kaj eble ankaŭ havas bonajn ideojn por materialo pri estonta artikolo [[Unesko-Grupo Narbonia]] - sed Vilhelmo,evidente motoro de l atuta projekto, kiu certe havas informojn ankaŭ pri la Unesko-Grupo Narbonia, jam finis vikipediumi en 2009, kaj Michipedian ankaŭ ne plu redaktas ekde 2019. Eble ili tamen ankoraŭ pasive legetas iun ajn lingvobranĉon de Vikipedio, tiam ili vidos mian atentigon, sendepende ke ili longe ne plu rewdaktis. Kaj eble ankoraŭ iu alia uzanto havas bonan ideon aŭ bonan kapablon ren la interreto ankoraŭ spuri plian referencon, el kiu eblus elvringi ankoraŭ 2 aŭ pli da frazoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:40, 26 maj. 2026 (UTC) mcsxy9rbbp96hhzcy05wi3zkmiz6xyw 9384350 9384349 2026-05-26T12:50:17Z ThomasPusch 1869 /* Lastaj du ruĝaj ligiloj */ 9384350 wikitext text/x-wiki == La redaktejo == <ref>https://eo.mondediplo.com/article922</ref> "'''Eldonejo : Unesko-Grupo Narbonia,''' '''Fonto Gazela, FR-11360 Embres-et-Castelmaure''' Kontrakto kun ''Le Monde diplomatique'' (1, avenue Stephen-Pichon 75013 Parizo) en Parizo, septembro 2002. '''Fondinto :''' [[Vilhelmo LUTERMANO]] '''Ĉefredaktisto :''' Thierry TAILHADES (respondeca) '''Traduko el la angla :''' Gabriel BEECHAM '''Tradukado el la franca :''' Gabriel BEECHAM Michel CORNE Elizabeth LE DRU Thierry TAILHADES Vilhelmo LUTERMANO '''Tradukado el la germana :''' Vilhelmo LUTERMANO '''Tradukado el la hispana :''' Jesus GONZALES JURADO '''Tradukado el la portugala :''' '''Kontrollegado de tradukaĵoj :''' Thierry TAILHADES Ni elkore dankas al André ANDRIEU, kiu dum multaj jaroj prizorgis tiun taskon. '''Teknika aranĝo :''' [[Axel Rousseau|Axel ROUSSEAU]] ''(antaŭe :'' Florent JUGLA'')'' '''Tradukintoj, kiuj iam multe kontribuis al la "Diplo", kaj al kiuj ''Le Monde diplomatique en Esperanto'' esprimas sian dankon :''' [[Jeanne-Marie Cash|Jeanne Marie CASH]], Jacob HASBUN, Francois HOELTZLI , Mike LEON, [[Claude Longue-Épée|Claude LONGUE EPÉE]], [[Francisco Javier Moleón|Francisco Javier MOLEÓN]], [[James Rezende Piton|James REZENDE PITON]], [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:18, 21 mar. 2026 (UTC) {{referencoj}} == Lastaj du ruĝaj ligiloj == Ĝis hodiaŭ estis ruĝa unu kategorio, simple ĉar la kategoria nomo ankoraŭ estis malĝusta (tiu ĉi teksto kaj tri pliaj jam antaŭdivenis la ĝustan nomon, sed la kategorio ankaŭ devas esti je tiu loko. Mi ĵus sovis la kategorion kun 14 pliaj paĝoj al la bona titolo [[:Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] - {{farite|finite}}. Alia ruĝa ligilo estas la loka grupo [[Unesko-Grupo Narbonia]]. Pri ĝi la supra tekstobloko de marto ĝis nun estas la sola informaro (do baze la retpaĝa listo [https://eo.mondediplo.com/article922]). Estas bone jam noti pri kiuj redaktistoj jam ekzistas vikipediaj tekstoj. Sed tamen la supra listo estas iom malmulte da materialo por vere plenigi tutan vikipedian artikolon. Sufiĉas se estas [[ĝerma artikolo]], do teksto el minimume tri plenaj frazoj, ekstera ligilo (estas, eo.mondediplo.com), bone se ankoraŭ referencoj (almenaŭ estus eo.mondediplo.com/article922, la revua "[[kolofono]]") kaj informkesto (dubokaze simple {{ŝ|informkesto organizaĵo}}). La problemo estas de kie havi ideojn pri tri sencoplenaj frazoj (aŭ pli da, tri estas nur la minimumo). Mi emus rekte alskribi la eksajn vikipediistojn {{re|Vilhelmo|Michipedian}}, kiuj antaŭe bone kontribuis al la temo de la e-lingva revuo kaj eble ankaŭ havas bonajn ideojn por materialo pri estonta artikolo [[Unesko-Grupo Narbonia]] - sed Vilhelmo,evidente motoro de l atuta projekto, kiu certe havas informojn ankaŭ pri la Unesko-Grupo Narbonia, jam finis vikipediumi en 2009, kaj Michipedian ankaŭ ne plu redaktas ekde 2019. Eble ili tamen ankoraŭ pasive legetas iun ajn lingvobranĉon de Vikipedio, tiam ili vidos mian atentigon, sendepende ke ili longe ne plu rewdaktis. Kaj eble ankoraŭ iu alia uzanto havas bonan ideon aŭ bonan kapablon ren la interreto ankoraŭ spuri plian referencon, el kiu eblus elvringi ankoraŭ 2 aŭ pli da frazoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:40, 26 maj. 2026 (UTC) oo60tkzrh9rhsvzrvdzupatnesjwyzq 9384352 9384350 2026-05-26T12:50:50Z ThomasPusch 1869 /* Lastaj du ruĝaj ligiloj */ 9384352 wikitext text/x-wiki == La redaktejo == <ref>https://eo.mondediplo.com/article922</ref> "'''Eldonejo : Unesko-Grupo Narbonia,''' '''Fonto Gazela, FR-11360 Embres-et-Castelmaure''' Kontrakto kun ''Le Monde diplomatique'' (1, avenue Stephen-Pichon 75013 Parizo) en Parizo, septembro 2002. '''Fondinto :''' [[Vilhelmo LUTERMANO]] '''Ĉefredaktisto :''' Thierry TAILHADES (respondeca) '''Traduko el la angla :''' Gabriel BEECHAM '''Tradukado el la franca :''' Gabriel BEECHAM Michel CORNE Elizabeth LE DRU Thierry TAILHADES Vilhelmo LUTERMANO '''Tradukado el la germana :''' Vilhelmo LUTERMANO '''Tradukado el la hispana :''' Jesus GONZALES JURADO '''Tradukado el la portugala :''' '''Kontrollegado de tradukaĵoj :''' Thierry TAILHADES Ni elkore dankas al André ANDRIEU, kiu dum multaj jaroj prizorgis tiun taskon. '''Teknika aranĝo :''' [[Axel Rousseau|Axel ROUSSEAU]] ''(antaŭe :'' Florent JUGLA'')'' '''Tradukintoj, kiuj iam multe kontribuis al la "Diplo", kaj al kiuj ''Le Monde diplomatique en Esperanto'' esprimas sian dankon :''' [[Jeanne-Marie Cash|Jeanne Marie CASH]], Jacob HASBUN, Francois HOELTZLI , Mike LEON, [[Claude Longue-Épée|Claude LONGUE EPÉE]], [[Francisco Javier Moleón|Francisco Javier MOLEÓN]], [[James Rezende Piton|James REZENDE PITON]], [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:18, 21 mar. 2026 (UTC) {{referencoj}} == Lastaj du ruĝaj ligiloj == Ĝis hodiaŭ estis ruĝa unu kategorio, simple ĉar la kategoria nomo ankoraŭ estis malĝusta (tiu ĉi teksto kaj tri pliaj jam antaŭdivenis la ĝustan nomon, sed la kategorio ankaŭ devas esti je tiu loko. Mi ĵus sovis la kategorion kun 14 pliaj paĝoj al la bona titolo [[:Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] - {{farite|finite}}. Alia ruĝa ligilo estas la loka grupo [[Unesko-Grupo Narbonia]]. Pri ĝi la supra tekstobloko de marto ĝis nun estas la sola informaro (do baze la retpaĝa listo [https://eo.mondediplo.com/article922]). Estas bone jam noti pri kiuj redaktistoj resp. grupanoj jam ekzistas vikipediaj tekstoj. Sed tamen la supra listo estas iom malmulte da materialo por vere plenigi tutan vikipedian artikolon. Sufiĉas se estas [[ĝerma artikolo]], do teksto el minimume tri plenaj frazoj, ekstera ligilo (estas, eo.mondediplo.com), bone se ankoraŭ referencoj (almenaŭ estus eo.mondediplo.com/article922, la revua "[[kolofono]]") kaj informkesto (dubokaze simple {{ŝ|informkesto organizaĵo}}). La problemo estas de kie havi ideojn pri tri sencoplenaj frazoj (aŭ pli da, tri estas nur la minimumo). Mi emus rekte alskribi la eksajn vikipediistojn {{re|Vilhelmo|Michipedian}}, kiuj antaŭe bone kontribuis al la temo de la e-lingva revuo kaj eble ankaŭ havas bonajn ideojn por materialo pri estonta artikolo [[Unesko-Grupo Narbonia]] - sed Vilhelmo,evidente motoro de l atuta projekto, kiu certe havas informojn ankaŭ pri la Unesko-Grupo Narbonia, jam finis vikipediumi en 2009, kaj Michipedian ankaŭ ne plu redaktas ekde 2019. Eble ili tamen ankoraŭ pasive legetas iun ajn lingvobranĉon de Vikipedio, tiam ili vidos mian atentigon, sendepende ke ili longe ne plu rewdaktis. Kaj eble ankoraŭ iu alia uzanto havas bonan ideon aŭ bonan kapablon ren la interreto ankoraŭ spuri plian referencon, el kiu eblus elvringi ankoraŭ 2 aŭ pli da frazoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:40, 26 maj. 2026 (UTC) 5i0fx39v7hsd3gcb36xuvijh31b21ku 9384357 9384352 2026-05-26T13:00:44Z ThomasPusch 1869 /* Lastaj du ruĝaj ligiloj */ 9384357 wikitext text/x-wiki == La redaktejo == <ref>https://eo.mondediplo.com/article922</ref> "'''Eldonejo : Unesko-Grupo Narbonia,''' '''Fonto Gazela, FR-11360 Embres-et-Castelmaure''' Kontrakto kun ''Le Monde diplomatique'' (1, avenue Stephen-Pichon 75013 Parizo) en Parizo, septembro 2002. '''Fondinto :''' [[Vilhelmo LUTERMANO]] '''Ĉefredaktisto :''' Thierry TAILHADES (respondeca) '''Traduko el la angla :''' Gabriel BEECHAM '''Tradukado el la franca :''' Gabriel BEECHAM Michel CORNE Elizabeth LE DRU Thierry TAILHADES Vilhelmo LUTERMANO '''Tradukado el la germana :''' Vilhelmo LUTERMANO '''Tradukado el la hispana :''' Jesus GONZALES JURADO '''Tradukado el la portugala :''' '''Kontrollegado de tradukaĵoj :''' Thierry TAILHADES Ni elkore dankas al André ANDRIEU, kiu dum multaj jaroj prizorgis tiun taskon. '''Teknika aranĝo :''' [[Axel Rousseau|Axel ROUSSEAU]] ''(antaŭe :'' Florent JUGLA'')'' '''Tradukintoj, kiuj iam multe kontribuis al la "Diplo", kaj al kiuj ''Le Monde diplomatique en Esperanto'' esprimas sian dankon :''' [[Jeanne-Marie Cash|Jeanne Marie CASH]], Jacob HASBUN, Francois HOELTZLI , Mike LEON, [[Claude Longue-Épée|Claude LONGUE EPÉE]], [[Francisco Javier Moleón|Francisco Javier MOLEÓN]], [[James Rezende Piton|James REZENDE PITON]], [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:18, 21 mar. 2026 (UTC) {{referencoj}} == Lastaj du ruĝaj ligiloj == Ĝis hodiaŭ estis ruĝa unu kategorio, simple ĉar la kategoria nomo ankoraŭ estis malĝusta (tiu ĉi teksto kaj tri pliaj jam antaŭdivenis la ĝustan nomon, sed la kategorio ankaŭ devas esti je tiu loko. Mi ĵus sovis la kategorion kun 14 pliaj paĝoj al la bona titolo [[:Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] - {{farite|finite}}. Alia ruĝa ligilo estas la loka grupo [[Unesko-Grupo Narbonia]]. Pri ĝi la supra tekstobloko de marto ĝis nun estas la sola informaro (do baze la retpaĝa listo [https://eo.mondediplo.com/article922]). Estas bone jam noti pri kiuj redaktistoj resp. grupanoj jam ekzistas vikipediaj tekstoj. Sed tamen la supra listo estas iom malmulte da materialo por vere plenigi tutan vikipedian artikolon. Sufiĉas se estas [[ĝerma artikolo]], do teksto el minimume tri plenaj frazoj, ekstera ligilo (estas, eo.mondediplo.com), bone se ankoraŭ referencoj (almenaŭ estus eo.mondediplo.com/article922, la revua "[[kolofono]]", jam citite) kaj informkesto (dubokaze simple {{ŝ|informkesto organizaĵo}}). La problemo estas de kie havi ideojn pri tri sencoplenaj frazoj (aŭ pli da, tri estas nur la minimumo). Mi emus rekte alskribi la eksajn vikipediistojn {{re|Vilhelmo|Michipedian}}, kiuj antaŭe bone kontribuis al la temo de la e-lingva revuo kaj eble ankaŭ havas bonajn ideojn por materialo pri estonta artikolo [[Unesko-Grupo Narbonia]] - sed Vilhelmo, evidente motoro de la tuta projekto, kiu certe havas informojn ankaŭ pri la Unesko-Grupo Narbonia, jam finis vikipediumi en 2009, kaj Michipedian ankaŭ ne plu redaktas ekde 2019. Eble ili tamen ankoraŭ pasive legetas iun ajn lingvobranĉon de Vikipedio, tiam ili vidos mian atentigon, sendepende ke ili longe ne plu rewdaktis. Kaj eble ankoraŭ iu alia uzanto havas bonan ideon aŭ bonan kapablon ren la interreto ankoraŭ spuri plian referencon, el kiu eblus elvringi ankoraŭ 2 aŭ pli da frazoj... La ligilon ĉi tie plantis anonimulo 200.55.158.170 en marto 2007 - malbone ke anonimulo, ĉar tian homon eblas tute neniel ekkontakti. La '''demando''' vere estas, '''ĉu estas realisme''' entute antaŭvidi plenan vikipedian artikolon aparte pri la temo [[Unesko-Grupo Narbonia]]. Se oni faras ruĝan ligilon, kompreneble oni opinias aŭ nur esperas ke jes. Se jam ekzistas vikidatuma ero pri temo, kaj plej bone ankaŭ estas teksto en iu ajn nacia aŭ regiona lingvo, estas multe pli facile starigi novan artikolon, sed se oni komencas de nulo, restas nur trovi neŭtralan materialon aŭ, kiel mi faras nun, alvoki je trovado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:40, 26 maj. 2026 (UTC) p868lnrin8juc1rhszop18rnibmrdgt 9384379 9384357 2026-05-26T13:22:28Z Arbarulo 135469 9384379 wikitext text/x-wiki == La redaktejo == <ref>https://eo.mondediplo.com/article922</ref> "'''Eldonejo : Unesko-Grupo Narbonia,''' '''Fonto Gazela, FR-11360 Embres-et-Castelmaure''' Kontrakto kun ''Le Monde diplomatique'' (1, avenue Stephen-Pichon 75013 Parizo) en Parizo, septembro 2002. '''Fondinto :''' [[Vilhelmo LUTERMANO]] '''Ĉefredaktisto :''' Thierry TAILHADES (respondeca) '''Traduko el la angla :''' Gabriel BEECHAM '''Tradukado el la franca :''' Gabriel BEECHAM Michel CORNE Elizabeth LE DRU Thierry TAILHADES Vilhelmo LUTERMANO '''Tradukado el la germana :''' Vilhelmo LUTERMANO '''Tradukado el la hispana :''' Jesus GONZALES JURADO '''Tradukado el la portugala :''' '''Kontrollegado de tradukaĵoj :''' Thierry TAILHADES Ni elkore dankas al André ANDRIEU, kiu dum multaj jaroj prizorgis tiun taskon. '''Teknika aranĝo :''' [[Axel Rousseau|Axel ROUSSEAU]] ''(antaŭe :'' Florent JUGLA'')'' '''Tradukintoj, kiuj iam multe kontribuis al la "Diplo", kaj al kiuj ''Le Monde diplomatique en Esperanto'' esprimas sian dankon :''' [[Jeanne-Marie Cash|Jeanne Marie CASH]], Jacob HASBUN, Francois HOELTZLI , Mike LEON, [[Claude Longue-Épée|Claude LONGUE EPÉE]], [[Francisco Javier Moleón|Francisco Javier MOLEÓN]], [[James Rezende Piton|James REZENDE PITON]], [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:18, 21 mar. 2026 (UTC) {{referencoj}} == Lastaj du ruĝaj ligiloj == Ĝis hodiaŭ estis ruĝa unu kategorio, simple ĉar la kategoria nomo ankoraŭ estis malĝusta (tiu ĉi teksto kaj tri pliaj jam antaŭdivenis la ĝustan nomon, sed la kategorio ankaŭ devas esti je tiu loko. Mi ĵus sovis la kategorion kun 14 pliaj paĝoj al la bona titolo [[:Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] - {{farite|finite}}. Alia ruĝa ligilo estas la loka grupo [[Unesko-Grupo Narbonia]]. Pri ĝi la supra tekstobloko de marto ĝis nun estas la sola informaro (do baze la retpaĝa listo [https://eo.mondediplo.com/article922]). Estas bone jam noti pri kiuj redaktistoj resp. grupanoj jam ekzistas vikipediaj tekstoj. Sed tamen la supra listo estas iom malmulte da materialo por vere plenigi tutan vikipedian artikolon. Sufiĉas se estas [[ĝerma artikolo]], do teksto el minimume tri plenaj frazoj, ekstera ligilo (estas, eo.mondediplo.com), bone se ankoraŭ referencoj (almenaŭ estus eo.mondediplo.com/article922, la revua "[[kolofono]]", jam citite) kaj informkesto (dubokaze simple {{ŝ|informkesto organizaĵo}}). La problemo estas de kie havi ideojn pri tri sencoplenaj frazoj (aŭ pli da, tri estas nur la minimumo). Mi emus rekte alskribi la eksajn vikipediistojn {{re|Vilhelmo|Michipedian}}, kiuj antaŭe bone kontribuis al la temo de la e-lingva revuo kaj eble ankaŭ havas bonajn ideojn por materialo pri estonta artikolo [[Unesko-Grupo Narbonia]] - sed Vilhelmo, evidente motoro de la tuta projekto, kiu certe havas informojn ankaŭ pri la Unesko-Grupo Narbonia, jam finis vikipediumi en 2009, kaj Michipedian ankaŭ ne plu redaktas ekde 2019. Eble ili tamen ankoraŭ pasive legetas iun ajn lingvobranĉon de Vikipedio, tiam ili vidos mian atentigon, sendepende ke ili longe ne plu rewdaktis. Kaj eble ankoraŭ iu alia uzanto havas bonan ideon aŭ bonan kapablon ren la interreto ankoraŭ spuri plian referencon, el kiu eblus elvringi ankoraŭ 2 aŭ pli da frazoj... La ligilon ĉi tie plantis anonimulo 200.55.158.170 en marto 2007 - malbone ke anonimulo, ĉar tian homon eblas tute neniel ekkontakti. La '''demando''' vere estas, '''ĉu estas realisme''' entute antaŭvidi plenan vikipedian artikolon aparte pri la temo [[Unesko-Grupo Narbonia]]. Se oni faras ruĝan ligilon, kompreneble oni opinias aŭ nur esperas ke jes. Se jam ekzistas vikidatuma ero pri temo, kaj plej bone ankaŭ estas teksto en iu ajn nacia aŭ regiona lingvo, estas multe pli facile starigi novan artikolon, sed se oni komencas de nulo, restas nur trovi neŭtralan materialon aŭ, kiel mi faras nun, alvoki je trovado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:40, 26 maj. 2026 (UTC) :ThomasPusch, vi ne rajtas arbitre decidi kio estas "la demando". Jam de jaroj mi petis ke ni ne ĝenu unu la alian pri ĉi tio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:22, 26 maj. 2026 (UTC) endu5e3br5xu5eurnhco03qmmdme51q 9384416 9384379 2026-05-26T14:31:58Z ThomasPusch 1869 Oni uzu tutmajusklajn vortojn por indiki familian nomon tre ŝpareme - baze nur unufoje komence de unua frazo de biografio pri la nomo de la biografiito. 9384416 wikitext text/x-wiki == La redaktejo == <ref>https://eo.mondediplo.com/article922</ref> "'''Eldonejo : Unesko-Grupo Narbonia,''' '''Fonto Gazela, FR-11360 [[Embres-et-Castelmaure]]''' Kontrakto kun ''[[Le Monde diplomatique]]'' (1, avenue Stephen-Pichon 75013 Parizo) en Parizo, septembro 2002. '''Fondinto :''' [[Vilhelmo Lutermano]] '''Ĉefredaktisto :''' Thierry Tailhades (respondeca) '''Traduko el la angla :''' * [[Gabriel Beecham]] '''Tradukado el la franca :''' * [[Gabriel Beecham]] * Michel Corne Elizabeth Le Dru * Thierry Tailhades * Vilhelmo Lutermano '''Tradukado el la germana :''' * Vilhelmo Lutermano '''Tradukado el la hispana :''' * Jesus GONZALES JURADO '''Tradukado el la portugala :''' * - '''Kontrollegado de tradukaĵoj :''' * Thierry Tailhades * Antaŭe André Andrieu dum multaj jaroj prizorgis tiun taskon. '''Teknika aranĝo :''' * [[Axel Rousseau]] ''(antaŭe :'' Florent Jugla'')'' '''Tradukintoj, kiuj iam multe kontribuis al la "Diplo", kaj al kiuj ''Le Monde diplomatique en Esperanto'' esprimas sian dankon :''' [[Jeanne-Marie Cash]], Jacob Hasbun, Francois Hoelzli, Mike Leon, [[Claude Longue-Épée]], [[Francisco Javier Moleón]], [[James Rezende Piton]]. -- [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:18, 21 mar. 2026 (UTC) {{referencoj}} == Lastaj du ruĝaj ligiloj == Ĝis hodiaŭ estis ruĝa unu kategorio, simple ĉar la kategoria nomo ankoraŭ estis malĝusta (tiu ĉi teksto kaj tri pliaj jam antaŭdivenis la ĝustan nomon, sed la kategorio ankaŭ devas esti je tiu loko. Mi ĵus sovis la kategorion kun 14 pliaj paĝoj al la bona titolo [[:Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] - {{farite|finite}}. Alia ruĝa ligilo estas la loka grupo [[Unesko-Grupo Narbonia]]. Pri ĝi la supra tekstobloko de marto ĝis nun estas la sola informaro (do baze la retpaĝa listo [https://eo.mondediplo.com/article922]). Estas bone jam noti pri kiuj redaktistoj resp. grupanoj jam ekzistas vikipediaj tekstoj. Sed tamen la supra listo estas iom malmulte da materialo por vere plenigi tutan vikipedian artikolon. Sufiĉas se estas [[ĝerma artikolo]], do teksto el minimume tri plenaj frazoj, ekstera ligilo (estas, eo.mondediplo.com), bone se ankoraŭ referencoj (almenaŭ estus eo.mondediplo.com/article922, la revua "[[kolofono]]", jam citite) kaj informkesto (dubokaze simple {{ŝ|informkesto organizaĵo}}). La problemo estas de kie havi ideojn pri tri sencoplenaj frazoj (aŭ pli da, tri estas nur la minimumo). Mi emus rekte alskribi la eksajn vikipediistojn {{re|Vilhelmo|Michipedian}}, kiuj antaŭe bone kontribuis al la temo de la e-lingva revuo kaj eble ankaŭ havas bonajn ideojn por materialo pri estonta artikolo [[Unesko-Grupo Narbonia]] - sed Vilhelmo, evidente motoro de la tuta projekto, kiu certe havas informojn ankaŭ pri la Unesko-Grupo Narbonia, jam finis vikipediumi en 2009, kaj Michipedian ankaŭ ne plu redaktas ekde 2019. Eble ili tamen ankoraŭ pasive legetas iun ajn lingvobranĉon de Vikipedio, tiam ili vidos mian atentigon, sendepende ke ili longe ne plu rewdaktis. Kaj eble ankoraŭ iu alia uzanto havas bonan ideon aŭ bonan kapablon ren la interreto ankoraŭ spuri plian referencon, el kiu eblus elvringi ankoraŭ 2 aŭ pli da frazoj... La ligilon ĉi tie plantis anonimulo 200.55.158.170 en marto 2007 - malbone ke anonimulo, ĉar tian homon eblas tute neniel ekkontakti. La '''demando''' vere estas, '''ĉu estas realisme''' entute antaŭvidi plenan vikipedian artikolon aparte pri la temo [[Unesko-Grupo Narbonia]]. Se oni faras ruĝan ligilon, kompreneble oni opinias aŭ nur esperas ke jes. Se jam ekzistas vikidatuma ero pri temo, kaj plej bone ankaŭ estas teksto en iu ajn nacia aŭ regiona lingvo, estas multe pli facile starigi novan artikolon, sed se oni komencas de nulo, restas nur trovi neŭtralan materialon aŭ, kiel mi faras nun, alvoki je trovado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:40, 26 maj. 2026 (UTC) :ThomasPusch, vi ne rajtas arbitre decidi kio estas "la demando". Jam de jaroj mi petis ke ni ne ĝenu unu la alian pri ĉi tio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:22, 26 maj. 2026 (UTC) ophx5ip2hbdez382knohvr696v0fa7g 9384459 9384416 2026-05-26T15:49:02Z ThomasPusch 1869 /* Lastaj du ruĝaj ligiloj */ 9384459 wikitext text/x-wiki == La redaktejo == <ref>https://eo.mondediplo.com/article922</ref> "'''Eldonejo : Unesko-Grupo Narbonia,''' '''Fonto Gazela, FR-11360 [[Embres-et-Castelmaure]]''' Kontrakto kun ''[[Le Monde diplomatique]]'' (1, avenue Stephen-Pichon 75013 Parizo) en Parizo, septembro 2002. '''Fondinto :''' [[Vilhelmo Lutermano]] '''Ĉefredaktisto :''' Thierry Tailhades (respondeca) '''Traduko el la angla :''' * [[Gabriel Beecham]] '''Tradukado el la franca :''' * [[Gabriel Beecham]] * Michel Corne Elizabeth Le Dru * Thierry Tailhades * Vilhelmo Lutermano '''Tradukado el la germana :''' * Vilhelmo Lutermano '''Tradukado el la hispana :''' * Jesus GONZALES JURADO '''Tradukado el la portugala :''' * - '''Kontrollegado de tradukaĵoj :''' * Thierry Tailhades * Antaŭe André Andrieu dum multaj jaroj prizorgis tiun taskon. '''Teknika aranĝo :''' * [[Axel Rousseau]] ''(antaŭe :'' Florent Jugla'')'' '''Tradukintoj, kiuj iam multe kontribuis al la "Diplo", kaj al kiuj ''Le Monde diplomatique en Esperanto'' esprimas sian dankon :''' [[Jeanne-Marie Cash]], Jacob Hasbun, Francois Hoelzli, Mike Leon, [[Claude Longue-Épée]], [[Francisco Javier Moleón]], [[James Rezende Piton]]. -- [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:18, 21 mar. 2026 (UTC) {{referencoj}} == Lastaj du ruĝaj ligiloj == Ĝis hodiaŭ estis ruĝa unu kategorio, simple ĉar la kategoria nomo ankoraŭ estis malĝusta (tiu ĉi teksto kaj tri pliaj jam antaŭdivenis la ĝustan nomon, sed la kategorio ankaŭ devas esti je tiu loko. Mi ĵus sovis la kategorion kun 14 pliaj paĝoj al la bona titolo [[:Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] - {{farite|finite}}. Alia ruĝa ligilo estas la loka grupo [[Unesko-Grupo Narbonia]]. Pri ĝi la supra tekstobloko de marto ĝis nun estas la sola informaro (do baze la retpaĝa listo [https://eo.mondediplo.com/article922]). Estas bone jam noti pri kiuj redaktistoj resp. grupanoj jam ekzistas vikipediaj tekstoj. Sed tamen la supra listo estas iom malmulte da materialo por vere plenigi tutan vikipedian artikolon. Sufiĉas se estas [[ĝerma artikolo]], do teksto el minimume tri plenaj frazoj, ekstera ligilo (estas, eo.mondediplo.com), bone se ankoraŭ referencoj (almenaŭ estus eo.mondediplo.com/article922, la revua "[[kolofono]]", jam citite) kaj informkesto (dubokaze simple {{ŝ|informkesto organizaĵo}}). La problemo estas de kie havi ideojn pri tri sencoplenaj frazoj (aŭ pli da, tri estas nur la minimumo). Mi emus rekte alskribi la eksajn vikipediistojn {{re|Vilhelmo|Michipedian}}, kiuj antaŭe bone kontribuis al la temo de la e-lingva revuo kaj eble ankaŭ havas bonajn ideojn por materialo pri estonta artikolo [[Unesko-Grupo Narbonia]] - sed Vilhelmo, evidente motoro de la tuta projekto, kiu certe havas informojn ankaŭ pri la Unesko-Grupo Narbonia, jam finis vikipediumi en 2009, kaj Michipedian ankaŭ ne plu redaktas ekde 2019. Eble ili tamen ankoraŭ pasive legetas iun ajn lingvobranĉon de Vikipedio, tiam ili vidos mian atentigon, sendepende ke ili longe ne plu rewdaktis. Kaj eble ankoraŭ iu alia uzanto havas bonan ideon aŭ bonan kapablon ren la interreto ankoraŭ spuri plian referencon, el kiu eblus elvringi ankoraŭ 2 aŭ pli da frazoj... La ligilon ĉi tie plantis anonimulo 200.55.158.170 en marto 2007 - malbone ke anonimulo, ĉar tian homon eblas tute neniel ekkontakti. La '''demando''' vere estas, '''ĉu estas realisme''' entute antaŭvidi plenan vikipedian artikolon aparte pri la temo [[Unesko-Grupo Narbonia]]. Se oni faras ruĝan ligilon, kompreneble oni opinias aŭ nur esperas ke jes. Se jam ekzistas vikidatuma ero pri temo, kaj plej bone ankaŭ estas teksto en iu ajn nacia aŭ regiona lingvo, estas multe pli facile starigi novan artikolon, sed se oni komencas de nulo, restas nur trovi neŭtralan materialon aŭ, kiel mi faras nun, alvoki je trovado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:40, 26 maj. 2026 (UTC) :ThomasPusch, vi ne rajtas arbitre decidi kio estas "la demando". Jam de jaroj mi petis ke ni ne ĝenu unu la alian pri ĉi tio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:22, 26 maj. 2026 (UTC) ::Eble mia frazo estis malĝuste skribita. Eble nur akcepteblas "'''Mia''' demando estas, ĉu estas realisme iam ajn antaŭvidi vikipedian artikolon." Sed ĉu vere nur mi demandas al mi kiel eblas plenigi ruĝajn ligilojn je enhavo? Aŭ ĉu ruĝaj ligiloj tute ne estas por iam fari tekston en tiu loko, sed simple estas nur kolorigi frazojn ĉar estas enue ĉiam havi nur bluajn kaj nigrajn literojn? Sed se fari tiel, kial tiam nur estas [[ruĝaj]] kaj [[blua]]j frazoj en la tekstoj, neniam <span style="color:green">verdaj</span>, <span style="color:orange">oranĝ-</span> kaj <span style="color:purple">violkoloraj</span>?? Ne, serioze: Se vere la senco de ruĝa ligilo ne estas esti potenciala estonta blua ligo, tiam mi fundamente miskomprenas ĉion en Vikipedio kaj nepre bezonas malaliĝi kiel administranto kaj burokrato pro senila degenero. Sed estas tiom malmultaj aktivaj burokratoj kaj administrantoj, ke nepre tiam necesas pliaktivigi iujn jam-administrantojn (ekzemple Blahma, kiu ja ankoraŭ estas), ke ili rapide forbaras vandalojn, regule fermas diskutojn en VP:FA, VP:AA kaj la multaj aliaj forumoj, ke ili identigas ĝermetojn, metas ŝablonojn al ĉiuj troetaj tekstoj kaj ankaŭ energie puŝas forigon de tiuj teksteroj, ke ili ŝovas la enhavon al ĝustaj kategorioj, atentas purigi mortajn ligilojn kaj meti arkivigojn, atentas forigi dosierojn kaj tujforigendajn paĝojn ktp ktp ktp. Kaj ankaŭ urĝe necesas havi voĉdonon por havi vi Taylor 49 por tiuj tre tedaj taskoj, kaj necesus repeti al RG72... mi ne scias ĉu li volus. Egale, mi ĵus por la supra listo ankotaŭ kreis eron [[Gabriel Beecham]] en la ĝermolisto de irlandaj esperantistoj. Ke mi sentas tioman urĝon plenigi vikipedion per informa enhavo, kaj ne sukcesas tute fajfi pri tio, estas serioza manko de mi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:49, 26 maj. 2026 (UTC) n0fkijasibef2dvfz8475b3jrzzyz56 9384474 9384459 2026-05-26T16:35:56Z Aidas 3488 /* Lastaj du ruĝaj ligiloj */ Respondo 9384474 wikitext text/x-wiki == La redaktejo == <ref>https://eo.mondediplo.com/article922</ref> "'''Eldonejo : Unesko-Grupo Narbonia,''' '''Fonto Gazela, FR-11360 [[Embres-et-Castelmaure]]''' Kontrakto kun ''[[Le Monde diplomatique]]'' (1, avenue Stephen-Pichon 75013 Parizo) en Parizo, septembro 2002. '''Fondinto :''' [[Vilhelmo Lutermano]] '''Ĉefredaktisto :''' Thierry Tailhades (respondeca) '''Traduko el la angla :''' * [[Gabriel Beecham]] '''Tradukado el la franca :''' * [[Gabriel Beecham]] * Michel Corne Elizabeth Le Dru * Thierry Tailhades * Vilhelmo Lutermano '''Tradukado el la germana :''' * Vilhelmo Lutermano '''Tradukado el la hispana :''' * Jesus GONZALES JURADO '''Tradukado el la portugala :''' * - '''Kontrollegado de tradukaĵoj :''' * Thierry Tailhades * Antaŭe André Andrieu dum multaj jaroj prizorgis tiun taskon. '''Teknika aranĝo :''' * [[Axel Rousseau]] ''(antaŭe :'' Florent Jugla'')'' '''Tradukintoj, kiuj iam multe kontribuis al la "Diplo", kaj al kiuj ''Le Monde diplomatique en Esperanto'' esprimas sian dankon :''' [[Jeanne-Marie Cash]], Jacob Hasbun, Francois Hoelzli, Mike Leon, [[Claude Longue-Épée]], [[Francisco Javier Moleón]], [[James Rezende Piton]]. -- [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:18, 21 mar. 2026 (UTC) {{referencoj}} == Lastaj du ruĝaj ligiloj == Ĝis hodiaŭ estis ruĝa unu kategorio, simple ĉar la kategoria nomo ankoraŭ estis malĝusta (tiu ĉi teksto kaj tri pliaj jam antaŭdivenis la ĝustan nomon, sed la kategorio ankaŭ devas esti je tiu loko. Mi ĵus sovis la kategorion kun 14 pliaj paĝoj al la bona titolo [[:Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] - {{farite|finite}}. Alia ruĝa ligilo estas la loka grupo [[Unesko-Grupo Narbonia]]. Pri ĝi la supra tekstobloko de marto ĝis nun estas la sola informaro (do baze la retpaĝa listo [https://eo.mondediplo.com/article922]). Estas bone jam noti pri kiuj redaktistoj resp. grupanoj jam ekzistas vikipediaj tekstoj. Sed tamen la supra listo estas iom malmulte da materialo por vere plenigi tutan vikipedian artikolon. Sufiĉas se estas [[ĝerma artikolo]], do teksto el minimume tri plenaj frazoj, ekstera ligilo (estas, eo.mondediplo.com), bone se ankoraŭ referencoj (almenaŭ estus eo.mondediplo.com/article922, la revua "[[kolofono]]", jam citite) kaj informkesto (dubokaze simple {{ŝ|informkesto organizaĵo}}). La problemo estas de kie havi ideojn pri tri sencoplenaj frazoj (aŭ pli da, tri estas nur la minimumo). Mi emus rekte alskribi la eksajn vikipediistojn {{re|Vilhelmo|Michipedian}}, kiuj antaŭe bone kontribuis al la temo de la e-lingva revuo kaj eble ankaŭ havas bonajn ideojn por materialo pri estonta artikolo [[Unesko-Grupo Narbonia]] - sed Vilhelmo, evidente motoro de la tuta projekto, kiu certe havas informojn ankaŭ pri la Unesko-Grupo Narbonia, jam finis vikipediumi en 2009, kaj Michipedian ankaŭ ne plu redaktas ekde 2019. Eble ili tamen ankoraŭ pasive legetas iun ajn lingvobranĉon de Vikipedio, tiam ili vidos mian atentigon, sendepende ke ili longe ne plu rewdaktis. Kaj eble ankoraŭ iu alia uzanto havas bonan ideon aŭ bonan kapablon ren la interreto ankoraŭ spuri plian referencon, el kiu eblus elvringi ankoraŭ 2 aŭ pli da frazoj... La ligilon ĉi tie plantis anonimulo 200.55.158.170 en marto 2007 - malbone ke anonimulo, ĉar tian homon eblas tute neniel ekkontakti. La '''demando''' vere estas, '''ĉu estas realisme''' entute antaŭvidi plenan vikipedian artikolon aparte pri la temo [[Unesko-Grupo Narbonia]]. Se oni faras ruĝan ligilon, kompreneble oni opinias aŭ nur esperas ke jes. Se jam ekzistas vikidatuma ero pri temo, kaj plej bone ankaŭ estas teksto en iu ajn nacia aŭ regiona lingvo, estas multe pli facile starigi novan artikolon, sed se oni komencas de nulo, restas nur trovi neŭtralan materialon aŭ, kiel mi faras nun, alvoki je trovado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:40, 26 maj. 2026 (UTC) :ThomasPusch, vi ne rajtas arbitre decidi kio estas "la demando". Jam de jaroj mi petis ke ni ne ĝenu unu la alian pri ĉi tio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:22, 26 maj. 2026 (UTC) ::Eble mia frazo estis malĝuste skribita. Eble nur akcepteblas "'''Mia''' demando estas, ĉu estas realisme iam ajn antaŭvidi vikipedian artikolon." Sed ĉu vere nur mi demandas al mi kiel eblas plenigi ruĝajn ligilojn je enhavo? Aŭ ĉu ruĝaj ligiloj tute ne estas por iam fari tekston en tiu loko, sed simple estas nur kolorigi frazojn ĉar estas enue ĉiam havi nur bluajn kaj nigrajn literojn? Sed se fari tiel, kial tiam nur estas [[ruĝaj]] kaj [[blua]]j frazoj en la tekstoj, neniam <span style="color:green">verdaj</span>, <span style="color:orange">oranĝ-</span> kaj <span style="color:purple">violkoloraj</span>?? Ne, serioze: Se vere la senco de ruĝa ligilo ne estas esti potenciala estonta blua ligo, tiam mi fundamente miskomprenas ĉion en Vikipedio kaj nepre bezonas malaliĝi kiel administranto kaj burokrato pro senila degenero. Sed estas tiom malmultaj aktivaj burokratoj kaj administrantoj, ke nepre tiam necesas pliaktivigi iujn jam-administrantojn (ekzemple Blahma, kiu ja ankoraŭ estas), ke ili rapide forbaras vandalojn, regule fermas diskutojn en VP:FA, VP:AA kaj la multaj aliaj forumoj, ke ili identigas ĝermetojn, metas ŝablonojn al ĉiuj troetaj tekstoj kaj ankaŭ energie puŝas forigon de tiuj teksteroj, ke ili ŝovas la enhavon al ĝustaj kategorioj, atentas purigi mortajn ligilojn kaj meti arkivigojn, atentas forigi dosierojn kaj tujforigendajn paĝojn ktp ktp ktp. Kaj ankaŭ urĝe necesas havi voĉdonon por havi vi Taylor 49 por tiuj tre tedaj taskoj, kaj necesus repeti al RG72... mi ne scias ĉu li volus. Egale, mi ĵus por la supra listo ankotaŭ kreis eron [[Gabriel Beecham]] en la ĝermolisto de irlandaj esperantistoj. Ke mi sentas tioman urĝon plenigi vikipedion per informa enhavo, kaj ne sukcesas tute fajfi pri tio, estas serioza manko de mi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:49, 26 maj. 2026 (UTC) :::Nu, ankaŭ mi ofte demandas min ĉu estas realisme ke iam ajn iu ajn esperantista uzanto el tiom malmultaj informoj povos fari artikolon - despli ke oni faru tekstojn nur surbaze de kontroleblaj referencoj, ne simple laŭ "mi simple kredas", "mi legis ie en interreto, mi ne plu scias kie", aŭ "ChatGPT diras ke...". Mi komprenas se oni mem rajtas neniun ajn ligilon ŝanĝi de ruĝa al nigra koloro, kaj pri tio Arbarulo laŭ aspekto certigas, ke tiam almenaŭ demandi ĉu iuj havas ankoraŭ ideojn pri materialo aŭ esprimi ke oni persone vidas tiun aŭ tiun ligilon nesaĝa, estas logika reflekso. Sed se tio ĉiukaze nur nervas Arbarulon kaj la metado de tiuj notoj diskutpaĝaj estas multe tro tempomalŝpare, mi ekde kelkaj tagoj elprovas malsaman taktikon: nome mi simple faras tekston, eĉ se mia materialo pri la temo nur sufiĉas por maksimume frazo, kaj ne estas iuj ajn vikidatuma ero kaj ankaŭ klaras ke la nova teksto garantiita estis orfa teksto: eblas tuj antaŭvidi ŝablonojn {{ŝ|orfa}} kaj {{ŝ|ĝermeto}}, eĉ eblus tuj en unua malneto meti ŝablonojn {{ŝ|polurinda}} kaj {{ŝ|mankas fonto}} - se oni ne trovas iun referencon, eblas simple plendi pri tio. Sed interesa fenomeno estas ke se mi certis ke mi nur sukcesis pri unu frazo, tamen ofte fine iĝis tri. Ŝablonon "orfa" eblas lasi, nur necesas iam konigi al ĉiuj administrantoj kaj ĉiuj aliaj aktivaj uzantoj ke la tasko de ĉiuj estas revizii la tropleniĝantan kategorioj pri orfoj. Mia ideo estus simple meti la supran liston en novan mizeran paĝon, kaj vidi ĉu tiam la dinamiko sifiĉas por iam havi veran artikolan ĝermon. Ni estu realismaj: forigi ĉiun dubindan ĝermeton neniel sukcesos fari la 4-5 administrantoj, kaj se iuj paĝo listiĝas en VP:FA, ankoraŭ estas semajno por inventi du pliajn frazojn, aŭ ne, tiam teksto simple mortas. Mi tre supozas ke vi, Thomas, volas pli "puran" redaktadon, kaj tre malkontentas pri la ankoraŭ 3000 mizeraj ĝermetoj de roboto pri italaj komunumoj, kiuj nur havas frazo el 5 vortoj kaj difektitan informkeston. Sed ĉiukaze tiuj tekstoj jam estas ligitaj al vikidatumoj (se Vikidatuma ero estas). Estas tiom da plorindaj paĝoj en eo-wiki, ke ne nepre necesas havi altajn normojn pri "perfekta artikola ĝermo" por nova ekteksto. Kompreneble, se nun Vilhelmo kaj Michipedian legas la atentigon kaj povas vere helpi, estas despli bone. Sed klaras ke neniel estas garantio ke ili iam vidos ion. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:35, 26 maj. 2026 (UTC) e0prsl7h8zfqpk8kkghh6i9aq6hd7ar 9384928 9384474 2026-05-27T09:48:56Z Aidas 3488 /* Lastaj du ruĝaj ligiloj */ Respondo 9384928 wikitext text/x-wiki == La redaktejo == <ref>https://eo.mondediplo.com/article922</ref> "'''Eldonejo : Unesko-Grupo Narbonia,''' '''Fonto Gazela, FR-11360 [[Embres-et-Castelmaure]]''' Kontrakto kun ''[[Le Monde diplomatique]]'' (1, avenue Stephen-Pichon 75013 Parizo) en Parizo, septembro 2002. '''Fondinto :''' [[Vilhelmo Lutermano]] '''Ĉefredaktisto :''' Thierry Tailhades (respondeca) '''Traduko el la angla :''' * [[Gabriel Beecham]] '''Tradukado el la franca :''' * [[Gabriel Beecham]] * Michel Corne Elizabeth Le Dru * Thierry Tailhades * Vilhelmo Lutermano '''Tradukado el la germana :''' * Vilhelmo Lutermano '''Tradukado el la hispana :''' * Jesus GONZALES JURADO '''Tradukado el la portugala :''' * - '''Kontrollegado de tradukaĵoj :''' * Thierry Tailhades * Antaŭe André Andrieu dum multaj jaroj prizorgis tiun taskon. '''Teknika aranĝo :''' * [[Axel Rousseau]] ''(antaŭe :'' Florent Jugla'')'' '''Tradukintoj, kiuj iam multe kontribuis al la "Diplo", kaj al kiuj ''Le Monde diplomatique en Esperanto'' esprimas sian dankon :''' [[Jeanne-Marie Cash]], Jacob Hasbun, Francois Hoelzli, Mike Leon, [[Claude Longue-Épée]], [[Francisco Javier Moleón]], [[James Rezende Piton]]. -- [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:18, 21 mar. 2026 (UTC) {{referencoj}} == Lastaj du ruĝaj ligiloj == Ĝis hodiaŭ estis ruĝa unu kategorio, simple ĉar la kategoria nomo ankoraŭ estis malĝusta (tiu ĉi teksto kaj tri pliaj jam antaŭdivenis la ĝustan nomon, sed la kategorio ankaŭ devas esti je tiu loko. Mi ĵus sovis la kategorion kun 14 pliaj paĝoj al la bona titolo [[:Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] - {{farite|finite}}. Alia ruĝa ligilo estas la loka grupo [[Unesko-Grupo Narbonia]]. Pri ĝi la supra tekstobloko de marto ĝis nun estas la sola informaro (do baze la retpaĝa listo [https://eo.mondediplo.com/article922]). Estas bone jam noti pri kiuj redaktistoj resp. grupanoj jam ekzistas vikipediaj tekstoj. Sed tamen la supra listo estas iom malmulte da materialo por vere plenigi tutan vikipedian artikolon. Sufiĉas se estas [[ĝerma artikolo]], do teksto el minimume tri plenaj frazoj, ekstera ligilo (estas, eo.mondediplo.com), bone se ankoraŭ referencoj (almenaŭ estus eo.mondediplo.com/article922, la revua "[[kolofono]]", jam citite) kaj informkesto (dubokaze simple {{ŝ|informkesto organizaĵo}}). La problemo estas de kie havi ideojn pri tri sencoplenaj frazoj (aŭ pli da, tri estas nur la minimumo). Mi emus rekte alskribi la eksajn vikipediistojn {{re|Vilhelmo|Michipedian}}, kiuj antaŭe bone kontribuis al la temo de la e-lingva revuo kaj eble ankaŭ havas bonajn ideojn por materialo pri estonta artikolo [[Unesko-Grupo Narbonia]] - sed Vilhelmo, evidente motoro de la tuta projekto, kiu certe havas informojn ankaŭ pri la Unesko-Grupo Narbonia, jam finis vikipediumi en 2009, kaj Michipedian ankaŭ ne plu redaktas ekde 2019. Eble ili tamen ankoraŭ pasive legetas iun ajn lingvobranĉon de Vikipedio, tiam ili vidos mian atentigon, sendepende ke ili longe ne plu rewdaktis. Kaj eble ankoraŭ iu alia uzanto havas bonan ideon aŭ bonan kapablon ren la interreto ankoraŭ spuri plian referencon, el kiu eblus elvringi ankoraŭ 2 aŭ pli da frazoj... La ligilon ĉi tie plantis anonimulo 200.55.158.170 en marto 2007 - malbone ke anonimulo, ĉar tian homon eblas tute neniel ekkontakti. La '''demando''' vere estas, '''ĉu estas realisme''' entute antaŭvidi plenan vikipedian artikolon aparte pri la temo [[Unesko-Grupo Narbonia]]. Se oni faras ruĝan ligilon, kompreneble oni opinias aŭ nur esperas ke jes. Se jam ekzistas vikidatuma ero pri temo, kaj plej bone ankaŭ estas teksto en iu ajn nacia aŭ regiona lingvo, estas multe pli facile starigi novan artikolon, sed se oni komencas de nulo, restas nur trovi neŭtralan materialon aŭ, kiel mi faras nun, alvoki je trovado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:40, 26 maj. 2026 (UTC) :ThomasPusch, vi ne rajtas arbitre decidi kio estas "la demando". Jam de jaroj mi petis ke ni ne ĝenu unu la alian pri ĉi tio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:22, 26 maj. 2026 (UTC) ::Eble mia frazo estis malĝuste skribita. Eble nur akcepteblas "'''Mia''' demando estas, ĉu estas realisme iam ajn antaŭvidi vikipedian artikolon." Sed ĉu vere nur mi demandas al mi kiel eblas plenigi ruĝajn ligilojn je enhavo? Aŭ ĉu ruĝaj ligiloj tute ne estas por iam fari tekston en tiu loko, sed simple estas nur kolorigi frazojn ĉar estas enue ĉiam havi nur bluajn kaj nigrajn literojn? Sed se fari tiel, kial tiam nur estas [[ruĝaj]] kaj [[blua]]j frazoj en la tekstoj, neniam <span style="color:green">verdaj</span>, <span style="color:orange">oranĝ-</span> kaj <span style="color:purple">violkoloraj</span>?? Ne, serioze: Se vere la senco de ruĝa ligilo ne estas esti potenciala estonta blua ligo, tiam mi fundamente miskomprenas ĉion en Vikipedio kaj nepre bezonas malaliĝi kiel administranto kaj burokrato pro senila degenero. Sed estas tiom malmultaj aktivaj burokratoj kaj administrantoj, ke nepre tiam necesas pliaktivigi iujn jam-administrantojn (ekzemple Blahma, kiu ja ankoraŭ estas), ke ili rapide forbaras vandalojn, regule fermas diskutojn en VP:FA, VP:AA kaj la multaj aliaj forumoj, ke ili identigas ĝermetojn, metas ŝablonojn al ĉiuj troetaj tekstoj kaj ankaŭ energie puŝas forigon de tiuj teksteroj, ke ili ŝovas la enhavon al ĝustaj kategorioj, atentas purigi mortajn ligilojn kaj meti arkivigojn, atentas forigi dosierojn kaj tujforigendajn paĝojn ktp ktp ktp. Kaj ankaŭ urĝe necesas havi voĉdonon por havi vi Taylor 49 por tiuj tre tedaj taskoj, kaj necesus repeti al RG72... mi ne scias ĉu li volus. Egale, mi ĵus por la supra listo ankotaŭ kreis eron [[Gabriel Beecham]] en la ĝermolisto de irlandaj esperantistoj. Ke mi sentas tioman urĝon plenigi vikipedion per informa enhavo, kaj ne sukcesas tute fajfi pri tio, estas serioza manko de mi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:49, 26 maj. 2026 (UTC) :::Nu, ankaŭ mi ofte demandas min ĉu estas realisme ke iam ajn iu ajn esperantista uzanto el tiom malmultaj informoj povos fari artikolon - despli ke oni faru tekstojn nur surbaze de kontroleblaj referencoj, ne simple laŭ "mi simple kredas", "mi legis ie en interreto, mi ne plu scias kie", aŭ "ChatGPT diras ke...". Mi komprenas se oni mem rajtas neniun ajn ligilon ŝanĝi de ruĝa al nigra koloro, kaj pri tio Arbarulo laŭ aspekto certigas, ke tiam almenaŭ demandi ĉu iuj havas ankoraŭ ideojn pri materialo aŭ esprimi ke oni persone vidas tiun aŭ tiun ligilon nesaĝa, estas logika reflekso. Sed se tio ĉiukaze nur nervas Arbarulon kaj la metado de tiuj notoj diskutpaĝaj estas multe tro tempomalŝpare, mi ekde kelkaj tagoj elprovas malsaman taktikon: nome mi simple faras tekston, eĉ se mia materialo pri la temo nur sufiĉas por maksimume frazo, kaj ne estas iuj ajn vikidatuma ero kaj ankaŭ klaras ke la nova teksto garantiita estis orfa teksto: eblas tuj antaŭvidi ŝablonojn {{ŝ|orfa}} kaj {{ŝ|ĝermeto}}, eĉ eblus tuj en unua malneto meti ŝablonojn {{ŝ|polurinda}} kaj {{ŝ|mankas fonto}} - se oni ne trovas iun referencon, eblas simple plendi pri tio. Sed interesa fenomeno estas ke se mi certis ke mi nur sukcesis pri unu frazo, tamen ofte fine iĝis tri. Ŝablonon "orfa" eblas lasi, nur necesas iam konigi al ĉiuj administrantoj kaj ĉiuj aliaj aktivaj uzantoj ke la tasko de ĉiuj estas revizii la tropleniĝantan kategorioj pri orfoj. Mia ideo estus simple meti la supran liston en novan mizeran paĝon, kaj vidi ĉu tiam la dinamiko sifiĉas por iam havi veran artikolan ĝermon. Ni estu realismaj: forigi ĉiun dubindan ĝermeton neniel sukcesos fari la 4-5 administrantoj, kaj se iuj paĝo listiĝas en VP:FA, ankoraŭ estas semajno por inventi du pliajn frazojn, aŭ ne, tiam teksto simple mortas. Mi tre supozas ke vi, Thomas, volas pli "puran" redaktadon, kaj tre malkontentas pri la ankoraŭ 3000 mizeraj ĝermetoj de roboto pri italaj komunumoj, kiuj nur havas frazo el 5 vortoj kaj difektitan informkeston. Sed ĉiukaze tiuj tekstoj jam estas ligitaj al vikidatumoj (se Vikidatuma ero estas). Estas tiom da plorindaj paĝoj en eo-wiki, ke ne nepre necesas havi altajn normojn pri "perfekta artikola ĝermo" por nova ekteksto. Kompreneble, se nun Vilhelmo kaj Michipedian legas la atentigon kaj povas vere helpi, estas despli bone. Sed klaras ke neniel estas garantio ke ili iam vidos ion. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:35, 26 maj. 2026 (UTC) ::::Jen, la ankoraŭ katastrofa nova ĝermeto [[Unesko-Grupo Narbonia]], kiu pere de homoj, kiuj havas pli da scioj ol simpla interreta serĉanto povos evolui al kontentiga artikola ĝermo. Laŭ mia kompreno ne estas la ideo fabriki pli da informoj ol oni mem trovas serĉante en la mondo, sed kiu scias kie ankoraŭ kaŝiĝas informoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:48, 27 maj. 2026 (UTC) 3atr6tbs5ma4c0zmvb8mojkouf5v8zw 0 942203 9384315 9383954 2026-05-26T12:14:01Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Referencoj */ 9384315 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Saihouji-kokedera01.jpg|thumb|right|300ra|Muskoĝardeno ĉe la templo Saihō-ji en [[Kioto]], startigita en 1339]] [[Dosiero:Japanese Garden, Tatton Park, wide view.jpg|eta|300ra|Japana Ĝardeno en la Ĝardenoj de Tatton Park, Anglio]] '''Japanaj ĝardenoj''' (日本庭園, nihon teien) estas tradiciaj [[Ĝardeno|ĝardenoj]], kies dezajnoj estas akompanataj de japanaj estetikaj kaj filozofiaj ideoj, evitas artefaritan ornamadon, kaj elstarigas la naturan pejzaĝon. Plantoj kaj eluzitaj, maljuniĝintaj materialoj estas ĝenerale uzataj de japanaj [[ĝardenisto]]j por sugesti naturan pejzaĝon, kaj por esprimi la fragilecon de ekzisto same kiel la nehaltigeblan progreson de la tempo.<ref name=Suga>{{cite book |last=Suga |first=Hirofumi |date=2015 |title=Japanese Garden |publisher=The Images Publishing Group Pty Ltd |isbn=978-1-86470-648-2 }}</ref> Antikva [[Arto de Japanio|japana arto]] inspiris pasintajn ĝardendezajnistojn.<ref name=Suga/>{{rp|6}} [[Akvo]] estas grava trajto de multaj ĝardenoj, same kiel rokoj kaj ofte [[gruzo]]. Malgraŭ tio, ke ekzistas multaj allogaj japanaj florplantoj, herbecaj floroj ĝenerale ludas multe malpli da rolo en japanaj ĝardenoj ol en [[Okcidento]], kvankam laŭsezone florantaj [[arbusto]]j kaj arboj estas gravaj, des pli dramaj pro la kontrasto kun la kutima superreganta verdo. Ĉiamverdaj plantoj estas "la ostoj de la ĝardeno" en Japanio. Kvankam naturŝajna aspekto estas la celo, japanaj ĝardenistoj ofte formas siajn plantojn, inkluzive de arboj, kun granda rigoro. [[Zenĝardeno]] kreas miniaturan stiligitan pejzaĝon per zorge aranĝitaj rokoj, akvaĵoj, musko, tonditaj arboj kaj arbustoj, kaj uzas gruzon aŭ sablon, kiu estas rastita por reprezenti ondetojn en akvo. == Referencoj == <references/> {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Ĝardenoj]] [[Kategorio:Ĝardenkulturo]] [[Kategorio:Kulturo de Japanio]] [[Kategorio:Japana ĝardeno| ]] e9u58ia096ucez2s6q9693x8ayqkgu7 0 942375 9384742 9361155 2026-05-27T05:22:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384742 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigrafrunta kolibro |koloro = pink |dosiero = Hylocharis xantusii.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Basilinna]]'' |genro aŭtoritato = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1831 |specio = '''Nigrafrunta kolibro''' ''B. xantusii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=Xantus's Hummingbird ''Basilinna xantusii'' |volume=2021 |article-number=e.T22687424A167145823 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687424A167145823.en |access-date=4a de Aŭgusto 2022}}</ref> |dunomo = ''Basilinna xantusii'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1860) |vikispecio = ''Basilinna xantusii'' |komunejo = ''Basilinna xantusii'' |sinonimo= ''Hylocharis xantusii''<ref name=McGuire>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref> |mapo de vivoteritorioj = Basilinna xantusii range map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigrafrunta kolibro''', ''Basilinna xantusii'' (laŭ kio ankaŭ ''Ksantusa kolibro'' aŭ ''kolibro de Xantus''), estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la du specioj en la genro ''[[Basilinna]]'', kiu estas [[endemio]] de [[Kalifornia Duoninsulo]] en okcidenta [[Meksiko]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [https://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=Williamson>{{cite book | last =Williamson | first =Sheri L. | title =A Field Guide to Hummingbirds of North America | publisher =Houghton Mifflin | series =Peterson Field Guide Series | date =2001 | location =New York | pages =145–148 | isbn =0-618-02495-6 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nigrafrunta kolibro estis frue metita en la genron ''Basilinna'', kiu ekzistis antaŭ ĝia malkovro, poste moviĝis al la genro ''Hylocharis'', kaj poste komence de la 2000-aj jaroj moviĝis reen al ''Basilinna''. Ĝi kunhavas tiun genron nur kun la [[Blankorela kolibro]] (''B. leucotis''). Ĝi estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/><ref name=XAHU-BOW>Howell, C. A. kaj S. N. Howell (2021). Xantus's Hummingbird (''Basilinna xantusii''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (A. F. Poole kaj F. B. Gill, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.xanhum.01.1] Alirita la 4an de Aŭgusto, 2022</ref> La [[specia epiteto]] estas omaĝo al [[John Xantus de Vesey]] (Xántus János), hungara [[zoologo]] kiu kolektis la unuan specimenon.<ref name=XAHU-BOW/> ==Aspekto== La Nigrafrunta kolibro estas 8,5 ĝis 9,5 cm longa. Maskloj pezas averaĝe 3,5 g kaj inoj 3,4 g. Iliaj bekoj estas rektaj kaj ĉirkaŭ 1,7 cm longaj; maskloj estas ruĝaj kun nigra pinto. Inaj makzeloj estas nigraj kun rozkolora bazo kaj mandiblo rozruĝa kun nigra pinto. Maskloj havas orverdajn ĝis smeraldverdajn kronon, nukon kaj suprajn partojn kun ruĝbrunaj randoj sur la supravostaj kovriloj. Ilia frunto kaj mentono estas nigraj, ilia vizaĝo plejparte nigra kun larĝa blanka strio malantaŭ la okulo, kaj ilia gorĝo irizece smeraldverda. Iliaj subaj partoj estas cinamkoloraj kun iom da verda makuleco sur la flankoj kaj palaj cinamkoloraj subvostaj kovriloj. Ilia vosto estas ruĝecbruna kaŝtankolora; la plej interna paro da plumoj havas larĝajn irizecajn verdajn randojn kaj la aliaj kvar paroj havas maldikajn verdajn randojn. La vizaĝo de la femaloj estas nigrecbruna kun pala flavbruna strio malantaŭ la okulo. Ilia frunto estas obtuze bruneca kaj iliaj supraj partoj irizece orverdaj kun iom da ruĝecbruna rando sur la supravostaj kovriloj. La subaj partoj, inkluzive de la gorĝo kaj subvostaj kovriloj, estas palaj ĝis meze cinamkoloraj. La centra paro da plumoj de ilia vosto estas orverda kun ruĝecbruna ŝafto kaj la aliaj kvar paroj estas malhelruĝaj, kiuj paliĝas direkte al la fino, kun nigra kaj bronzverda bendo proksime al la fino, kaj maldikaj blankaj pintoj.<ref name=XAHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Nigrafrunta kolibro troviĝas de centra Baja California suden ĝis la pinto de la duoninsulo. Ĝi ankaŭ estis registrita kiel [[vaganteco ĉe birdoj|vaganto]] dufoje en Kalifornio kaj unufoje en [[Brita Kolumbio]]. La specio loĝas en aridaj arbaroj de vepro, kverko kaj pin-kverko je altitudoj inter 150 kaj 1 500 m kaj ankaŭ vizitas marbordan dezerton, ĝardenojn kaj manĝujojn.<ref name=XAHU-BOW/><ref name=Williamson/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La movpadronoj de la Nigrafrunta kolibro ne estas plene dokumentitaj. Ĝi reproduktiĝas en montaraj arbaroj kaj post nestado ŝajne moviĝas ĝis la marnivelo, sed ne tute forlasas la pli malaltan arbaron. Ĝi povas moviĝi suden de la pli norda parto de sia teritorio kaj ĝi probable moviĝas surloke por esti kie plantoj floras..<ref name=XAHU-BOW/> Genetikaj analizoj sugestis, ke inaj birdoj disiĝas pli ol maskloj, rezultante en in-mediaciita genfluo de nordo al sudo.<ref>García‐De León, F. J., Rodríguez‐Estrella, R., Mendoza‐Portillo, V., Morales‐Flores, G., & Jiménez‐Guevara, C. D. (2023). Contemporary genetic structure of Xantus's Hummingbird (Basilinna xantusii) in the Baja California peninsula. ''Ibis'', 165(1), 270–287. [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ibi.13126]</ref> ===Manĝado=== La Nigrafrunta kolibro serĉas [[nektaro]]n ĉe tre vasta gamo da florplantoj, arbustoj kaj arboj, kaj manĝas ĉe ĉiuj niveloj de la vegetaĵaro. Ĝi defendas manĝoteritoriojn. Ĝi estas grava polenigisto de madrono (''Arbutus peninsularis''), preferata nektarfonto. Aldone al nektaro, ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[insektoj]]n kaptitajn dumfluge kaj per akcipitrado el vegetaĵaro.<ref name=XAHU-BOW/> ===Reproduktado=== La Nigrafrunta kolibro reproduktiĝas inter julio kaj septembro aŭ oktobro en la norda parto de sia teritorio kaj februaro ĝis aprilo en la sudo kun gradiento inter la areoj. La nesto estas taso el fajnaj plantfibroj, aliaj plantmaterialoj, kaj malgrandaj plumoj ligitaj per [[araneaĵo]]j kaj ornamitaj per [[likeno]] kaj arboŝelo. Ĝi kutime estas pendigita de la fino de maldika branĉo ene de ĉirkaŭ 1 ĝis 2 m supergrunde aŭ ofte superakve. La ino kovas la du ovojn dum 15 ĝis 16 tagoj kaj [[elnestiĝo]] okazas ĉirkaŭ 22 tagojn post eloviĝo.<ref name=XAHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Basilinna-xantusii |species=Nigrafrunta kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Nigrafruntan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Kvankam ĝi havas relative limigitan teritorion, ĝia populacio estas taksita je inter 20 000 kaj 50 000 maturaj individuoj kaj oni kredas, ke ĝi estas stabila.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=Xantus's Hummingbird ''Basilinna xantusii'' |volume=2021 |article-number=e.T22687424A167145823 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687424A167145823.en |access-date=4a de Aŭgusto 2022}}</ref> "Kvankam relative maldensa homa populacio de suda Baja California povus sugesti, ke paŝtaj premoj (aŭ aliaj homaj efikoj) estas relative malgrandaj, kritikaj studoj estas necesaj."<ref name=XAHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. * Stiles kaj Skutch, ''A Guide to the Birds of Costa Rica'' {{ISBN|0-8014-9600-4}} *{{cite book | last =Williamson | first =Sheri L. | title =A Field Guide to Hummingbirds of North America | publisher =Houghton Mifflin | series =Peterson Field Guide Series | date =2001 | location =New York | pages =141–144 | isbn =0-618-02495-6 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Basilinna xantusii}} {{Wikispecies|Basilinna xantusii}} *[https://web.archive.org/web/20070928130958/http://www.naturalhistory.bc.ca/VNHS/Images/XantusHummingbirdSide.gif Foto] *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=xantus_s+hummingbird&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110516000000/https://web.archive.org/web/20110516104559/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=xantus_s+hummingbird&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2011-05-16 }} VIREO * [http://www.hummingbirds.net/xantus.html www.hummingbird.net] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] bhc7kjpj9s3nez5kaakt1fhke9ab1ts 0 942542 9384591 9362500 2026-05-26T20:16:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384591 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Natalja Jevgenjevna GORBANEVSKAJA''' [{{IFA|nɐˈtalʲjə jɪvˈɡʲenʲjɪvnə ɡərbɐˈnʲefskəjə}}] ({{lang-ru|Наталья Евгеньевна Горбаневская}}; naskiĝis la 26-an de majo 1936 en [[Moskvo]] ; mortis la 29-an de novembro 2013 en [[Parizo]]) estis rusa poetino kaj tradukistino, homrajta aktivulino kaj partoprenantino en la [[Disidento|disidenta]] movado en [[Sovetunio]].<ref name="DOUGLAS MARTIN">{{cite news|title=Natalya Gorbanevskaya, Soviet Dissident and Poet, Dies at 77|newspaper=[[New York Times]]|author-link=|last=Martin|first=Douglas|date=December 1, 2013|url=https://www.nytimes.com/2013/12/02/world/europe/natalya-gorbanevskaya-soviet-dissident-and-poet-dies-at-77.html?ref=books|access-date=24 August 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.colta.ru/news/1361|title=Умерла Наталья Горбаневская|publisher=Colta.ru|trans-title=Natalya Gorbanevskaya died}}</ref> == Vivo == [[Dosiero:Samizdat Chronicle of Current Events No 15 Trial of Natalya Gorbanevskaya.jpg|eta|Detaloj pri la proceso de Natalia Gorbanevskaya en la Kroniko de Aktualaj Eventoj]] Gorbanevskaja studis ĉe la [[Universitato de Leningrado]]. Post siaj studoj, ŝi laboris en Moskvo kiel bibliotekisto kaj tradukisto kaj fondis la kaŝan [[samizdato]] ''Kroniko de Aktualaj Eventoj'' ({{lang-ru|Хроника текущих событий|t=''Chronika tekuŝĉiĉ sobytij''}}, [[d:Q4501705]]). La 25-an de aŭgusto 1968, ŝi protestis kontraŭ la subpremado de la [[Praga Printempo]]. En 1969, ŝi subskribis Apelacion al la UN-Komitato por Homaj Rajtoj.<ref>{{cite journal|author1=Yakobson, Anatoly|author2=Yakir, Pyotr|author3=Khodorovich, Tatyana|author4=Podyapolskiy, Gregory|author5=Maltsev, Yuri|title=An Appeal to The UN Committee for Human Rights|journal=The New York Review of Books|date=21 August 1969|volume=13|issue=3|url=http://www.nybooks.com/articles/archives/1969/aug/21/an-appeal-to-the-un-committee-for-human-rights/|display-authors=etal}}</ref> La 24-an de decembro 1969, ŝi estis arestita kaj metita en malliberejon kun diagnozo de "malforta [[skizofrenio]]". Ŝi estis submetita al deviga traktado en [[psikiatria hospitalo]] ĝis la 22-an de februaro 1972. Eĉ antaŭ ol ŝi mem estis submetita al deviga traktado, Gorbanevskaya priskribis supozeblajn misuzojn de psikiatrio en la ĉasado de disidentoj en la artikolo " ''Senpaga Medicina Helpo'' " ({{lang-ru|Бесплатная медицинская помощь}}) publikigita en 1971 en samizdato. Ŝi estis liberigita en 1972 kaj en 2005 ŝi fariĝis pola civitano. Dum tridek jaroj Gorbanevskaja estis sennacia ĝis [[Pollando]] donis al ŝi civitanecon en 2005. En 2008, ŝi estis subskribinto de la Praga Deklaracio pri Eŭropa Konscienco kaj Komunismo ([[d:Q685432]]).<ref name="moresignatures">{{cite web|url=http://www.praguedeclaration.eu/sig?p=4|title=Prague Declaration on European Conscience and Communism, June 3rd, 2008, Prague, Senate of the Parliament of the Czech Republic. List of Signatories|date=3 June 2008|access-date=7 September 2015|archive-date=23 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123161135/http://www.praguedeclaration.eu/sig?p=4|url-status=dead}}</ref> Ŝi estis aŭtoro de dek kvin poemaroj; tradukisto el la pola, ĉeĥa, slovaka kaj franca lingvoj. La verkoj, tradukoj kaj korespondado de Gorbanevskaya ekde 1978 estas konservataj en la arkivo de la Esplorcentro por Orienta Eŭropo ĉe la [[Universitato de Bremeno]]. == Verkaro == Gorbaniewska estas la aŭtoro de pluraj poemaroj, inkluzive de: * ''Poemoj'' , Carcanet Press, 1972, <nowiki>ISBN  0-85635-002-8</nowiki> . * ''Прильпе земли душа моя. Стихи (1956 – 2010),'' Moskvo: «Русский Гулливер», Центр Современной Литературы 2011  , ISBN 978-2-7-0970-2-7-09-09 * ''Особопросник'' . ''Стихи 2011–2012'' , Москва: Книжное обозрение (АРГ-РИСК) 2013, ISBN 078-5-86856-2 33-4. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Marina Ovsjannikova]], rusa ĵurnalistino == Eksteraj ligiloj (ruslingvaj) == {{projektoj}} * [http://www.rvb.ru/np/publication/02comm/02/11gorbanev.htm Listo de publikaĵoj] * [http://gallery.vavilon.ru/people/g/gorbanevskaya/ Fotoj kaj biografio] * [https://web.archive.org/web/20071012215931/http://goldref.ru/biography/Gorbanevskaja_N.E./1/ Biografio] * [https://web.archive.org/web/19991008013029/http://www.hro.org/editions/karta/nr21/demonstr.htm Наталья Горбаневская. Что помню я о демонстрации] * [http://www.memo.ru/history/DISS/chr/chr3.htm Информация о демонстрации в бюллетене «Хроника текущих событий»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120929094547/http://www.memo.ru/history/DISS/chr/chr3.htm |date=2012-09-29 }} Archived * [http://www.memo.ru/history/DISS/chr/chr4.htm Информация о суде над демонстрантами в бюллетене «Хроника текущих событий»]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170204000000/https://web.archive.org/web/20170204205512/http://www.memo.ru/history/DISS/chr/chr4.htm |date=2017-02-04 }} * https://web.archive.org/web/20071012132901/http://yale.edu/annals/sakharov/documents_frames/Sakharov_008.htm ; Письмо [[Jurij Andropov|Андропова]] в ЦК про демонстрацию (fenestrokodado) * {{cite web|title=Одиннадцатая серия. Наталья Горбаневская|trans-title=The eleventh part. Natalya Gorbanevskaya|url=http://www.golos-ameriki.ru/media/video/soviet-dissidents-parallels-events-people/1926424.html|author=Natella Boltyanskaya|publisher=Parallels, Events, People|website=Voice of America|date=30 May 2014|language=ru}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gorbanevskaja, Natalja}} [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj poetoj]] [[Kategorio:Sovetiaj tradukistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj disidentoj]] [[Kategorio:Studentaro de la Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato]] [[Kategorio:Verkistoj de Moskvo]] [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Memoraĵistoj]] izmc6cv0kea67iz6fbzckpm26lbbcvu 0 942967 9384933 9370898 2026-05-27T09:56:22Z Sj1mor 12103 9384933 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:Bookcover Wilcox.jpg|eta|Kovrilo de la volumo "Poemoj de Pasio" de Ella Wheeler Wilcox]] '''Ella Wheeler WILCOX''' (naskita la 5-an de novembro 1850 en Johnstown, [[Viskonsino]]; mortis la 30-an de oktobro 1919 en [[Kantono New Haven]], [[Konektikuto]]) estis usona verkistino, poeto kaj aktivulo. == Vivo == En 1867, ŝi studis dum jaro ĉe la [[Universitato de Viskonsino]], sed ŝi luktis kun la formala aliro al literaturo ofertita tie. En la aĝo de 28 jaroj, ŝi edziniĝis al Robert Marius Wilcox, komercisto en la arĝenta industrio. Ili havis unu filon, kiu mortis en 1887, kelkajn horojn post sia naskiĝo. Wilcox kaj ŝia edzo poste profunde implikiĝis en [[Teozofio]], [[Spiritismo]] kaj la [[Nova Penso]]-movado. La paro ofte vojaĝis kaj pasigis tempon en Konektikuto kaj Novjorko. Wilcox klopodis alporti okultajn aferojn pli proksimen al la mondo. Ŝia verko estis populara en la movado de la Nova Penso, kaj antaŭ 1915 ŝia broŝuro, ''Kion Mi Scias Pri la Nova Penso,'' atingis 50 000 ekzemplerojn. Wilcox ankaŭ estis aktivulo por [[bestaj rajtoj]] kaj [[vegetarismo]].<ref>[https://cdnc.ucr.edu/?a=d&d=LAH19140219.2.52&e=-------en--20--1--txt-txIN--------1 "Be Kind to Animals"]. Los Angeles Herald, Volume XL, Number 94, 19. februar 1914.</ref><ref>Cuzner, A. T. (1918). [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044097073886&view=1up&seq=87 "Studies on Food Economics: Vegetarianism"]. ''American Journal of Clinical Medicine.'' 25: 59–60.</ref> == Verkado == Granda parto de ŝia verko temas pri amo kaj sekso, tial ĝi estis foje klasifikita kiel malmorala aŭ pornografia. Ŝia verkaro inkluzivas la kolekton "Poemoj de Pasio" (''Poems of Passion'') kaj la poemon "Soleco" (''Solitude''), kiu ripetis la faman anglan proverbon, "Ridu, kaj la mondo ridos kun vi; ploru, kaj vi ploros sole". Ŝia aŭtobiografio, ''La Mondoj kaj Mi'', estis publikigita en 1918, jaron antaŭ ŝia morto. En 1991, [[Oliver Stone]] publikigis filmon nomitan " John F. Kennedy: Shots in Dallas ", la rakonto pri la atenco kontraŭ John F. Kennedy. La reĝisoro uzis la frazon de Ella Wilcox kiel epigrafon: "Pekante per silento, kiam ni devus protesti, homoj estas malkuraĝuloj ". == Verkaro == === Poezio === * [[iarchive:maurineotherpoem01wilc|''Maurine kaj aliaj Poemoj'']] (1882, Jansen, McClurg & Company [Ĉikago]) * ''[https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qaezk3co_ACITbDFQ1URQ4ruxNI2iZwxMoQmLveV2r-oAq1hkHuRJRsbiuVAgwIJ7T6Z9MnQ_S6CSWNORVYdw_-IfmBmf_gCBJnWSddqGcpUkKwHIluN-12Jzv_r91dpY7tP4462R0RlkSOfqtMMcdwLMiAXYaNlugfsGv22kxuWcQ2_BgGnKeFU5eXKMB-C2stHdANyPPhEbIBRGF66_jurQH-a7KYads6e1u4gzLIW9LsecKP2p4ti1epE3KjqDHmqIwKN Poemoj de Pasio]'' (1883, WB Conkey Company [Ĉikago]) * ''[https://books.google.com/books?id=eU4ZAAAAYAAJ Akvogutoj]'' (1889, La Nacia Societo pri Malbonkoreco kaj Eldonejo [Novjorko]) * ''[https://books.google.com/books?id=yQc2AQAAIAAJ Poemoj de Plezuro]'' (1888, Belford, Clarke, kaj Kompanio [Novjorko]) * ''[https://books.google.com/books?id=8dc5AQAAMAAJ Poemoj de Reflekto] ('' 1905, MA Donahue & Co. [Ĉikago]) * ''[https://books.google.com/books?id=vPNDAQAAMAAJ Poemoj de Hurao]'' (1908, Gay kaj Hancock Ltd [Londono]) * ''[[gutenberg:5170|Poemoj de Sperto]]'' (1910, Gay kaj Hancock Ltd [Londono]) * ''[https://books.google.com/books?id=aM89AAAAYAAJ Poemoj de Progreso kaj Novaj Pensitaj Paŝteloj]'' (1909, WB Conkey Company [Ĉikago]) * ''[[iarchive:poemsproblems00wilcrich/|Poemoj de Problemoj]]'' (1914, WB Conkey Company [Ĉikago]) * ''Poemoj de Amo'' (1920 Gay kaj Hancock Ltd [Londono]) * ''Poemoj de la Vivo'' (1921) === Noveloj === * [https://books.google.com/books?id=-c89AAAAYAAJ&dq=mal%20moulee&pg=PA5 ''Mal Moulée: Romano''] (1885) * ''Duobla Vivo'' (1890) * [https://books.google.com/books?id=cddDAAAAYAAJ&pg=PA3 ''Dolĉa Danĝero''] (1892) * ''[https://books.google.com/books?id=mP5ZAAAAMAAJ&dq=a%20woman%20of%20the%20world%20ella%20wheeler%20wilcox&pg=PP1 Virino de la Mondo: Ŝia Konsilo al la Filoj kaj Filinoj de Aliaj]'' (1904) === Teatro === * ''Mizpa'' (1906) <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1906/01/23/archives/mizpah-at-baltimore-mrs-ella-wheeler-wilcoxs-new-play-well-received.html|title="Mizpah" at Baltimore|newspaper=[[The New York Times]]|date=1906-01-23|page=9|access-date=2024-01-11}}</ref> Selig Polyscope planis 9-bobenan filmadaptigon en 1915. <ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=JnhJAQAAMAAJ&dq=oscar.eagle.director&pg=PA773|title=Nickelodeon Volume 13, Issues 1-26|date=1915|access-date=January 22, 2024}}</ref> === Aliaĵoj === * ''[https://books.google.com/books?id=C05OAQAAMAAJ La Koro de Nova Penso]'' (1902) * [https://books.google.com/books?id=-Fs7AAAAYAAJ&dq=the%20story%20of%20a%20literary%20career&pg=PP2 ''La Rakonto de Literatura Kariero''] (1905) * [[iarchive:newthoughtcommon00wilc|''Nova Penso, Ordinara Racio kaj Kion la Vivo Signifas por Mi'']] (1908) * ''[http://ellawheelerwilcox.tripod.com/www1.htm La Mondoj kaj Mi]'' (1918) === Adaptoj === Kelkaj poemoj de Wilcox estis la bazo por mutaj filmoj: * ''[[:en:The_Price_He_Paid|The Price He Paid]]'' (1914)<ref>{{cite web|url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/16391|title=The Price He Paid|publisher=American Film Institute|access-date=September 2, 2018}}</ref> * ''[[:en:The_Beautiful_Lie_(film)|The Beautiful Lie]]'' (1917)<ref>{{cite web|url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/16862|title=The Beautiful Lie|publisher=American Film Institute|access-date=September 2, 2018}}</ref> * ''[[:en:The_Belle_of_the_Season|The Belle of the Season]]'' (1919)<ref>{{cite web|url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/17464|title=The Belle of the Season|publisher=American Film Institute|access-date=September 2, 2018}}</ref> * ''[[:en:The_Man_Worth_While|The Man Worth While]]'' (1921)<ref>{{cite web|url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/10619|title=The Man Worth While|publisher=American Film Institute|access-date=September 2, 2018}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.poets.org/poetsorg/poet/ella-wheeler-wilcox Poemoj de Ella Wheeler Wilcox ĉe la Akademio de Amerikaj Poetoj] * [https://www.poeticous.com/ella-wheeler-wilcox Verkaĵoj de Ella Wheeler Wilcox ĉe Poeticous] * {{Gutenberg|id=1138}} * [http://nrs.harvard.edu/urn-3:RAD.SCHL:sch00244 Paperoj de Ella Wheeler Wilcox.] [http://www.radcliffe.edu/schles Biblioteko Schlesinger]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120509000000/https://web.archive.org/web/20120509153246/http://www.radcliffe.edu/schles |date=2012-05-09 }} 2012-05-09 ĉe la Wayback Machine, Radcliffe Institute, Harvard University * [https://findingaids.library.columbia.edu/ead/nnc-rb/ldpd_4079475 Trovante helpon al la paperoj de Ella Wheeler Wilcox, 1887–1919], ĉe la Columbia University. Rare Book & Manuscript Library {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wilcox, Ella Wheeler}} [[Kategorio:Usonaj vegetaranoj]] [[Kategorio:Usonaj memoraĵistoj]] [[Kategorio:Usonaj poetoj]] [[Kategorio:Usonaj aktivuloj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] dqf1fisxhmrpqzs9xu2l0sfdb5krbv8 0 943577 9384560 9372727 2026-05-26T19:14:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384560 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Nancy Witcher Langhorne ASTOR, vicgrafino Astor''' (naskiĝis la 19-an de majo 1879 en [[Danville (Virginio)|Danville, Virginio]] - mortis la 2-an de majo 1964 en Grimsthorpe Castle, [[Lincolnshire]]) estis usona-devena brita politikistino, kiu en 1919, fariĝis la unua virino kiu fariĝis membro de la [[Ĉambro de komunuloj|Ĉambro de Komunuloj]], la malsupra ĉambro de la [[Brita Parlamento]], kvankam la unua elektita estis [[Constance Markiewicz]], kiu tamen, kiel irlanda naciisto, rifuzis ĵuri parlamentan ĵuron. Astor naskiĝis en [[Danville (Virginio)|Danville, Virginio]], kaj kreskis en Greenwood, Virginio. Ŝia unua geedzeco, kun sociemulo Robert Gould Shaw II, estis malfeliĉa kaj finiĝis per [[eksgeedziĝo]]. Ŝi poste translokiĝis al Anglio kaj edziniĝis al usona-devena anglo Waldorf Astor en 1906. Ŝi estis unu el la virinoj, kiuj fariĝis konataj kiel " usonaj heredantinoj ", virinoj, kiuj edziniĝis en la britan nobelaron fine de la 19-a jarcento. Dum la [[Eduarda periodo|edvarda]] [[Eduarda periodo|periodo]], ŝi, kune kun Consuelo Montagu, Mary Curzon, Beatrice Forbes, Maud Cunard kaj Ava Lowle Willing, ĉiuj tiel nomataj "usonaj heredantinoj", estis inter la ĉefaj stilo- kaj modo-ikonoj de la brita supera klaso. Ŝi aktive partoprenis en la politikaj kaj sociaj interesoj de sia edzo, kaj kiam li sukcedis sian patron kiel membro de la [[Ĉambro de lordoj|Ĉambron de Lordoj]] en 1919, ŝi kandidatiĝis por la malnova balotdistrikto de sia edzo, Plymouth. En novembro 1919, ŝi estis elektita al la Komunĉambro per granda plimulto kiel konservativa kandidato, iĝante la unua ina parlamentano en Anglio kiu okupis sidlokon. La antaŭan jaron, Constance Markievicz estis elektita, sed ŝi rifuzis, laŭ la sinteno de sia partio ([[Sinn Féin]]), okupi la sidlokon en la Parlamento. Nancy Astor sidis en la Parlamento inter 1919 kaj 1945. Dum sia tempo en la Parlamento, Astor estis aktivulo por [[Senalkohola kulturo|modereco]], [[Bonfaro|ŝtata bonfaro]], edukreformo kaj [[virinaj rajtoj]]. Ŝi ankaŭ estis fervora kontraŭ-katolika kaj [[Antikomunismo|kontraŭkomunista]], kaj ricevis kritikon pro sia [[antisemitismo]] kaj simpatia vidpunkto pri [[Naziismo]].<ref name="Metro2">{{cite news|url=https://metro.co.uk/2019/11/29/theresa-may-fire-unveiling-statue-nazi-sympathising-mp-11242921/|title=Theresa May under fire after unveiling statue of 'Nazi-sympathising' MP|first=Emma|last=Brazell|date=29 November 2019|newspaper=Metro|access-date=5 December 2019}}</ref><ref name="Guardian2">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/politics/2019/nov/28/theresa-may-unveils-statue-of-pioneering-mp-nancy-astor|title=Theresa May unveils statue of pioneering MP Nancy Astor|last=Morris|first=Steven|date=28 November 2019|newspaper=The Guardian|access-date=5 December 2019|issn=0261-3077}}</ref> Lordino Astor fariĝis membro de la Ĉambro de Komunuloj en 1919 kaj servis en la Parlamento dum entute 25 jaroj. Ŝi dediĉis konsiderindan atenton al sociaj aferoj rilataj al virinoj kaj la familio kaj estis konata kiel lojala kontraŭulo de alkoholo: en sia unua parolado en la Parlamento, ŝi nomis ĝin "demono", kiu estis la radiko de ĉia malbono, kaj en 1923, ŝi enkondukis leĝprojekton limigantan la vendon de [[Alkoholaĵo|alkoholaĵoj]] al tiuj pli ol 18-jaraj. Ŝi ankaŭ aktive interesiĝis pri monda politiko. Komence, ŝi kaj ŝia edzo subtenis la britan ĉefministron [[Neville Chamberlain]] kaj pledis por paco kun [[Nazia Germanio]] je ajna kosto. Astor ankaŭ ne subtenis la politikojn de [[Winston Churchill]]. Astor ne kandidatiĝis por prezidanto en la unuaj postmilitaj elektoj en 1945 kaj pasigis la lastajn du jardekojn de sia vivo ekster politiko.[[Dosiero:Sims--Lady_Astor--First_Woman_MP--1919--The_Box_Plymouth.jpg|maldekstra|eta|Charles Sims, ''Enkonduko de Lordino Astor kiel la Unua Virina Parlamentano'', ĉ. 1919, The Box, Plymouth]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg author|id=50275|name=Nancy Astor}} * {{IMDb nomo|2107289|Nancy Astor}} * [https://web.archive.org/web/20120514121913/http://vahistorical.org/nlsa.htm Portrait of Nancy Langhorne Shaw Astor] by Edith Leeson Everett, Virginia Historical Society, Richmond, Virginia *  [http://www.hmdb.org/marker.asp?marker=1535 Mirador Historical Marker]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121107000000/https://web.archive.org/web/20121107004353/http://www.hmdb.org/marker.asp?marker=1535 |date=2012-11-07 }} 7 November 2012 at the Wayback Machine, [[Kantono Albemarle|Albemarle County]], Virginia *  [https://web.archive.org/web/20120324072447/http://cracroftspeerage.co.uk/ www.cracroftspeerage.co.uk] * [https://archives.parliament.uk/collections/getrecord/GB61_LCR UK Parliamentary Archives, Personal Papers of Mrs Bessie Le Cras, Parliamentary Agent for Lady Nancy Astor]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201128000000/https://web.archive.org/web/20201128121614/https://archives.parliament.uk/collections/getrecord/GB61_LCR |date=2020-11-28 }} 28 November 2020 at the Wayback Machine {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Astor, Nancy}} [[Kategorio:Usonaj virinbalotrajtistoj]] [[Kategorio:Britaj virinbalotrajtistoj]] [[Kategorio:Britaj politikistoj]] [[Kategorio:Kritikistoj de la Katolika Eklezio]] [[Kategorio:Parlamentanoj]] fzjppl924sxzkt6kuedb3zd6hnwhqw4 0 943967 9384709 9383694 2026-05-27T02:42:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9384709 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizo}} '''Nexoya''' estas svisa [[Programaro kiel servo|SaaS]]-firmao kun sidejo en [[Zuriko]], kiu evoluigas platformon por interkanala merkatika atribuado kaj buĝeta optimumigo. <ref name="techeu2">{{cite web|url=https://tech.eu/2023/03/15/nexoya-sheers-5-million-from-blacksheep-for-madtech-tool/|title=Nexoya sheers $5 million from Blacksheep for MadTech tool|publisher=Tech.eu|date=15a de Marto 2023|access-date=22a de Februaro 2026}}</ref> == Historio == Nexoya estis fondita en 2018 en Zuriko de Marco Hochstrasser el [[Berno]] kaj Manuel Dietrich el [[Zuriko]]. <ref name="techeu2" /> La firmao partoprenis en la inkubatoro BlueLion, kiu estas funkciigata de la [[Zuriko|urbo Zuriko]], la [[Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko|Svisa Federacia Instituto pri Teknologio en Zuriko]], la [[Universitato de Zuriko]], [[Swisscom]] kaj la [[Zürcher Kantonalbank|Kantona Banko de Zuriko]].<ref name="bluelion2">{{cite web|url=https://www.bluelion.ch/news/Co-founding-a-startup-Manuel-Dietrich-Nexoya.html|title=Interview Manuel Dietrich, co-founder nexoya|publisher=Bluelion|access-date=22a de Februaro 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210308125225/https://www.bluelion.ch/news/Co-founding-a-startup-Manuel-Dietrich-Nexoya.html|archivedate=2021-03-08}}</ref> En marto 2023 la firmao ricevis 5 milionojn da [[Usona dolaro|usonaj dolaroj]] en [[Series A]]-financa rondo, gvidita de la BlackSheep MadTech Fund.<ref name="techeu2" /><ref name="sole24ore">{{cite web|url=https://ntplusdiritto.ilsole24ore.com/art/AEly7k5C|title=Gli studi nel round di investimento di Blacksheep in nexoya|publisher=[[Il Sole 24 Ore]]|date=14a de Marto 2023|language=it|access-date=22 February 2026}}</ref><ref name="startupticker2">{{cite web|url=https://www.startupticker.ch/en/news/5-million-for-marketing-ai-startup-nexoya|title=$5 million for marketing AI startup Nexoya|publisher=Startupticker|date=15a de Marto 2023|access-date=22a de Februaro 2026}}</ref> Je la tempo de la financado, la firmao dungis 24 personojn en Zuriko kaj [[Berlino]].<ref name="techeu2" /> En oktobro 2025, Zuriko [[Asekuro]] anoncis Nexoya kiel venkinton de sia «Innovation Championship 2025».<ref name="zurich2025">{{cite web|url=https://www.zurich.com/media/news-releases/2025/2025-1017-01|title=AI Innovations Dominate the 2025 Zurich Innovation Championship|publisher=Zurich Insurance Group|date=17a de Oktobro 2025|access-date=1a de Majo 2026}}</ref> == Klientoj == Al la klientaro de Nexoya apartenas entreprenoj el la sektoroj de asekuro, telekomunikado kaj e-komerco. En Svislando inter ili troviĝas Generali Schweiz, [[Swisscom]] kaj la [[Zürcher Kantonalbank]]. En Germanio la platformon uzas interalie DA Direkt, rekta asekuristo de la [[Zurich Insurance Group|Zurich]]-grupo. En Italio [[Vodafone]] atingis per ĝia uzo, laŭ informoj de la firmao, vendokreskon de 13 procentoj.<ref name="mkom2">{{cite web|url=https://www.markt-kom.com/en/digital/nexoya-holt-adtech-experten-alfonso-mariniello/|title=Nexoya holt AdTech-Experten Alfonso Mariniello|publisher=Markt & Kommunikation|date=19a de Februaro 2026|access-date=1a de Majo 2026}}</ref> Zurich Insurance uzis Nexoya en 2025 kiel teknologian partneron por interkanala buĝeta optimumigo kaj distingis ĝin kiel venkinton de sia Innovation Championship.<ref name="zurich2025" /> == Eksteraj ligiloj == * [https://www.nexoya.com/ Oficiala retejo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Merkatiko]] [[Kategorio:Ekonomio de Svislando]] qikbab0yhzsvev47bbmzbemur56012h 1 944160 9384537 9377504 2026-05-26T18:07:48Z Näin on näreet 255377 9384537 wikitext text/x-wiki Restas pluraj kritikoj pri la nova teksto - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto "Ylioppilastutkinto Suomessa", ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, kaj ke en la komenca teksto tute ne estis internaj ligiloj, estas simpla malmatura fuŝo. Sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, "originala elpensaĵo" '''restas forta minuso'''. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. La teksto ekdiskutiĝis kiel eble forigenda - do restas semajno por forigi la restajn minusojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:32, 19 maj. 2026 (UTC) :Mi volus krei artikolon pri la abituraj ekzamenoj en mia lando. Kion gxis tio mi faris malgxuste? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:07, 26 maj. 2026 (UTC) clkldgn47y7wiq5nbhiuc3hb5jsi2p1 0 944749 9384345 9383933 2026-05-26T12:41:02Z Arbarulo 135469 La paĝo efektive estas nereviziita maŝintraduko kun multe da misoj. 9384345 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |priskribo = en 2014}} '''Yanick LAHENS''' (naskite la la 21-an de marto [[1953]] en [[Portoprinco]] ''([[Portoprinco|Port-au-Prince]]''), [[Haitio]], estas [[Haitio|haitia]] [[Verkisto|verkistino]]. Yanick Lahens estas ĉefa figuro de la nuntempa haitia literaturo, konita por liaj potencaj romanoj esplorante la historion. Ŝi estas kunfondinto de la Haitia Verkista Asocio<ref>(fr) «Lahens Yanick», Étonnants Voyageurs (consulté le 17 janvier 2013)</ref>. En [[1998]], ŝi direktis projekton nomitan "''Wout lesclavaj''" kiu celis intelektan, kulturan kaj artan reflektadon kaj agadon pri la temo de sklaveco tra la insulo. == Biografio == === Juneco === Dum ŝi lernis la haitian dancon grandiĝis ŝia sento de aparteno al la tradicia kulturo kiu influos ŝian verkadon pli poste. Ŝi kreskis sub la diktatora reĝimo de [[François Duvalier|Duvalier]]<ref>(en) Clarisse Zimra, "''[https://www.jstor.org/stable/2931818?read-now=1&refreqid=excelsior%3A5b009fa6af013f957f2adc51168e7dc0&seq=5#page_scan_tab_contents Haitian Literature After Duvalier: An Interview With Yanick Lahens]''", Callaloo, The Johns Hopkins University Press,‎ 1993. Alirdato: la 24-an de majo 2026.</ref>. === Parizo === Yanick Lahens instalas sin en [[Parizo]] al la aĝo de dek kvin jaroj. Ŝi ie vizitis mezgradan lernejon, malkovrante la haitian literaturon same kiel la [[Haitia revolucio|haitian revolucion]], malbone konataj kaj malmulte priparolataj tiutempe. Ŝi poste daŭrigas superajn studojn pri beletro al la [[Sorbono|universitato Parizo-Sorbono]]<ref name="IleEnIle">(fr) ''[https://ile-en-ile.org/lahens/ Yanick Lahens]'', Île en île, retejo enhavante biografiojn de pli ol verkistoj (bibliografiojn, literaturajn eltiraĵojn, arkivojn kaj kulturajn sintezojn pri la franclingva insula mondo ([[Haitio]] , [[Martiniko]], [[Gvadelupo]], [[Reunio]], [[Madagaskaro]], [[Komoroj]] inkluzive de [[Majoto]], [[Maŭricio]], [[Kanakujo]] (Nov-Kaledonio), [[Franca Polinezio]], ktp.) kaj iliaj diasporoj</ref>. Ŝiaj universitataj studoj en Parizo signifas decidan momenton en ŝia kultura, socia kaj politika engaĝiĝo. Ŝi malkovras ke granda parto de la historio de [[Francio]] rilate al Haitio estas prisilentita, ankaŭ en franclingvaj literaturaj medioj, kaj ke estas neniu studo pri la [[haitia revolucio]]<ref name="FC2019">{{Citaĵo el gazeto}}</ref>. Ŝi deziras «malkoloniigi la scion» pri Haitiio. En 1804, Haitio iĝis la unua libera nigra respubliko de la mondo<ref name=":0">(fr) Antoine Compagnon, «[https://books.openedition.org/cdf/7258 Introduction]», en: Yanick Lahens, ''Littérature Haïtienne : Urgence(s) d'écrire'', Rêve(s) d'habiter, [[Kolegio de Francio|Collège de France]], 2019.</ref>. === Socia kaj kultura engaĝiĝo en Haitio === Post ŝiaj studoj en Parizo, ŝi revenas al Haitio kie ŝi instruas al la pedagogia altlernejo ĝis[[1995]],. Kadre de la nacia pedagogia instituto, ŝi partoprenas al la konceptado de la reformo kiu enkondukas la [[Haitia kreola lingvo|kreolan]] dn la [[Haitio|haitia]] eduksistemo. kiu permesu la instruadon de la [[Kreola lingvo|kreola]], lingvo kreita de la haitiaj [[Indiĝeno|indiĝenoj]], en la du unuaj lernjaroj de la elementa lernejo<ref name=":0" />. De1996-1997, ŝi laboras en la kabineto de la ministro de la haitia kulturo, [[Raoul Peck]]<ref>(fr) «[http://evene.lefigaro.fr/celebre/biographie/yanick-lahens-39725.php Yanick Lahens]», Evene / Le Figaro</ref>. Ŝi estis en Haitio dum la [[tertremo]] en 2010, kaj atestas pri tio, ĉefe en ŝia verko ''Failles'' (''Fendegoj)'' publikigita samjare. En 2019, ŝi estis nomumita al la katedro "''Mondes Francophones''" (Franclingvaj mondoj) ĉe la [[Kolegio de Francio]] prononcante inaŭguran prelegon titolitan ''Littérature haïtienne. Urgence(s) d’écrire, rêve(s) d’habiter (Haitia literaturo, urĝeco(j) verki, sonĝo(j) lorĝi),'' publikigita de eldonejo Fayard, la 21-an de marto 2019<ref>(fr) Gladys Marivat, "''[https://www.lemonde.fr/culture/article/2019/03/21/yanick-lahens-en-haiti-on-ne-peut-pas-etre-un-ecrivain-dans-sa-tour-d-ivoire_5439343_3246.html Yanick Lahens: "En Haïti, on ne peut pas être un écrivain dans sa tour d’ivoire]''", [[Le Monde]],‎ la 21-an de marto 2019. Alirdato: la 24-an de majo 2026.</ref>. == Verkaro == La inaj figuroj tenas ĉeflokon en ŝiaj romanikaj. Ŝia tuta literatura produktado tendencas starigi portreton de [[Haitio]] kiun ŝi kaptis farante dialogi la 'grandan historion' kaj la 'malgrandan historion'<ref>(fr) Elsendo "''[https://www.franceculture.fr/emissions/la-grande-table-culture/yanick-lahens-lurgence-decrire La Grande table culture]''", France Culture, kun Olivia Gesbert, Marto 2020</ref>. * ''Passagères de nuit'', Paris, Sabine Wespieser Éditeur, 2025 (<nowiki>ISBN 978-2-84805-570-1</nowiki>), 232 p. * ''Littérature haïtienne. Urgence(s) d’écrire, rêve(s) d’habiter'', eld. Fayard, [[:fr:2019_en_littérature|2019]], inaŭgura prelego ĉe Collège de France, eseo, 69 p * ''L'Oiseau Parker dans la nuit et autres nouvelles'', Paris, Sabine Wespieser Éditeur, 2019 (<nowiki>ISBN 978-2-84805-321-9</nowiki>), 312 p. * ''[[:fr:Bain_de_lune|Bain de lune]]'' (fr;wikipedia), Paris, Sabine Wespieser Éditeur, [[:fr:2014_en_littérature|2014]], 280 p. {{ISBN|978-2-84805-117-8}} * ''L'Exil : entre l'ancrage et la fuite, l'écrivain haïtien'' (eseo), Port-au-Prince, éditions H. Deschamps 1990, (BNF 36963222), 79 p. == Literaturo == (angla) ''"Afterword". Caribbean Creolization; Reflections on the Cultural Dynamics of Language, Literature, and Identity''. Kathleen M. Balutansky kaj Marie-Agnès Sourieau, eds. Gainesville: University Press of Florida, 1998. == Literaturaj premioj == * 2002  : LiBeraturpreis, Premio "Librofoiro de Leipzig" * 2008  : Premio "Millepages" * 2009  : Premio "RFO por Libroj" * 2014 : Kariba  Literatura Premio por ADELF * 2014  : premio "Carbet des lycéens". * 2014  : Premio "Femina" == Referencoj == [[Kategorio:Studentoj de Universitato Parizo-Sorbono]] [[Kategorio:Oficiroj de la franca ordeno de Artoj kaj Literaturo]] [[Kategorio:Premiitoj per premio Femina]] [[Kategorio:Ligoj al bibliotekoj]] [[Kategorio:Komuneja kategorio kun loka ligilo sama kiel en Vikidatumoj]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] <references /> == Vidu ankaŭ == [[Haitia kreola lingvo]] ehdq9slchwxqhpgyw54qibet5rr69ws 0 944774 9384297 9383942 2026-05-26T12:04:58Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Notoj */ 9384297 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |sen banderolo=jes |nomo= Japana ĝardeno en Moskvo |dosiero= Японский_сад_в_Ботаническом_саду_во_время_цветения_сакуры.jpg |priskribo de dosiero = Sakur-florado en la moskva japana ĝardeno |landoj= {{Sovetunio}} (-91)<br>{{Rusio}} (91-) |urbo= {{Moskvo}} |urboparto= [[Ostankinskij (distrikto de Moskvo)|Ostankino]] |tipo= [[japana ĝardeno]] |dato= 1978 |arkitekto= [[Nakaĝima Takeŝi|Takeŝi Nakaĝima]] |areo= 2,7 |regiono-ISO=ru |geografia lokigo=Rusio/Moskvo }} '''Japana ĝardeno en Moskvo''' — la unua [[japana ĝardeno|ĝardeno en tradicia japana stilo]], malfermita en [[Sovetunio]] en 1987. Ĝi situas en la nord-orienta parto de la [[Ĉefa botanika ĝardeno de la Rusia Akademio de Sciencoj]], sur aparta teritorio, alirebla por pagenda vizito de la mezo aŭ fino de aprilo (depende de la vetero) ĝis la fino de oktobro. == Historio == La ideo krei japanan ĝardenon en Moskvo apartenas al du homoj — korespondanta membro de la [[Akademio de Sciencoj de Sovetunio]] [[Lapin, Pjotr Ivanoviĉ|Pjotr Ivanoviĉ Lapin]], kiu laboris en la 1970-aj jaroj kiel vicdirektoro de la Ĉefa botanika ĝardeno pri scienca laboro, kaj la eksterordinara kaj plenrajta [[Listo de ambasadoroj de Japanio en Sovetunio|ambasadoro]] de [[Japanio]] en Moskvo [[Akira Ŝigemitsu]]. En 1978 okazis la unuaj oficialaj intertraktadoj pri la konstruado de la japana ĝardeno. La ambasadorejo de Japanio turnis sin al la [[Japana Fondumo]]. La fonduso trovis financan partneron, kiu fariĝis la Memora asocio de la Monda ekspozicio [[Monda ekspozicio (1970)|EXPO-70]]. Ankaŭ la fonduso invitis la gvidan majstron de pejzaĝa dezajno, majstron de ĝardenoj [[Ken Nakaĝima]] (1914—2000), kiu kreis japanajn ĝardenojn en multaj landoj ([[Montrealo]], [[Kanado]]; [[Cowra]], [[Aŭstralio]]; [[Houston]], [[Usono]]; [[Vieno]], [[Aŭstrio]]<ref>{{Cite web |url=https://www.avstrija.at/ru/setagayapark |title=Japana ĝardeno Setagaja |access-date=2021-06-15 |archive-date=2019-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906131824/http://www.avstrija.at/ru/setagayapark |url-status=live }}</ref>). La pavilonojn projektis Takeo Adaĉi, la konstruado okazis kun partopreno de la firmao «Watanabe-Tomi»<ref name="offs">[https://www.gbsad.ru/yaponskij-sad Ekspozicio «Japana ĝardeno»]</ref>. La konstruado de la ĝardeno estis farita en 1983—1987: apud la ponto de la [[Moskva cirkla fervojo]] super la rivero [[Liĥoborka]] estis formita reliefo imitanta montaran Japanion, konstruitaj aŭtentikaj pavilonoj kaj pagodo, alportitaj kaj aranĝitaj ŝtonoj, konstruitaj komplikaj vojetoj, elektitaj kaj plantitaj orientaziaj plantoj. == Pavilonoj kaj konstruaĵoj == [[Dosiero:2019 Japanese Garden Moscow Chashitsu 02.jpg|eta|maldekstre|Ĉaŝicu — pavilono por teceremonioj]] La vizitantojn de la ĝardeno renkontas tradicia bambua pordego, kiu fariĝis la unua konstruaĵo de la moskva ĝardeno. Ĝi estas uzata por eniro nur en speciale solennaj okazoj, alitempe la eniro okazas tra la flanka pordeto. Sur la teritorio de la ĝardeno troviĝas tri pavilonoj en tradicia japana arkitektura stilo, unu el ili — [[ĉaŝicu]] por tradiciaj [[Japana teceremonio|teceremonioj]], alia por festoj kun [[sakeo]] aŭ [[umeshu]] kaj belvedero. Ankaŭ ĉi tie situas dektrin-nivela [[pagodo]], ŝtonaj lanternoj [[tōrō]], [[tsukubai]]. Proksime de la eniro en la ĝardenon estas aranĝita tradicia [[ŝtonĝardeno]]. [[Dosiero:Japan garden1.JPG|eta|dekstre|Imitado de japana montara rivero en tipe ebena mezrusia pejzaĝo estas farita tre kredeble]] Tra la teritorio de la ĝardeno fluas artefarita montara rivereto kun kaskado de malgrandaj akvofaloj, transiranta en ebenajn lagetojn kun insuloj, unu el kiuj estas la neatingebla insulo [[Horaisan]]. Super la lagetoj kaj la rivero estas konstruitaj granda rekta ligna ponto en japana stilo kaj zigzaga ponteto [[yatsuhashi]]. == Eventoj == * Fine de aprilo — komence de majo, dum proksimume unu semajno, okazas la festivalo de [[sakuro]]-florado, kiam la ĝardenon vizitas la plej granda nombro da homoj. Atendo en vico por eniro dum la sakura sezono povas daŭri pli ol unu horon. Dum tiu tempo la ĝardeno estas malfermita ĉiutage sen feritago<ref>{{Cite web |url=https://russian.rt.com/nopolitics/foto/509060-moskva-zacvela-sakura |title=RussiaToday «Rozkolora sunleviĝo: en Moskvo ekfloris sakuro» 3.05.2018 |access-date=2019-05-21 |archive-date=2022-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307212016/https://russian.rt.com/nopolitics/foto/509060-moskva-zacvela-sakura |url-status=live }}</ref>. * En julio okazas la festivalo de florado de [[rododendro]]j. * La 27-an de julio 2002 laŭ iniciato de la ambasadorejo de Japanio en la ĝardeno okazis festivalo de flugaj drakoj<ref>[https://ru.wikinews.org/wiki/В_Ботаническом_саду_пройдет_выставка_воздушных_змеев En la Botanika ĝardeno okazos ekspozicio de flugaj drakoj]</ref>. == Memorindaj arboj == * En [[1986]] en la ĝardeno solene estis plantita la unua [[sakuro]] ([[Sargent-ĉerizo]]), ĝin plantis la [[ministro pri eksteraj aferoj de Japanio]] [[Abe Shintaro|Shintaro Abe]]. * Post 27 jaroj, en aprilo [[2013]], lia filo [[Abe Shinzo|Shinzo Abe]], kiu fariĝis [[ĉefministro de Japanio]], ankaŭ plantis en la ĝardeno sakuridon. La sakurido estis edukita el semoj de tiu unua arbo<ref>{{Cite web|url=https://www.m24.ru/articles/parki/30042013/17271|title=La ĉefministro de Japanio plantis sakuron en la botanika ĝardeno de RAS|lang=ru|website=m24.ru|access-date=2026-04-23}}</ref>. * [[1987]] — donaco de la ambasadorejo de Japanio en Sovetunio<ref name="jaemb" />. * [[1995]] — memora plantado de la aviadkompanio [[Japan Airlines]] honore al la 25-jariĝo de regulaj flugoj inter Moskvo kaj Tokio<ref name="jaemb">[https://www.ru.emb-japan.go.jp/SAKURA/Sakura_places.html Ambasadorejo de Japanio: Lokoj de sakur-florado en Moskvo]</ref>. * [[1997]] — aro da sakuridoj donacita de la Societo de amantoj de sakuro okaze de la 10-jariĝo de la ĝardeno<ref name="jaemb" />. * [[2003]] — aro da plantidoj ricevita el Japanio danke al la [[Instituto de genetiko de la Akademio de Sciencoj de Sovetunio]]<ref name="jaemb" />. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Dosiero:Main Botanical Garden of the Academy of Sciences of Russia (Exhibition "Japanese Garden) 2258.jpg|center|160px]] |width="25%"|[[Dosiero:Японский сад в Ботаническом саду.jpg|center|210px]] |width="25%"|[[Dosiero:Ostankinsky District, Moscow, Russia - panoramio (141).jpg|center|180px]] |width="25%"|[[Dosiero:Главный ботанический сад РАН, субботний вечер. Moscow, Russia. - panoramio - Oleg Yu.Novikov (1).jpg|center|180px]] |- |Ŝtona [[pagodo]] el dektrin niveloj |Ŝtona lanterno ''yukimi-[[tōrō]]'' — «lanterno por rigardi neĝon» |Ŝtona lanterno ''oribe-[[tōrō]]'' — lanterno de la teceremonia majstro Oribe — kun tsukubai |Belvedero |} == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Moskvo]] [[Kategorio:Ĝardenoj kaj parkoj de Moskvo]] [[Kategorio:Rilatoj de Japanio kaj Rusio]] [[Kategorio:Distrikto Ostankinskij (Moskvo)]] l5vrrgpp6g5rpvvl127o376eokizb6j 9384502 9384297 2026-05-26T16:55:42Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Eventoj */ 9384502 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |sen banderolo=jes |nomo= Japana ĝardeno en Moskvo |dosiero= Японский_сад_в_Ботаническом_саду_во_время_цветения_сакуры.jpg |priskribo de dosiero = Sakur-florado en la moskva japana ĝardeno |landoj= {{Sovetunio}} (-91)<br>{{Rusio}} (91-) |urbo= {{Moskvo}} |urboparto= [[Ostankinskij (distrikto de Moskvo)|Ostankino]] |tipo= [[japana ĝardeno]] |dato= 1978 |arkitekto= [[Nakaĝima Takeŝi|Takeŝi Nakaĝima]] |areo= 2,7 |regiono-ISO=ru |geografia lokigo=Rusio/Moskvo }} '''Japana ĝardeno en Moskvo''' — la unua [[japana ĝardeno|ĝardeno en tradicia japana stilo]], malfermita en [[Sovetunio]] en 1987. Ĝi situas en la nord-orienta parto de la [[Ĉefa botanika ĝardeno de la Rusia Akademio de Sciencoj]], sur aparta teritorio, alirebla por pagenda vizito de la mezo aŭ fino de aprilo (depende de la vetero) ĝis la fino de oktobro. == Historio == La ideo krei japanan ĝardenon en Moskvo apartenas al du homoj — korespondanta membro de la [[Akademio de Sciencoj de Sovetunio]] [[Lapin, Pjotr Ivanoviĉ|Pjotr Ivanoviĉ Lapin]], kiu laboris en la 1970-aj jaroj kiel vicdirektoro de la Ĉefa botanika ĝardeno pri scienca laboro, kaj la eksterordinara kaj plenrajta [[Listo de ambasadoroj de Japanio en Sovetunio|ambasadoro]] de [[Japanio]] en Moskvo [[Akira Ŝigemitsu]]. En 1978 okazis la unuaj oficialaj intertraktadoj pri la konstruado de la japana ĝardeno. La ambasadorejo de Japanio turnis sin al la [[Japana Fondumo]]. La fonduso trovis financan partneron, kiu fariĝis la Memora asocio de la Monda ekspozicio [[Monda ekspozicio (1970)|EXPO-70]]. Ankaŭ la fonduso invitis la gvidan majstron de pejzaĝa dezajno, majstron de ĝardenoj [[Ken Nakaĝima]] (1914—2000), kiu kreis japanajn ĝardenojn en multaj landoj ([[Montrealo]], [[Kanado]]; [[Cowra]], [[Aŭstralio]]; [[Houston]], [[Usono]]; [[Vieno]], [[Aŭstrio]]<ref>{{Cite web |url=https://www.avstrija.at/ru/setagayapark |title=Japana ĝardeno Setagaja |access-date=2021-06-15 |archive-date=2019-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906131824/http://www.avstrija.at/ru/setagayapark |url-status=live }}</ref>). La pavilonojn projektis Takeo Adaĉi, la konstruado okazis kun partopreno de la firmao «Watanabe-Tomi»<ref name="offs">[https://www.gbsad.ru/yaponskij-sad Ekspozicio «Japana ĝardeno»]</ref>. La konstruado de la ĝardeno estis farita en 1983—1987: apud la ponto de la [[Moskva cirkla fervojo]] super la rivero [[Liĥoborka]] estis formita reliefo imitanta montaran Japanion, konstruitaj aŭtentikaj pavilonoj kaj pagodo, alportitaj kaj aranĝitaj ŝtonoj, konstruitaj komplikaj vojetoj, elektitaj kaj plantitaj orientaziaj plantoj. == Pavilonoj kaj konstruaĵoj == [[Dosiero:2019 Japanese Garden Moscow Chashitsu 02.jpg|eta|maldekstre|Ĉaŝicu — pavilono por teceremonioj]] La vizitantojn de la ĝardeno renkontas tradicia bambua pordego, kiu fariĝis la unua konstruaĵo de la moskva ĝardeno. Ĝi estas uzata por eniro nur en speciale solennaj okazoj, alitempe la eniro okazas tra la flanka pordeto. Sur la teritorio de la ĝardeno troviĝas tri pavilonoj en tradicia japana arkitektura stilo, unu el ili — [[ĉaŝicu]] por tradiciaj [[Japana teceremonio|teceremonioj]], alia por festoj kun [[sakeo]] aŭ [[umeshu]] kaj belvedero. Ankaŭ ĉi tie situas dektrin-nivela [[pagodo]], ŝtonaj lanternoj [[tōrō]], [[tsukubai]]. Proksime de la eniro en la ĝardenon estas aranĝita tradicia [[ŝtonĝardeno]]. [[Dosiero:Japan garden1.JPG|eta|dekstre|Imitado de japana montara rivero en tipe ebena mezrusia pejzaĝo estas farita tre kredeble]] Tra la teritorio de la ĝardeno fluas artefarita montara rivereto kun kaskado de malgrandaj akvofaloj, transiranta en ebenajn lagetojn kun insuloj, unu el kiuj estas la neatingebla insulo [[Horaisan]]. Super la lagetoj kaj la rivero estas konstruitaj granda rekta ligna ponto en japana stilo kaj zigzaga ponteto [[yatsuhashi]]. == Eventoj == * Fine de aprilo — komence de majo, dum proksimume unu semajno, okazas la [[hanami|festivalo]] de [[sakuro]]-florado, kiam la ĝardenon vizitas la plej granda nombro da homoj. Atendo en vico por eniro dum la sakura sezono povas daŭri pli ol unu horon. Dum tiu tempo la ĝardeno estas malfermita ĉiutage sen feritago<ref>{{Cite web |url=https://russian.rt.com/nopolitics/foto/509060-moskva-zacvela-sakura |title=RussiaToday «Rozkolora sunleviĝo: en Moskvo ekfloris sakuro» 3.05.2018 |access-date=2019-05-21 |archive-date=2022-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307212016/https://russian.rt.com/nopolitics/foto/509060-moskva-zacvela-sakura |url-status=live }}</ref>. * En julio okazas la festivalo de florado de [[rododendro]]j. * La 27-an de julio 2002 laŭ iniciato de la ambasadorejo de Japanio en la ĝardeno okazis festivalo de flugaj drakoj<ref>[https://ru.wikinews.org/wiki/В_Ботаническом_саду_пройдет_выставка_воздушных_змеев En la Botanika ĝardeno okazos ekspozicio de flugaj drakoj]</ref>. == Memorindaj arboj == * En [[1986]] en la ĝardeno solene estis plantita la unua [[sakuro]] ([[Sargent-ĉerizo]]), ĝin plantis la [[ministro pri eksteraj aferoj de Japanio]] [[Abe Shintaro|Shintaro Abe]]. * Post 27 jaroj, en aprilo [[2013]], lia filo [[Abe Shinzo|Shinzo Abe]], kiu fariĝis [[ĉefministro de Japanio]], ankaŭ plantis en la ĝardeno sakuridon. La sakurido estis edukita el semoj de tiu unua arbo<ref>{{Cite web|url=https://www.m24.ru/articles/parki/30042013/17271|title=La ĉefministro de Japanio plantis sakuron en la botanika ĝardeno de RAS|lang=ru|website=m24.ru|access-date=2026-04-23}}</ref>. * [[1987]] — donaco de la ambasadorejo de Japanio en Sovetunio<ref name="jaemb" />. * [[1995]] — memora plantado de la aviadkompanio [[Japan Airlines]] honore al la 25-jariĝo de regulaj flugoj inter Moskvo kaj Tokio<ref name="jaemb">[https://www.ru.emb-japan.go.jp/SAKURA/Sakura_places.html Ambasadorejo de Japanio: Lokoj de sakur-florado en Moskvo]</ref>. * [[1997]] — aro da sakuridoj donacita de la Societo de amantoj de sakuro okaze de la 10-jariĝo de la ĝardeno<ref name="jaemb" />. * [[2003]] — aro da plantidoj ricevita el Japanio danke al la [[Instituto de genetiko de la Akademio de Sciencoj de Sovetunio]]<ref name="jaemb" />. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Dosiero:Main Botanical Garden of the Academy of Sciences of Russia (Exhibition "Japanese Garden) 2258.jpg|center|160px]] |width="25%"|[[Dosiero:Японский сад в Ботаническом саду.jpg|center|210px]] |width="25%"|[[Dosiero:Ostankinsky District, Moscow, Russia - panoramio (141).jpg|center|180px]] |width="25%"|[[Dosiero:Главный ботанический сад РАН, субботний вечер. Moscow, Russia. - panoramio - Oleg Yu.Novikov (1).jpg|center|180px]] |- |Ŝtona [[pagodo]] el dektrin niveloj |Ŝtona lanterno ''yukimi-[[tōrō]]'' — «lanterno por rigardi neĝon» |Ŝtona lanterno ''oribe-[[tōrō]]'' — lanterno de la teceremonia majstro Oribe — kun tsukubai |Belvedero |} == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Moskvo]] [[Kategorio:Ĝardenoj kaj parkoj de Moskvo]] [[Kategorio:Rilatoj de Japanio kaj Rusio]] [[Kategorio:Distrikto Ostankinskij (Moskvo)]] 9uo9atntzdc0i7ojq5sew0rpcmud3v9 0 944776 9384295 9382744 2026-05-26T12:04:38Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Notoj */ 9384295 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |nomo= Japana ĝardeno de Unesko |dosiero= Le jardin japonais de Noguchi (UNESCO, Paris) (5212315715).jpg |priskribo de dosiero= Japana ĝardeno de UNESCO |landoj={{Francio}} |urbo={{Parizo}} |urbaparto= VII-a arondismento de Parizo |tipo=[[japana ĝardeno]] |dato= 1957 |arkitekto = [[Isamu Noguĉi]] |areo = |statuso = {{Mérimée|IA75000006}} }} '''Ĝardeno de Paco de Unesko'''<ref>[https://www.unesco.emb-japan.go.jp/files/100904436.pdf Parolado de Lia Ekscelenco S-ro KANO Takehiro (Japanio) - Revisiting the UNESCO Japanese Garden (12-a de septembro 2025)]</ref> estas [[japana ĝardeno]], donaco de la [[Registaro de Japanio|japana registaro]] al [[Unesko]]<ref name="tuu">[https://architectuul.com/architecture/unesco-garden Architectuul: UNESCO garden]</ref>, aranĝita en [[1957]] apud la [[Sidejo de Unesko|ĉefa konstruaĵo de la organizo]] en [[Parizo]]. La ĝardeno estas ripozejo por dungitoj kaj vizitantoj de Unesko kaj memorigilo al ili pri la engaĝiĝo protekti biodiversecon, la memoron pri la kultura heredaĵo de popoloj kaj la transdonon de scioj de unu generacio al alia.<ref name="upr">{{Cite web |url=https://www.unesco.org/en/articles/bridging-past-and-present-restoration-garden-peace-revitalizes-isamu-noguchis-vision |title=Bridging past and present: restoration of the Garden of Peace revitalizes Isamu Noguchi’s vision |archive-date=2025-10-06 |access-date=2026-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251006155049/https://www.unesco.org/en/articles/bridging-past-and-present-restoration-garden-peace-revitalizes-isamu-noguchis-vision |url-status=live }}</ref> == Historio, priskribo kaj diferencoj == La ĝardeno estis kreita en 1957 de la japan-usona skulptisto [[Isamu Noguĉi]]. Lin helpis la hereda ĝardenisto Toemon Sano.<ref name="ln">{{Cite web |url=https://landscapenotes.com/2012/11/30/unescos-jardin-japonais-garden-of-peace/ |title=Landscape notes: UNESCO’S JARDIN JAPONAIS: GARDEN OF PEACE |archive-date=2019-03-02 |access-date=2026-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302143423/http://landscapenotes.com/2012/11/30/unescos-jardin-japonais-garden-of-peace/ |url-status=live }}</ref> Ĝenerale la ĝardeno sekvas la komunajn tradiciojn de japanaj ĝardenoj, ĉie portante la markon de la japana spirito. Samtempe ĝi estas avangarda kaj ĉie esprimas la personan artan kreadon de Noguĉi. Jen kelkaj diferencoj: * Al la rigardo de la vizitanto malfermiĝas la tuta ĝardeno. Por tio Noguĉi kreis platformon, aŭ supran ĝardenon (''butai'', scenejo).<ref name="vis">{{Cite web |url=https://www.unesco.org/visit/jardin/fra/jardin.htm |title=Le jardin de l'UNESCO |archive-date=2017-04-23 |access-date=2026-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170423034528/http://www.unesco.org/visit/jardin/fra/jardin.htm |url-status=dead }}</ref> Tamen, tradician ĝardenon oni ne povas ampleksi per unu rigardo tutece. Ĝin oni devas malkovri iom post iom. * La ĝardeno konsistas el tri aksoj: ** akso iranta de la platformo ĝis la loko destinita por la [[Japana teceremonio|teceremonio]] sub libera ĉielo ** akso de la "flora vojo" kaj la rojo ** akso iranta de la kurba ponto al la lanterno, pasante tra la loko destinita por la teceremonio sub libera ĉielo. * La aksoj de japanaj ĝardenoj tradicie estas nevideblaj. Ilia videbleco ĉi tie spegulas la volon de la kreinto.<ref>{{Cite web |url=http://www.unesco.org/visit/jardin/uk/jardin.htm |title=UNESCO’s garden |archive-date=2017-05-06 |access-date=2026-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170506103953/http://www.unesco.org/visit/jardin/uk/jardin.htm |url-status=dead }}</ref> * La "flora vojo" ({{lang-ja|花道}}) kaj "butai" ne estas tradiciaj elementoj de japana ĝardeno: tamen, ili estas tradiciaj elementoj de la japana kulturo, ĉefe de la [[kabuko|teatro kabuko]].<ref>{{Cite web |url=https://www.noguchi.org/artworks/public-works/view/unesco-gardens-paris/ |title=Isamu Noguchi: UNESCO Garden, Paris |archive-date=2026-01-14 |access-date=2026-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260114113605/https://www.noguchi.org/artworks/public-works/view/unesco-gardens-paris/ |url-status=live }}</ref> * En la rilato naturo/homo ĉi tie oni donas preferon al la homa kreaĵo. Tio estas esenca trajto de modernaj ĝardenoj: la kreitaĵo de homo superas la naturon. * La uzo de asfalto en ĉi tiu ĝardeno ŝokus ajnan japanon. Sed asfalto estas fiksita formo, tio estas, ĝi povas esti konsiderata kiel skulptaĵo. * La maniero aranĝi la ŝtonojn estas fundamente japana. La ŝtonoj mem ankaŭ estis importitaj el [[Japanio]]. * En tradiciaj ĝardenoj la limoj inter diversaj materialoj, inter diversaj spacoj estas intence tre malklaraj. Maksimume estas uzataj naturaj materialoj. La ĝardeno de Unesko karakteriziĝas per klare markitaj limoj, ĉiu zono estas sendependa. La ĝardeno estas komponaĵo de tre aŭtonomaj spacoj, kaj ĉiu el ili profunde esprimas la japanan kulturon kaj guston. * La plantoj de la ĝardeno estas plej proksimaj al la naturaj pejzaĝoj de Japanio kaj permesas al la vizitanto senti la ŝanĝon de la sezonoj. La historiisto pri pejzaĝoj John Dixon Hunt en la libro "A World of Gardens" resumas: "Ke la ĝardeno de Unesko kaŭzis ardajn debatojn kaj pri ĝia 'japaneco' kaj pri ĝia moderneco, estis neeviteble... tio estis pligravigita de la internacia skalo de Unesko kaj internaj malkonsentoj pri la ĝardeno".<ref>{{cite book|author=John Dixon Hunt|title=A World of Gardens|year=2012|isbn=9781861898807}}</ref> == Restaŭrado == Ekde 2024 en la ĝardeno okazas vasta [[restaŭrado]] por redoni al ĝi la originalan brilon. En septembro 2025 la restaŭrado atingis gravan etapon danke al teamo de japanaj spertuloj pri ĝardenado, kiuj zorge renovigis la plantojn kaj la pejzaĝon, restante fidelaj al la arta vizio de Noguĉi. Kiel esprimeis unu ĝardenisto: "Nia ideo estas vere respekti kaj sekvi la vizion de Isamu Noguĉi. Ni sekvas lian dezajnon. Tio estas vere grava".<ref name="upr" /> == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Unesko]] [[Kategorio:Unesko]] [[Kategorio:Historiaj monumentoj de la VII-a arondismento de Parizo]] s1qmxly2z0d8xiji3eewre0k76ynrsk 0 944786 9384298 9383951 2026-05-26T12:05:20Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Notoj */ 9384298 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |sen banderolo=jes | nomo = Japana ĝardeno de la Insulo de Versajlo | alia nomo = | dosiero = Nantes - Île de Versailles - Jardin japonais 12.jpg | priskribo de dosiero = Ponteto kaj akvofalo | landoj = {{Francio}} | urbo = {{Nanto}} | urboparto = [[Insulo de Versajlo]] | alto = | areo =1,7 ha | akvo = | dato = 1986 | fondinto = | arkitekto = Jacques Dulieu, Claudine Breton, Michel Cormier, Michel Dudon, Louis Soulard | dato2 = | tipo = [[japana ĝardeno]] | specioj = | vizitado = | interesaĵoj = | klasifiko = | ligilo = | latitudo = | longitudo = | geografia lokigo = | regiono-ISO = | zomo = }} [[Dosiero:Терраса в японском саду - panoramio.jpg|eta|maldekstre|250ra|]] La '''Japana ĝardeno de la Insulo de Versajlo''' estas [[japana ĝardeno]]<ref>[https://www.lemonde.fr/m-styles/article/2012/12/28/nantes-revele-sa-vraie-nature_1810618_4497319.html Le Monde: Nantes révèle sa vraie nature]</ref>, situanta sur la artefarita insulo [[Île de Versailles]], konstruita el tero elfosita dum la konstruado de la kanalo [[Nantes-Brest]]. Ĝi troviĝas en [[Nanto (Francio)|Nanto]], [[Francio]].<ref>[https://www.france.fr/ru/article/nant-chem-zanyatsya/ Vidindaĵoj de Nanto, kiujn oni ne rajtas maltrafi]</ref><ref>[https://etudiant.lefigaro.fr/etudes/dossier/etudier-a-nantes/ Le Figaro: Dossier. Étudier à Nantes]</ref> == Historio == En 1986, la insulo, kiu antaŭe apartenis al privataj personoj, estis aĉetita de la urbo, post kio komenciĝis la aranĝaj laboroj sub la gvido de Michel Chauty, urbestro de Nanto de 1983 ĝis 1989.<ref>[https://www.lefigaro.fr/voyages/2016/11/23/30003-20161123ARTFIG00291-cinq-bonnes-raisons-de-passer-un-week-end-a-nantes.php Le Figaro: Cinq bonnes raisons de passer un week-end à Nantes]</ref><ref name="japonjardinfr">[https://japonjardin.fr/nantes-jardin-japonais-ile-versailles-jardin-japonais/ NANTES : Jardin japonais de l’Île de Versailles]</ref> Surbaze de arkitektura konkurso, la projekto de teamo konsistanta el Jacques Dulieu<ref name="japonjardinfr" />, Claudine Breton, Michel Cormier kaj Michel Dudon, kompletigita de la pejzaĝisto Louis Soulard, ricevis la mendon por realigi projekton pri la temo [[Japanio]]. La inaŭguro de la ĝardeno okazis la [[11-an de septembro]] [[1987]]<ref name="SeveNantes">{{cite web | url = http://www.seve.nantes.fr/Lesjardins/info/120.htm | title = Ile de Versailles | archive-date = 2014-09-03 | access-date = 2026-04-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140903221157/http://www.seve.nantes.fr/Lesjardins/info/120.htm | url-status = dead }}</ref>. La ĝardeno estis tute renovigita en 2019<ref>{{cite web |lang=fr |title=L’île de Versailles s’est refait une beauté |url=https://metropole.nantes.fr/actualites/2019/environnement-nature/ile-versailles-amenagement |site=metropole.nantes.fr}}</ref>. == Vidoj de la ĝardeno == <gallery> Nantes - Île de Versailles 1.jpg| Nantes - Île de Versailles 3.jpg| Île Versailles - Nantes (FR44) - 2022-09-19 - 11.jpg| </gallery> == Priskribo == La parko estas konstruita ĉirkaŭ tri konstruaĵoj inspiritaj de tradicia japana loĝejo: * La Kapitanejo, destinita por administri la agadojn sur la kajo de la rivero Erdre; * La "Domo de Erdre", kies rektangula strukturo ĉirkaŭas [[zen-ĝardeno]]n; ĝi estas uzata por multaj ekspozicioj dediĉitaj al la rivero mem kaj ĝia akva medio; * La restoracio "La Cocotte en verre", nun fermita, situanta ĉe la norda ekstremaĵo de la insulo<ref>{{cite web | url = https://www.nantes.fr/cocotteenverre | title = Découvrez les projets imaginés pour ce lieu | site = www.nantes.fr}}.</ref>. La pejzaĝo, kreita kaj strukturita per rokformacioj konsistantaj el akvofaloj kaj akvujoj, estas riĉe plantita per ekzotikaj plantoj kiel [[bambuo]]j, [[marĉa cipreso|senfoliaj cipresoj]], [[rododendro]]j, [[kamelio]]j kaj [[ĉerizarbo|japanaj ĉerizarboj]]. == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Nanto]] [[Kategorio:Nanto]] [[Kategorio:Rilatoj de Francio kaj Japanio]] pw46zyzfd9dlp1cyx0437a7hra2gazk 9384464 9384298 2026-05-26T16:04:11Z Γλωσσολαλιά 253200 9384464 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |sen banderolo=jes | nomo = Japana ĝardeno de la Insulo de Versajlo | alia nomo = | dosiero = Nantes - Île de Versailles - Jardin japonais 12.jpg | priskribo de dosiero = Ponteto kaj akvofalo | landoj = {{Francio}} | urbo = {{Nanto}} | urboparto = [[Insulo de Versajlo]] | alto = | areo =1,7 ha | akvo = | dato = 1986 | fondinto = | arkitekto = Jacques Dulieu, Claudine Breton, Michel Cormier, Michel Dudon, Louis Soulard | dato2 = | tipo = [[japana ĝardeno]] | specioj = | vizitado = | interesaĵoj = | klasifiko = | ligilo = | latitudo = | longitudo = | geografia lokigo = | regiono-ISO = | zomo = }} La '''Japana ĝardeno de la Insulo de Versajlo''' estas [[japana ĝardeno]]<ref>[https://www.lemonde.fr/m-styles/article/2012/12/28/nantes-revele-sa-vraie-nature_1810618_4497319.html Le Monde: Nantes révèle sa vraie nature]</ref>, situanta sur la artefarita insulo [[Île de Versailles]], konstruita el tero elfosita dum la konstruado de la kanalo [[Nantes-Brest]]. Ĝi troviĝas en [[Nanto (Francio)|Nanto]], [[Francio]].<ref>[https://www.france.fr/ru/article/nant-chem-zanyatsya/ Vidindaĵoj de Nanto, kiujn oni ne rajtas maltrafi]</ref><ref>[https://etudiant.lefigaro.fr/etudes/dossier/etudier-a-nantes/ Le Figaro: Dossier. Étudier à Nantes]</ref> == Historio == En 1986, la insulo, kiu antaŭe apartenis al privataj personoj, estis aĉetita de la urbo, post kio komenciĝis la aranĝaj laboroj sub la gvido de Michel Chauty, urbestro de Nanto de 1983 ĝis 1989.<ref>[https://www.lefigaro.fr/voyages/2016/11/23/30003-20161123ARTFIG00291-cinq-bonnes-raisons-de-passer-un-week-end-a-nantes.php Le Figaro: Cinq bonnes raisons de passer un week-end à Nantes]</ref><ref name="japonjardinfr">[https://japonjardin.fr/nantes-jardin-japonais-ile-versailles-jardin-japonais/ NANTES : Jardin japonais de l’Île de Versailles]</ref> Surbaze de arkitektura konkurso, la projekto de teamo konsistanta el Jacques Dulieu<ref name="japonjardinfr" />, Claudine Breton, Michel Cormier kaj Michel Dudon, kompletigita de la pejzaĝisto Louis Soulard, ricevis la mendon por realigi projekton pri la temo [[Japanio]]. La inaŭguro de la ĝardeno okazis la [[11-an de septembro]] [[1987]]<ref name="SeveNantes">{{cite web | url = http://www.seve.nantes.fr/Lesjardins/info/120.htm | title = Ile de Versailles | archive-date = 2014-09-03 | access-date = 2026-04-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140903221157/http://www.seve.nantes.fr/Lesjardins/info/120.htm | url-status = dead }}</ref>. La ĝardeno estis tute renovigita en 2019<ref>{{cite web |lang=fr |title=L’île de Versailles s’est refait une beauté |url=https://metropole.nantes.fr/actualites/2019/environnement-nature/ile-versailles-amenagement |site=metropole.nantes.fr}}</ref>. == Vidoj de la ĝardeno == <gallery> Nantes - Île de Versailles 1.jpg| Nantes - Île de Versailles 3.jpg| Île Versailles - Nantes (FR44) - 2022-09-19 - 11.jpg| </gallery> == Priskribo == La parko estas konstruita ĉirkaŭ tri konstruaĵoj inspiritaj de tradicia japana loĝejo: * La Kapitanejo, destinita por administri la agadojn sur la kajo de la rivero Erdre; * La "Domo de Erdre", kies rektangula strukturo ĉirkaŭas [[zen-ĝardeno]]n; ĝi estas uzata por multaj ekspozicioj dediĉitaj al la rivero mem kaj ĝia akva medio; * La restoracio "La Cocotte en verre", nun fermita, situanta ĉe la norda ekstremaĵo de la insulo<ref>{{cite web | url = https://www.nantes.fr/cocotteenverre | title = Découvrez les projets imaginés pour ce lieu | site = www.nantes.fr}}.</ref>. La pejzaĝo, kreita kaj strukturita per rokformacioj konsistantaj el akvofaloj kaj akvujoj, estas riĉe plantita per ekzotikaj plantoj kiel [[bambuo]]j, [[marĉa cipreso|senfoliaj cipresoj]], [[rododendro]]j, [[kamelio]]j kaj [[ĉerizarbo|japanaj ĉerizarboj]]. == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Nanto]] [[Kategorio:Nanto]] [[Kategorio:Rilatoj de Francio kaj Japanio]] j3f35j775h13qo3ow8wk0h01gdzfkxj 0 944794 9384318 9383955 2026-05-26T12:14:47Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Notoj */ 9384318 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Kare-sansui zen garden, Ryōan-ji, Kyoto 20190416 1.jpg|upright=1.35|thumb|[[Ryōan-ji]] (malfrua 16-a jarcento) en [[Kioto]], Japanio, fama ekzemplo de Zen-ĝardeno]] [[Dosiero:Daisen-in2.jpg|upright|thumb|Monto, akvofalo, kaj gruza "rivero" ĉe [[Daisen-in]] (1509–1513)]] La {{Nihongo|'''japana seka ĝardeno'''|枯山水|''karesansui''|}} aŭ '''japana rokĝardeno''', ofte nomata '''Zen-ĝardeno''', estas karakteriza stilo de [[japana ĝardeno]]. Ĝi kreas miniaturan [[Stilo (vidaj artoj)#Stiligo|stiligitan]] pejzaĝon per zorge aranĝitaj rokoj, akvaĵoj, musko, tonditaj arboj kaj arbustoj, kaj uzas gruzon aŭ sablon, kiu estas rastita por reprezenti ondetojn en akvo.<ref>Ono Kenkichi kaj Walter Edwards: "Bilingual (English and Japanese) Dictionary of Japanese Garden Terms (Karesansui. p. 20) el Kansai Main Pageocess, Nara 2001. La difino de Karesansui estis ĉerpita kun permeso el [http://www.zen-garden.org/ The on-line "living" guide to realize a Zen garden] de P.M. Patings.</ref> Zen-ĝardenoj estas ofte trovitaj ĉe temploj aŭ monaĥejoj. Zen-ĝardeno estas kutime relative malgranda, ĉirkaŭita de muro aŭ konstruaĵoj, kaj estas ordinare celita por esti rigardata sidante el ununura vidpunkto ekster la ĝardeno, kiel ekzemple la verando de la ''hojo'', la loĝejo de la ĉefa monaĥo de la templo aŭ monaĥejo. En multajn, havantajn gruzon anstataŭ herbo, oni eniras nur por prizorgado. Klasikaj Zen-ĝardenoj estis kreitaj ĉe temploj de [[Zen-budhismo]] en [[Kioto]] dum la [[Muromaĉi-epoko]]. Ili estis celitaj por imiti la esencon de la naturo, ne ĝian efektivan aspekton, kaj por servi kiel helpilo por meditado.<ref>Gunter Nitschke, ''Le Jardin japonais'', p. 65.</ref> ==Simbolismo== En la japana rokĝardeno, rokoj foje simbolas montojn (precipe [[Horai]], la legenda hejmo de la [[Ok Senmortuloj]] en taoisma mitologio); aŭ ili povas esti boatoj aŭ vivanta estaĵo (kutime testudo, aŭ karpo). En grupo, ili povus esti akvofalo aŭ gruo dumfluge. En la plej fruaj rokĝardenoj de la Heian-periodo, la rokoj en ĝardeno foje havis politikan mesaĝon. Kiel skribis la Sakutei-ki: <blockquote> Foje, kiam montoj estas malfortaj, ili estas senescepte detruitaj de akvo. Estas, alivorte, kvazaŭ regatoj atakis sian imperiestron. Monto estas malforta se ĝi ne havas ŝtonojn por subteno. Imperiestro estas malforta se li ne havas konsilistojn. Tial oni diras, ke pro ŝtonoj monto estas firma, kaj danke al siaj regatoj imperiestro estas sekura. Tial, kiam vi konstruas pejzaĝon, vi devas nepre meti rokojn ĉirkaŭ la monto.<ref>Baridon, ''Les Jardins'', p. 492.</ref> </blockquote> Kelkaj klasikaj Zen-ĝardenoj, kiel [[Daisen-in]], havas simbolismon facile legeblan; ĝi estas metafora vojaĝo sur la rivero de la vivo. Aliaj, kiel [[Ryōan-ji]], rezistas facilan interpreton. Multaj diversaj teorioj estis prezentitaj pri tio, kion la ĝardeno supozeble reprezentas, de insuloj en rivereto ĝis naĝantaj tigrididoj ĝis la pintoj de montoj leviĝantaj super la nuboj ĝis teorioj pri sekretoj de geometrio aŭ pri la reguloj de ekvilibro de neparaj nombroj. La ĝardena historiisto Gunter Nitschke skribis: "La ĝardeno ĉe Ryōan-ji simbolas nenion, aŭ pli precize, por eviti ajnan miskomprenon, la ĝardeno de Ryōan-ji nek simbolas, nek havas la valoron reprodukti naturan belecon, kiun oni povas trovi en la reala aŭ mita mondo. Mi konsideras ĝin abstrakta komponaĵo de 'naturaj' objektoj en la spaco, komponaĵo kies funkcio estas inciti meditadon."<ref>Nitschke, Le jardin Japonais," p. 92. Traduko de tiu ĉi citaĵo el la franca fare de D.R. Siefkin.</ref> Lastatempa sugesto de Gert van Tonder de la [[Universitato de Kioto]] kaj Michael Lyons de la [[Universitato Ritsumeikan]] estas, ke la rokoj de [[Ryōan-ji]] formas la [[subliminala mesaĝo|subliminalan]] bildon de [[arbo]]. La esploristoj asertas, ke la [[subkonscio]] estas sentema al subtila asocio inter la rokoj. Ili sugestas, ke tio povus esti respondeca pri la trankviliga efiko de la ĝardeno.<ref>{{cite journal | last = van Tonder | first = Gert |author2=Lyons, Michael J. | title = Visual Perception in Japanese Rock Garden Design | journal = Axiomathes | volume = 15 | issue = 3 | pages = 353–71 (19) |date=Septembro 2005 | url = http://www.kasrl.org/axiomathes.pdf | doi = 10.1007/s10516-004-5448-8 | access-date = 2007-01-08| citeseerx = 10.1.1.125.463 | s2cid = 121488942 }}</ref> == Notoj == <references/> {{bibliotekoj}} {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Ĝardenoj]] [[Kategorio:Japana ĝardeno]] d6r61wkl6lkhiey8xdxi53h3a4wmxk9 0 944836 9384634 9382836 2026-05-26T21:56:44Z Kani 670 9384634 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Flavavanga trogono |koloro = pink |dosiero = |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apaloderma]]'' |specio = '''Flavavanga trogono''' ''A. aequatoriale'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Apaloderma aequatoriale'' |volume=2016 |article-number=e.T22682719A92958027 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22682719A92958027.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Apaloderma aequatoriale'' |dunomo aŭtoritato = ([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1901) |vikispecio = |komunejo = |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Flavavanga trogono'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> aŭ ''Nudvanga trogono'' (''Apaloderma aequatoriale'') estas mezgranda [[birdo]] el la familio de [[Trogonedoj]]. Ĝi troviĝas en [[pluvarbaro]]j de okcidentcentra Afriko. == Priskribo == La Flavavanga trogono fizike similas al la [[narina trogono]], sed ĝi havas helflavan vizaĝhaŭton, dum narinaj trogonoj havas verdan vizaĝhaŭton.<ref name=":0">{{Cite book |last1=Société ornithologique de France. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/302736 |title=Alauda: revue internationale d'ornithologie |last2=France |first2=Société ornithologique de |last3=ornithologiques |first3=Société d'études |last4=naturelle (France) |first4=Muséum national d'histoire |date=1983 |publisher=Société d'études ornithologiques de France |volume=51 : no. 1 (1983) |location=Dijon}}</ref><ref name=":2">{{Cite book |last1=Finch |first1=Brian |title=A Rapid Biological Assessment of Lokutu, Democratic Republic of Congo |last2=Butynski |first2=Thomas M |last3=Dijkstra |first3=Klaas-Douwe B |publisher=BioOne |year=2007}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Chapin |first=James Paul |date=1923 |title=Notes on Some Birds of Tropical Africa, With Descriptions of Three New Forms |journal=NOTES |volume=59 |pages=67–5}}</ref> Ili ankaŭ diferencas de narinaj trogonoj pro plia malgrandeco kaj pli mallonga vosto.<ref name=":02" /> Flavavangaj trogonoj estas [[seksa dimorfismo|sekse dimorfaj]]. La dorso, kapo kaj supra brusto de la masklo estas verdbluecaj; kaj ĝia malsupra brusto estas rozruĝa. Ĝiaj flugiloj estas palgrizaj kaj fajne striecaj; kaj ĝi havas flavan nudan vizaĝmakulon. La ino kunhavas la saman flugilkoloron kaj ankaŭ havas tiun distingan flavan vizaĝmakulon, tamen ŝia tuta brusto estas rozruĝa kaj nur ŝia dorso kaj la malantaŭo de ŝia kapo estas verdbluecaj. Ambaŭ seksoj havas blankan subvoston kaj flavan bekon kaj estas 28-31 cm longaj.<ref name=":02" /> Ili havas heterodaktilajn piedojn, kio estas distinga trajto, kiun nur Trogonoj kunhavas.<ref>{{Cite journal |last1=Zhao |first1=Tao |last2=Mayr |first2=Gerald |last3=Wang |first3=Min |last4=Wang |first4=Wei |date=2015-04-03 |title=A trogon-like arboreal bird from the early Eocene of China |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03115518.2015.994160 |journal=Alcheringa: An Australasian Journal of Palaeontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=287–294 |doi=10.1080/03115518.2015.994160 |bibcode=2015Alch...39..287Z |s2cid=131668423 |issn=0311-5518|url-access=subscription }}</ref> == Taksonomio == Flavavangaj trogonoj estas parto de la ordo [[Trogonoformaj]], kiu inkluzivas nur unu familion: [[Trogonedoj]]. Ĉi tiu familio inkluzivas diversajn speciojn, kiuj vivas en tropikaj kaj subtropikaj arbaroj tra Ameriko, Afriko, Azio kaj Pacifikaj insuloj.<ref name=":4" /> La Flavavanga trogono estas unu el tri afrikaj specioj apartenantaj al la genro ''[[Apaloderma]]''. La aliaj du specioj estas la [[strivosta trogono]] kaj la [[narina trogono]]. Surbaze de molekulaj datumoj, la narina trogono kaj la flavavanga trogono estas [[frata taksono|frataj taksonoj]].<ref>{{Cite journal |last1=Hosner |first1=Peter A. |last2=Sheldon |first2=Frederick H. |last3=Lim |first3=Haw Chuan |last4=Moyle |first4=Robert G. |date=2010-12-01 |title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1055790310003751 |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=57 |issue=3 |pages=1219–1225 |doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 |pmid=20858547 |issn=1055-7903|url-access=subscription }}</ref> La Flavavanga trogono ne havas subspeciojn, ĉar ĝi estas [[monotipa]].<ref name=":02" /> {{Birdsong|url=https://www.xeno-canto.org/species/Apaloderma-aequatoriale|species=Flavavanga trogono}} == Distribuo kaj habitato == Flavavangaj trogonoj troviĝas la tutan jaron tra centrokcidenta Afriko kaj tipe ne migras.<ref name=":02">{{Cite journal |last1=Collar |first1=Nigel |last2=Kirwan |first2=Guy M. |date=2020 |title=Bare-cheeked Trogon (Apaloderma aequatoriale), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/bactro1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.bactro1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> Ili troviĝas en [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Ekvatora Gvineo]], [[Gabono]] kaj [[Niĝerio]].<ref name=":4">{{Cite journal|last=BirdLife International|date=2016-10-01|title=IUCN Red List of Threatened Species: Apaloderma aequatoriale|url=https://www.iucnredlist.org/species/22682719/92958027|journal=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> La Flavavanga trogono vivas en internaj regionoj de malaltaj [[pluvarbaro]]j.<ref name=":1">{{Cite web |title=Bare-cheeked Trogon - eBird |url=https://ebird.org/species/bactro1 |access-date=2021-11-16 |website=ebird.org |language=en}}</ref> Ili troveblas en [[kanopeo|fermokanopeaj]] marĉarbaroj, malaltaj [[liano|lian]]-riĉaj inundarbaroj kaj dehakitaj arbaroj kun sendifekta kanopeo.<ref name=":02" /><ref>{{Cite journal |last1=Rodewald |first1=Paul G. |last2=Dejaifve |first2=Pierre-André |last3=Green |first3=Arthur A. |date=1994 |title=The birds of Korup National Park and Korup Project Area, Southwest Province, Cameroon |journal=Bird Conservation International |language=en |volume=4 |issue=1 |pages=1–68 |doi=10.1017/S095927090000263X |s2cid=86407168 |issn=1474-0001|doi-access=free }}</ref> Ili pasigas la plejparton de sia tempo en la subkanopeo kaj dependas de arbokavaĵoj por nestumado.<ref name=":3" /><ref name=":1" /> == Kutimaro == === Manĝado === Same kiel iliaj frataj narinaj trogonoj, Flavavangaj trogonoj estas insektovoruloj kaj manĝas grandajn verdajn [[raŭpo]]jn, [[skarabo]]jn, [[tineo]]jn, [[manto]]jn kaj arbustajn grilojn (''Tettigoniedoj'').<ref>{{Cite journal |last1=Banks |first1=J. E. |last2=Jackson |first2=C. H. W. |last3=Gagic |first3=V. |last4=Baya |first4=A. |last5=Ngala |first5=D. |date=January 2017 |title=Differential Responses of Bird Species to Habitat Condition in a Coastal Kenyan Forest Reserve: Implications for Conservation |journal=Tropical Conservation Science |language=en |volume=10 |page=194008291771301 |doi=10.1177/1940082917713013 |s2cid=90218165 |issn=1940-0829|doi-access=free }}</ref> Ili ankaŭ manĝas herbon kaj muskon. Ili ĉasas simile al drongoj kaj foje povas postkuri sian predon al la grundo.<ref name=":02" /> Efektive, iliaj frataj narinaj estas saltemaj insektovoruloj kaj ĉasas per ĵetado de senmova pozicio sur senmovan aŭ moviĝanta predo, kio eble estas komuna konduto, tamen malmulte oni scias pri iliaj ĉaspraktikoj.<ref>{{Cite journal |last=Koen |first=JH |date=1988 |title=Stratal distribution and resource partitioning of birds in the Knysna Forest, South Africa |journal=African Journal of Ecology |volume=26 |issue=3 |pages=229–238|doi=10.1111/j.1365-2028.1988.tb00974.x }}</ref> === Reproduktado === Ne ekzistas fiksa [[reprodukta sezono]], ĝi varias de regiono al regiono. Ili estas monogamaj kaj teritoriemaj.<ref name=":3" /> La masklo batalas por posedo de la nesto, kiu formiĝas en kavaĵoj 2-8 m alte en putriĝantaj arboj. Du ovoj estas demetitaj kaj ili bezonos 16 tagojn por eloviĝi. Post eloviĝo, la idoj estos nutrataj de ambaŭ gepatroj dum pliaj 16 tagoj, tial ambaŭ seksoj partoprenas en gepatra zorgado.<ref name=":02" /><ref name=":3" > Sainz-Borgo, Cristina (2014). [https://www.academia.edu/10654557/OBSERVATION_OF_A_CALLING_ASSEMBLAGE_IN_THE_COLLARED_TROGON_TROGON_COLLARIS_ "Observation of a Calling Assemblage in the Collared Trogon (Trogon Collaris)".] ''Ornitologia Neotropical''. 25 (4): 469–472 – via Academia.edu. </ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * Ian Sinclair, Phil Hockey kaj Warwick Tarboton, ''SASOL Birds of Southern Africa'' (Struik 2002) {{ISBN|1-86872-721-1}} * Sinclair, Ian & Ryan, Peter (2003) ''Birds of Africa south of the Sahara'', Struik, Cape Town. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Apaloderma aequatoriale}} {{Commons|Apaloderma aequatoriale}} * [https://birdsoftheworld-org.proxy3.library.mcgill.ca/bow/species/bactro1/cur/introduction Flavavanga trogono] (Birds of the World) * [https://www.iucnredlist.org/species/22682719/92958027 IUCN Red List] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=9FCF19F5F34E4016 Avibase] * [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22682719 Birdlife] {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] q82z3nhgnoh58gbyzajn62szapqr1eh 0 944894 9384775 9383343 2026-05-27T06:41:30Z Sj1mor 12103 ne konf 9384775 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|impostoro|uzurpatoro}}[[Dosiero:James_Francis_Edward_Stuart_c._1703_attributed_to_Alexis_Simon_Belle.jpg|eta|[[James Francis Edward Stuart]], poste konata kiel la ''Maljuna Tronpostulanto'', prezentita {{Ĉirkaŭ|1703}}, agnoskita en 1701 de reĝo [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] de [[Reĝlando Francio|Francio]] kiel la rajta postulanto al la angla, irlanda kaj skota tronoj]]'''Pretendanto al la trono''' estas iu, kiu pretendas la rajton okupi [[Trono|tronon]], kiu estis aboliciita aŭ estas nuntempe okupata de iu kun malpli granda rajto, laŭ sia opinio, kvankam ne agnoskita kiel tia de la nuna [[registaro]].<ref>[https://www.macmillandictionary.com/dictionary/american/pretender#pretender_4 "pretender"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151114002310/http://www.macmillandictionary.com/dictionary/american/pretender#pretender_4|date=2015-11-14}}, ''MacMillian Dictionary''. "someone who claims to be the true king, queen, or leader of a country, when another person holds this position."</ref> Tio estas aparte vera en [[Hereda monarkio|heredaj monarkioj]]. Male al [[impostoro]], la persono bazas sian pretendon sur objektivaj kialoj, kiuj rajtigas lin heredi la titolon (dinastiaj rajtoj). La termino ofte povas esti uzata por rilati aŭ al posteulo de detronigita [[monarkio]], speco de pretendanto nomata estro de domo (vidu [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_heads_of_former_ruling_families]), aŭ al pretendo, kiu ne estas [[Legitimeco|legitima]].<ref name="curley">Curley Jr., Walter J. P. ''Monarchs-in-Waiting''. New York, 1973, pp. 4, 10. {{ISBN|0-396-06840-5}}.</ref><ref>Almanako de Gotha uzas la terminologion "estro de la domo". Ĝi listigas [[Karl von Habsburg]] kiel "Estron de la Imperia Domo de Aŭstrio". Ĝi listigas multajn aliajn en la formo "estro de la reĝa domo de [nomo]". (James, John. Almanach de Gotha 2016: Volumo I Partoj I & II) La klasika [https://www.russianlegitimist.org/almanach-de-gotha versio de 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021114354/https://www.russianlegitimist.org/almanach-de-gotha|date=2022-10-21}} uzas "chef de la maison" (p. 104).</ref> La ekzisto de pluraj tronpretendantoj ofte estis la kaŭzo de longedaŭraj [[Civitana Milito|civitaj militoj]], kiel ekzemple la [[Militoj de la Rozoj]] en 15-a- jarcenta [[Anglio]], aŭ la [[Karlismaj Militoj]] en 19-jarcenta [[Hispanio]]. En la moderna mondo (precipe en [[Eŭropo]]), "[[tronpostulanto]]" kutime rilatas al la persono en aboliciita monarkio, kiu, laŭ la [[Tronosukcedo|reguloj pri sinsekvo]], estus sur la trono se la monarkio ankoraŭ estus konservita. Tamen, tio ne nepre signifas, ke la persono aktive provas restarigi la monarkion por reakiri [[Potenco (filozofio)|potencon]]; la plej multaj tronpostulantoj hodiaŭ ne havas tiajn ambiciojn. Ĝenerale, la termino ''pretendanto'' ankaŭ estas uzata por rilati al iu, kiu, eĉ sen fari tian pretendon, havas iun heredan rajton fari tion, rajton al honora titolo aŭ rango, kiu apartenis al liaj generaj antaŭuloj aŭ prapatroj. La titolo alprenita de pretendanto nomiĝas titolo de nomumo aŭ pretendo. La vorto ''pretendent'' devenas de la latina verbo ''praetendere'',<ref>Larousse, Dictionnaire de la langue francaise, "Lexis", Paris, 1979, p. 1494, ''prétendre à quelque chose = aspirer à l'obtenir''</ref> kiu signifas "postuli" aŭ "eltiri antaŭen", kaj origine signifis "antaŭenigi, okupi aŭ postuli". En moderna lingvouzo, la termino ofte estas uzata por signifi ŝajnigi esti iu alia; misprezenti sin. Historie, la termino "tronpostulanto" estis aplikata al tronpostulantoj, kiuj havis legitiman potencopretendon (ekzemple, la diversaj tronpostulantoj dum la Militoj de la Rozoj, kiuj rigardis unu la alian kiel [[Uzurpatoro|uzurpatorojn]] kaj sin mem kiel la [[Legitimeco|legitimajn]] monarkojn). Ĝi ankaŭ validas por tiuj kun disputata sed ankoraŭ legitima postulo je la ofico, same kiel trompantoj kun nepruvitaj aŭ fabrikitaj postuloj (ekzemple, [[Falsa Demetrio la 1-a]] aŭ Falsa Demetrio la 2-a, [[d:Q469791]]). Ekzistas ankaŭ tronpostulantoj, kiuj ŝajnigas esti mortintaj aŭ malaperintaj parencoj de reĝaj figuroj. Pretendantoj je la titolo de [[Papo]] estas nomataj [[Kontraŭpapo|kontraŭpapoj]]. En 1807 la franca imperiestro [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]] plendis, ke la ''Almanako de Gotha'' ([[d:Q668041]]) daŭre listigis germanajn princojn, kiujn li detronigis.<ref>Napoleono skribis al sia ministro pri eksterlandaj aferoj, la 20an de oktobro 1807: "Sinjoro de Champagny, la ĉi-jara Almanach de Gotha estas malbone farita. Mi protestas. Devus esti pli da la franca nobelaro, kiun mi kreis, kaj malpli da la germanaj princoj, kiuj jam ne estas suverenaj. Krome, la Imperia Familio de Bonaparte devus aperi antaŭ ĉiuj aliaj reĝaj dinastioj, kaj esti klare, ke ni kaj ne la Burbonoj estas la Domo de Francio. Alvoku la Ministron pri Internaj Aferoj de Gotha tuj, por ke mi persone povu ordoni ĉi tiujn ŝanĝojn."</ref> Ĉi tiu epizodo establis tiun publikaĵon kiel la plej elstaran aŭtoritaton pri la titoloj de detronigitaj monarkoj kaj nobelaro, multaj el kiuj estis restarigitaj en 1815 post la fino de la regado de Napoleono. == Falsaj pretendoj de reĝeco == * [[Pierre Plantard]] (1920–2000), la fondinto de la [[hoakso]] pri falsa organizaĵo ''Prieuré de Sion'', kiu pretendis esti ido de la dinastio de [[merovidoj]] kaj sekve pretendis esti la [[reĝo de Francio]] * [[Lambert Simnel]] (ĉ. 1477 – ĉirkaŭ 1525), kiu pretendis esti la [[Reĝo de Britio|reĝo de Anglio respektive Britio]] * [[Perkin Warbeck]] (ĉ. 1474 – 1499), kiu same pretendis esti la [[Reĝo de Britio|reĝo de Anglio respektive Britio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * Listo de estroj de iamaj regantaj familioj ([[d:Q15241252]]) * Listo de hindaj princaj ŝtatoj ([[d:Q28172874]]) * [[Dinastio|Reĝa domo]] * [[Mikronacio]] * [[Monarĥismo]] * [[Tronosukcedo|Ordo de sinsekvo]] * [[Kontraŭreĝo]] * [[Kontraŭpapo]] * Mem-deklarita monarkio * [[Ekzilregistaro|Registaro-en-ekzilo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tronoj]] q4ng3fxcfn3hg0qfsr1ns83i132zuyd 1 944935 9384373 9384061 2026-05-26T13:13:43Z Arbarulo 135469 9384373 wikitext text/x-wiki {{re|Arbarulo|Filozofo|ThomasPusch|Kani|Moldur}} Mi antaŭ horo hazarde vidis, ke Arbarulo ŝanĝis la aŭtomatan enprenon de urba patrono, do <nowiki>{{#invoke:Wikidata|claim|P417|parameter=link}}</nowiki> per ruĝa ligilo [[Donato de Areco]]. Vi ĉiuj scias, ankaŭ Arbarulo scias, ke la parametra signaro enprenas la nomon de temo sen ligilo, kiam ankoraŭ ne ekzistas esperanta teksto, kaj tio aŭtomate ŝanĝiĝas al blua ligilo, kiam iu iam faros tiun esperantan tekston: Mi nun kompatis la temon "[[Donato de Arezzo]]" kaj efektive faris tiun artikolan ĝermon, sed mi estas nur unufoje semajne por eble horo en Vikipedio kaj en tiu tempo ne obsede kontrolas kion Arbarulo redaktis dum tiu tempo, kaj poste eĉ ankoraŭ sukcesas ĉiam fari la novajn tekstojn kaj plenigi la truojn kiujn fosis Arbarulo dum tiu semajno. Estas klare ke li intertempe faras krucmiliton en tio produkti novajn ruĝajn ligilojn, sed ŝanĝi tiun saĝan parametran signaron al nefleksebla ruĝa ligilo estas miso (fuŝo) kaj mi fakte pensas ke tio estas VANDALISMO: nun kiam mi faris minimuman tekston, en la informkesto, kie la parametra signaro ankoraŭ restis, la signaro montras ligilon al mia nova artikolo, sed en la teksto la misa "pseŭdo-ruĝa" ligilo ankoraŭ restas. Kompreneble la stato ke mi faras novan tekston kaj bluigas internan ligilon kiun Arbarulo ĵus antaŭe faris kiel ruĝa ligilo ne estas la kutima: la kutima situacio estos ke "inteligenta ligilo" per la parametra signaro iĝos "neinteligenta", kaj probable restos ruĝa ligilo dum multaj monatoj, jaroj aŭ jardekoj. Vi scias ke mi ankoraŭ pridubis la ekziston de esperantigita urbonomo "[[Areco]]" en tiu paĝo, tio ligiĝas al mia miro ĉi-tie, sed estas alia temo. Sed baze mi forte '''protestas''' kontraŭ la anstataŭigo de saĝa "parametra signaro" per ruĝa ligilo, nur ĉar oni nepre per principo persone insistas pri ruĝa ligilo, kaj kiel jam skribite nomas tion '''vandalisma''' malbonigo de la koncerna paĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:41, 25 maj. 2026 (UTC) :Nu, estas diversaj temoj en tiu afero. Pri Areco kaj Arezzo, kiel por multaj similaj temoj, ambaŭ literumoj povas esti uzataj kaj neniam estus afable ŝanĝi ĝin sen konsulti la aŭtoron aŭ la paĝon Alinomitaj artikoloj. Arbarulo opinias, ke lia konaro estas pli alta ol tiu de aliuloj kaj korektas ne atentante la sekvojn, kiel okazis en alinomado de ĉinaj aŭ japanaj artikoloj. Pri la emo al ruĝaj ligiloj, jam oni diskutis sufiĉe kun li; estus tempoperdo. Por eviti la ruĝan ligilon, mi kreis alidirektilon. Mi ne certas ĉu tion mi ĝuste faris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:01, 25 maj. 2026 (UTC) ::Kiam mi faris tion antaŭ semajno, ThomasPusch estis daŭriganta amasan malfaradon de ruĝaj ligiloj kaj mi vere senesperis pri respekta solvo de la situacio. Mi ripetu, la uzado de ruĝaj ligiloj por indiki ke oni rajtus fari artikolon pri temo estas preskaŭ aŭ tute universala en Vikipedioj, kaj la ideo ke ili estas plenigendaj aŭ detruendaj truoj estas persona interpreto de ThomasPusch, Aidas, kaj Kani kiun ili neniam bonorde diskutis kun la vikipedia komunumo sed trudadis sen interkonsento. Se io similas al krucmilito en ĉi tiu situacio, mi pensas ke tio estas la forigado de intence liverata informo. ::Intertempe mi ne rimarkas pluan malfaradon de ruĝaj ligiloj. Do en la lastaj tagoj mi ankaŭ ne enmetas ilin (krom en nove aldonata enhavo, kaj en lokoj, kie ili antaŭe estas malfaritaj). Se oni ne renovigos la malfaradon, ankaŭ mi ne renovigos la faradon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:03, 25 maj. 2026 (UTC) ::Pri la specifa ideo de ligiloj al Vikidatumoj, oni rimarku ke Aidas jam antaŭe enkondukis tiun ideon ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]], kaj ĝi malakceptiĝis, do des malpli havas sencon nomi vandalismo tion, ke iu ne allasis ĝin ĉi tie. (Aidas: "enkonstruis ligilon al Vikidatumoj, kiu nun aspektas kvazaŭ simpla vorto en nigraj literoj"; mi: " ankaŭ ne akceptus la proponon de Aidas por kaŝi la informon en la vikikodo dum la montrata teksto estus nigra"; [[Uzanto:Taylor 49]]: "Kontraŭ: malhonesta JawaSkripto por kaŝi ruĝajn ligilojn". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 25 maj. 2026 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bomba&diff=prev&oldid=9109245 Mia redakto de 16:51, 29 maj. 2025] fakte kreis la artikolon (antaŭe ĝi nur ekde januaro 2006 per robota aŭtomataĵo estis "Bomba estas komunumo de Italio" - tio apenaŭ nomeblas "artikolo", sed tamen tiel restis dum pli ol 19 jaroj). Do ĉi tie neniam estis iu ruĝa ligilo kiun mi "malhoneste per 'JawaSkripto' forigis nur por kaŝi ruĝajn ligilojn". La sama situacio estas pri miloj da tekstoj pri italaj komunumoj, kiuj estis mizeraj ĝermetoj de enhavo "...estas komunumo de Italio", ĝis mi pene faris el ili decajn koncizajn artikolojn.<ref>Laŭ stato de 10 2024, [[Kategorio-Diskuto:Komunumoj_de_Italio#Revizio|4200 tekstoj estis traktitaj, 3000 ankoraŭ ne]], por hodiaŭ ne estas nombroj, maksimume estas 4500 "jes" 2700 "ne" - ne granda diferenco - Al mi, sen roboto farinte unu paĝon post alia, kaj al ĉiuj aliaj tute mankis superrigardo, kiom da fakte plorindaj miniaturaj ĝermetoj pri italaj komunumoj el 2006 de la roboto Maksimbot entute estas kaj kiuj el tiuj jam estas home vastigitaj bonaj faritaj, do kiom da ankoraŭ restas. Sekve mi unufoje faris revizion kaj en okt. 2024 mem listigis kaj nombris ĉiujn el tiuj paĝoj kaj metis ilin en revizian liston [[Kategorio-Diskuto:Komunumoj_de_Italio#Revizio|"Komunumoj de Italio#Revizio"]] - tion mi certe ne duan fojon faros, kvankam duafoje estus jam malpli da kalkulo...</ref> Supozeble Aidas timas, ke vi nun ĉiujn milojn da tiuj tekstoj fiŝkaptas kaj ĉie enkonstruas ruĝajn ligilojn se indikiĝas kristana patrono kaj hazarde ne estas esperanta artikolo pri tiu, aŭ venas al ideo ankoraŭ enkonstrui nomojn kun ruĝaj ligiloj pri iuj nomoj de komunumestroj aŭ pri unuopaj komunumopartoj de ofte nur kelkaj domoj (en Italio ankaŭ nomataj "frakcioj"). Kaj li fakte pravas ke via ŝanĝo de mia "parametra signaro" al fuŝa ruĝa ligilo <span style="color:red">Donato de Areco</span> estis '''fakta malbonigo''' de la teksto, sen ke estis iu neceso malbonigi ĝin ... tio estas la esenco de '''"vandaligo"'''. Bone, mi ankaŭ por tiuj 7200 italaj tekstoj faris artikolojn pri kristanaj patronoj, kvankam mi mem estas ateisto, simple ĉar mi preferas bluajn ligilojn al ne bluaj ligiloj. Sed kompreneble ne pri ĉiuj teorie imageblaj kristanaj patronoj mi persone faris tekstojn. Do baze Aidas pravas ke vi malbonigis la paĝon simple pro principo, kaj vi ne pravis ke mi ĉi tie insistis pri "forigado de intence liverata informo" de aliaj uzantoj. ::: --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:23, 26 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} ::::Unu fojon plu vi mislegas la vortojn de aliaj. Kiam vi faras ion, kaj iu alia respondas per voĉdono "Kontraŭ:X", estas racie kompreni ke ri kontraŭas vian agadon ĉar ri opinias ĝin X. Kaj mia kontraŭo lasis eĉ ne tiom da spaco por harfendado. ::::Mi konsentas ke estas bedaŭrinde, ke mi miskorektis Arezzo al Areco kiam mi faris la ligilon. Tion mi faris fidante la artikolon [[Areco]], kiu tiel titoliĝis ekde 2009. Estas bone ke Aidas korektis tion nur kelkajn tagojn poste. Se vi tiom zorgus pri nia titolpolitiko kiom vi zorgis pri imagita regulo kontraŭ ruĝaj ligiloj, ĝi verŝajne estus korektita jarojn antaŭe. Laŭ mia kompreno la afero egale povus esti okazinta inverse: la artikolo, kiun mi fidis, povus esti ĝusta, kaj Vikidatumoj povus esti malĝusta. Aŭ se fakte la vikidatumaj nomoj estas ĝenerale pli fidindaj ol vikipediaj, mi pretas preferi ilin estontece. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:13, 26 maj. 2026 (UTC) == Esperantigo aŭ ne? == Flanke {{re|Kani}} Pri "Arezzo" kaj "Areco": Alidirektilo estus nepre bona se ambaŭ formoj estus samgrade bonaj, aŭ tolerebla se unu estas eraro kiu tamen aparte ofte okazas en la esperanta gazetaro kaj aliaj skribaĵoj. Sed ĉi tie laŭ la ĝisnuna hodiaŭa kolekto de informoj en '''[[Diskuto:Areco]]''' la formo "Areco" ŝajne estas entute ne kutima en la vera mondo, kaj estas pura "'''vikipedia inventaĵo'''". Tiun misan vikipedian vortokreadon oni laŭeble ne plu subtenu, movu la titolon "Areco" al "Arezzo", en vikidatumoj same, aŭ trovu iujn konvinkajn pruvojn, ke la vorto tamen uzatas ekster vikipedio (se ne, ni estas "[[Richard Schulz|Ŝulcistoj]]", kaj tiam ni ankaŭ devus inventi fantaziajn formojn de Reggio Emilia "Reĝoemiljo" Forlì-Cesena "Forlioĉeseno" Lecce "Leĉo" Foggia "Foĝo" Chieti "Kjeto" kaj plu pri multe pli etaj nomoj pri kiuj neniam iu jam inventis pseŭdoesperantan vorton). Mi per vikipedia serĉo nun trovis 21 trovojn de "Donato de Arezzo" kaj nur tiun de Arbarulo en tiu ĉi teksto pri "Donato de Areco", kiu estus, se li ne malbonigintus mian tekston, ankaŭ trovo de "Donato de Arezzo". Mem enkonstrui unuan tajperaron, por nur baze de tio fari apartigilon, ne estas la senco de apartigilo. Do mi estus kontraŭ kreo de eraro "Donato de Areco", sed alidirektilo de titolo "Areco" al ĝusta "Arezzo", same pri la provinco, certe dum iom da jaroj necesos, ĉar ni mem kreis la miskomprenon ke povus esti esperantlingva nomo "Areco" (aŭ fantaziaj senreferencaj urbonomoj "Reĝoemiljo", "Forlioĉeseno", "Leĉo", "Foĝo", "Kjeto" ktp ktp). Mi tre ŝatas esperantigojn, kaj tre volas defendi ilin, se eblas trovi konvinkajn ekstervikipediajn referencojn pri ilia uzado, sed ne feliĉas se ni uzas la facilan aliron al Vikipedio, Vikivortaro aŭ Vikidatumoj por skribi eĉ anonime aŭ neesperantiste ĉie neekzistantajn esperantajn nomojn de urboj, urbetoj, vilaĝoj ktp, kiuj tute ne estas kutimaj krom en tiu paĝo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:23, 26 maj. 2026 (UTC) 5vm5eaearbrwn4ex2gib5y55kgqrzba 9384376 9384373 2026-05-26T13:16:32Z Arbarulo 135469 9384376 wikitext text/x-wiki {{re|Arbarulo|Filozofo|ThomasPusch|Kani|Moldur}} Mi antaŭ horo hazarde vidis, ke Arbarulo ŝanĝis la aŭtomatan enprenon de urba patrono, do <nowiki>{{#invoke:Wikidata|claim|P417|parameter=link}}</nowiki> per ruĝa ligilo [[Donato de Areco]]. Vi ĉiuj scias, ankaŭ Arbarulo scias, ke la parametra signaro enprenas la nomon de temo sen ligilo, kiam ankoraŭ ne ekzistas esperanta teksto, kaj tio aŭtomate ŝanĝiĝas al blua ligilo, kiam iu iam faros tiun esperantan tekston: Mi nun kompatis la temon "[[Donato de Arezzo]]" kaj efektive faris tiun artikolan ĝermon, sed mi estas nur unufoje semajne por eble horo en Vikipedio kaj en tiu tempo ne obsede kontrolas kion Arbarulo redaktis dum tiu tempo, kaj poste eĉ ankoraŭ sukcesas ĉiam fari la novajn tekstojn kaj plenigi la truojn kiujn fosis Arbarulo dum tiu semajno. Estas klare ke li intertempe faras krucmiliton en tio produkti novajn ruĝajn ligilojn, sed ŝanĝi tiun saĝan parametran signaron al nefleksebla ruĝa ligilo estas miso (fuŝo) kaj mi fakte pensas ke tio estas VANDALISMO: nun kiam mi faris minimuman tekston, en la informkesto, kie la parametra signaro ankoraŭ restis, la signaro montras ligilon al mia nova artikolo, sed en la teksto la misa "pseŭdo-ruĝa" ligilo ankoraŭ restas. Kompreneble la stato ke mi faras novan tekston kaj bluigas internan ligilon kiun Arbarulo ĵus antaŭe faris kiel ruĝa ligilo ne estas la kutima: la kutima situacio estos ke "inteligenta ligilo" per la parametra signaro iĝos "neinteligenta", kaj probable restos ruĝa ligilo dum multaj monatoj, jaroj aŭ jardekoj. Vi scias ke mi ankoraŭ pridubis la ekziston de esperantigita urbonomo "[[Areco]]" en tiu paĝo, tio ligiĝas al mia miro ĉi-tie, sed estas alia temo. Sed baze mi forte '''protestas''' kontraŭ la anstataŭigo de saĝa "parametra signaro" per ruĝa ligilo, nur ĉar oni nepre per principo persone insistas pri ruĝa ligilo, kaj kiel jam skribite nomas tion '''vandalisma''' malbonigo de la koncerna paĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:41, 25 maj. 2026 (UTC) :Nu, estas diversaj temoj en tiu afero. Pri Areco kaj Arezzo, kiel por multaj similaj temoj, ambaŭ literumoj povas esti uzataj kaj neniam estus afable ŝanĝi ĝin sen konsulti la aŭtoron aŭ la paĝon Alinomitaj artikoloj. Arbarulo opinias, ke lia konaro estas pli alta ol tiu de aliuloj kaj korektas ne atentante la sekvojn, kiel okazis en alinomado de ĉinaj aŭ japanaj artikoloj. Pri la emo al ruĝaj ligiloj, jam oni diskutis sufiĉe kun li; estus tempoperdo. Por eviti la ruĝan ligilon, mi kreis alidirektilon. Mi ne certas ĉu tion mi ĝuste faris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:01, 25 maj. 2026 (UTC) ::Kiam mi faris tion antaŭ semajno, ThomasPusch estis daŭriganta amasan malfaradon de ruĝaj ligiloj kaj mi vere senesperis pri respekta solvo de la situacio. Mi ripetu, la uzado de ruĝaj ligiloj por indiki ke oni rajtus fari artikolon pri temo estas preskaŭ aŭ tute universala en Vikipedioj, kaj la ideo ke ili estas plenigendaj aŭ detruendaj truoj estas persona interpreto de ThomasPusch, Aidas, kaj Kani kiun ili neniam bonorde diskutis kun la vikipedia komunumo sed trudadis sen interkonsento. Se io similas al krucmilito en ĉi tiu situacio, mi pensas ke tio estas la forigado de intence liverata informo. ::Intertempe mi ne rimarkas pluan malfaradon de ruĝaj ligiloj. Do en la lastaj tagoj mi ankaŭ ne enmetas ilin (krom en nove aldonata enhavo, kaj en lokoj, kie ili antaŭe estas malfaritaj). Se oni ne renovigos la malfaradon, ankaŭ mi ne renovigos la faradon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:03, 25 maj. 2026 (UTC) ::Pri la specifa ideo de ligiloj al Vikidatumoj, oni rimarku ke Aidas jam antaŭe enkondukis tiun ideon ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]], kaj ĝi malakceptiĝis, do des malpli havas sencon nomi vandalismo tion, ke iu ne allasis ĝin ĉi tie. (Aidas: "enkonstruis ligilon al Vikidatumoj, kiu nun aspektas kvazaŭ simpla vorto en nigraj literoj"; mi: " ankaŭ ne akceptus la proponon de Aidas por kaŝi la informon en la vikikodo dum la montrata teksto estus nigra"; [[Uzanto:Taylor 49]]: "Kontraŭ: malhonesta JawaSkripto por kaŝi ruĝajn ligilojn". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 25 maj. 2026 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bomba&diff=prev&oldid=9109245 Mia redakto de 16:51, 29 maj. 2025] fakte kreis la artikolon (antaŭe ĝi nur ekde januaro 2006 per robota aŭtomataĵo estis "Bomba estas komunumo de Italio" - tio apenaŭ nomeblas "artikolo", sed tamen tiel restis dum pli ol 19 jaroj). Do ĉi tie neniam estis iu ruĝa ligilo kiun mi "malhoneste per 'JawaSkripto' forigis nur por kaŝi ruĝajn ligilojn". La sama situacio estas pri miloj da tekstoj pri italaj komunumoj, kiuj estis mizeraj ĝermetoj de enhavo "...estas komunumo de Italio", ĝis mi pene faris el ili decajn koncizajn artikolojn.<ref>Laŭ stato de 10 2024, [[Kategorio-Diskuto:Komunumoj_de_Italio#Revizio|4200 tekstoj estis traktitaj, 3000 ankoraŭ ne]], por hodiaŭ ne estas nombroj, maksimume estas 4500 "jes" 2700 "ne" - ne granda diferenco - Al mi, sen roboto farinte unu paĝon post alia, kaj al ĉiuj aliaj tute mankis superrigardo, kiom da fakte plorindaj miniaturaj ĝermetoj pri italaj komunumoj el 2006 de la roboto Maksimbot entute estas kaj kiuj el tiuj jam estas home vastigitaj bonaj faritaj, do kiom da ankoraŭ restas. Sekve mi unufoje faris revizion kaj en okt. 2024 mem listigis kaj nombris ĉiujn el tiuj paĝoj kaj metis ilin en revizian liston [[Kategorio-Diskuto:Komunumoj_de_Italio#Revizio|"Komunumoj de Italio#Revizio"]] - tion mi certe ne duan fojon faros, kvankam duafoje estus jam malpli da kalkulo...</ref> Supozeble Aidas timas, ke vi nun ĉiujn milojn da tiuj tekstoj fiŝkaptas kaj ĉie enkonstruas ruĝajn ligilojn se indikiĝas kristana patrono kaj hazarde ne estas esperanta artikolo pri tiu, aŭ venas al ideo ankoraŭ enkonstrui nomojn kun ruĝaj ligiloj pri iuj nomoj de komunumestroj aŭ pri unuopaj komunumopartoj de ofte nur kelkaj domoj (en Italio ankaŭ nomataj "frakcioj"). Kaj li fakte pravas ke via ŝanĝo de mia "parametra signaro" al fuŝa ruĝa ligilo <span style="color:red">Donato de Areco</span> estis '''fakta malbonigo''' de la teksto, sen ke estis iu neceso malbonigi ĝin ... tio estas la esenco de '''"vandaligo"'''. Bone, mi ankaŭ por tiuj 7200 italaj tekstoj faris artikolojn pri kristanaj patronoj, kvankam mi mem estas ateisto, simple ĉar mi preferas bluajn ligilojn al ne bluaj ligiloj. Sed kompreneble ne pri ĉiuj teorie imageblaj kristanaj patronoj mi persone faris tekstojn. Do baze Aidas pravas ke vi malbonigis la paĝon simple pro principo, kaj vi ne pravis ke mi ĉi tie insistis pri "forigado de intence liverata informo" de aliaj uzantoj. ::: --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:23, 26 maj. 2026 (UTC) {{referencoj}} ::::Unu fojon plu vi mislegas la vortojn de aliaj. Kiam vi faras ion, kaj iu alia respondas per voĉdono "Kontraŭ:X", estas racie kompreni ke ri kontraŭas vian agadon ĉar ri opinias ĝin X. Kaj mia kontraŭo lasis eĉ ne tiom da spaco por harfendado. ::::Mi konsentas ke estas bedaŭrinde, ke mi miskorektis Arezzo al Areco kiam mi faris la ligilon. Tion mi faris fidante la artikolon [[Areco]], kiu tiel titoliĝis ekde 2009. Estas bone ke Aidas korektis tion nur kelkajn tagojn poste. Se vi tiom zorgus pri nia titolpolitiko kiom vi zorgis pri imagita regulo kontraŭ ruĝaj ligiloj, ĝi verŝajne estus korektita jarojn antaŭe. Laŭ mia kompreno la afero egale povus esti okazinta inverse: la artikolo, kiun mi fidis, povus esti ĝusta, kaj Vikidatumoj povus esti malĝusta. Aŭ se fakte la vikidatumaj nomoj estas ĝenerale pli fidindaj ol vikipediaj, mi pretas preferi ilin estontece. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:13, 26 maj. 2026 (UTC) ::::Krome vi ambaŭ profitus de relego de [[Vikipedio:Vandalismo]], ĉar tio estas unu plia vorto, kiun vi uzas en tute alia senco ol la vikipedia. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:16, 26 maj. 2026 (UTC) == Esperantigo aŭ ne? == Flanke {{re|Kani}} Pri "Arezzo" kaj "Areco": Alidirektilo estus nepre bona se ambaŭ formoj estus samgrade bonaj, aŭ tolerebla se unu estas eraro kiu tamen aparte ofte okazas en la esperanta gazetaro kaj aliaj skribaĵoj. Sed ĉi tie laŭ la ĝisnuna hodiaŭa kolekto de informoj en '''[[Diskuto:Areco]]''' la formo "Areco" ŝajne estas entute ne kutima en la vera mondo, kaj estas pura "'''vikipedia inventaĵo'''". Tiun misan vikipedian vortokreadon oni laŭeble ne plu subtenu, movu la titolon "Areco" al "Arezzo", en vikidatumoj same, aŭ trovu iujn konvinkajn pruvojn, ke la vorto tamen uzatas ekster vikipedio (se ne, ni estas "[[Richard Schulz|Ŝulcistoj]]", kaj tiam ni ankaŭ devus inventi fantaziajn formojn de Reggio Emilia "Reĝoemiljo" Forlì-Cesena "Forlioĉeseno" Lecce "Leĉo" Foggia "Foĝo" Chieti "Kjeto" kaj plu pri multe pli etaj nomoj pri kiuj neniam iu jam inventis pseŭdoesperantan vorton). Mi per vikipedia serĉo nun trovis 21 trovojn de "Donato de Arezzo" kaj nur tiun de Arbarulo en tiu ĉi teksto pri "Donato de Areco", kiu estus, se li ne malbonigintus mian tekston, ankaŭ trovo de "Donato de Arezzo". Mem enkonstrui unuan tajperaron, por nur baze de tio fari apartigilon, ne estas la senco de apartigilo. Do mi estus kontraŭ kreo de eraro "Donato de Areco", sed alidirektilo de titolo "Areco" al ĝusta "Arezzo", same pri la provinco, certe dum iom da jaroj necesos, ĉar ni mem kreis la miskomprenon ke povus esti esperantlingva nomo "Areco" (aŭ fantaziaj senreferencaj urbonomoj "Reĝoemiljo", "Forlioĉeseno", "Leĉo", "Foĝo", "Kjeto" ktp ktp). Mi tre ŝatas esperantigojn, kaj tre volas defendi ilin, se eblas trovi konvinkajn ekstervikipediajn referencojn pri ilia uzado, sed ne feliĉas se ni uzas la facilan aliron al Vikipedio, Vikivortaro aŭ Vikidatumoj por skribi eĉ anonime aŭ neesperantiste ĉie neekzistantajn esperantajn nomojn de urboj, urbetoj, vilaĝoj ktp, kiuj tute ne estas kutimaj krom en tiu paĝo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:23, 26 maj. 2026 (UTC) 20d0i9oa9xkdhddl8eb9fzbth99c4xv 1 944946 9384712 9383838 2026-05-27T03:02:07Z Arbarulo 135469 9384712 wikitext text/x-wiki == Nekonektita == Ĉu iu scias taŭgan artikolon en alia lingvo? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 20:39, 25 maj. 2026 (UTC) :Mi pensas ke la temo estas sama kiel [[Korno (anatomio)]], do vere la artikoloj estas kunigendaj. Tamen tiu artikolo estas iom miksita kaj eble iu volus fiksi ĝian temon alie; krome ĝi havas forigendaĵojn de la multnoma fuŝulo el Finnlando. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:01, 27 maj. 2026 (UTC) aerd05141v4sa94uzw2lsl2xtj9l4l9 9384713 9384712 2026-05-27T03:04:07Z Arbarulo 135469 9384713 wikitext text/x-wiki == Nekonektita == Ĉu iu scias taŭgan artikolon en alia lingvo? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 20:39, 25 maj. 2026 (UTC) :Mi pensas ke la temo estas sama kiel [[Korno (anatomio)]], do vere la artikoloj estas kunigendaj. Tamen tiu artikolo estas iom miksita kaj eble iu volus fiksi ĝian temon alie; ne helpas tio, ke en la miksaĵo estas forigendaĵoj de la multnoma fuŝulo el Finnlando. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:01, 27 maj. 2026 (UTC) iqwtfcb7bivevnryj82thvwkotwb8dn 1 944963 9384343 9384027 2026-05-26T12:39:54Z Arbarulo 135469 9384343 wikitext text/x-wiki == traŭgas == "La kruda sonkvalito rezultanta el la disonanca karaktero de la plej multaj plurakordaj pasaĵoj, traŭgas krom tio ankaŭ por perkutaj, treege ritmigitaj ensemblopasaĵoj, ekzemple jam en 1913 en la fama [[Baleto|baletmuziko]] ''Le sacre du printemps'' de [[Igor Stravinski]] ,aparte en la epizodo „Danse des adolescentes“. ĉu taŭgas? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:34, 26 maj. 2026 (UTC) :Vi pravas. Por tuta certeco mi kontrolis ankaŭ la germanan tekston, kiu verŝajne estas la originalo de nia. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:39, 26 maj. 2026 (UTC) ejogf6cv1iip22py61skrhwwydzda7y 0 944997 9384294 9384231 2026-05-26T12:04:16Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Referencoj */ 9384294 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |arkitekto=Yasuo Inomata|nomo=Japana ĝardeno en Belén de Escobar|urbo=Belén de Escobar}} '''Japana ĝardeno en Belén de Escobar''' ({{lang-es|Jardín Japonés de Belén de Escobar}}, {{lang-ja|ベレンデエスコバルの日本庭園}}) estas [[Japana ĝardeno|parko en tradicia japana stilo]], situanta en la urbo [[Belén de Escobar]], [[Provinco Bonaero]], [[Argentino]]. Malfermita en 1969<ref name="sumanespacios"/>, ĝi estis donacita de la loka japana komunumo por memorigi la kvardekan datrevenon de la alveno de la unuaj japanoj en la urbon<ref>{{Cite book||author=Juan Pablo Beliera, Aldo Abel Beliera |title=El Partido de Escobar|url=|fechaacceso=|year=31 de julio de 1990|publisher=Municipalidad de Escobar, Casa de la Cultura|isbn=}}</ref>. La projekto de la ĝardeno estis desegnita de la japana inĝeniero Yasuo Inomata, kiu loĝis en Escobar<ref>{{cite web |url=https://www.japan.go.jp/tomodachi/2016/winter2016/japanese_individuals_contributing2.html |title=Bringing Japanese Culture to Argentina Through the Tradition of Landscape Gardening |access-date=2024-12-08 |lang=en |publisher=[[Registaro de Japanio]] }}</ref>. Inomata ankaŭ aktive partoprenas en la Festivalo de Floroj, ĉiujara evento kun granda influo de la japana komunumo<ref>{{cite web |url=https://discovernikkei.org/en/journal/2020/11/25/escobar/ |title=Escobar: the City of Flowers |access-date=2024-12-08 |lang=en |author=Matsumoto Alberto |date=2020-11-25 |website=Discover Nikkei }}</ref>. En 2019, okaze de sia duonjarcenta jubileo, la ĝardeno estis pligrandigita per [[teo-domo]] kaj [[Zenĝardeno|Zeno-spaco]] en formo de interna korto kun kvieta lumigo<ref name="sumanespacios">{{cite web |url=https://www.clarin.com/zonales/suman-espacios-jardin-japones-escobar-atraer-turistas_0_rW3OZGP0B.html |author=Gil Camila |title=Suman espacios al Jardín Japonés para atraer turistas |date=2019-09-04 |access-date=2024-12-08 |lang=es |website=[[Clarín (gazeto)|Clarín]] }}</ref>. Troviĝante apud la [[oficejo de civila stato]], ĝi allogas multajn parojn por fotado, precipe antaŭ la Muro de Amo, skribita en dudek kvin lingvoj<ref name="sumanespacios"/>. == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Belén de Escobar]] [[Kategorio:Parkoj en Argentino]] [[Kategorio:Rilatoj de Argentino kaj Japanio]] mepoij6grqi086z6gr54hmbtp3qa56g 9384505 9384294 2026-05-26T17:09:04Z Γλωσσολαλιά 253200 9384505 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco|dosiero=Jardín Japonés, Belén de Escobar 04.jpg |arkitekto=Yasuo Inomata|nomo=Japana ĝardeno en Belén de Escobar|urbo=Belén de Escobar}} '''Japana ĝardeno en Belén de Escobar''' ({{lang-es|Jardín Japonés de Belén de Escobar}}, {{lang-ja|ベレンデエスコバルの日本庭園}}) estas [[Japana ĝardeno|parko en tradicia japana stilo]], situanta en la urbo [[Belén de Escobar]], [[Provinco Bonaero]], [[Argentino]]. Malfermita en 1969<ref name="sumanespacios"/>, ĝi estis donacita de la loka japana komunumo por memorigi la kvardekan datrevenon de la alveno de la unuaj japanoj en la urbon<ref>{{Cite book||author=Juan Pablo Beliera, Aldo Abel Beliera |title=El Partido de Escobar|url=|fechaacceso=|year=31 de julio de 1990|publisher=Municipalidad de Escobar, Casa de la Cultura|isbn=}}</ref>. La projekto de la ĝardeno estis desegnita de la japana inĝeniero Yasuo Inomata, kiu loĝis en Escobar<ref>{{cite web |url=https://www.japan.go.jp/tomodachi/2016/winter2016/japanese_individuals_contributing2.html |title=Bringing Japanese Culture to Argentina Through the Tradition of Landscape Gardening |access-date=2024-12-08 |lang=en |publisher=[[Registaro de Japanio]] }}</ref>. Inomata ankaŭ aktive partoprenas en la Festivalo de Floroj, ĉiujara evento kun granda influo de la japana komunumo<ref>{{cite web |url=https://discovernikkei.org/en/journal/2020/11/25/escobar/ |title=Escobar: the City of Flowers |access-date=2024-12-08 |lang=en |author=Matsumoto Alberto |date=2020-11-25 |website=Discover Nikkei }}</ref>. En 2019, okaze de sia duonjarcenta jubileo, la ĝardeno estis pligrandigita per [[teo-domo]] kaj [[Zenĝardeno|Zeno-spaco]] en formo de interna korto kun kvieta lumigo<ref name="sumanespacios">{{cite web |url=https://www.clarin.com/zonales/suman-espacios-jardin-japones-escobar-atraer-turistas_0_rW3OZGP0B.html |author=Gil Camila |title=Suman espacios al Jardín Japonés para atraer turistas |date=2019-09-04 |access-date=2024-12-08 |lang=es |website=[[Clarín (gazeto)|Clarín]] }}</ref>. Troviĝante apud la [[oficejo de civila stato]], ĝi allogas multajn parojn por fotado, precipe antaŭ la Muro de Amo, skribita en dudek kvin lingvoj<ref name="sumanespacios"/>. == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Belén de Escobar]] [[Kategorio:Parkoj en Argentino]] [[Kategorio:Rilatoj de Argentino kaj Japanio]] pxivi3le5hoodun2qpa3jn8c9tuv47h 9384519 9384505 2026-05-26T17:27:10Z Γλωσσολαλιά 253200 9384519 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco|dosiero=Jardín Japonés, Belén de Escobar 04.jpg |arkitekto=Yasuo Inomata|nomo=Japana ĝardeno en Belén de Escobar|urbo=Belén de Escobar|landoj={{Argentino}}}} '''Japana ĝardeno en Belén de Escobar''' ({{lang-es|Jardín Japonés de Belén de Escobar}}, {{lang-ja|ベレンデエスコバルの日本庭園}}) estas [[Japana ĝardeno|parko en tradicia japana stilo]], situanta en la urbo [[Belén de Escobar]], [[Provinco Bonaero]], [[Argentino]]. Malfermita en 1969<ref name="sumanespacios"/>, ĝi estis donacita de la loka japana komunumo por memorigi la kvardekan datrevenon de la alveno de la unuaj japanoj en la urbon<ref>{{Cite book||author=Juan Pablo Beliera, Aldo Abel Beliera |title=El Partido de Escobar|url=|fechaacceso=|year=31 de julio de 1990|publisher=Municipalidad de Escobar, Casa de la Cultura|isbn=}}</ref>. La projekto de la ĝardeno estis desegnita de la japana inĝeniero Yasuo Inomata, kiu loĝis en Escobar<ref>{{cite web |url=https://www.japan.go.jp/tomodachi/2016/winter2016/japanese_individuals_contributing2.html |title=Bringing Japanese Culture to Argentina Through the Tradition of Landscape Gardening |access-date=2024-12-08 |lang=en |publisher=[[Registaro de Japanio]] }}</ref>. Inomata ankaŭ aktive partoprenas en la Festivalo de Floroj, ĉiujara evento kun granda influo de la japana komunumo<ref>{{cite web |url=https://discovernikkei.org/en/journal/2020/11/25/escobar/ |title=Escobar: the City of Flowers |access-date=2024-12-08 |lang=en |author=Matsumoto Alberto |date=2020-11-25 |website=Discover Nikkei }}</ref>. En 2019, okaze de sia duonjarcenta jubileo, la ĝardeno estis pligrandigita per [[teo-domo]] kaj [[Zenĝardeno|Zeno-spaco]] en formo de interna korto kun kvieta lumigo<ref name="sumanespacios">{{cite web |url=https://www.clarin.com/zonales/suman-espacios-jardin-japones-escobar-atraer-turistas_0_rW3OZGP0B.html |author=Gil Camila |title=Suman espacios al Jardín Japonés para atraer turistas |date=2019-09-04 |access-date=2024-12-08 |lang=es |website=[[Clarín (gazeto)|Clarín]] }}</ref>. Troviĝante apud la [[oficejo de civila stato]], ĝi allogas multajn parojn por fotado, precipe antaŭ la Muro de Amo, skribita en dudek kvin lingvoj<ref name="sumanespacios"/>. == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Belén de Escobar]] [[Kategorio:Parkoj en Argentino]] [[Kategorio:Rilatoj de Argentino kaj Japanio]] bcb8uovefyjg3dxdzwuc4a20n5luefh 0 945007 9384321 9384285 2026-05-26T12:15:43Z Kani 670 9384321 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Merido (Hispanio)|Merido]], [[Ekstremaduro]], {{Hispanio}} |bildo = Posxtkarto.jpg }} La '''52-a Hispana Kongreso de Esperanto''' - hispane ''52º Congreso Español de Esperanto'' - okazis de la 30-a de aprilo ĝis la 3-a de majo 1992 en [[Merido (Hispanio)|Merido]], la ĉefurbo de [[Ekstremaduro]], Hispanio. Estis Honora Komitato prezidita de tiama prezidanto de la regiono, nome [[Juan Carlos Rodríguez Ibarra]] kaj komponita de diversaj altranguloj, kiel la urbestro de Merido Antonio Vélez Sánchez, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref>''52-a Hispana Kongreso de Esperanto'', Kongreslibro, 1992, 32 paĝoj. Por tiu referenco p. 6</ref> La Loka Kongresa Komitato estis prezidita de Francisco Cabezas Jiménez<ref>Kongreslibro, p. 10</ref> kaj komponita de Alejandro Donaire Carballar, Juan Antonio Rollán Gómez, Juan Carlos Sánchez, Eulalia Casado Galán, Santiago Ortega del Amo, María del Sol Caro García, Yolanda Juarros Barcenilla, Guadalupe Yerga Cortés kaj Dolores Obrero Herrera.<ref>Kongreslibro, p. 11</ref> La kongresejo estos la tiama Kulturdomo ĉe strato Moreno de Vargas. En la kovrilpaĝo de la Kongreslibro kaj en la eldonita [[poŝtkarto]] aperas malsupre, ke organizis la kongreson la municipo Merido. == Programo == Funkciis libroservo kaj krom la diversaj prelegoj, okazis Esperanto kurseto, hispanlingvaj debato pri internacia lingvo-problemo kaj pri Merido mem, kunvenoj de [[HEF]], HEJS, ILEI, HALE, kaj Fundación Esperanto, prezento de la [[Universala Kongreso de Esperanto]] okazonta en [[Valencio]] en 1993. Pri distraj programeroj menciindas rok-koncerto de "Solo", folklora festo fare de Grupo "Nuestra Señora de la Antigua", koncerto per gitaro-akordiono de lernanto de la Eo-kurseto, koncerto de portugalaj fadoj, Lirika Festo fare de Miguel Fernández, Pedro Vilarroig kaj Koruso "Verda Stelo". Dimanĉe la 3an estis programita katolika meso kaj vizitoj (matene kaj posttagemeze) al la urbo kaj ties muzeoj. Lunde la 4an organiziĝis postkongresa ekskurso al Portugalio. ===Prelegoj=== * A. Alonso, "Demografiaj perspektivoj por nia epoko" * [[Jorge Camacho]], "Tradukado de Esperanto en la hispana kaj de la hispana en Esperanto" * [[Gonçalo Neves]], "Portugalaj kaj hispanaj aŭtoroj en Esperanto" * [[Luis Serrano]], Alitipa legado don Kiĥoto" * Rafaela Urueña, "Origino kaj celoj de la Eŭropa Komisiono" == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1992]] [[Kategorio:Merido]] [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:1992 en Hispanio]] 5jwa04di635guznopeoj2iktzgdjjsc 9384330 9384321 2026-05-26T12:17:33Z Kani 670 9384330 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Merido (Hispanio)|Merido]], [[Ekstremaduro]], {{Hispanio}} |bildo = Posxtkarto.jpg }} La '''52-a Hispana Kongreso de Esperanto''' - hispane ''52º Congreso Español de Esperanto'' - okazis de la 30-a de aprilo ĝis la 3-a de majo 1992 en [[Merido (Hispanio)|Merido]], la ĉefurbo de [[Ekstremaduro]], Hispanio. Estis Honora Komitato prezidita de tiama prezidanto de la regiono, nome [[Juan Carlos Rodríguez Ibarra]] kaj komponita de diversaj altranguloj, kiel la urbestro de Merido Antonio Vélez Sánchez, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref>''52-a Hispana Kongreso de Esperanto'', Kongreslibro, 1992, 32 paĝoj. Por tiu referenco p. 6</ref> La Loka Kongresa Komitato estis prezidita de Francisco Cabezas Jiménez<ref>Kongreslibro, p. 10</ref> kaj komponita de Alejandro Donaire Carballar, Juan Antonio Rollán Gómez, Juan Carlos Sánchez, Eulalia Casado Galán, Santiago Ortega del Amo, María del Sol Caro García, Yolanda Juarros Barcenilla, Guadalupe Yerga Cortés kaj Dolores Obrero Herrera.<ref>Kongreslibro, p. 11</ref> La kongresejo estos la tiama Kulturdomo ĉe strato Moreno de Vargas. En la kovrilpaĝo de la Kongreslibro kaj en la eldonita [[poŝtkarto]] aperas malsupre, ke organizis la kongreson la municipo Merido. Partoprenis 144 kongresanoj.<ref>Kongreslibro, pp. 23-29</ref> == Programo == Funkciis libroservo kaj krom la diversaj prelegoj, okazis Esperanto kurseto, hispanlingvaj debato pri internacia lingvo-problemo kaj pri Merido mem, kunvenoj de [[HEF]], HEJS, ILEI, HALE, kaj Fundación Esperanto, prezento de la [[Universala Kongreso de Esperanto]] okazonta en [[Valencio]] en 1993. Pri distraj programeroj menciindas rok-koncerto de "Solo", folklora festo fare de Grupo "Nuestra Señora de la Antigua", koncerto per gitaro-akordiono de lernanto de la Eo-kurseto, koncerto de portugalaj fadoj, Lirika Festo fare de Miguel Fernández, Pedro Vilarroig kaj Koruso "Verda Stelo". Dimanĉe la 3an estis programita katolika meso kaj vizitoj (matene kaj posttagemeze) al la urbo kaj ties muzeoj. Lunde la 4an organiziĝis postkongresa ekskurso al Portugalio. ===Prelegoj=== * A. Alonso, "Demografiaj perspektivoj por nia epoko" * [[Jorge Camacho]], "Tradukado de Esperanto en la hispana kaj de la hispana en Esperanto" * [[Gonçalo Neves]], "Portugalaj kaj hispanaj aŭtoroj en Esperanto" * [[Luis Serrano]], Alitipa legado don Kiĥoto" * Rafaela Urueña, "Origino kaj celoj de la Eŭropa Komisiono" == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1992]] [[Kategorio:Merido]] [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:1992 en Hispanio]] rx74otcc168x9xc41rsi5f491bdiv8x 9384339 9384330 2026-05-26T12:23:29Z Kani 670 9384339 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Merido (Hispanio)|Merido]], [[Ekstremaduro]], {{Hispanio}} |bildo = Posxtkarto.jpg }} La '''52-a Hispana Kongreso de Esperanto''' - hispane ''52º Congreso Español de Esperanto'' - okazis de la 30-a de aprilo ĝis la 3-a de majo 1992 en [[Merido (Hispanio)|Merido]], la ĉefurbo de [[Ekstremaduro]], Hispanio. Estis Honora Komitato prezidita de tiama prezidanto de la regiono, nome [[Juan Carlos Rodríguez Ibarra]] kaj komponita de diversaj altranguloj, kiel la urbestro de Merido Antonio Vélez Sánchez, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref>''52-a Hispana Kongreso de Esperanto'', Kongreslibro, 1992, 32 paĝoj. Por tiu referenco p. 6</ref> La Loka Kongresa Komitato estis prezidita de Francisco Cabezas Jiménez<ref>Kongreslibro, p. 10</ref> kaj komponita de Alejandro Donaire Carballar, Juan Antonio Rollán Gómez, Juan Carlos Sánchez, Eulalia Casado Galán, Santiago Ortega del Amo, María del Sol Caro García, Yolanda Juarros Barcenilla, Guadalupe Yerga Cortés kaj Dolores Obrero Herrera.<ref>Kongreslibro, p. 11</ref> La kongresejo estos la tiama Kulturdomo ĉe strato Moreno de Vargas. En la kovrilpaĝo de la Kongreslibro kaj en la eldonita [[poŝtkarto]] aperas malsupre, ke organizis la kongreson la municipo Merido. Partoprenis 144 kongresanoj.<ref>Kongreslibro, pp. 23-29</ref> == Programo == Funkciis libroservo kaj krom la diversaj prelegoj, okazis Esperanto kurseto, hispanlingvaj debato pri internacia lingvo-problemo kaj pri Merido mem, kunvenoj de [[HEF]], HEJS, ILEI, HALE, kaj Fundación Esperanto, prezento de la [[Universala Kongreso de Esperanto]] okazonta en [[Valencio]] en 1993. Pri distraj programeroj menciindas rok-koncerto de "Solo", folklora festo fare de Grupo "Nuestra Señora de la Antigua", koncerto per gitaro-akordiono de lernanto de la Eo-kurseto, koncerto de portugalaj fadoj, Lirika Festo fare de Miguel Fernández, Pedro Vilarroig kaj Koruso "Verda Stelo". Dimanĉe la 3an estis programita katolika meso kaj vizitoj (matene kaj posttagemeze) al la urbo kaj ties muzeoj. Lunde la 4an organiziĝis postkongresa ekskurso al Portugalio. ===Prelegoj=== * A. Alonso, "Demografiaj perspektivoj por nia epoko" * [[Jorge Camacho]], "Tradukado de Esperanto en la hispana kaj de la hispana en Esperanto" * [[Gonçalo Neves]], "Portugalaj kaj hispanaj aŭtoroj en Esperanto" * [[Luis Serrano]], Alitipa legado don Kiĥoto" * Rafaela Urueña, "Origino kaj celoj de la Eŭropa Komisiono" == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1992]] [[Kategorio:Merido]] [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:1992 en Hispanio]] lmqaytg80ls8wadmt4uamqf7e1x55dp 9384497 9384339 2026-05-26T16:45:44Z Kani 670 /* Programo */ 9384497 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Merido (Hispanio)|Merido]], [[Ekstremaduro]], {{Hispanio}} |bildo = Posxtkarto.jpg }} La '''52-a Hispana Kongreso de Esperanto''' - hispane ''52º Congreso Español de Esperanto'' - okazis de la 30-a de aprilo ĝis la 3-a de majo 1992 en [[Merido (Hispanio)|Merido]], la ĉefurbo de [[Ekstremaduro]], Hispanio. Estis Honora Komitato prezidita de tiama prezidanto de la regiono, nome [[Juan Carlos Rodríguez Ibarra]] kaj komponita de diversaj altranguloj, kiel la urbestro de Merido Antonio Vélez Sánchez, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref>''52-a Hispana Kongreso de Esperanto'', Kongreslibro, 1992, 32 paĝoj. Por tiu referenco p. 6</ref> La Loka Kongresa Komitato estis prezidita de Francisco Cabezas Jiménez<ref>Kongreslibro, p. 10</ref> kaj komponita de Alejandro Donaire Carballar, Juan Antonio Rollán Gómez, Juan Carlos Sánchez, Eulalia Casado Galán, Santiago Ortega del Amo, María del Sol Caro García, Yolanda Juarros Barcenilla, Guadalupe Yerga Cortés kaj Dolores Obrero Herrera.<ref>Kongreslibro, p. 11</ref> La kongresejo estos la tiama Kulturdomo ĉe strato Moreno de Vargas. En la kovrilpaĝo de la Kongreslibro kaj en la eldonita [[poŝtkarto]] aperas malsupre, ke organizis la kongreson la municipo Merido. Partoprenis 144 kongresanoj.<ref>Kongreslibro, pp. 23-29</ref> == Programo == Funkciis libroservo kaj krom la diversaj prelegoj, okazis Esperanto kurseto, hispanlingvaj debato pri internacia lingvo-problemo kaj pri Merido mem, kunvenoj de [[HEF]], HEJS, ILEI, HALE, kaj Fundación Esperanto, prezento de la [[UK 1993|Universala Kongreso de Esperanto]] okazonta en [[Valencio]] en 1993. Pri distraj programeroj menciindas rok-koncerto de "Solo", folklora festo fare de Grupo "Nuestra Señora de la Antigua", koncerto per gitaro-akordiono de lernanto de la Eo-kurseto, koncerto de portugalaj fadoj, Lirika Festo fare de Miguel Fernández, Pedro Vilarroig kaj Koruso "Verda Stelo". Dimanĉe la 3an estis programita katolika meso kaj vizitoj (matene kaj posttagemeze) al la urbo kaj ties muzeoj. Lunde la 4an organiziĝis postkongresa ekskurso al Portugalio. ===Prelegoj=== * A. Alonso, "Demografiaj perspektivoj por nia epoko" * [[Jorge Camacho]], "Tradukado de Esperanto en la hispana kaj de la hispana en Esperanto" * [[Gonçalo Neves]], "Portugalaj kaj hispanaj aŭtoroj en Esperanto" * [[Luis Serrano]], Alitipa legado don Kiĥoto" * Rafaela Urueña, "Origino kaj celoj de la Eŭropa Komisiono" == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1992]] [[Kategorio:Merido]] [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:1992 en Hispanio]] 6ado5p9klyjus45xdwv0wpow8ocd6bw 9384500 9384497 2026-05-26T16:52:01Z Kani 670 /* Programo */ 9384500 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Merido (Hispanio)|Merido]], [[Ekstremaduro]], {{Hispanio}} |bildo = Posxtkarto.jpg }} La '''52-a Hispana Kongreso de Esperanto''' - hispane ''52º Congreso Español de Esperanto'' - okazis de la 30-a de aprilo ĝis la 3-a de majo 1992 en [[Merido (Hispanio)|Merido]], la ĉefurbo de [[Ekstremaduro]], Hispanio. Estis Honora Komitato prezidita de tiama prezidanto de la regiono, nome [[Juan Carlos Rodríguez Ibarra]] kaj komponita de diversaj altranguloj, kiel la urbestro de Merido Antonio Vélez Sánchez, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref>''52-a Hispana Kongreso de Esperanto'', Kongreslibro, 1992, 32 paĝoj. Por tiu referenco p. 6</ref> La Loka Kongresa Komitato estis prezidita de Francisco Cabezas Jiménez<ref>Kongreslibro, p. 10</ref> kaj komponita de Alejandro Donaire Carballar, Juan Antonio Rollán Gómez, Juan Carlos Sánchez, Eulalia Casado Galán, Santiago Ortega del Amo, María del Sol Caro García, Yolanda Juarros Barcenilla, Guadalupe Yerga Cortés kaj Dolores Obrero Herrera.<ref>Kongreslibro, p. 11</ref> La kongresejo estos la tiama Kulturdomo ĉe strato Moreno de Vargas. En la kovrilpaĝo de la Kongreslibro kaj en la eldonita [[poŝtkarto]] aperas malsupre, ke organizis la kongreson la municipo Merido. Partoprenis 144 kongresanoj.<ref>Kongreslibro, pp. 23-29</ref> == Programo == Funkciis libroservo kaj krom la diversaj prelegoj, okazis Esperanto kurseto, hispanlingvaj debato pri internacia lingvo-problemo kaj pri Merido mem, kunvenoj de [[HEF]], HEJS, ILEI, HALE, kaj Fundación Esperanto, prezento de la [[UK 1993|Universala Kongreso de Esperanto]] okazonta en [[Valencio]] en 1993. Pri distraj programeroj menciindas rok-koncerto de "[[Solotronik|Solo]]", folklora festo fare de Grupo "Nuestra Señora de la Antigua", koncerto per gitaro-akordiono de lernanto de la Eo-kurseto, koncerto de portugalaj fadoj, Lirika Festo fare de Miguel Fernández, Pedro Vilarroig kaj Koruso "Verda Stelo". Dimanĉe la 3an estis programita katolika meso kaj vizitoj (matene kaj posttagemeze) al la urbo kaj ties muzeoj. Lunde la 4an organiziĝis postkongresa ekskurso al Portugalio. ===Prelegoj=== * A. Alonso, "Demografiaj perspektivoj por nia epoko" * [[Jorge Camacho]], "Tradukado de Esperanto en la hispana kaj de la hispana en Esperanto" * [[Gonçalo Neves]], "Portugalaj kaj hispanaj aŭtoroj en Esperanto" * [[Luis Serrano]], Alitipa legado don Kiĥoto" * Rafaela Urueña, "Origino kaj celoj de la Eŭropa Komisiono" == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1992]] [[Kategorio:Merido]] [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:1992 en Hispanio]] 6xd0mbimjyijmeev63ee9ma5fnn4itq 9384503 9384500 2026-05-26T16:58:50Z Kani 670 9384503 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Merido (Hispanio)|Merido]], [[Ekstremaduro]], {{Hispanio}} |bildo = Posxtkarto.jpg }} La '''52-a Hispana Kongreso de Esperanto''' - hispane ''52º Congreso Español de Esperanto'' - okazis de la 30-a de aprilo ĝis la 3-a de majo 1992 en [[Merido (Hispanio)|Merido]], la ĉefurbo de [[Ekstremaduro]], Hispanio. Estis Honora Komitato prezidita de tiama prezidanto de la regiono, nome [[Juan Carlos Rodríguez Ibarra]] kaj komponita de diversaj altranguloj, kiel la urbestro de Merido Antonio Vélez Sánchez, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref>''52-a Hispana Kongreso de Esperanto'', Kongreslibro, 1992, 32 paĝoj. Por tiu referenco p. 6</ref> La Loka Kongresa Komitato estis prezidita de Francisco Cabezas Jiménez<ref>Kongreslibro, p. 10</ref> kaj komponita de Alejandro Donaire Carballar, Juan Antonio Rollán Gómez, Juan Carlos Sánchez, Eulalia Casado Galán, Santiago Ortega del Amo, María del Sol Caro García, Yolanda Juarros Barcenilla, Guadalupe Yerga Cortés kaj Dolores Obrero Herrera.<ref>Kongreslibro, p. 11</ref> La kongresejo estis la tiama Kulturdomo ĉe strato Moreno de Vargas. En la kovrilpaĝo de la Kongreslibro kaj en la eldonita [[poŝtkarto]] aperas malsupre, ke organizis la kongreson la municipo Merido. Partoprenis 144 kongresanoj.<ref>Kongreslibro, pp. 23-29</ref> == Programo == Funkciis libroservo kaj krom la diversaj prelegoj, okazis Esperanto kurseto, hispanlingvaj debato pri internacia lingvo-problemo kaj pri Merido mem, kunvenoj de [[HEF]], HEJS, ILEI, HALE, kaj Fundación Esperanto, prezento de la [[UK 1993|Universala Kongreso de Esperanto]] okazonta en [[Valencio]] en 1993. Pri distraj programeroj menciindas rok-koncerto de "[[Solotronik|Solo]]", folklora festo fare de Grupo "Nuestra Señora de la Antigua", koncerto per gitaro-akordiono de lernanto de la Eo-kurseto, koncerto de portugalaj fadoj, Lirika Festo fare de Miguel Fernández, Pedro Vilarroig kaj Koruso "Verda Stelo". Dimanĉe la 3an estis programita katolika meso kaj vizitoj (matene kaj posttagemeze) al la urbo kaj ties muzeoj. Lunde la 4an organiziĝis postkongresa ekskurso al Portugalio. ===Prelegoj=== * A. Alonso, "Demografiaj perspektivoj por nia epoko" * [[Jorge Camacho]], "Tradukado de Esperanto en la hispana kaj de la hispana en Esperanto" * [[Gonçalo Neves]], "Portugalaj kaj hispanaj aŭtoroj en Esperanto" * [[Luis Serrano]], Alitipa legado don Kiĥoto" * Rafaela Urueña, "Origino kaj celoj de la Eŭropa Komisiono" == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1992]] [[Kategorio:Merido]] [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:1992 en Hispanio]] dorgo7hjt345o6mx5a6sf5nactdpw7y 9384518 9384503 2026-05-26T17:25:46Z Kani 670 /* Programo */ 9384518 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Merido (Hispanio)|Merido]], [[Ekstremaduro]], {{Hispanio}} |bildo = Posxtkarto.jpg }} La '''52-a Hispana Kongreso de Esperanto''' - hispane ''52º Congreso Español de Esperanto'' - okazis de la 30-a de aprilo ĝis la 3-a de majo 1992 en [[Merido (Hispanio)|Merido]], la ĉefurbo de [[Ekstremaduro]], Hispanio. Estis Honora Komitato prezidita de tiama prezidanto de la regiono, nome [[Juan Carlos Rodríguez Ibarra]] kaj komponita de diversaj altranguloj, kiel la urbestro de Merido Antonio Vélez Sánchez, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref>''52-a Hispana Kongreso de Esperanto'', Kongreslibro, 1992, 32 paĝoj. Por tiu referenco p. 6</ref> La Loka Kongresa Komitato estis prezidita de Francisco Cabezas Jiménez<ref>Kongreslibro, p. 10</ref> kaj komponita de Alejandro Donaire Carballar, Juan Antonio Rollán Gómez, Juan Carlos Sánchez, Eulalia Casado Galán, Santiago Ortega del Amo, María del Sol Caro García, Yolanda Juarros Barcenilla, Guadalupe Yerga Cortés kaj Dolores Obrero Herrera.<ref>Kongreslibro, p. 11</ref> La kongresejo estis la tiama Kulturdomo ĉe strato Moreno de Vargas. En la kovrilpaĝo de la Kongreslibro kaj en la eldonita [[poŝtkarto]] aperas malsupre, ke organizis la kongreson la municipo Merido. Partoprenis 144 kongresanoj.<ref>Kongreslibro, pp. 23-29</ref> == Programo == Funkciis libroservo kaj krom la diversaj prelegoj, okazis Esperanto kurseto, hispanlingvaj debato pri internacia lingvo-problemo kaj pri Merido mem, kunvenoj de [[Hispana Esperanto-Federacio|HEF]], HEJS, [[ILEI]], HALE, kaj Fundación Esperanto, prezento de la [[UK 1993|Universala Kongreso de Esperanto]] okazonta en [[Valencio]] en 1993. Pri distraj programeroj menciindas rok-koncerto de "[[Solotronik|Solo]]", folklora festo fare de Grupo "Nuestra Señora de la Antigua", koncerto per gitaro-akordiono de lernanto de la Eo-kurseto, koncerto de portugalaj fadoj, Lirika Festo fare de Miguel Fernández, Pedro Vilarroig kaj Koruso "Verda Stelo". Dimanĉe la 3an estis programita katolika meso kaj vizitoj (matene kaj posttagemeze) al la urbo kaj ties muzeoj. Lunde la 4an organiziĝis postkongresa ekskurso al Portugalio. ===Prelegoj=== * A. Alonso, "Demografiaj perspektivoj por nia epoko" * [[Jorge Camacho]], "Tradukado de Esperanto en la hispana kaj de la hispana en Esperanto" * [[Gonçalo Neves]], "Portugalaj kaj hispanaj aŭtoroj en Esperanto" * [[Luis Serrano]], Alitipa legado don Kiĥoto" * Rafaela Urueña, "Origino kaj celoj de la Eŭropa Komisiono" == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1992]] [[Kategorio:Merido]] [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:1992 en Hispanio]] i296svfeukopkknxcvcr5oavh55jnmd 9385001 9384518 2026-05-27T11:02:17Z ~2026-31375-68 257627 9385001 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Merido (Hispanio)|Merido]], [[Ekstremaduro]], {{Hispanio}} |bildo = Posxtkarto.jpg }} La '''52-a Hispana Kongreso de Esperanto''' - hispane ''52º Congreso Español de Esperanto'' - okazis de la 30-a de aprilo ĝis la 3-a de majo 1992 en [[Merido (Hispanio)|Merido]], la ĉefurbo de [[Ekstremaduro]], Hispanio. Estis Honora Komitato prezidita de tiama prezidanto de la regiono [[Juan Carlos Rodríguez Ibarra]] kaj konsistanta el diversaj altranguloj, kiel la urbestro de Merido Antonio Vélez Sánchez, kiu salutis en la Kongreslibro.<ref>''52-a Hispana Kongreso de Esperanto'', Kongreslibro, 1992, 32 paĝoj. Por tiu referenco p. 6</ref> La Loka Kongresa Komitato estis prezidita de Francisco Cabezas Jiménez<ref>Kongreslibro, p. 10</ref> kaj konsistis el Alejandro Donaire Carballar, Juan Antonio Rollán Gómez, Juan Carlos Sánchez, Eulalia Casado Galán, Santiago Ortega del Amo, María del Sol Caro García, Yolanda Juarros Barcenilla, Guadalupe Yerga Cortés kaj Dolores Obrero Herrera.<ref>Kongreslibro, p. 11</ref> La kongresejo estis la tiama Kulturdomo ĉe strato Moreno de Vargas. En la kovrilpaĝo de la Kongreslibro kaj en la eldonita [[poŝtkarto]] aperas malsupre, ke organizis la kongreson la municipo Merido. Partoprenis 144 kongresanoj.<ref>Kongreslibro, pp. 23-29</ref> == Programo == Funkciis libroservo kaj krom la diversaj prelegoj, okazis Esperanto-kurseto, hispanlingvaj debato pri internacia lingvo-problemo kaj pri Merido mem, kunvenoj de [[Hispana Esperanto-Federacio|HEF]], HEJS, [[ILEI]], HALE, kaj Fundación Esperanto, prezento de la [[UK 1993|Universala Kongreso de Esperanto]] okazonta en [[Valencio]] en 1993. Pri distraj programeroj menciindas rok-koncerto de "[[Solotronik|Solo]]", folklora festo fare de Grupo "Nuestra Señora de la Antigua", koncerto per gitaro-akordiono de lernanto de la Eo-kurseto, koncerto de portugalaj fadoj, Lirika Festo fare de Miguel Fernández, Pedro Vilarroig kaj Koruso "Verda Stelo". Dimanĉe la 3an estis programita katolika meso kaj vizitoj (matene kaj posttagemeze) al la urbo kaj ties muzeoj. Lunde la 4an organiziĝis postkongresa ekskurso al Portugalio. ===Prelegoj=== * A. Alonso, "Demografiaj perspektivoj por nia epoko" * [[Jorge Camacho]], "Tradukado de Esperanto en la hispana kaj de la hispana en Esperanto" * [[Gonçalo Neves]], "Portugalaj kaj hispanaj aŭtoroj en Esperanto" * [[Luis Serrano]], Alitipa legado don Kiĥoto" * [[Rafaela Urueña]], "Origino kaj celoj de la Eŭropa Komisiono" == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1992]] [[Kategorio:Merido]] [[Kategorio:Ekstremaduro]] [[Kategorio:1992 en Hispanio]] a694hrmbge3d7lcw49cjrtfchsvkn13 10 945010 9384292 2026-05-26T12:02:31Z Γλωσσολαλιά 253200 be → eo 9384292 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |nomo = Japanaj ĝardenoj |titolo = [[Japana ĝardeno|Japanaj ĝardenoj]] |bildo= [[Dosiero:Logoprojetbonsai.png|65px]] |stato = {{{stato|uncollapsed}}} |bodyclass = hlist hlist-items-nowrap |grupo1 = En Japanio |listo1 = *[[3 famaj parkoj de Japanio]] *[[Parko Inokaŝira|Inokaŝira]] *[[Kairaku-en]] *[[Ĝardeno Kansen-en|Kansen-en]] *[[Ĝardeno Kijosumi|Kijosumi]] *[[Kōraku-en]] *[[Ĝardeno Koiŝikaŭa Kōrakuen|Koiŝikaŭa Kōrakuen]] *[[Kenroku-en]] *[[Ĝardeno Ōkuma|Ōkuma]] *[[Rjoan-ĝi|Rjoan-ĝi]] *[[Ĝardeno Rikugien|Rikugien]] *[[Ŝukkeien]] *[[Ĝardeno Ŝin-Edogaŭa|Ŝin-Edogaŭa]] *[[Ĝardeno Ĉinzanso|Ĉinzanso]] *[[Tōfuku-ji]] *[[Ueno (parko)|Ueno]] *[[Ĝardenoj Hamarikju|Hamarikju]] *[[Parko Hibija|Hibija]] *[[Parko Jojogi|Jojogi]] |grupo2 = Ekster Japanio |listo2 = * [[Japana ĝardeno (Adelajdo)|Adelajdo]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (Ateno)|Ateno]] 🇬🇷 * [[Japana ĝardeno (Bad Langensalza)|Bad Langensalza]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Belén de Escobar)|Belén de Escobar]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Bonno)|Bonno]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Bonaero)|Bonaero]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Beogrado)|Beogrado]] 🇷🇸 * [[Ĝardeno Nitobe|Vankuvero]] 🇨🇦 * [[Japana ĝardeno (Dijon)|Dijon]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Kaiserslautern)|Kaiserslautern]] 🇩🇪 * [[Japana kultura centro kaj ĝardeno en Cowra|Cowra]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (La Serena)|La Serena]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Mažučiai)|Mažučiai]] 🇱🇹 * [[Japana ĝardeno (Managvo)|Managvo]] 🇳🇮 * [[Japana ĝardeno (Monako)|Monako]] 🇲🇨 * [[Japana ĝardeno (Montevideo)|Montevideo]] 🇺🇾 * [[Japana ĝardeno (Moskvo)|Moskvo]] 🇷🇺 * [[japana ĝardeno (Minsko)|Minsko]] 🇧🇾 * [[Japana ĝardeno (Nanto)|Nanto]] 🇫🇷 * [[Nikka Yuko]] 🇨🇦 * [[Muzeo Morikami kaj Japanaj ĝardenoj|Palm Beach]] 🇺🇸 * [[Portlanda japana ĝardeno|Portlando]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Rueil-Malmaison)|Rueil-Malmaison]] 🇫🇷 * [[Teĝardeno (San-Francisko)|San-Francisko]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)|Sankt-Peterburgo]] 🇷🇺 * [[Japana ĝardeno (Santiago)|Santiago]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Singapuro)|Singapuro]] 🇸🇬 * [[Japana ĝardeno Baltalimanı|Istanbulo]] 🇹🇷 * [[Japana ĝardeno (Tuluzo)|Tuluzo]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Vroclavo)|Vroclavo]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Haselto)|Haselto]] 🇧🇪 * [[Japana ĝardeno (Chorzów)|Chorzów]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Ĉikago)|Ĉikago]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno de Unesko|Unesko]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Jarków)|Jarków]] 🇵🇱 |grupo3 = Stiloj |listo3 = *[[Ŝtonĝardeno]] *[[Bonbajo]] *[[Ro-ĝi|Ro-ĝi (teĝardeno)]] *[[Ĝardeno de la Pura Lando|Pura Lando]] *[[Sakuteiki]] *[[Tsubaniwa]] *[[Japana ĝardeno]] |grupo4 = Elementoj |listo4 = *[[Bonbajo]] *[[Lunkurba ponto]] *[[Paŝoŝtonoj]] *[[Senzai]] *[[Shishi-odoshi|Ŝiŝi-odoŝi]] *[[Suikinkutsu]] *[[Ĉaŝicu (te-dometo)]] *[[Horaisan]] *[[Cukubajo]] *[[Tōrō|Tōrō (lanternoj)]]: [[Yukimi-dōrō]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategorio:Japana ĝardeno]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Kategorio:Navigaj ŝablonoj:Japanio]]</noinclude> ntbuepshf8dl77jjkyjghox9qk59fvn 9384327 9384292 2026-05-26T12:16:39Z Γλωσσολαλιά 253200 9384327 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |nomo = Japana ĝardenoj |titolo = [[Japana ĝardeno|Japana ĝardenoj]] |bildo= [[Dosiero:Logoprojetbonsai.png|65px]] |stato = {{{stato|uncollapsed}}} |bodyclass = hlist hlist-items-nowrap |grupo1 = En Japanio |listo1 = *[[3 famaj parkoj de Japanio]] *[[Parko Inokaŝira|Inokaŝira]] *[[Kairaku-en]] *[[Ĝardeno Kansen-en|Kansen-en]] *[[Ĝardeno Kijosumi|Kijosumi]] *[[Kōraku-en]] *[[Ĝardeno Koiŝikaŭa Kōrakuen|Koiŝikaŭa Kōrakuen]] *[[Kenroku-en]] *[[Ĝardeno Ōkuma|Ōkuma]] *[[Rjoan-ĝi|Rjoan-ĝi]] *[[Ĝardeno Rikugien|Rikugien]] *[[Ŝukkeien]] *[[Ĝardeno Ŝin-Edogaŭa|Ŝin-Edogaŭa]] *[[Ĝardeno Ĉinzanso|Ĉinzanso]] *[[Tōfuku-ji]] *[[Ueno (parko)|Ueno]] *[[Ĝardenoj Hamarikju|Hamarikju]] *[[Parko Hibija|Hibija]] *[[Parko Jojogi|Jojogi]] |grupo2 = Ekster Japanio |listo2 = * [[Japana ĝardeno (Adelajdo)|Adelajdo]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (Ateno)|Ateno]] 🇬🇷 * [[Japana ĝardeno (Bad Langensalza)|Bad Langensalza]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Belén de Escobar)|Belén de Escobar]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Bonno)|Bonno]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Bonaero)|Bonaero]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Beogrado)|Beogrado]] 🇷🇸 * [[Ĝardeno Nitobe|Vankuvero]] 🇨🇦 * [[Japana ĝardeno (Dijon)|Dijon]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Kaiserslautern)|Kaiserslautern]] 🇩🇪 * [[Japana kultura centro kaj ĝardeno en Cowra|Cowra]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (La Serena)|La Serena]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Mažučiai)|Mažučiai]] 🇱🇹 * [[Japana ĝardeno (Managvo)|Managvo]] 🇳🇮 * [[Japana ĝardeno (Monako)|Monako]] 🇲🇨 * [[Japana ĝardeno (Montevideo)|Montevideo]] 🇺🇾 * [[Japana ĝardeno (Moskvo)|Moskvo]] 🇷🇺 * [[japana ĝardeno (Minsko)|Minsko]] 🇧🇾 * [[Japana ĝardeno (Nanto)|Nanto]] 🇫🇷 * [[Nikka Yuko]] 🇨🇦 * [[Muzeo Morikami kaj Japanaj ĝardenoj|Palm Beach]] 🇺🇸 * [[Portlanda japana ĝardeno|Portlando]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Rueil-Malmaison)|Rueil-Malmaison]] 🇫🇷 * [[Teĝardeno (San-Francisko)|San-Francisko]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)|Sankt-Peterburgo]] 🇷🇺 * [[Japana ĝardeno (Santiago)|Santiago]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Singapuro)|Singapuro]] 🇸🇬 * [[Japana ĝardeno Baltalimanı|Istanbulo]] 🇹🇷 * [[Japana ĝardeno (Tuluzo)|Tuluzo]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Vroclavo)|Vroclavo]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Haselto)|Haselto]] 🇧🇪 * [[Japana ĝardeno (Chorzów)|Chorzów]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Ĉikago)|Ĉikago]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno de Unesko|Unesko]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Jarków)|Jarków]] 🇵🇱 |grupo3 = Stiloj |listo3 = *[[Ŝtonĝardeno]] *[[Bonbajo]] *[[Ro-ĝi|Ro-ĝi (teĝardeno)]] *[[Ĝardeno de la Pura Lando|Pura Lando]] *[[Sakuteiki]] *[[Tsubaniwa]] *[[Japana ĝardeno]] |grupo4 = Elementoj |listo4 = *[[Bonbajo]] *[[Lunkurba ponto]] *[[Paŝoŝtonoj]] *[[Senzai]] *[[Shishi-odoshi|Ŝiŝi-odoŝi]] *[[Suikinkutsu]] *[[Ĉaŝicu (te-dometo)]] *[[Horaisan]] *[[Cukubajo]] *[[Tōrō|Tōrō (lanternoj)]]: [[Yukimi-dōrō]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategorio:Japana ĝardeno]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Kategorio:Navigaj ŝablonoj:Japanio]]</noinclude> 8shfy4uech8ns1wubx9luuq08n48rxt 9384329 9384327 2026-05-26T12:17:32Z Γλωσσολαλιά 253200 9384329 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |nomo = Japana ĝardenoj |titolo = [[Japana ĝardeno|Japana ĝardenoj]] |bildo= [[Dosiero:Logoprojetbonsai.png|65px]] |stato = {{{stato|uncollapsed}}} |bodyclass = hlist hlist-items-nowrap |grupo1 = En Japanio |listo1 = *[[3 famaj parkoj de Japanio]] *[[Parko Inokaŝira|Inokaŝira]] *[[Kairaku-en]] *[[Ĝardeno Kansen-en|Kansen-en]] *[[Ĝardeno Kijosumi|Kijosumi]] *[[Kōraku-en]] *[[Ĝardeno Koiŝikaŭa Kōrakuen|Koiŝikaŭa Kōrakuen]] *[[Kenroku-en]] *[[Ĝardeno Ōkuma|Ōkuma]] *[[Rjoan-ĝi|Rjoan-ĝi]] *[[Ĝardeno Rikugien|Rikugien]] *[[Ŝukkeien]] *[[Ĝardeno Ŝin-Edogaŭa|Ŝin-Edogaŭa]] *[[Ĝardeno Ĉinzanso|Ĉinzanso]] *[[Tōfuku-ji]] *[[Ueno (parko)|Ueno]] *[[Ĝardenoj Hamarikju|Hamarikju]] *[[Parko Hibija|Hibija]] *[[Parko Jojogi|Jojogi]] |grupo2 = Ekster Japanio |listo2 = * [[Japana ĝardeno (Adelajdo)|Adelajdo]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (Ateno)|Ateno]] 🇬🇷 * [[Japana ĝardeno (Bad Langensalza)|Bad Langensalza]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Belén de Escobar)|Belén de Escobar]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Bonno)|Bonno]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Bonaero)|Bonaero]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Beogrado)|Beogrado]] 🇷🇸 * [[Ĝardeno Nitobe|Vankuvero]] 🇨🇦 * [[Japana ĝardeno (Dijon)|Dijon]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Kaiserslautern)|Kaiserslautern]] 🇩🇪 * [[Japana kultura centro kaj ĝardeno en Cowra|Cowra]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (La Serena)|La Serena]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Mažučiai)|Mažučiai]] 🇱🇹 * [[Japana ĝardeno (Managvo)|Managvo]] 🇳🇮 * [[Japana ĝardeno (Monako)|Monako]] 🇲🇨 * [[Japana ĝardeno (Montevideo)|Montevideo]] 🇺🇾 * [[Japana ĝardeno (Moskvo)|Moskvo]] 🇷🇺 * [[japana ĝardeno (Minsko)|Minsko]] 🇧🇾 * [[Japana ĝardeno (Nanto)|Nanto]] 🇫🇷 * [[Nikka Yuko]] 🇨🇦 * [[Muzeo Morikami kaj Japanaj ĝardenoj|Palm Beach]] 🇺🇸 * [[Portlanda japana ĝardeno|Portlando]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Rueil-Malmaison)|Rueil-Malmaison]] 🇫🇷 * [[Teĝardeno (San-Francisko)|San-Francisko]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)|Sankt-Peterburgo]] 🇷🇺 * [[Japana ĝardeno (Santiago)|Santiago]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Singapuro)|Singapuro]] 🇸🇬 * [[Japana ĝardeno Baltalimanı|Istanbulo]] 🇹🇷 * [[Japana ĝardeno (Tuluzo)|Tuluzo]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Vroclavo)|Vroclavo]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Haselto)|Haselto]] 🇧🇪 * [[Japana ĝardeno (Chorzów)|Chorzów]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Ĉikago)|Ĉikago]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno de Unesko|Unesko]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Jarków)|Jarków]] 🇵🇱 |grupo3 = Stiloj |listo3 = *[[zenĝardeno|Ŝtonĝardeno]] *[[Bonbajo]] *[[Ro-ĝi|Ro-ĝi (teĝardeno)]] *[[Ĝardeno de la Pura Lando|Pura Lando]] *[[Sakuteiki]] *[[Tsubaniwa]] *[[Japana ĝardeno]] |grupo4 = Elementoj |listo4 = *[[Bonbajo]] *[[Lunkurba ponto]] *[[Paŝoŝtonoj]] *[[Senzai]] *[[Shishi-odoshi|Ŝiŝi-odoŝi]] *[[Suikinkutsu]] *[[Ĉaŝicu (te-dometo)]] *[[Horaisan]] *[[Cukubajo]] *[[Tōrō|Tōrō (lanternoj)]]: [[Yukimi-dōrō]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategorio:Japana ĝardeno]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Kategorio:Navigaj ŝablonoj:Japanio]]</noinclude> pzc9rywh4wsyb2lcydgduv04v38yz1w 9384355 9384329 2026-05-26T12:54:26Z Γλωσσολαλιά 253200 9384355 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |nomo = Japana ĝardenoj |titolo = [[Japana ĝardeno|Japana ĝardenoj]] |bildo= [[Dosiero:Logoprojetbonsai.png|65px]] |stato = {{{stato|uncollapsed}}} |bodyclass = hlist hlist-items-nowrap |stilo de ĉefa titolo = background:#008800; |stilo de grupoj = background:#99CC99; |stilo = background:#F0FFF0; |stilo de paraj= background:#FCFFFC; |grupo1 = En Japanio |listo1 = *[[3 famaj parkoj de Japanio]] *[[Parko Inokaŝira|Inokaŝira]] *[[Kairaku-en]] *[[Ĝardeno Kansen-en|Kansen-en]] *[[Ĝardeno Kijosumi|Kijosumi]] *[[Kōraku-en]] *[[Ĝardeno Koiŝikaŭa Kōrakuen|Koiŝikaŭa Kōrakuen]] *[[Kenroku-en]] *[[Ĝardeno Ōkuma|Ōkuma]] *[[Rjoan-ĝi|Rjoan-ĝi]] *[[Ĝardeno Rikugien|Rikugien]] *[[Ŝukkeien]] *[[Ĝardeno Ŝin-Edogaŭa|Ŝin-Edogaŭa]] *[[Ĝardeno Ĉinzanso|Ĉinzanso]] *[[Tōfuku-ji]] *[[Ueno (parko)|Ueno]] *[[Ĝardenoj Hamarikju|Hamarikju]] *[[Parko Hibija|Hibija]] *[[Parko Jojogi|Jojogi]] |grupo2 = Ekster Japanio |listo2 = * [[Japana ĝardeno (Adelajdo)|Adelajdo]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (Ateno)|Ateno]] 🇬🇷 * [[Japana ĝardeno (Bad Langensalza)|Bad Langensalza]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Belén de Escobar)|Belén de Escobar]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Bonno)|Bonno]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Bonaero)|Bonaero]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Beogrado)|Beogrado]] 🇷🇸 * [[Ĝardeno Nitobe|Vankuvero]] 🇨🇦 * [[Japana ĝardeno (Dijon)|Dijon]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Kaiserslautern)|Kaiserslautern]] 🇩🇪 * [[Japana kultura centro kaj ĝardeno en Cowra|Cowra]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (La Serena)|La Serena]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Mažučiai)|Mažučiai]] 🇱🇹 * [[Japana ĝardeno (Managvo)|Managvo]] 🇳🇮 * [[Japana ĝardeno (Monako)|Monako]] 🇲🇨 * [[Japana ĝardeno (Montevideo)|Montevideo]] 🇺🇾 * [[Japana ĝardeno (Moskvo)|Moskvo]] 🇷🇺 * [[japana ĝardeno (Minsko)|Minsko]] 🇧🇾 * [[Japana ĝardeno (Nanto)|Nanto]] 🇫🇷 * [[Nikka Yuko]] 🇨🇦 * [[Muzeo Morikami kaj Japanaj ĝardenoj|Palm Beach]] 🇺🇸 * [[Portlanda japana ĝardeno|Portlando]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Rueil-Malmaison)|Rueil-Malmaison]] 🇫🇷 * [[Teĝardeno (San-Francisko)|San-Francisko]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)|Sankt-Peterburgo]] 🇷🇺 * [[Japana ĝardeno (Santiago)|Santiago]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Singapuro)|Singapuro]] 🇸🇬 * [[Japana ĝardeno Baltalimanı|Istanbulo]] 🇹🇷 * [[Japana ĝardeno (Tuluzo)|Tuluzo]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Vroclavo)|Vroclavo]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Haselto)|Haselto]] 🇧🇪 * [[Japana ĝardeno (Chorzów)|Chorzów]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Ĉikago)|Ĉikago]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno de Unesko|Unesko]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Jarków)|Jarków]] 🇵🇱 |grupo3 = Stiloj |listo3 = *[[zenĝardeno|Ŝtonĝardeno]] *[[Bonbajo]] *[[Ro-ĝi|Ro-ĝi (teĝardeno)]] *[[Ĝardeno de la Pura Lando|Pura Lando]] *[[Sakuteiki]] *[[Tsubaniwa]] *[[Japana ĝardeno]] |grupo4 = Elementoj |listo4 = *[[Bonbajo]] *[[Lunkurba ponto]] *[[Paŝoŝtonoj]] *[[Senzai]] *[[Shishi-odoshi|Ŝiŝi-odoŝi]] *[[Suikinkutsu]] *[[Ĉaŝicu (te-dometo)]] *[[Horaisan]] *[[Cukubajo]] *[[Tōrō|Tōrō (lanternoj)]]: [[Yukimi-dōrō]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategorio:Japana ĝardeno]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Kategorio:Navigaj ŝablonoj:Japanio]]</noinclude> 2xbn10fy2hibpdi0mr1yo3l14kp1sjk 9384483 9384355 2026-05-26T16:41:49Z Γλωσσολαλιά 253200 9384483 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |nomo = Japanaj ĝardenoj |titolo = [[Japana ĝardeno|Japanaj ĝardenoj]] |bildo= [[Dosiero:Logoprojetbonsai.png|65px]] |stato = {{{stato|uncollapsed}}} |bodyclass = hlist hlist-items-nowrap |stilo de ĉefa titolo = background:#008800; |stilo de grupoj = background:#99CC99; |stilo = background:#F0FFF0; |stilo de paraj= background:#FCFFFC; |grupo1 = En Japanio |listo1 = *[[3 famaj parkoj de Japanio]] *[[Parko Inokaŝira|Inokaŝira]] *[[Kairaku-en]] *[[Ĝardeno Kansen-en|Kansen-en]] *[[Ĝardeno Kijosumi|Kijosumi]] *[[Kōraku-en]] *[[Ĝardeno Koiŝikaŭa Kōrakuen|Koiŝikaŭa Kōrakuen]] *[[Kenroku-en]] *[[Ĝardeno Ōkuma|Ōkuma]] *[[Rjoan-ĝi|Rjoan-ĝi]] *[[Ĝardeno Rikugien|Rikugien]] *[[Ŝukkeien]] *[[Ĝardeno Ŝin-Edogaŭa|Ŝin-Edogaŭa]] *[[Ĝardeno Ĉinzanso|Ĉinzanso]] *[[Tōfuku-ji]] *[[Ueno (parko)|Ueno]] *[[Ĝardenoj Hamarikju|Hamarikju]] *[[Parko Hibija|Hibija]] *[[Parko Jojogi|Jojogi]] |grupo2 = Ekster Japanio |listo2 = * [[Japana ĝardeno (Adelajdo)|Adelajdo]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (Ateno)|Ateno]] 🇬🇷 * [[Japana ĝardeno (Bad Langensalza)|Bad Langensalza]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Belén de Escobar)|Belén de Escobar]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Bonno)|Bonno]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Bonaero)|Bonaero]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Beogrado)|Beogrado]] 🇷🇸 * [[Ĝardeno Nitobe|Vankuvero]] 🇨🇦 * [[Japana ĝardeno (Dijon)|Dijon]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Kaiserslautern)|Kaiserslautern]] 🇩🇪 * [[Japana kultura centro kaj ĝardeno en Cowra|Cowra]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (La Serena)|La Serena]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Mažučiai)|Mažučiai]] 🇱🇹 * [[Japana ĝardeno (Managvo)|Managvo]] 🇳🇮 * [[Japana ĝardeno (Monako)|Monako]] 🇲🇨 * [[Japana ĝardeno (Montevideo)|Montevideo]] 🇺🇾 * [[Japana ĝardeno (Moskvo)|Moskvo]] 🇷🇺 * [[japana ĝardeno (Minsko)|Minsko]] 🇧🇾 * [[Japana ĝardeno (Nanto)|Nanto]] 🇫🇷 * [[Nikka Yuko]] 🇨🇦 * [[Muzeo Morikami kaj Japanaj ĝardenoj|Palm Beach]] 🇺🇸 * [[Portlanda japana ĝardeno|Portlando]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Rueil-Malmaison)|Rueil-Malmaison]] 🇫🇷 * [[Teĝardeno (San-Francisko)|San-Francisko]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)|Sankt-Peterburgo]] 🇷🇺 * [[Japana ĝardeno (Santiago)|Santiago]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Singapuro)|Singapuro]] 🇸🇬 * [[Japana ĝardeno Baltalimanı|Istanbulo]] 🇹🇷 * [[Japana ĝardeno (Tuluzo)|Tuluzo]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Vroclavo)|Vroclavo]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Haselto)|Haselto]] 🇧🇪 * [[Japana ĝardeno (Chorzów)|Chorzów]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Ĉikago)|Ĉikago]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno de Unesko|Unesko]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Jarków)|Jarków]] 🇵🇱 |grupo3 = Stiloj |listo3 = *[[zenĝardeno|Ŝtonĝardeno]] *[[Bonbajo]] *[[Ro-ĝi|Ro-ĝi (teĝardeno)]] *[[Ĝardeno de la Pura Lando|Pura Lando]] *[[Sakuteiki]] *[[Tsubaniwa]] *[[Japana ĝardeno]] |grupo4 = Elementoj |listo4 = *[[Bonbajo]] *[[Lunkurba ponto]] *[[Paŝoŝtonoj]] *[[Senzai]] *[[Shishi-odoshi|Ŝiŝi-odoŝi]] *[[Suikinkutsu]] *[[Ĉaŝicu (te-dometo)]] *[[Horaisan]] *[[Cukubajo]] *[[Tōrō|Tōrō (lanternoj)]]: [[Yukimi-dōrō]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategorio:Japana ĝardeno]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Kategorio:Navigaj ŝablonoj:Japanio]]</noinclude> 5j9dm46afobspxknrqly0bkc18ggztl 9384485 9384483 2026-05-26T16:42:02Z Γλωσσολαλιά 253200 Γλωσσολαλιά movis paĝon [[Ŝablono:Japana ĝardenoj]] al [[Ŝablono:Japanaj ĝardenoj]] 9384483 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |nomo = Japanaj ĝardenoj |titolo = [[Japana ĝardeno|Japanaj ĝardenoj]] |bildo= [[Dosiero:Logoprojetbonsai.png|65px]] |stato = {{{stato|uncollapsed}}} |bodyclass = hlist hlist-items-nowrap |stilo de ĉefa titolo = background:#008800; |stilo de grupoj = background:#99CC99; |stilo = background:#F0FFF0; |stilo de paraj= background:#FCFFFC; |grupo1 = En Japanio |listo1 = *[[3 famaj parkoj de Japanio]] *[[Parko Inokaŝira|Inokaŝira]] *[[Kairaku-en]] *[[Ĝardeno Kansen-en|Kansen-en]] *[[Ĝardeno Kijosumi|Kijosumi]] *[[Kōraku-en]] *[[Ĝardeno Koiŝikaŭa Kōrakuen|Koiŝikaŭa Kōrakuen]] *[[Kenroku-en]] *[[Ĝardeno Ōkuma|Ōkuma]] *[[Rjoan-ĝi|Rjoan-ĝi]] *[[Ĝardeno Rikugien|Rikugien]] *[[Ŝukkeien]] *[[Ĝardeno Ŝin-Edogaŭa|Ŝin-Edogaŭa]] *[[Ĝardeno Ĉinzanso|Ĉinzanso]] *[[Tōfuku-ji]] *[[Ueno (parko)|Ueno]] *[[Ĝardenoj Hamarikju|Hamarikju]] *[[Parko Hibija|Hibija]] *[[Parko Jojogi|Jojogi]] |grupo2 = Ekster Japanio |listo2 = * [[Japana ĝardeno (Adelajdo)|Adelajdo]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (Ateno)|Ateno]] 🇬🇷 * [[Japana ĝardeno (Bad Langensalza)|Bad Langensalza]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Belén de Escobar)|Belén de Escobar]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Bonno)|Bonno]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Bonaero)|Bonaero]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Beogrado)|Beogrado]] 🇷🇸 * [[Ĝardeno Nitobe|Vankuvero]] 🇨🇦 * [[Japana ĝardeno (Dijon)|Dijon]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Kaiserslautern)|Kaiserslautern]] 🇩🇪 * [[Japana kultura centro kaj ĝardeno en Cowra|Cowra]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (La Serena)|La Serena]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Mažučiai)|Mažučiai]] 🇱🇹 * [[Japana ĝardeno (Managvo)|Managvo]] 🇳🇮 * [[Japana ĝardeno (Monako)|Monako]] 🇲🇨 * [[Japana ĝardeno (Montevideo)|Montevideo]] 🇺🇾 * [[Japana ĝardeno (Moskvo)|Moskvo]] 🇷🇺 * [[japana ĝardeno (Minsko)|Minsko]] 🇧🇾 * [[Japana ĝardeno (Nanto)|Nanto]] 🇫🇷 * [[Nikka Yuko]] 🇨🇦 * [[Muzeo Morikami kaj Japanaj ĝardenoj|Palm Beach]] 🇺🇸 * [[Portlanda japana ĝardeno|Portlando]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Rueil-Malmaison)|Rueil-Malmaison]] 🇫🇷 * [[Teĝardeno (San-Francisko)|San-Francisko]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)|Sankt-Peterburgo]] 🇷🇺 * [[Japana ĝardeno (Santiago)|Santiago]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Singapuro)|Singapuro]] 🇸🇬 * [[Japana ĝardeno Baltalimanı|Istanbulo]] 🇹🇷 * [[Japana ĝardeno (Tuluzo)|Tuluzo]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Vroclavo)|Vroclavo]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Haselto)|Haselto]] 🇧🇪 * [[Japana ĝardeno (Chorzów)|Chorzów]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Ĉikago)|Ĉikago]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno de Unesko|Unesko]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Jarków)|Jarków]] 🇵🇱 |grupo3 = Stiloj |listo3 = *[[zenĝardeno|Ŝtonĝardeno]] *[[Bonbajo]] *[[Ro-ĝi|Ro-ĝi (teĝardeno)]] *[[Ĝardeno de la Pura Lando|Pura Lando]] *[[Sakuteiki]] *[[Tsubaniwa]] *[[Japana ĝardeno]] |grupo4 = Elementoj |listo4 = *[[Bonbajo]] *[[Lunkurba ponto]] *[[Paŝoŝtonoj]] *[[Senzai]] *[[Shishi-odoshi|Ŝiŝi-odoŝi]] *[[Suikinkutsu]] *[[Ĉaŝicu (te-dometo)]] *[[Horaisan]] *[[Cukubajo]] *[[Tōrō|Tōrō (lanternoj)]]: [[Yukimi-dōrō]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategorio:Japana ĝardeno]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Kategorio:Navigaj ŝablonoj:Japanio]]</noinclude> 5j9dm46afobspxknrqly0bkc18ggztl 9384498 9384485 2026-05-26T16:46:32Z Γλωσσολαλιά 253200 9384498 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |nomo = Japanaj ĝardenoj |titolo = [[Japana ĝardeno|Japanaj ĝardenoj]] |bildo= [[Dosiero:Logoprojetbonsai.png|65px]] |stato = {{{stato|uncollapsed}}} |bodyclass = hlist hlist-items-nowrap |stilo de ĉefa titolo = background:#008800;color:#ccffcc |stilo de grupoj = background:#99CC99; |stilo = background:#F0FFF0; |stilo de paraj= background:#FCFFFC; |grupo1 = En Japanio |listo1 = *[[3 famaj parkoj de Japanio]] *[[Parko Inokaŝira|Inokaŝira]] *[[Kairaku-en]] *[[Ĝardeno Kansen-en|Kansen-en]] *[[Ĝardeno Kijosumi|Kijosumi]] *[[Kōraku-en]] *[[Ĝardeno Koiŝikaŭa Kōrakuen|Koiŝikaŭa Kōrakuen]] *[[Kenroku-en]] *[[Ĝardeno Ōkuma|Ōkuma]] *[[Rjoan-ĝi|Rjoan-ĝi]] *[[Ĝardeno Rikugien|Rikugien]] *[[Ŝukkeien]] *[[Ĝardeno Ŝin-Edogaŭa|Ŝin-Edogaŭa]] *[[Ĝardeno Ĉinzanso|Ĉinzanso]] *[[Tōfuku-ji]] *[[Ueno (parko)|Ueno]] *[[Ĝardenoj Hamarikju|Hamarikju]] *[[Parko Hibija|Hibija]] *[[Parko Jojogi|Jojogi]] |grupo2 = Ekster Japanio |listo2 = * [[Japana ĝardeno (Adelajdo)|Adelajdo]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (Ateno)|Ateno]] 🇬🇷 * [[Japana ĝardeno (Bad Langensalza)|Bad Langensalza]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Belén de Escobar)|Belén de Escobar]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Bonno)|Bonno]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Bonaero)|Bonaero]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Beogrado)|Beogrado]] 🇷🇸 * [[Ĝardeno Nitobe|Vankuvero]] 🇨🇦 * [[Japana ĝardeno (Dijon)|Dijon]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Kaiserslautern)|Kaiserslautern]] 🇩🇪 * [[Japana kultura centro kaj ĝardeno en Cowra|Cowra]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (La Serena)|La Serena]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Mažučiai)|Mažučiai]] 🇱🇹 * [[Japana ĝardeno (Managvo)|Managvo]] 🇳🇮 * [[Japana ĝardeno (Monako)|Monako]] 🇲🇨 * [[Japana ĝardeno (Montevideo)|Montevideo]] 🇺🇾 * [[Japana ĝardeno (Moskvo)|Moskvo]] 🇷🇺 * [[japana ĝardeno (Minsko)|Minsko]] 🇧🇾 * [[Japana ĝardeno (Nanto)|Nanto]] 🇫🇷 * [[Nikka Yuko]] 🇨🇦 * [[Muzeo Morikami kaj Japanaj ĝardenoj|Palm Beach]] 🇺🇸 * [[Portlanda japana ĝardeno|Portlando]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Rueil-Malmaison)|Rueil-Malmaison]] 🇫🇷 * [[Teĝardeno (San-Francisko)|San-Francisko]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)|Sankt-Peterburgo]] 🇷🇺 * [[Japana ĝardeno (Santiago)|Santiago]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Singapuro)|Singapuro]] 🇸🇬 * [[Japana ĝardeno Baltalimanı|Istanbulo]] 🇹🇷 * [[Japana ĝardeno (Tuluzo)|Tuluzo]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Vroclavo)|Vroclavo]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Haselto)|Haselto]] 🇧🇪 * [[Japana ĝardeno (Chorzów)|Chorzów]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Ĉikago)|Ĉikago]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno de Unesko|Unesko]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Jarków)|Jarków]] 🇵🇱 |grupo3 = Stiloj |listo3 = *[[zenĝardeno|Ŝtonĝardeno]] *[[Bonbajo]] *[[Ro-ĝi|Ro-ĝi (teĝardeno)]] *[[Ĝardeno de la Pura Lando|Pura Lando]] *[[Sakuteiki]] *[[Tsubaniwa]] *[[Japana ĝardeno]] |grupo4 = Elementoj |listo4 = *[[Bonbajo]] *[[Lunkurba ponto]] *[[Paŝoŝtonoj]] *[[Senzai]] *[[Shishi-odoshi|Ŝiŝi-odoŝi]] *[[Suikinkutsu]] *[[Ĉaŝicu (te-dometo)]] *[[Horaisan]] *[[Cukubajo]] *[[Tōrō|Tōrō (lanternoj)]]: [[Yukimi-dōrō]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategorio:Japana ĝardeno]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Kategorio:Navigaj ŝablonoj:Japanio]]</noinclude> lkuxnhmxxcw6tw7eewlc6lz6ryrejyl 9384504 9384498 2026-05-26T17:03:15Z Γλωσσολαλιά 253200 9384504 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |nomo = Japanaj ĝardenoj |titolo = [[Japana ĝardeno|Japanaj ĝardenoj]] |bildo= [[Dosiero:Logoprojetbonsai.png|65px]] |stato = {{{stato|collapsed}}} |bodyclass = hlist hlist-items-nowrap |stilo de ĉefa titolo = background:#008800;color:#ccffcc |stilo de grupoj = background:#99CC99; |stilo = background:#F0FFF0; |stilo de paraj= background:#FCFFFC; |grupo1 = En Japanio |listo1 = *[[3 famaj parkoj de Japanio]] *[[Parko Inokaŝira|Inokaŝira]] *[[Kairaku-en]] *[[Ĝardeno Kansen-en|Kansen-en]] *[[Ĝardeno Kijosumi|Kijosumi]] *[[Kōraku-en]] *[[Ĝardeno Koiŝikaŭa Kōrakuen|Koiŝikaŭa Kōrakuen]] *[[Kenroku-en]] *[[Ĝardeno Ōkuma|Ōkuma]] *[[Rjoan-ĝi|Rjoan-ĝi]] *[[Ĝardeno Rikugien|Rikugien]] *[[Ŝukkeien]] *[[Ĝardeno Ŝin-Edogaŭa|Ŝin-Edogaŭa]] *[[Ĝardeno Ĉinzanso|Ĉinzanso]] *[[Tōfuku-ji]] *[[Ueno (parko)|Ueno]] *[[Ĝardenoj Hamarikju|Hamarikju]] *[[Parko Hibija|Hibija]] *[[Parko Jojogi|Jojogi]] |grupo2 = Ekster Japanio |listo2 = * [[Japana ĝardeno (Adelajdo)|Adelajdo]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (Ateno)|Ateno]] 🇬🇷 * [[Japana ĝardeno (Bad Langensalza)|Bad Langensalza]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Belén de Escobar)|Belén de Escobar]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Bonno)|Bonno]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Bonaero)|Bonaero]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Beogrado)|Beogrado]] 🇷🇸 * [[Ĝardeno Nitobe|Vankuvero]] 🇨🇦 * [[Japana ĝardeno (Dijon)|Dijon]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Kaiserslautern)|Kaiserslautern]] 🇩🇪 * [[Japana kultura centro kaj ĝardeno en Cowra|Cowra]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (La Serena)|La Serena]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Mažučiai)|Mažučiai]] 🇱🇹 * [[Japana ĝardeno (Managvo)|Managvo]] 🇳🇮 * [[Japana ĝardeno (Monako)|Monako]] 🇲🇨 * [[Japana ĝardeno (Montevideo)|Montevideo]] 🇺🇾 * [[Japana ĝardeno (Moskvo)|Moskvo]] 🇷🇺 * [[japana ĝardeno (Minsko)|Minsko]] 🇧🇾 * [[Japana ĝardeno (Nanto)|Nanto]] 🇫🇷 * [[Nikka Yuko]] 🇨🇦 * [[Muzeo Morikami kaj Japanaj ĝardenoj|Palm Beach]] 🇺🇸 * [[Portlanda japana ĝardeno|Portlando]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Rueil-Malmaison)|Rueil-Malmaison]] 🇫🇷 * [[Teĝardeno (San-Francisko)|San-Francisko]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)|Sankt-Peterburgo]] 🇷🇺 * [[Japana ĝardeno (Santiago)|Santiago]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Singapuro)|Singapuro]] 🇸🇬 * [[Japana ĝardeno Baltalimanı|Istanbulo]] 🇹🇷 * [[Japana ĝardeno (Tuluzo)|Tuluzo]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Vroclavo)|Vroclavo]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Haselto)|Haselto]] 🇧🇪 * [[Japana ĝardeno (Chorzów)|Chorzów]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Ĉikago)|Ĉikago]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno de Unesko|Unesko]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Jarków)|Jarków]] 🇵🇱 |grupo3 = Stiloj |listo3 = *[[zenĝardeno|Ŝtonĝardeno]] *[[Bonbajo]] *[[Ro-ĝi|Ro-ĝi (teĝardeno)]] *[[Ĝardeno de la Pura Lando|Pura Lando]] *[[Sakuteiki]] *[[Tsubaniwa]] *[[Japana ĝardeno]] |grupo4 = Elementoj |listo4 = *[[Bonbajo]] *[[Lunkurba ponto]] *[[Paŝoŝtonoj]] *[[Senzai]] *[[Shishi-odoshi|Ŝiŝi-odoŝi]] *[[Suikinkutsu]] *[[Ĉaŝicu (te-dometo)]] *[[Horaisan]] *[[Cukubajo]] *[[Tōrō|Tōrō (lanternoj)]]: [[Yukimi-dōrō]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategorio:Japana ĝardeno]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Kategorio:Navigaj ŝablonoj:Japanio]]</noinclude> iurwjkk97kn3f99wnz0sk6l5zz0whfx 9384647 9384504 2026-05-26T22:27:12Z Γλωσσολαλιά 253200 9384647 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |nomo = Japanaj ĝardenoj |titolo = [[Japana ĝardeno|Japanaj ĝardenoj]] |bildo= [[Dosiero:Logoprojetbonsai.png|65px]] |stato = {{{stato|collapsed}}} |bodyclass = hlist hlist-items-nowrap |stilo de ĉefa titolo = background:#008800;color:#ccffcc |stilo de grupoj = background:#99CC99; |stilo = background:#F0FFF0; |stilo de paraj= background:#FCFFFC; |grupo1 = En Japanio |listo1 = *[[3 famaj parkoj de Japanio]] *[[Parko Inokaŝira|Inokaŝira]] *[[Kairaku-en]] *[[Ĝardeno Kansen-en|Kansen-en]] *[[Ĝardeno Kijosumi|Kijosumi]] *[[Kōraku-en]] *[[Ĝardeno Koiŝikaŭa Kōrakuen|Koiŝikaŭa Kōrakuen]] *[[Kenroku-en]] *[[Ĝardeno Ōkuma|Ōkuma]] *[[Rjoan-ĝi|Rjoan-ĝi]] *[[Ĝardeno Rikugien|Rikugien]] *[[Ŝukkeien]] *[[Ĝardeno Ŝin-Edogaŭa|Ŝin-Edogaŭa]] *[[Ĝardeno Ĉinzanso|Ĉinzanso]] *[[Tōfuku-ji]] *[[Ueno (parko)|Ueno]] *[[Ĝardenoj Hamarikju|Hamarikju]] *[[Parko Hibija|Hibija]] *[[Parko Jojogi|Jojogi]] |grupo2 = Ekster Japanio |listo2 = * [[Japana ĝardeno (Adelajdo)|Adelajdo]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (Ateno)|Ateno]] 🇬🇷 * [[Japana ĝardeno (Bad Langensalza)|Bad Langensalza]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Belén de Escobar)|Belén de Escobar]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Bonaero)|Bonaero]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Bonno)|Bonno]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Beogrado)|Beogrado]] 🇷🇸 * [[Japana ĝardeno (Chorzów)|Chorzów]] 🇵🇱 * [[Japana kultura centro kaj ĝardeno en Cowra|Cowra]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (Ĉikago)|Ĉikago]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Dijon)|Dijon]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Haselto)|Haselto]] 🇧🇪 * [[Japana ĝardeno Baltalimanı|Istanbulo]] 🇹🇷 * [[Japana ĝardeno (Jarków)|Jarków]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Kaiserslautern)|Kaiserslautern]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (La Serena)|La Serena]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Managvo)|Managvo]] 🇳🇮 * [[Japana ĝardeno (Mažučiai)|Mažučiai]] 🇱🇹 * [[Japana ĝardeno (Monako)|Monako]] 🇲🇨 * [[Japana ĝardeno (Montevideo)|Montevideo]] 🇺🇾 * [[Japana ĝardeno (Moskvo)|Moskvo]] 🇷🇺 * [[japana ĝardeno (Minsko)|Minsko]] 🇧🇾 * [[Japana ĝardeno (Nanto)|Nanto]] 🇫🇷 * [[Nikka Yuko]] 🇨🇦 * [[Muzeo Morikami kaj Japanaj ĝardenoj|Palm Beach]] 🇺🇸 * [[Portlanda japana ĝardeno|Portlando]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Rueil-Malmaison)|Rueil-Malmaison]] 🇫🇷 * [[Teĝardeno (San-Francisko)|San-Francisko]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)|Sankt-Peterburgo]] 🇷🇺 * [[Japana ĝardeno (Santiago)|Santiago]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Singapuro)|Singapuro]] 🇸🇬 * [[Japana ĝardeno (Tuluzo)|Tuluzo]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno de Unesko|Unesko]] 🇫🇷 * [[Ĝardeno Nitobe|Vankuvero]] 🇨🇦 * [[Japana ĝardeno (Vroclavo)|Vroclavo]] 🇵🇱 |grupo3 = Stiloj |listo3 = *[[zenĝardeno|Ŝtonĝardeno]] *[[Bonbajo]] *[[Ro-ĝi|Ro-ĝi (teĝardeno)]] *[[Ĝardeno de la Pura Lando|Pura Lando]] *[[Sakuteiki]] *[[Tsubaniwa]] *[[Japana ĝardeno]] |grupo4 = Elementoj |listo4 = *[[Bonbajo]] *[[Lunkurba ponto]] *[[Paŝoŝtonoj]] *[[Senzai]] *[[Shishi-odoshi|Ŝiŝi-odoŝi]] *[[Suikinkutsu]] *[[Ĉaŝicu (te-dometo)]] *[[Horaisan]] *[[Cukubajo]] *[[Tōrō|Tōrō (lanternoj)]]: [[Yukimi-dōrō]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategorio:Japana ĝardeno]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Kategorio:Navigaj ŝablonoj:Japanio]]</noinclude> 9afv0lz1iwj228rg8ur9m59bvpjkxu3 9384648 9384647 2026-05-26T22:29:13Z Γλωσσολαλιά 253200 9384648 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |nomo = Japanaj ĝardenoj |titolo = [[Japana ĝardeno|Japanaj ĝardenoj]] |bildo= [[Dosiero:Logoprojetbonsai.png|65px]] |stato = {{{stato|collapsed}}} |bodyclass = hlist hlist-items-nowrap |stilo de ĉefa titolo = background:#008800;color:#ccffcc |stilo de grupoj = background:#99CC99; |stilo = background:#F0FFF0; |stilo de paraj= background:#FCFFFC; |grupo1 = En Japanio |listo1 = *[[3 famaj parkoj de Japanio]] *[[Parko Inokaŝira|Inokaŝira]] *[[Kairaku-en]] *[[Ĝardeno Kansen-en|Kansen-en]] *[[Ĝardeno Kijosumi|Kijosumi]] *[[Kōraku-en]] *[[Ĝardeno Koiŝikaŭa Kōrakuen|Koiŝikaŭa Kōrakuen]] *[[Kenroku-en]] *[[Ĝardeno Ōkuma|Ōkuma]] *[[Rjoan-ĝi|Rjoan-ĝi]] *[[Ĝardeno Rikugien|Rikugien]] *[[Ŝukkeien]] *[[Ĝardeno Ŝin-Edogaŭa|Ŝin-Edogaŭa]] *[[Ĝardeno Ĉinzanso|Ĉinzanso]] *[[Tōfuku-ji]] *[[Ueno (parko)|Ueno]] *[[Ĝardenoj Hamarikju|Hamarikju]] *[[Parko Hibija|Hibija]] *[[Parko Jojogi|Jojogi]] |grupo2 = Ekster Japanio |listo2 = * [[Japana ĝardeno (Adelajdo)|Adelajdo]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (Ateno)|Ateno]] 🇬🇷 * [[Japana ĝardeno (Bad Langensalza)|Bad Langensalza]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Belén de Escobar)|Belén de Escobar]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Beogrado)|Beogrado]] 🇷🇸 * [[Japana ĝardeno (Bonaero)|Bonaero]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Bonno)|Bonno]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Chorzów)|Chorzów]] 🇵🇱 * [[Japana kultura centro kaj ĝardeno en Cowra|Cowra]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (Ĉikago)|Ĉikago]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Dijon)|Dijon]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Haselto)|Haselto]] 🇧🇪 * [[Japana ĝardeno Baltalimanı|Istanbulo]] 🇹🇷 * [[Japana ĝardeno (Jarków)|Jarków]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Kaiserslautern)|Kaiserslautern]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (La Serena)|La Serena]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Managvo)|Managvo]] 🇳🇮 * [[Japana ĝardeno (Mažučiai)|Mažučiai]] 🇱🇹 * [[Japana ĝardeno (Monako)|Monako]] 🇲🇨 * [[Japana ĝardeno (Montevideo)|Montevideo]] 🇺🇾 * [[Japana ĝardeno (Moskvo)|Moskvo]] 🇷🇺 * [[japana ĝardeno (Minsko)|Minsko]] 🇧🇾 * [[Japana ĝardeno (Nanto)|Nanto]] 🇫🇷 * [[Nikka Yuko]] 🇨🇦 * [[Muzeo Morikami kaj Japanaj ĝardenoj|Palm Beach]] 🇺🇸 * [[Portlanda japana ĝardeno|Portlando]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Rueil-Malmaison)|Rueil-Malmaison]] 🇫🇷 * [[Teĝardeno (San-Francisko)|San-Francisko]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)|Sankt-Peterburgo]] 🇷🇺 * [[Japana ĝardeno (Santiago)|Santiago]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Singapuro)|Singapuro]] 🇸🇬 * [[Japana ĝardeno (Tuluzo)|Tuluzo]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno de Unesko|Unesko]] 🇫🇷 * [[Ĝardeno Nitobe|Vankuvero]] 🇨🇦 * [[Japana ĝardeno (Vroclavo)|Vroclavo]] 🇵🇱 |grupo3 = Stiloj |listo3 = *[[zenĝardeno|Ŝtonĝardeno]] *[[Bonbajo]] *[[Ro-ĝi|Ro-ĝi (teĝardeno)]] *[[Ĝardeno de la Pura Lando|Pura Lando]] *[[Sakuteiki]] *[[Tsubaniwa]] *[[Japana ĝardeno]] |grupo4 = Elementoj |listo4 = *[[Bonbajo]] *[[Lunkurba ponto]] *[[Paŝoŝtonoj]] *[[Senzai]] *[[Shishi-odoshi|Ŝiŝi-odoŝi]] *[[Suikinkutsu]] *[[Ĉaŝicu (te-dometo)]] *[[Horaisan]] *[[Cukubajo]] *[[Tōrō|Tōrō (lanternoj)]]: [[Yukimi-dōrō]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategorio:Japana ĝardeno]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Kategorio:Navigaj ŝablonoj:Japanio]]</noinclude> 4tlocr4d92tvl8v8q6dsqu7hizvzvt8 9384667 9384648 2026-05-26T23:40:13Z ~2026-31419-20 257597 9384667 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |nomo= Japanaj ĝardenoj |titolo= [[Japana ĝardeno|Japanaj ĝardenoj]] |bildo= [[Fish-159327.svg|65px]] |stato= {{{stato|collapsed}}} |bodyclass= hlist hlist-items-nowrap |stilo de ĉefa titolo=background:#008800;color:#ccffcc; |stilo de grupoj=background:#99CC99;color:#336633; |stilo=background:#F0FFF0; |stilo de paraj= background:#FCFFFC; |grupo1 = En Japanio |listo1 = *[[3 famaj parkoj de Japanio]] *[[Parko Inokaŝira|Inokaŝira]] *[[Kairaku-en]] *[[Ĝardeno Kansen-en|Kansen-en]] *[[Ĝardeno Kijosumi|Kijosumi]] *[[Kōraku-en]] *[[Ĝardeno Koiŝikaŭa Kōrakuen|Koiŝikaŭa Kōrakuen]] *[[Kenroku-en]] *[[Ĝardeno Ōkuma|Ōkuma]] *[[Rjoan-ĝi|Rjoan-ĝi]] *[[Ĝardeno Rikugien|Rikugien]] *[[Ŝukkeien]] *[[Ĝardeno Ŝin-Edogaŭa|Ŝin-Edogaŭa]] *[[Ĝardeno Ĉinzanso|Ĉinzanso]] *[[Tōfuku-ji]] *[[Ueno (parko)|Ueno]] *[[Ĝardenoj Hamarikju|Hamarikju]] *[[Parko Hibija|Hibija]] *[[Parko Jojogi|Jojogi]] |grupo2 = Ekster Japanio |listo2 = * [[Japana ĝardeno (Adelajdo)|Adelajdo]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (Ateno)|Ateno]] 🇬🇷 * [[Japana ĝardeno (Bad Langensalza)|Bad Langensalza]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Belén de Escobar)|Belén de Escobar]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Beogrado)|Beogrado]] 🇷🇸 * [[Japana ĝardeno (Bonaero)|Bonaero]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Bonno)|Bonno]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Chorzów)|Chorzów]] 🇵🇱 * [[Japana kultura centro kaj ĝardeno en Cowra|Cowra]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (Ĉikago)|Ĉikago]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Dijon)|Dijon]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Haselto)|Haselto]] 🇧🇪 * [[Japana ĝardeno Baltalimanı|Istanbulo]] 🇹🇷 * [[Japana ĝardeno (Jarków)|Jarków]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Kaiserslautern)|Kaiserslautern]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (La Serena)|La Serena]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Managvo)|Managvo]] 🇳🇮 * [[Japana ĝardeno (Mažučiai)|Mažučiai]] 🇱🇹 * [[Japana ĝardeno (Monako)|Monako]] 🇲🇨 * [[Japana ĝardeno (Montevideo)|Montevideo]] 🇺🇾 * [[Japana ĝardeno (Moskvo)|Moskvo]] 🇷🇺 * [[japana ĝardeno (Minsko)|Minsko]] 🇧🇾 * [[Japana ĝardeno (Nanto)|Nanto]] 🇫🇷 * [[Nikka Yuko]] 🇨🇦 * [[Muzeo Morikami kaj Japanaj ĝardenoj|Palm Beach]] 🇺🇸 * [[Portlanda japana ĝardeno|Portlando]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Rueil-Malmaison)|Rueil-Malmaison]] 🇫🇷 * [[Teĝardeno (San-Francisko)|San-Francisko]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)|Sankt-Peterburgo]] 🇷🇺 * [[Japana ĝardeno (Santiago)|Santiago]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Singapuro)|Singapuro]] 🇸🇬 * [[Japana ĝardeno (Tuluzo)|Tuluzo]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno de Unesko|Unesko]] 🇫🇷 * [[Ĝardeno Nitobe|Vankuvero]] 🇨🇦 * [[Japana ĝardeno (Vroclavo)|Vroclavo]] 🇵🇱 |grupo3 = Stiloj |listo3 = *[[zenĝardeno|Ŝtonĝardeno]] *[[Bonbajo]] *[[Ro-ĝi|Ro-ĝi (teĝardeno)]] *[[Ĝardeno de la Pura Lando|Pura Lando]] *[[Sakuteiki]] *[[Tsubaniwa]] *[[Japana ĝardeno]] |grupo4 = Elementoj |listo4 = *[[Bonbajo]] *[[Lunkurba ponto]] *[[Paŝoŝtonoj]] *[[Senzai]] *[[Shishi-odoshi|Ŝiŝi-odoŝi]] *[[Suikinkutsu]] *[[Ĉaŝicu (te-dometo)]] *[[Horaisan]] *[[Cukubajo]] *[[Tōrō|Tōrō (lanternoj)]]: [[Yukimi-dōrō]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategorio:Japana ĝardeno]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Kategorio:Navigaj ŝablonoj:Japanio]]</noinclude> r242x7j7p17lbfrh02inq5cu60ujmjr 9384668 9384667 2026-05-26T23:49:15Z ~2026-31419-20 257597 9384668 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |nomo= Japanaj ĝardenoj |titolo= [[Japana ĝardeno|Japanaj ĝardenoj]] |bildo= [[File:Fish-159327.svg|65px]] |stato= {{{stato|collapsed}}} |bodyclass= hlist hlist-items-nowrap |stilo de ĉefa titolo=background:#008800;color:#ccffcc; |stilo de grupoj=background:#99CC99;color:#336633; |stilo=background:#F0FFF0; |stilo de paraj= background:#FCFFFC; |grupo1 = En Japanio |listo1 = *[[3 famaj parkoj de Japanio]] *[[Parko Inokaŝira|Inokaŝira]] *[[Kairaku-en]] *[[Ĝardeno Kansen-en|Kansen-en]] *[[Ĝardeno Kijosumi|Kijosumi]] *[[Kōraku-en]] *[[Ĝardeno Koiŝikaŭa Kōrakuen|Koiŝikaŭa Kōrakuen]] *[[Kenroku-en]] *[[Ĝardeno Ōkuma|Ōkuma]] *[[Rjoan-ĝi|Rjoan-ĝi]] *[[Ĝardeno Rikugien|Rikugien]] *[[Ŝukkeien]] *[[Ĝardeno Ŝin-Edogaŭa|Ŝin-Edogaŭa]] *[[Ĝardeno Ĉinzanso|Ĉinzanso]] *[[Tōfuku-ji]] *[[Ueno (parko)|Ueno]] *[[Ĝardenoj Hamarikju|Hamarikju]] *[[Parko Hibija|Hibija]] *[[Parko Jojogi|Jojogi]] |grupo2 = Ekster Japanio |listo2 = * [[Japana ĝardeno (Adelajdo)|Adelajdo]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (Ateno)|Ateno]] 🇬🇷 * [[Japana ĝardeno (Bad Langensalza)|Bad Langensalza]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Belén de Escobar)|Belén de Escobar]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Beogrado)|Beogrado]] 🇷🇸 * [[Japana ĝardeno (Bonaero)|Bonaero]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Bonno)|Bonno]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Chorzów)|Chorzów]] 🇵🇱 * [[Japana kultura centro kaj ĝardeno en Cowra|Cowra]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (Ĉikago)|Ĉikago]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Dijon)|Dijon]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Haselto)|Haselto]] 🇧🇪 * [[Japana ĝardeno Baltalimanı|Istanbulo]] 🇹🇷 * [[Japana ĝardeno (Jarków)|Jarków]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Kaiserslautern)|Kaiserslautern]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (La Serena)|La Serena]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Managvo)|Managvo]] 🇳🇮 * [[Japana ĝardeno (Mažučiai)|Mažučiai]] 🇱🇹 * [[Japana ĝardeno (Monako)|Monako]] 🇲🇨 * [[Japana ĝardeno (Montevideo)|Montevideo]] 🇺🇾 * [[Japana ĝardeno (Moskvo)|Moskvo]] 🇷🇺 * [[japana ĝardeno (Minsko)|Minsko]] 🇧🇾 * [[Japana ĝardeno (Nanto)|Nanto]] 🇫🇷 * [[Nikka Yuko]] 🇨🇦 * [[Muzeo Morikami kaj Japanaj ĝardenoj|Palm Beach]] 🇺🇸 * [[Portlanda japana ĝardeno|Portlando]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Rueil-Malmaison)|Rueil-Malmaison]] 🇫🇷 * [[Teĝardeno (San-Francisko)|San-Francisko]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)|Sankt-Peterburgo]] 🇷🇺 * [[Japana ĝardeno (Santiago)|Santiago]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Singapuro)|Singapuro]] 🇸🇬 * [[Japana ĝardeno (Tuluzo)|Tuluzo]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno de Unesko|Unesko]] 🇫🇷 * [[Ĝardeno Nitobe|Vankuvero]] 🇨🇦 * [[Japana ĝardeno (Vroclavo)|Vroclavo]] 🇵🇱 |grupo3 = Stiloj |listo3 = *[[zenĝardeno|Ŝtonĝardeno]] *[[Bonbajo]] *[[Ro-ĝi|Ro-ĝi (teĝardeno)]] *[[Ĝardeno de la Pura Lando|Pura Lando]] *[[Sakuteiki]] *[[Tsubaniwa]] *[[Japana ĝardeno]] |grupo4 = Elementoj |listo4 = *[[Bonbajo]] *[[Lunkurba ponto]] *[[Paŝoŝtonoj]] *[[Senzai]] *[[Shishi-odoshi|Ŝiŝi-odoŝi]] *[[Suikinkutsu]] *[[Ĉaŝicu (te-dometo)]] *[[Horaisan]] *[[Cukubajo]] *[[Tōrō|Tōrō (lanternoj)]]: [[Yukimi-dōrō]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategorio:Japana ĝardeno]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Kategorio:Navigaj ŝablonoj:Japanio]]</noinclude> 9dva3l9ad7aclmz4jkyhgks66new1n2 9384778 9384668 2026-05-27T06:44:14Z Γλωσσολαλιά 253200 9384778 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |nomo= Japanaj ĝardenoj |titolo= [[Japana ĝardeno|Japanaj ĝardenoj]] |bildo= [[File:Fish-159327.svg|65px]] |stato= {{{stato|collapsed}}} |bodyclass= hlist hlist-items-nowrap |stilo de ĉefa titolo=background:#008800;color:#ccffcc; |stilo de grupoj=background:#99CC99;color:#336633; |stilo=background:#F0FFF0; |stilo de paraj= background:#FCFFFC; |grupo1 = En Japanio |listo1 = *[[3 famaj parkoj de Japanio]] *[[Parko Inokaŝira|Inokaŝira]] *[[Kairaku-en]] *[[Ĝardeno Kansen-en|Kansen-en]] *[[Ĝardeno Kijosumi|Kijosumi]] *[[Kōraku-en]] *[[Ĝardeno Koiŝikaŭa Kōrakuen|Koiŝikaŭa Kōrakuen]] *[[Kenroku-en]] *[[Ĝardeno Ōkuma|Ōkuma]] *[[Rjoan-ĝi|Rjoan-ĝi]] *[[Ĝardeno Rikugien|Rikugien]] *[[Ŝukkeien]] *[[Ĝardeno Ŝin-Edogaŭa|Ŝin-Edogaŭa]] *[[Ĝardeno Ĉinzanso|Ĉinzanso]] *[[Tōfuku-ji]] *[[Ueno (parko)|Ueno]] *[[Ĝardenoj Hamarikju|Hamarikju]] *[[Parko Hibija|Hibija]] *[[Parko Jojogi|Jojogi]] |grupo2 = Ekster Japanio |listo2 = * [[Japana ĝardeno (Adelajdo)|Adelajdo]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (Ateno)|Ateno]] 🇬🇷 * [[Japana ĝardeno (Bad Langensalza)|Bad Langensalza]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Belén de Escobar)|Belén de Escobar]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Beogrado)|Beogrado]] 🇷🇸 * [[Japana ĝardeno (Bonaero)|Bonaero]] 🇦🇷 * [[Japana ĝardeno (Bonno)|Bonno]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (Chorzów)|Chorzów]] 🇵🇱 * [[Japana kultura centro kaj ĝardeno en Cowra|Cowra]] 🇦🇺 * [[Japana ĝardeno (Ĉikago)|Ĉikago]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Dijon)|Dijon]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno (Haselto)|Haselto]] 🇧🇪 * [[Japana ĝardeno Baltalimanı|Istanbulo]] 🇹🇷 * [[Japana ĝardeno (Jarków)|Jarków]] 🇵🇱 * [[Japana ĝardeno (Kaiserslautern)|Kaiserslautern]] 🇩🇪 * [[Japana ĝardeno (La Serena)|La Serena]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Managvo)|Managvo]] 🇳🇮 * [[Japana ĝardeno (Mažučiai)|Mažučiai]] 🇱🇹 * [[Japana ĝardeno (Monako)|Monako]] 🇲🇨 * [[Japana ĝardeno (Montevideo)|Montevideo]] 🇺🇾 * [[Japana ĝardeno (Moskvo)|Moskvo]] 🇷🇺 * [[japana ĝardeno (Minsko)|Minsko]] 🇧🇾 * [[Japana ĝardeno (Nanto)|Nanto]] 🇫🇷 * [[Nikka Yuko]] 🇨🇦 * [[Muzeo Morikami kaj Japanaj ĝardenoj|Palm Beach]] 🇺🇸 * [[Portlanda japana ĝardeno|Portlando]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Rueil-Malmaison)|Rueil-Malmaison]] 🇫🇷 * [[Teĝardeno (San-Francisko)|San-Francisko]] 🇺🇸 * [[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)|Sankt-Peterburgo]] 🇷🇺 * [[Japana ĝardeno (Santiago)|Santiago]] 🇨🇱 * [[Japana ĝardeno (Singapuro)|Singapuro]] 🇸🇬 * [[Japana ĝardeno (Tuluzo)|Tuluzo]] 🇫🇷 * [[Japana ĝardeno de Unesko|Unesko]] 🇫🇷 * [[Ĝardeno Nitobe|Vankuvero]] 🇨🇦 * [[Japana ĝardeno (Vroclavo)|Vroclavo]] 🇵🇱 |grupo3 = Stiloj |listo3 = *[[zenĝardeno|Ŝtonĝardeno]] *[[Bonsajo]] *[[Ro-ĝi|Ro-ĝi (teĝardeno)]] *[[Ĝardeno de la Pura Lando|Pura Lando]] *[[Sakuteiki]] *[[Tsubaniwa]] *[[Japana ĝardeno]] |grupo4 = Elementoj |listo4 = *[[Bonsajo]] *[[Lunkurba ponto]] *[[Paŝoŝtonoj]] *[[Senzai]] *[[Shishi-odoshi|Ŝiŝi-odoŝi]] *[[Suikinkutsu]] *[[Ĉaŝicu (te-dometo)]] *[[Horaisan]] *[[Cukubajo]] *[[Tōrō|Tōrō (lanternoj)]]: [[Yukimi-dōrō]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategorio:Japana ĝardeno]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Kategorio:Navigaj ŝablonoj:Japanio]]</noinclude> m7d1ozxk9zv8oypw7bmz54n5un5mwmj 0 945011 9384300 2026-05-26T12:06:31Z Γλωσσολαλιά 253200 Alidirektigis al [[Japana Ĝardeno Kaiserslautern]] 9384300 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Japana Ĝardeno Kaiserslautern]] icab9j2eppw3ynxmpwhf4san7ht4z48 9384308 9384300 2026-05-26T12:11:32Z Γλωσσολαλιά 253200 Forigis alidirektigilon al [[Japana Ĝardeno Kaiserslautern]] 9384308 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko |priskribo de bildo= |kategorio = |lando = Germanio |regiono = Rejnlando-Palatinato |regiono_tipo = Federacia lando |situo = [[Kaiserslautern]] |regiono-ISO = DE-RP |mapo lokumilo = iso |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo = 14 |establita = 2000 |establita tipo = Kreita |areo = 13500 |areo unuo = m² }} [[Dosiero:Japanischer Garten, 170705 014.jpg|eta|la te- kaj gastdomo]] [[Dosiero:JapGarKL_übersichtsplan_klein.jpg|eta|plano de la ĝardeno]] [[Dosiero:Japanischer Garten, 170705 001.jpg|eta|fontoŝtono de la lago]] [[Dosiero:Japanischer_Garten%2C_170705_002_Wasserfall.jpg|eta|akvofalo]] [[Dosiero:Japanischer_Garten%2C_170705_011_Kaskaden.jpg|eta|kaskadoj]] [[Dosiero:P9232628.JPG|eta|Ŝinto-pordo]] La '''Japana Ĝardeno''' en la palatinata urbo [[Kaiserslautern]] estas unu el la plej grandaj [[Japana ĝardeno|japanaj ĝardenoj]] en [[Eŭropo]]. En [[2000]] ĝi estis parto de [[Ĝardena ekspozicio Kaiserslautern]]. La du ĝardenoj kune estis la unua [[Rejnlando-Palatinato|Rejnland-palatinata]] [[landa ĝardenekspozicio]]. La ĝardeno ne nur estas ripoztereno. Tie ankaŭ regule okazadas eventoj kiel koncertoj kaj publikaj voĉlegadoj kun rilato al la japana literaturo. Oni planas konstrui [[Doĵo]]n por trejni tie malproksimorientajn batalartojn kaj kulturajn eventojn kiel lingv- kaj teseminarioj. En la [[tedomo]] regule okazas [[Japana teceremonio|Japanaj teceremonioj]]. == Historio == === Areo === La areo konsistas el 13.500 m² kun longeco de 200 m. La larĝeco varias inter 30 kaj 80 m. Ĝi situas je tuja apudeco al la urbodomo kaj la urbocentro. Antaue tie staris la vilaoj de du grandindustriuloj el Kaiserslautern. Dum la [[Dua Mondmilito]] la vilaoj estis detruitaj dum bombatako de la aliancitaj potencoj en 1943. Nur la pli ol 100-jara arbo-ensemblo, planita en 1893 fare de la [[pejzaĝarkitekto]] [[Heinrich Siesmayer|Siesmayer]] el Frankfurto ĉe Majno, ankoraŭ konserviĝas ĝis hodiaŭ. Ĝi konsistas i.a. el 4 [[fago|sangofagoj]], kelkaj [[taksuso]]j, grandegaj [[korilo]]j, [[liriodendro|tuliparbo]], [[kamecipariso]]j kaj la plej maljuna [[Ginko]]arbo de Kaiserslautern. Post la detruo fare de la bombado la areo estis neuzata ĝis 1996, kiam la Japana ĝardeno estis ekkonstruita tie. === Ideo kaj preparlaboroj === La ideo por konstrui la ĝardenon ekestis en [[1993]], kiam delegitaro el Kaiserslautern vizitis [[Bunkjo]] – unu el la ĉefurbaj distriktoj de [[Tokio]] kaj ĝemelurbo de Kaiserslautern. En 1997 la Asocio Japana Ĝardeno de Kaiserslautern r.a. (''Verein Japanischer Garten Kaiserslautern e.V.'') estis fondata por la celo konstrui aŭtentikan japananan ĝardenon sur la elektita tereno. La unua konstrukoncepto konsistis al 5 konstruetapoj. La acocio planas la ĝardenon en kunlaboro kun la [[Universität Kaiserslautern|Universitato Kaiserslautern]]. Poste en 1998 oni publikigas la projekton en Volksbank Kaiserslautern (Popola Banko). En la sama jaro ekis la konstrulaboroj. === Konstruetapoj === La japana ĝardeno estis malfermita post la inkonstruo de la ''unua konstruetapo''. Ĝi estis inaŭgurata la 19an de aprilo 2000. Dum tiu konstruetapo estiĝis la granda lago kun la [[karpo|kojkarpoj]]. La ĉirkaŭon havas japaneskan stilon. Dum la ''dua konstruetapo'' oni konstruis sur areo de ĉirkaŭ 6.500 m² ĝardenaĵon kun rivereto kaj 4 akvofaloj, inter ili unu kun alteco de 12 m. Ĝi estis inaŭgurita en aŭgusto 2001. Dum la ''tria konstruetapo'' en la jaroj 2004 kaj 2005 ekestis ŝton- kaj muskoĝardeno laŭ la modelo de japanaj [[Kare-san-sui]]-ĝardenoj. En 2003 la urbo Kaiserslautern aĉetis japanan te- kaj gastdomon, kiu estis konstruita ĉ. 1900, kaj konstruigis ĝin apud la lago. La domo staris antaŭe en parko de Tokio kaj servis kiel gastdomo de japana ministro. En 1983 germana privatulo aĉetis ĝin kaj starigis ĝin en Germanujo. La tri konstruetapoj kostis ĉ. 3 milionojn da Eŭroj. Enestas en la sumo la preparlaboroj (modlado de la tereno, malkonstruo de la vilaruinoj) kaj la veraj konstrulaboroj. La planado, konstrugvidado kaj arĥitektaj laboroj okazis volontule fare de la asocia estraro. Dum la ''kvara konstruetapo '' konstruiĝos japana kulturcentro en stilo de japana [[Doĵo]]. La fino de la kvina kaj lasta konstruetapo estos planata por 2010. == Ĝardenformado == La japana ĝardeno havas du enirejojn, el tiuj la suda enirejo estis finkonstruita unue. De la suda enirejo vojo kondukas unue malantaŭ bruprotekta muro al kaskiosko. La muro estas masonita el sabloŝtono. La ŝtonoj estis de la antaŭaj vilaoj. Inter la eksterna kaj interna muro estas gravelan padon. Flanke de ĝi staras [[rododendro]], [[azaleo]]j kaj [[japana acero]]. Ĉe fontoŝtono la vojo turniĝas kaj kondutas super mallonga sabloŝtona ŝtuparo tra pordego al la supera ĝardenparto. De ĉi tie eblas vidi trans la granda supera lago al almontan deklivan pejzaĝon. La artefarita lago estas konstruita en stilo de japana akvoĝardena pejzaĝo (''Chitei''). Regas tie maldensa bonorda priplantado. Ĉi-tie troviĝas tipaj plantoj de la [[japana ĝardenado]]: [[japana ĉerizo]], [[kamelio]] kaj [[azaleo]]j. La lago ricevas akvon de la fonto je la alia bordo kaj enhavas [[karpo]]jn. Maldekstre estas teraso, super la lago kaj japana tedomo apud malgranda Zen-ĝardeno. Ĝi konsistas el graveloj, kiuj estas rastita spiral- kaj cirklofome. Malantaŭ la tedomo staras kiosko. Dise tra la areo oni trovas ŝtonlanternoj, [[bambuso]], japanaj ĉerizoj, diversaj gresoj, arbedoj kaj arbustoj: kamelioj, rododendroj kaj azaleoj. Paŝŝtonoj kondutas trans la lago. Gravela vojo kondutas maldekstre de la tedomo al la deklivo, kie estis novplantataj arbedoj. Tra la deklivo iras kelkaj padoj almonten. En tiu montara pejzaĝo kreskas pinarboj, malpli orditaj kaj pli orientitaj al la naturaj kreskaĵoj. Ekzistas tie kelkaj panoramejoj, kun rigardo al la envala pejzaĝo. Ankaŭ la lageton, kiu ricevas sian akvon de la akvofalo, oni povas transiri per paŝŝtonoj. Rojo apud la vojo estas la alfluo de la supera lageto. La akvo estas filtrate per la enakvaj kreskaĵoj. Plia rojo fluas de la orienta pordo tra ŝtonaj kaskadoj en la lageton. Ankaŭ ĉi tie serpentumas kelkaj padoj almonten, parte ŝtupe tranĉitaj en la origina roko. Kelkaj padoj etendiĝas ĝis la ponto. Ĉe la rojbordo sub la okcidentaj kaskadoj, je la plej malalta punkto de la ĝardeno estas razenteatro en stilo de malgranda [[amfiteatro]]. Sude de la ĉefa vojo estas japana restoracio. Sur la areo ĉirkaŭ la orienta enirejo estas ŝton- kaj muskoĝardeno, dividitaj per ligna pado. Ambaŭ partoj estas en [[Kare-san-sui]]-stilo. En la suda parto situas stilizitaj montara lago kaj ĉirkaŭejo. Norde de la ligna pado estas modelo de la ĝardeno de la monaĥejo [[Ryōan-ji]] en [[Kioto]]. Se oni daŭrigas la vojon oni atingas lignan ponton, kiu kondutas super akvofalo. Oni vidas la fontoŝtonon, kiu nutras la akvofalon. == Proprietulo, Respondeco kaj kooperado == La ''Asocio Japana Ĝardeno Kaiserslautern r. a.'', kiu respondecas pri la evoluo kaj programo de la ĝardeno, luprenis la areon por 30 jaroj de la urbo. Rilate la konstrulaboroj la asocio interalie kunlaboras kun la urbo, la japana konsulejo en Frankfurto kaj la Germana-Japana Societo. Komence la asocio nur havis 28 membrojn, intertempe la membraro kreskis je pli ol 900. Ĉefa sponsoro estas la japana firmao [[Ricoh]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Ĝardenoj]] [[Kategorio:Parkoj en Rejnlando-Palatinato]] [[Kategorio:Kaiserslautern]] [[Kategorio:Japana ĝardeno|Kaiserslautern]] 4ezcav0du88cgw08xrpzvaezqfeeyim 9384513 9384308 2026-05-26T17:22:19Z Γλωσσολαλιά 253200 9384513 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko |priskribo de bildo= |kategorio = |lando = {{Germanio}} |regiono = Rejnlando-Palatinato |regiono_tipo = Federacia lando |situo = [[Kaiserslautern]] |regiono-ISO = DE-RP |mapo lokumilo = iso |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo = 14 |establita = 2000 |establita tipo = Kreita |areo = 13500 |areo unuo = m² }} [[Dosiero:Japanischer Garten, 170705 014.jpg|eta|la te- kaj gastdomo]] [[Dosiero:JapGarKL_übersichtsplan_klein.jpg|eta|plano de la ĝardeno]] [[Dosiero:Japanischer Garten, 170705 001.jpg|eta|fontoŝtono de la lago]] [[Dosiero:Japanischer_Garten%2C_170705_002_Wasserfall.jpg|eta|akvofalo]] [[Dosiero:Japanischer_Garten%2C_170705_011_Kaskaden.jpg|eta|kaskadoj]] [[Dosiero:P9232628.JPG|eta|Ŝinto-pordo]] La '''Japana Ĝardeno''' en la palatinata urbo [[Kaiserslautern]] estas unu el la plej grandaj [[Japana ĝardeno|japanaj ĝardenoj]] en [[Eŭropo]]. En [[2000]] ĝi estis parto de [[Ĝardena ekspozicio Kaiserslautern]]. La du ĝardenoj kune estis la unua [[Rejnlando-Palatinato|Rejnland-palatinata]] [[landa ĝardenekspozicio]]. La ĝardeno ne nur estas ripoztereno. Tie ankaŭ regule okazadas eventoj kiel koncertoj kaj publikaj voĉlegadoj kun rilato al la japana literaturo. Oni planas konstrui [[Doĵo]]n por trejni tie malproksimorientajn batalartojn kaj kulturajn eventojn kiel lingv- kaj teseminarioj. En la [[tedomo]] regule okazas [[Japana teceremonio|Japanaj teceremonioj]]. == Historio == === Areo === La areo konsistas el 13.500 m² kun longeco de 200 m. La larĝeco varias inter 30 kaj 80 m. Ĝi situas je tuja apudeco al la urbodomo kaj la urbocentro. Antaue tie staris la vilaoj de du grandindustriuloj el Kaiserslautern. Dum la [[Dua Mondmilito]] la vilaoj estis detruitaj dum bombatako de la aliancitaj potencoj en 1943. Nur la pli ol 100-jara arbo-ensemblo, planita en 1893 fare de la [[pejzaĝarkitekto]] [[Heinrich Siesmayer|Siesmayer]] el Frankfurto ĉe Majno, ankoraŭ konserviĝas ĝis hodiaŭ. Ĝi konsistas i.a. el 4 [[fago|sangofagoj]], kelkaj [[taksuso]]j, grandegaj [[korilo]]j, [[liriodendro|tuliparbo]], [[kamecipariso]]j kaj la plej maljuna [[Ginko]]arbo de Kaiserslautern. Post la detruo fare de la bombado la areo estis neuzata ĝis 1996, kiam la Japana ĝardeno estis ekkonstruita tie. === Ideo kaj preparlaboroj === La ideo por konstrui la ĝardenon ekestis en [[1993]], kiam delegitaro el Kaiserslautern vizitis [[Bunkjo]] – unu el la ĉefurbaj distriktoj de [[Tokio]] kaj ĝemelurbo de Kaiserslautern. En 1997 la Asocio Japana Ĝardeno de Kaiserslautern r.a. (''Verein Japanischer Garten Kaiserslautern e.V.'') estis fondata por la celo konstrui aŭtentikan japananan ĝardenon sur la elektita tereno. La unua konstrukoncepto konsistis al 5 konstruetapoj. La acocio planas la ĝardenon en kunlaboro kun la [[Universität Kaiserslautern|Universitato Kaiserslautern]]. Poste en 1998 oni publikigas la projekton en Volksbank Kaiserslautern (Popola Banko). En la sama jaro ekis la konstrulaboroj. === Konstruetapoj === La japana ĝardeno estis malfermita post la inkonstruo de la ''unua konstruetapo''. Ĝi estis inaŭgurata la 19an de aprilo 2000. Dum tiu konstruetapo estiĝis la granda lago kun la [[karpo|kojkarpoj]]. La ĉirkaŭon havas japaneskan stilon. Dum la ''dua konstruetapo'' oni konstruis sur areo de ĉirkaŭ 6.500 m² ĝardenaĵon kun rivereto kaj 4 akvofaloj, inter ili unu kun alteco de 12 m. Ĝi estis inaŭgurita en aŭgusto 2001. Dum la ''tria konstruetapo'' en la jaroj 2004 kaj 2005 ekestis ŝton- kaj muskoĝardeno laŭ la modelo de japanaj [[Kare-san-sui]]-ĝardenoj. En 2003 la urbo Kaiserslautern aĉetis japanan te- kaj gastdomon, kiu estis konstruita ĉ. 1900, kaj konstruigis ĝin apud la lago. La domo staris antaŭe en parko de Tokio kaj servis kiel gastdomo de japana ministro. En 1983 germana privatulo aĉetis ĝin kaj starigis ĝin en Germanujo. La tri konstruetapoj kostis ĉ. 3 milionojn da Eŭroj. Enestas en la sumo la preparlaboroj (modlado de la tereno, malkonstruo de la vilaruinoj) kaj la veraj konstrulaboroj. La planado, konstrugvidado kaj arĥitektaj laboroj okazis volontule fare de la asocia estraro. Dum la ''kvara konstruetapo '' konstruiĝos japana kulturcentro en stilo de japana [[Doĵo]]. La fino de la kvina kaj lasta konstruetapo estos planata por 2010. == Ĝardenformado == La japana ĝardeno havas du enirejojn, el tiuj la suda enirejo estis finkonstruita unue. De la suda enirejo vojo kondukas unue malantaŭ bruprotekta muro al kaskiosko. La muro estas masonita el sabloŝtono. La ŝtonoj estis de la antaŭaj vilaoj. Inter la eksterna kaj interna muro estas gravelan padon. Flanke de ĝi staras [[rododendro]], [[azaleo]]j kaj [[japana acero]]. Ĉe fontoŝtono la vojo turniĝas kaj kondutas super mallonga sabloŝtona ŝtuparo tra pordego al la supera ĝardenparto. De ĉi tie eblas vidi trans la granda supera lago al almontan deklivan pejzaĝon. La artefarita lago estas konstruita en stilo de japana akvoĝardena pejzaĝo (''Chitei''). Regas tie maldensa bonorda priplantado. Ĉi-tie troviĝas tipaj plantoj de la [[japana ĝardenado]]: [[japana ĉerizo]], [[kamelio]] kaj [[azaleo]]j. La lago ricevas akvon de la fonto je la alia bordo kaj enhavas [[karpo]]jn. Maldekstre estas teraso, super la lago kaj japana tedomo apud malgranda Zen-ĝardeno. Ĝi konsistas el graveloj, kiuj estas rastita spiral- kaj cirklofome. Malantaŭ la tedomo staras kiosko. Dise tra la areo oni trovas ŝtonlanternoj, [[bambuso]], japanaj ĉerizoj, diversaj gresoj, arbedoj kaj arbustoj: kamelioj, rododendroj kaj azaleoj. Paŝŝtonoj kondutas trans la lago. Gravela vojo kondutas maldekstre de la tedomo al la deklivo, kie estis novplantataj arbedoj. Tra la deklivo iras kelkaj padoj almonten. En tiu montara pejzaĝo kreskas pinarboj, malpli orditaj kaj pli orientitaj al la naturaj kreskaĵoj. Ekzistas tie kelkaj panoramejoj, kun rigardo al la envala pejzaĝo. Ankaŭ la lageton, kiu ricevas sian akvon de la akvofalo, oni povas transiri per paŝŝtonoj. Rojo apud la vojo estas la alfluo de la supera lageto. La akvo estas filtrate per la enakvaj kreskaĵoj. Plia rojo fluas de la orienta pordo tra ŝtonaj kaskadoj en la lageton. Ankaŭ ĉi tie serpentumas kelkaj padoj almonten, parte ŝtupe tranĉitaj en la origina roko. Kelkaj padoj etendiĝas ĝis la ponto. Ĉe la rojbordo sub la okcidentaj kaskadoj, je la plej malalta punkto de la ĝardeno estas razenteatro en stilo de malgranda [[amfiteatro]]. Sude de la ĉefa vojo estas japana restoracio. Sur la areo ĉirkaŭ la orienta enirejo estas ŝton- kaj muskoĝardeno, dividitaj per ligna pado. Ambaŭ partoj estas en [[Kare-san-sui]]-stilo. En la suda parto situas stilizitaj montara lago kaj ĉirkaŭejo. Norde de la ligna pado estas modelo de la ĝardeno de la monaĥejo [[Ryōan-ji]] en [[Kioto]]. Se oni daŭrigas la vojon oni atingas lignan ponton, kiu kondutas super akvofalo. Oni vidas la fontoŝtonon, kiu nutras la akvofalon. == Proprietulo, Respondeco kaj kooperado == La ''Asocio Japana Ĝardeno Kaiserslautern r. a.'', kiu respondecas pri la evoluo kaj programo de la ĝardeno, luprenis la areon por 30 jaroj de la urbo. Rilate la konstrulaboroj la asocio interalie kunlaboras kun la urbo, la japana konsulejo en Frankfurto kaj la Germana-Japana Societo. Komence la asocio nur havis 28 membrojn, intertempe la membraro kreskis je pli ol 900. Ĉefa sponsoro estas la japana firmao [[Ricoh]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Ĝardenoj]] [[Kategorio:Parkoj en Rejnlando-Palatinato]] [[Kategorio:Kaiserslautern]] [[Kategorio:Japana ĝardeno|Kaiserslautern]] djjia18m0o1bzjh6uphh4fy9amvvasi 9384516 9384513 2026-05-26T17:25:08Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Proprietulo, Respondeco kaj kooperado */ 9384516 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko |priskribo de bildo= |kategorio = |lando = {{Germanio}} |regiono = Rejnlando-Palatinato |regiono_tipo = Federacia lando |situo = [[Kaiserslautern]] |regiono-ISO = DE-RP |mapo lokumilo = iso |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo = 14 |establita = 2000 |establita tipo = Kreita |areo = 13500 |areo unuo = m² }} [[Dosiero:Japanischer Garten, 170705 014.jpg|eta|la te- kaj gastdomo]] [[Dosiero:JapGarKL_übersichtsplan_klein.jpg|eta|plano de la ĝardeno]] [[Dosiero:Japanischer Garten, 170705 001.jpg|eta|fontoŝtono de la lago]] [[Dosiero:Japanischer_Garten%2C_170705_002_Wasserfall.jpg|eta|akvofalo]] [[Dosiero:Japanischer_Garten%2C_170705_011_Kaskaden.jpg|eta|kaskadoj]] [[Dosiero:P9232628.JPG|eta|Ŝinto-pordo]] La '''Japana Ĝardeno''' en la palatinata urbo [[Kaiserslautern]] estas unu el la plej grandaj [[Japana ĝardeno|japanaj ĝardenoj]] en [[Eŭropo]]. En [[2000]] ĝi estis parto de [[Ĝardena ekspozicio Kaiserslautern]]. La du ĝardenoj kune estis la unua [[Rejnlando-Palatinato|Rejnland-palatinata]] [[landa ĝardenekspozicio]]. La ĝardeno ne nur estas ripoztereno. Tie ankaŭ regule okazadas eventoj kiel koncertoj kaj publikaj voĉlegadoj kun rilato al la japana literaturo. Oni planas konstrui [[Doĵo]]n por trejni tie malproksimorientajn batalartojn kaj kulturajn eventojn kiel lingv- kaj teseminarioj. En la [[tedomo]] regule okazas [[Japana teceremonio|Japanaj teceremonioj]]. == Historio == === Areo === La areo konsistas el 13.500 m² kun longeco de 200 m. La larĝeco varias inter 30 kaj 80 m. Ĝi situas je tuja apudeco al la urbodomo kaj la urbocentro. Antaue tie staris la vilaoj de du grandindustriuloj el Kaiserslautern. Dum la [[Dua Mondmilito]] la vilaoj estis detruitaj dum bombatako de la aliancitaj potencoj en 1943. Nur la pli ol 100-jara arbo-ensemblo, planita en 1893 fare de la [[pejzaĝarkitekto]] [[Heinrich Siesmayer|Siesmayer]] el Frankfurto ĉe Majno, ankoraŭ konserviĝas ĝis hodiaŭ. Ĝi konsistas i.a. el 4 [[fago|sangofagoj]], kelkaj [[taksuso]]j, grandegaj [[korilo]]j, [[liriodendro|tuliparbo]], [[kamecipariso]]j kaj la plej maljuna [[Ginko]]arbo de Kaiserslautern. Post la detruo fare de la bombado la areo estis neuzata ĝis 1996, kiam la Japana ĝardeno estis ekkonstruita tie. === Ideo kaj preparlaboroj === La ideo por konstrui la ĝardenon ekestis en [[1993]], kiam delegitaro el Kaiserslautern vizitis [[Bunkjo]] – unu el la ĉefurbaj distriktoj de [[Tokio]] kaj ĝemelurbo de Kaiserslautern. En 1997 la Asocio Japana Ĝardeno de Kaiserslautern r.a. (''Verein Japanischer Garten Kaiserslautern e.V.'') estis fondata por la celo konstrui aŭtentikan japananan ĝardenon sur la elektita tereno. La unua konstrukoncepto konsistis al 5 konstruetapoj. La acocio planas la ĝardenon en kunlaboro kun la [[Universität Kaiserslautern|Universitato Kaiserslautern]]. Poste en 1998 oni publikigas la projekton en Volksbank Kaiserslautern (Popola Banko). En la sama jaro ekis la konstrulaboroj. === Konstruetapoj === La japana ĝardeno estis malfermita post la inkonstruo de la ''unua konstruetapo''. Ĝi estis inaŭgurata la 19an de aprilo 2000. Dum tiu konstruetapo estiĝis la granda lago kun la [[karpo|kojkarpoj]]. La ĉirkaŭon havas japaneskan stilon. Dum la ''dua konstruetapo'' oni konstruis sur areo de ĉirkaŭ 6.500 m² ĝardenaĵon kun rivereto kaj 4 akvofaloj, inter ili unu kun alteco de 12 m. Ĝi estis inaŭgurita en aŭgusto 2001. Dum la ''tria konstruetapo'' en la jaroj 2004 kaj 2005 ekestis ŝton- kaj muskoĝardeno laŭ la modelo de japanaj [[Kare-san-sui]]-ĝardenoj. En 2003 la urbo Kaiserslautern aĉetis japanan te- kaj gastdomon, kiu estis konstruita ĉ. 1900, kaj konstruigis ĝin apud la lago. La domo staris antaŭe en parko de Tokio kaj servis kiel gastdomo de japana ministro. En 1983 germana privatulo aĉetis ĝin kaj starigis ĝin en Germanujo. La tri konstruetapoj kostis ĉ. 3 milionojn da Eŭroj. Enestas en la sumo la preparlaboroj (modlado de la tereno, malkonstruo de la vilaruinoj) kaj la veraj konstrulaboroj. La planado, konstrugvidado kaj arĥitektaj laboroj okazis volontule fare de la asocia estraro. Dum la ''kvara konstruetapo '' konstruiĝos japana kulturcentro en stilo de japana [[Doĵo]]. La fino de la kvina kaj lasta konstruetapo estos planata por 2010. == Ĝardenformado == La japana ĝardeno havas du enirejojn, el tiuj la suda enirejo estis finkonstruita unue. De la suda enirejo vojo kondukas unue malantaŭ bruprotekta muro al kaskiosko. La muro estas masonita el sabloŝtono. La ŝtonoj estis de la antaŭaj vilaoj. Inter la eksterna kaj interna muro estas gravelan padon. Flanke de ĝi staras [[rododendro]], [[azaleo]]j kaj [[japana acero]]. Ĉe fontoŝtono la vojo turniĝas kaj kondutas super mallonga sabloŝtona ŝtuparo tra pordego al la supera ĝardenparto. De ĉi tie eblas vidi trans la granda supera lago al almontan deklivan pejzaĝon. La artefarita lago estas konstruita en stilo de japana akvoĝardena pejzaĝo (''Chitei''). Regas tie maldensa bonorda priplantado. Ĉi-tie troviĝas tipaj plantoj de la [[japana ĝardenado]]: [[japana ĉerizo]], [[kamelio]] kaj [[azaleo]]j. La lago ricevas akvon de la fonto je la alia bordo kaj enhavas [[karpo]]jn. Maldekstre estas teraso, super la lago kaj japana tedomo apud malgranda Zen-ĝardeno. Ĝi konsistas el graveloj, kiuj estas rastita spiral- kaj cirklofome. Malantaŭ la tedomo staras kiosko. Dise tra la areo oni trovas ŝtonlanternoj, [[bambuso]], japanaj ĉerizoj, diversaj gresoj, arbedoj kaj arbustoj: kamelioj, rododendroj kaj azaleoj. Paŝŝtonoj kondutas trans la lago. Gravela vojo kondutas maldekstre de la tedomo al la deklivo, kie estis novplantataj arbedoj. Tra la deklivo iras kelkaj padoj almonten. En tiu montara pejzaĝo kreskas pinarboj, malpli orditaj kaj pli orientitaj al la naturaj kreskaĵoj. Ekzistas tie kelkaj panoramejoj, kun rigardo al la envala pejzaĝo. Ankaŭ la lageton, kiu ricevas sian akvon de la akvofalo, oni povas transiri per paŝŝtonoj. Rojo apud la vojo estas la alfluo de la supera lageto. La akvo estas filtrate per la enakvaj kreskaĵoj. Plia rojo fluas de la orienta pordo tra ŝtonaj kaskadoj en la lageton. Ankaŭ ĉi tie serpentumas kelkaj padoj almonten, parte ŝtupe tranĉitaj en la origina roko. Kelkaj padoj etendiĝas ĝis la ponto. Ĉe la rojbordo sub la okcidentaj kaskadoj, je la plej malalta punkto de la ĝardeno estas razenteatro en stilo de malgranda [[amfiteatro]]. Sude de la ĉefa vojo estas japana restoracio. Sur la areo ĉirkaŭ la orienta enirejo estas ŝton- kaj muskoĝardeno, dividitaj per ligna pado. Ambaŭ partoj estas en [[Kare-san-sui]]-stilo. En la suda parto situas stilizitaj montara lago kaj ĉirkaŭejo. Norde de la ligna pado estas modelo de la ĝardeno de la monaĥejo [[Ryōan-ji]] en [[Kioto]]. Se oni daŭrigas la vojon oni atingas lignan ponton, kiu kondutas super akvofalo. Oni vidas la fontoŝtonon, kiu nutras la akvofalon. == Proprietulo, Respondeco kaj kooperado == La ''Asocio Japana Ĝardeno Kaiserslautern r. a.'', kiu respondecas pri la evoluo kaj programo de la ĝardeno, luprenis la areon por 30 jaroj de la urbo. Rilate la konstrulaboroj la asocio interalie kunlaboras kun la urbo, la japana konsulejo en Frankfurto kaj la Germana-Japana Societo. Komence la asocio nur havis 28 membrojn, intertempe la membraro kreskis je pli ol 900. Ĉefa sponsoro estas la japana firmao [[Ricoh]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Parkoj en Rejnlando-Palatinato]] [[Kategorio:Kaiserslautern]] [[Kategorio:Japana ĝardeno|Kaiserslautern]] n98w1giit82vq4jt0ivtqoconuv7c8z 0 945012 9384302 2026-05-26T12:07:06Z Γλωσσολαλιά 253200 Γλωσσολαλιά movis paĝon [[Japana Ĝardeno Kaiserslautern]] al [[Japana Ĝardeno (Kaiserslautern)]] 9384302 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Japana Ĝardeno (Kaiserslautern)]] kiowzne55659oh82lyxvklpw7d5p22b 9384304 9384302 2026-05-26T12:09:25Z Γλωσσολαλιά 253200 Forigis alidirektigilon al [[Japana Ĝardeno (Kaiserslautern)]] 9384304 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|parko |priskribo de bildo= |kategorio = |lando = Germanio |regiono = Rejnlando-Palatinato |regiono_tipo = Federacia lando |situo = [[Kaiserslautern]] |regiono-ISO = DE-RP |mapo lokumilo = iso |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo = 14 |establita = 2000 |establita tipo = Kreita |areo = 13500 |areo unuo = m² }} [[Dosiero:Japanischer Garten, 170705 014.jpg|eta|la te- kaj gastdomo]] [[Dosiero:JapGarKL_übersichtsplan_klein.jpg|eta|plano de la ĝardeno]] [[Dosiero:Japanischer Garten, 170705 001.jpg|eta|fontoŝtono de la lago]] [[Dosiero:Japanischer_Garten%2C_170705_002_Wasserfall.jpg|eta|akvofalo]] [[Dosiero:Japanischer_Garten%2C_170705_011_Kaskaden.jpg|eta|kaskadoj]] [[Dosiero:P9232628.JPG|eta|Ŝinto-pordo]] La '''Japana Ĝardeno''' en la palatinata urbo [[Kaiserslautern]] estas unu el la plej grandaj [[Japana ĝardeno|japanaj ĝardenoj]] en [[Eŭropo]]. En [[2000]] ĝi estis parto de [[Ĝardena ekspozicio Kaiserslautern]]. La du ĝardenoj kune estis la unua [[Rejnlando-Palatinato|Rejnland-palatinata]] [[landa ĝardenekspozicio]]. La ĝardeno ne nur estas ripoztereno. Tie ankaŭ regule okazadas eventoj kiel koncertoj kaj publikaj voĉlegadoj kun rilato al la japana literaturo. Oni planas konstrui [[Doĵo]]n por trejni tie malproksimorientajn batalartojn kaj kulturajn eventojn kiel lingv- kaj teseminarioj. En la [[tedomo]] regule okazas [[Japana teceremonio|Japanaj teceremonioj]]. == Historio == === Areo === La areo konsistas el 13.500 m² kun longeco de 200 m. La larĝeco varias inter 30 kaj 80 m. Ĝi situas je tuja apudeco al la urbodomo kaj la urbocentro. Antaue tie staris la vilaoj de du grandindustriuloj el Kaiserslautern. Dum la [[Dua Mondmilito]] la vilaoj estis detruitaj dum bombatako de la aliancitaj potencoj en 1943. Nur la pli ol 100-jara arbo-ensemblo, planita en 1893 fare de la [[pejzaĝarkitekto]] [[Heinrich Siesmayer|Siesmayer]] el Frankfurto ĉe Majno, ankoraŭ konserviĝas ĝis hodiaŭ. Ĝi konsistas i.a. el 4 [[fago|sangofagoj]], kelkaj [[taksuso]]j, grandegaj [[korilo]]j, [[liriodendro|tuliparbo]], [[kamecipariso]]j kaj la plej maljuna [[Ginko]]arbo de Kaiserslautern. Post la detruo fare de la bombado la areo estis neuzata ĝis 1996, kiam la Japana ĝardeno estis ekkonstruita tie. === Ideo kaj preparlaboroj === La ideo por konstrui la ĝardenon ekestis en [[1993]], kiam delegitaro el Kaiserslautern vizitis [[Bunkjo]] – unu el la ĉefurbaj distriktoj de [[Tokio]] kaj ĝemelurbo de Kaiserslautern. En 1997 la Asocio Japana Ĝardeno de Kaiserslautern r.a. (''Verein Japanischer Garten Kaiserslautern e.V.'') estis fondata por la celo konstrui aŭtentikan japananan ĝardenon sur la elektita tereno. La unua konstrukoncepto konsistis al 5 konstruetapoj. La acocio planas la ĝardenon en kunlaboro kun la [[Universität Kaiserslautern|Universitato Kaiserslautern]]. Poste en 1998 oni publikigas la projekton en Volksbank Kaiserslautern (Popola Banko). En la sama jaro ekis la konstrulaboroj. === Konstruetapoj === La japana ĝardeno estis malfermita post la inkonstruo de la ''unua konstruetapo''. Ĝi estis inaŭgurata la 19an de aprilo 2000. Dum tiu konstruetapo estiĝis la granda lago kun la [[karpo|kojkarpoj]]. La ĉirkaŭon havas japaneskan stilon. Dum la ''dua konstruetapo'' oni konstruis sur areo de ĉirkaŭ 6.500 m² ĝardenaĵon kun rivereto kaj 4 akvofaloj, inter ili unu kun alteco de 12 m. Ĝi estis inaŭgurita en aŭgusto 2001. Dum la ''tria konstruetapo'' en la jaroj 2004 kaj 2005 ekestis ŝton- kaj muskoĝardeno laŭ la modelo de japanaj [[Kare-san-sui]]-ĝardenoj. En 2003 la urbo Kaiserslautern aĉetis japanan te- kaj gastdomon, kiu estis konstruita ĉ. 1900, kaj konstruigis ĝin apud la lago. La domo staris antaŭe en parko de Tokio kaj servis kiel gastdomo de japana ministro. En 1983 germana privatulo aĉetis ĝin kaj starigis ĝin en Germanujo. La tri konstruetapoj kostis ĉ. 3 milionojn da Eŭroj. Enestas en la sumo la preparlaboroj (modlado de la tereno, malkonstruo de la vilaruinoj) kaj la veraj konstrulaboroj. La planado, konstrugvidado kaj arĥitektaj laboroj okazis volontule fare de la asocia estraro. Dum la ''kvara konstruetapo '' konstruiĝos japana kulturcentro en stilo de japana [[Doĵo]]. La fino de la kvina kaj lasta konstruetapo estos planata por 2010. == Ĝardenformado == La japana ĝardeno havas du enirejojn, el tiuj la suda enirejo estis finkonstruita unue. De la suda enirejo vojo kondukas unue malantaŭ bruprotekta muro al kaskiosko. La muro estas masonita el sabloŝtono. La ŝtonoj estis de la antaŭaj vilaoj. Inter la eksterna kaj interna muro estas gravelan padon. Flanke de ĝi staras [[rododendro]], [[azaleo]]j kaj [[japana acero]]. Ĉe fontoŝtono la vojo turniĝas kaj kondutas super mallonga sabloŝtona ŝtuparo tra pordego al la supera ĝardenparto. De ĉi tie eblas vidi trans la granda supera lago al almontan deklivan pejzaĝon. La artefarita lago estas konstruita en stilo de japana akvoĝardena pejzaĝo (''Chitei''). Regas tie maldensa bonorda priplantado. Ĉi-tie troviĝas tipaj plantoj de la [[japana ĝardenado]]: [[japana ĉerizo]], [[kamelio]] kaj [[azaleo]]j. La lago ricevas akvon de la fonto je la alia bordo kaj enhavas [[karpo]]jn. Maldekstre estas teraso, super la lago kaj japana tedomo apud malgranda Zen-ĝardeno. Ĝi konsistas el graveloj, kiuj estas rastita spiral- kaj cirklofome. Malantaŭ la tedomo staras kiosko. Dise tra la areo oni trovas ŝtonlanternoj, [[bambuso]], japanaj ĉerizoj, diversaj gresoj, arbedoj kaj arbustoj: kamelioj, rododendroj kaj azaleoj. Paŝŝtonoj kondutas trans la lago. Gravela vojo kondutas maldekstre de la tedomo al la deklivo, kie estis novplantataj arbedoj. Tra la deklivo iras kelkaj padoj almonten. En tiu montara pejzaĝo kreskas pinarboj, malpli orditaj kaj pli orientitaj al la naturaj kreskaĵoj. Ekzistas tie kelkaj panoramejoj, kun rigardo al la envala pejzaĝo. Ankaŭ la lageton, kiu ricevas sian akvon de la akvofalo, oni povas transiri per paŝŝtonoj. Rojo apud la vojo estas la alfluo de la supera lageto. La akvo estas filtrate per la enakvaj kreskaĵoj. Plia rojo fluas de la orienta pordo tra ŝtonaj kaskadoj en la lageton. Ankaŭ ĉi tie serpentumas kelkaj padoj almonten, parte ŝtupe tranĉitaj en la origina roko. Kelkaj padoj etendiĝas ĝis la ponto. Ĉe la rojbordo sub la okcidentaj kaskadoj, je la plej malalta punkto de la ĝardeno estas razenteatro en stilo de malgranda [[amfiteatro]]. Sude de la ĉefa vojo estas japana restoracio. Sur la areo ĉirkaŭ la orienta enirejo estas ŝton- kaj muskoĝardeno, dividitaj per ligna pado. Ambaŭ partoj estas en [[Kare-san-sui]]-stilo. En la suda parto situas stilizitaj montara lago kaj ĉirkaŭejo. Norde de la ligna pado estas modelo de la ĝardeno de la monaĥejo [[Ryōan-ji]] en [[Kioto]]. Se oni daŭrigas la vojon oni atingas lignan ponton, kiu kondutas super akvofalo. Oni vidas la fontoŝtonon, kiu nutras la akvofalon. == Proprietulo, Respondeco kaj kooperado == La ''Asocio Japana Ĝardeno Kaiserslautern r. a.'', kiu respondecas pri la evoluo kaj programo de la ĝardeno, luprenis la areon por 30 jaroj de la urbo. Rilate la konstrulaboroj la asocio interalie kunlaboras kun la urbo, la japana konsulejo en Frankfurto kaj la Germana-Japana Societo. Komence la asocio nur havis 28 membrojn, intertempe la membraro kreskis je pli ol 900. Ĉefa sponsoro estas la japana firmao [[Ricoh]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Ĝardenoj]] [[Kategorio:Parkoj en Rejnlando-Palatinato]] [[Kategorio:Kaiserslautern]] [[Kategorio:Japana ĝardeno|Kaiserslautern]] 4ezcav0du88cgw08xrpzvaezqfeeyim 9384309 9384304 2026-05-26T12:11:44Z Γλωσσολαλιά 253200 Alidirektigis al [[Japana ĝardeno (Kaiserslautern)]] 9384309 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Japana ĝardeno (Kaiserslautern)]] t9wuuwg5nasjqf4hh1fx9yked21lehk 14 945013 9384306 2026-05-26T12:09:47Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Kategorio:Podkasto en esperanto]] al [[Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] 9384306 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[:Kategorio:Podkastoj en Esperanto]] pl27rz9f51wthu4sunxe0iyyhbcdhvf 3 945014 9384324 2026-05-26T12:16:12Z Dr-Taher 142993 Dr-Taher movis paĝon [[Uzanto-Diskuto:Vascoisme]] al [[Uzanto-Diskuto:Renamed user 2947489543419]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Vascoisme|Vascoisme]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 2947489543419|Renamed user 2947489543419]]" 9384324 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Uzanto-Diskuto:Renamed user 2947489543419]] a0kq4g6f0scouyabo90ii5ntf1eax72 0 945015 9384342 2026-05-26T12:35:47Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Juan Carlos RODRÍGUEZ IBARRA''' (Juan Carlos Rodríguez Ibarra (Mérida, 19a de januaro [[1948]]) estas hispana profesoro kaj [[politikisto]] de la [[PSOE]], prezidanto de la regiona registaro de la [[Junta de Extremadura]] dum 24 jaroj (inter 1983 kaj 2007). En 2008 li revenis al posteno de profesoro en la Eduk-Altlernejo de la [[Universitato de Ekstremaduro]], kaj poste emeritiĝis. ==Ekkariero== Li ekkontaktis kun la PSO..." 9384342 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Juan Carlos RODRÍGUEZ IBARRA''' (Juan Carlos Rodríguez Ibarra (Mérida, 19a de januaro [[1948]]) estas hispana profesoro kaj [[politikisto]] de la [[PSOE]], prezidanto de la regiona registaro de la [[Junta de Extremadura]] dum 24 jaroj (inter 1983 kaj 2007). En 2008 li revenis al posteno de profesoro en la Eduk-Altlernejo de la [[Universitato de Ekstremaduro]], kaj poste emeritiĝis. ==Ekkariero== Li ekkontaktis kun la PSOE en grupo de studentoj en [[Sevilo]] en 1969 kaj 1970 kaj aliĝis al la partio en junio 1976, post kio partoprenis en la reorganizado de la socialisma partio en [[Ekstremaduro]]. Li kandidatiĝis al ĝenerala balorado de 15a de junio [[1977]] kun PSOE de Badajoz, kaj li estis elektita deputito. Li partoprenis aktive en la antaŭaŭtonomiga procezo de Ekstremaduro kiel Konsilisto pri Sansistemo de la unua antaŭaŭtonomia registaro en 1978 ĝis 1979, krom partopreno en la redaktado de la Statuto pri Aŭtonomeco. Secretario general del PSOE de Badajoz desde 1979, ese año se presentó a las elecciones generales del 1 de marzo, en las que fue reelegido diputado por Badajoz. En el Congreso de los Diputados fue Vicepresidente Segundo en las Comisiones de Educación y Ciencia y de Presidencia del Gobierno. El 20 de diciembre de 1982 fue elegido presidente de la Junta Regional de Extremadura aprobándose bajo su mandato el 25 de febrero de 1983 el Estatuto de Autonomía para Extremadura. lwe1qvwnjcag4pphusia48dr3re3ezh 9384380 9384342 2026-05-26T13:23:43Z Kani 670 /* Ekkariero */ 9384380 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Juan Carlos RODRÍGUEZ IBARRA''' (Juan Carlos Rodríguez Ibarra (Mérida, 19a de januaro [[1948]]) estas hispana profesoro kaj [[politikisto]] de la [[PSOE]], prezidanto de la regiona registaro de la [[Junta de Extremadura]] dum 24 jaroj (inter 1983 kaj 2007). En 2008 li revenis al posteno de profesoro en la Eduk-Altlernejo de la [[Universitato de Ekstremaduro]], kaj poste emeritiĝis. ==Ekkariero== Li ekkontaktis kun la PSOE en grupo de studentoj en [[Sevilo]] en 1969 kaj 1970 kaj aliĝis al la partio en junio 1976, post kio partoprenis en la reorganizado de la socialisma partio en [[Ekstremaduro]]. Li kandidatiĝis al ĝenerala balorado de 15a de junio [[1977]] kun PSOE de Badajoz, kaj li estis elektita deputito. Li partoprenis aktive en la antaŭaŭtonomiga procezo de Ekstremaduro kiel Konsilisto pri Sansistemo de la unua antaŭaŭtonomia registaro en 1978 ĝis 1979, krom partopreno en la redaktado de la Statuto pri Aŭtonomeco. En 1979 li kandidatiĝis en la ĝenerala balotado de la 1a de marto, kaj li estis reelektita deputita por la [[provinco Badajoz]]. La 20a de decembro 1982 li estis elektita prezidanto de la tiam nomita ''Junta Regional de Extremadura'' kaj dum lia regado oni aprobis la 25an de februaro 1983 la [https://www.boe.es/biblioteca_juridica/publicacion.php?id=PUB-PB-2019-132 ''Estatuto de Autonomía para Extremadura'']. ==Regado== La 8an de majo 1983 la socialisma partio akiris [[Absoluta majoritato|absolutan majoritaton]], kaj tiukadre li estis elektita unua Prezidanto de la regiona registaro de la [[Junta de Extremadura]] la 13an de junio samjare. En majo 1984 li plifortigis la regionan identecon estrante la popolan kontraŭstaron kontraŭ la malfermo de la planita kaj duonkonstruita [[Atomcentralo]] de [[Valdecaballeros]]. En 1987, en 1991 kaj en 1995 li estis reelektita kiel deputito kaj kiel regiona prezidanto. En 1999 li estis reelektita deputito kaj kiel regiona prezidanto jam en koalicio kun aliaj maldekstraj organizoj. En 2003 li estis reelektita regiona prezidanto por la sesa fojo. En 2007 li jam ne kandidatiĝis kaj revenis al instruado. En 2008 li lasis ankaŭ estrecon en la regiona socialisma partio. En tiuj jaroj li ricevis plurajn honorojn kaj dedediĉis sin al verkado ([[ĵurnalismo]] kaj kompilado). == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Juan Carlos Rodríguez Ibarra}} * [https://blog.rodriguezibarra.es/ Blogo de Rodríguez Ibarra] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Rodríguez Ibarra, Juan Carlos}} [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] 258o5c8d4yu9cln1lzh9p1n8pziwynb 9384381 9384380 2026-05-26T13:24:30Z Kani 670 9384381 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Juan Carlos RODRÍGUEZ IBARRA''' (Juan Carlos Rodríguez Ibarra (Mérida, 19a de januaro [[1948]]) estas hispana profesoro kaj [[politikisto]] de la [[PSOE]], prezidanto de la regiona registaro de la [[Junta de Extremadura]] dum 24 jaroj (inter 1983 kaj 2007). En 2008 li revenis al posteno de profesoro en la Eduk-Altlernejo de la [[Universitato de Ekstremaduro]], kaj poste emeritiĝis. ==Ekkariero== Li ekkontaktis kun la PSOE en grupo de studentoj en [[Sevilo]] en 1969 kaj 1970 kaj aliĝis al la partio en junio 1976, post kio partoprenis en la reorganizado de la socialisma partio en [[Ekstremaduro]]. Li kandidatiĝis al ĝenerala balorado de 15a de junio [[1977]] kun PSOE de Badajoz, kaj li estis elektita deputito. Li partoprenis aktive en la antaŭaŭtonomiga procezo de Ekstremaduro kiel Konsilisto pri Sansistemo de la unua antaŭaŭtonomia registaro en 1978 ĝis 1979, krom partopreno en la redaktado de la Statuto pri Aŭtonomeco. En 1979 li kandidatiĝis en la ĝenerala balotado de la 1a de marto, kaj li estis reelektita deputita por la [[provinco Badajoz]]. La 20a de decembro 1982 li estis elektita prezidanto de la tiam nomita ''Junta Regional de Extremadura'' kaj dum lia regado oni aprobis la 25an de februaro 1983 la [https://www.boe.es/biblioteca_juridica/publicacion.php?id=PUB-PB-2019-132 ''Estatuto de Autonomía para Extremadura'']. ==Regado== La 8an de majo 1983 la socialisma partio akiris [[Absoluta majoritato|absolutan majoritaton]], kaj tiukadre li estis elektita unua Prezidanto de la regiona registaro de la [[Junta de Extremadura]] la 13an de junio samjare. En majo 1984 li plifortigis la regionan identecon estrante la popolan kontraŭstaron kontraŭ la malfermo de la planita kaj duonkonstruita [[Atomcentralo]] de [[Valdecaballeros]]. En 1987, en 1991 kaj en 1995 li estis reelektita kiel deputito kaj kiel regiona prezidanto. En 1999 li estis reelektita deputito kaj kiel regiona prezidanto jam en koalicio kun aliaj maldekstraj organizoj. En 2003 li estis reelektita regiona prezidanto por la sesa fojo. En 2007 li jam ne kandidatiĝis kaj revenis al instruado. En 2008 li lasis ankaŭ estrecon en la regiona socialisma partio. En tiuj jaroj li ricevis plurajn honorojn kaj dedediĉis sin al verkado ([[ĵurnalismo]] kaj kompilado). == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Juan Carlos Rodríguez Ibarra}} * [https://blog.rodriguezibarra.es/ Blogo de Rodríguez Ibarra] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Rodríguez Ibarra, Juan Carlos}} [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] 820pqx8te8etq4fhieeur5mvgwhep8o 9384482 9384381 2026-05-26T16:41:44Z Kani 670 9384482 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Juan Carlos RODRÍGUEZ IBARRA''' (Merido (Hispanio)|Merido]], 19a de januaro [[1948]]) estas hispana profesoro kaj [[politikisto]] de la [[PSOE]], prezidanto de la regiona registaro de la [[Junta de Extremadura]] dum 24 jaroj (inter 1983 kaj 2007). En 2008 li revenis al posteno de profesoro en la Eduk-Altlernejo de la [[Universitato de Ekstremaduro]], kaj poste emeritiĝis. ==Ekkariero== Li ekkontaktis kun la PSOE en grupo de studentoj en [[Sevilo]] en 1969 kaj 1970 kaj aliĝis al la partio en junio 1976, post kio partoprenis en la reorganizado de la socialisma partio en [[Ekstremaduro]]. Li kandidatiĝis al ĝenerala balorado de 15a de junio [[1977]] kun PSOE de Badajoz, kaj li estis elektita deputito. Li partoprenis aktive en la antaŭaŭtonomiga procezo de Ekstremaduro kiel Konsilisto pri Sansistemo de la unua antaŭaŭtonomia registaro en 1978 ĝis 1979, krom partopreno en la redaktado de la Statuto pri Aŭtonomeco. En 1979 li kandidatiĝis en la ĝenerala balotado de la 1a de marto, kaj li estis reelektita deputita por la [[provinco Badajoz]]. La 20a de decembro 1982 li estis elektita prezidanto de la tiam nomita ''Junta Regional de Extremadura'' kaj dum lia regado oni aprobis la 25an de februaro 1983 la [https://www.boe.es/biblioteca_juridica/publicacion.php?id=PUB-PB-2019-132 ''Estatuto de Autonomía para Extremadura'']. ==Regado== La 8an de majo 1983 la socialisma partio akiris [[Absoluta majoritato|absolutan majoritaton]], kaj tiukadre li estis elektita unua Prezidanto de la regiona registaro de la [[Junta de Extremadura]] la 13an de junio samjare. En majo 1984 li plifortigis la regionan identecon estrante la popolan kontraŭstaron kontraŭ la malfermo de la planita kaj duonkonstruita [[Atomcentralo]] de [[Valdecaballeros]]. En 1987, en 1991 kaj en 1995 li estis reelektita kiel deputito kaj kiel regiona prezidanto. En 1999 li estis reelektita deputito kaj kiel regiona prezidanto jam en koalicio kun aliaj maldekstraj organizoj. En 2003 li estis reelektita regiona prezidanto por la sesa fojo. En 2007 li jam ne kandidatiĝis kaj revenis al instruado. En 2008 li lasis ankaŭ estrecon en la regiona socialisma partio. En tiuj jaroj li ricevis plurajn honorojn kaj dedediĉis sin al verkado ([[ĵurnalismo]] kaj kompilado). == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Juan Carlos Rodríguez Ibarra}} * [https://blog.rodriguezibarra.es/ Blogo de Rodríguez Ibarra] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Rodríguez Ibarra, Juan Carlos}} [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] 4r45lcxfazuckjaqcnrrhx8nwsnsueq 9384484 9384482 2026-05-26T16:41:59Z Kani 670 9384484 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Juan Carlos RODRÍGUEZ IBARRA''' ([[Merido (Hispanio)|Merido]], 19a de januaro [[1948]]) estas hispana profesoro kaj [[politikisto]] de la [[PSOE]], prezidanto de la regiona registaro de la [[Junta de Extremadura]] dum 24 jaroj (inter 1983 kaj 2007). En 2008 li revenis al posteno de profesoro en la Eduk-Altlernejo de la [[Universitato de Ekstremaduro]], kaj poste emeritiĝis. ==Ekkariero== Li ekkontaktis kun la PSOE en grupo de studentoj en [[Sevilo]] en 1969 kaj 1970 kaj aliĝis al la partio en junio 1976, post kio partoprenis en la reorganizado de la socialisma partio en [[Ekstremaduro]]. Li kandidatiĝis al ĝenerala balorado de 15a de junio [[1977]] kun PSOE de Badajoz, kaj li estis elektita deputito. Li partoprenis aktive en la antaŭaŭtonomiga procezo de Ekstremaduro kiel Konsilisto pri Sansistemo de la unua antaŭaŭtonomia registaro en 1978 ĝis 1979, krom partopreno en la redaktado de la Statuto pri Aŭtonomeco. En 1979 li kandidatiĝis en la ĝenerala balotado de la 1a de marto, kaj li estis reelektita deputita por la [[provinco Badajoz]]. La 20a de decembro 1982 li estis elektita prezidanto de la tiam nomita ''Junta Regional de Extremadura'' kaj dum lia regado oni aprobis la 25an de februaro 1983 la [https://www.boe.es/biblioteca_juridica/publicacion.php?id=PUB-PB-2019-132 ''Estatuto de Autonomía para Extremadura'']. ==Regado== La 8an de majo 1983 la socialisma partio akiris [[Absoluta majoritato|absolutan majoritaton]], kaj tiukadre li estis elektita unua Prezidanto de la regiona registaro de la [[Junta de Extremadura]] la 13an de junio samjare. En majo 1984 li plifortigis la regionan identecon estrante la popolan kontraŭstaron kontraŭ la malfermo de la planita kaj duonkonstruita [[Atomcentralo]] de [[Valdecaballeros]]. En 1987, en 1991 kaj en 1995 li estis reelektita kiel deputito kaj kiel regiona prezidanto. En 1999 li estis reelektita deputito kaj kiel regiona prezidanto jam en koalicio kun aliaj maldekstraj organizoj. En 2003 li estis reelektita regiona prezidanto por la sesa fojo. En 2007 li jam ne kandidatiĝis kaj revenis al instruado. En 2008 li lasis ankaŭ estrecon en la regiona socialisma partio. En tiuj jaroj li ricevis plurajn honorojn kaj dedediĉis sin al verkado ([[ĵurnalismo]] kaj kompilado). == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Juan Carlos Rodríguez Ibarra}} * [https://blog.rodriguezibarra.es/ Blogo de Rodríguez Ibarra] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Rodríguez Ibarra, Juan Carlos}} [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] 7huslhcaapx5saen645c6vas0qskhf0 9384488 9384484 2026-05-26T16:42:29Z Kani 670 9384488 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Juan Carlos RODRÍGUEZ IBARRA''' ([[Merido (Hispanio)|Merido]], 19a de januaro [[1948]]) estis hispana profesoro kaj [[politikisto]] de la [[PSOE]], prezidanto de la regiona registaro de la [[Junta de Extremadura]] dum 24 jaroj (inter 1983 kaj 2007). En 2008 li revenis al posteno de profesoro en la Eduk-Altlernejo de la [[Universitato de Ekstremaduro]], kaj poste emeritiĝis. ==Ekkariero== Li ekkontaktis kun la PSOE en grupo de studentoj en [[Sevilo]] en 1969 kaj 1970 kaj aliĝis al la partio en junio 1976, post kio partoprenis en la reorganizado de la socialisma partio en [[Ekstremaduro]]. Li kandidatiĝis al ĝenerala balorado de 15a de junio [[1977]] kun PSOE de Badajoz, kaj li estis elektita deputito. Li partoprenis aktive en la antaŭaŭtonomiga procezo de Ekstremaduro kiel Konsilisto pri Sansistemo de la unua antaŭaŭtonomia registaro en 1978 ĝis 1979, krom partopreno en la redaktado de la Statuto pri Aŭtonomeco. En 1979 li kandidatiĝis en la ĝenerala balotado de la 1a de marto, kaj li estis reelektita deputita por la [[provinco Badajoz]]. La 20a de decembro 1982 li estis elektita prezidanto de la tiam nomita ''Junta Regional de Extremadura'' kaj dum lia regado oni aprobis la 25an de februaro 1983 la [https://www.boe.es/biblioteca_juridica/publicacion.php?id=PUB-PB-2019-132 ''Estatuto de Autonomía para Extremadura'']. ==Regado== La 8an de majo 1983 la socialisma partio akiris [[Absoluta majoritato|absolutan majoritaton]], kaj tiukadre li estis elektita unua Prezidanto de la regiona registaro de la [[Junta de Extremadura]] la 13an de junio samjare. En majo 1984 li plifortigis la regionan identecon estrante la popolan kontraŭstaron kontraŭ la malfermo de la planita kaj duonkonstruita [[Atomcentralo]] de [[Valdecaballeros]]. En 1987, en 1991 kaj en 1995 li estis reelektita kiel deputito kaj kiel regiona prezidanto. En 1999 li estis reelektita deputito kaj kiel regiona prezidanto jam en koalicio kun aliaj maldekstraj organizoj. En 2003 li estis reelektita regiona prezidanto por la sesa fojo. En 2007 li jam ne kandidatiĝis kaj revenis al instruado. En 2008 li lasis ankaŭ estrecon en la regiona socialisma partio. En tiuj jaroj li ricevis plurajn honorojn kaj dedediĉis sin al verkado ([[ĵurnalismo]] kaj kompilado). == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Juan Carlos Rodríguez Ibarra}} * [https://blog.rodriguezibarra.es/ Blogo de Rodríguez Ibarra] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Rodríguez Ibarra, Juan Carlos}} [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] i6ufcs2elytn2pg2mhk46x57lgy5yfv 9384489 9384488 2026-05-26T16:42:51Z Kani 670 /* Ekkariero */ 9384489 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Juan Carlos RODRÍGUEZ IBARRA''' ([[Merido (Hispanio)|Merido]], 19a de januaro [[1948]]) estis hispana profesoro kaj [[politikisto]] de la [[PSOE]], prezidanto de la regiona registaro de la [[Junta de Extremadura]] dum 24 jaroj (inter 1983 kaj 2007). En 2008 li revenis al posteno de profesoro en la Eduk-Altlernejo de la [[Universitato de Ekstremaduro]], kaj poste emeritiĝis. ==Ekkariero== Li ekkontaktis kun la PSOE en grupo de studentoj en [[Sevilo]] en 1969 kaj 1970 kaj aliĝis al la partio en junio 1976, post kio partoprenis en la reorganizado de la socialisma partio en [[Ekstremaduro]]. Li kandidatiĝis al ĝenerala balotado de 15a de junio [[1977]] kun PSOE de Badajoz, kaj li estis elektita deputito. Li partoprenis aktive en la antaŭaŭtonomiga procezo de Ekstremaduro kiel Konsilisto pri Sansistemo de la unua antaŭaŭtonomia registaro en 1978 ĝis 1979, krom partopreno en la redaktado de la Statuto pri Aŭtonomeco. En 1979 li kandidatiĝis en la ĝenerala balotado de la 1a de marto, kaj li estis reelektita deputita por la [[provinco Badajoz]]. La 20a de decembro 1982 li estis elektita prezidanto de la tiam nomita ''Junta Regional de Extremadura'' kaj dum lia regado oni aprobis la 25an de februaro 1983 la [https://www.boe.es/biblioteca_juridica/publicacion.php?id=PUB-PB-2019-132 ''Estatuto de Autonomía para Extremadura'']. ==Regado== La 8an de majo 1983 la socialisma partio akiris [[Absoluta majoritato|absolutan majoritaton]], kaj tiukadre li estis elektita unua Prezidanto de la regiona registaro de la [[Junta de Extremadura]] la 13an de junio samjare. En majo 1984 li plifortigis la regionan identecon estrante la popolan kontraŭstaron kontraŭ la malfermo de la planita kaj duonkonstruita [[Atomcentralo]] de [[Valdecaballeros]]. En 1987, en 1991 kaj en 1995 li estis reelektita kiel deputito kaj kiel regiona prezidanto. En 1999 li estis reelektita deputito kaj kiel regiona prezidanto jam en koalicio kun aliaj maldekstraj organizoj. En 2003 li estis reelektita regiona prezidanto por la sesa fojo. En 2007 li jam ne kandidatiĝis kaj revenis al instruado. En 2008 li lasis ankaŭ estrecon en la regiona socialisma partio. En tiuj jaroj li ricevis plurajn honorojn kaj dedediĉis sin al verkado ([[ĵurnalismo]] kaj kompilado). == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Juan Carlos Rodríguez Ibarra}} * [https://blog.rodriguezibarra.es/ Blogo de Rodríguez Ibarra] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Rodríguez Ibarra, Juan Carlos}} [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] es5yl1skmcjnyj35pyh5but0bvkg259 9384492 9384489 2026-05-26T16:44:08Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9384492 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Juan Carlos RODRÍGUEZ IBARRA''' ([[Merido (Hispanio)|Merido]], 19a de januaro [[1948]]) estis hispana profesoro kaj [[politikisto]] de la [[PSOE]], prezidanto de la regiona registaro de la [[Junta de Extremadura]] dum 24 jaroj (inter 1983 kaj 2007). En 2008 li revenis al posteno de profesoro en la Eduk-Altlernejo de la [[Universitato de Ekstremaduro]], kaj poste emeritiĝis. ==Ekkariero== Li ekkontaktis kun la PSOE en grupo de studentoj en [[Sevilo]] en 1969 kaj 1970 kaj aliĝis al la partio en junio 1976, post kio partoprenis en la reorganizado de la socialisma partio en [[Ekstremaduro]]. Li kandidatiĝis al ĝenerala balotado de 15a de junio [[1977]] kun PSOE de Badajoz, kaj li estis elektita deputito. Li partoprenis aktive en la antaŭaŭtonomiga procezo de Ekstremaduro kiel Konsilisto pri Sansistemo de la unua antaŭaŭtonomia registaro en 1978 ĝis 1979, krom partopreno en la redaktado de la Statuto pri Aŭtonomeco. En 1979 li kandidatiĝis en la ĝenerala balotado de la 1a de marto, kaj li estis reelektita deputita por la [[provinco Badajoz]]. La 20a de decembro 1982 li estis elektita prezidanto de la tiam nomita ''Junta Regional de Extremadura'' kaj dum lia regado oni aprobis la 25an de februaro 1983 la [https://www.boe.es/biblioteca_juridica/publicacion.php?id=PUB-PB-2019-132 ''Estatuto de Autonomía para Extremadura'']. ==Regado== La 8an de majo 1983 la socialisma partio akiris [[Absoluta majoritato|absolutan majoritaton]], kaj tiukadre li estis elektita unua Prezidanto de la regiona registaro de la [[Junta de Extremadura]] la 13an de junio samjare. En majo 1984 li plifortigis la regionan identecon estrante la popolan kontraŭstaron kontraŭ la malfermo de la planita kaj duonkonstruita [[Atomcentralo]] de [[Valdecaballeros]]. En 1987, en 1991 kaj en 1995 li estis reelektita kiel deputito kaj kiel regiona prezidanto. En 1999 li estis reelektita deputito kaj kiel regiona prezidanto jam en koalicio kun aliaj maldekstraj organizoj. En 2003 li estis reelektita regiona prezidanto por la sesa fojo. En 2007 li jam ne kandidatiĝis kaj revenis al instruado. En 2008 li lasis ankaŭ estrecon en la regiona socialisma partio. En tiuj jaroj li ricevis plurajn honorojn kaj dedediĉis sin al verkado ([[ĵurnalismo]] kaj kompilado). == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Juan Carlos Rodríguez Ibarra}} * [https://blog.rodriguezibarra.es/ Blogo de Rodríguez Ibarra] {{Trad|es|Juan Carlos Rodríguez Ibarra|172944745}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Rodríguez Ibarra, Juan Carlos}} [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] hp0nl8o07080ak3qj38p7t7x4eoho1u 0 945016 9384390 2026-05-26T13:50:30Z Crosstor 3176 historiisto 9384390 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1926|7|31}} |loko de naskiĝo = {{Ĉeĥoslovakio}} [[:sk:Preseľany nad Ipľom]] |dato de morto = {{mortotago|2004|12|15}} |loko de morto = {{Hungario}} [[Budapeŝto]] }} '''[[Aleksandro|Sándor]] [[Balogh]]''' [ŝAndor balog], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Balogh Sándor''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], [[politikisto]], altlerneja [[instruisto]]. Sándor Balogh<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM43692 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1926|7|31}} en [[:sk:Preseľany nad Ipľom]] ([[Ĉeĥoslovakio]], nuntempa urboparto de [[Šahy]] en [[Slovakio]]), li mortis {{mortotago|2004|12|15}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Sándor Balogh apartenis al la hungara [[minoritato]] en [[Ĉeĥoslovakio]] ĝis 1938. Komence li estis kamparano, sed li maturiĝis en [[Balassagyarmat]]. En 1948 li aliĝis al la komunistoj, li akiris pedagogian diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]], politik-ekonomian diplomon en [[1950]] en [[Universitato Corvinus de Budapeŝto|Ekonomia Universitato de Budapeŝto]], fine 2 jarojn poste politikan diplomon en [[ELTE|Instituto Lenin]]. Post la diplomoj li ricevis partiajn postenojn, poste li estis [[docento]] (1961–1967), poste [[profesoro]], dum vicrektoro (1964-1967) en la Universitato Loránd Eötvös. Inter 1988–1991 li estis institutestro, poste li havis plurajn partiajn postenojn ĝis le pensiuliĝo en 1991. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1958 en [[Moskvo]], li doktoriĝis en 1973 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Lia ĉeftemo estis la historio depost 1945. Liaj filoj naskiĝis en 1952 kaj 1958. Li ricevis [[premio]]jn inter 1968-2003. == Elektitaj kontribuoj == * ''Az MKP harca a szocialista értelmiség megteremtéséért.'' ([[disertaĵo]] ruse, 1958) * ''A Magyar Kommunista Párt értelmiségi politikájának felszabadulás utáni történetéből.'' (1965) * ''A magyar népi demokrácia története. I. 1944–1948.'' (kunaŭtoro, 1974) * ''Parlamenti és pártharcok Magyarországon a felszabadulás után. 1945–1947.'' (disertaĵo, 1975) * ''Magyarország a XX. században.'' (kunaŭtoro, 1985, 2-a eldono: 1986) * ''Erdély és a második világháború utáni békerendezés. 1945–1946.'' (1995) * ''A magyar állam és a nemzetiségek. A magyarországi nemzetiségi kérdés ...'' (kunaŭtoro, 2003) == Fontoj == * [https://www.tortenelmitar.hu/index.php?option=com_content&view=article&id=3407&catid=43:b&Itemid=67 biografio hungare] * [https://nevpont.hu/palyakep/balogh-sandor-f57a2 biografio hungare] * [https://polhist.hu/wp-content/uploads/2017/09/baloghnekrolog.pdf nekrologo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Balogh Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj komunistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} gkik8aze2rwnvkk0q5y0snifb9ospx0 0 945017 9384401 2026-05-26T14:18:16Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de irlandaj esperantistoj#George Robert Wynne]] 9384401 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de irlandaj esperantistoj#George Robert Wynne]] p1x8yr1xu29ppduje6h1apya2frbmph 0 945018 9384402 2026-05-26T14:18:30Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de irlandaj esperantistoj#Frank Riley]] 9384402 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de irlandaj esperantistoj#Frank Riley]] 72c9m1syvsopred46nx1wgwn1w735nt 0 945019 9384403 2026-05-26T14:18:42Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de irlandaj esperantistoj#Pat O'Reilly]] 9384403 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de irlandaj esperantistoj#Pat O'Reilly]] 0q2lghuu1hazi0p9qkn5lbtyo2jbtre 0 945020 9384404 2026-05-26T14:18:48Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de irlandaj esperantistoj#Pat O'Reilly]] 9384404 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de irlandaj esperantistoj#Pat O'Reilly]] 0q2lghuu1hazi0p9qkn5lbtyo2jbtre 0 945021 9384405 2026-05-26T14:18:59Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de irlandaj esperantistoj#Thomas W. O' Leary]] 9384405 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de irlandaj esperantistoj#Thomas W. O' Leary]] 9ugdllyxa1jaaperz0ue76xnqfkaz0h 0 945022 9384406 2026-05-26T14:19:10Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de irlandaj esperantistoj#Filip Ó Fathaigh]] 9384406 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de irlandaj esperantistoj#Filip Ó Fathaigh]] 5yx2qweex7mtxlt8afmu7aolkro75ct 0 945023 9384407 2026-05-26T14:19:20Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de irlandaj esperantistoj#Sean Mullarney]] 9384407 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de irlandaj esperantistoj#Sean Mullarney]] foi6zw8jpofeslz6nxzgfvby5we3tcf 0 945024 9384409 2026-05-26T14:19:34Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de irlandaj esperantistoj#Gabriel Beecham]] 9384409 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de irlandaj esperantistoj#Gabriel Beecham]] qn8d91q3yp6ow890rr363sr04nxnegh 0 945025 9384413 2026-05-26T14:30:31Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "[[File:Bischof Otto von Freising.jpg|thumb|episkopo Oto el Freising; fone la urbo Freising, ĉ. 1490, [[monaĥejo de Klosterneuburg]]]] '''Oto el Freising''' (latine: ''Otto Frisingensis''; naskiĝinta ĉ. 1112, mortinta la {{Daton|22|9|1158}} je la [[abatejo Morimond]]) estis [[germanio|germana]] historiografo, monaĥo kaj episkopo de [[Freising]]. Lia patro estis margrafo [[Leopoldo la 3-a (Aŭstrio)]]. ==Vivo== Destinite jam frue al klereco li ankoraŭ duminfa..." 9384413 wikitext text/x-wiki [[File:Bischof Otto von Freising.jpg|thumb|episkopo Oto el Freising; fone la urbo Freising, ĉ. 1490, [[monaĥejo de Klosterneuburg]]]] '''Oto el Freising''' (latine: ''Otto Frisingensis''; naskiĝinta ĉ. 1112, mortinta la {{Daton|22|9|1158}} je la [[abatejo Morimond]]) estis [[germanio|germana]] historiografo, monaĥo kaj episkopo de [[Freising]]. Lia patro estis margrafo [[Leopoldo la 3-a (Aŭstrio)]]. ==Vivo== Destinite jam frue al klereco li ankoraŭ duminfaneco iĝis preposto de la patra fondaĵo de Klosterneuburg. Dum la [[parizo|parizaj]] studentaj jaroj (ĉ. 1126–32) li ekkonis la [[skolastiko|fruskolastikan]] literaturon kaj la ideojn de [[Hugo de Sankta Viktoro]] kaj [[Gilbert de la Porrée]], kiu iĝis tre influaj je la otan verkaron. En 1132 li eniris la klostron de Morimond kaj elektiĝis abato en 1138. En kunteksto kun la novordigo de [[bavario|Bavarujo]] fare de imperiestro [[konrado la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 3-a]] li iĝis episkopo de Freising; samjare lia frato iĝis duko de Bavarujo. Oto sekurigis la minacatan diocezon kontraŭ al interesoj de la [[vitelsbaĥoj|vitelsbaĥaj]] voktoj kaj la bavaruja duko [[Henriko la Leono]]. Oto fondis aŭ novigis (en la kuro de kanonika reformo) plurajn konventojn por reguligitoj ([[premonstratoj]] en Schäftlarn 1140 kaj Neŭstift 1140/43; reguligitaj [[aŭgustenanoj]] je [[Schlehdorf]] 1140 kaj [[Schliersee]] 1141; klostraj kaj konventaj refreŝigoj je [[Weihenstephan]] kaj [[Innichen]]). Krome li taŭgigis en 1158 la katedralan kapitulon. Oto ja intencis sekurigi la ekonomiajn fundamentojn de sia episkoplando per privilegioj, donacitaĵoj kaj interŝanĝoj. La detruo de la [[Isar]]-ponto je [[Föhring]] fare de Henriko la Leono (1158) plialtigis la gravecon de [[Munkeno]]. Kiel regna eppiskopo Oto prezentis sin ĉe diversaj [[dieto (asembleo)|dietoj]] en ĉiuj partoj de la [[Sankta Romia Imperio]]. En 1141 kaj 1145/46 li vojaĝis, laŭ imperiestra komisio, al la papo je [[Viterbo]] kaj [[Romo]] kaj en 1148/49 li eĉ partoprenis la fiaskintan [[krucmilitoj|duan krucmiliton]]. Ankaŭ dum episkopeco li flegis monaĥan vivostilon portanta la frokon kaj partoprenante intertempe ĝeneralan kapitulon je [[Cîteaux]]: en 1158 li petis forpermeson de imperiestro [[frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko 1-a]] por rajti iri vidi siajn samordenanojn de Cîteaux. ====Historiista graveco==== Restantan gravecon de Oto igis liaj duaj historiaj verkoj. La verko ''Kroniko'' (laŭmanuskripte ''Historia'') kreiĝis en 1146 laŭ instigo de la [[augsburg|aŭgsburga]] abato Isangrim. En dua recenzo de 1157 - nur ĉi tiu konserviĝis! - estis dediĉita al imperiestro Frederiko la 1-a. La historiografia graveco de ĉi skribaĵo, kiu en sep libroj rakontas la historion de la kreado ĝis la jaro 1146 (kun oka libro pri la profetaĵoj kaj ekzegezaj interpretoj pri la fino de la mondo kaj la malmondo) ne gravas tiel pro la materialo. Interesega estis lia memstara prilaborado kaj la fone kuŝanta mondkoncepto de Oto mem. *La kroniko de Oto — teologia-filozofia interpreto de la mondo kaj de la planforme gvidata historio kiel la revelacio de Dio (historio de la savo), kiu sisteme formulas la historian materion kaj estas devontigita al la figura pensado — estas la unua universala-historia sintezo en la stilo de la grandaj patristikaj verkoj de Aŭgusteno (''De civitate Dei'') kaj Orosio (''Historiae adversum paganos''), al kiuj Oto aludas - kiel ankaŭ al [[Boethius]]. Tamen li ilin reinterpretas en la altmezepoka senco. Tiu ĉi procedo kulminas per la transpreno de la aŭgustena doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) kaj de la doktrino, apogita sur la libro de Daniel, pri la kvar sinsekvaj mondregnoj (regna), kies lasta (t.n. la romia) daŭras pro vico de translacioj (transdono de regado al aliaj popoloj kaj dinastioj), ĝis la fino de la mondo. Tamen la ĉefa trajto de la verko estas la doktrino de Oto pri la konstanta ŝanĝiĝemo de la mondo (mutabilitas mundi), kaj tiel Oto lasas la unuopajn librojn finiĝi respektive per decida historia rompo kaj lamenta komento. La bildo de la nuntempo ĉe Oto, ofte karakterizita kiel pesimisma, elkreskis el la krizo de la tiel nomata [[investitura konflikto]]: la neinterkonsentoj inter imperiestro kaj papo frakasis la mondkoncepton de la episkopo de Freising, kiu baziĝis sur konkordo kaj progreso. La unuiĝo de la komunumoj (la dia ''civitas Dei'' kaj la sekulara ''civitas mundi'' kun kunfandiĝo je ''civitas permixta'' atingita ekde la [[kristanigo]] de la [[Romia Imperio]]). Ĝi ŝajnis denove disfaladi pro la ekskomuniko de imperiestro [[henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 4-a]] kaj anonci la finon de la mondo. Sed tio estis laŭ Oto prokrastita pro la pieco de la novaj monaĥaj kaj klerikaj ordenoj. La kroniko de Oto reprezentas la provon, surbaze de la spertoj de la nuntempo, fari bilancon pri la tradicia koncepto de la mondo kaj de la historio. Malantaŭ tio kaŝiĝas etika tendenco: La homo, dotita per racio, kredo kaj decidlibereco, devus lerni el tiu ĉi ŝanĝiĝemo turni sin interne al Dio kaj al la eterneco. *''Gesta Frederici'', verkita 1157/58 laŭ komisio de imperiestro Frederiko la 1-a mem - kies motivoj estas ĝis hodiaŭ disputataj - estiĝis el tute alia fundamenta humoro. Ĝi taksas la nuntempon, en la lumo de la sukcesoj de la nova imperiestro, multe pli favora. La konscie strukturitaj verko ''Gesta'', kiu samtempe reprezentas la ŝtaŭfan dominan kaj dinastian historion, ne daŭrigas la ''Kronikon'', sed komenciĝas denove per la tempo de la investitura konflikto. La unua libro priskribas la karieron de la Ŝtaŭfoj kiel ŝvabaj dukoj kaj germanaj reĝoj, la dua libro la regotempon de Frederiko la 1-a Barbarosa ĝis septembro 1156. Konfidulo de Oto nome Rahewin, kontinuigis la libron ''Gesta'' en du pliaj libroj ĝis februaro 1160. La teologiaj-filozofiaj fundamentaj ideoj de Oto pri la ŝanĝiĝemo de la aferoj (mutabilitas rerum) restas konservitaj, dum la doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) en ĉi tiu skribaĵo ne plu ludas rolon. Ambaŭ verkoj (la ''Kroniko'' eĉ pli) disvastiĝis, laŭ manuskripta atesto, jam en la 12-a jarcento en la sudgermana regiono. Renesanco ŝata estis denove en la 15-a kaj 16-a jarcentoj. La moderna historiesplorado taksas Oton kiel unu el la plej signifaj historiistoj kaj unu el la malmultaj signifaj historifilozofoj de la [[mezepoko]]. Lia historiografio kunigas multajn tendencojn tipajn por lia tempo: la patristikan-historiteologian tradicion, la cistercian monaĥismon, la simbolisman interpreton de la historio kiel ankaŭ la racian kritikon kaj interpreton de tradicio kaj kredodoktrino en la senco de la fruskolastika teologio. Ĉefa zorgo de Oto estas la ekkono de la historio revelaciita de Dio, la penetrado de la videblaj al la nevideblaj aferoj (de visibilibus ad invisibilia), kio pense ligas la ĉi-mondon kaj la transmondan vivon. Per ĉi tiuj fundamentaj principoj de serĉado de la mondinterpreto, Oto montriĝas spite al sia escepta pozicio ankaŭ kiel tipa reprezentanto de sia jarcento inklina al sintezo. Estante klerulo kaj politikisto li ja ĉiam atentis pri harmonio kaj ekvilibro. ==Verkoj== *Chronica sive historia de duabus civitatibus, eldonis A. Hofmeister, MGH SS rer. Germ. 1912 (kun germana traduko, eldonis W. Lammers, 1960) *Gesta Friderici I. imperatoris, eldonis G. Waitz kaj B. Simson, MGH SS rer. Germ. 1912 (tekstkritika eldono, kun germana traduko fare de F.-J. Schmale, 1965) ==Fonto== Goetz, Hans-Werner: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118590782.html#ndbcontent "Otto von Freising"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 19 (1999), p. 684-686 ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://geschichtsquellen.de/autor/4176 ligiloj ĉe ''geschichtsquellen.de''] * Pius Maurer: [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Otto_von_Freising "Otto von Freising"] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' [[kategorio:Freising]] [[kategorio:Germanaj romkatolikaj episkopoj]] [[kategorio:Germanaj historiistoj]] [[kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento]] [[kategorio:Mortintoj en 1158]] loro1biefy67ksfpw98yym818c6c3dr 9384415 9384413 2026-05-26T14:31:31Z Tirolischleioans 254019 9384415 wikitext text/x-wiki [[File:Bischof Otto von Freising.jpg|thumb|episkopo Oto el Freising; fone la urbo Freising, ĉ. 1490, [[monaĥejo de Klosterneuburg]]]] '''Oto el Freising''' (latine: ''Otto Frisingensis''; naskiĝinta ĉ. 1112, mortinta la {{Daton|22|9|1158}} je la [[abatejo Morimond]]) estis [[germanio|germana]] historiografo, monaĥo kaj episkopo de [[Freising]]. Lia patro estis margrafo [[Leopoldo la 3-a (Aŭstrio)]]. ==Vivo== Destinite jam frue al klereco li ankoraŭ duminfaneco iĝis preposto de la patra fondaĵo de Klosterneuburg. Dum la [[parizo|parizaj]] studentaj jaroj (ĉ. 1126–32) li ekkonis la [[skolastiko|fruskolastikan]] literaturon kaj la ideojn de [[Hugo de Sankta Viktoro]] kaj [[Gilbert de la Porrée]], kiu iĝis tre influaj je la otan verkaron. En 1132 li eniris la klostron de Morimond kaj elektiĝis abato en 1138. En kunteksto kun la novordigo de [[bavario|Bavarujo]] fare de imperiestro [[konrado la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 3-a]] li iĝis episkopo de Freising; samjare lia frato iĝis duko de Bavarujo. Oto sekurigis la minacatan diocezon kontraŭ al interesoj de la [[vitelsbaĥoj|vitelsbaĥaj]] voktoj kaj la bavaruja duko [[Henriko la Leono]]. Oto fondis aŭ novigis (en la kuro de kanonika reformo) plurajn konventojn por reguligitoj ([[premonstratoj]] en Schäftlarn 1140 kaj Neŭstift 1140/43; reguligitaj [[aŭgustenanoj]] je [[Schlehdorf]] 1140 kaj [[Schliersee]] 1141; klostraj kaj konventaj refreŝigoj je [[Weihenstephan]] kaj [[Innichen]]). Krome li taŭgigis en 1158 la katedralan kapitulon. Oto ja intencis sekurigi la ekonomiajn fundamentojn de sia episkoplando per privilegioj, donacitaĵoj kaj interŝanĝoj. La detruo de la [[Isar]]-ponto je [[Föhring]] fare de Henriko la Leono (1158) plialtigis la gravecon de [[Munkeno]]. Kiel regna eppiskopo Oto prezentis sin ĉe diversaj [[dieto (asembleo)|dietoj]] en ĉiuj partoj de la [[Sankta Romia Imperio]]. En 1141 kaj 1145/46 li vojaĝis, laŭ imperiestra komisio, al la papo je [[Viterbo]] kaj [[Romo]] kaj en 1148/49 li eĉ partoprenis la fiaskintan [[krucmilitoj|duan krucmiliton]]. Ankaŭ dum episkopeco li flegis monaĥan vivostilon portanta la frokon kaj partoprenante intertempe ĝeneralan kapitulon je [[Cîteaux]]: en 1158 li petis forpermeson de imperiestro [[frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko 1-a]] por rajti iri vidi siajn samordenanojn de Cîteaux. ====Historiista graveco==== Restantan gravecon de Oto igis liaj duaj historiaj verkoj. La verko ''Kroniko'' (laŭmanuskripte ''Historia'') kreiĝis en 1146 laŭ instigo de la [[augsburg|aŭgsburga]] abato Isangrim. En dua recenzo de 1157 - nur ĉi tiu konserviĝis! - estis dediĉita al imperiestro Frederiko la 1-a. La historiografia graveco de ĉi skribaĵo, kiu en sep libroj rakontas la historion de la kreado ĝis la jaro 1146 (kun oka libro pri la profetaĵoj kaj ekzegezaj interpretoj pri la fino de la mondo kaj la malmondo) ne gravas tiel pro la materialo. Interesega estis lia memstara prilaborado kaj la fone kuŝanta mondkoncepto de Oto mem. *La kroniko de Oto — teologia-filozofia interpreto de la mondo kaj de la planforme gvidata historio kiel la revelacio de Dio (historio de la savo), kiu sisteme formulas la historian materion kaj estas devontigita al la figura pensado — estas la unua universala-historia sintezo en la stilo de la grandaj patristikaj verkoj de Aŭgusteno (''De civitate Dei'') kaj Orosio (''Historiae adversum paganos''), al kiuj Oto aludas - kiel ankaŭ al [[Boethius]]. Tamen li ilin reinterpretas en la altmezepoka senco. Tiu ĉi procedo kulminas per la transpreno de la aŭgustena doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) kaj de la doktrino, apogita sur la libro de Daniel, pri la kvar sinsekvaj mondregnoj (regna), kies lasta (t.n. la romia) daŭras pro vico de translacioj (transdono de regado al aliaj popoloj kaj dinastioj), ĝis la fino de la mondo. Tamen la ĉefa trajto de la verko estas la doktrino de Oto pri la konstanta ŝanĝiĝemo de la mondo (mutabilitas mundi), kaj tiel Oto lasas la unuopajn librojn finiĝi respektive per decida historia rompo kaj lamenta komento. La bildo de la nuntempo ĉe Oto, ofte karakterizita kiel pesimisma, elkreskis el la krizo de la tiel nomata [[investitura konflikto]]: la neinterkonsentoj inter imperiestro kaj papo frakasis la mondkoncepton de la episkopo de Freising, kiu baziĝis sur konkordo kaj progreso. La unuiĝo de la komunumoj (la dia ''civitas Dei'' kaj la sekulara ''civitas mundi'' kun kunfandiĝo je ''civitas permixta'' atingita ekde la [[kristanigo]] de la [[Romia Imperio]]). Ĝi ŝajnis denove disfaladi pro la ekskomuniko de imperiestro [[henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 4-a]] kaj anonci la finon de la mondo. Sed tio estis laŭ Oto prokrastita pro la pieco de la novaj monaĥaj kaj klerikaj ordenoj. La kroniko de Oto reprezentas la provon, surbaze de la spertoj de la nuntempo, fari bilancon pri la tradicia koncepto de la mondo kaj de la historio. Malantaŭ tio kaŝiĝas etika tendenco: La homo, dotita per racio, kredo kaj decidlibereco, devus lerni el tiu ĉi ŝanĝiĝemo turni sin interne al Dio kaj al la eterneco. *''Gesta Friderici'', verkita 1157/58 laŭ komisio de imperiestro Frederiko la 1-a mem - kies motivoj estas ĝis hodiaŭ disputataj - estiĝis el tute alia fundamenta humoro. Ĝi taksas la nuntempon, en la lumo de la sukcesoj de la nova imperiestro, multe pli favora. La konscie strukturitaj verko ''Gesta'', kiu samtempe reprezentas la ŝtaŭfan dominan kaj dinastian historion, ne daŭrigas la ''Kronikon'', sed komenciĝas denove per la tempo de la investitura konflikto. La unua libro priskribas la karieron de la Ŝtaŭfoj kiel ŝvabaj dukoj kaj germanaj reĝoj, la dua libro la regotempon de Frederiko la 1-a Barbarosa ĝis septembro 1156. Konfidulo de Oto nome Rahewin, kontinuigis la libron ''Gesta'' en du pliaj libroj ĝis februaro 1160. La teologiaj-filozofiaj fundamentaj ideoj de Oto pri la ŝanĝiĝemo de la aferoj (mutabilitas rerum) restas konservitaj, dum la doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) en ĉi tiu skribaĵo ne plu ludas rolon. Ambaŭ verkoj (la ''Kroniko'' eĉ pli) disvastiĝis, laŭ manuskripta atesto, jam en la 12-a jarcento en la sudgermana regiono. Renesanco ŝata estis denove en la 15-a kaj 16-a jarcentoj. La moderna historiesplorado taksas Oton kiel unu el la plej signifaj historiistoj kaj unu el la malmultaj signifaj historifilozofoj de la [[mezepoko]]. Lia historiografio kunigas multajn tendencojn tipajn por lia tempo: la patristikan-historiteologian tradicion, la cistercian monaĥismon, la simbolisman interpreton de la historio kiel ankaŭ la racian kritikon kaj interpreton de tradicio kaj kredodoktrino en la senco de la fruskolastika teologio. Ĉefa zorgo de Oto estas la ekkono de la historio revelaciita de Dio, la penetrado de la videblaj al la nevideblaj aferoj (de visibilibus ad invisibilia), kio pense ligas la ĉi-mondon kaj la transmondan vivon. Per ĉi tiuj fundamentaj principoj de serĉado de la mondinterpreto, Oto montriĝas spite al sia escepta pozicio ankaŭ kiel tipa reprezentanto de sia jarcento inklina al sintezo. Estante klerulo kaj politikisto li ja ĉiam atentis pri harmonio kaj ekvilibro. ==Verkoj== *Chronica sive historia de duabus civitatibus, eldonis A. Hofmeister, MGH SS rer. Germ. 1912 (kun germana traduko, eldonis W. Lammers, 1960) *Gesta Friderici I. imperatoris, eldonis G. Waitz kaj B. Simson, MGH SS rer. Germ. 1912 (tekstkritika eldono, kun germana traduko fare de F.-J. Schmale, 1965) ==Fonto== Goetz, Hans-Werner: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118590782.html#ndbcontent "Otto von Freising"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 19 (1999), p. 684-686 ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://geschichtsquellen.de/autor/4176 ligiloj ĉe ''geschichtsquellen.de''] * Pius Maurer: [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Otto_von_Freising "Otto von Freising"] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' [[kategorio:Freising]] [[kategorio:Germanaj romkatolikaj episkopoj]] [[kategorio:Germanaj historiistoj]] [[kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento]] [[kategorio:Mortintoj en 1158]] 0hoqwrv2aod4dva5n4vqhnvjosn4y62 9384429 9384415 2026-05-26T14:41:49Z Tirolischleioans 254019 9384429 wikitext text/x-wiki [[File:Bischof Otto von Freising.jpg|thumb|episkopo Oto el Freising; fone la urbo Freising, ĉ. 1490, [[monaĥejo de Klosterneuburg]]]] '''Oto el Freising''' (latine: ''Otto Frisingensis''; naskiĝinta ĉ. 1112, mortinta la {{Daton|22|9|1158}} je la [[abatejo Morimond]]) estis [[germanio|germana]] historiografo, monaĥo kaj episkopo de [[Freising]]. Lia patro estis margrafo [[Leopoldo la 3-a (Aŭstrio)]]. ==Vivo== Destinite jam frue al klereco li ankoraŭ duminfaneco iĝis preposto de la patra fondaĵo de Klosterneuburg. Dum la [[parizo|parizaj]] studentaj jaroj (ĉ. 1126–32) li ekkonis la [[skolastiko|fruskolastikan]] literaturon kaj la ideojn de [[Hugo de Sankta Viktoro]] kaj [[Gilbert de la Porrée]], kiu iĝis tre influaj je la otan verkaron. En 1132 li eniris la klostron de Morimond kaj elektiĝis abato en 1138. En kunteksto kun la novordigo de [[bavario|Bavarujo]] fare de imperiestro [[konrado la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 3-a]] li iĝis episkopo de Freising; samjare lia frato iĝis duko de Bavarujo. Oto sekurigis la minacatan diocezon kontraŭ al interesoj de la [[vitelsbaĥoj|vitelsbaĥaj]] voktoj kaj la bavaruja duko [[Henriko la Leono]]. Oto fondis aŭ novigis (en la kuro de kanonika reformo) plurajn konventojn por reguligitoj ([[premonstratoj]] en [[Schäftlarn]] 1140 kaj Neŭstift 1140/43; reguligitaj [[aŭgustenanoj]] je [[Schlehdorf]] 1140 kaj [[Schliersee]] 1141; klostraj kaj konventaj refreŝigoj je [[Weihenstephan]] kaj [[Innichen]]). Krome li taŭgigis en 1158 la katedralan kapitulon. Oto ja intencis sekurigi la ekonomiajn fundamentojn de sia episkoplando per privilegioj, donacitaĵoj kaj interŝanĝoj. La detruo de la [[Isar]]-ponto je [[Föhring]] fare de Henriko la Leono (1158) plialtigis la gravecon de [[Munkeno]]. Kiel regna eppiskopo Oto prezentis sin ĉe diversaj [[dieto (asembleo)|dietoj]] en ĉiuj partoj de la [[Sankta Romia Imperio]]. En 1141 kaj 1145/46 li vojaĝis, laŭ imperiestra komisio, al la papo je [[Viterbo]] kaj [[Romo]] kaj en 1148/49 li eĉ partoprenis la fiaskintan [[krucmilitoj|duan krucmiliton]]. Ankaŭ dum episkopeco li flegis monaĥan vivostilon portanta la frokon kaj partoprenante intertempe ĝeneralan kapitulon je [[Cîteaux]]: en 1158 li petis forpermeson de imperiestro [[frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko 1-a]] por rajti iri vidi siajn samordenanojn de Cîteaux. ====Historiista graveco==== Restantan gravecon de Oto igis liaj duaj historiaj verkoj. La verko ''Kroniko'' (laŭmanuskripte ''Historia'') kreiĝis en 1146 laŭ instigo de la [[augsburg|aŭgsburga]] abato Isangrim. En dua recenzo de 1157 - nur ĉi tiu konserviĝis! - estis dediĉita al imperiestro Frederiko la 1-a. La historiografia graveco de ĉi skribaĵo, kiu en sep libroj rakontas la historion de la kreado ĝis la jaro 1146 (kun oka libro pri la profetaĵoj kaj ekzegezaj interpretoj pri la fino de la mondo kaj la malmondo) ne gravas tiel pro la materialo. Interesega estis lia memstara prilaborado kaj la fone kuŝanta mondkoncepto de Oto mem. *La kroniko de Oto — teologia-filozofia interpreto de la mondo kaj de la planforme gvidata historio kiel la revelacio de Dio (historio de la savo), kiu sisteme formulas la historian materion kaj estas devontigita al la figura pensado — estas la unua universala-historia sintezo en la stilo de la grandaj patristikaj verkoj de Aŭgusteno (''De civitate Dei'') kaj Orosio (''Historiae adversum paganos''), al kiuj Oto aludas - kiel ankaŭ al [[Boethius]]. Tamen li ilin reinterpretas en la altmezepoka senco. Tiu ĉi procedo kulminas per la transpreno de la aŭgustena doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) kaj de la doktrino, apogita sur la libro de Daniel, pri la kvar sinsekvaj mondregnoj (regna), kies lasta (t.n. la romia) daŭras pro vico de translacioj (transdono de regado al aliaj popoloj kaj dinastioj), ĝis la fino de la mondo. Tamen la ĉefa trajto de la verko estas la doktrino de Oto pri la konstanta ŝanĝiĝemo de la mondo (mutabilitas mundi), kaj tiel Oto lasas la unuopajn librojn finiĝi respektive per decida historia rompo kaj lamenta komento. La bildo de la nuntempo ĉe Oto, ofte karakterizita kiel pesimisma, elkreskis el la krizo de la tiel nomata [[investitura konflikto]]: la neinterkonsentoj inter imperiestro kaj papo frakasis la mondkoncepton de la episkopo de Freising, kiu baziĝis sur konkordo kaj progreso. La unuiĝo de la komunumoj (la dia ''civitas Dei'' kaj la sekulara ''civitas mundi'' kun kunfandiĝo je ''civitas permixta'' atingita ekde la [[kristanigo]] de la [[Romia Imperio]]). Ĝi ŝajnis denove disfaladi pro la ekskomuniko de imperiestro [[henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 4-a]] kaj anonci la finon de la mondo. Sed tio estis laŭ Oto prokrastita pro la pieco de la novaj monaĥaj kaj klerikaj ordenoj. La kroniko de Oto reprezentas la provon, surbaze de la spertoj de la nuntempo, fari bilancon pri la tradicia koncepto de la mondo kaj de la historio. Malantaŭ tio kaŝiĝas etika tendenco: La homo, dotita per racio, kredo kaj decidlibereco, devus lerni el tiu ĉi ŝanĝiĝemo turni sin interne al Dio kaj al la eterneco. *''Gesta Friderici'', verkita 1157/58 laŭ komisio de imperiestro Frederiko la 1-a mem - kies motivoj estas ĝis hodiaŭ disputataj - estiĝis el tute alia fundamenta humoro. Ĝi taksas la nuntempon, en la lumo de la sukcesoj de la nova imperiestro, multe pli favora. La konscie strukturitaj verko ''Gesta'', kiu samtempe reprezentas la ŝtaŭfan dominan kaj dinastian historion, ne daŭrigas la ''Kronikon'', sed komenciĝas denove per la tempo de la investitura konflikto. La unua libro priskribas la karieron de la Ŝtaŭfoj kiel ŝvabaj dukoj kaj germanaj reĝoj, la dua libro la regotempon de Frederiko la 1-a Barbarosa ĝis septembro 1156. Konfidulo de Oto nome Rahewin, kontinuigis la libron ''Gesta'' en du pliaj libroj ĝis februaro 1160. La teologiaj-filozofiaj fundamentaj ideoj de Oto pri la ŝanĝiĝemo de la aferoj (mutabilitas rerum) restas konservitaj, dum la doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) en ĉi tiu skribaĵo ne plu ludas rolon. Ambaŭ verkoj (la ''Kroniko'' eĉ pli) disvastiĝis, laŭ manuskripta atesto, jam en la 12-a jarcento en la sudgermana regiono. Renesanco ŝata estis denove en la 15-a kaj 16-a jarcentoj. La moderna historiesplorado taksas Oton kiel unu el la plej signifaj historiistoj kaj unu el la malmultaj signifaj historifilozofoj de la [[mezepoko]]. Lia historiografio kunigas multajn tendencojn tipajn por lia tempo: la patristikan-historiteologian tradicion, la cistercian monaĥismon, la simbolisman interpreton de la historio kiel ankaŭ la racian kritikon kaj interpreton de tradicio kaj kredodoktrino en la senco de la fruskolastika teologio. Ĉefa zorgo de Oto estas la ekkono de la historio revelaciita de Dio, la penetrado de la videblaj al la nevideblaj aferoj (de visibilibus ad invisibilia), kio pense ligas la ĉi-mondon kaj la transmondan vivon. Per ĉi tiuj fundamentaj principoj de serĉado de la mondinterpreto, Oto montriĝas spite al sia escepta pozicio ankaŭ kiel tipa reprezentanto de sia jarcento inklina al sintezo. Estante klerulo kaj politikisto li ja ĉiam atentis pri harmonio kaj ekvilibro. ==Verkoj== *Chronica sive historia de duabus civitatibus, eldonis A. Hofmeister, MGH SS rer. Germ. 1912 (kun germana traduko, eldonis W. Lammers, 1960) *Gesta Friderici I. imperatoris, eldonis G. Waitz kaj B. Simson, MGH SS rer. Germ. 1912 (tekstkritika eldono, kun germana traduko fare de F.-J. Schmale, 1965) ==Fonto== Goetz, Hans-Werner: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118590782.html#ndbcontent "Otto von Freising"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 19 (1999), p. 684-686 ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://geschichtsquellen.de/autor/4176 ligiloj ĉe ''geschichtsquellen.de''] * Pius Maurer: [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Otto_von_Freising "Otto von Freising"] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' [[kategorio:Freising]] [[kategorio:Germanaj romkatolikaj episkopoj]] [[kategorio:Germanaj historiistoj]] [[kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento]] [[kategorio:Mortintoj en 1158]] omt4q5l8lwlrfo3sc8z2keuj9oo6sah 9384430 9384429 2026-05-26T14:47:36Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9384430 wikitext text/x-wiki [[File:Bischof Otto von Freising.jpg|thumb|episkopo Oto el Freising; fone la urbo Freising, ĉ. 1490, [[monaĥejo de Klosterneuburg]]]] '''Oto el Freising''' (latine: ''Otto Frisingensis''; naskiĝinta ĉ. 1112, mortinta la {{Daton|22|9|1158}} je la [[abatejo Morimond]]) estis [[germanio|germana]] historiografo, monaĥo kaj episkopo de [[Freising]]. Lia patro estis margrafo [[Leopoldo la 3-a (Aŭstrio)]]. ==Vivo== Destinite jam frue al klerikeco li ankoraŭ duminfaneco iĝis preposto de la patra fondaĵo de Klosterneuburg. Dum la [[parizo|parizaj]] studentaj jaroj (ĉ. 1126–32) li ekkonis la [[skolastiko|fruskolastikan]] literaturon kaj la ideojn de [[Hugo de Sankta Viktoro]] kaj [[Gilbert de la Porrée]], kiu iĝis tre influaj je la otan verkaron. En 1132 li eniris la klostron de Morimond kaj elektiĝis abato en 1138. En kunteksto kun la novordigo de [[bavario|Bavarujo]] fare de imperiestro [[konrado la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 3-a]] li iĝis episkopo de Freising; samjare lia frato iĝis duko de Bavarujo. Oto sekurigis la minacatan diocezon kontraŭ al interesoj de la [[vitelsbaĥoj|vitelsbaĥaj]] voktoj kaj la bavaruja duko [[Henriko la Leono]]. Oto fondis aŭ novigis (en la kuro de kanonika reformo) plurajn konventojn por reguligitoj ([[premonstratoj]] en [[Schäftlarn]] 1140 kaj Neŭstift 1140/43; reguligitaj [[aŭgustenanoj]] je [[Schlehdorf]] 1140 kaj [[Schliersee]] 1141; klostraj kaj konventaj refreŝigoj je [[Weihenstephan]] kaj [[Innichen]]). Krome li taŭgigis en 1158 la katedralan kapitulon. Oto ja intencis sekurigi la ekonomiajn fundamentojn de sia episkoplando per privilegioj, donacitaĵoj kaj interŝanĝoj. La detruo de la [[Isar]]-ponto je [[Föhring]] fare de Henriko la Leono (1158) plialtigis la gravecon de [[Munkeno]]. Kiel regna eppiskopo Oto prezentis sin ĉe diversaj [[dieto (asembleo)|dietoj]] en ĉiuj partoj de la [[Sankta Romia Imperio]]. En 1141 kaj 1145/46 li vojaĝis, laŭ imperiestra komisio, al la papo je [[Viterbo]] kaj [[Romo]] kaj en 1148/49 li eĉ partoprenis la fiaskintan [[krucmilitoj|duan krucmiliton]]. Ankaŭ dum episkopeco li flegis monaĥan vivostilon portanta la frokon kaj partoprenante intertempe ĝeneralan kapitulon je [[Cîteaux]]: en 1158 li petis forpermeson de imperiestro [[frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko 1-a]] por rajti iri vidi siajn samordenanojn de Cîteaux. ====Historiista graveco==== Restantan gravecon de Oto igis liaj duaj historiaj verkoj. La verko ''Kroniko'' (laŭmanuskripte ''Historia'') kreiĝis en 1146 laŭ instigo de la [[augsburg|aŭgsburga]] abato Isangrim. En dua recenzo de 1157 - nur ĉi tiu konserviĝis! - estis dediĉita al imperiestro Frederiko la 1-a. La historiografia graveco de ĉi skribaĵo, kiu en sep libroj rakontas la historion de la kreado ĝis la jaro 1146 (kun oka libro pri la profetaĵoj kaj ekzegezaj interpretoj pri la fino de la mondo kaj la malmondo) ne gravas tiel pro la materialo. Interesega estis lia memstara prilaborado kaj la fone kuŝanta mondkoncepto de Oto mem. *La kroniko de Oto — teologia-filozofia interpreto de la mondo kaj de la planforme gvidata historio kiel la revelacio de Dio (historio de la savo), kiu sisteme formulas la historian materion kaj estas devontigita al la figura pensado — estas la unua universala-historia sintezo en la stilo de la grandaj patristikaj verkoj de Aŭgusteno (''De civitate Dei'') kaj Orosio (''Historiae adversum paganos''), al kiuj Oto aludas - kiel ankaŭ al [[Boethius]]. Tamen li ilin reinterpretas en la altmezepoka senco. Tiu ĉi procedo kulminas per la transpreno de la aŭgustena doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) kaj de la doktrino, apogita sur la libro de Daniel, pri la kvar sinsekvaj mondregnoj (regna), kies lasta (t.n. la romia) daŭras pro vico de translacioj (transdono de regado al aliaj popoloj kaj dinastioj), ĝis la fino de la mondo. Tamen la ĉefa trajto de la verko estas la doktrino de Oto pri la konstanta ŝanĝiĝemo de la mondo (mutabilitas mundi), kaj tiel Oto lasas la unuopajn librojn finiĝi respektive per decida historia rompo kaj lamenta komento. La bildo de la nuntempo ĉe Oto, ofte karakterizita kiel pesimisma, elkreskis el la krizo de la tiel nomata [[investitura konflikto]]: la neinterkonsentoj inter imperiestro kaj papo frakasis la mondkoncepton de la episkopo de Freising, kiu baziĝis sur konkordo kaj progreso. La unuiĝo de la komunumoj (la dia ''civitas Dei'' kaj la sekulara ''civitas mundi'' kun kunfandiĝo je ''civitas permixta'' atingita ekde la [[kristanigo]] de la [[Romia Imperio]]). Ĝi ŝajnis denove disfaladi pro la ekskomuniko de imperiestro [[henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 4-a]] kaj anonci la finon de la mondo. Sed tio estis laŭ Oto prokrastita pro la pieco de la novaj monaĥaj kaj klerikaj ordenoj. La kroniko de Oto reprezentas la provon, surbaze de la spertoj de la nuntempo, fari bilancon pri la tradicia koncepto de la mondo kaj de la historio. Malantaŭ tio kaŝiĝas etika tendenco: La homo, dotita per racio, kredo kaj decidlibereco, devus lerni el tiu ĉi ŝanĝiĝemo turni sin interne al Dio kaj al la eterneco. *''Gesta Friderici'', verkita 1157/58 laŭ komisio de imperiestro Frederiko la 1-a mem - kies motivoj estas ĝis hodiaŭ disputataj - estiĝis el tute alia fundamenta humoro. Ĝi taksas la nuntempon, en la lumo de la sukcesoj de la nova imperiestro, multe pli favora. La konscie strukturitaj verko ''Gesta'', kiu samtempe reprezentas la ŝtaŭfan dominan kaj dinastian historion, ne daŭrigas la ''Kronikon'', sed komenciĝas denove per la tempo de la investitura konflikto. La unua libro priskribas la karieron de la Ŝtaŭfoj kiel ŝvabaj dukoj kaj germanaj reĝoj, la dua libro la regotempon de Frederiko la 1-a Barbarosa ĝis septembro 1156. Konfidulo de Oto nome Rahewin, kontinuigis la libron ''Gesta'' en du pliaj libroj ĝis februaro 1160. La teologiaj-filozofiaj fundamentaj ideoj de Oto pri la ŝanĝiĝemo de la aferoj (mutabilitas rerum) restas konservitaj, dum la doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) en ĉi tiu skribaĵo ne plu ludas rolon. Ambaŭ verkoj (la ''Kroniko'' eĉ pli) disvastiĝis, laŭ manuskripta atesto, jam en la 12-a jarcento en la sudgermana regiono. Renesanco ŝata estis denove en la 15-a kaj 16-a jarcentoj. La moderna historiesplorado taksas Oton kiel unu el la plej signifaj historiistoj kaj unu el la malmultaj signifaj historifilozofoj de la [[mezepoko]]. Lia historiografio kunigas multajn tendencojn tipajn por lia tempo: la patristikan-historiteologian tradicion, la cistercian monaĥismon, la simbolisman interpreton de la historio kiel ankaŭ la racian kritikon kaj interpreton de tradicio kaj kredodoktrino en la senco de la fruskolastika teologio. Ĉefa zorgo de Oto estas la ekkono de la historio revelaciita de Dio, la penetrado de la videblaj al la nevideblaj aferoj (de visibilibus ad invisibilia), kio pense ligas la ĉi-mondon kaj la transmondan vivon. Per ĉi tiuj fundamentaj principoj de serĉado de la mondinterpreto, Oto montriĝas spite al sia escepta pozicio ankaŭ kiel tipa reprezentanto de sia jarcento inklina al sintezo. Estante klerulo kaj politikisto li ja ĉiam atentis pri harmonio kaj ekvilibro. ==Verkoj== *Chronica sive historia de duabus civitatibus, eldonis A. Hofmeister, MGH SS rer. Germ. 1912 (kun germana traduko, eldonis W. Lammers, 1960) *Gesta Friderici I. imperatoris, eldonis G. Waitz kaj B. Simson, MGH SS rer. Germ. 1912 (tekstkritika eldono, kun germana traduko fare de F.-J. Schmale, 1965) ==Fonto== Goetz, Hans-Werner: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118590782.html#ndbcontent "Otto von Freising"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 19 (1999), p. 684-686 ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://geschichtsquellen.de/autor/4176 ligiloj ĉe ''geschichtsquellen.de''] * Pius Maurer: [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Otto_von_Freising "Otto von Freising"] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' [[kategorio:Freising]] [[kategorio:Germanaj romkatolikaj episkopoj]] [[kategorio:Germanaj historiistoj]] [[kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento]] [[kategorio:Mortintoj en 1158]] 187dwjurppjkgubd2byubgue25lka6f 9384431 9384430 2026-05-26T14:48:07Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9384431 wikitext text/x-wiki [[File:Bischof Otto von Freising.jpg|thumb|episkopo Oto el Freising; fone la urbo Freising, ĉ. 1490, [[monaĥejo de Klosterneuburg]]]] '''Oto el Freising''' (latine: ''Otto Frisingensis''; naskiĝinta ĉ. 1112, mortinta la {{Daton|22|9|1158}} je la [[abatejo Morimond]]) estis [[germanio|germana]] historiografo, monaĥo kaj episkopo de [[Freising]]. Lia patro estis margrafo [[Leopoldo la 3-a (Aŭstrio)]]. ==Vivo== Destinite jam frue al klerikeco li en infana aĝo jam iĝis preposto de la patra fondaĵo de Klosterneuburg. Dum la [[parizo|parizaj]] studentaj jaroj (ĉ. 1126–32) li ekkonis la [[skolastiko|fruskolastikan]] literaturon kaj la ideojn de [[Hugo de Sankta Viktoro]] kaj [[Gilbert de la Porrée]], kiu iĝis tre influaj je la otan verkaron. En 1132 li eniris la klostron de Morimond kaj elektiĝis abato en 1138. En kunteksto kun la novordigo de [[bavario|Bavarujo]] fare de imperiestro [[konrado la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 3-a]] li iĝis episkopo de Freising; samjare lia frato iĝis duko de Bavarujo. Oto sekurigis la minacatan diocezon kontraŭ al interesoj de la [[vitelsbaĥoj|vitelsbaĥaj]] voktoj kaj la bavaruja duko [[Henriko la Leono]]. Oto fondis aŭ novigis (en la kuro de kanonika reformo) plurajn konventojn por reguligitoj ([[premonstratoj]] en [[Schäftlarn]] 1140 kaj Neŭstift 1140/43; reguligitaj [[aŭgustenanoj]] je [[Schlehdorf]] 1140 kaj [[Schliersee]] 1141; klostraj kaj konventaj refreŝigoj je [[Weihenstephan]] kaj [[Innichen]]). Krome li taŭgigis en 1158 la katedralan kapitulon. Oto ja intencis sekurigi la ekonomiajn fundamentojn de sia episkoplando per privilegioj, donacitaĵoj kaj interŝanĝoj. La detruo de la [[Isar]]-ponto je [[Föhring]] fare de Henriko la Leono (1158) plialtigis la gravecon de [[Munkeno]]. Kiel regna eppiskopo Oto prezentis sin ĉe diversaj [[dieto (asembleo)|dietoj]] en ĉiuj partoj de la [[Sankta Romia Imperio]]. En 1141 kaj 1145/46 li vojaĝis, laŭ imperiestra komisio, al la papo je [[Viterbo]] kaj [[Romo]] kaj en 1148/49 li eĉ partoprenis la fiaskintan [[krucmilitoj|duan krucmiliton]]. Ankaŭ dum episkopeco li flegis monaĥan vivostilon portanta la frokon kaj partoprenante intertempe ĝeneralan kapitulon je [[Cîteaux]]: en 1158 li petis forpermeson de imperiestro [[frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko 1-a]] por rajti iri vidi siajn samordenanojn de Cîteaux. ====Historiista graveco==== Restantan gravecon de Oto igis liaj duaj historiaj verkoj. La verko ''Kroniko'' (laŭmanuskripte ''Historia'') kreiĝis en 1146 laŭ instigo de la [[augsburg|aŭgsburga]] abato Isangrim. En dua recenzo de 1157 - nur ĉi tiu konserviĝis! - estis dediĉita al imperiestro Frederiko la 1-a. La historiografia graveco de ĉi skribaĵo, kiu en sep libroj rakontas la historion de la kreado ĝis la jaro 1146 (kun oka libro pri la profetaĵoj kaj ekzegezaj interpretoj pri la fino de la mondo kaj la malmondo) ne gravas tiel pro la materialo. Interesega estis lia memstara prilaborado kaj la fone kuŝanta mondkoncepto de Oto mem. *La kroniko de Oto — teologia-filozofia interpreto de la mondo kaj de la planforme gvidata historio kiel la revelacio de Dio (historio de la savo), kiu sisteme formulas la historian materion kaj estas devontigita al la figura pensado — estas la unua universala-historia sintezo en la stilo de la grandaj patristikaj verkoj de Aŭgusteno (''De civitate Dei'') kaj Orosio (''Historiae adversum paganos''), al kiuj Oto aludas - kiel ankaŭ al [[Boethius]]. Tamen li ilin reinterpretas en la altmezepoka senco. Tiu ĉi procedo kulminas per la transpreno de la aŭgustena doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) kaj de la doktrino, apogita sur la libro de Daniel, pri la kvar sinsekvaj mondregnoj (regna), kies lasta (t.n. la romia) daŭras pro vico de translacioj (transdono de regado al aliaj popoloj kaj dinastioj), ĝis la fino de la mondo. Tamen la ĉefa trajto de la verko estas la doktrino de Oto pri la konstanta ŝanĝiĝemo de la mondo (mutabilitas mundi), kaj tiel Oto lasas la unuopajn librojn finiĝi respektive per decida historia rompo kaj lamenta komento. La bildo de la nuntempo ĉe Oto, ofte karakterizita kiel pesimisma, elkreskis el la krizo de la tiel nomata [[investitura konflikto]]: la neinterkonsentoj inter imperiestro kaj papo frakasis la mondkoncepton de la episkopo de Freising, kiu baziĝis sur konkordo kaj progreso. La unuiĝo de la komunumoj (la dia ''civitas Dei'' kaj la sekulara ''civitas mundi'' kun kunfandiĝo je ''civitas permixta'' atingita ekde la [[kristanigo]] de la [[Romia Imperio]]). Ĝi ŝajnis denove disfaladi pro la ekskomuniko de imperiestro [[henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 4-a]] kaj anonci la finon de la mondo. Sed tio estis laŭ Oto prokrastita pro la pieco de la novaj monaĥaj kaj klerikaj ordenoj. La kroniko de Oto reprezentas la provon, surbaze de la spertoj de la nuntempo, fari bilancon pri la tradicia koncepto de la mondo kaj de la historio. Malantaŭ tio kaŝiĝas etika tendenco: La homo, dotita per racio, kredo kaj decidlibereco, devus lerni el tiu ĉi ŝanĝiĝemo turni sin interne al Dio kaj al la eterneco. *''Gesta Friderici'', verkita 1157/58 laŭ komisio de imperiestro Frederiko la 1-a mem - kies motivoj estas ĝis hodiaŭ disputataj - estiĝis el tute alia fundamenta humoro. Ĝi taksas la nuntempon, en la lumo de la sukcesoj de la nova imperiestro, multe pli favora. La konscie strukturitaj verko ''Gesta'', kiu samtempe reprezentas la ŝtaŭfan dominan kaj dinastian historion, ne daŭrigas la ''Kronikon'', sed komenciĝas denove per la tempo de la investitura konflikto. La unua libro priskribas la karieron de la Ŝtaŭfoj kiel ŝvabaj dukoj kaj germanaj reĝoj, la dua libro la regotempon de Frederiko la 1-a Barbarosa ĝis septembro 1156. Konfidulo de Oto nome Rahewin, kontinuigis la libron ''Gesta'' en du pliaj libroj ĝis februaro 1160. La teologiaj-filozofiaj fundamentaj ideoj de Oto pri la ŝanĝiĝemo de la aferoj (mutabilitas rerum) restas konservitaj, dum la doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) en ĉi tiu skribaĵo ne plu ludas rolon. Ambaŭ verkoj (la ''Kroniko'' eĉ pli) disvastiĝis, laŭ manuskripta atesto, jam en la 12-a jarcento en la sudgermana regiono. Renesanco ŝata estis denove en la 15-a kaj 16-a jarcentoj. La moderna historiesplorado taksas Oton kiel unu el la plej signifaj historiistoj kaj unu el la malmultaj signifaj historifilozofoj de la [[mezepoko]]. Lia historiografio kunigas multajn tendencojn tipajn por lia tempo: la patristikan-historiteologian tradicion, la cistercian monaĥismon, la simbolisman interpreton de la historio kiel ankaŭ la racian kritikon kaj interpreton de tradicio kaj kredodoktrino en la senco de la fruskolastika teologio. Ĉefa zorgo de Oto estas la ekkono de la historio revelaciita de Dio, la penetrado de la videblaj al la nevideblaj aferoj (de visibilibus ad invisibilia), kio pense ligas la ĉi-mondon kaj la transmondan vivon. Per ĉi tiuj fundamentaj principoj de serĉado de la mondinterpreto, Oto montriĝas spite al sia escepta pozicio ankaŭ kiel tipa reprezentanto de sia jarcento inklina al sintezo. Estante klerulo kaj politikisto li ja ĉiam atentis pri harmonio kaj ekvilibro. ==Verkoj== *Chronica sive historia de duabus civitatibus, eldonis A. Hofmeister, MGH SS rer. Germ. 1912 (kun germana traduko, eldonis W. Lammers, 1960) *Gesta Friderici I. imperatoris, eldonis G. Waitz kaj B. Simson, MGH SS rer. Germ. 1912 (tekstkritika eldono, kun germana traduko fare de F.-J. Schmale, 1965) ==Fonto== Goetz, Hans-Werner: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118590782.html#ndbcontent "Otto von Freising"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 19 (1999), p. 684-686 ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://geschichtsquellen.de/autor/4176 ligiloj ĉe ''geschichtsquellen.de''] * Pius Maurer: [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Otto_von_Freising "Otto von Freising"] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' [[kategorio:Freising]] [[kategorio:Germanaj romkatolikaj episkopoj]] [[kategorio:Germanaj historiistoj]] [[kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento]] [[kategorio:Mortintoj en 1158]] g4x9782ge03pdq6j1yqc65n640f0w81 9384576 9384431 2026-05-26T19:47:23Z Moldur 2507 9384576 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero = Bischof Otto von Freising.jpg | priskribo = episkopo Oto el Freising; fone la urbo Freising, ĉ. 1490, [[monaĥejo de Klosterneuburg]] | dato de naskiĝo = ĉ. [[1112]] }} '''Oto el Freising''' (latine: ''Otto Frisingensis''; naskiĝinta ĉ. 1112, mortinta la {{Daton|22|9|1158}} je la [[abatejo Morimond]]) estis [[germanio|germana]] historiografo, monaĥo kaj episkopo de [[Freising]]. Lia patro estis margrafo [[Leopoldo la 3-a (Aŭstrio)]]. ==Vivo== Destinite jam frue al klerikeco li en infana aĝo jam iĝis preposto de la patra fondaĵo de Klosterneuburg. Dum la [[parizo|parizaj]] studentaj jaroj (ĉ. 1126–32) li ekkonis la [[skolastiko|fruskolastikan]] literaturon kaj la ideojn de [[Hugo de Sankta Viktoro]] kaj [[Gilbert de la Porrée]], kiu iĝis tre influaj je la otan verkaron. En 1132 li eniris la klostron de Morimond kaj elektiĝis abato en 1138. En kunteksto kun la novordigo de [[Bavario|Bavarujo]] fare de imperiestro [[konrado la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 3-a]] li iĝis episkopo de Freising; samjare lia frato iĝis duko de Bavarujo. Oto sekurigis la minacatan diocezon kontraŭ al interesoj de la [[vitelsbaĥoj|vitelsbaĥaj]] voktoj kaj la bavaruja duko [[Henriko la Leono]]. Oto fondis aŭ novigis (en la kuro de kanonika reformo) plurajn konventojn por reguligitoj ([[premonstratoj]] en [[Schäftlarn]] 1140 kaj Neŭstift 1140/43; reguligitaj [[aŭgustenanoj]] je [[Schlehdorf]] 1140 kaj [[Schliersee]] 1141; klostraj kaj konventaj refreŝigoj je [[Weihenstephan]] kaj [[Innichen]]). Krome li taŭgigis en 1158 la katedralan kapitulon. Oto ja intencis sekurigi la ekonomiajn fundamentojn de sia episkoplando per privilegioj, donacitaĵoj kaj interŝanĝoj. La detruo de la [[Isar]]-ponto je [[Föhring]] fare de Henriko la Leono (1158) plialtigis la gravecon de [[Munkeno]]. Kiel regna eppiskopo Oto prezentis sin ĉe diversaj [[dieto (asembleo)|dietoj]] en ĉiuj partoj de la [[Sankta Romia Imperio]]. En 1141 kaj 1145/46 li vojaĝis, laŭ imperiestra komisio, al la papo je [[Viterbo]] kaj [[Romo]] kaj en 1148/49 li eĉ partoprenis la fiaskintan [[krucmilitoj|duan krucmiliton]]. Ankaŭ dum episkopeco li flegis monaĥan vivostilon portanta la frokon kaj partoprenante intertempe ĝeneralan kapitulon je [[Cîteaux]]: en 1158 li petis forpermeson de imperiestro [[frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko 1-a]] por rajti iri vidi siajn samordenanojn de Cîteaux. ====Historiista graveco==== Restantan gravecon de Oto igis liaj duaj historiaj verkoj. La verko ''Kroniko'' (laŭmanuskripte ''Historia'') kreiĝis en 1146 laŭ instigo de la [[augsburg|aŭgsburga]] abato Isangrim. En dua recenzo de 1157 - nur ĉi tiu konserviĝis! - estis dediĉita al imperiestro Frederiko la 1-a. La historiografia graveco de ĉi skribaĵo, kiu en sep libroj rakontas la historion de la kreado ĝis la jaro 1146 (kun oka libro pri la profetaĵoj kaj ekzegezaj interpretoj pri la fino de la mondo kaj la malmondo) ne gravas tiel pro la materialo. Interesega estis lia memstara prilaborado kaj la fone kuŝanta mondkoncepto de Oto mem. *La kroniko de Oto — teologia-filozofia interpreto de la mondo kaj de la planforme gvidata historio kiel la revelacio de Dio (historio de la savo), kiu sisteme formulas la historian materion kaj estas devontigita al la figura pensado — estas la unua universala-historia sintezo en la stilo de la grandaj patristikaj verkoj de Aŭgusteno (''De civitate Dei'') kaj Orosio (''Historiae adversum paganos''), al kiuj Oto aludas - kiel ankaŭ al [[Boethius]]. Tamen li ilin reinterpretas en la altmezepoka senco. Tiu ĉi procedo kulminas per la transpreno de la aŭgustena doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) kaj de la doktrino, apogita sur la libro de Daniel, pri la kvar sinsekvaj mondregnoj (regna), kies lasta (t.n. la romia) daŭras pro vico de translacioj (transdono de regado al aliaj popoloj kaj dinastioj), ĝis la fino de la mondo. Tamen la ĉefa trajto de la verko estas la doktrino de Oto pri la konstanta ŝanĝiĝemo de la mondo (mutabilitas mundi), kaj tiel Oto lasas la unuopajn librojn finiĝi respektive per decida historia rompo kaj lamenta komento. La bildo de la nuntempo ĉe Oto, ofte karakterizita kiel pesimisma, elkreskis el la krizo de la tiel nomata [[investitura konflikto]]: la neinterkonsentoj inter imperiestro kaj papo frakasis la mondkoncepton de la episkopo de Freising, kiu baziĝis sur konkordo kaj progreso. La unuiĝo de la komunumoj (la dia ''civitas Dei'' kaj la sekulara ''civitas mundi'' kun kunfandiĝo je ''civitas permixta'' atingita ekde la [[kristanigo]] de la [[Romia Imperio]]). Ĝi ŝajnis denove disfaladi pro la ekskomuniko de imperiestro [[henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 4-a]] kaj anonci la finon de la mondo. Sed tio estis laŭ Oto prokrastita pro la pieco de la novaj monaĥaj kaj klerikaj ordenoj. La kroniko de Oto reprezentas la provon, surbaze de la spertoj de la nuntempo, fari bilancon pri la tradicia koncepto de la mondo kaj de la historio. Malantaŭ tio kaŝiĝas etika tendenco: La homo, dotita per racio, kredo kaj decidlibereco, devus lerni el tiu ĉi ŝanĝiĝemo turni sin interne al Dio kaj al la eterneco. *''Gesta Friderici'', verkita 1157/58 laŭ komisio de imperiestro Frederiko la 1-a mem - kies motivoj estas ĝis hodiaŭ disputataj - estiĝis el tute alia fundamenta humoro. Ĝi taksas la nuntempon, en la lumo de la sukcesoj de la nova imperiestro, multe pli favora. La konscie strukturitaj verko ''Gesta'', kiu samtempe reprezentas la ŝtaŭfan dominan kaj dinastian historion, ne daŭrigas la ''Kronikon'', sed komenciĝas denove per la tempo de la investitura konflikto. La unua libro priskribas la karieron de la Ŝtaŭfoj kiel ŝvabaj dukoj kaj germanaj reĝoj, la dua libro la regotempon de Frederiko la 1-a Barbarosa ĝis septembro 1156. Konfidulo de Oto nome Rahewin, kontinuigis la libron ''Gesta'' en du pliaj libroj ĝis februaro 1160. La teologiaj-filozofiaj fundamentaj ideoj de Oto pri la ŝanĝiĝemo de la aferoj (mutabilitas rerum) restas konservitaj, dum la doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) en ĉi tiu skribaĵo ne plu ludas rolon. Ambaŭ verkoj (la ''Kroniko'' eĉ pli) disvastiĝis, laŭ manuskripta atesto, jam en la 12-a jarcento en la sudgermana regiono. Renesanco ŝata estis denove en la 15-a kaj 16-a jarcentoj. La moderna historiesplorado taksas Oton kiel unu el la plej signifaj historiistoj kaj unu el la malmultaj signifaj historifilozofoj de la [[mezepoko]]. Lia historiografio kunigas multajn tendencojn tipajn por lia tempo: la patristikan-historiteologian tradicion, la cistercian monaĥismon, la simbolisman interpreton de la historio kiel ankaŭ la racian kritikon kaj interpreton de tradicio kaj kredodoktrino en la senco de la fruskolastika teologio. Ĉefa zorgo de Oto estas la ekkono de la historio revelaciita de Dio, la penetrado de la videblaj al la nevideblaj aferoj (de visibilibus ad invisibilia), kio pense ligas la ĉi-mondon kaj la transmondan vivon. Per ĉi tiuj fundamentaj principoj de serĉado de la mondinterpreto, Oto montriĝas spite al sia escepta pozicio ankaŭ kiel tipa reprezentanto de sia jarcento inklina al sintezo. Estante klerulo kaj politikisto li ja ĉiam atentis pri harmonio kaj ekvilibro. ==Verkoj== *Chronica sive historia de duabus civitatibus, eldonis A. Hofmeister, MGH SS rer. Germ. 1912 (kun germana traduko, eldonis W. Lammers, 1960) *Gesta Friderici I. imperatoris, eldonis G. Waitz kaj B. Simson, MGH SS rer. Germ. 1912 (tekstkritika eldono, kun germana traduko fare de F.-J. Schmale, 1965) ==Fontoj== * Goetz, Hans-Werner: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118590782.html#ndbcontent "Otto von Freising"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 19 (1999), p. 684-686 ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://geschichtsquellen.de/autor/4176 ligiloj ĉe ''geschichtsquellen.de''] * Pius Maurer: [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Otto_von_Freising "Otto von Freising"] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' {{Vivtempo}} [[kategorio:Episkopoj de Freising]] [[kategorio:Germanaj historiistoj]] [[kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento]] [[kategorio:Mortintoj en 1158]] lmrlfohrk044mly0zw4o3jbblib82qi 9384867 9384576 2026-05-27T08:36:02Z Tirolischleioans 254019 /* Historiista graveco */ 9384867 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero = Bischof Otto von Freising.jpg | priskribo = episkopo Oto el Freising; fone la urbo Freising, ĉ. 1490, [[monaĥejo de Klosterneuburg]] | dato de naskiĝo = ĉ. [[1112]] }} '''Oto el Freising''' (latine: ''Otto Frisingensis''; naskiĝinta ĉ. 1112, mortinta la {{Daton|22|9|1158}} je la [[abatejo Morimond]]) estis [[germanio|germana]] historiografo, monaĥo kaj episkopo de [[Freising]]. Lia patro estis margrafo [[Leopoldo la 3-a (Aŭstrio)]]. ==Vivo== Destinite jam frue al klerikeco li en infana aĝo jam iĝis preposto de la patra fondaĵo de Klosterneuburg. Dum la [[parizo|parizaj]] studentaj jaroj (ĉ. 1126–32) li ekkonis la [[skolastiko|fruskolastikan]] literaturon kaj la ideojn de [[Hugo de Sankta Viktoro]] kaj [[Gilbert de la Porrée]], kiu iĝis tre influaj je la otan verkaron. En 1132 li eniris la klostron de Morimond kaj elektiĝis abato en 1138. En kunteksto kun la novordigo de [[Bavario|Bavarujo]] fare de imperiestro [[konrado la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 3-a]] li iĝis episkopo de Freising; samjare lia frato iĝis duko de Bavarujo. Oto sekurigis la minacatan diocezon kontraŭ al interesoj de la [[vitelsbaĥoj|vitelsbaĥaj]] voktoj kaj la bavaruja duko [[Henriko la Leono]]. Oto fondis aŭ novigis (en la kuro de kanonika reformo) plurajn konventojn por reguligitoj ([[premonstratoj]] en [[Schäftlarn]] 1140 kaj Neŭstift 1140/43; reguligitaj [[aŭgustenanoj]] je [[Schlehdorf]] 1140 kaj [[Schliersee]] 1141; klostraj kaj konventaj refreŝigoj je [[Weihenstephan]] kaj [[Innichen]]). Krome li taŭgigis en 1158 la katedralan kapitulon. Oto ja intencis sekurigi la ekonomiajn fundamentojn de sia episkoplando per privilegioj, donacitaĵoj kaj interŝanĝoj. La detruo de la [[Isar]]-ponto je [[Föhring]] fare de Henriko la Leono (1158) plialtigis la gravecon de [[Munkeno]]. Kiel regna eppiskopo Oto prezentis sin ĉe diversaj [[dieto (asembleo)|dietoj]] en ĉiuj partoj de la [[Sankta Romia Imperio]]. En 1141 kaj 1145/46 li vojaĝis, laŭ imperiestra komisio, al la papo je [[Viterbo]] kaj [[Romo]] kaj en 1148/49 li eĉ partoprenis la fiaskintan [[krucmilitoj|duan krucmiliton]]. Ankaŭ dum episkopeco li flegis monaĥan vivostilon portanta la frokon kaj partoprenante intertempe ĝeneralan kapitulon je [[Cîteaux]]: en 1158 li petis forpermeson de imperiestro [[frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko 1-a]] por rajti iri vidi siajn samordenanojn de Cîteaux. ====Historiista graveco==== Restantan gravecon de Oto igis liaj duaj historiaj verkoj. La verko ''Kroniko'' (laŭmanuskripte ''Historia'') kreiĝis en 1146 laŭ instigo de la [[augsburg|aŭgsburga]] abato Isangrim. En dua recenzo de 1157 - nur ĉi tiu konserviĝis! - estis dediĉita al imperiestro Frederiko la 1-a. La historiografia graveco de ĉi skribaĵo, kiu en sep libroj rakontas la historion de la kreado ĝis la jaro 1146 (kun oka libro pri la profetaĵoj kaj ekzegezaj interpretoj pri la fino de la mondo kaj la malmondo) ne gravas tiel pro la materialo. Interesega estis lia memstara prilaborado kaj la fone kuŝanta mondkoncepto de Oto mem. *La verko ''Chronica'' de Oto — teologia-filozofia interpreto de la mondo kaj de la planforme gvidata historio kiel la revelacio de Dio (historio de la savo), kiu sisteme formulas la historian materion kaj estas devontigita al la figura pensado — estas la unua universala-historia sintezo en la stilo de la grandaj patristikaj verkoj de Aŭgusteno (''De civitate Dei'') kaj Orosio (''Historiae adversum paganos''), al kiuj Oto aludas - kiel ankaŭ al [[Boethius]]. Tamen li ilin reinterpretas en la altmezepoka senco. Tiu ĉi procedo kulminas per la transpreno de la aŭgustena doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) kaj de la doktrino, apogita sur la libro de Daniel, pri la kvar sinsekvaj mondregnoj (regna), kies lasta (t.n. la romia) daŭras pro vico de translacioj (transdono de regado al aliaj popoloj kaj dinastioj), ĝis la fino de la mondo. Tamen la ĉefa trajto de la verko estas la doktrino de Oto pri la konstanta ŝanĝiĝemo de la mondo (mutabilitas mundi), kaj tiel Oto lasas la unuopajn librojn finiĝi respektive per decida historia rompo kaj lamenta komento. La bildo de la nuntempo ĉe Oto, ofte karakterizita kiel pesimisma, elkreskis el la krizo de la tiel nomata [[investitura konflikto]]: la neinterkonsentoj inter imperiestro kaj papo frakasis la mondkoncepton de la episkopo de Freising, kiu baziĝis sur konkordo kaj progreso. La unuiĝo de la komunumoj (la dia ''civitas Dei'' kaj la sekulara ''civitas mundi'' kun kunfandiĝo je ''civitas permixta'' atingita ekde la [[kristanigo]] de la [[Romia Imperio]]). Ĝi ŝajnis denove disfaladi pro la ekskomuniko de imperiestro [[henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 4-a]] kaj anonci la finon de la mondo. Sed tio estis laŭ Oto prokrastita pro la pieco de la novaj monaĥaj kaj klerikaj ordenoj. La kroniko de Oto reprezentas la provon, surbaze de la spertoj de la nuntempo, fari bilancon pri la tradicia koncepto de la mondo kaj de la historio. Malantaŭ tio kaŝiĝas etika tendenco: La homo, dotita per racio, kredo kaj decidlibereco, devus lerni el tiu ĉi ŝanĝiĝemo turni sin interne al Dio kaj al la eterneco. *''Gesta Friderici'', verkita 1157/58 laŭ komisio de imperiestro Frederiko la 1-a mem - kies motivoj estas ĝis hodiaŭ disputataj - estiĝis el tute alia fundamenta humoro. Ĝi taksas la nuntempon, en la lumo de la sukcesoj de la nova imperiestro, multe pli favora. La konscie strukturitaj verko ''Gesta'', kiu samtempe reprezentas la ŝtaŭfan dominan kaj dinastian historion, ne daŭrigas la ''Kronikon'', sed komenciĝas denove per la tempo de la investitura konflikto. La unua libro priskribas la karieron de la Ŝtaŭfoj kiel ŝvabaj dukoj kaj germanaj reĝoj, la dua libro la regotempon de Frederiko la 1-a Barbarosa ĝis septembro 1156. Konfidulo de Oto nome Rahewin, kontinuigis la libron ''Gesta'' en du pliaj libroj ĝis februaro 1160. La teologiaj-filozofiaj fundamentaj ideoj de Oto pri la ŝanĝiĝemo de la aferoj (mutabilitas rerum) restas konservitaj, dum la doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) en ĉi tiu skribaĵo ne plu ludas rolon. Ambaŭ verkoj (la ''Kroniko'' eĉ pli) disvastiĝis, laŭ manuskripta atesto, jam en la 12-a jarcento en la sudgermana regiono. Renesanco ŝata estis denove en la 15-a kaj 16-a jarcentoj. La moderna historiesplorado taksas Oton kiel unu el la plej signifaj historiistoj kaj unu el la malmultaj signifaj historifilozofoj de la [[mezepoko]]. Lia historiografio kunigas multajn tendencojn tipajn por lia tempo: la patristikan-historiteologian tradicion, la cistercian monaĥismon, la simbolisman interpreton de la historio kiel ankaŭ la racian kritikon kaj interpreton de tradicio kaj kredodoktrino en la senco de la fruskolastika teologio. Ĉefa zorgo de Oto estas la ekkono de la historio revelaciita de Dio, la penetrado de la videblaj al la nevideblaj aferoj (de visibilibus ad invisibilia), kio pense ligas la ĉi-mondon kaj la transmondan vivon. Per ĉi tiuj fundamentaj principoj de serĉado de la mondinterpreto, Oto montriĝas spite al sia escepta pozicio ankaŭ kiel tipa reprezentanto de sia jarcento inklina al sintezo. Estante klerulo kaj politikisto li ja ĉiam atentis pri harmonio kaj ekvilibro. ==Verkoj== *Chronica sive historia de duabus civitatibus, eldonis A. Hofmeister, MGH SS rer. Germ. 1912 (kun germana traduko, eldonis W. Lammers, 1960) *Gesta Friderici I. imperatoris, eldonis G. Waitz kaj B. Simson, MGH SS rer. Germ. 1912 (tekstkritika eldono, kun germana traduko fare de F.-J. Schmale, 1965) ==Fontoj== * Goetz, Hans-Werner: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118590782.html#ndbcontent "Otto von Freising"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 19 (1999), p. 684-686 ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://geschichtsquellen.de/autor/4176 ligiloj ĉe ''geschichtsquellen.de''] * Pius Maurer: [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Otto_von_Freising "Otto von Freising"] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' {{Vivtempo}} [[kategorio:Episkopoj de Freising]] [[kategorio:Germanaj historiistoj]] [[kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento]] [[kategorio:Mortintoj en 1158]] gqhfn9e0h3te30oi4jop5q4l9tjdw75 9384868 9384867 2026-05-27T08:39:12Z Tirolischleioans 254019 9384868 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero = Bischof Otto von Freising.jpg | priskribo = episkopo Oto el Freising; fone la urbo Freising, ĉ. 1490, [[monaĥejo de Klosterneuburg]] | dato de naskiĝo = ĉ. [[1112]] }} '''Oto el Freising''' (latine: ''Otto Frisingensis''; naskiĝinta ĉ. 1112, mortinta la {{Daton|22|9|1158}} je la [[abatejo Morimond]]) estis [[germanio|germana]] historiografo, monaĥo kaj episkopo de [[Freising]]. Lia patro estis margrafo [[Leopoldo la 3-a (Aŭstrio)]]. ==Vivo== Destinite jam frue al klerikeco li en infana aĝo jam iĝis preposto de la patra fondaĵo de Klosterneuburg. Dum la [[parizo|parizaj]] studentaj jaroj (ĉ. 1126–32) li ekkonis la [[skolastiko|fruskolastikan]] literaturon kaj la ideojn de [[Hugo de Sankta Viktoro]] kaj [[Gilbert de la Porrée]], kiu iĝis tre influaj je la otan verkaron. En 1132 li eniris la klostron de Morimond kaj elektiĝis abato en 1138. En kunteksto kun la novordigo de [[Bavario|Bavarujo]] fare de imperiestro [[konrado la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 3-a]] li iĝis episkopo de Freising; samjare lia frato iĝis duko de Bavarujo. Oto sekurigis la minacatan diocezon kontraŭ al interesoj de la [[vitelsbaĥoj|vitelsbaĥaj]] voktoj kaj la bavaruja duko [[Henriko la Leono]]. Oto fondis aŭ novigis (en la kuro de kanonika reformo) plurajn konventojn por reguligitoj ([[premonstratoj]] en [[Schäftlarn]] 1140 kaj Neŭstift 1140/43; reguligitaj [[aŭgustenanoj]] je [[Schlehdorf]] 1140 kaj [[Schliersee]] 1141; klostraj kaj konventaj refreŝigoj je [[Weihenstephan]] kaj [[Innichen]]). Krome li taŭgigis en 1158 la katedralan kapitulon. Oto ja intencis sekurigi la ekonomiajn fundamentojn de sia episkoplando per privilegioj, donacitaĵoj kaj interŝanĝoj. La detruo de la [[Isar]]-ponto je Föhring (nuntempe ''Ludovika Ponto'') fare de Henriko la Leono (1158) plialtigis la gravecon de [[Munkeno]]. Kiel regna eppiskopo Oto prezentis sin ĉe diversaj [[dieto (asembleo)|dietoj]] en ĉiuj partoj de la [[Sankta Romia Imperio]]. En 1141 kaj 1145/46 li vojaĝis, laŭ imperiestra komisio, al la papo je [[Viterbo]] kaj [[Romo]] kaj en 1148/49 li eĉ partoprenis la fiaskintan [[krucmilitoj|duan krucmiliton]]. Ankaŭ dum episkopeco li flegis monaĥan vivostilon portanta la frokon kaj partoprenante intertempe ĝeneralan kapitulon je [[Cîteaux]]: en 1158 li petis forpermeson de imperiestro [[frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko 1-a]] por rajti iri vidi siajn samordenanojn de Cîteaux. ====Historiista graveco==== Restantan gravecon de Oto igis liaj duaj historiaj verkoj. La verko ''Kroniko'' (laŭmanuskripte ''Historia'') kreiĝis en 1146 laŭ instigo de la [[augsburg|aŭgsburga]] abato Isangrim. En dua recenzo de 1157 - nur ĉi tiu konserviĝis! - estis dediĉita al imperiestro Frederiko la 1-a. La historiografia graveco de ĉi skribaĵo, kiu en sep libroj rakontas la historion de la kreado ĝis la jaro 1146 (kun oka libro pri la profetaĵoj kaj ekzegezaj interpretoj pri la fino de la mondo kaj la malmondo) ne gravas tiel pro la materialo. Interesega estis lia memstara prilaborado kaj la fone kuŝanta mondkoncepto de Oto mem. *La verko ''Chronica'' de Oto — teologia-filozofia interpreto de la mondo kaj de la planforme gvidata historio kiel la revelacio de Dio (historio de la savo), kiu sisteme formulas la historian materion kaj estas devontigita al la figura pensado — estas la unua universala-historia sintezo en la stilo de la grandaj patristikaj verkoj de Aŭgusteno (''De civitate Dei'') kaj Orosio (''Historiae adversum paganos''), al kiuj Oto aludas - kiel ankaŭ al [[Boethius]]. Tamen li ilin reinterpretas en la altmezepoka senco. Tiu ĉi procedo kulminas per la transpreno de la aŭgustena doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) kaj de la doktrino, apogita sur la libro de Daniel, pri la kvar sinsekvaj mondregnoj (regna), kies lasta (t.n. la romia) daŭras pro vico de translacioj (transdono de regado al aliaj popoloj kaj dinastioj), ĝis la fino de la mondo. Tamen la ĉefa trajto de la verko estas la doktrino de Oto pri la konstanta ŝanĝiĝemo de la mondo (mutabilitas mundi), kaj tiel Oto lasas la unuopajn librojn finiĝi respektive per decida historia rompo kaj lamenta komento. La bildo de la nuntempo ĉe Oto, ofte karakterizita kiel pesimisma, elkreskis el la krizo de la tiel nomata [[investitura konflikto]]: la neinterkonsentoj inter imperiestro kaj papo frakasis la mondkoncepton de la episkopo de Freising, kiu baziĝis sur konkordo kaj progreso. La unuiĝo de la komunumoj (la dia ''civitas Dei'' kaj la sekulara ''civitas mundi'' kun kunfandiĝo je ''civitas permixta'' atingita ekde la [[kristanigo]] de la [[Romia Imperio]]). Ĝi ŝajnis denove disfaladi pro la ekskomuniko de imperiestro [[henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 4-a]] kaj anonci la finon de la mondo. Sed tio estis laŭ Oto prokrastita pro la pieco de la novaj monaĥaj kaj klerikaj ordenoj. La kroniko de Oto reprezentas la provon, surbaze de la spertoj de la nuntempo, fari bilancon pri la tradicia koncepto de la mondo kaj de la historio. Malantaŭ tio kaŝiĝas etika tendenco: La homo, dotita per racio, kredo kaj decidlibereco, devus lerni el tiu ĉi ŝanĝiĝemo turni sin interne al Dio kaj al la eterneco. *''Gesta Friderici'', verkita 1157/58 laŭ komisio de imperiestro Frederiko la 1-a mem - kies motivoj estas ĝis hodiaŭ disputataj - estiĝis el tute alia fundamenta humoro. Ĝi taksas la nuntempon, en la lumo de la sukcesoj de la nova imperiestro, multe pli favora. La konscie strukturitaj verko ''Gesta'', kiu samtempe reprezentas la ŝtaŭfan dominan kaj dinastian historion, ne daŭrigas la ''Kronikon'', sed komenciĝas denove per la tempo de la investitura konflikto. La unua libro priskribas la karieron de la Ŝtaŭfoj kiel ŝvabaj dukoj kaj germanaj reĝoj, la dua libro la regotempon de Frederiko la 1-a Barbarosa ĝis septembro 1156. Konfidulo de Oto nome Rahewin, kontinuigis la libron ''Gesta'' en du pliaj libroj ĝis februaro 1160. La teologiaj-filozofiaj fundamentaj ideoj de Oto pri la ŝanĝiĝemo de la aferoj (mutabilitas rerum) restas konservitaj, dum la doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) en ĉi tiu skribaĵo ne plu ludas rolon. Ambaŭ verkoj (la ''Kroniko'' eĉ pli) disvastiĝis, laŭ manuskripta atesto, jam en la 12-a jarcento en la sudgermana regiono. Renesanco ŝata estis denove en la 15-a kaj 16-a jarcentoj. La moderna historiesplorado taksas Oton kiel unu el la plej signifaj historiistoj kaj unu el la malmultaj signifaj historifilozofoj de la [[mezepoko]]. Lia historiografio kunigas multajn tendencojn tipajn por lia tempo: la patristikan-historiteologian tradicion, la cistercian monaĥismon, la simbolisman interpreton de la historio kiel ankaŭ la racian kritikon kaj interpreton de tradicio kaj kredodoktrino en la senco de la fruskolastika teologio. Ĉefa zorgo de Oto estas la ekkono de la historio revelaciita de Dio, la penetrado de la videblaj al la nevideblaj aferoj (de visibilibus ad invisibilia), kio pense ligas la ĉi-mondon kaj la transmondan vivon. Per ĉi tiuj fundamentaj principoj de serĉado de la mondinterpreto, Oto montriĝas spite al sia escepta pozicio ankaŭ kiel tipa reprezentanto de sia jarcento inklina al sintezo. Estante klerulo kaj politikisto li ja ĉiam atentis pri harmonio kaj ekvilibro. ==Verkoj== *Chronica sive historia de duabus civitatibus, eldonis A. Hofmeister, MGH SS rer. Germ. 1912 (kun germana traduko, eldonis W. Lammers, 1960) *Gesta Friderici I. imperatoris, eldonis G. Waitz kaj B. Simson, MGH SS rer. Germ. 1912 (tekstkritika eldono, kun germana traduko fare de F.-J. Schmale, 1965) ==Fontoj== * Goetz, Hans-Werner: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118590782.html#ndbcontent "Otto von Freising"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 19 (1999), p. 684-686 ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://geschichtsquellen.de/autor/4176 ligiloj ĉe ''geschichtsquellen.de''] * Pius Maurer: [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Otto_von_Freising "Otto von Freising"] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' {{Vivtempo}} [[kategorio:Episkopoj de Freising]] [[kategorio:Germanaj historiistoj]] [[kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento]] [[kategorio:Mortintoj en 1158]] gibplva6ns27dy1i3wg6m74zl0amkvz 9384869 9384868 2026-05-27T08:39:37Z Tirolischleioans 254019 9384869 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero = Bischof Otto von Freising.jpg | priskribo = episkopo Oto el Freising; fone la urbo Freising, ĉ. 1490, [[monaĥejo de Klosterneuburg]] | dato de naskiĝo = ĉ. [[1112]] }} '''Oto el Freising''' (latine: ''Otto Frisingensis''; naskiĝinta ĉ. 1112, mortinta la {{Daton|22|9|1158}} je la [[abatejo Morimond]]) estis [[germanio|germana]] historiografo, monaĥo kaj episkopo de [[Freising]]. Lia patro estis margrafo [[Leopoldo la 3-a (Aŭstrio)]]. ==Vivo== Destinite jam frue al klerikeco li en infana aĝo jam iĝis preposto de la patra fondaĵo de Klosterneuburg. Dum la [[parizo|parizaj]] studentaj jaroj (ĉ. 1126–32) li ekkonis la [[skolastiko|fruskolastikan]] literaturon kaj la ideojn de [[Hugo de Sankta Viktoro]] kaj [[Gilbert de la Porrée]], kiu iĝis tre influaj je la otan verkaron. En 1132 li eniris la klostron de Morimond kaj elektiĝis abato en 1138. En kunteksto kun la novordigo de [[Bavario|Bavarujo]] fare de imperiestro [[konrado la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 3-a]] li iĝis episkopo de Freising; samjare lia frato iĝis duko de Bavarujo. Oto sekurigis la minacatan diocezon kontraŭ al interesoj de la [[vitelsbaĥoj|vitelsbaĥaj]] voktoj kaj la bavaruja duko [[Henriko la Leono]]. Oto fondis aŭ novigis (en la kuro de kanonika reformo) plurajn konventojn por reguligitoj ([[premonstratoj]] en [[Schäftlarn]] 1140 kaj Neŭstift 1140/43; reguligitaj [[aŭgustenanoj]] je [[Schlehdorf]] 1140 kaj [[Schliersee]] 1141; klostraj kaj konventaj refreŝigoj je [[Weihenstephan]] kaj [[Innichen]]). Krome li taŭgigis en 1158 la katedralan kapitulon. Oto ja intencis sekurigi la ekonomiajn fundamentojn de sia episkoplando per privilegioj, donacitaĵoj kaj interŝanĝoj. La detruo de la [[Isar]]-ponto je Föhring (nuntempe ''Ludovika Ponto'' en [[Munkeno]]) fare de Henriko la Leono (1158) plialtigis la gravecon de [[Munkeno]]. Kiel regna eppiskopo Oto prezentis sin ĉe diversaj [[dieto (asembleo)|dietoj]] en ĉiuj partoj de la [[Sankta Romia Imperio]]. En 1141 kaj 1145/46 li vojaĝis, laŭ imperiestra komisio, al la papo je [[Viterbo]] kaj [[Romo]] kaj en 1148/49 li eĉ partoprenis la fiaskintan [[krucmilitoj|duan krucmiliton]]. Ankaŭ dum episkopeco li flegis monaĥan vivostilon portanta la frokon kaj partoprenante intertempe ĝeneralan kapitulon je [[Cîteaux]]: en 1158 li petis forpermeson de imperiestro [[frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko 1-a]] por rajti iri vidi siajn samordenanojn de Cîteaux. ====Historiista graveco==== Restantan gravecon de Oto igis liaj duaj historiaj verkoj. La verko ''Kroniko'' (laŭmanuskripte ''Historia'') kreiĝis en 1146 laŭ instigo de la [[augsburg|aŭgsburga]] abato Isangrim. En dua recenzo de 1157 - nur ĉi tiu konserviĝis! - estis dediĉita al imperiestro Frederiko la 1-a. La historiografia graveco de ĉi skribaĵo, kiu en sep libroj rakontas la historion de la kreado ĝis la jaro 1146 (kun oka libro pri la profetaĵoj kaj ekzegezaj interpretoj pri la fino de la mondo kaj la malmondo) ne gravas tiel pro la materialo. Interesega estis lia memstara prilaborado kaj la fone kuŝanta mondkoncepto de Oto mem. *La verko ''Chronica'' de Oto — teologia-filozofia interpreto de la mondo kaj de la planforme gvidata historio kiel la revelacio de Dio (historio de la savo), kiu sisteme formulas la historian materion kaj estas devontigita al la figura pensado — estas la unua universala-historia sintezo en la stilo de la grandaj patristikaj verkoj de Aŭgusteno (''De civitate Dei'') kaj Orosio (''Historiae adversum paganos''), al kiuj Oto aludas - kiel ankaŭ al [[Boethius]]. Tamen li ilin reinterpretas en la altmezepoka senco. Tiu ĉi procedo kulminas per la transpreno de la aŭgustena doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) kaj de la doktrino, apogita sur la libro de Daniel, pri la kvar sinsekvaj mondregnoj (regna), kies lasta (t.n. la romia) daŭras pro vico de translacioj (transdono de regado al aliaj popoloj kaj dinastioj), ĝis la fino de la mondo. Tamen la ĉefa trajto de la verko estas la doktrino de Oto pri la konstanta ŝanĝiĝemo de la mondo (mutabilitas mundi), kaj tiel Oto lasas la unuopajn librojn finiĝi respektive per decida historia rompo kaj lamenta komento. La bildo de la nuntempo ĉe Oto, ofte karakterizita kiel pesimisma, elkreskis el la krizo de la tiel nomata [[investitura konflikto]]: la neinterkonsentoj inter imperiestro kaj papo frakasis la mondkoncepton de la episkopo de Freising, kiu baziĝis sur konkordo kaj progreso. La unuiĝo de la komunumoj (la dia ''civitas Dei'' kaj la sekulara ''civitas mundi'' kun kunfandiĝo je ''civitas permixta'' atingita ekde la [[kristanigo]] de la [[Romia Imperio]]). Ĝi ŝajnis denove disfaladi pro la ekskomuniko de imperiestro [[henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 4-a]] kaj anonci la finon de la mondo. Sed tio estis laŭ Oto prokrastita pro la pieco de la novaj monaĥaj kaj klerikaj ordenoj. La kroniko de Oto reprezentas la provon, surbaze de la spertoj de la nuntempo, fari bilancon pri la tradicia koncepto de la mondo kaj de la historio. Malantaŭ tio kaŝiĝas etika tendenco: La homo, dotita per racio, kredo kaj decidlibereco, devus lerni el tiu ĉi ŝanĝiĝemo turni sin interne al Dio kaj al la eterneco. *''Gesta Friderici'', verkita 1157/58 laŭ komisio de imperiestro Frederiko la 1-a mem - kies motivoj estas ĝis hodiaŭ disputataj - estiĝis el tute alia fundamenta humoro. Ĝi taksas la nuntempon, en la lumo de la sukcesoj de la nova imperiestro, multe pli favora. La konscie strukturitaj verko ''Gesta'', kiu samtempe reprezentas la ŝtaŭfan dominan kaj dinastian historion, ne daŭrigas la ''Kronikon'', sed komenciĝas denove per la tempo de la investitura konflikto. La unua libro priskribas la karieron de la Ŝtaŭfoj kiel ŝvabaj dukoj kaj germanaj reĝoj, la dua libro la regotempon de Frederiko la 1-a Barbarosa ĝis septembro 1156. Konfidulo de Oto nome Rahewin, kontinuigis la libron ''Gesta'' en du pliaj libroj ĝis februaro 1160. La teologiaj-filozofiaj fundamentaj ideoj de Oto pri la ŝanĝiĝemo de la aferoj (mutabilitas rerum) restas konservitaj, dum la doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) en ĉi tiu skribaĵo ne plu ludas rolon. Ambaŭ verkoj (la ''Kroniko'' eĉ pli) disvastiĝis, laŭ manuskripta atesto, jam en la 12-a jarcento en la sudgermana regiono. Renesanco ŝata estis denove en la 15-a kaj 16-a jarcentoj. La moderna historiesplorado taksas Oton kiel unu el la plej signifaj historiistoj kaj unu el la malmultaj signifaj historifilozofoj de la [[mezepoko]]. Lia historiografio kunigas multajn tendencojn tipajn por lia tempo: la patristikan-historiteologian tradicion, la cistercian monaĥismon, la simbolisman interpreton de la historio kiel ankaŭ la racian kritikon kaj interpreton de tradicio kaj kredodoktrino en la senco de la fruskolastika teologio. Ĉefa zorgo de Oto estas la ekkono de la historio revelaciita de Dio, la penetrado de la videblaj al la nevideblaj aferoj (de visibilibus ad invisibilia), kio pense ligas la ĉi-mondon kaj la transmondan vivon. Per ĉi tiuj fundamentaj principoj de serĉado de la mondinterpreto, Oto montriĝas spite al sia escepta pozicio ankaŭ kiel tipa reprezentanto de sia jarcento inklina al sintezo. Estante klerulo kaj politikisto li ja ĉiam atentis pri harmonio kaj ekvilibro. ==Verkoj== *Chronica sive historia de duabus civitatibus, eldonis A. Hofmeister, MGH SS rer. Germ. 1912 (kun germana traduko, eldonis W. Lammers, 1960) *Gesta Friderici I. imperatoris, eldonis G. Waitz kaj B. Simson, MGH SS rer. Germ. 1912 (tekstkritika eldono, kun germana traduko fare de F.-J. Schmale, 1965) ==Fontoj== * Goetz, Hans-Werner: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118590782.html#ndbcontent "Otto von Freising"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 19 (1999), p. 684-686 ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://geschichtsquellen.de/autor/4176 ligiloj ĉe ''geschichtsquellen.de''] * Pius Maurer: [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Otto_von_Freising "Otto von Freising"] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' {{Vivtempo}} [[kategorio:Episkopoj de Freising]] [[kategorio:Germanaj historiistoj]] [[kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento]] [[kategorio:Mortintoj en 1158]] g03vyp6b7admpnh6as7qlin4c9hef08 9384870 9384869 2026-05-27T08:40:39Z Tirolischleioans 254019 9384870 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero = Bischof Otto von Freising.jpg | priskribo = episkopo Oto el Freising; fone la urbo Freising, ĉ. 1490, [[monaĥejo de Klosterneuburg]] | dato de naskiĝo = ĉ. [[1112]] }} '''Oto el Freising''' (latine: ''Otto Frisingensis''; naskiĝinta ĉ. 1112, mortinta la {{Daton|22|9|1158}} je la [[abatejo Morimond]]) estis [[germanio|germana]] historiografo, monaĥo kaj episkopo de [[Freising]]. Lia patro estis margrafo [[Leopoldo la 3-a (Aŭstrio)]]. ==Vivo== Destinite jam frue al klerikeco li en infana aĝo jam iĝis preposto de la patra fondaĵo de Klosterneuburg. Dum la [[parizo|parizaj]] studentaj jaroj (ĉ. 1126–32) li ekkonis la [[skolastiko|fruskolastikan]] literaturon kaj la ideojn de [[Hugo de Sankta Viktoro]] kaj [[Gilbert de la Porrée]], kiu iĝis tre influaj je la otan verkaron. En 1132 li eniris la klostron de Morimond kaj elektiĝis abato en 1138. En kunteksto kun la novordigo de [[Bavario|Bavarujo]] fare de imperiestro [[konrado la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 3-a]] li iĝis episkopo de Freising; samjare lia frato iĝis duko de Bavarujo. Oto sekurigis la minacatan diocezon kontraŭ al interesoj de la [[vitelsbaĥoj|vitelsbaĥaj]] voktoj kaj la bavaruja duko [[Henriko la Leono]]. Oto fondis aŭ novigis (en la kuro de kanonika reformo) plurajn konventojn por reguligitoj ([[premonstratoj]] en [[Schäftlarn]] 1140 kaj Neŭstift 1140/43; reguligitaj [[aŭgustenanoj]] je [[Schlehdorf]] 1140 kaj [[Schliersee]] 1141; klostraj kaj konventaj refreŝigoj je [[Weihenstephan]] kaj [[Innichen]]). Krome li taŭgigis en 1158 la katedralan kapitulon. Oto ja intencis sekurigi la ekonomiajn fundamentojn de sia episkoplando per privilegioj, donacitaĵoj kaj interŝanĝoj. La detruo de la [[Isar]]-ponto je Föhring (nuntempe ''Ludovika Ponto'' en [[Munkeno]]) fare de Henriko la Leono (1158) plialtigis la gravecon de [[Munkeno]]. Kiel regna eppiskopo Oto prezentis sin ĉe diversaj [[dieto (asembleo)|dietoj]] en ĉiuj partoj de la [[Sankta Romia Imperio]]. En 1141 kaj 1145/46 li vojaĝis, laŭ imperiestra komisio, al la papo je [[Viterbo]] kaj [[Romo]] kaj en 1148/49 li eĉ partoprenis la fiaskintan [[krucmilitoj|duan krucmiliton]]. Ankaŭ dum episkopeco li flegis monaĥan vivostilon portanta la frokon kaj partoprenante intertempe ĝeneralan kapitulon je [[Cistercio]]: en 1158 li petis forpermeson de imperiestro [[frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko 1-a]] por rajti iri vidi siajn samordenanojn de Cistercio. ====Historiista graveco==== Restantan gravecon de Oto igis liaj duaj historiaj verkoj. La verko ''Kroniko'' (laŭmanuskripte ''Historia'') kreiĝis en 1146 laŭ instigo de la [[augsburg|aŭgsburga]] abato Isangrim. En dua recenzo de 1157 - nur ĉi tiu konserviĝis! - estis dediĉita al imperiestro Frederiko la 1-a. La historiografia graveco de ĉi skribaĵo, kiu en sep libroj rakontas la historion de la kreado ĝis la jaro 1146 (kun oka libro pri la profetaĵoj kaj ekzegezaj interpretoj pri la fino de la mondo kaj la malmondo) ne gravas tiel pro la materialo. Interesega estis lia memstara prilaborado kaj la fone kuŝanta mondkoncepto de Oto mem. *La verko ''Chronica'' de Oto — teologia-filozofia interpreto de la mondo kaj de la planforme gvidata historio kiel la revelacio de Dio (historio de la savo), kiu sisteme formulas la historian materion kaj estas devontigita al la figura pensado — estas la unua universala-historia sintezo en la stilo de la grandaj patristikaj verkoj de Aŭgusteno (''De civitate Dei'') kaj Orosio (''Historiae adversum paganos''), al kiuj Oto aludas - kiel ankaŭ al [[Boethius]]. Tamen li ilin reinterpretas en la altmezepoka senco. Tiu ĉi procedo kulminas per la transpreno de la aŭgustena doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) kaj de la doktrino, apogita sur la libro de Daniel, pri la kvar sinsekvaj mondregnoj (regna), kies lasta (t.n. la romia) daŭras pro vico de translacioj (transdono de regado al aliaj popoloj kaj dinastioj), ĝis la fino de la mondo. Tamen la ĉefa trajto de la verko estas la doktrino de Oto pri la konstanta ŝanĝiĝemo de la mondo (mutabilitas mundi), kaj tiel Oto lasas la unuopajn librojn finiĝi respektive per decida historia rompo kaj lamenta komento. La bildo de la nuntempo ĉe Oto, ofte karakterizita kiel pesimisma, elkreskis el la krizo de la tiel nomata [[investitura konflikto]]: la neinterkonsentoj inter imperiestro kaj papo frakasis la mondkoncepton de la episkopo de Freising, kiu baziĝis sur konkordo kaj progreso. La unuiĝo de la komunumoj (la dia ''civitas Dei'' kaj la sekulara ''civitas mundi'' kun kunfandiĝo je ''civitas permixta'' atingita ekde la [[kristanigo]] de la [[Romia Imperio]]). Ĝi ŝajnis denove disfaladi pro la ekskomuniko de imperiestro [[henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 4-a]] kaj anonci la finon de la mondo. Sed tio estis laŭ Oto prokrastita pro la pieco de la novaj monaĥaj kaj klerikaj ordenoj. La kroniko de Oto reprezentas la provon, surbaze de la spertoj de la nuntempo, fari bilancon pri la tradicia koncepto de la mondo kaj de la historio. Malantaŭ tio kaŝiĝas etika tendenco: La homo, dotita per racio, kredo kaj decidlibereco, devus lerni el tiu ĉi ŝanĝiĝemo turni sin interne al Dio kaj al la eterneco. *''Gesta Friderici'', verkita 1157/58 laŭ komisio de imperiestro Frederiko la 1-a mem - kies motivoj estas ĝis hodiaŭ disputataj - estiĝis el tute alia fundamenta humoro. Ĝi taksas la nuntempon, en la lumo de la sukcesoj de la nova imperiestro, multe pli favora. La konscie strukturitaj verko ''Gesta'', kiu samtempe reprezentas la ŝtaŭfan dominan kaj dinastian historion, ne daŭrigas la ''Kronikon'', sed komenciĝas denove per la tempo de la investitura konflikto. La unua libro priskribas la karieron de la Ŝtaŭfoj kiel ŝvabaj dukoj kaj germanaj reĝoj, la dua libro la regotempon de Frederiko la 1-a Barbarosa ĝis septembro 1156. Konfidulo de Oto nome Rahewin, kontinuigis la libron ''Gesta'' en du pliaj libroj ĝis februaro 1160. La teologiaj-filozofiaj fundamentaj ideoj de Oto pri la ŝanĝiĝemo de la aferoj (mutabilitas rerum) restas konservitaj, dum la doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) en ĉi tiu skribaĵo ne plu ludas rolon. Ambaŭ verkoj (la ''Kroniko'' eĉ pli) disvastiĝis, laŭ manuskripta atesto, jam en la 12-a jarcento en la sudgermana regiono. Renesanco ŝata estis denove en la 15-a kaj 16-a jarcentoj. La moderna historiesplorado taksas Oton kiel unu el la plej signifaj historiistoj kaj unu el la malmultaj signifaj historifilozofoj de la [[mezepoko]]. Lia historiografio kunigas multajn tendencojn tipajn por lia tempo: la patristikan-historiteologian tradicion, la cistercian monaĥismon, la simbolisman interpreton de la historio kiel ankaŭ la racian kritikon kaj interpreton de tradicio kaj kredodoktrino en la senco de la fruskolastika teologio. Ĉefa zorgo de Oto estas la ekkono de la historio revelaciita de Dio, la penetrado de la videblaj al la nevideblaj aferoj (de visibilibus ad invisibilia), kio pense ligas la ĉi-mondon kaj la transmondan vivon. Per ĉi tiuj fundamentaj principoj de serĉado de la mondinterpreto, Oto montriĝas spite al sia escepta pozicio ankaŭ kiel tipa reprezentanto de sia jarcento inklina al sintezo. Estante klerulo kaj politikisto li ja ĉiam atentis pri harmonio kaj ekvilibro. ==Verkoj== *Chronica sive historia de duabus civitatibus, eldonis A. Hofmeister, MGH SS rer. Germ. 1912 (kun germana traduko, eldonis W. Lammers, 1960) *Gesta Friderici I. imperatoris, eldonis G. Waitz kaj B. Simson, MGH SS rer. Germ. 1912 (tekstkritika eldono, kun germana traduko fare de F.-J. Schmale, 1965) ==Fontoj== * Goetz, Hans-Werner: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118590782.html#ndbcontent "Otto von Freising"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 19 (1999), p. 684-686 ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://geschichtsquellen.de/autor/4176 ligiloj ĉe ''geschichtsquellen.de''] * Pius Maurer: [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Otto_von_Freising "Otto von Freising"] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' {{Vivtempo}} [[kategorio:Episkopoj de Freising]] [[kategorio:Germanaj historiistoj]] [[kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento]] [[kategorio:Mortintoj en 1158]] qb22knmps8lvxoxdvowguinjy92jdfb 9384872 9384870 2026-05-27T08:41:35Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9384872 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero = Bischof Otto von Freising.jpg | priskribo = episkopo Oto el Freising; fone la urbo Freising, ĉ. 1490, [[monaĥejo de Klosterneuburg]] | dato de naskiĝo = ĉ. [[1112]] }} '''Oto el Freising''' (latine: ''Otto Frisingensis''; naskiĝinta ĉ. 1112, mortinta la {{Daton|22|9|1158}} je la [[abatejo Morimond]]) estis [[germanio|germana]] historiografo, monaĥo kaj episkopo de [[Freising]]. Lia patro estis margrafo [[Leopoldo la 3-a (Aŭstrio)]]. ==Vivo== Destinite jam frue al klerikeco li en infana aĝo jam iĝis preposto de la patra fondaĵo de Klosterneuburg. Dum la [[parizo|parizaj]] studentaj jaroj (ĉ. 1126–32) li ekkonis la [[skolastiko|fruskolastikan]] literaturon kaj la ideojn de [[Hugo de Sankta Viktoro]] kaj [[Gilbert de la Porrée]], kiu iĝis tre influaj je la otan verkaron. En 1132 li eniris la klostron de Morimond kaj elektiĝis abato en 1138. En kunteksto kun la novordigo de [[Bavario|Bavarujo]] fare de imperiestro [[konrado la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 3-a]] li iĝis episkopo de Freising; samjare lia frato iĝis duko de Bavarujo. Oto sekurigis la minacatan diocezon kontraŭ al interesoj de la [[vitelsbaĥoj|vitelsbaĥaj]] voktoj kaj la bavaruja duko [[Henriko la Leono]]. Oto fondis aŭ novigis (en la kuro de kanonika reformo) plurajn konventojn por reguligitoj ([[premonstratoj]] en [[Schäftlarn]] 1140 kaj Neŭstift 1140/43; reguligitaj [[aŭgustenanoj]] je [[Schlehdorf]] 1140 kaj [[Schliersee]] 1141; klostraj kaj konventaj refreŝigoj je [[Weihenstephan]] kaj [[Innichen]]). Krome li taŭgigis en 1158 la katedralan kapitulon. Oto ja intencis sekurigi la ekonomiajn fundamentojn de sia episkoplando per privilegioj, donacitaĵoj kaj interŝanĝoj. La detruo de la [[Isar]]-ponto je Föhring (nuntempe ''Ludovika Ponto'' en [[Munkeno]]) fare de Henriko la Leono (1158) plialtigis la gravecon de [[Munkeno]]. Kiel regna eppiskopo Oto prezentis sin ĉe diversaj [[dieto (asembleo)|dietoj]] en ĉiuj partoj de la [[Sankta Romia Imperio]]. En 1141 kaj 1145/46 li vojaĝis, laŭ imperiestra komisio, al la papo je [[Viterbo]] kaj [[Romo]] kaj en 1148/49 li eĉ partoprenis la fiaskintan [[krucmilitoj|duan krucmiliton]]. Ankaŭ dum episkopeco li flegis monaĥan vivostilon portanta la frokon kaj partoprenante intertempe ĝeneralan kapitulon je [[Cistercio]]: en 1158 li petis forpermeson de imperiestro [[frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko 1-a]] por rajti iri vidi siajn samordenanojn de Cistercio. ====Historiista graveco==== Restantan gravecon de Oto igis liaj duaj historiaj verkoj. La verko ''Kroniko'' (laŭmanuskripte ''Historia'') kreiĝis en 1146 laŭ instigo de la [[augsburg|aŭgsburga]] abato Isangrim. En dua recenzo de 1157 - nur ĉi tiu konserviĝis! - estis dediĉita al imperiestro Frederiko la 1-a. La historiografia graveco de ĉi skribaĵo, kiu en sep libroj rakontas la historion de la kreado ĝis la jaro 1146 (kun oka libro pri la profetaĵoj kaj ekzegezaj interpretoj pri la fino de la mondo kaj la malmondo) ne gravas tiel pro la materialo. Interesega estis lia memstara prilaborado kaj la fone kuŝanta mondkoncepto de Oto mem. *La verko ''Chronica'' de Oto — teologia-filozofia interpreto de la mondo kaj de la planforme gvidata historio kiel la revelacio de Dio (historio de la savo), kiu sisteme formulas la historian materion kaj estas devontigita al la figura pensado — estas la unua universala-historia sintezo en la stilo de la grandaj patristikaj verkoj de Aŭgusteno (''De civitate Dei'') kaj Orosio (''Historiae adversum paganos''), al kiuj Oto aludas - kiel ankaŭ al [[Boethius]]. Tamen li ilin reinterpretas en la altmezepoka senco. Tiu ĉi procedo kulminas per la transpreno de la aŭgustena doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) kaj de la doktrino, apogita sur la libro de Daniel, pri la kvar sinsekvaj mondregnoj (regna), kies lasta (t.n. la romia) daŭras pro vico de translacioj (transdono de regado al aliaj popoloj kaj dinastioj), ĝis la fino de la mondo. Tamen la ĉefa trajto de la verko estas la doktrino de Oto pri la konstanta ŝanĝiĝemo de la mondo (mutabilitas mundi), kaj tiel Oto lasas la unuopajn librojn finiĝi respektive per decida historia rompo kaj lamenta komento. La bildo de la nuntempo ĉe Oto, ofte karakterizita kiel pesimisma, elkreskis el la krizo de la tiel nomata [[investitura konflikto]]: la neinterkonsentoj inter imperiestro kaj papo frakasis la mondkoncepton de la episkopo de Freising, kiu baziĝis sur konkordo kaj progreso. La unuiĝo de la komunumoj (la dia ''civitas Dei'' kaj la sekulara ''civitas mundi'' kun kunfandiĝo je ''civitas permixta'' atingita ekde la [[kristanigo]] de la [[Romia Imperio]]). Ĝi ŝajnis denove disfaladi pro la ekskomuniko de imperiestro [[henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 4-a]] kaj anonci la finon de la mondo. Sed tio estis laŭ Oto prokrastita pro la pieco de la novaj monaĥaj kaj klerikaj ordenoj. La kroniko de Oto reprezentas la provon, surbaze de la spertoj de la nuntempo, fari bilancon pri la tradicia koncepto de la mondo kaj de la historio. Malantaŭ tio kaŝiĝas etika tendenco: La homo, dotita per racio, kredo kaj decidlibereco, devus lerni el tiu ĉi ŝanĝiĝemo turni sin interne al Dio kaj al la eterneco. *''Gesta Friderici'', verkita 1157/58 laŭ komisio de imperiestro Frederiko la 1-a mem - kies motivoj estas ĝis hodiaŭ disputataj - estiĝis el tute alia fundamenta humoro. Ĝi taksas la nuntempon, en la lumo de la sukcesoj de la nova imperiestro, multe pli favora. La konscie strukturitaj verko ''Gesta'', kiu samtempe reprezentas la ŝtaŭfan dominan kaj dinastian historion, ne daŭrigas la ''Kronikon'', sed komenciĝas denove per la tempo de la investitura konflikto. La unua libro priskribas la karieron de la Ŝtaŭfoj kiel ŝvabaj dukoj kaj germanaj reĝoj, la dua libro la regotempon de Frederiko la 1-a Barbarosa ĝis septembro 1156. Konfidulo de Oto nome Rahewin, kontinuigis la libron ''Gesta'' en du pliaj libroj ĝis februaro 1160. La teologiaj-filozofiaj fundamentaj ideoj de Oto pri la ŝanĝiĝemo de la aferoj (mutabilitas rerum) restas konservitaj, dum la doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) en ĉi tiu skribaĵo ne plu ludas rolon. Ambaŭ verkoj (la ''Kroniko'' eĉ pli) disvastiĝis, laŭ manuskripta atesto, jam en la 12-a jarcento en la sudgermana regiono. Renesanco ŝata estis denove en la 15-a kaj 16-a jarcentoj. La moderna historiesplorado taksas Oton kiel unu el la plej signifaj historiistoj kaj unu el la malmultaj signifaj historifilozofoj de la [[mezepoko]]. Lia historiografio kunigas multajn tendencojn tipajn por lia tempo: la patristikan-historiteologian tradicion, la cistercian monaĥismon, la simbolisman interpreton de la historio kiel ankaŭ la racian kritikon kaj interpreton de tradicio kaj kredodoktrino en la senco de la fruskolastika teologio. Ĉefa zorgo de Oto estas la ekkono de la historio revelaciita de Dio, la penetrado de la videblaj al la nevideblaj aferoj (de visibilibus ad invisibilia), kio pense ligas la ĉi-mondon kaj la transmondan vivon. Per ĉi tiuj fundamentaj principoj de serĉado de la mondinterpreto, Oto montriĝas spite al sia escepta pozicio ankaŭ kiel tipa reprezentanto de sia jarcento inklina al sintezo. Estante klerulo kaj politikisto li ja ĉiam atentis pri harmonio kaj ekvilibro. ==Verkoj== *Chronica sive historia de duabus civitatibus, eldonis A. Hofmeister, MGH SS rer. Germ. 1912 (kun germana traduko, eldonis W. Lammers, 1960) *Gesta Friderici I. imperatoris, eldonis G. Waitz kaj B. Simson, MGH SS rer. Germ. 1912 (tekstkritika eldono, kun germana traduko fare de F.-J. Schmale, 1965) ==Fontoj== * Goetz, Hans-Werner: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118590782.html#ndbcontent "Otto von Freising"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 19 (1999), p. 684-686 ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://geschichtsquellen.de/autor/4176 ligiloj ĉe ''geschichtsquellen.de''] * Pius Maurer: [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Otto_von_Freising "Otto von Freising"] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' {{Vivtempo}} [[kategorio:Episkopoj de Freising]] [[kategorio:Germanaj historiistoj]] [[kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento]] [[kategorio:Mortintoj en 1158]] [[kategorio:Historiografoj]] 0ol7yb2ii7h3c0p5lwvje5e4309zvqy 9384874 9384872 2026-05-27T08:42:07Z Tirolischleioans 254019 9384874 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero = Bischof Otto von Freising.jpg | priskribo = episkopo Oto el Freising; fone la urbo Freising, ĉ. 1490, [[monaĥejo de Klosterneuburg]] | dato de naskiĝo = ĉ. [[1112]] }} '''Oto el Freising''' (latine: ''Otto Frisingensis''; naskiĝinta ĉ. 1112, mortinta la {{Daton|22|9|1158}} je la [[abatejo Morimond]]) estis [[germanio|germana]] historiografo, monaĥo kaj episkopo de [[Freising]]. Lia patro estis margrafo [[Leopoldo la 3-a (Aŭstrio)]]. ==Vivo== Destinite jam frue al klerikeco li en infana aĝo jam iĝis preposto de la patra fondaĵo de Klosterneuburg. Dum la [[parizo|parizaj]] studentaj jaroj (ĉ. 1126–32) li ekkonis la [[skolastiko|fruskolastikan]] literaturon kaj la ideojn de [[Hugo de Sankta Viktoro]] kaj [[Gilbert de la Porrée]], kiu iĝis tre influaj je la otan verkaron. En 1132 li eniris la klostron de Morimond kaj elektiĝis abato en 1138. En kunteksto kun la novordigo de [[Bavario|Bavarujo]] fare de imperiestro [[konrado la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 3-a]] li iĝis episkopo de Freising; samjare lia frato iĝis duko de Bavarujo. Oto sekurigis la minacatan diocezon kontraŭ al interesoj de la [[vitelsbaĥoj|vitelsbaĥaj]] voktoj kaj la bavaruja duko [[Henriko la Leono]]. Oto fondis aŭ novigis (en la kuro de kanonika reformo) plurajn konventojn por reguligitoj ([[premonstratoj]] en [[Schäftlarn]] 1140 kaj Neŭstift 1140/43; reguligitaj [[aŭgustenanoj]] je [[Schlehdorf]] 1140 kaj [[Schliersee]] 1141; klostraj kaj konventaj refreŝigoj je [[Weihenstephan]] kaj [[Innichen]]). Krome li taŭgigis en 1158 la katedralan kapitulon. Oto ja intencis sekurigi la ekonomiajn fundamentojn de sia episkoplando per privilegioj, donacitaĵoj kaj interŝanĝoj. La detruo de la [[Isar]]-ponto je Föhring (nuntempe ''Ludovika Ponto'' en [[Munkeno]]) fare de Henriko la Leono (1158) plialtigis la gravecon de [[Munkeno]]. Kiel regna eppiskopo Oto prezentis sin ĉe diversaj [[dieto (asembleo)|dietoj]] en ĉiuj partoj de la [[Sankta Romia Imperio]]. En 1141 kaj 1145/46 li vojaĝis, laŭ imperiestra komisio, al la papo je [[Viterbo]] kaj [[Romo]] kaj en 1148/49 li eĉ partoprenis la fiaskintan [[krucmilitoj|duan krucmiliton]]. Ankaŭ dum episkopeco li flegis monaĥan vivostilon portanta la frokon kaj partoprenante intertempe ĝeneralan kapitulon je [[Cistercio]]: en 1158 li petis forpermeson de imperiestro [[frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko 1-a]] por rajti iri vidi siajn samordenanojn de Cistercio. ====Historiista graveco==== Restantan gravecon de Oto igis liaj duaj historiaj verkoj. La verko ''Kroniko'' (laŭmanuskripte ''Historia'') kreiĝis en 1146 laŭ instigo de la [[augsburg|aŭgsburga]] abato Isangrim. En dua recenzo de 1157 - nur ĉi tiu konserviĝis! - estis dediĉita al imperiestro Frederiko la 1-a. La historiografia graveco de ĉi skribaĵo, kiu en sep libroj rakontas la historion de la kreado ĝis la jaro 1146 (kun oka libro pri la profetaĵoj kaj ekzegezaj interpretoj pri la fino de la mondo kaj la malmondo) ne gravas tiel pro la materialo. Interesega estis lia memstara prilaborado kaj la fone kuŝanta mondkoncepto de Oto mem. *La verko ''Chronica'' de Oto — teologia-filozofia interpreto de la mondo kaj de la planforme gvidata historio kiel la revelacio de Dio (historio de la savo), kiu sisteme formulas la historian materion kaj estas devontigita al la figura pensado — estas la unua universala-historia sintezo en la stilo de la grandaj patristikaj verkoj de Aŭgusteno (''De civitate Dei'') kaj Orosio (''Historiae adversum paganos''), al kiuj Oto aludas - kiel ankaŭ al [[Boethius]]. Tamen li ilin reinterpretas en la altmezepoka senco. Tiu ĉi procedo kulminas per la transpreno de la aŭgustena doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) kaj de la doktrino, apogita sur la libro de Daniel, pri la kvar sinsekvaj mondregnoj (regna), kies lasta (t.n. la romia) daŭras pro vico de translacioj (transdono de regado al aliaj popoloj kaj dinastioj), ĝis la fino de la mondo. Tamen la ĉefa trajto de la verko estas la doktrino de Oto pri la konstanta ŝanĝiĝemo de la mondo (mutabilitas mundi), kaj tiel Oto lasas la unuopajn librojn finiĝi respektive per decida historia rompo kaj lamenta komento. La bildo de la nuntempo ĉe Oto, ofte karakterizita kiel pesimisma, elkreskis el la krizo de la tiel nomata [[investitura konflikto]]: la neinterkonsentoj inter imperiestro kaj papo frakasis la mondkoncepton de la episkopo de Freising, kiu baziĝis sur konkordo kaj progreso. La unuiĝo de la komunumoj (la dia ''civitas Dei'' kaj la sekulara ''civitas mundi'' kun kunfandiĝo je ''civitas permixta'' atingita ekde la [[kristanigo]] de la [[Romia Imperio]]). Ĝi ŝajnis denove disfaladi pro la ekskomuniko de imperiestro [[henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 4-a]] kaj anonci la finon de la mondo. Sed tio estis laŭ Oto prokrastita pro la pieco de la novaj monaĥaj kaj klerikaj ordenoj. La kroniko de Oto reprezentas la provon, surbaze de la spertoj de la nuntempo, fari bilancon pri la tradicia koncepto de la mondo kaj de la historio. Malantaŭ tio kaŝiĝas etika tendenco: La homo, dotita per racio, kredo kaj decidlibereco, devus lerni el tiu ĉi ŝanĝiĝemo turni sin interne al Dio kaj al la eterneco. *''Gesta Friderici'', verkita 1157/58 laŭ komisio de imperiestro Frederiko la 1-a mem - kies motivoj estas ĝis hodiaŭ disputataj - estiĝis el tute alia fundamenta humoro. Ĝi taksas la nuntempon, en la lumo de la sukcesoj de la nova imperiestro, multe pli favora. La konscie strukturitaj verko ''Gesta'', kiu samtempe reprezentas la ŝtaŭfan dominan kaj dinastian historion, ne daŭrigas la ''Kronikon'', sed komenciĝas denove per la tempo de la investitura konflikto. La unua libro priskribas la karieron de la Ŝtaŭfoj kiel ŝvabaj dukoj kaj germanaj reĝoj, la dua libro la regotempon de Frederiko la 1-a Barbarosa ĝis septembro 1156. Konfidulo de Oto nome Rahewin, kontinuigis la libron ''Gesta'' en du pliaj libroj ĝis februaro 1160. La teologiaj-filozofiaj fundamentaj ideoj de Oto pri la ŝanĝiĝemo de la aferoj (mutabilitas rerum) restas konservitaj, dum la doktrino pri la du ŝtatoj (civitates) en ĉi tiu skribaĵo ne plu ludas rolon. Ambaŭ verkoj (la ''Kroniko'' eĉ pli) disvastiĝis, laŭ manuskripta atesto, jam en la 12-a jarcento en la sudgermana regiono. Renesanco ŝata estis denove en la 15-a kaj 16-a jarcentoj. La moderna historiesplorado taksas Oton kiel unu el la plej signifaj historiistoj kaj unu el la malmultaj signifaj historifilozofoj de la [[mezepoko]]. Lia historiografio kunigas multajn tendencojn tipajn por lia tempo: la patristikan-historiteologian tradicion, la cistercian monaĥismon, la simbolisman interpreton de la historio kiel ankaŭ la racian kritikon kaj interpreton de tradicio kaj kredodoktrino en la senco de la fruskolastika teologio. Ĉefa zorgo de Oto estas la ekkono de la historio revelaciita de Dio, la penetrado de la videblaj al la nevideblaj aferoj (de visibilibus ad invisibilia), kio pense ligas la ĉi-mondon kaj la transmondan vivon. Per ĉi tiuj fundamentaj principoj de serĉado de la mondinterpreto, Oto montriĝas spite al sia escepta pozicio ankaŭ kiel tipa reprezentanto de sia jarcento inklina al sintezo. Estante klerulo kaj politikisto li ja ĉiam atentis pri harmonio kaj ekvilibro. ==Verkoj== *Chronica sive historia de duabus civitatibus, eldonis A. Hofmeister, MGH SS rer. Germ. 1912 (kun germana traduko, eldonis W. Lammers, 1960) *Gesta Friderici I. imperatoris, eldonis G. Waitz kaj B. Simson, MGH SS rer. Germ. 1912 (tekstkritika eldono, kun germana traduko fare de F.-J. Schmale, 1965) ==Fontoj== * Goetz, Hans-Werner: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118590782.html#ndbcontent "Otto von Freising"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 19 (1999), p. 684-686 ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} *[https://geschichtsquellen.de/autor/4176 ligiloj ĉe ''geschichtsquellen.de''] * Pius Maurer: [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Otto_von_Freising "Otto von Freising"] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' [[kategorio:Episkopoj de Freising]] [[kategorio:Germanaj historiistoj]] [[kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento]] [[kategorio:Mortintoj en 1158]] [[kategorio:Historiografoj]] do5albvvz2y9603vvi31akcvycqpodh 0 945026 9384435 2026-05-26T14:54:22Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Anton OBERNDORFER''' estas aŭstria eksportkomercisto kaj esperantisto, plej bone konata en la tutmonda Esperanto-komunumo kiel la fondinto kaj ĉefa gvidanto de la [[Esperanta Retradio]]. Li loĝas en [[Gunskirchen]], [[Supra Aŭstrio]]. Jam en la 1970-aj jaroj, Oberndorfer estis tre aktiva en la aŭstria Esperanto-junularo. En novembro 1973, li edziĝis al Herta Kreisbichler en tradicia nacia kostumo, kaj ambaŭ estis konataj figuroj en la..." 9384435 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Anton OBERNDORFER''' estas aŭstria eksportkomercisto kaj esperantisto, plej bone konata en la tutmonda Esperanto-komunumo kiel la fondinto kaj ĉefa gvidanto de la [[Esperanta Retradio]]. Li loĝas en [[Gunskirchen]], [[Supra Aŭstrio]]. Jam en la 1970-aj jaroj, Oberndorfer estis tre aktiva en la aŭstria Esperanto-junularo. En novembro 1973, li edziĝis al Herta Kreisbichler en tradicia nacia kostumo, kaj ambaŭ estis konataj figuroj en la loka movado. Li estas pasia pri korusa muziko kaj gvidas la lokan kantgrupon ''SinGKreis Gunskirchen'', ofte kunligante sian amon al muziko kaj lingvoj. Kiel programisto kaj teknikemulo, li solvis praktikajn problemojn de interretaj uzantoj. Oberndorfer kreis la popularan Vindozan programon ''Duoblilo''. Ĝi ebligas facile entajpi la unikodajn [[Ĉapelitaj literoj|ĉapelitajn literojn]] de Esperanto (ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ) simple per duobla premo de la koncerna klavo (ekz. entajpante "cc" por ricevi "ĉ"). Li krome evoluigis retajn konvertilojn, kiuj transformas la tiel nomatan "[[X-sistemo|X-sistemon]]" al la oficialaj [[Supersigno|supersignoj]].<ref>http://wp11081574.server-he.de/duoblilo_de/index.html</ref><ref>https://esperantomovado.blogspot.com/2011/08/esperanto-retradio-necesas-bela.html</ref><ref>https://www.esperanto.at/esperanto-literoj-kun-supersignoj/</ref> Lia plej granda kaj influa projekto estas la Esperanta Retradio. La projekto komenciĝis jam en 1998 kun la celo subteni la tiaman Esperanto-elsendon de Pola Radio per interretaj rimedoj. Ekde la 29-a de februaro 2011, la Retradio fariĝis tute memstara kaj publikigas ĉiutage po unu novan sondosieron ([[Podkasto|podkaston]]) akompanatan de skriba teksto. La sonartikoloj, kiujn Oberndorfer mem kaj lia teamo (kunlaborantoj el pluraj landoj) registras, traktas diversajn temojn: sciencon, historion, sanon, kulturon kaj lingvistikon. Ĝi servas kiel bonega ilo por trejni la aŭdkapablon de esperantistoj tutmonde.<ref>https://groups.google.com/g/soc.culture.esperanto/c/I0NLDldaTbE</ref> <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} -->{{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Oberndorfer, Anton}} [[Kategorio:Aŭstraj esperantistoj]] sr1mcy48er25bhhmrxurwgo13g55ca8 9384439 9384435 2026-05-26T14:55:12Z Sj1mor 12103 9384439 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Anton OBERNDORFER''' estas aŭstria eksportkomercisto kaj esperantisto, plej bone konata en la tutmonda Esperanto-komunumo kiel la fondinto kaj ĉefa gvidanto de la [[Esperanta Retradio]]. Li loĝas en [[Gunskirchen]], [[Supra Aŭstrio]]. Jam en la 1970-aj jaroj, Oberndorfer estis tre aktiva en la aŭstria Esperanto-junularo. En novembro 1973, li edziĝis al Herta Kreisbichler en tradicia nacia kostumo, kaj ambaŭ estis konataj figuroj en la loka movado. Li estas pasia pri korusa muziko kaj gvidas la lokan kantgrupon ''SinGKreis Gunskirchen'', ofte kunligante sian amon al muziko kaj lingvoj. Kiel programisto kaj teknikemulo, li solvis praktikajn problemojn de interretaj uzantoj. Oberndorfer kreis la popularan Vindozan programon ''Duoblilo''. Ĝi ebligas facile entajpi la unikodajn [[Ĉapelitaj literoj|ĉapelitajn literojn]] de Esperanto (ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ) simple per duobla premo de la koncerna klavo (ekz. entajpante "cc" por ricevi "ĉ"). Li krome evoluigis retajn konvertilojn, kiuj transformas la tiel nomatan "[[X-sistemo|X-sistemon]]" al la oficialaj [[Supersigno|supersignoj]].<ref>[http://wp11081574.server-he.de/duoblilo_de/index.html]</ref><ref>[https://esperantomovado.blogspot.com/2011/08/esperanto-retradio-necesas-bela.html]</ref><ref>[https://www.esperanto.at/esperanto-literoj-kun-supersignoj/]</ref> Lia plej granda kaj influa projekto estas la Esperanta Retradio. La projekto komenciĝis jam en 1998 kun la celo subteni la tiaman Esperanto-elsendon de Pola Radio per interretaj rimedoj. Ekde la 29-a de februaro 2011, la Retradio fariĝis tute memstara kaj publikigas ĉiutage po unu novan sondosieron ([[Podkasto|podkaston]]) akompanatan de skriba teksto. La sonartikoloj, kiujn Oberndorfer mem kaj lia teamo (kunlaborantoj el pluraj landoj) registras, traktas diversajn temojn: sciencon, historion, sanon, kulturon kaj lingvistikon. Ĝi servas kiel bonega ilo por trejni la aŭdkapablon de esperantistoj tutmonde.<ref>[https://groups.google.com/g/soc.culture.esperanto/c/I0NLDldaTbE]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Oberndorfer, Anton}} [[Kategorio:Aŭstraj esperantistoj]] trcgggxtexmcopzldp95xysnr8f8c73 9384445 9384439 2026-05-26T14:57:14Z Sj1mor 12103 9384445 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Anton OBERNDORFER''' estas aŭstria eksportkomercisto kaj esperantisto, plej bone konata en la tutmonda Esperanto-komunumo kiel la fondinto kaj ĉefa gvidanto de la [[Esperanta Retradio]]. Li loĝas en [[Gunskirchen]], [[Supra Aŭstrio]]. Jam en la 1970-aj jaroj, Oberndorfer estis tre aktiva en la aŭstria Esperanto-junularo. En novembro 1973, li edziĝis al Herta Kreisbichler en tradicia nacia kostumo, kaj ambaŭ estis konataj figuroj en la loka movado. Li estas pasia pri korusa muziko kaj gvidas la lokan kantgrupon ''SinGKreis Gunskirchen'', ofte kunligante sian amon al muziko kaj lingvoj. Kiel programisto kaj teknikemulo, li solvis praktikajn problemojn de interretaj uzantoj. Oberndorfer kreis la popularan [[Vindozo|Vindozan]] programon [[Duoblilo[[. Ĝi ebligas facile entajpi la unikodajn [[Ĉapelitaj literoj|ĉapelitajn literojn]] de Esperanto (ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ) simple per duobla premo de la koncerna klavo (ekz. entajpante "cc" por ricevi "ĉ"). Li krome evoluigis retajn konvertilojn, kiuj transformas la tiel nomatan "[[X-sistemo|X-sistemon]]" al la oficialaj [[Supersigno|supersignoj]].<ref>[http://wp11081574.server-he.de/duoblilo_de/index.html]</ref><ref>[https://esperantomovado.blogspot.com/2011/08/esperanto-retradio-necesas-bela.html]</ref><ref>[https://www.esperanto.at/esperanto-literoj-kun-supersignoj/]</ref> Lia plej granda kaj influa projekto estas la Esperanta Retradio. La projekto komenciĝis jam en 1998 kun la celo subteni la tiaman Esperanto-elsendon de Pola Radio per interretaj rimedoj. Ekde la 29-a de februaro 2011, la Retradio fariĝis tute memstara kaj publikigas ĉiutage po unu novan sondosieron ([[Podkasto|podkaston]]) akompanatan de skriba teksto. La sonartikoloj, kiujn Oberndorfer mem kaj lia teamo (kunlaborantoj el pluraj landoj) registras, traktas diversajn temojn: sciencon, historion, sanon, kulturon kaj lingvistikon. Ĝi servas kiel bonega ilo por trejni la aŭdkapablon de esperantistoj tutmonde.<ref>[https://groups.google.com/g/soc.culture.esperanto/c/I0NLDldaTbE]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Oberndorfer, Anton}} [[Kategorio:Aŭstraj esperantistoj]] lsgt4zqmpokp557hw1oyrjdx86md2j5 9384447 9384445 2026-05-26T15:01:10Z Sj1mor 12103 9384447 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Anton OBERNDORFER''' estas aŭstria eksportkomercisto kaj esperantisto, plej bone konata en la tutmonda Esperanto-komunumo kiel la fondinto kaj ĉefa gvidanto de la [[Esperanta Retradio]]. Li loĝas en [[Gunskirchen]], [[Supra Aŭstrio]]. Jam en la 1970-aj jaroj, Oberndorfer estis tre aktiva en la aŭstria Esperanto-junularo. En novembro 1973, li edziĝis al Herta Kreisbichler en tradicia nacia kostumo, kaj ambaŭ estis konataj figuroj en la loka movado.<ref>[https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/PiloPress/PiloPress_1973_n27.pdf]</ref> Li estas pasia pri korusa muziko kaj gvidas la lokan kantgrupon ''SinGKreis Gunskirchen'', ofte kunligante sian amon al muziko kaj lingvoj. Kiel programisto kaj teknikemulo, li solvis praktikajn problemojn de interretaj uzantoj. Oberndorfer kreis la popularan [[Vindozo|Vindozan]] programon [[Duoblilo[[. Ĝi ebligas facile entajpi la unikodajn [[Ĉapelitaj literoj|ĉapelitajn literojn]] de Esperanto (ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ) simple per duobla premo de la koncerna klavo (ekz. entajpante "cc" por ricevi "ĉ"). Li krome evoluigis retajn konvertilojn, kiuj transformas la tiel nomatan "[[X-sistemo|X-sistemon]]" al la oficialaj [[Supersigno|supersignoj]].<ref>[http://wp11081574.server-he.de/duoblilo_de/index.html]</ref><ref>[https://esperantomovado.blogspot.com/2011/08/esperanto-retradio-necesas-bela.html]</ref><ref>[https://www.esperanto.at/esperanto-literoj-kun-supersignoj/]</ref> Lia plej granda kaj influa projekto estas la Esperanta Retradio. La projekto komenciĝis jam en 1998 kun la celo subteni la tiaman Esperanto-elsendon de Pola Radio per interretaj rimedoj. Ekde la 29-a de februaro 2011, la Retradio fariĝis tute memstara kaj publikigas ĉiutage po unu novan sondosieron ([[Podkasto|podkaston]]) akompanatan de skriba teksto. La sonartikoloj, kiujn Oberndorfer mem kaj lia teamo (kunlaborantoj el pluraj landoj) registras, traktas diversajn temojn: sciencon, historion, sanon, kulturon kaj lingvistikon. Ĝi servas kiel bonega ilo por trejni la aŭdkapablon de esperantistoj tutmonde.<ref>[https://groups.google.com/g/soc.culture.esperanto/c/I0NLDldaTbE]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Oberndorfer, Anton}} [[Kategorio:Aŭstraj esperantistoj]] ladedged409ma82fzc7szbvhh9ixjtf 9384702 9384447 2026-05-27T02:16:45Z Arbarulo 135469 Vidu diskutpaĝon 9384702 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Anton OBERNDORFER''' estas aŭstria eksportkomercisto kaj esperantisto, plej bone konata en la tutmonda Esperanto-komunumo kiel la fondinto kaj ĉefa gvidanto de la [[Esperanta Retradio]]. Li loĝas en [[Gunskirchen]], [[Supra Aŭstrio]]. Jam en la 1970-aj jaroj, Oberndorfer estis tre aktiva en la aŭstria Esperanto-junularo. En novembro 1973, li edziĝis al Herta Kreisbichler en tradicia nacia kostumo, kaj ambaŭ estis konataj figuroj en la loka movado.<ref>[https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/PiloPress/PiloPress_1973_n27.pdf]</ref> Li estas pasia pri korusa muziko kaj gvidas la lokan kantgrupon ''SinGKreis Gunskirchen'', ofte kunligante sian amon al muziko kaj lingvoj. Kiel programisto kaj teknikemulo, li solvis praktikajn problemojn de interretaj uzantoj. Oberndorfer kreis la popularan [[Vindozo|Vindozan]] programon [[Duoblilo[[. Ĝi ebligas facile entajpi la unikodajn [[Ĉapelitaj literoj|ĉapelitajn literojn]] de Esperanto (ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ) simple per duobla premo de la koncerna klavo (ekz. entajpante "cc" por ricevi "ĉ"). Li krome evoluigis retajn konvertilojn, kiuj transformas la tiel nomatan "[[X-sistemo|X-sistemon]]" al la oficialaj [[Supersigno|supersignoj]].<ref>[http://wp11081574.server-he.de/duoblilo_de/index.html]</ref><ref>[https://esperantomovado.blogspot.com/2011/08/esperanto-retradio-necesas-bela.html]</ref><ref>[https://www.esperanto.at/esperanto-literoj-kun-supersignoj/]</ref> Lia plej granda kaj influa projekto estas la Esperanta Retradio. La projekto komenciĝis jam en 1998 kun la celo subteni la tiaman Esperanto-elsendon de Pola Radio per interretaj rimedoj. Ekde la 29-a de februaro 2011, la Retradio fariĝis tute memstara kaj publikigas ĉiutage po unu novan sondosieron ([[Podkasto|podkaston]]) akompanatan de skriba teksto. La sonartikoloj, kiujn Oberndorfer mem kaj lia teamo (kunlaborantoj el pluraj landoj) registras, traktas diversajn temojn: sciencon, historion, sanon, kulturon kaj lingvistikon. Ĝi servas kiel bonega ilo por trejni la aŭdkapablon de esperantistoj tutmonde. == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Oberndorfer, Anton}} [[Kategorio:Aŭstraj esperantistoj]] j3li056w4g0kuym010kt4o8unqqgqvd 9384768 9384702 2026-05-27T06:31:47Z Sj1mor 12103 9384768 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Anton OBERNDORFER''' estas aŭstria eksportkomercisto kaj esperantisto, plej bone konata en la tutmonda Esperanto-komunumo kiel la fondinto kaj ĉefa gvidanto de la [[Esperanta Retradio]]. Li loĝas en [[Gunskirchen]], [[Supra Aŭstrio]]. La oficiala retejo de la landa asocio en Aŭstrio, [[Aŭstria Esperanto-Federacio]] (AEF), listigas lin kiel aŭtoron kaj publikigas informojn pri lia agado.<ref>[https://www.esperanto.at/retradio-post-nau-jaroj/]</ref> Jam en la 1970-aj jaroj, Oberndorfer estis tre aktiva en la aŭstria Esperanto-junularo. En novembro 1973, li edziĝis al Herta Kreisbichler en tradicia nacia kostumo, kaj ambaŭ estis konataj figuroj en la loka movado.<ref>[https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/PiloPress/PiloPress_1973_n27.pdf]</ref> Li estas pasia pri korusa muziko kaj gvidas la lokan kantgrupon ''SinGKreis Gunskirchen'', ofte kunligante sian amon al muziko kaj lingvoj. Kiel programisto kaj teknikemulo, li solvis praktikajn problemojn de interretaj uzantoj. Oberndorfer kreis la popularan [[Vindozo|Vindozan]] programon [[Duoblilo[[. Ĝi ebligas facile entajpi la unikodajn [[Ĉapelitaj literoj|ĉapelitajn literojn]] de Esperanto (ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ) simple per duobla premo de la koncerna klavo (ekz. entajpante "cc" por ricevi "ĉ"). Li krome evoluigis retajn konvertilojn, kiuj transformas la tiel nomatan "[[X-sistemo|X-sistemon]]" al la oficialaj [[Supersigno|supersignoj]].<ref>[http://wp11081574.server-he.de/duoblilo_de/index.html]</ref><ref>[https://esperantomovado.blogspot.com/2011/08/esperanto-retradio-necesas-bela.html]</ref><ref>[https://www.esperanto.at/esperanto-literoj-kun-supersignoj/]</ref> Lia plej granda kaj influa projekto estas la Esperanta Retradio. La projekto komenciĝis jam en 1998 kun la celo subteni la tiaman Esperanto-elsendon de Pola Radio per interretaj rimedoj. Ekde la 29-a de februaro 2011, la Retradio fariĝis tute memstara kaj publikigas ĉiutage po unu novan sondosieron ([[Podkasto|podkaston]]) akompanatan de skriba teksto. La sonartikoloj, kiujn Oberndorfer mem kaj lia teamo (kunlaborantoj el pluraj landoj) registras, traktas diversajn temojn: sciencon, historion, sanon, kulturon kaj lingvistikon. Precipe elde 2024 li mem kreas serion nomatan "Aŭskultu kaj ripetu", kiu servas kiel ilo por trejni la aŭdkapablon de esperantistoj. Granda kolekto de liaj sonmaterialoj kaj filmetoj estas ciferece konservitaj.<ref>[https://archive.org/search?tab=all&query=Anton+Oberndorfer+]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Oberndorfer, Anton}} [[Kategorio:Aŭstraj esperantistoj]] 5h5slgyr9za5ws77wca8em8hkeq1tij 9384769 9384768 2026-05-27T06:32:03Z Sj1mor 12103 9384769 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Anton OBERNDORFER''' estas aŭstria eksportkomercisto kaj esperantisto, plej bone konata en la tutmonda Esperanto-komunumo kiel la fondinto kaj ĉefa gvidanto de la [[Esperanta Retradio]]. Li loĝas en [[Gunskirchen]], [[Supra Aŭstrio]]. La oficiala retejo de la landa asocio en Aŭstrio, [[Aŭstria Esperanto-Federacio]] (AEF), listigas lin kiel aŭtoron kaj publikigas informojn pri lia agado.<ref>[https://www.esperanto.at/retradio-post-nau-jaroj/]</ref> Jam en la 1970-aj jaroj, Oberndorfer estis tre aktiva en la aŭstria Esperanto-junularo. En novembro 1973, li edziĝis al Herta Kreisbichler en tradicia nacia kostumo, kaj ambaŭ estis konataj figuroj en la loka movado.<ref>[https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/PiloPress/PiloPress_1973_n27.pdf]</ref> Li estas pasia pri korusa muziko kaj gvidas la lokan kantgrupon ''SinGKreis Gunskirchen'', ofte kunligante sian amon al muziko kaj lingvoj. Kiel programisto kaj teknikemulo, li solvis praktikajn problemojn de interretaj uzantoj. Oberndorfer kreis la popularan [[Vindozo|Vindozan]] programon [[Duoblilo[[. Ĝi ebligas facile entajpi la unikodajn [[Ĉapelitaj literoj|ĉapelitajn literojn]] de Esperanto (ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ) simple per duobla premo de la koncerna klavo (ekz. entajpante "cc" por ricevi "ĉ"). Li krome evoluigis retajn konvertilojn, kiuj transformas la tiel nomatan "[[X-sistemo|X-sistemon]]" al la oficialaj [[Supersigno|supersignoj]].<ref>[http://wp11081574.server-he.de/duoblilo_de/index.html]</ref><ref>[https://esperantomovado.blogspot.com/2011/08/esperanto-retradio-necesas-bela.html]</ref><ref>[https://www.esperanto.at/esperanto-literoj-kun-supersignoj/]</ref> Lia plej granda kaj influa projekto estas la Esperanta Retradio. La projekto komenciĝis jam en 1998 kun la celo subteni la tiaman Esperanto-elsendon de Pola Radio per interretaj rimedoj. Ekde la 29-a de februaro 2011, la Retradio fariĝis tute memstara kaj publikigas ĉiutage po unu novan sondosieron ([[Podkasto|podkaston]]) akompanatan de skriba teksto. La sonartikoloj, kiujn Oberndorfer mem kaj lia teamo (kunlaborantoj el pluraj landoj) registras, traktas diversajn temojn: sciencon, historion, sanon, kulturon kaj lingvistikon. Precipe ekde 2024 li mem kreas serion nomatan "Aŭskultu kaj ripetu", kiu servas kiel ilo por trejni la aŭdkapablon de esperantistoj. Granda kolekto de liaj sonmaterialoj kaj filmetoj estas ciferece konservitaj.<ref>[https://archive.org/search?tab=all&query=Anton+Oberndorfer+]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Oberndorfer, Anton}} [[Kategorio:Aŭstraj esperantistoj]] bmlez335fo6bocgrm4gbee58kskznvd 1 945027 9384452 2026-05-26T15:17:48Z Arbarulo 135469 Kreis novan paĝon kun "==Referenco== La lasta referenco aspektas mise. Ĝi estas ligilo al retmesaĝa grupo el 1999 kaj tamen estas metita apud asertoj pri aferoj, kiuj okazis post 2011. Kiujn specifajn asertojn en la artikolo ĝi apogas? --~~~~" 9384452 wikitext text/x-wiki ==Referenco== La lasta referenco aspektas mise. Ĝi estas ligilo al retmesaĝa grupo el 1999 kaj tamen estas metita apud asertoj pri aferoj, kiuj okazis post 2011. Kiujn specifajn asertojn en la artikolo ĝi apogas? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 26 maj. 2026 (UTC) dk4mzopciqjhcik6mrn1sh3v7uqlpt5 9384538 9384452 2026-05-26T18:09:03Z Sj1mor 12103 /* Referenco */ Respondo 9384538 wikitext text/x-wiki ==Referenco== La lasta referenco aspektas mise. Ĝi estas ligilo al retmesaĝa grupo el 1999 kaj tamen estas metita apud asertoj pri aferoj, kiuj okazis post 2011. Kiujn specifajn asertojn en la artikolo ĝi apogas? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 26 maj. 2026 (UTC) :Temas pri deklaro de la ulo pri la valoro de lia projekto, ia "manifesto", kaj tiel ĝi apogas la ĝenerala takso pri la efiko de la projekto. Se vi deziras oni aŭ vi povas forigi ĝin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:09, 26 maj. 2026 (UTC) tjph7y492iidksbluy21ngmfcz1s051 9384705 9384538 2026-05-27T02:20:12Z Arbarulo 135469 9384705 wikitext text/x-wiki ==Referenco== La lasta referenco aspektas mise. Ĝi estas ligilo al retmesaĝa grupo el 1999 kaj tamen estas metita apud asertoj pri aferoj, kiuj okazis post 2011. Kiujn specifajn asertojn en la artikolo ĝi apogas? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 26 maj. 2026 (UTC) :Temas pri deklaro de la ulo pri la valoro de lia projekto, ia "manifesto", kaj tiel ĝi apogas la ĝenerala takso pri la efiko de la projekto. Se vi deziras oni aŭ vi povas forigi ĝin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:09, 26 maj. 2026 (UTC) ::Mi vidas neniun ĝeneralan takson pri la efiko de la projekto en la retmesaĝoj (nur petojn pri helpo), kaj ankaŭ ne en la artikolo, do forigis la referencon. Mi pli ol duone konvinkiĝis ke indas forigi ankaŭ la senfontajn asertojn kiuj staris apud ĝi. Ankaŭ kelkaj aliaj partoj ŝajnas esti senfontaj. Ĉu vi tamen bonvolus klarigi de kie vere venas la informoj, kaj se ili ne venas de fidindaj fontoj, forigi ilin mem? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:20, 27 maj. 2026 (UTC) lnpzvky3u60gl1m91hupdm3s05xcjl1 0 945028 9384468 2026-05-26T16:18:51Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Redaktata|~~~~}} {{Informkesto verda spaco | nomo = Decembrista bosko | alia nomo = {{lang-ru|Гилёвская роща}} | dosiero = Роща Декабристов.JPG | priskribo de dosiero = Pordego de la Decembrista bosko | landoj = [[Rusio]] | urbo = [[Jalutorovsko]] | urboparto = | alto = | areo = 78,866 hektaroj | akvo = | dat..." 9384468 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:18, 26 maj. 2026 (UTC)}} {{Informkesto verda spaco | nomo = Decembrista bosko | alia nomo = {{lang-ru|Гилёвская роща}} | dosiero = Роща Декабристов.JPG | priskribo de dosiero = Pordego de la Decembrista bosko | landoj = [[Rusio]] | urbo = [[Jalutorovsko]] | urboparto = | alto = | areo = 78,866 hektaroj | akvo = | dato = | tipo = urba arbaro | specioj = | vizitado = senpaga, ĉiutaga | interesaĵoj = | klasifiko = [[naturmemorindaĵo]] | ligilo = | latitudo = 45/39/3.3/N | longitudo = 66/17/1.2/E | geografia lokigo = Jalutorovsko/Tjumena provinco | regiono-ISO = RU-TYU | zomo = 15 }} [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|Decembrista bosko. Septembro 2014.]] '''Decembrista bosko''' ({{lang-ru|Роща декабристов}}) estas la parko forme de urba arbaro en la urbo [[Jalutorovsko]] ([[Tjumena provinco]], [[Rusio]]). Ĝi situas en la sudokcidenta parto de la urbo, meze de loĝataj kvartaloj, kaj havas statuson de [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo. Ĝia areo estas {{unuo|78,866|hektaroj}}. La vizitado estas libera kaj senpaga. == Ĝeografio == La bosko situas en la sudokcidenta urboparto. Norde ĝin borderas sennoma rivereto, nordoriente situas sennoma lageto, {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Decembrista bosko | Norde = sennoma rivereto | Nordoriente = sennoma lageto | Oriente = stadiono Junost | Sudoriente = kvartaloj | Sude = kvartaloj | Sudokcidente = fabriko de kukoj<br/>malnova tombejo | Okcidente = kvartaloj | Nordokcidente= kvartaloj }} == Naturo == Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj ankoraŭ fine de la 19-a jarcento ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Historio == La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En 1890 la boskon priskribis [[Omsko|omska]] botanikisto Miĥail Sijazov. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. == Transporto == La plej proksimaj bushaltejoj estas: ''Ulica Aviatorov'' (okcidente), ''Plodovaja Ulica'' (nordokcidente), ''Roŝĉa Dekabristov'' (sudoriente), ''Ŝkola N 3'' (nordoriente). == Vidu ankaŭ == * [[Bukino (kvartalo)]] * [[Gilovo (kvartalo)]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Parkoj en Jalutorovsko]] [[Kategorio:Protektitaj areoj en Rusio]] dpgszpyvcbfxkev1s0q6knc3worcko0 9384475 9384468 2026-05-26T16:36:02Z RG72 11847 9384475 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:18, 26 maj. 2026 (UTC)}} {{Informkesto verda spaco | nomo = Decembrista bosko | alia nomo = {{lang-ru|Гилёвская роща}} | dosiero = Роща Декабристов.JPG | priskribo de dosiero = Pordego de la Decembrista bosko | landoj = [[Rusio]] | urbo = [[Jalutorovsko]] | urboparto = | alto = | areo = 78,866 hektaroj | akvo = | dato = | tipo = urba arbaro | specioj = | vizitado = senpaga, ĉiutaga | interesaĵoj = | klasifiko = [[naturmemorindaĵo]] | ligilo = | latitudo = 45/39/3.3/N | longitudo = 66/17/1.2/E | geografia lokigo = Jalutorovsko/Tjumena provinco | regiono-ISO = RU-TYU | zomo = 15 }} '''Decembrista bosko''' ({{lang-ru|Роща декабристов}}) estas la parko forme de urba arbaro en la urbo [[Jalutorovsko]] ([[Tjumena provinco]], [[Rusio]]). Ĝi situas en la sudokcidenta parto de la urbo, meze de loĝataj kvartaloj, kaj havas statuson de [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo. Ĝia areo estas {{unuo|78,866|hektaroj}}. La vizitado estas libera kaj senpaga. == Ĝeografio == La bosko situas en la sudokcidenta urboparto. Norde ĝin borderas sennoma rivereto, nordoriente situas sennoma lageto, {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Decembrista bosko | Norde = sennoma rivereto | Nordoriente = sennoma lageto | Oriente = stadiono Junost | Sudoriente = kvartaloj | Sude = kvartaloj | Sudokcidente = fabriko de kukoj<br/>malnova tombejo | Okcidente = kvartaloj | Nordokcidente= kvartaloj }} == Naturo == [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|Decembrista bosko. Septembro 2014.]] Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj ankoraŭ fine de la 19-a jarcento ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Historio == La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En 1890 la boskon priskribis [[Omsko|omska]] botanikisto Miĥail Sijazov. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. == Transporto == La plej proksimaj bushaltejoj estas: ''Ulica Aviatorov'' (okcidente), ''Plodovaja Ulica'' (nordokcidente), ''Roŝĉa Dekabristov'' (sudoriente), ''Ŝkola N 3'' (nordoriente). == Vidu ankaŭ == * [[Bukino (kvartalo)]] * [[Gilovo (kvartalo)]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Parkoj en Jalutorovsko]] [[Kategorio:Protektitaj areoj en Rusio]] bungln984w1s13ql2k6e3wsigj4y892 9384478 9384475 2026-05-26T16:37:23Z RG72 11847 /* Vidu ankaŭ */ 9384478 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:18, 26 maj. 2026 (UTC)}} {{Informkesto verda spaco | nomo = Decembrista bosko | alia nomo = {{lang-ru|Гилёвская роща}} | dosiero = Роща Декабристов.JPG | priskribo de dosiero = Pordego de la Decembrista bosko | landoj = [[Rusio]] | urbo = [[Jalutorovsko]] | urboparto = | alto = | areo = 78,866 hektaroj | akvo = | dato = | tipo = urba arbaro | specioj = | vizitado = senpaga, ĉiutaga | interesaĵoj = | klasifiko = [[naturmemorindaĵo]] | ligilo = | latitudo = 45/39/3.3/N | longitudo = 66/17/1.2/E | geografia lokigo = Jalutorovsko/Tjumena provinco | regiono-ISO = RU-TYU | zomo = 15 }} '''Decembrista bosko''' ({{lang-ru|Роща декабристов}}) estas la parko forme de urba arbaro en la urbo [[Jalutorovsko]] ([[Tjumena provinco]], [[Rusio]]). Ĝi situas en la sudokcidenta parto de la urbo, meze de loĝataj kvartaloj, kaj havas statuson de [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo. Ĝia areo estas {{unuo|78,866|hektaroj}}. La vizitado estas libera kaj senpaga. == Ĝeografio == La bosko situas en la sudokcidenta urboparto. Norde ĝin borderas sennoma rivereto, nordoriente situas sennoma lageto, {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Decembrista bosko | Norde = sennoma rivereto | Nordoriente = sennoma lageto | Oriente = stadiono Junost | Sudoriente = kvartaloj | Sude = kvartaloj | Sudokcidente = fabriko de kukoj<br/>malnova tombejo | Okcidente = kvartaloj | Nordokcidente= kvartaloj }} == Naturo == [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|Decembrista bosko. Septembro 2014.]] Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj ankoraŭ fine de la 19-a jarcento ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Historio == La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En 1890 la boskon priskribis [[Omsko|omska]] botanikisto Miĥail Sijazov. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. == Transporto == La plej proksimaj bushaltejoj estas: ''Ulica Aviatorov'' (okcidente), ''Plodovaja Ulica'' (nordokcidente), ''Roŝĉa Dekabristov'' (sudoriente), ''Ŝkola N 3'' (nordoriente). == Vidu ankaŭ == * [[Spirit-Memora Komplekso (Jalutorovsko)]] * [[Parko de lignolaboristoj (Jalutorovsko)]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Parkoj en Jalutorovsko]] [[Kategorio:Protektitaj areoj en Rusio]] lbmpolv0rcsx841ll3znqlc5560b2sg 9384480 9384478 2026-05-26T16:38:49Z RG72 11847 /* Vidu ankaŭ */ 9384480 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:18, 26 maj. 2026 (UTC)}} {{Informkesto verda spaco | nomo = Decembrista bosko | alia nomo = {{lang-ru|Гилёвская роща}} | dosiero = Роща Декабристов.JPG | priskribo de dosiero = Pordego de la Decembrista bosko | landoj = [[Rusio]] | urbo = [[Jalutorovsko]] | urboparto = | alto = | areo = 78,866 hektaroj | akvo = | dato = | tipo = urba arbaro | specioj = | vizitado = senpaga, ĉiutaga | interesaĵoj = | klasifiko = [[naturmemorindaĵo]] | ligilo = | latitudo = 45/39/3.3/N | longitudo = 66/17/1.2/E | geografia lokigo = Jalutorovsko/Tjumena provinco | regiono-ISO = RU-TYU | zomo = 15 }} '''Decembrista bosko''' ({{lang-ru|Роща декабристов}}) estas la parko forme de urba arbaro en la urbo [[Jalutorovsko]] ([[Tjumena provinco]], [[Rusio]]). Ĝi situas en la sudokcidenta parto de la urbo, meze de loĝataj kvartaloj, kaj havas statuson de [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo. Ĝia areo estas {{unuo|78,866|hektaroj}}. La vizitado estas libera kaj senpaga. == Ĝeografio == La bosko situas en la sudokcidenta urboparto. Norde ĝin borderas sennoma rivereto, nordoriente situas sennoma lageto, {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Decembrista bosko | Norde = sennoma rivereto | Nordoriente = sennoma lageto | Oriente = stadiono Junost | Sudoriente = kvartaloj | Sude = kvartaloj | Sudokcidente = fabriko de kukoj<br/>malnova tombejo | Okcidente = kvartaloj | Nordokcidente= kvartaloj }} == Naturo == [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|Decembrista bosko. Septembro 2014.]] Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj ankoraŭ fine de la 19-a jarcento ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Historio == La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En 1890 la boskon priskribis [[Omsko|omska]] botanikisto Miĥail Sijazov. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. == Transporto == La plej proksimaj bushaltejoj estas: ''Ulica Aviatorov'' (okcidente), ''Plodovaja Ulica'' (nordokcidente), ''Roŝĉa Dekabristov'' (sudoriente), ''Ŝkola N 3'' (nordoriente). == Vidu ankaŭ == * [[Spirit-Memora Komplekso (Jalutorovsko)]] * [[Urboĝardeno de Jalutorovsko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Parkoj en Jalutorovsko]] [[Kategorio:Protektitaj areoj en Rusio]] 5wgvskcxeznzpe8jnr3k1vx8ag1qh5m 9384721 9384480 2026-05-27T04:12:17Z RG72 11847 9384721 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:18, 26 maj. 2026 (UTC)}} {{Informkesto verda spaco | nomo = Decembrista bosko | alia nomo = {{lang-ru|Гилёвская роща}} | dosiero = Роща Декабристов.JPG | priskribo de dosiero = Pordego de la Decembrista bosko | landoj = [[Rusio]] | urbo = [[Jalutorovsko]] | urboparto = | alto = | areo = 78,866 hektaroj | akvo = | dato = | tipo = urba arbaro | specioj = | vizitado = senpaga, ĉiutaga | interesaĵoj = | klasifiko = [[naturmemorindaĵo]] | ligilo = | latitudo = 45/39/3.3/N | longitudo = 66/17/1.2/E | geografia lokigo = Jalutorovsko/Tjumena provinco | regiono-ISO = RU-TYU | zomo = 15 }} '''Decembrista bosko''' ({{lang-ru|Роща декабристов}}) estas la parko forme de urba arbaro en la urbo [[Jalutorovsko]] ([[Tjumena provinco]], [[Rusio]]). Ĝi situas en la sudokcidenta parto de la urbo, meze de loĝataj kvartaloj, kaj havas statuson de [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo. Ĝia areo estas {{unuo|78,866|hektaroj}}. La vizitado estas libera kaj senpaga. == Ĝeografio == La bosko situas en la sudokcidenta urboparto. Norde ĝin borderas sennoma rivereto, nordoriente situas sennoma lageto, {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Decembrista bosko | Norde = sennoma rivereto | Nordoriente = sennoma lageto | Oriente = stadiono Junost | Sudoriente = kvartaloj | Sude = kvartaloj | Sudokcidente = fabriko de kukoj<br/>malnova tombejo | Okcidente = kvartaloj | Nordokcidente= kvartaloj }} == Naturo == [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|Decembrista bosko. Septembro 2014.]] Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj ankoraŭ fine de la 19-a jarcento ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Historio == La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En julio 1889 la boskon vizitis [[Omsko|omska]] botanikisto Miĥail Sijazov, publikiginta en 1892 artikolon "Pri botanika karakterio de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj" en la "Noticoj de la Okcidentsiberia Sekcio de la Imperiestra Rusa Geografia Societo"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 12 (1891).pdf|Материалы по фитографии Тобольской губернии]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Словцов | persona nomo = И. Я. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 12 | numero = | paĝoj = 73 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. == Transporto == La plej proksimaj bushaltejoj estas: ''Ulica Aviatorov'' (okcidente), ''Plodovaja Ulica'' (nordokcidente), ''Roŝĉa Dekabristov'' (sudoriente), ''Ŝkola N 3'' (nordoriente). == Vidu ankaŭ == * [[Spirit-Memora Komplekso (Jalutorovsko)]] * [[Urboĝardeno de Jalutorovsko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Parkoj en Jalutorovsko]] [[Kategorio:Protektitaj areoj en Rusio]] 0tekvoro1l0tn4na8ooo8ntaadhqzfk 9384724 9384721 2026-05-27T04:35:26Z RG72 11847 9384724 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:18, 26 maj. 2026 (UTC)}} {{Informkesto verda spaco | nomo = Decembrista bosko | alia nomo = {{lang-ru|Гилёвская роща}} | dosiero = Роща Декабристов.JPG | priskribo de dosiero = Pordego de la Decembrista bosko | landoj = [[Rusio]] | urbo = [[Jalutorovsko]] | urboparto = | alto = | areo = 78,866 hektaroj | akvo = | dato = | tipo = urba arbaro | specioj = | vizitado = senpaga, ĉiutaga | interesaĵoj = | klasifiko = [[naturmemorindaĵo]] | ligilo = | latitudo = 45/39/3.3/N | longitudo = 66/17/1.2/E | geografia lokigo = Jalutorovsko/Tjumena provinco | regiono-ISO = RU-TYU | zomo = 15 }} '''Decembrista bosko''' ({{lang-ru|Роща декабристов}}) estas la parko forme de urba arbaro en la urbo [[Jalutorovsko]] ([[Tjumena provinco]], [[Rusio]]). Ĝi situas en la sudokcidenta parto de la urbo, meze de loĝataj kvartaloj, kaj havas statuson de [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo. Ĝia areo estas {{unuo|78,866|hektaroj}}. La vizitado estas libera kaj senpaga. == Ĝeografio == La bosko situas en la sudokcidenta urboparto. Norde ĝin borderas sennoma rivereto, nordoriente situas sennoma lageto, {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Decembrista bosko | Norde = sennoma rivereto | Nordoriente = sennoma lageto | Oriente = stadiono Junost | Sudoriente = kvartaloj | Sude = kvartaloj | Sudokcidente = fabriko de kukoj<br/>malnova tombejo | Okcidente = kvartaloj | Nordokcidente= kvartaloj }} == Naturo == [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|Decembrista bosko. Septembro 2014.]] Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj ankoraŭ fine de la 19-a jarcento ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Historio == La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En julio 1889 la boskon vizitis [[Omsko|omska]] botanikisto Miĥail Sijazov, kies materialojn uzis poste Ivan Slovcov en sia studaĵo "Materialo pri fitografio de Tobolska gubernio", publikigita en 1891<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 12 (1891).pdf|Материалы по фитографии Тобольской губернии]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Словцов | persona nomo = И. Я. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 12 | numero = | paĝoj = 73 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Miĥail Sijazov en 1892 publikigis artikolon "Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj", same en la "Noticoj de la Okcidentsiberia Sekcio de la Imperiestra Rusa Geografia Societo"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Словцов | persona nomo = И. Я. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1–26 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li interalie diris ke de tri flankoj la urbo estas ĉirkaŭita de belaj betulaj boskoj, el kiuj la plej granda komenciĝas apud malliberejo, do ĉe enveturo al la urbo flanke de la Siberia landvojo. {{Citaĵo |teksto = De tri flankoj (sudokcidento, okcidento kaj nordo) la urbon ĉirkaŭas belegaj betulaj boskoj, alterne de pli aŭ malpli larĝaj sekaj herbejoj. La plej granda el tiuj ĉi boskoj ("La Granda") komenciĝas apud malliberejo. De sudo al la urbo venas 2 landvojoj, unu al [[Tjumeno]], la alia al [[Iŝimo]] kaj [[Omsko]]. Alta, bone kreskinta betularo, trapasata de tiuj ĉi landvojoj, etendiĝas de la granda bosko al la apudurba vilaĝeto Borovuŝka<ref>Pinarbareto.</ref> Mankas plej etaj duboj, ke je antaŭa tempo al la urbo de tiu ĉi flanko etendiĝis pina arbaro: tion atestas rememoroj de loĝantoj, nomo de la ĵus menciita vilaĝeto, seka sabla grundo laŭ landvojo al Omsko, kie dekstre de la vojo estas dissemitaj arbustoj de ''[[kaluno]]'' kaj fine tio ke plu laŭ tiu ĉi landvojo, 2 [[versto]]jn [{{unuo|2,13|km}}] for de la urbo, komenciĝas vera pinaro — "Borok"<ref>Pinarbareto.</ref> de vilaĝeto Pamjatnoje. |aŭtoro = Miĥail Sijazov |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Словцов | persona nomo = И. Я. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = С трех сторон (юго-запада, запада и севера) город окружают прекрасные березовые рощи, чередующиеся с более или менее широкими сухими лугами. Самая значительная из этих рощ ("Большая") начинается около тюремного замка. С юга к городу подходят 2 тракта, один — на Тюмень, другой — на Ишим и Омск. Высокий, хорошо разросшийся березняк, пересекаемый этими трактами, тянется от большой рощи до пригородной деревеньки Боровушки. Нет ни малейшего сомнения, что в прежнее время к городу с этой стороны подходил сосновый бор: об этом свидетельствуют предания жителей, название только что упомянутой деревеньки, сухая песчаная почва по тракту на Омск, где вправо от дороги, разбросаны кусты ''вереска'', и, наконец, то обстоятельство, что дальше по тому же тракту, в 2-х верстах от города, начинается настоящий сосняк — "Борок" деревушки Памятное. }} La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. == Transporto == La plej proksimaj bushaltejoj estas: ''Ulica Aviatorov'' (okcidente), ''Plodovaja Ulica'' (nordokcidente), ''Roŝĉa Dekabristov'' (sudoriente), ''Ŝkola N 3'' (nordoriente). == Vidu ankaŭ == * [[Spirit-Memora Komplekso (Jalutorovsko)]] * [[Urboĝardeno de Jalutorovsko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Parkoj en Jalutorovsko]] [[Kategorio:Protektitaj areoj en Rusio]] s4kg23gzm61dlh8wl768c2oujq3mdrt 9384725 9384724 2026-05-27T04:36:44Z RG72 11847 /* Historio */ 9384725 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:18, 26 maj. 2026 (UTC)}} {{Informkesto verda spaco | nomo = Decembrista bosko | alia nomo = {{lang-ru|Гилёвская роща}} | dosiero = Роща Декабристов.JPG | priskribo de dosiero = Pordego de la Decembrista bosko | landoj = [[Rusio]] | urbo = [[Jalutorovsko]] | urboparto = | alto = | areo = 78,866 hektaroj | akvo = | dato = | tipo = urba arbaro | specioj = | vizitado = senpaga, ĉiutaga | interesaĵoj = | klasifiko = [[naturmemorindaĵo]] | ligilo = | latitudo = 45/39/3.3/N | longitudo = 66/17/1.2/E | geografia lokigo = Jalutorovsko/Tjumena provinco | regiono-ISO = RU-TYU | zomo = 15 }} '''Decembrista bosko''' ({{lang-ru|Роща декабристов}}) estas la parko forme de urba arbaro en la urbo [[Jalutorovsko]] ([[Tjumena provinco]], [[Rusio]]). Ĝi situas en la sudokcidenta parto de la urbo, meze de loĝataj kvartaloj, kaj havas statuson de [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo. Ĝia areo estas {{unuo|78,866|hektaroj}}. La vizitado estas libera kaj senpaga. == Ĝeografio == La bosko situas en la sudokcidenta urboparto. Norde ĝin borderas sennoma rivereto, nordoriente situas sennoma lageto, {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Decembrista bosko | Norde = sennoma rivereto | Nordoriente = sennoma lageto | Oriente = stadiono Junost | Sudoriente = kvartaloj | Sude = kvartaloj | Sudokcidente = fabriko de kukoj<br/>malnova tombejo | Okcidente = kvartaloj | Nordokcidente= kvartaloj }} == Naturo == [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|Decembrista bosko. Septembro 2014.]] Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj ankoraŭ fine de la 19-a jarcento ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Historio == La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En julio 1889 la boskon vizitis [[Omsko|omska]] botanikisto Miĥail Sijazov, kies materialojn uzis poste [[Ivan Slovcov]] en sia studaĵo "Materialo pri fitografio de Tobolska gubernio", publikigita en 1891<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 12 (1891).pdf|Материалы по фитографии Тобольской губернии]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Словцов | persona nomo = И. Я. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 12 | numero = | paĝoj = 73 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Miĥail Sijazov en 1892 publikigis artikolon "Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj", same en la "Noticoj de la Okcidentsiberia Sekcio de la Imperiestra Rusa Geografia Societo"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1–26 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li interalie diris ke de tri flankoj la urbo estas ĉirkaŭita de belaj betulaj boskoj, el kiuj la plej granda komenciĝas apud malliberejo, do ĉe enveturo al la urbo flanke de la Siberia landvojo. {{Citaĵo |teksto = De tri flankoj (sudokcidento, okcidento kaj nordo) la urbon ĉirkaŭas belegaj betulaj boskoj, alterne de pli aŭ malpli larĝaj sekaj herbejoj. La plej granda el tiuj ĉi boskoj ("La Granda") komenciĝas apud malliberejo. De sudo al la urbo venas 2 landvojoj, unu al [[Tjumeno]], la alia al [[Iŝimo]] kaj [[Omsko]]. Alta, bone kreskinta betularo, trapasata de tiuj ĉi landvojoj, etendiĝas de la granda bosko al la apudurba vilaĝeto Borovuŝka<ref>Pinarbareto.</ref> Mankas plej etaj duboj, ke je antaŭa tempo al la urbo de tiu ĉi flanko etendiĝis pina arbaro: tion atestas rememoroj de loĝantoj, nomo de la ĵus menciita vilaĝeto, seka sabla grundo laŭ landvojo al Omsko, kie dekstre de la vojo estas dissemitaj arbustoj de ''[[kaluno]]'' kaj fine tio ke plu laŭ tiu ĉi landvojo, 2 [[versto]]jn [{{unuo|2,13|km}}] for de la urbo, komenciĝas vera pinaro — "Borok"<ref>Pinarbareto.</ref> de vilaĝeto Pamjatnoje. |aŭtoro = Miĥail Sijazov |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = С трех сторон (юго-запада, запада и севера) город окружают прекрасные березовые рощи, чередующиеся с более или менее широкими сухими лугами. Самая значительная из этих рощ ("Большая") начинается около тюремного замка. С юга к городу подходят 2 тракта, один — на Тюмень, другой — на Ишим и Омск. Высокий, хорошо разросшийся березняк, пересекаемый этими трактами, тянется от большой рощи до пригородной деревеньки Боровушки. Нет ни малейшего сомнения, что в прежнее время к городу с этой стороны подходил сосновый бор: об этом свидетельствуют предания жителей, название только что упомянутой деревеньки, сухая песчаная почва по тракту на Омск, где вправо от дороги, разбросаны кусты ''вереска'', и, наконец, то обстоятельство, что дальше по тому же тракту, в 2-х верстах от города, начинается настоящий сосняк — "Борок" деревушки Памятное. }} La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. == Transporto == La plej proksimaj bushaltejoj estas: ''Ulica Aviatorov'' (okcidente), ''Plodovaja Ulica'' (nordokcidente), ''Roŝĉa Dekabristov'' (sudoriente), ''Ŝkola N 3'' (nordoriente). == Vidu ankaŭ == * [[Spirit-Memora Komplekso (Jalutorovsko)]] * [[Urboĝardeno de Jalutorovsko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Parkoj en Jalutorovsko]] [[Kategorio:Protektitaj areoj en Rusio]] ekw5p5j4m4rjxiifo65cbkbh01afwkf 9384726 9384725 2026-05-27T04:38:18Z RG72 11847 /* Historio */ 9384726 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:18, 26 maj. 2026 (UTC)}} {{Informkesto verda spaco | nomo = Decembrista bosko | alia nomo = {{lang-ru|Гилёвская роща}} | dosiero = Роща Декабристов.JPG | priskribo de dosiero = Pordego de la Decembrista bosko | landoj = [[Rusio]] | urbo = [[Jalutorovsko]] | urboparto = | alto = | areo = 78,866 hektaroj | akvo = | dato = | tipo = urba arbaro | specioj = | vizitado = senpaga, ĉiutaga | interesaĵoj = | klasifiko = [[naturmemorindaĵo]] | ligilo = | latitudo = 45/39/3.3/N | longitudo = 66/17/1.2/E | geografia lokigo = Jalutorovsko/Tjumena provinco | regiono-ISO = RU-TYU | zomo = 15 }} '''Decembrista bosko''' ({{lang-ru|Роща декабристов}}) estas la parko forme de urba arbaro en la urbo [[Jalutorovsko]] ([[Tjumena provinco]], [[Rusio]]). Ĝi situas en la sudokcidenta parto de la urbo, meze de loĝataj kvartaloj, kaj havas statuson de [[naturmemorindaĵo]] de regiona signifo. Ĝia areo estas {{unuo|78,866|hektaroj}}. La vizitado estas libera kaj senpaga. == Ĝeografio == La bosko situas en la sudokcidenta urboparto. Norde ĝin borderas sennoma rivereto, nordoriente situas sennoma lageto, {{Ĉirkaŭ loko | Centro = Decembrista bosko | Norde = sennoma rivereto | Nordoriente = sennoma lageto | Oriente = stadiono Junost | Sudoriente = kvartaloj | Sude = kvartaloj | Sudokcidente = fabriko de kukoj<br/>malnova tombejo | Okcidente = kvartaloj | Nordokcidente= kvartaloj }} == Naturo == [[Dosiero:Тропинка в Роще Декабристов.JPG|eta|maldekstra|200ra|Decembrista bosko. Septembro 2014.]] Tio estas betula arbaro forme de la parko kombinata kun herbejoj, okupantaj 15% de ĝia areo. La bosko estas unu el malmultaj restintaj betulaj arbaroj, kiuj ankoraŭ fine de la 19-a jarcento ĉirkaŭis la urbon. Inter la arboj dominas [[penda betulo]] kun aldono de [[tremolo]] kaj [[balzama poplo]] (Populus balsamifera). Laŭlonge de aleoj estas plantitaj [[tilio]] kaj [[negundo]]. En [[subarbaraĵo]] renkonteblas [[pomujo]], [[ordinara karagano]] (Caragana arborescens), [[frambujo]]. Inter la herboj dominas [[poacoj]] kaj [[karekso]]j. Situo ene de la urbo kaŭzis ĉeeston de trudherboj kaj tiuj ruderalaj, precipe de [[urtiko]]. Inter la specioj enlistigitaj en la Ruĝa Libro de Tjumena provinco estas [[etfolia tilio]] kaj [[soldata orkido]]. La birdaro konsistas el specioj arbaraj kaj [[Sinantropio|sinantropiaj]]: [[granda paruo]], [[griza turdo]], [[flava motacilo]], [[bombicilo]], [[fringo]], [[sturno]], [[eŭropa pigo]], [[griza korniko]], [[frugilego]], [[malgranda buntpego]] ka<ref name="naturrezervejoj132">{{citaĵo el libro |titolo = Особо охраняемые природные территории Тюменской области |lasta = Глазунов |unua = В. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = Максимова С. Л., Николаенко С. А., Новикова А. А., Петрова О. А., Ситников П. С., Хозяинова Е. Ю., Хозинова Н. В. |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 2 |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2022 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Тюменская областная дума |loko = <!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --> |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 132 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Historio == La bosko estis vizitata de pluraj famuloj kiel la ekzilitaj al Jalutorovsko [[decembristoj]], negocisto [[Ivan Mamontov]] kaj ties filo [[Savva Mamontov]], [[Grigorij Rasputin]] ka<ref name="naturrezervejoj132"/>. Decembristo [[Ivan Jakuŝkin]] kolektis tie ampleksan [[herbario]]n kaj sendis ĝin al la Moskva sekcio de la [[Imperiestra Rusa Geografia Societo]]<ref name="naturrezervejoj132"/>. En julio 1889 la boskon vizitis [[Omsko|omska]] botanikisto Miĥail Sijazov, kies materialojn uzis poste [[Ivan Slovcov]] en sia studaĵo "Materialo pri fitografio de Tobolska gubernio", publikigita en 1891<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 12 (1891).pdf|Материалы по фитографии Тобольской губернии]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Словцов | persona nomo = И. Я. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 12 | numero = | paĝoj = 73 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Miĥail Sijazov en 1892 publikigis artikolon "Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj", same en la "Noticoj de la Okcidentsiberia Sekcio de la Imperiestra Rusa Geografia Societo"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1–26 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li interalie diris ke de tri flankoj la urbo estas ĉirkaŭita de belaj betulaj boskoj, el kiuj la plej granda komenciĝas apud malliberejo, do ĉe enveturo al la urbo flanke de la Siberia landvojo. {{Citaĵo |teksto = De tri flankoj (sudokcidento, okcidento kaj nordo) la urbon ĉirkaŭas belegaj betulaj boskoj, alterne de pli aŭ malpli larĝaj sekaj herbejoj. La plej granda el tiuj ĉi boskoj ("La Granda") komenciĝas apud malliberejo. De sudo al la urbo venas 2 landvojoj, unu al [[Tjumeno]], la alia al [[Iŝimo]] kaj [[Omsko]]. Alta, bone kreskinta betularo, trapasata de tiuj ĉi landvojoj, etendiĝas de la granda bosko al la apudurba vilaĝeto Borovuŝka [Pinarbareto]. Mankas plej etaj duboj, ke je antaŭa tempo al la urbo de tiu ĉi flanko etendiĝis pina arbaro: tion atestas rememoroj de loĝantoj, nomo de la ĵus menciita vilaĝeto, seka sabla grundo laŭ landvojo al Omsko, kie dekstre de la vojo estas dissemitaj arbustoj de ''[[kaluno]]'' kaj fine tio ke plu laŭ tiu ĉi landvojo, 2 [[versto]]jn [{{unuo|2,13|km}}] for de la urbo, komenciĝas vera pinaro — "Borok" [Pinarbareto] de vilaĝeto Pamjatnoje. |aŭtoro = Miĥail Sijazov |verko = Pri botanika karakterizo de Jalutorovsko kaj ties plej proksimaj ĉirkaŭaĵoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = [[:Commons:File:Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского Географического общества. Кн. 13. Вып. 1 (1892).pdf|К ботанической характеристике Ялуторовска и его ближайших окрестностей]] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сиязов | persona nomo = М. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Записки Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества | volumo = 13 | numero = | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1891 | alirdato = 2026-05-27 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = С трех сторон (юго-запада, запада и севера) город окружают прекрасные березовые рощи, чередующиеся с более или менее широкими сухими лугами. Самая значительная из этих рощ ("Большая") начинается около тюремного замка. С юга к городу подходят 2 тракта, один — на Тюмень, другой — на Ишим и Омск. Высокий, хорошо разросшийся березняк, пересекаемый этими трактами, тянется от большой рощи до пригородной деревеньки Боровушки. Нет ни малейшего сомнения, что в прежнее время к городу с этой стороны подходил сосновый бор: об этом свидетельствуют предания жителей, название только что упомянутой деревеньки, сухая песчаная почва по тракту на Омск, где вправо от дороги, разбросаны кусты ''вереска'', и, наконец, то обстоятельство, что дальше по тому же тракту, в 2-х верстах от города, начинается настоящий сосняк — "Борок" деревушки Памятное. }} La {{daton|22|8|1968}} estis eldonita decido N 515 de la Ekzekutiva Komitato de la Tjumena Provinca Soveto de Deputitoj de Laboristoj per kiu ĝi ricevis statuson de naturmemorindaĵo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/news/subj/more.htm?id=11561565@egNews | titolo = Пятьдесят лет под охраной | titolo-aldono = | alirdato = 2026-05-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-08-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La bosko estas aktive vizitata de lokanoj kaj turistoj. Nordoriente ĝin najbaras stadiono kaj skiejo<ref name="naturrezervejoj132"/>. == Transporto == La plej proksimaj bushaltejoj estas: ''Ulica Aviatorov'' (okcidente), ''Plodovaja Ulica'' (nordokcidente), ''Roŝĉa Dekabristov'' (sudoriente), ''Ŝkola N 3'' (nordoriente). == Vidu ankaŭ == * [[Spirit-Memora Komplekso (Jalutorovsko)]] * [[Urboĝardeno de Jalutorovsko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Parkoj en Jalutorovsko]] [[Kategorio:Protektitaj areoj en Rusio]] a9pj287gxsbu8d62fb8geukjsqzn1re 14 945029 9384469 2026-05-26T16:27:54Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Projektoj}} [[Kategorio:Geografio de Jalutorovsko]] [[Kategorio:Parkoj en Tjumena provinco|Jalutorovsko]] [[Kategorio:Parkoj laŭ urboj|Jalutorovsko]] [[Kategorio:Parkoj en Rusio|Jalutorovsko]]" 9384469 wikitext text/x-wiki {{Projektoj}} [[Kategorio:Geografio de Jalutorovsko]] [[Kategorio:Parkoj en Tjumena provinco|Jalutorovsko]] [[Kategorio:Parkoj laŭ urboj|Jalutorovsko]] [[Kategorio:Parkoj en Rusio|Jalutorovsko]] a2tj3or5h6c5lh6r2sjggp7lzuo1m71 14 945030 9384471 2026-05-26T16:33:51Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Projektoj}} [[Kategorio:Geografio de Tjumena provinco]] [[Kategorio:Naturo de Tjumena provinco]] [[Kategorio:Parkoj laŭ regionoj|Tjumena provinco]] [[Kategorio:Parkoj en Rusio|Tjumena provinco]]" 9384471 wikitext text/x-wiki {{Projektoj}} [[Kategorio:Geografio de Tjumena provinco]] [[Kategorio:Naturo de Tjumena provinco]] [[Kategorio:Parkoj laŭ regionoj|Tjumena provinco]] [[Kategorio:Parkoj en Rusio|Tjumena provinco]] 2hzk4ic2dejmxo3owqz72au2kouw1pa 0 945031 9384476 2026-05-26T16:36:32Z HaleBopp 52251 Kreado de Rufkrona elenio 9384476 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rufkrona elenio |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Elaenia ruficeps - Rufous-crowned Elaenia (cropped).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Surinamo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Elaenia]]'' |specio = '''''E. ruficeps''''' - '''rufkrona elenio''' |statuso = LC |dunomo = ''Elaenia ruficeps'' |dunomo aŭtoritato = [[Pelzeln, A]], 1868 |mapo de vivoteritorioj = Elaenia ruficeps map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = ''Elainea ruficeps'' (pranomo) |vikispecio = |komunejo = }} La '''rufkrona elenio'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Elaenia ruficeps]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 26-an de maj. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Elaenia]]'' <small>[[Sundevall, CJ]], 1836</small> - [[elenio]] ****''Elaenia ruficeps'' <small>[[Pelzeln, A]], 1868</small> - rufkrona elenio {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca genra nomo ''Elaenia'' venas el la [[antikva greka]] ''ἐλάϊνος'' (''elajnos'' = "el olivarbo", el ''ἐλαία'' = "olivarbo"), ĉar la birdoj de tiu genro havas olivecan plumaron<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/plcela1/cur/introduction Birds of the World], Plain-crested Elaenia.</ref>. La [[specia epiteto]] ''ruficeps'' estas [[latina]] vorto signifanta "rufkapa", el ''rūfus'' (= "rufa") kun la sufikso ''-ceps'' (el ''căpŭt, căpĭtis'' = "kapo"), ĉar tiu specio havas duonkaŝitan rufan makulon ĉe la krono<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La rufkrona elenio troviĝas en centra kaj eosta [[Kolombio]], suda kaj eosta [[Venezuelo]], [[Gujanoj]] kaj [[Brazilo]]. Ĝi vivas en malprosperaj blanksablaj arbaroj, savanoj, arbarorandoj kaj [[galeriaj arbaroj]], en ebenaĵoj ĝis 1400 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] bsdvbba93ai1lsyjqpjbag8uhpo01dw 9384589 9384476 2026-05-26T20:15:21Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9384589 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rufkrona elenio |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Elaenia ruficeps - Rufous-crowned Elaenia (cropped).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Surinamo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Elaenia]]'' |specio = '''''E. ruficeps''''' - '''rufkrona elenio''' |statuso = LC |dunomo = ''Elaenia ruficeps'' |dunomo aŭtoritato = [[Pelzeln, A]], 1868 |mapo de vivoteritorioj = Elaenia ruficeps map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = ''Elainea ruficeps'' (pranomo) |vikispecio = |komunejo = }} La '''rufkrona elenio'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Elaenia ruficeps]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 26-an de maj. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Elaenia]]'' <small>[[Sundevall, CJ]], 1836</small> - [[elenio]] ****''Elaenia ruficeps'' <small>[[Pelzeln, A]], 1868</small> - rufkrona elenio {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca genra nomo ''Elaenia'' venas el la [[antikva greka]] ''ἐλάϊνος'' (''elajnos'' = "el olivarbo", el ''ἐλαία'' = "olivarbo"), ĉar la birdoj de tiu genro havas olivecan plumaron<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rucela1/cur/introduction Birds of the World], Rufous-crowned Elaenia.</ref>. La [[specia epiteto]] ''ruficeps'' estas [[latina]] vorto signifanta "rufkapa", el ''rūfus'' (= "rufa") kun la sufikso ''-ceps'' (el ''căpŭt, căpĭtis'' = "kapo"), ĉar tiu specio havas duonkaŝitan rufan makulon ĉe la krono<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La rufkrona elenio troviĝas en centra kaj eosta [[Kolombio]], suda kaj eosta [[Venezuelo]], [[Gujanoj]] kaj [[Brazilo]]. Ĝi vivas en malprosperaj blanksablaj arbaroj, savanoj, arbarorandoj kaj [[galeriaj arbaroj]], en ebenaĵoj ĝis 1400 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] qmiwjba137wo8nwxnyri6qtmmlaj09h 0 945032 9384477 2026-05-26T16:36:37Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Rufkrona elenio 9384477 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Rufkrona elenio]] i2oo0i05dik3w8aee6udnm5ovklssr0 0 945033 9384479 2026-05-26T16:37:58Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto organizaĵo}}" 9384479 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo}} bccxidbxc2vhqtumx5rwfz9nhdvs1fz 9384490 9384479 2026-05-26T16:43:15Z Aidas 3488 9384490 wikitext text/x-wiki {{orfa|Esperanto}} {{informkesto organizaĵo}} La [[Unesko-Grupo Narbonia]], estas esperantlingva laborgrupo, kiu havas sian sidejon en la komunumo [[Embres-et-Castelmaure]], en Narbonio, do la regiono de [[Narbonne]] en suda [[Francio]]. En tiu asocio membras ĉiuj regulaj redaktistoj tradukistoj de la projekto [[Le Monde diplomatique en Esperanto]], kiuj kune decidas pri la diversaj funkcioj (ekz-e ĉefredaktisto) kaj eldonprincipoj. {{ĝermo|Esperanto}} dytjy7lx0ea1wd86mdqx0gn9s7t500n 9384493 9384490 2026-05-26T16:44:42Z Aidas 3488 9384493 wikitext text/x-wiki {{orfa|Esperanto}} {{informkesto organizaĵo}} La [[Unesko-Grupo Narbonia]], estas esperantlingva laborgrupo, kiu havas sian sidejon en la komunumo [[Embres-et-Castelmaure]], en Narbonio, do la regiono de [[Narbonne]] en suda [[Francio]]. En tiu asocio membras ĉiuj regulaj redaktistoj tradukistoj de la projekto [[Le Monde diplomatique en Esperanto]], kiuj kune decidas pri la diversaj funkcioj (ekz-e ĉefredaktisto) kaj eldonprincipoj. {{ĝermo|Esperanto}} == Eksteraj ligiloj == * [http://eo.mondediplo.com Le Monde diplomatique en Esperanto] * [https://www.youtube.com/@diploesperanto Aŭskulteblaj artikoloj ĉe YouTube] {{Unua}} [[Kategorio:Esperanto-gazetoj]] q97chx7kzzkw0h5rynkuhs1jb0810jt 9384496 9384493 2026-05-26T16:45:17Z Aidas 3488 9384496 wikitext text/x-wiki {{orfa|Esperanto}} {{informkesto organizaĵo}} La [[Unesko-Grupo Narbonia]], estas esperantlingva laborgrupo, kiu havas sian sidejon en la komunumo [[Embres-et-Castelmaure]], en Narbonio, do la regiono de [[Narbonne]] en suda [[Francio]]. En tiu asocio membras ĉiuj regulaj redaktistoj tradukistoj de la projekto [[Le Monde diplomatique en Esperanto]], kiuj kune decidas pri la diversaj funkcioj (ekz-e ĉefredaktisto) kaj eldonprincipoj. == Eksteraj ligiloj == * [http://eo.mondediplo.com Le Monde diplomatique en Esperanto] * [https://www.youtube.com/@diploesperanto Aŭskulteblaj artikoloj ĉe YouTube] {{Unua}} {{ĝermeto|Esperanto}} [[Kategorio:Esperanto-gazetoj]] 94d0n62d1tujow4958cj883yhewqf4v 0 945034 9384481 2026-05-26T16:40:19Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto verda spaco |sen banderolo=jes |nomo = Japana kultura centro kaj ĝardeno en Cowra |Nacia nomo = en/Cowra Japanese Garden and Cultural Centre |dosiero = 06. Japanese Garden, Cowra, NSW, 22.09.2006.jpg |priskribo de dosiero = Japana ĝardeno de Cowra printempe (septembro) |lando = Aŭstralio |urbo = Cowra |tipo = japana ĝardeno |Fondita = 1979..." 9384481 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |sen banderolo=jes |nomo = Japana kultura centro kaj ĝardeno en Cowra |Nacia nomo = en/Cowra Japanese Garden and Cultural Centre |dosiero = 06. Japanese Garden, Cowra, NSW, 22.09.2006.jpg |priskribo de dosiero = Japana ĝardeno de Cowra printempe (septembro) |lando = Aŭstralio |urbo = Cowra |tipo = japana ĝardeno |Fondita = 1979 |arkitekto = Ken Nakajima |areo = 5 }} La '''Japana kultura centro kaj ĝardeno''' situas en [[Cowra]], [[Nov-Sud-Kimrio]], [[Aŭstralio]].<ref>{{cite web|title=Directory of Australian Botanic Gardens: Cowra Japanese Garden and Cultural Centre|url=http://www.anbg.gov.au/chabg/bg-dir/cowra-nsw.html|publisher=Australian National Botanical Gardens|access-date=2014-05-04}}</ref> Ĝi estis kreita por rekoni kaj evoluigi la historiajn kaj nuntempajn rilatojn inter la loĝantoj de [[Japanio]] kaj Aŭstralio. Dum la jaroj de la [[Dua Mondmilito]], en Cowra troviĝis koncentrejo por japanaj militkaptitoj, kaj la ĝardeno estis kreita parte por ilia memoro. == Pri la ĝardeno == La ĝardeno estis projektita de la agnoskita majstro de japanaj ĝardenoj [[Nakajima, Ken|Ken Nakajima]] en la stilo de la [[Edo-epoko]] kiel [[Japanaj ĝardenoj|promenĝardeno (kaiyū-shiki)]].<ref>{{cite book|last=Young|first=David|title=The Art of the Japanese Garden|publisher=Ture Publishing|isbn=4805311258|edition=Michiko}}</ref> La rokan deklivon de la monteto kompletigas flegitaj vivbariloj, akvofaloj, riveretoj kaj lagoj kun diversaj akvobirdoj. Specialaj trajtoj de la ĝardeno inkluzivas la sonorilon [[bonshō]], tradician kabanon de la Edo-epoko, aŭtentikan teejon sub libera ĉielo, kie vendiĝas japanaj delikataĵoj kaj dolĉaĵoj, kaj domon de [[bonsajo]]. == Historio == En 1960, la [[registaro de Japanio]] decidis translokigi la restaĵojn de ĉiuj siaj milite falintoj el aliaj partoj de Aŭstralio por reentombigo en Cowra, kie jam troviĝis tombejo de 231 japanaj militservantoj, kiuj mortis dum la {{iw|Fuĝo el Cowra|fuĝo el Cowra||Cowra breakout}} en 1944 el la proksima koncentrejo por [[militkaptitoj]]. La japana milita tombejo estis prizorgata post la Dua Mondmilito de membroj de la {{iw|Ligo de revenintoj kaj servantoj de Aŭstralio|Ligo de revenintoj kaj servantoj de Aŭstralio||Returned and Services League of Australia}} de Cowra kaj estis transdonita al Japanio en 1963. En 1971, Cowra Tourism Development decidis plifortigi la ligojn kun Japanio kaj proponis krei [[japana ĝardeno|japanan ĝardenon]] en la urbo. La japana registaro konsentis subteni la iniciaton kiel signon de dankemo pro la respektema sinteno al siaj milite falintoj, dum la projekto ankaŭ ricevis monon de la aŭstralia registaro kaj de privataj personoj.<ref>{{cite web|title=Japana ĝardeno de Cowra|url=http://www.jgarden.org/gardens.asp?ID=195|publisher=Datumbazo de japanaj ĝardenoj|access-date=2014-05-04|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504153944/http://www.jgarden.org/gardens.asp?ID=195|archive-date=2014-05-04}}</ref> La Japana ĝardeno kaj kultura centro de Cowra malfermiĝis en 1979. La dua fazo de la centro malfermiĝis en 1986.<ref>{{cite web|title=Historio|url=http://www.cowragarden.com.au/history.php|publisher=Japana ĝardeno kaj kultura centro de Cowra|access-date=2014-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140415043947/http://www.cowragarden.com.au/history.php|archive-date=2014-04-15|url-status=dead}}</ref> == Vidoj de la ĝardeno == <gallery> File:Cowra Japanese Gardens lake and shrubs.jpg|alt= File:07. Japanese Garden Pano, Cowra, NSW, 22.09.2006.jpg File:Cowra Japanese Gardens 2011 001.JPG File:03. Japanese Garden, Cowra, NSW, 22.09.2006.jpg </gallery> == Festivaloj == En septembro, en la ĝardeno okazas la ĉiujara festivalo "Sakura Matsuri" (festivalo de florantaj [[sakuro|sakuroj]]), kiu festas la alvenon de printempo. En la ĝardeno okazas festivaloj por la [[Hinamatsuri|Tago de knabinoj]] kaj [[Kodomo no hi|Tago de knaboj]], teceremonioj, demonstraĵoj kaj metiejoj pri tradiciaj japanaj metioj, inkluzive de [[kaligrafio]], [[origamio]] kaj [[ikebano]], kune kun prelegoj pri la ĝardeno. == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{Japana ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Cowra]] [[Kategorio:Aŭstralia-japanaj rilatoj]] i2fuosb7dcs432t2cu6vqr9n7fq2ksz 9384487 9384481 2026-05-26T16:42:28Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Notoj */ 9384487 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |sen banderolo=jes |nomo = Japana kultura centro kaj ĝardeno en Cowra |Nacia nomo = en/Cowra Japanese Garden and Cultural Centre |dosiero = 06. Japanese Garden, Cowra, NSW, 22.09.2006.jpg |priskribo de dosiero = Japana ĝardeno de Cowra printempe (septembro) |lando = Aŭstralio |urbo = Cowra |tipo = japana ĝardeno |Fondita = 1979 |arkitekto = Ken Nakajima |areo = 5 }} La '''Japana kultura centro kaj ĝardeno''' situas en [[Cowra]], [[Nov-Sud-Kimrio]], [[Aŭstralio]].<ref>{{cite web|title=Directory of Australian Botanic Gardens: Cowra Japanese Garden and Cultural Centre|url=http://www.anbg.gov.au/chabg/bg-dir/cowra-nsw.html|publisher=Australian National Botanical Gardens|access-date=2014-05-04}}</ref> Ĝi estis kreita por rekoni kaj evoluigi la historiajn kaj nuntempajn rilatojn inter la loĝantoj de [[Japanio]] kaj Aŭstralio. Dum la jaroj de la [[Dua Mondmilito]], en Cowra troviĝis koncentrejo por japanaj militkaptitoj, kaj la ĝardeno estis kreita parte por ilia memoro. == Pri la ĝardeno == La ĝardeno estis projektita de la agnoskita majstro de japanaj ĝardenoj [[Nakajima, Ken|Ken Nakajima]] en la stilo de la [[Edo-epoko]] kiel [[Japanaj ĝardenoj|promenĝardeno (kaiyū-shiki)]].<ref>{{cite book|last=Young|first=David|title=The Art of the Japanese Garden|publisher=Ture Publishing|isbn=4805311258|edition=Michiko}}</ref> La rokan deklivon de la monteto kompletigas flegitaj vivbariloj, akvofaloj, riveretoj kaj lagoj kun diversaj akvobirdoj. Specialaj trajtoj de la ĝardeno inkluzivas la sonorilon [[bonshō]], tradician kabanon de la Edo-epoko, aŭtentikan teejon sub libera ĉielo, kie vendiĝas japanaj delikataĵoj kaj dolĉaĵoj, kaj domon de [[bonsajo]]. == Historio == En 1960, la [[registaro de Japanio]] decidis translokigi la restaĵojn de ĉiuj siaj milite falintoj el aliaj partoj de Aŭstralio por reentombigo en Cowra, kie jam troviĝis tombejo de 231 japanaj militservantoj, kiuj mortis dum la {{iw|Fuĝo el Cowra|fuĝo el Cowra||Cowra breakout}} en 1944 el la proksima koncentrejo por [[militkaptitoj]]. La japana milita tombejo estis prizorgata post la Dua Mondmilito de membroj de la {{iw|Ligo de revenintoj kaj servantoj de Aŭstralio|Ligo de revenintoj kaj servantoj de Aŭstralio||Returned and Services League of Australia}} de Cowra kaj estis transdonita al Japanio en 1963. En 1971, Cowra Tourism Development decidis plifortigi la ligojn kun Japanio kaj proponis krei [[japana ĝardeno|japanan ĝardenon]] en la urbo. La japana registaro konsentis subteni la iniciaton kiel signon de dankemo pro la respektema sinteno al siaj milite falintoj, dum la projekto ankaŭ ricevis monon de la aŭstralia registaro kaj de privataj personoj.<ref>{{cite web|title=Japana ĝardeno de Cowra|url=http://www.jgarden.org/gardens.asp?ID=195|publisher=Datumbazo de japanaj ĝardenoj|access-date=2014-05-04|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504153944/http://www.jgarden.org/gardens.asp?ID=195|archive-date=2014-05-04}}</ref> La Japana ĝardeno kaj kultura centro de Cowra malfermiĝis en 1979. La dua fazo de la centro malfermiĝis en 1986.<ref>{{cite web|title=Historio|url=http://www.cowragarden.com.au/history.php|publisher=Japana ĝardeno kaj kultura centro de Cowra|access-date=2014-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140415043947/http://www.cowragarden.com.au/history.php|archive-date=2014-04-15|url-status=dead}}</ref> == Vidoj de la ĝardeno == <gallery> File:Cowra Japanese Gardens lake and shrubs.jpg|alt= File:07. Japanese Garden Pano, Cowra, NSW, 22.09.2006.jpg File:Cowra Japanese Gardens 2011 001.JPG File:03. Japanese Garden, Cowra, NSW, 22.09.2006.jpg </gallery> == Festivaloj == En septembro, en la ĝardeno okazas la ĉiujara festivalo "Sakura Matsuri" (festivalo de florantaj [[sakuro|sakuroj]]), kiu festas la alvenon de printempo. En la ĝardeno okazas festivaloj por la [[Hinamatsuri|Tago de knabinoj]] kaj [[Kodomo no hi|Tago de knaboj]], teceremonioj, demonstraĵoj kaj metiejoj pri tradiciaj japanaj metioj, inkluzive de [[kaligrafio]], [[origamio]] kaj [[ikebano]], kune kun prelegoj pri la ĝardeno. == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Cowra]] [[Kategorio:Aŭstralia-japanaj rilatoj]] l9xbkj5z2x9l6tx0p4qn7pxf64zddfg 9384491 9384487 2026-05-26T16:43:41Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Notoj */ 9384491 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |sen banderolo=jes |nomo = Japana kultura centro kaj ĝardeno en Cowra |Nacia nomo = en/Cowra Japanese Garden and Cultural Centre |dosiero = 06. Japanese Garden, Cowra, NSW, 22.09.2006.jpg |priskribo de dosiero = Japana ĝardeno de Cowra printempe (septembro) |lando = Aŭstralio |urbo = Cowra |tipo = japana ĝardeno |Fondita = 1979 |arkitekto = Ken Nakajima |areo = 5 }} La '''Japana kultura centro kaj ĝardeno''' situas en [[Cowra]], [[Nov-Sud-Kimrio]], [[Aŭstralio]].<ref>{{cite web|title=Directory of Australian Botanic Gardens: Cowra Japanese Garden and Cultural Centre|url=http://www.anbg.gov.au/chabg/bg-dir/cowra-nsw.html|publisher=Australian National Botanical Gardens|access-date=2014-05-04}}</ref> Ĝi estis kreita por rekoni kaj evoluigi la historiajn kaj nuntempajn rilatojn inter la loĝantoj de [[Japanio]] kaj Aŭstralio. Dum la jaroj de la [[Dua Mondmilito]], en Cowra troviĝis koncentrejo por japanaj militkaptitoj, kaj la ĝardeno estis kreita parte por ilia memoro. == Pri la ĝardeno == La ĝardeno estis projektita de la agnoskita majstro de japanaj ĝardenoj [[Nakajima, Ken|Ken Nakajima]] en la stilo de la [[Edo-epoko]] kiel [[Japanaj ĝardenoj|promenĝardeno (kaiyū-shiki)]].<ref>{{cite book|last=Young|first=David|title=The Art of the Japanese Garden|publisher=Ture Publishing|isbn=4805311258|edition=Michiko}}</ref> La rokan deklivon de la monteto kompletigas flegitaj vivbariloj, akvofaloj, riveretoj kaj lagoj kun diversaj akvobirdoj. Specialaj trajtoj de la ĝardeno inkluzivas la sonorilon [[bonshō]], tradician kabanon de la Edo-epoko, aŭtentikan teejon sub libera ĉielo, kie vendiĝas japanaj delikataĵoj kaj dolĉaĵoj, kaj domon de [[bonsajo]]. == Historio == En 1960, la [[registaro de Japanio]] decidis translokigi la restaĵojn de ĉiuj siaj milite falintoj el aliaj partoj de Aŭstralio por reentombigo en Cowra, kie jam troviĝis tombejo de 231 japanaj militservantoj, kiuj mortis dum la {{iw|Fuĝo el Cowra|fuĝo el Cowra||Cowra breakout}} en 1944 el la proksima koncentrejo por [[militkaptitoj]]. La japana milita tombejo estis prizorgata post la Dua Mondmilito de membroj de la {{iw|Ligo de revenintoj kaj servantoj de Aŭstralio|Ligo de revenintoj kaj servantoj de Aŭstralio||Returned and Services League of Australia}} de Cowra kaj estis transdonita al Japanio en 1963. En 1971, Cowra Tourism Development decidis plifortigi la ligojn kun Japanio kaj proponis krei [[japana ĝardeno|japanan ĝardenon]] en la urbo. La japana registaro konsentis subteni la iniciaton kiel signon de dankemo pro la respektema sinteno al siaj milite falintoj, dum la projekto ankaŭ ricevis monon de la aŭstralia registaro kaj de privataj personoj.<ref>{{cite web|title=Japana ĝardeno de Cowra|url=http://www.jgarden.org/gardens.asp?ID=195|publisher=Datumbazo de japanaj ĝardenoj|access-date=2014-05-04|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504153944/http://www.jgarden.org/gardens.asp?ID=195|archive-date=2014-05-04}}</ref> La Japana ĝardeno kaj kultura centro de Cowra malfermiĝis en 1979. La dua fazo de la centro malfermiĝis en 1986.<ref>{{cite web|title=Historio|url=http://www.cowragarden.com.au/history.php|publisher=Japana ĝardeno kaj kultura centro de Cowra|access-date=2014-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140415043947/http://www.cowragarden.com.au/history.php|archive-date=2014-04-15|url-status=dead}}</ref> == Vidoj de la ĝardeno == <gallery> File:Cowra Japanese Gardens lake and shrubs.jpg|alt= File:07. Japanese Garden Pano, Cowra, NSW, 22.09.2006.jpg File:Cowra Japanese Gardens 2011 001.JPG File:03. Japanese Garden, Cowra, NSW, 22.09.2006.jpg </gallery> == Festivaloj == En septembro, en la ĝardeno okazas la ĉiujara festivalo "Sakura Matsuri" (festivalo de florantaj [[sakuro|sakuroj]]), kiu festas la alvenon de printempo. En la ĝardeno okazas festivaloj por la [[Hinamatsuri|Tago de knabinoj]] kaj [[Kodomo no hi|Tago de knaboj]], teceremonioj, demonstraĵoj kaj metiejoj pri tradiciaj japanaj metioj, inkluzive de [[kaligrafio]], [[origamio]] kaj [[ikebano]], kune kun prelegoj pri la ĝardeno. == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Cowra]] [[Kategorio:Rilatoj de Aŭstralio kaj Japanio]] 6z9m8gq71dx7eicqhss6c8zdx0oq5bz 9384514 9384491 2026-05-26T17:23:39Z Γλωσσολαλιά 253200 9384514 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |sen banderolo=jes |nomo = Japana kultura centro kaj ĝardeno en Cowra |Nacia nomo = en/Cowra Japanese Garden and Cultural Centre |dosiero = 06. Japanese Garden, Cowra, NSW, 22.09.2006.jpg |priskribo de dosiero = Japana ĝardeno de Cowra printempe (septembro) |landoj = {{Aŭstralio}} |urbo = Cowra |tipo = japana ĝardeno |Fondita = 1979 |arkitekto = Ken Nakajima |areo = 5 }} La '''Japana kultura centro kaj ĝardeno''' situas en [[Cowra]], [[Nov-Sud-Kimrio]], [[Aŭstralio]].<ref>{{cite web|title=Directory of Australian Botanic Gardens: Cowra Japanese Garden and Cultural Centre|url=http://www.anbg.gov.au/chabg/bg-dir/cowra-nsw.html|publisher=Australian National Botanical Gardens|access-date=2014-05-04}}</ref> Ĝi estis kreita por rekoni kaj evoluigi la historiajn kaj nuntempajn rilatojn inter la loĝantoj de [[Japanio]] kaj Aŭstralio. Dum la jaroj de la [[Dua Mondmilito]], en Cowra troviĝis koncentrejo por japanaj militkaptitoj, kaj la ĝardeno estis kreita parte por ilia memoro. == Pri la ĝardeno == La ĝardeno estis projektita de la agnoskita majstro de japanaj ĝardenoj [[Nakajima, Ken|Ken Nakajima]] en la stilo de la [[Edo-epoko]] kiel [[Japanaj ĝardenoj|promenĝardeno (kaiyū-shiki)]].<ref>{{cite book|last=Young|first=David|title=The Art of the Japanese Garden|publisher=Ture Publishing|isbn=4805311258|edition=Michiko}}</ref> La rokan deklivon de la monteto kompletigas flegitaj vivbariloj, akvofaloj, riveretoj kaj lagoj kun diversaj akvobirdoj. Specialaj trajtoj de la ĝardeno inkluzivas la sonorilon [[bonshō]], tradician kabanon de la Edo-epoko, aŭtentikan teejon sub libera ĉielo, kie vendiĝas japanaj delikataĵoj kaj dolĉaĵoj, kaj domon de [[bonsajo]]. == Historio == En 1960, la [[registaro de Japanio]] decidis translokigi la restaĵojn de ĉiuj siaj milite falintoj el aliaj partoj de Aŭstralio por reentombigo en Cowra, kie jam troviĝis tombejo de 231 japanaj militservantoj, kiuj mortis dum la {{iw|Fuĝo el Cowra|fuĝo el Cowra||Cowra breakout}} en 1944 el la proksima koncentrejo por [[militkaptitoj]]. La japana milita tombejo estis prizorgata post la Dua Mondmilito de membroj de la {{iw|Ligo de revenintoj kaj servantoj de Aŭstralio|Ligo de revenintoj kaj servantoj de Aŭstralio||Returned and Services League of Australia}} de Cowra kaj estis transdonita al Japanio en 1963. En 1971, Cowra Tourism Development decidis plifortigi la ligojn kun Japanio kaj proponis krei [[japana ĝardeno|japanan ĝardenon]] en la urbo. La japana registaro konsentis subteni la iniciaton kiel signon de dankemo pro la respektema sinteno al siaj milite falintoj, dum la projekto ankaŭ ricevis monon de la aŭstralia registaro kaj de privataj personoj.<ref>{{cite web|title=Japana ĝardeno de Cowra|url=http://www.jgarden.org/gardens.asp?ID=195|publisher=Datumbazo de japanaj ĝardenoj|access-date=2014-05-04|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504153944/http://www.jgarden.org/gardens.asp?ID=195|archive-date=2014-05-04}}</ref> La Japana ĝardeno kaj kultura centro de Cowra malfermiĝis en 1979. La dua fazo de la centro malfermiĝis en 1986.<ref>{{cite web|title=Historio|url=http://www.cowragarden.com.au/history.php|publisher=Japana ĝardeno kaj kultura centro de Cowra|access-date=2014-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140415043947/http://www.cowragarden.com.au/history.php|archive-date=2014-04-15|url-status=dead}}</ref> == Vidoj de la ĝardeno == <gallery> File:Cowra Japanese Gardens lake and shrubs.jpg|alt= File:07. Japanese Garden Pano, Cowra, NSW, 22.09.2006.jpg File:Cowra Japanese Gardens 2011 001.JPG File:03. Japanese Garden, Cowra, NSW, 22.09.2006.jpg </gallery> == Festivaloj == En septembro, en la ĝardeno okazas la ĉiujara festivalo "Sakura Matsuri" (festivalo de florantaj [[sakuro|sakuroj]]), kiu festas la alvenon de printempo. En la ĝardeno okazas festivaloj por la [[Hinamatsuri|Tago de knabinoj]] kaj [[Kodomo no hi|Tago de knaboj]], teceremonioj, demonstraĵoj kaj metiejoj pri tradiciaj japanaj metioj, inkluzive de [[kaligrafio]], [[origamio]] kaj [[ikebano]], kune kun prelegoj pri la ĝardeno. == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Cowra]] [[Kategorio:Rilatoj de Aŭstralio kaj Japanio]] gka8i17ay1e1spz3zr9hgf6hky6ye7u 10 945035 9384486 2026-05-26T16:42:02Z Γλωσσολαλιά 253200 Γλωσσολαλιά movis paĝon [[Ŝablono:Japana ĝardenoj]] al [[Ŝablono:Japanaj ĝardenoj]] 9384486 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ŝablono:Japanaj ĝardenoj]] dv8d4mgbv8pgqjt44iy12qchmet5agb 0 945036 9384494 2026-05-26T16:44:50Z Γλωσσολαλιά 253200 Alidirektigis al [[Ken Nakaĝima]] 9384494 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ken Nakaĝima]] muwgd6ulal2f4qn0iuo4tym00053p9u 0 945037 9384495 2026-05-26T16:45:15Z Γλωσσολαλιά 253200 Alidirektigis al [[Ken Nakaĝima]] 9384495 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ken Nakaĝima]] muwgd6ulal2f4qn0iuo4tym00053p9u 0 945038 9384501 2026-05-26T16:53:03Z Γλωσσολαλιά 253200 Alidirektigis al [[Infana Tago (Japanio)]] 9384501 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Infana Tago (Japanio)]] jx867eculypyq7fp5t8pk3p16muirzi 0 945039 9384508 2026-05-26T17:15:41Z Stevejobessy 257037 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1353085197|N. Robert Branch]]" 9384508 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Informkesto gravulo|nomo=N. Robert Branch|edukado=[[Universitato de Teksaso en Aŭstino]]}} '''N. Robert Branch''' estas usona ekonomikisto kaj esploristo ĉe la ''British Journal of Economics,'' li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto.<ref>{{Citaĵo el la reto|retejo=faculty.britishecon.co.uk}}</ref> Antaŭe mododesegnisto, li prezidis la [[Kosmetiko|kosmetikan]] markon Astoria, bazitan en [[Aŭstino]], antaŭ ol li foriris en 2025.<ref>{{Citaĵo el la reto|unua=Meredith|retejo=Writers' Desk Studios|lingvo=en}}</ref> Li estas agnoskita pro sia influa rolo en la disvolviĝo de [[ekonomia liberalismo]] ene de Usono.<ref>{{Citaĵo el la reto|unua=Emzy|retejo=Astoria & Co.|lingvo=en}}</ref> Li akiris nacian gazetaron post serio de altprofilaj prelegoj en [[Brita Kolumbio]] kaj [[Ĉikago]]; ĉi-lasta estis profilita en la ''[[The New York Times|New York Times]]'', kiu elstarigis lian kontribuon al reguliga reformo. == Frua vivo kaj kariero == Branch havas du bakalaŭrajn gradojn de la [[Universitato de Teksaso en Aŭstino]].<ref>{{Citaĵo el la reto|retejo=faculty.britishecon.co.uk}}</ref> Li estis elektita al, kaj kunprezidis, la esploran komitaton de la UT Senato ĉe la UT-fako pri ekonomiko,<ref>{{Citaĵo el la reto|retejo=capitol.texas.gov}}</ref> malsukcese kandidatiĝante por la ĝenerala asemblea posteno.<ref>{{Citaĵo el la reto|retejo=deanofstudents.utexas.edu}}</ref> Branch citas kreski en Hyde Park de Aŭstino kaj sperton en Parkway Village de Memphis kiel la impeton por sia laboro pri sociala reformo. En aŭgusto 2024, Branch komencis direkti privatan IWM- opcian fonduson bazitan en Aŭstino, kontrolante grandan AUM- bazon kaj sepciferan monatan volumenon, de la periodo inter aŭgusto 2024 kaj aprilo 2025.<ref>{{Citaĵo el la reto|unua=Elena|retejo=Writers' Desk Studios|lingvo=en}}</ref> Li servis en la estraro de la kosmetikaĵmarko Astoria antaŭ ol eliri por nemalkaŝita sumo fine de 2025. == Referencoj == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Referencoj}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Ekonomia liberalismo]] [[Kategorio:Artikoloj kun hCards]] qp3xjil17v95ddwdhawlkfouhe0b7im 9384509 9384508 2026-05-26T17:17:21Z Stevejobessy 257037 ripari 9384509 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo|nomo=N. Robert Branch|edukado=[[Universitato de Teksaso en Aŭstino]]}} '''N. Robert Branch''' estas usona ekonomikisto kaj esploristo ĉe la ''British Journal of Economics,'' li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto.<ref>{{Citaĵo el la reto|retejo=faculty.britishecon.co.uk}}</ref> Antaŭe mododesegnisto, li prezidis la [[Kosmetiko|kosmetikan]] markon Astoria, bazitan en [[Aŭstino]], antaŭ ol li foriris en 2025.<ref>{{Citaĵo el la reto|unua=Meredith|retejo=Writers' Desk Studios|lingvo=en}}</ref> Li estas agnoskita pro sia influa rolo en la disvolviĝo de [[ekonomia liberalismo]] ene de Usono.<ref>{{Citaĵo el la reto|unua=Emzy|retejo=Astoria & Co.|lingvo=en}}</ref> Li akiris nacian gazetaron post serio de altprofilaj prelegoj en [[Brita Kolumbio]] kaj [[Ĉikago]]; ĉi-lasta estis profilita en la ''[[The New York Times|New York Times]]'', kiu elstarigis lian kontribuon al reguliga reformo. == Frua vivo kaj kariero == Branch havas du bakalaŭrajn gradojn de la [[Universitato de Teksaso en Aŭstino]].<ref>{{Citaĵo el la reto|retejo=faculty.britishecon.co.uk}}</ref> Li estis elektita al, kaj kunprezidis, la esploran komitaton de la UT Senato ĉe la UT-fako pri ekonomiko,<ref>{{Citaĵo el la reto|retejo=capitol.texas.gov}}</ref> malsukcese kandidatiĝante por la ĝenerala asemblea posteno.<ref>{{Citaĵo el la reto|retejo=deanofstudents.utexas.edu}}</ref> Branch citas kreski en Hyde Park de Aŭstino kaj sperton en Parkway Village de Memphis kiel la impeton por sia laboro pri sociala reformo. En aŭgusto 2024, Branch komencis direkti privatan IWM- opcian fonduson bazitan en Aŭstino, kontrolante grandan AUM- bazon kaj sepciferan monatan volumenon, de la periodo inter aŭgusto 2024 kaj aprilo 2025.<ref>{{Citaĵo el la reto|unua=Elena|retejo=Writers' Desk Studios|lingvo=en}}</ref> Li servis en la estraro de la kosmetikaĵmarko Astoria antaŭ ol eliri por nemalkaŝita sumo fine de 2025. == Referencoj == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Referencoj}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Ekonomia liberalismo]] [[Kategorio:Artikoloj kun hCards]] nypzoyys1cxmod4g0fqolraa42y62lx 9384523 9384509 2026-05-26T17:42:18Z Stevejobessy 257037 citaĵo 9384523 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo|nomo=N. Robert Branch|edukado=[[Universitato de Teksaso en Aŭstino]]}} '''N. Robert Branch''' estas usona ekonomikisto kaj esploristo ĉe la ''British Journal of Economics,'' li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto.<ref>"N. Robert Branch · Journal of British Economics Faculty". ''faculty.britishecon.co.uk''. Retrieved 2026-04-12.</ref> Antaŭe mododesegnisto, li prezidis la [[Kosmetiko|kosmetikan]] markon Astoria, bazitan en [[Aŭstino]], antaŭ ol li foriris en 2025.<ref>Collier, Meredith (2025-12-12). "Branch Exits Astoria in Undisclosed Deal, Sets Sights on Los Angeles Expansion". ''Writers' Desk Studios''. Retrieved 2026-04-17.</ref> Li estas agnoskita pro sia influa rolo en la disvolviĝo de [[ekonomia liberalismo]] ene de Usono.<ref>Veazy, Emzy (2026-03-14). "Homecoming: Branch Returns from Lecture Tour with a New Playbook for Beverly Hills". ''Astoria & Co''. Retrieved 2026-04-10.</ref> Li akiris nacian gazetaron post serio de altprofilaj prelegoj en [[Brita Kolumbio]] kaj [[Ĉikago]]; ĉi-lasta estis profilita en la ''[[The New York Times|New York Times]]'', kiu elstarigis lian kontribuon al reguliga reformo. == Frua vivo kaj kariero == Branch havas du bakalaŭrajn gradojn de la [[Universitato de Teksaso en Aŭstino]].<ref>"N. Robert Branch · Journal of British Economics". ''faculty.britishecon.co.uk''. Retrieved 2026-04-10.</ref> Li estis elektita al, kaj kunprezidis, la esploran komitaton de la UT Senato ĉe la UT-fako pri ekonomiko,<ref>"88(R) SR 263 - Enrolled version - Bill Text". ''capitol.texas.gov''. Retrieved 2026-04-10.</ref> malsukcese kandidatiĝante por la ĝenerala asemblea posteno.<ref>"2023 First-Year Election Candidate Statements". ''deanofstudents.utexas.edu''. Retrieved 2026-04-10.</ref> Branch citas kreski en Hyde Park de Aŭstino kaj sperton en Parkway Village de Memphis kiel la impeton por sia laboro pri sociala reformo. En aŭgusto 2024, Branch komencis direkti privatan IWM- opcian fonduson bazitan en Aŭstino, kontrolante grandan AUM- bazon kaj sepciferan monatan volumenon, de la periodo inter aŭgusto 2024 kaj aprilo 2025.<ref>Vance, Elena (2025-05-01). "Branch Exits Austin Boutique Fund as "Liberation Day" Tariffs Roil Small Caps". ''Writers' Desk Studios''. Retrieved 2026-04-14.</ref> Li servis en la estraro de la kosmetikaĵmarko Astoria antaŭ ol eliri por nemalkaŝita sumo fine de 2025. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Ekonomia liberalismo]] [[Kategorio:Artikoloj kun hCards]] h0i8pzxjo58z0welefiu7m52hfxaznu 9384525 9384523 2026-05-26T17:44:13Z Stevejobessy 257037 pozicio 9384525 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo|nomo=N. Robert Branch|edukado=[[Universitato de Teksaso en Aŭstino]]}}'''N. Robert Branch''' estas usona ekonomikisto kaj esploristo ĉe la ''British Journal of Economics,'' li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto.<ref>"N. Robert Branch · Journal of British Economics Faculty". ''faculty.britishecon.co.uk''. Retrieved 2026-04-12.</ref> Antaŭe mododesegnisto, li prezidis la [[Kosmetiko|kosmetikan]] markon Astoria, bazitan en [[Aŭstino]], antaŭ ol li foriris en 2025.<ref>Collier, Meredith (2025-12-12). "Branch Exits Astoria in Undisclosed Deal, Sets Sights on Los Angeles Expansion". ''Writers' Desk Studios''. Retrieved 2026-04-17.</ref> Li estas agnoskita pro sia influa rolo en la disvolviĝo de [[ekonomia liberalismo]] ene de Usono.<ref>Veazy, Emzy (2026-03-14). "Homecoming: Branch Returns from Lecture Tour with a New Playbook for Beverly Hills". ''Astoria & Co''. Retrieved 2026-04-10.</ref> Li akiris nacian gazetaron post serio de altprofilaj prelegoj en [[Brita Kolumbio]] kaj [[Ĉikago]]; ĉi-lasta estis profilita en la ''[[The New York Times|New York Times]]'', kiu elstarigis lian kontribuon al reguliga reformo. == Frua vivo kaj kariero == Branch havas du bakalaŭrajn gradojn de la [[Universitato de Teksaso en Aŭstino]].<ref>"N. Robert Branch · Journal of British Economics". ''faculty.britishecon.co.uk''. Retrieved 2026-04-10.</ref> Li estis elektita al, kaj kunprezidis, la esploran komitaton de la UT Senato ĉe la UT-fako pri ekonomiko,<ref>"88(R) SR 263 - Enrolled version - Bill Text". ''capitol.texas.gov''. Retrieved 2026-04-10.</ref> malsukcese kandidatiĝante por la ĝenerala asemblea posteno.<ref>"2023 First-Year Election Candidate Statements". ''deanofstudents.utexas.edu''. Retrieved 2026-04-10.</ref> Branch citas kreski en Hyde Park de Aŭstino kaj sperton en Parkway Village de Memphis kiel la impeton por sia laboro pri sociala reformo. En aŭgusto 2024, Branch komencis direkti privatan IWM- opcian fonduson bazitan en Aŭstino, kontrolante grandan AUM- bazon kaj sepciferan monatan volumenon, de la periodo inter aŭgusto 2024 kaj aprilo 2025.<ref>Vance, Elena (2025-05-01). "Branch Exits Austin Boutique Fund as "Liberation Day" Tariffs Roil Small Caps". ''Writers' Desk Studios''. Retrieved 2026-04-14.</ref> Li servis en la estraro de la kosmetikaĵmarko Astoria antaŭ ol eliri por nemalkaŝita sumo fine de 2025. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Ekonomia liberalismo]] [[Kategorio:Artikoloj kun hCards]] 97s617kmu8c8u17hrrxudeic8h6qu9b 9384526 9384525 2026-05-26T17:44:39Z Stevejobessy 257037 gramatiko 9384526 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo|nomo=N. Robert Branch|edukado=[[Universitato de Teksaso en Aŭstino]]}}'''N. Robert Branch''' estas usona ekonomikisto kaj esploristo ĉe la ''British Journal of Economics,'' li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto.<ref>"N. Robert Branch · Journal of British Economics Faculty". ''faculty.britishecon.co.uk''. Retrieved 2026-04-12.</ref> Antaŭe mododesegnisto, li prezidis la [[Kosmetiko|kosmetikan]] markon Astoria, bazitan en [[Aŭstino]], antaŭ ol li foriris en 2025.<ref>Collier, Meredith (2025-12-12). "Branch Exits Astoria in Undisclosed Deal, Sets Sights on Los Angeles Expansion". ''Writers' Desk Studios''. Retrieved 2026-04-17.</ref> Li estas agnoskita pro sia influa rolo en la disvolviĝo de [[ekonomia liberalismo]] ene de Usono.<ref>Veazy, Emzy (2026-03-14). "Homecoming: Branch Returns from Lecture Tour with a New Playbook for Beverly Hills". ''Astoria & Co''. Retrieved 2026-04-10.</ref> Li akiris nacian gazetaron post serio de altprofilaj prelegoj en [[Brita Kolumbio]] kaj [[Ĉikago]]; ĉi-lasta estis profilita en la ''[[The New York Times|New York Times]]'', kiu elstarigis lian kontribuon al reguliga reformo. == Frua vivo kaj kariero == Branch havas du bakalaŭrajn gradojn de la [[Universitato de Teksaso en Aŭstino]].<ref>"N. Robert Branch · Journal of British Economics". ''faculty.britishecon.co.uk''. Retrieved 2026-04-10.</ref> Li estis elektita al, kaj kunprezidis, la esploran komitaton de la UT Senato ĉe la UT-fako pri ekonomiko,<ref>"88(R) SR 263 - Enrolled version - Bill Text". ''capitol.texas.gov''. Retrieved 2026-04-10.</ref> malsukcese kandidatiĝante por la ĝenerala asemblea posteno.<ref>"2023 First-Year Election Candidate Statements". ''deanofstudents.utexas.edu''. Retrieved 2026-04-10.</ref> Branch citas kreski en Hyde Park de Aŭstino kaj sperton en Parkway Village de Memphis kiel la impeton por sia laboro pri sociala reformo. En aŭgusto 2024, Branch komencis direkti privatan IWM-opcian fonduson bazitan en Aŭstino, kontrolante grandan AUM- bazon kaj sepciferan monatan volumenon, de la periodo inter aŭgusto 2024 kaj aprilo 2025.<ref>Vance, Elena (2025-05-01). "Branch Exits Austin Boutique Fund as "Liberation Day" Tariffs Roil Small Caps". ''Writers' Desk Studios''. Retrieved 2026-04-14.</ref> Li servis en la estraro de la kosmetikaĵmarko Astoria antaŭ ol eliri por nemalkaŝita sumo fine de 2025. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Ekonomia liberalismo]] [[Kategorio:Artikoloj kun hCards]] 6m98i464uh8i56ze8qcbj0887pt04oo 0 945040 9384510 2026-05-26T17:19:10Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Valadolido]], [[Kastilio kaj Leono]], {{Hispanio}} |bildo = }} La '''57-a Hispana Kongreso de Esperanto''' - hispane ''57º Congreso Español de Esperanto'' - okazis de la 1-a ĝis la 3-a de majo 1998 en [[Valadolido]], la ĉefurbo de [[Kastilio kaj Leono]], Hispanio. En la Honora Komitato estis la Registara Delgito en la regiono, la rektoro de la [[Universitato de Valadolido]] kaj la Ĉefepiskopo de Valadolido, inter al..." 9384510 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Valadolido]], [[Kastilio kaj Leono]], {{Hispanio}} |bildo = }} La '''57-a Hispana Kongreso de Esperanto''' - hispane ''57º Congreso Español de Esperanto'' - okazis de la 1-a ĝis la 3-a de majo 1998 en [[Valadolido]], la ĉefurbo de [[Kastilio kaj Leono]], Hispanio. En la Honora Komitato estis la Registara Delgito en la regiono, la rektoro de la [[Universitato de Valadolido]] kaj la Ĉefepiskopo de Valadolido, inter aliaj gravuloj. Estris la [[HEF]] [[Miguel Ángel Sancho Pardo]], kiu salutis en la Kongreslibro.<ref>''57-a Hispana Kongreso de Esperanto'', Kongreslibro, p. 5</ref> Prezidis la Organizan Komitaton [[Rafaela Urueña Álvarez]], kiu same salutis en la Kongreslibro.<ref>Kongreslibro, p. 6</ref> Postenis en la OK ankaŭ José González Suárez, Luis Hernández García, Pedro Garrote Escribano kaj Jonás Castro Toledo.<ref>Kongreslibro, p. 7</ref> La kongresejo estis Centro Cívico El Campillo. == Programo == Funkciis ekspozicio de libroj kaj krom la diversaj prelegoj, okazis ankaŭ kunsido de HEF-estraro kun reprezentantoj de grupoj, kunsido de HEF, bankedo, la tradiciaj solenaj malfermo kaj fermo de la kongreso kaj turisma vizito tra la urbo. Pri distraj programeroj menciindas Arta Vespero kun koncerto de "[[Solotronik|Solo]]" kaj de la Folklora Grupo Arienzo. ===Prelegoj=== * [[Miguel Faria de Bastos]], "Retrospektivo pri Homaj Rajtoj, Prospektivo pri la rajto al la lingvo kiel trigeneracia homrajto". * Miguel Ángel Sancho Pardo, "HEF-Paĝoj en Internet" * [[Jorge Camacho]], "Neologismoj kaj malneologismoj en Esperanto" * [[Jesús Raposo Montero]], "Homo, homaro, kreanta naturo: La Tri Fundamentoj" * [[Augusto Casquero]], Informa Prelgo pri Espernto" (en hispana) * [[Miguel Fernández]], "Prelego pri García Lorca" (en la Domo-Muzeo de Cervantes) == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1992]] [[Kategorio:Valadolido]] [[Kategorio:Kastilio kaj Leono]] [[Kategorio:1998 en Hispanio]] pn8i9m2v7hnoykd8t25slvqa07j8q3n 9384517 9384510 2026-05-26T17:25:10Z Kani 670 9384517 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Valadolido]], [[Kastilio kaj Leono]], {{Hispanio}} |bildo = }} La '''57-a Hispana Kongreso de Esperanto''' - hispane ''57º Congreso Español de Esperanto'' - okazis de la 1-a ĝis la 3-a de majo 1998 en [[Valadolido]], la ĉefurbo de [[Kastilio kaj Leono]], Hispanio. En la Honora Komitato estis la Registara Delgito en la regiono, la rektoro de la [[Universitato de Valadolido]] kaj la Ĉefepiskopo de Valadolido, inter aliaj gravuloj. Estris la [[Hispana Esperanto-Federacio|HEF]] [[Miguel Ángel Sancho Pardo]], kiu salutis en la Kongreslibro.<ref>''57-a Hispana Kongreso de Esperanto'', Kongreslibro, p. 5</ref> Prezidis la Organizan Komitaton [[Rafaela Urueña Álvarez]], kiu same salutis en la Kongreslibro.<ref>Kongreslibro, p. 6</ref> Postenis en la OK ankaŭ José González Suárez, Luis Hernández García, Pedro Garrote Escribano kaj Jonás Castro Toledo.<ref>Kongreslibro, p. 7</ref> La kongresejo estis Centro Cívico El Campillo. == Programo == Funkciis ekspozicio de libroj kaj krom la diversaj prelegoj, okazis ankaŭ kunsido de HEF-estraro kun reprezentantoj de grupoj, kunsido de HEF, bankedo, la tradiciaj solenaj malfermo kaj fermo de la kongreso kaj turisma vizito tra la urbo. Pri distraj programeroj menciindas Arta Vespero kun koncerto de "[[Solotronik|Solo]]" kaj de la Folklora Grupo Arienzo. ===Prelegoj=== * [[Miguel Faria de Bastos]], "Retrospektivo pri Homaj Rajtoj, Prospektivo pri la rajto al la lingvo kiel trigeneracia homrajto". * Miguel Ángel Sancho Pardo, "HEF-Paĝoj en Internet" * [[Jorge Camacho]], "Neologismoj kaj malneologismoj en Esperanto" * [[Jesús Raposo Montero]], "Homo, homaro, kreanta naturo: La Tri Fundamentoj" * [[Augusto Casquero]], Informa Prelgo pri Espernto" (en hispana) * [[Miguel Fernández]], "Prelego pri García Lorca" (en la Domo-Muzeo de Cervantes) == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1992]] [[Kategorio:Valadolido]] [[Kategorio:Kastilio kaj Leono]] [[Kategorio:1998 en Hispanio]] qojjfl8v1m8yadhzpp2xkj7svk2smfm 9384598 9384517 2026-05-26T20:37:34Z Kani 670 9384598 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto renkontiĝo |loko = [[Valadolido]], [[Kastilio kaj Leono]], {{Hispanio}} |bildo = }} La '''57-a Hispana Kongreso de Esperanto''' - hispane ''57º Congreso Español de Esperanto'' - okazis de la 1-a ĝis la 3-a de majo 1998 en [[Valadolido]], la ĉefurbo de [[Kastilio kaj Leono]], Hispanio. En la Honora Komitato estis la Registara Delegito en la regiono, la rektoro de la [[Universitato de Valadolido]] kaj la Ĉefepiskopo de Valadolido, inter aliaj gravuloj. Estris la [[Hispana Esperanto-Federacio|HEF]] [[Miguel Ángel Sancho Pardo]], kiu salutis en la Kongreslibro.<ref>''57-a Hispana Kongreso de Esperanto'', Kongreslibro, p. 5</ref> Prezidis la Organizan Komitaton [[Rafaela Urueña Álvarez]], kiu same salutis en la Kongreslibro.<ref>Kongreslibro, p. 6</ref> Postenis en la OK ankaŭ José González Suárez, Luis Hernández García, Pedro Garrote Escribano kaj Jonás Castro Toledo.<ref>Kongreslibro, p. 7</ref> La kongresejo estis Centro Cívico El Campillo. == Programo == Funkciis ekspozicio de libroj kaj krom la diversaj prelegoj, okazis ankaŭ kunsido de HEF-estraro kun reprezentantoj de grupoj, kunsido de HEF, bankedo, la tradiciaj solenaj malfermo kaj fermo de la kongreso kaj turisma vizito tra la urbo. Pri distraj programeroj menciindas Arta Vespero kun koncerto de "[[Solotronik|Solo]]" kaj de la Folklora Grupo Arienzo. ===Prelegoj=== * [[Miguel Faria de Bastos]], "Retrospektivo pri Homaj Rajtoj, Prospektivo pri la rajto al la lingvo kiel trigeneracia homrajto". * Miguel Ángel Sancho Pardo, "HEF-Paĝoj en Internet" * [[Jorge Camacho]], "Neologismoj kaj malneologismoj en Esperanto" * [[Jesús Raposo Montero]], "Homo, homaro, kreanta naturo: La Tri Fundamentoj" * [[Augusto Casquero]], Informa Prelgo pri Espernto" (en hispana) * [[Miguel Fernández]], "Prelego pri García Lorca" (en la Domo-Muzeo de Cervantes) == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado en Hispanio]] [[Kategorio:Hispana Kongreso de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1992]] [[Kategorio:Valadolido]] [[Kategorio:Kastilio kaj Leono]] [[Kategorio:1998 en Hispanio]] 7li95qtwzvqnoosxhj6qhylve0jucu0 0 945041 9384515 2026-05-26T17:24:00Z Kani 670 Alidirektigis al [[Miguel Ángel Sancho]] 9384515 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Miguel Ángel Sancho]] fpv9ejfim609sqjvyr05agfwg053kj5 1 945042 9384524 2026-05-26T17:43:07Z Stevejobessy 257037 /* unua artikolo */ nova sekcio 9384524 wikitext text/x-wiki == unua artikolo == Saluton, ĉi tiu estas mia unua artikolo. Ciuj sugestoj estas bonvenaj. [[Uzanto:Stevejobessy|Stevejobessy]] ([[Uzanto-Diskuto:Stevejobessy|diskuto]]) 17:43, 26 maj. 2026 (UTC) 99ll4oo3b8zce3d3co7wuw3n5c6hzar 14 945044 9384550 2026-05-26T18:38:17Z Näin on näreet 255377 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Partioj en Finnlando]] [[Kategorio:Naciismaj partioj]]" 9384550 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Partioj en Finnlando]] [[Kategorio:Naciismaj partioj]] qgplxmwfvcq9iqhck70aci2xdn99qeu 9384551 9384550 2026-05-26T18:38:47Z Näin on näreet 255377 9384551 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Partioj de Finnlando]] [[Kategorio:Naciismaj partioj]] jv3dgt5wdc2xv23r8mnxzc44xwmffmi 9384552 9384551 2026-05-26T18:39:18Z Näin on näreet 255377 9384552 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Finnlandaj partioj]] [[Kategorio:Naciismaj partioj]] gq3w4z7bi7xqhnnvmx0bhn0ztmd1kjo 9384553 9384552 2026-05-26T18:41:54Z Näin on näreet 255377 9384553 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Politikaj partioj de Finnlando]] [[Kategorio:Naciismaj partioj]] cytgnw641wlv27xkmfdmcn336ic82e5 1 945045 9384561 2026-05-26T19:16:06Z Sj1mor 12103 /* kontrolo de Informkesto */ nova sekcio 9384561 wikitext text/x-wiki == kontrolo de Informkesto == Mi komparis la demonstrojn de la informkesto, la antaŭa parametra kaj la nuna senparametra, kaj la informo montrita estas samo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:16, 26 maj. 2026 (UTC) itptihy7dft76huh5y1jydmbq40few2 0 945046 9384573 2026-05-26T19:45:05Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto verda spaco |nomo = Japana ĝardeno en Ateno |Nnacia nomo = el/Ιαπωνικός Κήπος Αθήνας |dosiero= Nereids park - Japanese garden in Athens. Statue view.jpg |priskribo dosiero = Lanterno apud la akvo |koordinatoj = 37/58/29/N/23/44/58/E |landoj = Grekio |urbo = Ateno |tipp = [[japana ĝardeno]] |dato = 2021 |laborhoroj = 24 horojn tage |Kategorio e..." 9384573 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |nomo = Japana ĝardeno en Ateno |Nnacia nomo = el/Ιαπωνικός Κήπος Αθήνας |dosiero= Nereids park - Japanese garden in Athens. Statue view.jpg |priskribo dosiero = Lanterno apud la akvo |koordinatoj = 37/58/29/N/23/44/58/E |landoj = Grekio |urbo = Ateno |tipp = [[japana ĝardeno]] |dato = 2021 |laborhoroj = 24 horojn tage |Kategorio en Vikimedia Komunejo = Japanese Garden Athens }} [[Dosiero:Japanese Garden Athens - October 2022 - 2.jpg|eta|Torijo en la japana ĝardeno en Ateno]] La '''Japana ĝardeno en Ateno''' ({{lang-el|Ιαπωνικός Κήπος Αθήνας}}) estas publika [[parko]] en la centro de [[Ateno]]. La parko, malfermita en 2021 en la kvartalo [[Pangrati]], estas la unua siaspeca en Grekio. == Priskribo == La ideo krei japanan ĝardenon en Ateno apartenis al Dimas Vratsanos, prezidanto de la Societo de Greka-Japana Amikeco.<ref name=tnh>[https://www.thenationalherald.com/the-first-japanese-park-of-athens-opens-its-gates/ ''The First Japanese Park of Athens Opens Its Gates'', reta artikolo de la 11-a de julio 2022 ĉe www.thenationalherald.com]</ref> La realigo de la projekto okazis kadre de la programo de urba regenerado {{lang-el|Υιοθέτησε την πόλη σου}} (en la senco "Adoptu vian urbon").<ref name=tnh/> La financadon de la projekto certigis la sponsoro [[JT International|Japan Tobacco International]], kiu ankaŭ prenis sur sin la devon prizorgi la parkon dum la unuaj tri jaroj.<ref name=tnh/> Antaŭe tiu ĉi konzerno jam okupiĝis pri la replanado kaj prizorgado de la ĝardenoj antaŭ la [[Nacia Arkeologia Muzeo (Ateno)|Nacia Arkeologia Muzeo]] en Ateno.<ref name=tnh/> La projekto de rekonstruado pasis sub la patroneco de la [[Listo de diplomatiaj misioj de Japanio|ambasadejo de Japanio]] en Ateno.<ref name=tnh/> Por la kreado de la nova japana ĝardeno estis elektita areo de 3500 kvadrataj metroj<ref name=gtp>[https://news.gtp.gr/2021/11/12/japanese-garden-opens-in-athens/ ''Japanese Garden Opens in Athens'', reta artikolo de la 12-a de novembro 2021 ĉe news.gtp.gr]</ref>, limigita de la stratoj Leoforos Vasileos Alexandrou, Odos Michalakopoulou kaj Odos Niridon.<ref name=sp>[https://www.iefimerida.gr/poli/i-athina-apektise-diko-tis-iaponiko-kipo-kerasies Sofia Paftounou: ''Η Αθήνα απέκτησε τον δικό της ιαπωνικό κήπο, ένα κόσμημα στο κέντρο της πόλης — Πότε θα ανθίσουν οι περίφημες κερασιές'', reta artikolo de la 20-a de novembro 2021 ĉe www.iefimerida.gr]</ref> Sur la kontraŭa flanko de la strato Odos Michalakopoulou troviĝas la Atena [[Nacia Galerio (Ateno)|Nacia Galerio]]. La loko estis elektita ĉar ĝi situas norde de domoj, kiuj provizas sufiĉan ombron dum la varmega somera vetero en Ateno. Tio kreas optimumajn kondiĉojn por la plantoj.<ref name=sp/> Sur la loko de la nova japana ĝardeno antaŭe troviĝis la parko de Nereidoj<ref>[https://greekcitytimes.com/2022/02/10/japanese-garden-athens/ ''The Japanese Garden of Athens: A place for a calm break in a busy city'', reta artikolo de la 10-a de februaro 2022 ĉe greekcitytimes.com]</ref>, verda zono kiu dum jaroj estis forlasita.<ref name=sp/> Tiel, komence de la laboroj oni devis forporti 180 kubajn metrojn da konstrurubo kaj anstataŭe alporti en la parkon 350 kubajn metrojn da nova [[fekunda grundo]].<ref>[https://www.lifo.gr/now/greece/egkainiastike-o-protos-iaponikos-kipos-sto-pagkrati-apo-ton-dimo-athinaion-me-50-dentra ''Ο πρώτος ιαπωνικός κήπος στην Αθήνα: 50 δέντρα και 3.000 θάμνοι στο Παγκράτι'' reta artikolo de la 10-a de novembro 2021 ĉe www.lifo.gr]</ref> La Japana ĝardeno en Ateno estis kreita laŭ la planoj de la pejzaĝa arkitekto Antonis Skordilis kaj lia teamo el la kompanio Ecoscapes, kiuj ankaŭ respondecis pri la realigo kaj evoluigis la koncepton de lumigado.<ref name=tnh/> La renovigita komplekso inkluzivas elementojn de diversaj epokoj de la [[japana ĝardeno|japana ĝardena tradicio]]. Tie estas zonoj kun abunda vegetaĵaro, tonditaj arbustoj, akvo, rokoj, malgrandaj montetoj, padoj el ŝtonetoj, ŝtonaj lanternoj, granitaj benkoj kaj [[torijo|torijoj]].<ref name=gtp/> Inter la plantoj troviĝas kaj tipe japanaj specioj, kiel [[Acer palmatum|manformaj aceroj]], [[Sakuro|japanaj ĉerizarboj]] kaj [[bambuo]], kaj mediteraneaj plantoj, kiel [[angeliko]]<ref name=e>[https://www.kathimerini.gr/life/561579898/enas-iaponikos-kipos-sto-kentro-tis-athinas/ ''Ένας ιαπωνικός κήπος στο κέντρο της Αθήνας'' reta artikolo de la 10-a de novembro 2021 ĉe www.kathimerini.gr]</ref>, [[mirto]], [[Laurus nobilis|laŭro]].<ref name=gtp/> En la ĝardeno troviĝas 50 arboj, inkluzive de tiuj, kiuj kreskas tie jam de multaj jaroj. Al ili aldoniĝis 1200 novaj arbustoj kaj 600 novaj malgrandaj plantoj.<ref name=sp/> Moderna irigacia sistemo kun responda sensora teknologio certigas bonan sorbadon de pluvakvo kaj irigacias nur kiam necesas.<ref name=sp/> La parko estis solene inaŭgurita la 9-an de novembro 2021 en ĉeesto de la urbestro de Ateno [[Kostas Bakojanis]] kaj la ambasadoro de Japanio Nakayama Yasunori.<ref name=sp/> La ĝardeno de malferma tipo estas vizitebla 12:00 AM – 11:59 PM.<ref name=e/> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Japanese Garden Athens}} * [https://greekcitytimes.com/2022/02/10/japanese-garden-athens/ ''The Japanese Garden of Athens: A place for a calm break in a busy city'', reta artikolo de la 10-a de februaro 2022 ĉe greekcitytimes.com] * [https://www.iefimerida.gr/poli/i-athina-apektise-diko-tis-iaponiko-kipo-kerasies Sofia Paftounou: ''Η Αθήνα απέκτησε τον δικό της ιαπωνικό κήπο, ένα κόσμημα στο κέντρο της πόλης — Πότε θα ανθίσουν οι περίφημες κερασιές'', reta artikolo de la 20-a de novembro 2021 ĉe www.iefimerida.gr] * [https://www.kathimerini.gr/life/561579898/enas-iaponikos-kipos-sto-kentro-tis-athinas/ ''Ένας ιαπωνικός κήπος στο κέντρο της Αθήνας'' reta artikolo de la 10-a de novembro 2021 ĉe www.kathimerini.gr] * [https://www.lifo.gr/now/greece/egkainiastike-o-protos-iaponikos-kipos-sto-pagkrati-apo-ton-dimo-athinaion-me-50-dentra ''Ο πρώτος ιαπωνικός κήπος στην Αθήνα: 50 δέντρα και 3.000 θάμνοι στο Παγκράτι'' reta artikolo de la 10-a de novembro 2021 ĉe www.lifo.gr] * [https://www.thenationalherald.com/the-first-japanese-park-of-athens-opens-its-gates/ ''The First Japanese Park of Athens Opens Its Gates'', reta artikolo de la 11-a de julio 2022 ĉe www.thenationalherald.com] * [https://news.gtp.gr/2021/11/12/japanese-garden-opens-in-athens/ ''Japanese Garden Opens in Athens'', reta artikolo de la 12-a de novembro 2021 ĉe news.gtp.gr] * [https://www.themayor.eu/en/a/view/athens-unveils-its-first-japanese-garden-9322 Svilena Iotkovsk: ''Athens unveils its first Japanese Garden'', reta artikolo ĉe www.themayor.eu] == Referencoj == {{referencoj}} {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Ateno]] [[Kategorio:Parkoj en Grekio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Ateno]] [[Kategorio:Rilatoj de Japanio kaj Grekio]] 61qn4y277cxw93slqxghfwsp9iuocn9 9384655 9384573 2026-05-26T22:56:12Z Γλωσσολαλιά 253200 9384655 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |nomo = Japana ĝardeno en Ateno |Nnacia nomo = el/Ιαπωνικός Κήπος Αθήνας |dosiero= Nereids park - Japanese garden in Athens. Statue view.jpg |priskribo dosiero = Lanterno apud la akvo |koordinatoj = 37/58/29/N/23/44/58/E |landoj= {{Grekio}} |urbo = {{Ateno}} |tipp = [[japana ĝardeno]] |dato = 2021 |laborhoroj = 24 horojn tage |Kategorio en Vikimedia Komunejo = Japanese Garden Athens }} [[Dosiero:Japanese Garden Athens - October 2022 - 2.jpg|eta|Torijo en la japana ĝardeno en Ateno]] La '''Japana ĝardeno en Ateno''' ({{lang-el|Ιαπωνικός Κήπος Αθήνας}}) estas publika [[parko]] en la centro de [[Ateno]]. La parko, malfermita en 2021 en la kvartalo [[Pangrati]], estas la unua siaspeca en Grekio. == Priskribo == La ideo krei japanan ĝardenon en Ateno apartenis al Dimas Vratsanos, prezidanto de la Societo de Greka-Japana Amikeco.<ref name=tnh>[https://www.thenationalherald.com/the-first-japanese-park-of-athens-opens-its-gates/ ''The First Japanese Park of Athens Opens Its Gates'', reta artikolo de la 11-a de julio 2022 ĉe www.thenationalherald.com]</ref> La realigo de la projekto okazis kadre de la programo de urba regenerado {{lang-el|Υιοθέτησε την πόλη σου}} (en la senco "Adoptu vian urbon").<ref name=tnh/> La financadon de la projekto certigis la sponsoro [[JT International|Japan Tobacco International]], kiu ankaŭ prenis sur sin la devon prizorgi la parkon dum la unuaj tri jaroj.<ref name=tnh/> Antaŭe tiu ĉi konzerno jam okupiĝis pri la replanado kaj prizorgado de la ĝardenoj antaŭ la [[Nacia Arkeologia Muzeo (Ateno)|Nacia Arkeologia Muzeo]] en Ateno.<ref name=tnh/> La projekto de rekonstruado pasis sub la patroneco de la [[Listo de diplomatiaj misioj de Japanio|ambasadejo de Japanio]] en Ateno.<ref name=tnh/> Por la kreado de la nova japana ĝardeno estis elektita areo de 3500 kvadrataj metroj<ref name=gtp>[https://news.gtp.gr/2021/11/12/japanese-garden-opens-in-athens/ ''Japanese Garden Opens in Athens'', reta artikolo de la 12-a de novembro 2021 ĉe news.gtp.gr]</ref>, limigita de la stratoj Leoforos Vasileos Alexandrou, Odos Michalakopoulou kaj Odos Niridon.<ref name=sp>[https://www.iefimerida.gr/poli/i-athina-apektise-diko-tis-iaponiko-kipo-kerasies Sofia Paftounou: ''Η Αθήνα απέκτησε τον δικό της ιαπωνικό κήπο, ένα κόσμημα στο κέντρο της πόλης — Πότε θα ανθίσουν οι περίφημες κερασιές'', reta artikolo de la 20-a de novembro 2021 ĉe www.iefimerida.gr]</ref> Sur la kontraŭa flanko de la strato Odos Michalakopoulou troviĝas la Atena [[Nacia Galerio (Ateno)|Nacia Galerio]]. La loko estis elektita ĉar ĝi situas norde de domoj, kiuj provizas sufiĉan ombron dum la varmega somera vetero en Ateno. Tio kreas optimumajn kondiĉojn por la plantoj.<ref name=sp/> Sur la loko de la nova japana ĝardeno antaŭe troviĝis la parko de Nereidoj<ref>[https://greekcitytimes.com/2022/02/10/japanese-garden-athens/ ''The Japanese Garden of Athens: A place for a calm break in a busy city'', reta artikolo de la 10-a de februaro 2022 ĉe greekcitytimes.com]</ref>, verda zono kiu dum jaroj estis forlasita.<ref name=sp/> Tiel, komence de la laboroj oni devis forporti 180 kubajn metrojn da konstrurubo kaj anstataŭe alporti en la parkon 350 kubajn metrojn da nova [[fekunda grundo]].<ref>[https://www.lifo.gr/now/greece/egkainiastike-o-protos-iaponikos-kipos-sto-pagkrati-apo-ton-dimo-athinaion-me-50-dentra ''Ο πρώτος ιαπωνικός κήπος στην Αθήνα: 50 δέντρα και 3.000 θάμνοι στο Παγκράτι'' reta artikolo de la 10-a de novembro 2021 ĉe www.lifo.gr]</ref> La Japana ĝardeno en Ateno estis kreita laŭ la planoj de la pejzaĝa arkitekto Antonis Skordilis kaj lia teamo el la kompanio Ecoscapes, kiuj ankaŭ respondecis pri la realigo kaj evoluigis la koncepton de lumigado.<ref name=tnh/> La renovigita komplekso inkluzivas elementojn de diversaj epokoj de la [[japana ĝardeno|japana ĝardena tradicio]]. Tie estas zonoj kun abunda vegetaĵaro, tonditaj arbustoj, akvo, rokoj, malgrandaj montetoj, padoj el ŝtonetoj, ŝtonaj lanternoj, granitaj benkoj kaj [[torijo|torijoj]].<ref name=gtp/> Inter la plantoj troviĝas kaj tipe japanaj specioj, kiel [[Acer palmatum|manformaj aceroj]], [[Sakuro|japanaj ĉerizarboj]] kaj [[bambuo]], kaj mediteraneaj plantoj, kiel [[angeliko]]<ref name=e>[https://www.kathimerini.gr/life/561579898/enas-iaponikos-kipos-sto-kentro-tis-athinas/ ''Ένας ιαπωνικός κήπος στο κέντρο της Αθήνας'' reta artikolo de la 10-a de novembro 2021 ĉe www.kathimerini.gr]</ref>, [[mirto]], [[Laurus nobilis|laŭro]].<ref name=gtp/> En la ĝardeno troviĝas 50 arboj, inkluzive de tiuj, kiuj kreskas tie jam de multaj jaroj. Al ili aldoniĝis 1200 novaj arbustoj kaj 600 novaj malgrandaj plantoj.<ref name=sp/> Moderna irigacia sistemo kun responda sensora teknologio certigas bonan sorbadon de pluvakvo kaj irigacias nur kiam necesas.<ref name=sp/> La parko estis solene inaŭgurita la 9-an de novembro 2021 en ĉeesto de la urbestro de Ateno [[Kostas Bakojanis]] kaj la ambasadoro de Japanio Nakayama Yasunori.<ref name=sp/> La ĝardeno de malferma tipo estas vizitebla 12:00 AM – 11:59 PM.<ref name=e/> == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Japanese Garden Athens}} * [https://greekcitytimes.com/2022/02/10/japanese-garden-athens/ ''The Japanese Garden of Athens: A place for a calm break in a busy city'', reta artikolo de la 10-a de februaro 2022 ĉe greekcitytimes.com] * [https://www.iefimerida.gr/poli/i-athina-apektise-diko-tis-iaponiko-kipo-kerasies Sofia Paftounou: ''Η Αθήνα απέκτησε τον δικό της ιαπωνικό κήπο, ένα κόσμημα στο κέντρο της πόλης — Πότε θα ανθίσουν οι περίφημες κερασιές'', reta artikolo de la 20-a de novembro 2021 ĉe www.iefimerida.gr] * [https://www.kathimerini.gr/life/561579898/enas-iaponikos-kipos-sto-kentro-tis-athinas/ ''Ένας ιαπωνικός κήπος στο κέντρο της Αθήνας'' reta artikolo de la 10-a de novembro 2021 ĉe www.kathimerini.gr] * [https://www.lifo.gr/now/greece/egkainiastike-o-protos-iaponikos-kipos-sto-pagkrati-apo-ton-dimo-athinaion-me-50-dentra ''Ο πρώτος ιαπωνικός κήπος στην Αθήνα: 50 δέντρα και 3.000 θάμνοι στο Παγκράτι'' reta artikolo de la 10-a de novembro 2021 ĉe www.lifo.gr] * [https://www.thenationalherald.com/the-first-japanese-park-of-athens-opens-its-gates/ ''The First Japanese Park of Athens Opens Its Gates'', reta artikolo de la 11-a de julio 2022 ĉe www.thenationalherald.com] * [https://news.gtp.gr/2021/11/12/japanese-garden-opens-in-athens/ ''Japanese Garden Opens in Athens'', reta artikolo de la 12-a de novembro 2021 ĉe news.gtp.gr] * [https://www.themayor.eu/en/a/view/athens-unveils-its-first-japanese-garden-9322 Svilena Iotkovsk: ''Athens unveils its first Japanese Garden'', reta artikolo ĉe www.themayor.eu] == Referencoj == {{referencoj}} {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Ateno]] [[Kategorio:Parkoj en Grekio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Ateno]] [[Kategorio:Rilatoj de Japanio kaj Grekio]] l08iqslmvcuxvbjd84unezalzn4nzme 0 945047 9384577 2026-05-26T19:50:22Z Γλωσσολαλιά 253200 Alidirektigis al [[Nacia Pinakoteko (Ateno)]] 9384577 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nacia Pinakoteko (Ateno)]] jn4spo0w6vjxaarb49ktqrktbc343up 14 945048 9384578 2026-05-26T19:53:39Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Grekio]][[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Japanio]]" 9384578 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Grekio]][[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Japanio]] pplmfnim6rskd9yzmpshw49n0irft19 0 945049 9384594 2026-05-26T20:30:05Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto verda spaco |sen banderolo=jes |nomo= Japana ĝardeno en Bonn |dosiero = Japanischer-garten-eingang-03.jpg |priskribo de dosiero = Enirejo al la ĝardeno |landoj= {{Germanio}} |dato= Bonn |tipo = [[japana ĝardeno]] |dato= 1979 }} La '''Japana ĝardeno''' en la [[Bonn]]-a [[parko Rheinaue]] estis malfermita la 27-an de aprilo 1979 en la tiama ĉefurbo de [[FRG]] kadre de la [[Bundesgartenschau 1979]]...." 9384594 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |sen banderolo=jes |nomo= Japana ĝardeno en Bonn |dosiero = Japanischer-garten-eingang-03.jpg |priskribo de dosiero = Enirejo al la ĝardeno |landoj= {{Germanio}} |dato= Bonn |tipo = [[japana ĝardeno]] |dato= 1979 }} La '''Japana ĝardeno''' en la [[Bonn]]-a [[parko Rheinaue]] estis malfermita la 27-an de aprilo 1979 en la tiama ĉefurbo de [[FRG]] kadre de la [[Bundesgartenschau 1979]]. == Historio == La [[Registaro de Japanio]], kiel sian kontribuon al la Federacia ĝardena ekspozicio de 1979, komisiis la prezidanton de sia asocio pri pejzaĝa dezajno, d-ron Akira Sato, krei [[japana ĝardeno|japanan ĝardenon]].<ref>{{cite web |url=https://www.bonn.de/bonn-erleben/aktiv-und-unterwegs/parks-und-gaerten/freizeitpark-rheinaue.php |title=Libertempa parko Rheinaue |lang=de-DE |date=2025-07-29}}</ref> La Japana ĝardeno estas unu el la malmultaj naciaj kontribuoj al la Federacia ĝardena ekspozicio,<ref>[https://www.visit-bonn-region.de/poi/japanischer-garten Japanischer Garten @ visit Bonn]</ref> kiuj konserviĝis longtempe.<ref>{{cite web |url=https://bonn.wiki/wiki/Japanischer_Garten |title=Japanischer Garten – Bonn.wiki |lang=de |date=2025-07-29}}</ref> Ekde 2001, civitanoj per la asocio «Bonsai-Team Bonn» partoprenas en la prizorgo de la ĝardeno. Ekde 2002, ĉiujare printempe dum la semajnfino de [[Pentekosto]] okazas ekspozicio de [[Bonsajo|bonsajoj]].<ref>{{cite web |url=https://www.bonsai-team-bonn.de/html/wie_alles_begann.html |title=Kiel ĉio komenciĝis |date=2025-07-29}}</ref> == Priskribo == La [[japana ĝardeno]] estis kreita en la stilo Tsukiyama-Sensai, kie la ĉefaj elementoj estas lago, insulo (japane nomata Nakashima) kaj malgranda monteto. [[Dosiero:Pagode japanischer garten bonn.jpg|eta|Vido al la pagodo]] [[Dosiero:Japanischer Garten in der Bonner Rheinaue.jpg|eta|Vido al la lago aŭtune]] Tamen, oni rezignis pri pura [[Meditado|medita]] ĝardeno en la stilo de la malnovaj ĝardenoj de [[Kioto]] kaj anstataŭe kreis ĝardenon kun cirkla vojo, kiel en la [[Edo-periodo]]. En unu parto estis kreita ankaŭ tiel nomata ĝardeno [[Karesansui|Kare-San-Sui]] (seka ĝardeno), kiel estis kutime en la [[Muromaĉi-periodo]], kaj estis inkluditaj apartaj elementoj de teĝardeno. La loko por promenado estas relative malgranda kompare kun la akva surfaco, kio povas esti klarigita nur per la amo de la japanoj al akvo. Tial grava parto estas ankaŭ la akvofalo. Aliaj elementoj estas 13-ŝtupa [[pagodo]] kaj ŝtonaj lanternoj de diversaj specoj kaj celoj. Tiaj pagodoj, kiuj jam en la [[Nara-periodo]] estis instalataj en temploj kaj havis budhisman signifon, ekde la Edo-periodo ne plu havas religian signifon. Ili estas nur ornamoj en ĝardenoj. Ĉe la aranĝo de la ĝardeno estis uzitaj du ĉefaj teknikoj. Unue, estis inkludita la ĉirkaŭa pejzaĝo (japane tio nomiĝas la tekniko Shakkei), kaj due, la ĝardeno estis projektita tiel, ke la akvaj surfacoj kaj la tuta ĝardeno estas videblaj nur post kiam oni trairas iun distancon tra la teritorio. La ĝardeno estas apartigita de la parko Rheinaue per barilo. == Elementoj de la ĝardeno == [[Dosiero:Japanischer-garten-steinlaterne-see-01.jpg|eta|Vido al unu el la ŝtonaj lanternoj.]] * Pordego * Ŝtonaj lanternoj de diversaj specoj * Pavimita vojo * Ŝtonĝardeno * Artefarita monteto * Ĉambro (Machiai) * Fontano * Belvedero * Monta rojo kaj akvofalo * 13-ŝtupa pagodo == Ekskurso tra la ĝardeno == [[Dosiero:Japanischer-garten-weg-04.jpg|eta|Vido al la enireja zono.]] [[Dosiero:Japanischer-garten-steinlaterne-see-06.jpg|eta|Vido al la lago kun ŝtona lanterno en la fono.]] [[Dosiero:Bonn-545 Japanischer Garten (Bonn).JPG|eta|Japana ĝardeno (Bonn), vido el aero (oktobro 2015)]] La eniro en la ĝardenon okazas tra pordego konstruita en la stilo de teceremonio, kaj indas ĉirkaŭiri ĝin maldekstrume. Maldekstre de la pordego troviĝas bonveniga ŝtono kun tri ideogramoj (legataj de supre malsupren): «ne», «maljuna, maljuniĝi, aĝo» kaj «pordego». Litera traduko: «Pordego de nemaljuniĝo»; pli poezie: «Pordego de eterna juneco» aŭ «tiu, kiu trapasos ĉi tiun pordegon, ne maljuniĝos». Tuj post la eniro la rigardo falas sur la remparitan monteton (Tsukiyama) kaj sur ŝtonan lanternon (Nishinoya). La monteto komence kaŝas la veran formon de la ĝardeno por plifortigi la antaŭsenton. Sur la ŝtona lanterno troviĝas memorplakedo, kiu memorigas pri la Federacia ĝardena ekspozicio. Se oni turniĝas dekstren kaj iras laŭ la mozaika, per mallarĝaj, longaj ŝtonoj pavimita vojeto (en la stilo de japana teĝardeno nomata Nobedun), oni povas atingi malgrandan lignan kabanon kun imitaĵo de puto (Izutsu). Ĉe la maldekstra flanko de la vojeto troviĝas seka ĝardeno en la stilo Kare-Sansui. La ligna kabano, Machiai, estas atendĉambro, kie la vizitanto prepariĝas por la estonta teceremonio. La vojeto kondukas tra ligna ponto al malgranda insulo, de kie unuafoje malfermiĝas vido al la tuta ĝardeno kun la lago. Sur la insulo troviĝas plia ŝtona lanterno (Yukimi). Ĉi tie la vizitanto ekscias, kion signifas la tekniko Shakkei, ĉar unuafoje malfermiĝas vido al Siebengebirge, kio donas al la ĝardeno majestecon kaj vastecon. La vojeto kondukas tra la dua ponto al Azumaya, seslatera ligna belvedero kun kupra tegmento en la stilo de teceremonio. De la malferma platformo antaŭ la belvedero, kiu servas por la preparado al la teceremonio, malfermiĝas vido al malgranda akvofalo, inkluzive de sabla benko, kiu imitas blankan graniton, sur kiu staras la pagodo. 500 tunoj da ŝtonoj por la sabla benko estis elektitaj en la montoj de [[Hanamaki]] en la [[Gubernio Iŭate|gubernio Iŭate]] kaj transportitaj al Germanio. La vojeto kondukas plue supren laŭ la monteto al la fonto de la monta rojo. Per ŝtupoj, nomataj Sawatari, la rojo estas trapasebla. Ĉi tie malfermiĝas vido al pluraj kataraktoj kaj granda akvofalo. Irante laŭ la vojeto, oni povas atingi vidpunkton, de kiu denove malfermiĝas vido al la tuta ĝardeno. La vojeto, pasante preter la pagodo kaj la ŝtona lanterno (Oribe), kiu devas aldoni artefaritan elementon al la pejzaĝo, nun denove kondukas al la enirejo. == Fontoj == {{referencoj}} == Literaturo == * {{libro|titolo=Der japanische Garten: ein Kunstwerk|aŭtoro=Irmtraud Schaarschmidt-Richter|lingvo=de|jaro=1979|eldonejo=Office du Livre}} {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Bonn]] [[Kategorio:Japana ĝardeno|Bonn]] 55ak1sps10n2b02cjgvj4tp4pjrrn9z 9384595 9384594 2026-05-26T20:30:47Z Γλωσσολαλιά 253200 9384595 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |sen banderolo=jes |nomo= Japana ĝardeno en Bonn |dosiero = Japanischer-garten-eingang-03.jpg |priskribo de dosiero = Enirejo al la ĝardeno |landoj= {{Germanio}} |urbo= {{Bonno}} |tipo = [[japana ĝardeno]] |dato= 1979 }} La '''Japana ĝardeno''' en la [[Bonn]]-a [[parko Rheinaue]] estis malfermita la 27-an de aprilo 1979 en la tiama ĉefurbo de [[FRG]] kadre de la [[Bundesgartenschau 1979]]. == Historio == La [[Registaro de Japanio]], kiel sian kontribuon al la Federacia ĝardena ekspozicio de 1979, komisiis la prezidanton de sia asocio pri pejzaĝa dezajno, d-ron Akira Sato, krei [[japana ĝardeno|japanan ĝardenon]].<ref>{{cite web |url=https://www.bonn.de/bonn-erleben/aktiv-und-unterwegs/parks-und-gaerten/freizeitpark-rheinaue.php |title=Libertempa parko Rheinaue |lang=de-DE |date=2025-07-29}}</ref> La Japana ĝardeno estas unu el la malmultaj naciaj kontribuoj al la Federacia ĝardena ekspozicio,<ref>[https://www.visit-bonn-region.de/poi/japanischer-garten Japanischer Garten @ visit Bonn]</ref> kiuj konserviĝis longtempe.<ref>{{cite web |url=https://bonn.wiki/wiki/Japanischer_Garten |title=Japanischer Garten – Bonn.wiki |lang=de |date=2025-07-29}}</ref> Ekde 2001, civitanoj per la asocio «Bonsai-Team Bonn» partoprenas en la prizorgo de la ĝardeno. Ekde 2002, ĉiujare printempe dum la semajnfino de [[Pentekosto]] okazas ekspozicio de [[Bonsajo|bonsajoj]].<ref>{{cite web |url=https://www.bonsai-team-bonn.de/html/wie_alles_begann.html |title=Kiel ĉio komenciĝis |date=2025-07-29}}</ref> == Priskribo == La [[japana ĝardeno]] estis kreita en la stilo Tsukiyama-Sensai, kie la ĉefaj elementoj estas lago, insulo (japane nomata Nakashima) kaj malgranda monteto. [[Dosiero:Pagode japanischer garten bonn.jpg|eta|Vido al la pagodo]] [[Dosiero:Japanischer Garten in der Bonner Rheinaue.jpg|eta|Vido al la lago aŭtune]] Tamen, oni rezignis pri pura [[Meditado|medita]] ĝardeno en la stilo de la malnovaj ĝardenoj de [[Kioto]] kaj anstataŭe kreis ĝardenon kun cirkla vojo, kiel en la [[Edo-periodo]]. En unu parto estis kreita ankaŭ tiel nomata ĝardeno [[Karesansui|Kare-San-Sui]] (seka ĝardeno), kiel estis kutime en la [[Muromaĉi-periodo]], kaj estis inkluditaj apartaj elementoj de teĝardeno. La loko por promenado estas relative malgranda kompare kun la akva surfaco, kio povas esti klarigita nur per la amo de la japanoj al akvo. Tial grava parto estas ankaŭ la akvofalo. Aliaj elementoj estas 13-ŝtupa [[pagodo]] kaj ŝtonaj lanternoj de diversaj specoj kaj celoj. Tiaj pagodoj, kiuj jam en la [[Nara-periodo]] estis instalataj en temploj kaj havis budhisman signifon, ekde la Edo-periodo ne plu havas religian signifon. Ili estas nur ornamoj en ĝardenoj. Ĉe la aranĝo de la ĝardeno estis uzitaj du ĉefaj teknikoj. Unue, estis inkludita la ĉirkaŭa pejzaĝo (japane tio nomiĝas la tekniko Shakkei), kaj due, la ĝardeno estis projektita tiel, ke la akvaj surfacoj kaj la tuta ĝardeno estas videblaj nur post kiam oni trairas iun distancon tra la teritorio. La ĝardeno estas apartigita de la parko Rheinaue per barilo. == Elementoj de la ĝardeno == [[Dosiero:Japanischer-garten-steinlaterne-see-01.jpg|eta|Vido al unu el la ŝtonaj lanternoj.]] * Pordego * Ŝtonaj lanternoj de diversaj specoj * Pavimita vojo * Ŝtonĝardeno * Artefarita monteto * Ĉambro (Machiai) * Fontano * Belvedero * Monta rojo kaj akvofalo * 13-ŝtupa pagodo == Ekskurso tra la ĝardeno == [[Dosiero:Japanischer-garten-weg-04.jpg|eta|Vido al la enireja zono.]] [[Dosiero:Japanischer-garten-steinlaterne-see-06.jpg|eta|Vido al la lago kun ŝtona lanterno en la fono.]] [[Dosiero:Bonn-545 Japanischer Garten (Bonn).JPG|eta|Japana ĝardeno (Bonn), vido el aero (oktobro 2015)]] La eniro en la ĝardenon okazas tra pordego konstruita en la stilo de teceremonio, kaj indas ĉirkaŭiri ĝin maldekstrume. Maldekstre de la pordego troviĝas bonveniga ŝtono kun tri ideogramoj (legataj de supre malsupren): «ne», «maljuna, maljuniĝi, aĝo» kaj «pordego». Litera traduko: «Pordego de nemaljuniĝo»; pli poezie: «Pordego de eterna juneco» aŭ «tiu, kiu trapasos ĉi tiun pordegon, ne maljuniĝos». Tuj post la eniro la rigardo falas sur la remparitan monteton (Tsukiyama) kaj sur ŝtonan lanternon (Nishinoya). La monteto komence kaŝas la veran formon de la ĝardeno por plifortigi la antaŭsenton. Sur la ŝtona lanterno troviĝas memorplakedo, kiu memorigas pri la Federacia ĝardena ekspozicio. Se oni turniĝas dekstren kaj iras laŭ la mozaika, per mallarĝaj, longaj ŝtonoj pavimita vojeto (en la stilo de japana teĝardeno nomata Nobedun), oni povas atingi malgrandan lignan kabanon kun imitaĵo de puto (Izutsu). Ĉe la maldekstra flanko de la vojeto troviĝas seka ĝardeno en la stilo Kare-Sansui. La ligna kabano, Machiai, estas atendĉambro, kie la vizitanto prepariĝas por la estonta teceremonio. La vojeto kondukas tra ligna ponto al malgranda insulo, de kie unuafoje malfermiĝas vido al la tuta ĝardeno kun la lago. Sur la insulo troviĝas plia ŝtona lanterno (Yukimi). Ĉi tie la vizitanto ekscias, kion signifas la tekniko Shakkei, ĉar unuafoje malfermiĝas vido al Siebengebirge, kio donas al la ĝardeno majestecon kaj vastecon. La vojeto kondukas tra la dua ponto al Azumaya, seslatera ligna belvedero kun kupra tegmento en la stilo de teceremonio. De la malferma platformo antaŭ la belvedero, kiu servas por la preparado al la teceremonio, malfermiĝas vido al malgranda akvofalo, inkluzive de sabla benko, kiu imitas blankan graniton, sur kiu staras la pagodo. 500 tunoj da ŝtonoj por la sabla benko estis elektitaj en la montoj de [[Hanamaki]] en la [[Gubernio Iŭate|gubernio Iŭate]] kaj transportitaj al Germanio. La vojeto kondukas plue supren laŭ la monteto al la fonto de la monta rojo. Per ŝtupoj, nomataj Sawatari, la rojo estas trapasebla. Ĉi tie malfermiĝas vido al pluraj kataraktoj kaj granda akvofalo. Irante laŭ la vojeto, oni povas atingi vidpunkton, de kiu denove malfermiĝas vido al la tuta ĝardeno. La vojeto, pasante preter la pagodo kaj la ŝtona lanterno (Oribe), kiu devas aldoni artefaritan elementon al la pejzaĝo, nun denove kondukas al la enirejo. == Fontoj == {{referencoj}} == Literaturo == * {{libro|titolo=Der japanische Garten: ein Kunstwerk|aŭtoro=Irmtraud Schaarschmidt-Richter|lingvo=de|jaro=1979|eldonejo=Office du Livre}} {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Bonn]] [[Kategorio:Japana ĝardeno|Bonn]] hawpe7cjbp7gzuzggpcxkw3ls281t4r 0 945050 9384596 2026-05-26T20:32:58Z Alifono 114488 Kreita per traduko de la paĝo "[[:sv:Special:Redirect/revision/59189033|Faik Konitza]]" 9384596 wikitext text/x-wiki '''Faik bejo Konica''' (poste nomata '''Faïk Dominik Konitza''' aŭ '''Faik Konitza''' (naskita la[[15-an de marto]] [[1875]] en Konicë - mortinta la[[15-an de decembro]] [[1942]] en [[Vaŝingtono]]) estis [[Albanoj|albana]] intelektulo, kiu multe kontribuis al la antaŭenigo de la albana kulturo, historio kaj lingvo, eldonisto, publicisto, ĵurnalisto kaj albana diplomato. Lia provizora Albanio estis inter la tribunoj de albana ĵurnalismo dum dek tri jaroj. Konica mem estas konata pro sia erudicio, ĵurnalismo, stilo kaj la influo, kiun li havis sur la albanan kulturon kaj politikon<ref>(en) Skendi, Stavro (1967). ''The Albanian national awakening''. Princeton University Press. pp. 125–126, 347. <nowiki>ISBN 9781400847761</nowiki>.</ref>. Kune kun [[Querim Panarity|Querim Panarity,]] li revivigis la flagon uzitan de [[Skanderbeg]] por [[Albanio]] en la 15-a jarcento. Biografio Faik Konica ricevis sian bazan lernejan edukadon en la [[turka lingvo]] en sia hejmvilaĝo Konicë kiu troviĝis en norda [[Grekio]] ekde [[1913]], proksime al la albana limo, sed ĝis tiam apartenis al la [[Otomana Imperio]]. Li poste studis ĉe la jezuita kolegio en [[Shkodër|Ŝkodro]] (''Shkodër'') kaj poste ĉe la franclingva Galata Lernejo en Istanbulo. En [[1890]] li estis sendita al [[Francio]] por studoj, kie li restis dum sep jaroj. En Francio, Faik konvertiĝis de [[islamo]] al [[katolikismo]], kaj nomis sin ''Dominik''. En [[1897]] li iris al [[Bruselo]], kie li fondis la provizoran Albanion, kun helpo de la aŭstro-hungaraj aŭtoritatoj<ref>(sq) Ikonomi, Ilir (2011). ''Faik Konica: jeta në Uashington'' (Faik Konica: Vivo en Vaŝingtoni). Tirano: Onufri. p. 108. ISBN  978-99956-87-41-0.</ref>. == Verkaro == Li ankaŭ estas la [[eksterlingva verkisto]] ĉar li verkis du romanojn en la [[franca lingvo]], sub la pseŭdonimo '''Jean de Croia''' (Sq. Gjoni i Krujës): ''Le mariage de Leila'' sekvita de (La Geedziĝo de Leila sekvita de ''Sotiri et Mitka'' (Sotiri kaj Mitka) publikigita en 1911 en Parizo<ref>(sq) Zejno, Krenar (la 20-an de majo 2018). "''[https://web.archive.org/web/20200425084805/http://www.gazetadita.al/faik-konica-gjoni-i-krujes-dhe-dy-romane-te-panjohura/ Faik Konica, Gjoni i Krujës dhe dy romane të panjohura]''" (Faik Konica, Johano de Krujës kaj du nekonataj romanoj) . Gazetadita.al. [http://www.gazetadita.al/faik-konica-gjoni-i-krujes-dhe-dy-romane-te-panjohura/ Arkivita el la originalo], la 25an de aprilo 2020. Alirdato: la 13-an de aŭgusto 2021 .</ref>. Li ankaŭ lernis la [[italan]]. == Vidu ankaŭ == * [[Albanlingva literaturo|Albana literaturo]] == Fontoj == * [http://www.elsie.de/pdf/articles/A2000IntroKonitza.pdf La retejo de Robert Elsie pri Faik Konitza (pdf)] (angla) [[Kategorio:Viroj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1942]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1875]] [[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]] [[Kategorio:Albanaj verkistoj]] feq6tkom0kl355k3m6d98ii0tznvuo5 9384603 9384596 2026-05-26T20:45:09Z Alifono 114488 Referencoj 9384603 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Faik bejo Konica''' (poste nomata '''Faïk Dominik Konitza''' (naskita la[[15-a de marto|15-an de marto]] [[1875]] en Konicë - mortinta la[[15-a de decembro|15-an de decembro]] [[1942]] en [[Vaŝingtono]]) estis [[Albanoj|albana]] intelektulo, kiu multe kontribuis al la antaŭenigo de la albana kulturo, historio kaj lingvo, eldonisto, publicisto, ĵurnalisto kaj albana diplomato. Lia provizora Albanio estis inter la tribunoj de albana ĵurnalismo dum dek tri jaroj. Konica mem estas konata pro sia erudicio, ĵurnalismo, stilo kaj la influo, kiun li havis sur la albanan kulturon kaj politikon<ref>(en) Skendi, Stavro (1967). ''The Albanian national awakening''. Princeton University Press. pp. 125–126, 347. <nowiki>ISBN 9781400847761</nowiki>.</ref>. Kune kun [[Querim Panarity|Querim Panarity,]] li revivigis la flagon uzitan de [[Skanderbeg]] por [[Albanio]] en la 15-a jarcento. == Biografio == Faik Konica ricevis sian bazan lernejan edukadon en la [[turka lingvo]] en sia hejmvilaĝo Konicë kiu troviĝis en norda [[Grekio]] ekde [[1913]], proksime al la albana limo, sed ĝis tiam apartenis al la [[Otomana Imperio]]. Li poste studis ĉe la jezuita kolegio en [[Shkodër|Ŝkodro]] (''Shkodër'') kaj poste ĉe la franclingva Galata Lernejo en Istanbulo. En [[1890]] li estis sendita al [[Francio]] por studoj, kie li restis dum sep jaroj. En Francio, Faik konvertiĝis de [[islamo]] al [[katolikismo]], kaj nomis sin ''Dominik''<ref>(angla) [http://www.elsie.de/pdf/articles/A2000IntroKonitza.pdf La retejo de Robert Elsie pri Faik Konitza (pdf)] </ref>. En [[1897]] li iris al [[Bruselo]], kie li fondis la provizoran Albanion, kun helpo de la aŭstro-hungaraj aŭtoritatoj<ref>(sq) Ikonomi, Ilir (2011). ''Faik Konica: jeta në Uashington'' (Faik Konica: Vivo en Vaŝingtoni). Tirano: Onufri. p. 108. ISBN  978-99956-87-41-0.</ref>. == Verkaro == Li ankaŭ estas la [[eksterlingva verkisto]] ĉar li verkis du romanojn en la [[franca lingvo]], sub la pseŭdonimo '''Jean de Croia''' (Sq. Gjoni i Krujës): ''Le mariage de Leila'' sekvita de (La Geedziĝo de Leila sekvita de ''Sotiri et Mitka'' (Sotiri kaj Mitka) publikigita en 1911 en Parizo<ref>(sq) Zejno, Krenar (la 20-an de majo 2018). "''[https://web.archive.org/web/20200425084805/http://www.gazetadita.al/faik-konica-gjoni-i-krujes-dhe-dy-romane-te-panjohura/ Faik Konica, Gjoni i Krujës dhe dy romane të panjohura]''" (Faik Konica, Johano de Krujës kaj du nekonataj romanoj) . Gazetadita.al. [http://www.gazetadita.al/faik-konica-gjoni-i-krujes-dhe-dy-romane-te-panjohura/ Arkivita el la originalo], la 25an de aprilo 2020. Alirdato: la 13-an de aŭgusto 2021 .</ref>. Li ankaŭ lernis la [[italan]]. == Vidu ankaŭ == * [[Albanlingva literaturo|Albana literaturo]] == Referencoj == [[Kategorio:Viroj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1942]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1875]] [[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]] [[Kategorio:Albanaj verkistoj]] 72y3uxlqjgmvfpl93der1lpniayu85a 9384605 9384603 2026-05-26T20:48:25Z Alifono 114488 /* Verkaro */ 9384605 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Faik bejo Konica''' (poste nomata '''Faïk Dominik Konitza''' (naskita la[[15-a de marto|15-an de marto]] [[1875]] en Konicë - mortinta la[[15-a de decembro|15-an de decembro]] [[1942]] en [[Vaŝingtono]]) estis [[Albanoj|albana]] intelektulo, kiu multe kontribuis al la antaŭenigo de la albana kulturo, historio kaj lingvo, eldonisto, publicisto, ĵurnalisto kaj albana diplomato. Lia provizora Albanio estis inter la tribunoj de albana ĵurnalismo dum dek tri jaroj. Konica mem estas konata pro sia erudicio, ĵurnalismo, stilo kaj la influo, kiun li havis sur la albanan kulturon kaj politikon<ref>(en) Skendi, Stavro (1967). ''The Albanian national awakening''. Princeton University Press. pp. 125–126, 347. <nowiki>ISBN 9781400847761</nowiki>.</ref>. Kune kun [[Querim Panarity|Querim Panarity,]] li revivigis la flagon uzitan de [[Skanderbeg]] por [[Albanio]] en la 15-a jarcento. == Biografio == Faik Konica ricevis sian bazan lernejan edukadon en la [[turka lingvo]] en sia hejmvilaĝo Konicë kiu troviĝis en norda [[Grekio]] ekde [[1913]], proksime al la albana limo, sed ĝis tiam apartenis al la [[Otomana Imperio]]. Li poste studis ĉe la jezuita kolegio en [[Shkodër|Ŝkodro]] (''Shkodër'') kaj poste ĉe la franclingva Galata Lernejo en Istanbulo. En [[1890]] li estis sendita al [[Francio]] por studoj, kie li restis dum sep jaroj. En Francio, Faik konvertiĝis de [[islamo]] al [[katolikismo]], kaj nomis sin ''Dominik''<ref>(angla) [http://www.elsie.de/pdf/articles/A2000IntroKonitza.pdf La retejo de Robert Elsie pri Faik Konitza (pdf)] </ref>. En [[1897]] li iris al [[Bruselo]], kie li fondis la provizoran Albanion, kun helpo de la aŭstro-hungaraj aŭtoritatoj<ref>(sq) Ikonomi, Ilir (2011). ''Faik Konica: jeta në Uashington'' (Faik Konica: Vivo en Vaŝingtoni). Tirano: Onufri. p. 108. ISBN  978-99956-87-41-0.</ref>. == Verkaro == Li ankaŭ estas la [[Eksterlingvaj verkistoj|eksterlingva verkisto]] ĉar li verkis du romanojn en la [[franca lingvo]], sub la pseŭdonimo '''Jean de Croia''' (Sq. Gjoni i Krujës): ''Le mariage de Leila'' sekvita de (La Geedziĝo de Leila sekvita de ''Sotiri et Mitka'' (Sotiri kaj Mitka) publikigita en 1911 en Parizo<ref>(sq) Zejno, Krenar (la 20-an de majo 2018). "''[https://web.archive.org/web/20200425084805/http://www.gazetadita.al/faik-konica-gjoni-i-krujes-dhe-dy-romane-te-panjohura/ Faik Konica, Gjoni i Krujës dhe dy romane të panjohura]''" (Faik Konica, Johano de Krujës kaj du nekonataj romanoj) . Gazetadita.al. [http://www.gazetadita.al/faik-konica-gjoni-i-krujes-dhe-dy-romane-te-panjohura/ Arkivita el la originalo], la 25an de aprilo 2020. Alirdato: la 13-an de aŭgusto 2021 .</ref>. Li ankaŭ lernis la [[italan]]. == Vidu ankaŭ == * [[Albanlingva literaturo|Albana literaturo]] == Referencoj == [[Kategorio:Viroj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1942]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1875]] [[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]] [[Kategorio:Albanaj verkistoj]] i203iv0n4sdhwuuda51poxbdpantch3 9384607 9384605 2026-05-26T20:52:12Z Alifono 114488 /* Verkaro */ 9384607 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Faik bejo Konica''' (poste nomata '''Faïk Dominik Konitza''' (naskita la[[15-a de marto|15-an de marto]] [[1875]] en Konicë - mortinta la[[15-a de decembro|15-an de decembro]] [[1942]] en [[Vaŝingtono]]) estis [[Albanoj|albana]] intelektulo, kiu multe kontribuis al la antaŭenigo de la albana kulturo, historio kaj lingvo, eldonisto, publicisto, ĵurnalisto kaj albana diplomato. Lia provizora Albanio estis inter la tribunoj de albana ĵurnalismo dum dek tri jaroj. Konica mem estas konata pro sia erudicio, ĵurnalismo, stilo kaj la influo, kiun li havis sur la albanan kulturon kaj politikon<ref>(en) Skendi, Stavro (1967). ''The Albanian national awakening''. Princeton University Press. pp. 125–126, 347. <nowiki>ISBN 9781400847761</nowiki>.</ref>. Kune kun [[Querim Panarity|Querim Panarity,]] li revivigis la flagon uzitan de [[Skanderbeg]] por [[Albanio]] en la 15-a jarcento. == Biografio == Faik Konica ricevis sian bazan lernejan edukadon en la [[turka lingvo]] en sia hejmvilaĝo Konicë kiu troviĝis en norda [[Grekio]] ekde [[1913]], proksime al la albana limo, sed ĝis tiam apartenis al la [[Otomana Imperio]]. Li poste studis ĉe la jezuita kolegio en [[Shkodër|Ŝkodro]] (''Shkodër'') kaj poste ĉe la franclingva Galata Lernejo en Istanbulo. En [[1890]] li estis sendita al [[Francio]] por studoj, kie li restis dum sep jaroj. En Francio, Faik konvertiĝis de [[islamo]] al [[katolikismo]], kaj nomis sin ''Dominik''<ref>(angla) [http://www.elsie.de/pdf/articles/A2000IntroKonitza.pdf La retejo de Robert Elsie pri Faik Konitza (pdf)] </ref>. En [[1897]] li iris al [[Bruselo]], kie li fondis la provizoran Albanion, kun helpo de la aŭstro-hungaraj aŭtoritatoj<ref>(sq) Ikonomi, Ilir (2011). ''Faik Konica: jeta në Uashington'' (Faik Konica: Vivo en Vaŝingtoni). Tirano: Onufri. p. 108. ISBN  978-99956-87-41-0.</ref>. == Verkaro == Li ankaŭ estas la [[Eksterlingvaj verkistoj|eksterlingva verkisto]] ĉar li verkis du romanojn en la [[franca lingvo]], sub la pseŭdonimo '''Jean de Croia''' (Sq. Gjoni i Krujës): ''Le mariage de Leila'' sekvita de (La Geedziĝo de Leila sekvita de ''Sotiri et Mitka'' (Sotiri kaj Mitka) publikigita en 1911 en Parizo<ref>(sq) Zejno, Krenar (la 20-an de majo 2018). "''[https://web.archive.org/web/20200425084805/http://www.gazetadita.al/faik-konica-gjoni-i-krujes-dhe-dy-romane-te-panjohura/ Faik Konica, Gjoni i Krujës dhe dy romane të panjohura]''" (Faik Konica, Johano de Krujës kaj du nekonataj romanoj) . Gazetadita.al. [http://www.gazetadita.al/faik-konica-gjoni-i-krujes-dhe-dy-romane-te-panjohura/ Arkivita el la originalo], la 25an de aprilo 2020. Alirdato: la 13-an de aŭgusto 2021 .</ref>. Li ankaŭ lernis la [[Itala lingvo|italan]]. == Vidu ankaŭ == * [[Albanlingva literaturo|Albana literaturo]] == Referencoj == [[Kategorio:Viroj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1942]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1875]] [[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]] [[Kategorio:Albanaj verkistoj]] booi4pafl3qf3ulyc3rihsu94qjibpg 9384613 9384607 2026-05-26T21:01:31Z Alifono 114488 Literaturo 9384613 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Faik bejo Konica''' (poste nomata '''Faïk Dominik Konitza''' (naskita la[[15-a de marto|15-an de marto]] [[1875]] en Konicë - mortinta la[[15-a de decembro|15-an de decembro]] [[1942]] en [[Vaŝingtono]]) estis [[Albanoj|albana]] intelektulo, kiu multe kontribuis al la antaŭenigo de la albana kulturo, historio kaj lingvo, eldonisto, publicisto, ĵurnalisto kaj albana diplomato. Lia provizora Albanio estis inter la tribunoj de albana ĵurnalismo dum dek tri jaroj. Konica mem estas konata pro sia erudicio, ĵurnalismo, stilo kaj la influo, kiun li havis sur la albanan kulturon kaj politikon<ref>(en) Skendi, Stavro (1967). ''The Albanian national awakening''. Princeton University Press. pp. 125–126, 347. <nowiki>ISBN 9781400847761</nowiki>.</ref>. Kune kun [[Querim Panarity|Querim Panarity,]] li revivigis la flagon uzitan de [[Skanderbeg]] por [[Albanio]] en la 15-a jarcento. == Biografio == Faik Konica ricevis sian bazan lernejan edukadon en la [[turka lingvo]] en sia hejmvilaĝo Konicë kiu troviĝis en norda [[Grekio]] ekde [[1913]], proksime al la albana limo, sed ĝis tiam apartenis al la [[Otomana Imperio]]. Li poste studis ĉe la jezuita kolegio en [[Shkodër|Ŝkodro]] (''Shkodër'') kaj poste ĉe la franclingva Galata Lernejo en Istanbulo. En [[1890]] li estis sendita al [[Francio]] por studoj, kie li restis dum sep jaroj. En Francio, Faik konvertiĝis de [[islamo]] al [[katolikismo]], kaj nomis sin ''Dominik''<ref>(angla) [http://www.elsie.de/pdf/articles/A2000IntroKonitza.pdf La retejo de Robert Elsie pri Faik Konitza (pdf)] </ref>. En [[1897]] li iris al [[Bruselo]], kie li fondis la provizoran Albanion, kun helpo de la aŭstro-hungaraj aŭtoritatoj<ref>(sq) Ikonomi, Ilir (2011). ''Faik Konica: jeta në Uashington'' (Faik Konica: Vivo en Vaŝingtoni). Tirano: Onufri. p. 108. ISBN  978-99956-87-41-0.</ref>. == Verkaro == Li ankaŭ estas la [[Eksterlingvaj verkistoj|eksterlingva verkisto]] ĉar li verkis du romanojn en la [[franca lingvo]], sub la pseŭdonimo '''Jean de Croia''' (Sq. Gjoni i Krujës): ''Le mariage de Leila'' sekvita de (La Geedziĝo de Leila sekvita de ''Sotiri et Mitka'' (Sotiri kaj Mitka) publikigita en 1911 en Parizo<ref>(sq) Zejno, Krenar (la 20-an de majo 2018). "''[https://web.archive.org/web/20200425084805/http://www.gazetadita.al/faik-konica-gjoni-i-krujes-dhe-dy-romane-te-panjohura/ Faik Konica, Gjoni i Krujës dhe dy romane të panjohura]''" (Faik Konica, Johano de Krujës kaj du nekonataj romanoj) . Gazetadita.al. [http://www.gazetadita.al/faik-konica-gjoni-i-krujes-dhe-dy-romane-te-panjohura/ Arkivita el la originalo], la 25an de aprilo 2020. Alirdato: la 13-an de aŭgusto 2021 .</ref>. Li ankaŭ lernis la [[Itala lingvo|italan]]. == Literaturo == (angla) Puto, Artan. "[https://books.openedition.org/ceup/904 Faik Konitza, the Modernizer of the Albanian Language and Nation]". ''We, the People'', Central European University Press, 2009, <nowiki>https://books.openedition.org/ceup/904</nowiki>. == Vidu ankaŭ == * [[Albanlingva literaturo|Albana literaturo]] == Referencoj == [[Kategorio:Viroj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1942]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1875]] [[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]] [[Kategorio:Albanaj verkistoj]] bbuapw97wi62clnhhkmhysnycm19p1c 9384614 9384613 2026-05-26T21:08:21Z Alifono 114488 /* Biografio */ ref 3 9384614 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Faik bejo Konica''' (poste nomata '''Faïk Dominik Konitza''' (naskita la[[15-a de marto|15-an de marto]] [[1875]] en Konicë - mortinta la[[15-a de decembro|15-an de decembro]] [[1942]] en [[Vaŝingtono]]) estis [[Albanoj|albana]] intelektulo, kiu multe kontribuis al la antaŭenigo de la albana kulturo, historio kaj lingvo, eldonisto, publicisto, ĵurnalisto kaj albana diplomato. Lia provizora Albanio estis inter la tribunoj de albana ĵurnalismo dum dek tri jaroj. Konica mem estas konata pro sia erudicio, ĵurnalismo, stilo kaj la influo, kiun li havis sur la albanan kulturon kaj politikon<ref>(en) Skendi, Stavro (1967). ''The Albanian national awakening''. Princeton University Press. pp. 125–126, 347. <nowiki>ISBN 9781400847761</nowiki>.</ref>. Kune kun [[Querim Panarity|Querim Panarity,]] li revivigis la flagon uzitan de [[Skanderbeg]] por [[Albanio]] en la 15-a jarcento. == Biografio == Faik Konica ricevis sian bazan lernejan edukadon en la [[turka lingvo]] en sia hejmvilaĝo Konicë kiu troviĝis en norda [[Grekio]] ekde [[1913]], proksime al la albana limo, sed ĝis tiam apartenis al la [[Otomana Imperio]]. Li poste studis ĉe la jezuita kolegio en [[Shkodër|Ŝkodro]] (''Shkodër'') kaj poste ĉe la franclingva Galata Lernejo en Istanbulo. En [[1890]] li estis sendita al [[Francio]] por studoj, kie li restis dum sep jaroj. En Francio, Faik konvertiĝis de [[islamo]] al [[katolikismo]], kaj nomis sin ''Dominik''<ref>(angla) [http://www.elsie.de/pdf/articles/A2000IntroKonitza.pdf La retejo de Robert Elsie pri Faik Konitza (pdf)] </ref>. En [[1897]], kiam li estis nur 21-jaraĝa, Konitza iris al [[Bruselo]] kie li komencis ĉiumonatan revuon nomitan "''Albanio en Bruselo''", eldonita parte en la [[Albana lingvo|albana]] kaj parte en la [[Franca lingvo|franca]]. La revuo daŭris ĝis [[1909]] kaj estas konsiderata unu el la plej gravaj faktoroj implikitaj en la antaŭenigo de la albana lingvo kaj kulturo<ref>(angla) Puto, Artan. "[https://books.openedition.org/ceup/904 Faik Konitza, the Modernizer of the Albanian Language and Nation]", pp. 307-340</ref>. En [[Bruselo]], li fondis ankaŭ la provizoran Albanion, kun helpo de la aŭstro-hungaraj aŭtoritatoj<ref>(sq) Ikonomi, Ilir (2011). ''Faik Konica: jeta në Uashington'' (Faik Konica: Vivo en Vaŝingtoni). Tirano: Onufri. p. 108. ISBN  978-99956-87-41-0.</ref>. == Verkaro == Li ankaŭ estas la [[Eksterlingvaj verkistoj|eksterlingva verkisto]] ĉar li verkis du romanojn en la [[franca lingvo]], sub la pseŭdonimo '''Jean de Croia''' (Sq. Gjoni i Krujës): ''Le mariage de Leila'' sekvita de (La Geedziĝo de Leila sekvita de ''Sotiri et Mitka'' (Sotiri kaj Mitka) publikigita en 1911 en Parizo<ref>(sq) Zejno, Krenar (la 20-an de majo 2018). "''[https://web.archive.org/web/20200425084805/http://www.gazetadita.al/faik-konica-gjoni-i-krujes-dhe-dy-romane-te-panjohura/ Faik Konica, Gjoni i Krujës dhe dy romane të panjohura]''" (Faik Konica, Johano de Krujës kaj du nekonataj romanoj) . Gazetadita.al. [http://www.gazetadita.al/faik-konica-gjoni-i-krujes-dhe-dy-romane-te-panjohura/ Arkivita el la originalo], la 25an de aprilo 2020. Alirdato: la 13-an de aŭgusto 2021 .</ref>. Li ankaŭ lernis la [[Itala lingvo|italan]]. == Literaturo == (angla) Puto, Artan. "[https://books.openedition.org/ceup/904 Faik Konitza, the Modernizer of the Albanian Language and Nation]". ''We, the People'', Central European University Press, 2009, <nowiki>https://books.openedition.org/ceup/904</nowiki>. == Vidu ankaŭ == * [[Albanlingva literaturo|Albana literaturo]] == Referencoj == [[Kategorio:Viroj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1942]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1875]] [[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]] [[Kategorio:Albanaj verkistoj]] jqsltta9z0te9pfb3andnsnv4yi3hb9 9384617 9384614 2026-05-26T21:30:13Z Alifono 114488 /* Verkaro */ artefaritaj lingvoj 9384617 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Faik bejo Konica''' (poste nomata '''Faïk Dominik Konitza''' (naskita la[[15-a de marto|15-an de marto]] [[1875]] en Konicë - mortinta la[[15-a de decembro|15-an de decembro]] [[1942]] en [[Vaŝingtono]]) estis [[Albanoj|albana]] [[Naciismo|naciista]] intelektulo, kiu multe kontribuis al la antaŭenigo de la albana kulturo, historio kaj lingvo, eldonisto, publicisto, ĵurnalisto kaj albana diplomato. Lia provizora Albanio estis inter la tribunoj de albana ĵurnalismo dum dek tri jaroj. Konica mem estas konata pro sia erudicio, ĵurnalismo, stilo kaj la influo, kiun li havis sur la albanan kulturon kaj politikon<ref>(en) Skendi, Stavro (1967). ''The Albanian national awakening''. Princeton University Press. pp. 125–126, 347. <nowiki>ISBN 9781400847761</nowiki>.</ref>. Kune kun [[Querim Panarity|Querim Panarity,]] li revivigis la flagon uzitan de [[Skanderbeg]] por [[Albanio]] en la 15-a jarcento. Li studis en [[Istanbulo]], poste en [[Francio]] kaj [[Usono]], majstrante gravajn orientajn kaj okcidentajn lingvojn<ref name=":0" />. == Biografio == Faik Konica ricevis sian bazan lernejan edukadon en la [[turka lingvo]] en sia hejmvilaĝo Konicë kiu troviĝis en norda [[Grekio]] ekde [[1913]], proksime al la albana limo, sed ĝis tiam apartenis al la [[Otomana Imperio]]. Li poste studis ĉe la jezuita kolegio en [[Shkodër|Ŝkodro]] (''Shkodër'') kaj poste ĉe la franclingva Galata Lernejo en Istanbulo. Lia edukado estis kompletigita ĉe la [[Universitato Harvard]] (Kembriĝo, Masaĉuseco), kiam en [[1912]] li ricevis sian magistron pri literaturo. En [[1890]] li estis sendita al [[Francio]] por studoj, kie li restis dum sep jaroj. En Francio, Faik konvertiĝis de [[islamo]] al [[katolikismo]], kaj nomis sin ''Dominik''<ref>(angla) [http://www.elsie.de/pdf/articles/A2000IntroKonitza.pdf La retejo de Robert Elsie pri Faik Konitza (pdf)] </ref>. En [[1897]], kiam li estis nur 21-jaraĝa, Konitza iris al [[Bruselo]] kie li komencis ĉiumonatan revuon nomitan "''Albanio en Bruselo''", eldonita parte en la [[Albana lingvo|albana]] kaj parte en la [[Franca lingvo|franca]]. La revuo daŭris ĝis [[1909]] kaj estas konsiderata unu el la plej gravaj faktoroj implikitaj en la antaŭenigo de la albana lingvo kaj kulturo<ref name=":0">(angla) Puto, Artan. "[https://books.openedition.org/ceup/904 Faik Konitza, the Modernizer of the Albanian Language and Nation]", pp. 307-340</ref>. En [[Bruselo]], li fondis ankaŭ la provizoran Albanion, kun helpo de la aŭstro-hungaraj aŭtoritatoj<ref>(sq) Ikonomi, Ilir (2011). ''Faik Konica: jeta në Uashington'' (Faik Konica: Vivo en Vaŝingtoni). Tirano: Onufri. p. 108. ISBN  978-99956-87-41-0.</ref>. == Verkaro == Li ankaŭ estas la [[Eksterlingvaj verkistoj|eksterlingva verkisto]] ĉar li verkis du romanojn en la [[franca lingvo]], sub la pseŭdonimo '''Jean de Croia''' (Sq. Gjoni i Krujës), publikigita en 1911 en Parizo<ref>(sq) Zejno, Krenar (la 20-an de majo 2018). "''[https://web.archive.org/web/20200425084805/http://www.gazetadita.al/faik-konica-gjoni-i-krujes-dhe-dy-romane-te-panjohura/ Faik Konica, Gjoni i Krujës dhe dy romane të panjohura]''" (Faik Konica, Johano de Krujës kaj du nekonataj romanoj) . Gazetadita.al. [http://www.gazetadita.al/faik-konica-gjoni-i-krujes-dhe-dy-romane-te-panjohura/ Arkivita el la originalo], la 25an de aprilo 2020. Alirdato: la 13-an de aŭgusto 2021 .</ref>. * ''Le mariage de Leila'' sekvita de (La Geedziĝo de Leila) * ''Sotiri et Mitka'' (Sotiri kaj Mitka) Konica verkis en la franca la eseon pri [[Planlingvo|artefaritaj]] kaj [[Natura lingvo|naturaj lingvoj]] "''Essai sur les langues naturelles et les langues artificielles''" Ĝi estis verkita en [[1904]] kaj estis reago kontraŭ la disvastiĝo de la tiel nomataj universalaj lingvoj, kiel ekzemple [[Esperanto]]. Ĝi aperis en la franca revuo Pan en 1909. Konitza prezentis sian eseon kiel traktaton pri [[lingvofilozofio]], celante klarigi la internajn regulojn regantajn naturajn lingvojn<ref name=":0" />. == Literaturo == (angla) Puto, Artan. "[https://books.openedition.org/ceup/904 Faik Konitza, the Modernizer of the Albanian Language and Nation]". ''We, the People'', Central European University Press, 2009, <nowiki>https://books.openedition.org/ceup/904</nowiki>. == Vidu ankaŭ == * [[Albanlingva literaturo|Albana literaturo]] == Referencoj == [[Kategorio:Viroj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1942]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1875]] [[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]] [[Kategorio:Albanaj verkistoj]] e4j19rvhoo3rf8bz8yqwjhfzzhyvefw 9384622 9384617 2026-05-26T21:40:17Z Alifono 114488 Vidu ankaŭ: Naim Frashëri 9384622 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Faik bejo Konica''' (poste nomata '''Faïk Dominik Konitza''' (naskita la[[15-a de marto|15-an de marto]] [[1875]] en Konicë - mortinta la[[15-a de decembro|15-an de decembro]] [[1942]] en [[Vaŝingtono]]) estis [[Albanoj|albana]] [[Naciismo|naciista]] intelektulo, kiu multe kontribuis al la antaŭenigo de la albana kulturo, historio kaj lingvo, eldonisto, publicisto, ĵurnalisto kaj albana diplomato. Lia provizora Albanio estis inter la tribunoj de albana ĵurnalismo dum dek tri jaroj. Konica mem estas konata pro sia erudicio, ĵurnalismo, stilo kaj la influo, kiun li havis sur la albanan kulturon kaj politikon<ref>(en) Skendi, Stavro (1967). ''The Albanian national awakening''. Princeton University Press. pp. 125–126, 347. <nowiki>ISBN 9781400847761</nowiki>.</ref>. Kune kun [[Querim Panarity|Querim Panarity,]] li revivigis la flagon uzitan de [[Skanderbeg]] por [[Albanio]] en la 15-a jarcento. Li studis en [[Istanbulo]], poste en [[Francio]] kaj [[Usono]], majstrante gravajn orientajn kaj okcidentajn lingvojn<ref name=":0" />. == Biografio == Faik Konica ricevis sian bazan lernejan edukadon en la [[turka lingvo]] en sia hejmvilaĝo Konicë kiu troviĝis en norda [[Grekio]] ekde [[1913]], proksime al la albana limo, sed ĝis tiam apartenis al la [[Otomana Imperio]]. Li poste studis ĉe la jezuita kolegio en [[Shkodër|Ŝkodro]] (''Shkodër'') kaj poste ĉe la franclingva Galata Lernejo en Istanbulo. Lia edukado estis kompletigita ĉe la [[Universitato Harvard]] (Kembriĝo, Masaĉuseco), kiam en [[1912]] li ricevis sian magistron pri literaturo. En [[1890]] li estis sendita al [[Francio]] por studoj, kie li restis dum sep jaroj. En Francio, Faik konvertiĝis de [[islamo]] al [[katolikismo]], kaj nomis sin ''Dominik''<ref>(angla) [http://www.elsie.de/pdf/articles/A2000IntroKonitza.pdf La retejo de Robert Elsie pri Faik Konitza (pdf)] </ref>. En [[1897]], kiam li estis nur 21-jaraĝa, Konitza iris al [[Bruselo]] kie li komencis ĉiumonatan revuon nomitan "''Albanio en Bruselo''", eldonita parte en la [[Albana lingvo|albana]] kaj parte en la [[Franca lingvo|franca]]. La revuo daŭris ĝis [[1909]] kaj estas konsiderata unu el la plej gravaj faktoroj implikitaj en la antaŭenigo de la albana lingvo kaj kulturo<ref name=":0">(angla) Puto, Artan. "[https://books.openedition.org/ceup/904 Faik Konitza, the Modernizer of the Albanian Language and Nation]", pp. 307-340</ref>. En [[Bruselo]], li fondis ankaŭ la provizoran Albanion, kun helpo de la aŭstro-hungaraj aŭtoritatoj<ref>(sq) Ikonomi, Ilir (2011). ''Faik Konica: jeta në Uashington'' (Faik Konica: Vivo en Vaŝingtoni). Tirano: Onufri. p. 108. ISBN  978-99956-87-41-0.</ref>. == Verkaro == Li ankaŭ estas la [[Eksterlingvaj verkistoj|eksterlingva verkisto]] ĉar li verkis du romanojn en la [[franca lingvo]], sub la pseŭdonimo '''Jean de Croia''' (Sq. Gjoni i Krujës), publikigita en 1911 en Parizo<ref>(sq) Zejno, Krenar (la 20-an de majo 2018). "''[https://web.archive.org/web/20200425084805/http://www.gazetadita.al/faik-konica-gjoni-i-krujes-dhe-dy-romane-te-panjohura/ Faik Konica, Gjoni i Krujës dhe dy romane të panjohura]''" (Faik Konica, Johano de Krujës kaj du nekonataj romanoj) . Gazetadita.al. [http://www.gazetadita.al/faik-konica-gjoni-i-krujes-dhe-dy-romane-te-panjohura/ Arkivita el la originalo], la 25an de aprilo 2020. Alirdato: la 13-an de aŭgusto 2021 .</ref>. * ''Le mariage de Leila'' sekvita de (La Geedziĝo de Leila) * ''Sotiri et Mitka'' (Sotiri kaj Mitka) Konica verkis en la franca la eseon pri [[Planlingvo|artefaritaj]] kaj [[Natura lingvo|naturaj lingvoj]] "''Essai sur les langues naturelles et les langues artificielles''" Ĝi estis verkita en [[1904]] kaj estis reago kontraŭ la disvastiĝo de la tiel nomataj universalaj lingvoj, kiel ekzemple [[Esperanto]]. Ĝi aperis en la franca revuo Pan en 1909. Konitza prezentis sian eseon kiel traktaton pri [[lingvofilozofio]], celante klarigi la internajn regulojn regantajn naturajn lingvojn<ref name=":0" />. == Literaturo == (angla) Puto, Artan. "[https://books.openedition.org/ceup/904 Faik Konitza, the Modernizer of the Albanian Language and Nation]". ''We, the People'', Central European University Press, 2009, <nowiki>https://books.openedition.org/ceup/904</nowiki>. == Vidu ankaŭ == * [[Albanlingva literaturo|Albanlingvaa literaturo]] * [[Naim Frashëri]] == Referencoj == [[Kategorio:Viroj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1942]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1875]] [[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]] [[Kategorio:Albanaj verkistoj]] lej143g0akxpzy5vtvcgngn1kod1v62 0 945051 9384597 2026-05-26T20:36:49Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto verda spaco |nomo=Japana ĝardeno de Monako |tipo= [[Japana ĝardeno]] |dato= 1994 |arkitekto= Yasuo Beppu}} La '''Japana ĝardeno de Monako''' estas municipa parko en [[Japana ĝardeno|japana stilo]] ĉe la [[Avenuo de Princino Grace]] en la kvartalo [[Larvotto]], apud la kongresejo [[Grimaldi Forum]]<ref name="Mon">{{cite web|title=Japanese Garden|url=http://www.visitmonaco.com/en/Places-to-visit/Gardens/Japanese-Garden2|work=Visit Monaco - Japanese..." 9384597 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |nomo=Japana ĝardeno de Monako |tipo= [[Japana ĝardeno]] |dato= 1994 |arkitekto= Yasuo Beppu}} La '''Japana ĝardeno de Monako''' estas municipa parko en [[Japana ĝardeno|japana stilo]] ĉe la [[Avenuo de Princino Grace]] en la kvartalo [[Larvotto]], apud la kongresejo [[Grimaldi Forum]]<ref name="Mon">{{cite web|title=Japanese Garden|url=http://www.visitmonaco.com/en/Places-to-visit/Gardens/Japanese-Garden2|work=Visit Monaco - Japanese Garden|publisher=Visit Monaco|access-date=2013-05-25}}</ref>. La ĝardeno inkludas stiligitan monton, monteton, akvofalon, plaĝon, rivereton kaj [[ŝtonĝardeno|zen-ĝardenon]] por meditado<ref name="Mon" /><ref name="MichelinLifestyle2012" />. Ĝi estas malfermita ĉiutage de 09:00 AM ĝis la sunsubiro<ref name="Mon" />. La ĝardeno estis komisiita de [[Rainier la 3-a (Monako)|princo Rainier la 3-a]] en 1994<ref>{{cite news |last1=Brian |first1=Théo |title=Monaco’s Friends of Japan: “Japan intrigues and attracts in equal measure” |url=https://www.monaco-tribune.com/en/2022/05/monaco-friends-of-japan-japan-intrigues-and-attracts-in-equal-measure/ |access-date=2025-04-14 |work=Monaco Tribune |date=2022-05-16}}</ref> kaj estis desegnita de Yasuo Beppu, gajninto de la Flora Ekspozicio en Osako 1990, kiel miniatura reprezento de [[Ŝintoismo|ŝintoisma]] filozofio<ref name="MichelinLifestyle2012">{{cite book|author1=Michelin|author2=Michelin Travel & Lifestyle|title=Michelin Green Guide French Riviera 2012-2013|url=https://books.google.com/books?id=x2UJR6_Iy1EC&pg=PT511|accessdate=26 May 2013|date=1 April 2012|publisher=MICHELIN|isbn=978-2-06-718258-5|pages=511–}}</ref><ref name='JGard'>{{cite web|title=Japanese Garden|url=http://www.jgarden.org/gardens.asp?ID=504|work=JGarden - Gardens|publisher=JGarden|access-date=2013-05-25|archive-date=2013-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20130512173205/http://www.jgarden.org/gardens.asp?ID=504|url-status=dead}}</ref>. == Ekspozicioj == En novembro 2024, la ĝardeno gastigis ekspozicion de japana [[Bizen-ceramiko|bizena ceramiko]], kie estis prezentitaj verkoj de la [[Vivanta Nacia Trezoro (Japanio)|Vivanta Nacia Trezoro]] {{iw|Jun Isezaki|Jun Isezaki|ja|伊勢崎淳}}, kune kun verkoj de junaj nuntempaj artistoj<ref>{{cite news |last1=Imbert |first1=Estelle |title=Unmissable events for admirers of all things Japanese |url=https://www.monaco-tribune.com/en/2024/11/unmissable-events-for-admirers-of-all-things-japanese/ |access-date=2025-04-14 |work=Monaco Tribune |date=2024-11-21}}</ref><ref>{{cite news |last1=Povey |first1=Ross |title=The timeless art of Bizen ceramics to be showcased in Monaco’s Japanese Garden |url=https://news.mc/2024/11/20/the-timeless-art-of-bizen-ceramics-to-be-showcased-in-monacos-japanese-garden/ |access-date=2025-04-14 |work=Monaco News |date=2024-11-20 |lang=en}}</ref>. ==Galerio== <gallery widths="144px" heights="145px"> File:Jardin_Japonais_1.jpg|Nubskrapuloj kun vido al la Japana ĝardeno File:Jardin_Japonais_2.jpg|Lago en la ĝardeno File:Jardin_Japonais_3.jpg|Lago en la ĝardeno File:Jardin_Japonais_4.jpg|Teodomo File:Japanese Gardens of Monaco.jpg|Teodomo </gallery> == Fontoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== *[http://www.jgarden.org/gardens.asp?ID=504 Detala priskribo de la Japana ĝardeno de JGarden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512173205/http://www.jgarden.org/gardens.asp?ID=504 |date=2013-05-12 }} {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Monako]] [[Kategorio:Japana ĝardeno|Monako]] kej083n8mcj2p305s5lcsoeedck41ax 0 945052 9384599 2026-05-26T20:40:26Z HaleBopp 52251 Kreado de Ardeza elenio 9384599 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ardeza elenio |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Elaenia strepera 201366841.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Argentino]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Elaenia]]'' |specio = '''''E. strepera''''' - '''ardeza elenio''' |statuso = LC |dunomo = ''Elaenia strepera'' |dunomo aŭtoritato = [[Cabanis, JL]], 1883 |mapo de vivoteritorioj = Elaenia strepera map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#8d5fd3|Ĉiujare ĉeestanta}} {{Priskribo|#87aade|Vintranta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = ''Elainea strepera'' (pranomo) |vikispecio = |komunejo = }} La '''ardeza elenio'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Elaenia strepera]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 26-an de maj. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Elaenia]]'' <small>[[Sundevall, CJ]], 1836</small> - [[elenio]] ****''Elaenia strepera'' <small>[[Cabanis, JL]], 1883</small> - ardeza elenio {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca genra nomo ''Elaenia'' venas el la [[antikva greka]] ''ἐλάϊνος'' (''elajnos'' = "el olivarbo", el ''ἐλαία'' = "olivarbo"), ĉar la birdoj de tiu genro havas olivecan plumaron<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/slaela1/cur/introduction Birds of the World], Slaty Elaenia.</ref>. La [[specia epiteto]] ''strepera'' estas [[latina]] vorto signifanta "brua", aludante la distingan vokon de tiu specio kiu similas al rano aŭ lokusto<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La ardeza elenio troviĝas en la eosta deklivo de [[Andoj]] en suda [[Bolivio]] kaj norda [[Argentino]]. Ĝi vintras en [[Venezuelo]], [[Kolombio]], eosta [[Ekvadoro]], norda kaj eosta [[Peruo]], norduesta [[Brazilo]] kaj norda [[Bolivio]]. Dum la reprodukta sezono, ĝi vivas en arbaretoj, arbarorandoj, ofte laŭlonge de akvofluoj, je 500-2000 m. Dum la vintra migrado, ĝi ĉeestas en veprejoj, arbarorandoj kaj en la [[kanopeo]] de arbaroj, de marnivelo ĝis ĉirkaŭ 400 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] pogkso3boi0ps6erldmighlnpjdf9xk 0 945053 9384600 2026-05-26T20:40:30Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Ardeza elenio 9384600 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ardeza elenio]] fy3kjb2ewoqua17lwrznk7jyowbhxe7 0 945054 9384602 2026-05-26T20:41:59Z Alifono 114488 Alidirektigis al [[Faik Konica]] 9384602 wikitext text/x-wiki #alidirekti [[Faik Konica]] ibr6br9wlmt60y0vnf4osf9ijenb7oi 0 945055 9384606 2026-05-26T20:51:56Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto verda spaco |nomo = Japana ĝardeno |dosiero = БИН РАН рододендрон в Японском саду.jpg |priskribo de dosiero = Rododendro floranta en la Japana ĝardeno |landoj = {{Rusio}} |urbo = {{Sankt-Peterburgo}} |tipo= [[japana ĝardeno]] |dato = 2010 |arkitekto = Jamada Midori |areo = 0,14 |laborhoroj..." 9384606 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |nomo = Japana ĝardeno |dosiero = БИН РАН рододендрон в Японском саду.jpg |priskribo de dosiero = Rododendro floranta en la Japana ĝardeno |landoj = {{Rusio}} |urbo = {{Sankt-Peterburgo}} |tipo= [[japana ĝardeno]] |dato = 2010 |arkitekto = Jamada Midori |areo = 0,14 |laborhoroj = nur grupoj laŭ antaŭmendo |retejo = https://botsad-spb.com/ru/park/yaponskij-sad/ }} '''Japana ĝardeno en Sankt-Peterburgo''' situas sur la teritorio de la [[Botanika ĝardeno de Petro la Granda]] sur la [[Aptekarskij-insulo]]<ref name="o">[https://orchiddream.net/?p=19175 Japana ĝardeno en Sankt-Peterburgo]</ref>. Ĝi estas tradicia [[Japana ĝardeno|ĝardeno en japana stilo]], kaj ĝi estas tre miniatura, nur 14 arojn granda. Aliro eblas nur kiel parto de grupoj post antaŭa registriĝo<ref name="b2">[https://botsad-spb.com/ru/park/yaponskij-sad/yaponskij-sad Japana ĝardeno: reguloj pri aliro]</ref><ref>[https://www.rosbalt.ru/news/2026-05-11/v-peterburge-startoval-sezon-ekskursiy-po-yaponskomu-sadu-5595405 Rosbalt: En Peterburgo komenciĝis la sezono de ekskursoj tra la japana ĝardeno]</ref>. == Historio == La Japana ĝardeno estis fondita la 28-an de majo 2010 kaj estis kreita de rusaj kaj japanaj pejzaĝaj arkitektoj laŭ la projekto kaj sub la gvido de profesoro so-katoku de la [[Instituto Ikenobo]], kavaliro de la ordeno «Leviĝanta suno — oraj kaj arĝentaj radioj» Jamada Midori<ref name=b1>[https://botsad-spb.com/ru/park/yaponskij-sad/ Japana ĝardeno]</ref>. La iniciatintoj de la kreado de la ĝardeno estis la [[Botanika Instituto V. L. Komarov de la Rusia Akademio de Sciencoj]] kaj la Sankt-Peterburga klubo pri studado de la japana tearto «Ĉanoju». En 2011 estis aranĝitaj lageto kaj [[Teĉicuo|te-pavilono]]. En 2014 okazis la solena ceremonio de malfermo de la te-pavilono<ref>[https://spetspark.ru/portfolios/yaponskiy-sad-v-peterburge SpecParkDesign: Japana ĝardeno en Peterburgo]</ref>. == Eventoj == * Ekde 2012 en majo okazas [[hanami]], kiu estas akompanata de majstro-klasoj kaj prezentadoj<ref>[https://botsad-spb.com/ru/park/yaponskij-sad/sakura-macuri Ĉiujara festivalo de japana kulturo Sakura Macuri]</ref><ref>[https://www.rosbalt.ru/news/2026-05-10/v-botanicheskom-sadu-peterburga-zatsveli-redkaya-rozovaya-cheremuha-i-mindal-5594996 Rosbalt: En la Botanika ĝardeno de Peterburgo ekfloris malofta rozkolora paduso kaj migdalo]</ref><ref>.[https://calendar.fontanka.ru/articles/1558/ Fontanka: En la Botanika ĝardeno malfermiĝos la Japana ĝardeno]</ref> * Aŭtune okazas festivalo de ruĝaj aceroj — [[momidĵigari]]<ref>[https://botsad-spb.com/ru/park/yaponskij-sad/momidzi-gari Ĉasado de ruĝaj aceroj — momidĵigari]</ref>. * Ankaŭ okazas [[tanabata]] — la festo de steloj<ref>[https://botsad-spb.com/ru/park/yaponskij-sad/tanabata Tanabata]</ref>. * Ĉe la ĝardeno funkcias la centro de japana kulturo «Midori», nomita honore al la arkitekto de la ĝardeno<ref>[https://botsad-spb.com/ru/park/yaponskij-sad/midori Centro de tradicia japana kulturo]</ref>. == Notoj == <references/> {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Ĝardenoj kaj parkoj de Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Rilatoj de Japanio kaj Rusio]] 07qocluj4s0v6db9t0sz0lgqg0f7q0z 0 945056 9384608 2026-05-26T20:52:14Z Γλωσσολαλιά 253200 Alidirektigis al [[Botanika ĝardeno (Sankt-Peterburgo)]] 9384608 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Botanika ĝardeno (Sankt-Peterburgo)]] my6o38icq4x69mcrpuziguqraex5a0g 10 945057 9384611 2026-05-26T21:00:30Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:Coat_of_arms_of_Saint_Petersburg_(2003).svg|link=|{{{1|15px}}}]] [[Sankt-Peterburgo]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj de subjektoj de Rusia Federacio]] </noinclude>" 9384611 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Coat_of_arms_of_Saint_Petersburg_(2003).svg|link=|{{{1|15px}}}]] [[Sankt-Peterburgo]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj de subjektoj de Rusia Federacio]] </noinclude> qfqiwjqu8shuemvd4chgjohx4uoctiz 0 945058 9384624 2026-05-26T21:42:24Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto verda spaco |nomo= Ĝardeno Himeĝi |dosiero= Himeji Gardens 8.JPG |landoj= {{Aŭstralio}} |urbo= Adelajdo |tipo = [[japana ĝardeno]] |dato = 1982 |arkitekto = Yoshitaka Kumada }} '''Ĝardeno Himeĝi''' estas tradicia [[japana ĝardeno]] en [[Adelajdo]], [[Suda Aŭstralio]], donacita de [[Himeĝi]], la ĝemelurbo de Adelajdo, en 1982.<ref name=citygen>{{cite web|url=https://explore.cityofadelaide.com.a..." 9384624 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |nomo= Ĝardeno Himeĝi |dosiero= Himeji Gardens 8.JPG |landoj= {{Aŭstralio}} |urbo= Adelajdo |tipo = [[japana ĝardeno]] |dato = 1982 |arkitekto = Yoshitaka Kumada }} '''Ĝardeno Himeĝi''' estas tradicia [[japana ĝardeno]] en [[Adelajdo]], [[Suda Aŭstralio]], donacita de [[Himeĝi]], la ĝemelurbo de Adelajdo, en 1982.<ref name=citygen>{{cite web|url=https://explore.cityofadelaide.com.au/see-and-do/parks-gardens/adelaideparklands/city-squares-formal-gardens/#himeji|title=Adelaide Himeji Garden|website=City of Adelaide|access-date=20-a de oktobro 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.wilmap.com.au/atts/42.html |title=Himeji Japanese Gardens |accessdate=23-a de junio 2006 |publisher=Wilkins Tourist Maps |author=Peter W. Wilkins |year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20130507083933/http://www.wilmap.com.au/atts/42.html|archive-date=7-a de majo 2013}}</ref> == Historio == La komenca projekto de la ĝardeno estis farita de konsilantaj dungitoj en interkonsiliĝo kun la japana komunumo de Adelajdo post kiam Adelajdo kaj [[Himeĝi]] establis [[ĝemelurboj|ĝemelurbajn]] rilatojn en 1982. Tamen, la projekto estis kritikita, precipe pro la [[drata skermado]] kaj manko de atento al detaloj.<ref name=ar>{{cite web|website=The Adelaide Review|url=https://www.adelaidereview.com.au/form/adelaide-himeji-garden/|title=How a Japanese landscape designer saved Adelaide’s ‘garden of serenity’|date=4-a de oktobro 2019|first=Walter|last=Marsh|access-date=20-a de oktobro 2019}}</ref> En 1986, la japana pejzaĝa dezajnisto Yoshitaka Kumada prezentis planojn por rekonstruo de la ĝardeno, kiuj inkludis aĉetadon de arboj kaj arbustoj el [[Melburno]] kaj ŝtonojn el la ĉirkaŭaĵo de Adelajdo. Post [[ŝintoismo|ŝintoisma]] ceremonio de fundamenta ŝtono en majo 1987, la laboroj komenciĝis, dum Kumada mem gvidis la projekton. Malgranda lago estis modifita, la [[ŝtonĝardeno|«Maro de Sablo»]] estis vastigita, kaj la resto de la ĝardeno estis plenigita per zorge elektitaj plantoj kaj ornamaĵoj por kompletigi la granitan [[Okuno-in|lanternon Okuno-in]], donacitan de la urbo Himeĝi en 1985.<ref name=ar/> La renovigo estis tute finita en 1989, sed Kumada daŭre vizitis ĝin ĉiujare en la fruaj 1990-aj jaroj, perfektigante detalojn kaj instruante teknikojn al la ĝardenistoj de la konsilio.<ref name=ar/> == Priskribo == Multaj el la dezajnaj principoj de Kumada estas ankoraŭ evidentaj. La trotuaraj platoj estas faritaj tiel, ke ili devigas plenkreskan piediranton malrapidigi sian paŝon.<ref name=ar/> La ĝardeno estas dividita en ''[[shan shui]]'' (山水), «ĝardeno de montoj kaj lagoj», kaj ''[[ŝtonĝardeno|kare-sansui]]'' (枯山水), «seka ŝtonĝardeno», celita por elvoki en la imago montojn ĉirkaŭitajn de akvo, aŭ eĉ de la maro.<ref name=guide>{{cite web|url=https://d31atr86jnqrq2.cloudfront.net/docs/himeji-garden-map-brochure.pdf|title=Adelaide Himeji Garden: Garden of Imagination|publisher=City of Adelaide|access-date=20-a de oktobro 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://explore.cityofadelaide.com.au/business-listings/adelaide-himeji-garden/|title=Adelaide Himeji Garden|website=City of Adelaide|access-date=20-a de oktobro 2019}}</ref> La teamo de [[ĝardenado|ĝardenistoj]] de la konsilio ankoraŭ uzas metodojn, kiujn instruis Kumada mem, transdonatajn dum dungitoj ŝanĝiĝas. La prizorgo de la «Maro de Sablo» postulas grandan atenton por konservi ĝian ĉefan modelon, kiu reprezentas ondojn disiĝantajn de la insuloj, kaj la rektajn liniojn de la oceano.<ref name=ar/> == Galerio == <gallery> Himeji Gardens 10.JPG|Lago en la ĝardeno Himeĝi Himeji Gardens 6.JPG|Lanterno kaj tsukubai Himeji Gardens gate.jpg|Enirejo al la ĝardeno Himeĝi Himeji Gardens 5.JPG|Informa tabulo Himejigardensadelaide.jpg|Lago en la ĝardeno Himeĝi Himeji Gardens 13.JPG|Kolono Himeji Gardens 19.JPG|«Maro de Sablo» </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Commons category}} * [https://www.cityofadelaide.com.au/park/adelaide-himeji-garden/ Municipa paĝo de la ĝardeno] == Notoj == <references/> {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Ĝardenoj kaj parkoj en Aŭstralio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Adelajdo]] [[Kategorio:Japana ĝardeno|Adelajdo]] ejt2w1omg8ac0f1vrwlfqjwl3guaq9t 9384630 9384624 2026-05-26T21:52:30Z Γλωσσολαλιά 253200 9384630 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |nomo= Ĝardeno Himeĝi |dosiero= Himeji Gardens 8.JPG |landoj= {{Aŭstralio}} |urbo= {{Adelajdo}} |tipo = [[japana ĝardeno]] |dato = 1982 |arkitekto = Yoshitaka Kumada }} '''Ĝardeno Himeĝi''' estas tradicia [[japana ĝardeno]] en [[Adelajdo]], [[Suda Aŭstralio]], donacita de [[Himeĝi]], la ĝemelurbo de Adelajdo, en 1982.<ref name=citygen>{{cite web|url=https://explore.cityofadelaide.com.au/see-and-do/parks-gardens/adelaideparklands/city-squares-formal-gardens/#himeji|title=Adelaide Himeji Garden|website=City of Adelaide|access-date=20-a de oktobro 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.wilmap.com.au/atts/42.html |title=Himeji Japanese Gardens |accessdate=23-a de junio 2006 |publisher=Wilkins Tourist Maps |author=Peter W. Wilkins |year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20130507083933/http://www.wilmap.com.au/atts/42.html|archive-date=7-a de majo 2013}}</ref> == Historio == La komenca projekto de la ĝardeno estis farita de konsilantaj dungitoj en interkonsiliĝo kun la japana komunumo de Adelajdo post kiam Adelajdo kaj [[Himeĝi]] establis [[ĝemelurboj|ĝemelurbajn]] rilatojn en 1982. Tamen, la projekto estis kritikita, precipe pro la [[drata skermado]] kaj manko de atento al detaloj.<ref name=ar>{{cite web|website=The Adelaide Review|url=https://www.adelaidereview.com.au/form/adelaide-himeji-garden/|title=How a Japanese landscape designer saved Adelaide’s ‘garden of serenity’|date=4-a de oktobro 2019|first=Walter|last=Marsh|access-date=20-a de oktobro 2019}}</ref> En 1986, la japana pejzaĝa dezajnisto Yoshitaka Kumada prezentis planojn por rekonstruo de la ĝardeno, kiuj inkludis aĉetadon de arboj kaj arbustoj el [[Melburno]] kaj ŝtonojn el la ĉirkaŭaĵo de Adelajdo. Post [[ŝintoismo|ŝintoisma]] ceremonio de fundamenta ŝtono en majo 1987, la laboroj komenciĝis, dum Kumada mem gvidis la projekton. Malgranda lago estis modifita, la [[ŝtonĝardeno|«Maro de Sablo»]] estis vastigita, kaj la resto de la ĝardeno estis plenigita per zorge elektitaj plantoj kaj ornamaĵoj por kompletigi la granitan [[Okuno-in|lanternon Okuno-in]], donacitan de la urbo Himeĝi en 1985.<ref name=ar/> La renovigo estis tute finita en 1989, sed Kumada daŭre vizitis ĝin ĉiujare en la fruaj 1990-aj jaroj, perfektigante detalojn kaj instruante teknikojn al la ĝardenistoj de la konsilio.<ref name=ar/> == Priskribo == Multaj el la dezajnaj principoj de Kumada estas ankoraŭ evidentaj. La trotuaraj platoj estas faritaj tiel, ke ili devigas plenkreskan piediranton malrapidigi sian paŝon.<ref name=ar/> La ĝardeno estas dividita en ''[[shan shui]]'' (山水), «ĝardeno de montoj kaj lagoj», kaj ''[[ŝtonĝardeno|kare-sansui]]'' (枯山水), «seka ŝtonĝardeno», celita por elvoki en la imago montojn ĉirkaŭitajn de akvo, aŭ eĉ de la maro.<ref name=guide>{{cite web|url=https://d31atr86jnqrq2.cloudfront.net/docs/himeji-garden-map-brochure.pdf|title=Adelaide Himeji Garden: Garden of Imagination|publisher=City of Adelaide|access-date=20-a de oktobro 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://explore.cityofadelaide.com.au/business-listings/adelaide-himeji-garden/|title=Adelaide Himeji Garden|website=City of Adelaide|access-date=20-a de oktobro 2019}}</ref> La teamo de [[ĝardenado|ĝardenistoj]] de la konsilio ankoraŭ uzas metodojn, kiujn instruis Kumada mem, transdonatajn dum dungitoj ŝanĝiĝas. La prizorgo de la «Maro de Sablo» postulas grandan atenton por konservi ĝian ĉefan modelon, kiu reprezentas ondojn disiĝantajn de la insuloj, kaj la rektajn liniojn de la oceano.<ref name=ar/> == Galerio == <gallery> Himeji Gardens 10.JPG|Lago en la ĝardeno Himeĝi Himeji Gardens 6.JPG|Lanterno kaj tsukubai Himeji Gardens gate.jpg|Enirejo al la ĝardeno Himeĝi Himeji Gardens 5.JPG|Informa tabulo Himejigardensadelaide.jpg|Lago en la ĝardeno Himeĝi Himeji Gardens 13.JPG|Kolono Himeji Gardens 19.JPG|«Maro de Sablo» </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Commons category}} * [https://www.cityofadelaide.com.au/park/adelaide-himeji-garden/ Municipa paĝo de la ĝardeno] == Notoj == <references/> {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Ĝardenoj kaj parkoj en Aŭstralio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Adelajdo]] [[Kategorio:Japana ĝardeno|Adelajdo]] ecd65dr9wtmjndh99g3vyfu5v5dxeqb 9384633 9384630 2026-05-26T21:55:39Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Notoj */ 9384633 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |nomo= Ĝardeno Himeĝi |dosiero= Himeji Gardens 8.JPG |landoj= {{Aŭstralio}} |urbo= {{Adelajdo}} |tipo = [[japana ĝardeno]] |dato = 1982 |arkitekto = Yoshitaka Kumada }} '''Ĝardeno Himeĝi''' estas tradicia [[japana ĝardeno]] en [[Adelajdo]], [[Suda Aŭstralio]], donacita de [[Himeĝi]], la ĝemelurbo de Adelajdo, en 1982.<ref name=citygen>{{cite web|url=https://explore.cityofadelaide.com.au/see-and-do/parks-gardens/adelaideparklands/city-squares-formal-gardens/#himeji|title=Adelaide Himeji Garden|website=City of Adelaide|access-date=20-a de oktobro 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.wilmap.com.au/atts/42.html |title=Himeji Japanese Gardens |accessdate=23-a de junio 2006 |publisher=Wilkins Tourist Maps |author=Peter W. Wilkins |year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20130507083933/http://www.wilmap.com.au/atts/42.html|archive-date=7-a de majo 2013}}</ref> == Historio == La komenca projekto de la ĝardeno estis farita de konsilantaj dungitoj en interkonsiliĝo kun la japana komunumo de Adelajdo post kiam Adelajdo kaj [[Himeĝi]] establis [[ĝemelurboj|ĝemelurbajn]] rilatojn en 1982. Tamen, la projekto estis kritikita, precipe pro la [[drata skermado]] kaj manko de atento al detaloj.<ref name=ar>{{cite web|website=The Adelaide Review|url=https://www.adelaidereview.com.au/form/adelaide-himeji-garden/|title=How a Japanese landscape designer saved Adelaide’s ‘garden of serenity’|date=4-a de oktobro 2019|first=Walter|last=Marsh|access-date=20-a de oktobro 2019}}</ref> En 1986, la japana pejzaĝa dezajnisto Yoshitaka Kumada prezentis planojn por rekonstruo de la ĝardeno, kiuj inkludis aĉetadon de arboj kaj arbustoj el [[Melburno]] kaj ŝtonojn el la ĉirkaŭaĵo de Adelajdo. Post [[ŝintoismo|ŝintoisma]] ceremonio de fundamenta ŝtono en majo 1987, la laboroj komenciĝis, dum Kumada mem gvidis la projekton. Malgranda lago estis modifita, la [[ŝtonĝardeno|«Maro de Sablo»]] estis vastigita, kaj la resto de la ĝardeno estis plenigita per zorge elektitaj plantoj kaj ornamaĵoj por kompletigi la granitan [[Okuno-in|lanternon Okuno-in]], donacitan de la urbo Himeĝi en 1985.<ref name=ar/> La renovigo estis tute finita en 1989, sed Kumada daŭre vizitis ĝin ĉiujare en la fruaj 1990-aj jaroj, perfektigante detalojn kaj instruante teknikojn al la ĝardenistoj de la konsilio.<ref name=ar/> == Priskribo == Multaj el la dezajnaj principoj de Kumada estas ankoraŭ evidentaj. La trotuaraj platoj estas faritaj tiel, ke ili devigas plenkreskan piediranton malrapidigi sian paŝon.<ref name=ar/> La ĝardeno estas dividita en ''[[shan shui]]'' (山水), «ĝardeno de montoj kaj lagoj», kaj ''[[ŝtonĝardeno|kare-sansui]]'' (枯山水), «seka ŝtonĝardeno», celita por elvoki en la imago montojn ĉirkaŭitajn de akvo, aŭ eĉ de la maro.<ref name=guide>{{cite web|url=https://d31atr86jnqrq2.cloudfront.net/docs/himeji-garden-map-brochure.pdf|title=Adelaide Himeji Garden: Garden of Imagination|publisher=City of Adelaide|access-date=20-a de oktobro 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://explore.cityofadelaide.com.au/business-listings/adelaide-himeji-garden/|title=Adelaide Himeji Garden|website=City of Adelaide|access-date=20-a de oktobro 2019}}</ref> La teamo de [[ĝardenado|ĝardenistoj]] de la konsilio ankoraŭ uzas metodojn, kiujn instruis Kumada mem, transdonatajn dum dungitoj ŝanĝiĝas. La prizorgo de la «Maro de Sablo» postulas grandan atenton por konservi ĝian ĉefan modelon, kiu reprezentas ondojn disiĝantajn de la insuloj, kaj la rektajn liniojn de la oceano.<ref name=ar/> == Galerio == <gallery> Himeji Gardens 10.JPG|Lago en la ĝardeno Himeĝi Himeji Gardens 6.JPG|Lanterno kaj tsukubai Himeji Gardens gate.jpg|Enirejo al la ĝardeno Himeĝi Himeji Gardens 5.JPG|Informa tabulo Himejigardensadelaide.jpg|Lago en la ĝardeno Himeĝi Himeji Gardens 13.JPG|Kolono Himeji Gardens 19.JPG|«Maro de Sablo» </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Commons category}} * [https://www.cityofadelaide.com.au/park/adelaide-himeji-garden/ Municipa paĝo de la ĝardeno] == Notoj == <references/> {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Parkoj en Aŭstralio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Adelajdo]] [[Kategorio:Japana ĝardeno|Adelajdo]] 20auhmchn1pnvxl9vcz91ed3upn7qy6 0 945059 9384627 2026-05-26T21:47:52Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Apalharpactes'' |koloro = pink |dosiero = Javan Trogon (Harpactes reinwardtii reinwardtii).jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = [[Java trogono]] (''Apalharpactes reinwardtii'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = '''''Apalharpactes''''' |ge..." 9384627 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Apalharpactes'' |koloro = pink |dosiero = Javan Trogon (Harpactes reinwardtii reinwardtii).jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = [[Java trogono]] (''Apalharpactes reinwardtii'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = '''''Apalharpactes''''' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1854 |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''''Apalharpactes''''' estas genro de [[birdo]]j de la familio [[Trogonedoj]] kaj la ordo [[Trogonoformaj]]. La du specioj de la genro loĝas en malsekaj arbaroj de altaj teroj en respektivaj insuloj de [[Indonezio]], nome [[Javo]] kaj [[Sumatro]]. Malkiel ĉe ĉiuj aliaj aziaj trogonoj, ilia [[plumaro]] estas ĉefe verda supre kaj flava malsupre. Kompare kun plimulto da [[trogono]]j, la [[seksa dimorfismo]] estas relative malgranda. Ambaŭ specioj de la genro similas unu la alian, sed ''A. reinwardtii'' estas pli granda ol ''A. mackloti'', kaj la masklo ''A. mackloti'' havas avelkoloran pugareon, kiun ne havas ''A. reinwardtii''. Ili manĝas [[artropodo]]jn, malgrandajn lacertojn kaj fruktojn. ==Taksonomio== The members of ''Apalharpactes'' are sometimes placed in the genus ''[[Harpactes]]'' instead. However a 2010 study found that the two genera are actually distantly related and thus valid.<ref name="Hosner et al. 2010">{{cite journal |last1=Hosner |first1=Peter A. |last2=Sheldon |first2=Frederick H. |last3=Lim |first3=Haw Chuan |last4=Moyle |first4=Robert G. |author2-link=Fred Sheldon (ornithologist) |title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=57 |date=2010 |issue=3 |pages=1219–1225 |doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 |pmid=20858547 |bibcode=2010MolPE..57.1219H |url=https://www.academia.edu/15368960}}</ref> The two species of ''Apalharpactes'' were formerly treated as [[conspecific]] under the name red-billed trogon or blue-tailed trogon (''Apalharpactes reinwardtii'', with ''mackloti'' as a [[subspecies]]), but are better treated as separate species.<ref>{{cite journal |last1=Collar, N. J. |last2=S. van Balen |year=2002 |title=The Blue-tailed Trogon ''Harpactes'' (''Apalharpactes'') ''reinwardtii'': species limits and conservation status |journal=[[Forktail (journal)|Forktail]] |volume=18 |pages=121–125 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Image !! Scientific name !! Common name !! Distribution |- |[[File:Sumatran Trogon 0A2A4341.jpg|120px]] ||''Apalharpactes mackloti'' || [[Sumatra trogono]] || Sumatra in Indonesia. |- |[[File:Javan Trogon (Harpactes reinwardtii reinwardtii).jpg|120px]] || ''Apalharpactes reinwardtii'' || [[Java trogono]] || Western [[Java]] in Indonesia. |- |} ==Referencoj== {{Referencoj}} * Allen, R. (2001). Genus ''Apalharpactes''. Pp.&nbsp;106 en: del Hoyo, J., A. Elliott, & J. Sargatal. eld. (2001). ''[[Handbook of the Birds of the World]]''. Vol. 6. Mousebirds to Hornbills. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-30-X}} {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Trogonedoj]] [[kategorio:Birdoj de Indonezio]] f517wfgq5rkiwa2tyjlqszs3bboyir9 9384629 9384627 2026-05-26T21:52:08Z Kani 670 9384629 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Apalharpactes'' |koloro = pink |dosiero = Javan Trogon (Harpactes reinwardtii reinwardtii).jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = [[Java trogono]] (''Apalharpactes reinwardtii'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = '''''Apalharpactes''''' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1854 |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''''Apalharpactes''''' estas genro de [[birdo]]j de la familio [[Trogonedoj]] kaj la ordo [[Trogonoformaj]]. La du specioj de la genro loĝas en malsekaj arbaroj de altaj teroj en respektivaj insuloj de [[Indonezio]], nome [[Javo]] kaj [[Sumatro]]. Malkiel ĉe ĉiuj aliaj aziaj trogonoj, ilia [[plumaro]] estas ĉefe verda supre kaj flava malsupre. Kompare kun plimulto da [[Trogonoformaj birdoj|trogonoj]], la [[seksa dimorfismo]] estas relative malgranda. Ambaŭ specioj de la genro similas unu la alian, sed ''A. reinwardtii'' estas pli granda ol ''A. mackloti'', kaj la masklo ''A. mackloti'' havas avelkoloran pugareon, kiun ne havas ''A. reinwardtii''. Ili manĝas [[artropodo]]jn, malgrandajn lacertojn kaj fruktojn. ==Taksonomio== La membroj de ''Apalharpactes'' estas foje anstataŭe lokigitaj en la genron ''[[Harpactes]]''. Tamen studo de 2010 trovis, ke la du genroj estas fakte malproksime parencaj kaj tial validaj.<ref name="Hosner et al. 2010">{{cite journal |last1=Hosner |first1=Peter A. |last2=Sheldon |first2=Frederick H. |last3=Lim |first3=Haw Chuan |last4=Moyle |first4=Robert G. |author2-link=Fred Sheldon (ornithologist) |title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=57 |date=2010 |issue=3 |pages=1219–1225 |doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 |pmid=20858547 |bibcode=2010MolPE..57.1219H |url=https://www.academia.edu/15368960}}</ref> La du specioj de ''Apalharpactes'' antaŭe estis traktataj kiel [[samspecia]]j sub la nomo ruĝbeka trogono aŭ bluvosta trogono (''Apalharpactes reinwardtii'', kun ''mackloti'' kiel [[subspecio]]), sed estas pli bone traktataj kiel apartaj specioj.<ref>{{cite journal |last1=Collar, N. J. |last2=S. van Balen |year=2002 |title=The Blue-tailed Trogon ''Harpactes'' (''Apalharpactes'') ''reinwardtii'': species limits and conservation status |journal=[[Forktail (gazeto)|Forktail]] |volume=18 |pages=121–125 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Distribuo |- |[[File:Sumatran Trogon 0A2A4341.jpg|120px]] ||''Apalharpactes mackloti'' || [[Sumatra trogono]] || Sumatro en Indonezio. |- |[[File:Javan Trogon (Harpactes reinwardtii reinwardtii).jpg|120px]] || ''Apalharpactes reinwardtii'' || [[Java trogono]] || Okcidenta [[Javo]] en Indonezio. |- |} ==Referencoj== {{Referencoj}} * Allen, R. (2001). Genus ''Apalharpactes''. Pp.&nbsp;106 en: del Hoyo, J., A. Elliott, & J. Sargatal. eld. (2001). ''[[Handbook of the Birds of the World]]''. Vol. 6. Mousebirds to Hornbills. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-30-X}} {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Trogonedoj]] [[kategorio:Birdoj de Indonezio]] rfju77yojnok6eh5bxesutfh9yo0o1n 9384631 9384629 2026-05-26T21:53:04Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9384631 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Apalharpactes'' |koloro = pink |dosiero = Javan Trogon (Harpactes reinwardtii reinwardtii).jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = [[Java trogono]] (''Apalharpactes reinwardtii'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = '''''Apalharpactes''''' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1854 |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''''Apalharpactes''''' estas genro de [[birdo]]j de la familio [[Trogonedoj]] kaj la ordo [[Trogonoformaj]]. La du specioj de la genro loĝas en malsekaj arbaroj de altaj teroj en respektivaj insuloj de [[Indonezio]], nome [[Javo]] kaj [[Sumatro]]. Malkiel ĉe ĉiuj aliaj aziaj trogonoj, ilia [[plumaro]] estas ĉefe verda supre kaj flava malsupre. Kompare kun plimulto da [[Trogonoformaj birdoj|trogonoj]], la [[seksa dimorfismo]] estas relative malgranda. Ambaŭ specioj de la genro similas unu la alian, sed ''A. reinwardtii'' estas pli granda ol ''A. mackloti'', kaj la masklo ''A. mackloti'' havas avelkoloran pugareon, kiun ne havas ''A. reinwardtii''. Ili manĝas [[artropodo]]jn, malgrandajn lacertojn kaj fruktojn. ==Taksonomio== La membroj de ''Apalharpactes'' estas foje anstataŭe lokigitaj en la genron ''[[Harpactes]]''. Tamen studo de 2010 trovis, ke la du genroj estas fakte malproksime parencaj kaj tial validaj.<ref name="Hosner et al. 2010">{{cite journal |last1=Hosner |first1=Peter A. |last2=Sheldon |first2=Frederick H. |last3=Lim |first3=Haw Chuan |last4=Moyle |first4=Robert G. |author2-link=Fred Sheldon (ornithologist) |title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=57 |date=2010 |issue=3 |pages=1219–1225 |doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 |pmid=20858547 |bibcode=2010MolPE..57.1219H |url=https://www.academia.edu/15368960}}</ref> La du specioj de ''Apalharpactes'' antaŭe estis traktataj kiel [[samspecia]]j sub la nomo ruĝbeka trogono aŭ bluvosta trogono (''Apalharpactes reinwardtii'', kun ''mackloti'' kiel [[subspecio]]), sed estas pli bone traktataj kiel apartaj specioj.<ref>{{cite journal |last1=Collar, N. J. |last2=S. van Balen |year=2002 |title=The Blue-tailed Trogon ''Harpactes'' (''Apalharpactes'') ''reinwardtii'': species limits and conservation status |journal= Forktail |volume=18 |pages=121–125 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Distribuo |- |[[File:Sumatran Trogon 0A2A4341.jpg|120px]] ||''Apalharpactes mackloti'' || [[Sumatra trogono]] || Sumatro en Indonezio. |- |[[File:Javan Trogon (Harpactes reinwardtii reinwardtii).jpg|120px]] || ''Apalharpactes reinwardtii'' || [[Java trogono]] || Okcidenta [[Javo]] en Indonezio. |- |} ==Referencoj== {{Referencoj}} * Allen, R. (2001). Genus ''Apalharpactes''. Pp.&nbsp;106 en: del Hoyo, J., A. Elliott, & J. Sargatal. eld. (2001). ''[[Handbook of the Birds of the World]]''. Vol. 6. Mousebirds to Hornbills. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-30-X}} {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Trogonedoj]] [[kategorio:Birdoj de Indonezio]] fvjbg4zam2zk066wa6cwurgej3rizdi 9384632 9384631 2026-05-26T21:53:22Z Kani 670 9384632 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Apalharpactes'' |koloro = pink |dosiero = Javan Trogon (Harpactes reinwardtii reinwardtii).jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = [[Java trogono]] (''Apalharpactes reinwardtii'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = '''''Apalharpactes''''' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1854 |specioj de subdivizio = genroj |vikispecio = |komunejo = }} '''''Apalharpactes''''' estas genro de [[birdo]]j de la familio [[Trogonedoj]] kaj la ordo [[Trogonoformaj]]. La du specioj de la genro loĝas en malsekaj arbaroj de altaj teroj en respektivaj insuloj de [[Indonezio]], nome [[Javo]] kaj [[Sumatro]]. Malkiel ĉe ĉiuj aliaj aziaj trogonoj, ilia [[plumaro]] estas ĉefe verda supre kaj flava malsupre. Kompare kun plimulto da [[Trogonoformaj birdoj|trogonoj]], la [[seksa dimorfismo]] estas relative malgranda. Ambaŭ specioj de la genro similas unu la alian, sed ''A. reinwardtii'' estas pli granda ol ''A. mackloti'', kaj la masklo ''A. mackloti'' havas avelkoloran pugareon, kiun ne havas ''A. reinwardtii''. Ili manĝas [[artropodo]]jn, malgrandajn lacertojn kaj fruktojn. ==Taksonomio== La membroj de ''Apalharpactes'' estas foje anstataŭe lokigitaj en la genron ''[[Harpactes]]''. Tamen studo de 2010 trovis, ke la du genroj estas fakte malproksime parencaj kaj tial validaj.<ref name="Hosner et al. 2010">{{cite journal |last1=Hosner |first1=Peter A. |last2=Sheldon |first2=Frederick H. |last3=Lim |first3=Haw Chuan |last4=Moyle |first4=Robert G. |author2-link=Fred Sheldon (ornithologist) |title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=57 |date=2010 |issue=3 |pages=1219–1225 |doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 |pmid=20858547 |bibcode=2010MolPE..57.1219H |url=https://www.academia.edu/15368960}}</ref> La du specioj de ''Apalharpactes'' antaŭe estis traktataj kiel [[samspecia]]j sub la nomo ruĝbeka trogono aŭ bluvosta trogono (''Apalharpactes reinwardtii'', kun ''mackloti'' kiel [[subspecio]]), sed estas pli bone traktataj kiel apartaj specioj.<ref>{{cite journal |last1=Collar, N. J. |last2=S. van Balen |year=2002 |title=The Blue-tailed Trogon ''Harpactes'' (''Apalharpactes'') ''reinwardtii'': species limits and conservation status |journal= Forktail |volume=18 |pages=121–125 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Distribuo |- |[[File:Sumatran Trogon 0A2A4341.jpg|120px]] ||''Apalharpactes mackloti'' || [[Sumatra trogono]] || Sumatro en Indonezio. |- |[[File:Javan Trogon (Harpactes reinwardtii reinwardtii).jpg|120px]] || ''Apalharpactes reinwardtii'' || [[Java trogono]] || Okcidenta [[Javo]] en Indonezio. |- |} ==Referencoj== {{Referencoj}} * Allen, R. (2001). Genus ''Apalharpactes''. Pp.&nbsp;106 en: del Hoyo, J., A. Elliott, & J. Sargatal. eld. (2001). ''[[Handbook of the Birds of the World]]''. Vol. 6. Mousebirds to Hornbills. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-30-X}} {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[kategorio:Trogonedoj]] [[kategorio:Birdoj de Indonezio]] gm6rcptld7h7mheywdms0qg7kb6nb9f 10 945060 9384628 2026-05-26T21:51:40Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:COA_Adelaide.svg|link=|{{{1|15px}}}]] [[Adelajdo]]<noinclude> </noinclude>" 9384628 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:COA_Adelaide.svg|link=|{{{1|15px}}}]] [[Adelajdo]]<noinclude> </noinclude> eye8xzqg5nfj885y428ki58n4lcbcwf 0 945061 9384636 2026-05-26T22:04:20Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Sumatra trogono |koloro = pink |dosiero = Sumatran Trogon 0A2A4341.jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = Masklo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apalharpactes]]'' |specio = '''Sumatra trogono''' ''A. mackloti'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | s..." 9384636 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Sumatra trogono |koloro = pink |dosiero = Sumatran Trogon 0A2A4341.jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = Masklo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apalharpactes]]'' |specio = '''Sumatra trogono''' ''A. mackloti'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Apalharpactes mackloti'' |volume=2016 |article-number=e.T22730186A95025459 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730186A95025459.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Apalharpactes mackloti'' |dunomo aŭtoritato = ([[Salomon Müller|Müller]], 1836) |vikispecio = ''Apalharpactes mackloti'' |komunejo = ''Apalharpactes mackloti'' |sinonimo= ''Harpactes mackloti'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Sumatra trogono'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> (''Apalharpactes mackloti'') estas mezgranda [[birdo]] el la familio de [[Trogonedoj]]. Ĝi estis iam konsiderata [[samspecia]] kun la [[Java trogono]] kun la [[ordinara nomo]] bluvosta trogono. It is [[endemic]] to the [[Indonesia]]n island of [[Sumatra]]. Its natural [[habitat]] is subtropical or tropical moist [[montane forest]]. The 12 species of Asian trogons inhabit forests throughout the southern Asian mainland and the [[Greater Sunda Islands|Greater Sunda]] and [[Philippines|Philippine]] islands. No trogons are present on the [[Sunda Islands|Sundaic island]] of Palawan, and none have succeeded in colonizing islands east of [[Wallace Line|Wallace's Line]].<ref name="Hosner-2010">{{cite journal | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1055790310003751 | doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 | title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences | year=2010 | last1=Hosner | first1=Peter A. | last2=Sheldon | first2=Frederick H. | last3=Lim | first3=Haw Chuan | last4=Moyle | first4=Robert G. | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=57 | issue=3 | pages=1219–1225 | pmid=20858547 | bibcode=2010MolPE..57.1219H | url-access=subscription }}</ref> == Aspekto == The Sumatran trogon is {{cvt|30|cm}} from tip of the bill to tip of the tail with bluish-green upper parts and a yellow throat and belly. It has a patch of exposed blue skin around the eyes, a red beak, orange feet, and a long, iridescent, blue tail. The males have a characteristic thick chestnut coloured band on their rump, and thicker, more defined barring on the wing panels.<ref name="Collar-2002">{{Cite journal |last1=Collar |first1=N.J. |last2=Van Balen |first2=S. |date=2002 |title=The Blue-tailed Trogon Harpactes (Apalharpactes) reinwardtii: species limits and conservation status. |url=https://www.researchgate.net/publication/236856320 |journal=Forktail |issue=18 |pages=121–125 |via=ResearchGate}}</ref><ref name="Collar-2023">{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel |date=2023 |title=Sumatran Trogon (Apalharpactes mackloti), version 1.1 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/sumtro1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.sumtro1.01.1 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> [[File:Apalharpactes mackloti-20040821.jpg|thumb|The characteristic chestnut band on the rump and thicker barring on the wing panel of the male]] The Sumatran trogon closely resembles the [[Javan trogon|Javan trogon (''Apalharpactes reinwardtii)'']] (the two populations were previously considered a single species), however the Javan trogon is nearly 30% larger than the Sumatran trogon is, with thicker barring on the wing panels.<ref name="Collar-2002" /> The two species do not co-occur (both being limited to the islands of their namesakes). Together, the ''[[Apalharpactes]]'' are the only Asian trogons to have [[iridescence]] in their plumage.<ref>{{Cite journal |last1=Quintero |first1=Esther |last2=Espinosa de los Monteros |first2=Alejandro |date=2011-07-01 |title=Microanatomy and evolution of the nanostructures responsible for iridescent coloration in Trogoniformes (Aves) |url=https://doi.org/10.1007/s13127-011-0049-z |journal=Organisms Diversity & Evolution |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=237–248 |doi=10.1007/s13127-011-0049-z |bibcode=2011ODivE..11..237Q |issn=1618-1077|url-access=subscription }}</ref> == Taksonomio == All species of Asian trogons used to be placed in the genus ''[[Harpactes]]'', but morphological difference such as iridescent plumage and bare skin around the eye led to the Javan and Sumatran trogon being placed in a new genus ''[[Apalharpactes]].''<ref name="Hosner-2010" /> The two species were previously considered to only be populations of a single species. Morphological differences were noted, including that the Javan trogan is 30% larger than the Sumatran trogan, a size difference that is larger than that between any other subspecies group in [[Trogonidae]], and that it does not have the chestnut band on the rump of males. This led to the two populations being split into different species. This also supported then desire to consider the Javan Trogon, a [[vulnerable species]], as a separate unit for conservation efforts than Sumatran population, which is not vulnerable.<ref name="Collar-2002" /> All current genetic studies agree that ''Apalharpactes'' is a distinct linage of trogons, but there is disagreement about where it should be placed in relation to other taxa.<ref name="Hosner-2010" /> Hosner et al. (2010) placed ''Apalharpactes'' as a [[Sister group|sister taxa]] to the African trogons instead of the Asian trogons.<ref name="Hosner-2010" /> However a more recent study in 2019 found most support for the Asian trogons (''Apalharpactes'' and ''Harpactes'') being [[Monophyly|monophyletic]], albeit on rather weak support.<ref>{{Cite journal |last1=Oliveros |first1=Carl H. |last2=Andersen |first2=Michael J. |last3=Hosner |first3=Peter A. |last4=Mauck III |first4=William M. |last5=Sheldon |first5=Frederick H. |last6=Cracraft |first6=Joel |last7=Moyle |first7=Robert G. |date=2020 |title=Rapid Laurasian diversification of a pantropical bird family during the Oligocene–Miocene transition |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/ibi.12707 |journal=Ibis |language=en |volume=162 |issue=1 |pages=137–152 |doi=10.1111/ibi.12707 |issn=1474-919X|url-access=subscription }}</ref> == Habitato kaj distribuo == The Sumatran trogon is endemic to the island of [[Sumatra]] in Indonesia, where it inhabits the lower montane forests of the lower slopes of the [[Barisan Mountains]] that span the western edge of the island. It inhabits the elevations between {{cvt|750 and 2,200|m}}.<ref name="Collar-2023" /> One expedition to [[Mount Talakmau]] notes that its abundance appears to increase with altitude.<ref>{{Cite journal |last1=Haryoko |first1=Tri |last2=Johnson |first2=Oscar |last3=Brady |first3=Matthew Lonsfert |last4=Shakya |first4=Subir Bahadur |last5=Irham |first5=Mohammad |last6=Yohanna |first6=Yohanna |last7=Ritonga |first7=Rusdiyan Parimpunan |last8=Prawiradilaga |first8=Dewi Malia |last9=Sheldon |first9=Frederick Halsey |date=2020-06-30 |title=Recent Ornithological Expeditions to Siberut Island, Mt. Talamau and Rimbo Panti Nature Reserve, Sumatra, Indonesia |url=https://e-journal.biologi.lipi.go.id/index.php/treubia/article/view/3839 |journal=Treubia |volume=47 |issue=1 |pages=13–38 |doi=10.14203/treubia.v47i1.3839 |issn=2337-876X|doi-access=free }}</ref> Trogons in general are known for being sedentary and poor dispersers,<ref name="Hosner-2010" /> and the Sumatran Trogon is no exception.<ref name="Collar-2023" /><ref name="iucn"/> == Konservostatuso == The Sumatran trogon is deemed [[Least Concern]] for extinction risk by the [[IUCN]]. It is, however, an endemic species with a small localised range. There has never been a numerical assessment of the population size, though it is thought to be decreasing.<ref name="iucn"/> The choice to split the Sumatran and Javan trogons into respective species appears to have come from an effort to properly assess the vulnerability of the Javan trogon, which is also endemic but with a much smaller and contracting range.<ref name="Collar-2002" /> == Kutimaro == === Voĉo === The song consists of three whistled notes "wiwi whéeer-lu", the third note dropping off at the end.<ref name="Collar-2023" /><ref name="Collar-2002" /> The call is identical for both the Javan trogon and Sumatran trogon, and is a hoarse "chierr, chierr" or loud "turr" sound.<ref name="Collar-2002" /><ref name="Collar-2023" /> Unlike the Sumatran trogon, the Javan trogon has never been heard making a song, which could be an important point of difference to support the split between the two species, or simply the result of how rare the Javan trogon is.<ref name="Collar-2002" /> === Manĝado === Along with most other Asian trogons, the Sumatran trogon is a still-hunting predator that waits motionless on a branch until prey is spotted, then it attack. Its diet varies and includes insects, fruit, and small vertebrates that will fit within its beak.<ref name="Hosner-2010" /> One was apparently once observed eating a {{cvt|10|cm|adj=on}} long lizard from the ground.<ref name="Collar-2023" /> As with other trogons, the leg muscles are so reduced that they cannot walk, or even turn around on a perch without it using its wings.<ref name="Hosner-2010" /> Studies on the specific ecology of different species seems to be lacking.<ref name="Hosner-2010" /> The Sumatran trogon has been found in mixed-species feeding flocks with other bird species like the [[Sumatran laughingthrush]], the [[black laughingthrush]], the [[chestnut-capped laughingthrush]], and the [[Sumatran drongo]].<ref>{{Cite journal |last1=Busina |first1=Tomas |last2=Kouba |first2=Marek |date=2017-11-04 |title=Preliminary observations of the home range size and behaviour of the Sumatran Laughingthrush <em>Garrulax bicolor</em> |url=https://kukila.org/index.php/KKL/article/view/537 |journal=KUKILA |language=en |volume=20 |issn=0216-9223 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240413103010/https://kukila.org/index.php/KKL/article/view/537 |archive-date=2024-04-13}}</ref> === Reproduktado === The Sumatran trogon forms [[Monogamy in animals|monogamous pairs]] that work together to raise their young.<ref name="Collar-2023" /><ref name="Hosner-2010" /> Breeding happens in March.<ref name="Collar-2023" /> It nests in tree cavities that are either self-excavated or reused from already-made cavities.<ref name="Hosner-2010" /> Clutch sizes range from 2-4 eggs, and chicks are [[Precociality and altriciality|altricial]] at hatching.<ref name="Collar-2023" /> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Apaloderma aequatoriale}} {{Commons|Apaloderma aequatoriale}} * [https://ebird.org/species/sumtro1 eBird] pri vidaĵoj kaj foto * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sumtro1/cur/introduction Birds of the World] fotoj kaj registroj de voĉo {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] 719f0haoh3vbjowkahxrgvrn5xf0edk 9384639 9384636 2026-05-26T22:08:12Z Kani 670 9384639 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Sumatra trogono |koloro = pink |dosiero = Sumatran Trogon 0A2A4341.jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = Masklo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apalharpactes]]'' |specio = '''Sumatra trogono''' ''A. mackloti'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Apalharpactes mackloti'' |volume=2016 |article-number=e.T22730186A95025459 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730186A95025459.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Apalharpactes mackloti'' |dunomo aŭtoritato = ([[Salomon Müller|Müller]], 1836) |vikispecio = ''Apalharpactes mackloti'' |komunejo = ''Apalharpactes mackloti'' |sinonimo= ''Harpactes mackloti'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Sumatra trogono'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> (''Apalharpactes mackloti'') estas mezgranda [[birdo]] el la familio de [[Trogonedoj]]. Ĝi estis iam konsiderata [[samspecia]] kun la [[Java trogono]] kun la [[ordinara nomo]] bluvosta trogono. It is [[endemic]] to the [[Indonesia]]n island of [[Sumatra]]. Its natural [[habitat]] is subtropical or tropical moist [[montane forest]]. The 12 species of Asian trogons inhabit forests throughout the southern Asian mainland and the [[Greater Sunda Islands|Greater Sunda]] and [[Philippines|Philippine]] islands. No trogons are present on the [[Sunda Islands|Sundaic island]] of Palawan, and none have succeeded in colonizing islands east of [[Wallace Line|Wallace's Line]].<ref name="Hosner-2010">{{cite journal | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1055790310003751 | doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 | title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences | year=2010 | last1=Hosner | first1=Peter A. | last2=Sheldon | first2=Frederick H. | last3=Lim | first3=Haw Chuan | last4=Moyle | first4=Robert G. | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=57 | issue=3 | pages=1219–1225 | pmid=20858547 | bibcode=2010MolPE..57.1219H | url-access=subscription }}</ref> == Aspekto == [[File:Sumatran Trogon 0A2A4223.jpg|thumb|Ripoze sur branĉo montranta la verdajn suprajn partojn, ruĝan bekon, kaj bluan haŭtaĵon ĉirkaŭokulan.]] The Sumatran trogon is {{cvt|30|cm}} from tip of the bill to tip of the tail with bluish-green upper parts and a yellow throat and belly. It has a patch of exposed blue skin around the eyes, a red beak, orange feet, and a long, iridescent, blue tail. The males have a characteristic thick chestnut coloured band on their rump, and thicker, more defined barring on the wing panels.<ref name="Collar-2002">{{Cite journal |last1=Collar |first1=N.J. |last2=Van Balen |first2=S. |date=2002 |title=The Blue-tailed Trogon Harpactes (Apalharpactes) reinwardtii: species limits and conservation status. |url=https://www.researchgate.net/publication/236856320 |journal=Forktail |issue=18 |pages=121–125 |via=ResearchGate}}</ref><ref name="Collar-2023">{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel |date=2023 |title=Sumatran Trogon (Apalharpactes mackloti), version 1.1 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/sumtro1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.sumtro1.01.1 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> [[File:Apalharpactes mackloti-20040821.jpg|thumb|maldekstre|The characteristic chestnut band on the rump and thicker barring on the wing panel of the male]] The Sumatran trogon closely resembles the [[Javan trogon|Javan trogon (''Apalharpactes reinwardtii)'']] (the two populations were previously considered a single species), however the Javan trogon is nearly 30% larger than the Sumatran trogon is, with thicker barring on the wing panels.<ref name="Collar-2002" /> The two species do not co-occur (both being limited to the islands of their namesakes). Together, the ''[[Apalharpactes]]'' are the only Asian trogons to have [[iridescence]] in their plumage.<ref>{{Cite journal |last1=Quintero |first1=Esther |last2=Espinosa de los Monteros |first2=Alejandro |date=2011-07-01 |title=Microanatomy and evolution of the nanostructures responsible for iridescent coloration in Trogoniformes (Aves) |url=https://doi.org/10.1007/s13127-011-0049-z |journal=Organisms Diversity & Evolution |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=237–248 |doi=10.1007/s13127-011-0049-z |bibcode=2011ODivE..11..237Q |issn=1618-1077|url-access=subscription }}</ref> == Taksonomio == All species of Asian trogons used to be placed in the genus ''[[Harpactes]]'', but morphological difference such as iridescent plumage and bare skin around the eye led to the Javan and Sumatran trogon being placed in a new genus ''[[Apalharpactes]].''<ref name="Hosner-2010" /> The two species were previously considered to only be populations of a single species. Morphological differences were noted, including that the Javan trogan is 30% larger than the Sumatran trogan, a size difference that is larger than that between any other subspecies group in [[Trogonidae]], and that it does not have the chestnut band on the rump of males. This led to the two populations being split into different species. This also supported then desire to consider the Javan Trogon, a [[vulnerable species]], as a separate unit for conservation efforts than Sumatran population, which is not vulnerable.<ref name="Collar-2002" /> All current genetic studies agree that ''Apalharpactes'' is a distinct linage of trogons, but there is disagreement about where it should be placed in relation to other taxa.<ref name="Hosner-2010" /> Hosner et al. (2010) placed ''Apalharpactes'' as a [[Sister group|sister taxa]] to the African trogons instead of the Asian trogons.<ref name="Hosner-2010" /> However a more recent study in 2019 found most support for the Asian trogons (''Apalharpactes'' and ''Harpactes'') being [[Monophyly|monophyletic]], albeit on rather weak support.<ref>{{Cite journal |last1=Oliveros |first1=Carl H. |last2=Andersen |first2=Michael J. |last3=Hosner |first3=Peter A. |last4=Mauck III |first4=William M. |last5=Sheldon |first5=Frederick H. |last6=Cracraft |first6=Joel |last7=Moyle |first7=Robert G. |date=2020 |title=Rapid Laurasian diversification of a pantropical bird family during the Oligocene–Miocene transition |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/ibi.12707 |journal=Ibis |language=en |volume=162 |issue=1 |pages=137–152 |doi=10.1111/ibi.12707 |issn=1474-919X|url-access=subscription }}</ref> == Habitato kaj distribuo == The Sumatran trogon is endemic to the island of [[Sumatra]] in Indonesia, where it inhabits the lower montane forests of the lower slopes of the [[Barisan Mountains]] that span the western edge of the island. It inhabits the elevations between {{cvt|750 and 2,200|m}}.<ref name="Collar-2023" /> One expedition to [[Mount Talakmau]] notes that its abundance appears to increase with altitude.<ref>{{Cite journal |last1=Haryoko |first1=Tri |last2=Johnson |first2=Oscar |last3=Brady |first3=Matthew Lonsfert |last4=Shakya |first4=Subir Bahadur |last5=Irham |first5=Mohammad |last6=Yohanna |first6=Yohanna |last7=Ritonga |first7=Rusdiyan Parimpunan |last8=Prawiradilaga |first8=Dewi Malia |last9=Sheldon |first9=Frederick Halsey |date=2020-06-30 |title=Recent Ornithological Expeditions to Siberut Island, Mt. Talamau and Rimbo Panti Nature Reserve, Sumatra, Indonesia |url=https://e-journal.biologi.lipi.go.id/index.php/treubia/article/view/3839 |journal=Treubia |volume=47 |issue=1 |pages=13–38 |doi=10.14203/treubia.v47i1.3839 |issn=2337-876X|doi-access=free }}</ref> Trogons in general are known for being sedentary and poor dispersers,<ref name="Hosner-2010" /> and the Sumatran Trogon is no exception.<ref name="Collar-2023" /><ref name="iucn"/> == Konservostatuso == The Sumatran trogon is deemed [[Least Concern]] for extinction risk by the [[IUCN]]. It is, however, an endemic species with a small localised range. There has never been a numerical assessment of the population size, though it is thought to be decreasing.<ref name="iucn"/> The choice to split the Sumatran and Javan trogons into respective species appears to have come from an effort to properly assess the vulnerability of the Javan trogon, which is also endemic but with a much smaller and contracting range.<ref name="Collar-2002" /> == Kutimaro == === Voĉo === The song consists of three whistled notes "wiwi whéeer-lu", the third note dropping off at the end.<ref name="Collar-2023" /><ref name="Collar-2002" /> The call is identical for both the Javan trogon and Sumatran trogon, and is a hoarse "chierr, chierr" or loud "turr" sound.<ref name="Collar-2002" /><ref name="Collar-2023" /> Unlike the Sumatran trogon, the Javan trogon has never been heard making a song, which could be an important point of difference to support the split between the two species, or simply the result of how rare the Javan trogon is.<ref name="Collar-2002" /> === Manĝado === Along with most other Asian trogons, the Sumatran trogon is a still-hunting predator that waits motionless on a branch until prey is spotted, then it attack. Its diet varies and includes insects, fruit, and small vertebrates that will fit within its beak.<ref name="Hosner-2010" /> One was apparently once observed eating a {{cvt|10|cm|adj=on}} long lizard from the ground.<ref name="Collar-2023" /> As with other trogons, the leg muscles are so reduced that they cannot walk, or even turn around on a perch without it using its wings.<ref name="Hosner-2010" /> Studies on the specific ecology of different species seems to be lacking.<ref name="Hosner-2010" /> The Sumatran trogon has been found in mixed-species feeding flocks with other bird species like the [[Sumatran laughingthrush]], the [[black laughingthrush]], the [[chestnut-capped laughingthrush]], and the [[Sumatran drongo]].<ref>{{Cite journal |last1=Busina |first1=Tomas |last2=Kouba |first2=Marek |date=2017-11-04 |title=Preliminary observations of the home range size and behaviour of the Sumatran Laughingthrush <em>Garrulax bicolor</em> |url=https://kukila.org/index.php/KKL/article/view/537 |journal=KUKILA |language=en |volume=20 |issn=0216-9223 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240413103010/https://kukila.org/index.php/KKL/article/view/537 |archive-date=2024-04-13}}</ref> === Reproduktado === The Sumatran trogon forms [[Monogamy in animals|monogamous pairs]] that work together to raise their young.<ref name="Collar-2023" /><ref name="Hosner-2010" /> Breeding happens in March.<ref name="Collar-2023" /> It nests in tree cavities that are either self-excavated or reused from already-made cavities.<ref name="Hosner-2010" /> Clutch sizes range from 2-4 eggs, and chicks are [[Precociality and altriciality|altricial]] at hatching.<ref name="Collar-2023" /> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Apaloderma aequatoriale}} {{Commons|Apaloderma aequatoriale}} * [https://ebird.org/species/sumtro1 eBird] pri vidaĵoj kaj foto * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sumtro1/cur/introduction Birds of the World] fotoj kaj registroj de voĉo {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] d2w2a3ftclmim6nocri5ez9z04h7he6 9384640 9384639 2026-05-26T22:08:29Z Kani 670 /* Aspekto */ 9384640 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Sumatra trogono |koloro = pink |dosiero = Sumatran Trogon 0A2A4341.jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = Masklo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apalharpactes]]'' |specio = '''Sumatra trogono''' ''A. mackloti'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Apalharpactes mackloti'' |volume=2016 |article-number=e.T22730186A95025459 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730186A95025459.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Apalharpactes mackloti'' |dunomo aŭtoritato = ([[Salomon Müller|Müller]], 1836) |vikispecio = ''Apalharpactes mackloti'' |komunejo = ''Apalharpactes mackloti'' |sinonimo= ''Harpactes mackloti'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Sumatra trogono'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> (''Apalharpactes mackloti'') estas mezgranda [[birdo]] el la familio de [[Trogonedoj]]. Ĝi estis iam konsiderata [[samspecia]] kun la [[Java trogono]] kun la [[ordinara nomo]] bluvosta trogono. It is [[endemic]] to the [[Indonesia]]n island of [[Sumatra]]. Its natural [[habitat]] is subtropical or tropical moist [[montane forest]]. The 12 species of Asian trogons inhabit forests throughout the southern Asian mainland and the [[Greater Sunda Islands|Greater Sunda]] and [[Philippines|Philippine]] islands. No trogons are present on the [[Sunda Islands|Sundaic island]] of Palawan, and none have succeeded in colonizing islands east of [[Wallace Line|Wallace's Line]].<ref name="Hosner-2010">{{cite journal | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1055790310003751 | doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 | title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences | year=2010 | last1=Hosner | first1=Peter A. | last2=Sheldon | first2=Frederick H. | last3=Lim | first3=Haw Chuan | last4=Moyle | first4=Robert G. | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=57 | issue=3 | pages=1219–1225 | pmid=20858547 | bibcode=2010MolPE..57.1219H | url-access=subscription }}</ref> == Aspekto == [[File:Sumatran Trogon 0A2A4223.jpg|thumb|maldekstre|Ripoze sur branĉo montranta la verdajn suprajn partojn, ruĝan bekon, kaj bluan haŭtaĵon ĉirkaŭokulan.]] The Sumatran trogon is {{cvt|30|cm}} from tip of the bill to tip of the tail with bluish-green upper parts and a yellow throat and belly. It has a patch of exposed blue skin around the eyes, a red beak, orange feet, and a long, iridescent, blue tail. The males have a characteristic thick chestnut coloured band on their rump, and thicker, more defined barring on the wing panels.<ref name="Collar-2002">{{Cite journal |last1=Collar |first1=N.J. |last2=Van Balen |first2=S. |date=2002 |title=The Blue-tailed Trogon Harpactes (Apalharpactes) reinwardtii: species limits and conservation status. |url=https://www.researchgate.net/publication/236856320 |journal=Forktail |issue=18 |pages=121–125 |via=ResearchGate}}</ref><ref name="Collar-2023">{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel |date=2023 |title=Sumatran Trogon (Apalharpactes mackloti), version 1.1 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/sumtro1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.sumtro1.01.1 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> [[File:Apalharpactes mackloti-20040821.jpg|thumb|maldekstre|The characteristic chestnut band on the rump and thicker barring on the wing panel of the male]] The Sumatran trogon closely resembles the [[Javan trogon|Javan trogon (''Apalharpactes reinwardtii)'']] (the two populations were previously considered a single species), however the Javan trogon is nearly 30% larger than the Sumatran trogon is, with thicker barring on the wing panels.<ref name="Collar-2002" /> The two species do not co-occur (both being limited to the islands of their namesakes). Together, the ''[[Apalharpactes]]'' are the only Asian trogons to have [[iridescence]] in their plumage.<ref>{{Cite journal |last1=Quintero |first1=Esther |last2=Espinosa de los Monteros |first2=Alejandro |date=2011-07-01 |title=Microanatomy and evolution of the nanostructures responsible for iridescent coloration in Trogoniformes (Aves) |url=https://doi.org/10.1007/s13127-011-0049-z |journal=Organisms Diversity & Evolution |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=237–248 |doi=10.1007/s13127-011-0049-z |bibcode=2011ODivE..11..237Q |issn=1618-1077|url-access=subscription }}</ref> == Taksonomio == All species of Asian trogons used to be placed in the genus ''[[Harpactes]]'', but morphological difference such as iridescent plumage and bare skin around the eye led to the Javan and Sumatran trogon being placed in a new genus ''[[Apalharpactes]].''<ref name="Hosner-2010" /> The two species were previously considered to only be populations of a single species. Morphological differences were noted, including that the Javan trogan is 30% larger than the Sumatran trogan, a size difference that is larger than that between any other subspecies group in [[Trogonidae]], and that it does not have the chestnut band on the rump of males. This led to the two populations being split into different species. This also supported then desire to consider the Javan Trogon, a [[vulnerable species]], as a separate unit for conservation efforts than Sumatran population, which is not vulnerable.<ref name="Collar-2002" /> All current genetic studies agree that ''Apalharpactes'' is a distinct linage of trogons, but there is disagreement about where it should be placed in relation to other taxa.<ref name="Hosner-2010" /> Hosner et al. (2010) placed ''Apalharpactes'' as a [[Sister group|sister taxa]] to the African trogons instead of the Asian trogons.<ref name="Hosner-2010" /> However a more recent study in 2019 found most support for the Asian trogons (''Apalharpactes'' and ''Harpactes'') being [[Monophyly|monophyletic]], albeit on rather weak support.<ref>{{Cite journal |last1=Oliveros |first1=Carl H. |last2=Andersen |first2=Michael J. |last3=Hosner |first3=Peter A. |last4=Mauck III |first4=William M. |last5=Sheldon |first5=Frederick H. |last6=Cracraft |first6=Joel |last7=Moyle |first7=Robert G. |date=2020 |title=Rapid Laurasian diversification of a pantropical bird family during the Oligocene–Miocene transition |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/ibi.12707 |journal=Ibis |language=en |volume=162 |issue=1 |pages=137–152 |doi=10.1111/ibi.12707 |issn=1474-919X|url-access=subscription }}</ref> == Habitato kaj distribuo == The Sumatran trogon is endemic to the island of [[Sumatra]] in Indonesia, where it inhabits the lower montane forests of the lower slopes of the [[Barisan Mountains]] that span the western edge of the island. It inhabits the elevations between {{cvt|750 and 2,200|m}}.<ref name="Collar-2023" /> One expedition to [[Mount Talakmau]] notes that its abundance appears to increase with altitude.<ref>{{Cite journal |last1=Haryoko |first1=Tri |last2=Johnson |first2=Oscar |last3=Brady |first3=Matthew Lonsfert |last4=Shakya |first4=Subir Bahadur |last5=Irham |first5=Mohammad |last6=Yohanna |first6=Yohanna |last7=Ritonga |first7=Rusdiyan Parimpunan |last8=Prawiradilaga |first8=Dewi Malia |last9=Sheldon |first9=Frederick Halsey |date=2020-06-30 |title=Recent Ornithological Expeditions to Siberut Island, Mt. Talamau and Rimbo Panti Nature Reserve, Sumatra, Indonesia |url=https://e-journal.biologi.lipi.go.id/index.php/treubia/article/view/3839 |journal=Treubia |volume=47 |issue=1 |pages=13–38 |doi=10.14203/treubia.v47i1.3839 |issn=2337-876X|doi-access=free }}</ref> Trogons in general are known for being sedentary and poor dispersers,<ref name="Hosner-2010" /> and the Sumatran Trogon is no exception.<ref name="Collar-2023" /><ref name="iucn"/> == Konservostatuso == The Sumatran trogon is deemed [[Least Concern]] for extinction risk by the [[IUCN]]. It is, however, an endemic species with a small localised range. There has never been a numerical assessment of the population size, though it is thought to be decreasing.<ref name="iucn"/> The choice to split the Sumatran and Javan trogons into respective species appears to have come from an effort to properly assess the vulnerability of the Javan trogon, which is also endemic but with a much smaller and contracting range.<ref name="Collar-2002" /> == Kutimaro == === Voĉo === The song consists of three whistled notes "wiwi whéeer-lu", the third note dropping off at the end.<ref name="Collar-2023" /><ref name="Collar-2002" /> The call is identical for both the Javan trogon and Sumatran trogon, and is a hoarse "chierr, chierr" or loud "turr" sound.<ref name="Collar-2002" /><ref name="Collar-2023" /> Unlike the Sumatran trogon, the Javan trogon has never been heard making a song, which could be an important point of difference to support the split between the two species, or simply the result of how rare the Javan trogon is.<ref name="Collar-2002" /> === Manĝado === Along with most other Asian trogons, the Sumatran trogon is a still-hunting predator that waits motionless on a branch until prey is spotted, then it attack. Its diet varies and includes insects, fruit, and small vertebrates that will fit within its beak.<ref name="Hosner-2010" /> One was apparently once observed eating a {{cvt|10|cm|adj=on}} long lizard from the ground.<ref name="Collar-2023" /> As with other trogons, the leg muscles are so reduced that they cannot walk, or even turn around on a perch without it using its wings.<ref name="Hosner-2010" /> Studies on the specific ecology of different species seems to be lacking.<ref name="Hosner-2010" /> The Sumatran trogon has been found in mixed-species feeding flocks with other bird species like the [[Sumatran laughingthrush]], the [[black laughingthrush]], the [[chestnut-capped laughingthrush]], and the [[Sumatran drongo]].<ref>{{Cite journal |last1=Busina |first1=Tomas |last2=Kouba |first2=Marek |date=2017-11-04 |title=Preliminary observations of the home range size and behaviour of the Sumatran Laughingthrush <em>Garrulax bicolor</em> |url=https://kukila.org/index.php/KKL/article/view/537 |journal=KUKILA |language=en |volume=20 |issn=0216-9223 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240413103010/https://kukila.org/index.php/KKL/article/view/537 |archive-date=2024-04-13}}</ref> === Reproduktado === The Sumatran trogon forms [[Monogamy in animals|monogamous pairs]] that work together to raise their young.<ref name="Collar-2023" /><ref name="Hosner-2010" /> Breeding happens in March.<ref name="Collar-2023" /> It nests in tree cavities that are either self-excavated or reused from already-made cavities.<ref name="Hosner-2010" /> Clutch sizes range from 2-4 eggs, and chicks are [[Precociality and altriciality|altricial]] at hatching.<ref name="Collar-2023" /> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Apaloderma aequatoriale}} {{Commons|Apaloderma aequatoriale}} * [https://ebird.org/species/sumtro1 eBird] pri vidaĵoj kaj foto * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sumtro1/cur/introduction Birds of the World] fotoj kaj registroj de voĉo {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] gce17qgc5cd0iuzc57n92jief0km47u 9384642 9384640 2026-05-26T22:15:23Z Kani 670 /* Aspekto */ 9384642 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Sumatra trogono |koloro = pink |dosiero = Sumatran Trogon 0A2A4341.jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = Masklo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apalharpactes]]'' |specio = '''Sumatra trogono''' ''A. mackloti'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Apalharpactes mackloti'' |volume=2016 |article-number=e.T22730186A95025459 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730186A95025459.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Apalharpactes mackloti'' |dunomo aŭtoritato = ([[Salomon Müller|Müller]], 1836) |vikispecio = ''Apalharpactes mackloti'' |komunejo = ''Apalharpactes mackloti'' |sinonimo= ''Harpactes mackloti'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Sumatra trogono'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> (''Apalharpactes mackloti'') estas mezgranda [[birdo]] el la familio de [[Trogonedoj]]. Ĝi estis iam konsiderata [[samspecia]] kun la [[Java trogono]] kun la [[ordinara nomo]] bluvosta trogono. It is [[endemic]] to the [[Indonesia]]n island of [[Sumatra]]. Its natural [[habitat]] is subtropical or tropical moist [[montane forest]]. The 12 species of Asian trogons inhabit forests throughout the southern Asian mainland and the [[Greater Sunda Islands|Greater Sunda]] and [[Philippines|Philippine]] islands. No trogons are present on the [[Sunda Islands|Sundaic island]] of Palawan, and none have succeeded in colonizing islands east of [[Wallace Line|Wallace's Line]].<ref name="Hosner-2010">{{cite journal | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1055790310003751 | doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 | title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences | year=2010 | last1=Hosner | first1=Peter A. | last2=Sheldon | first2=Frederick H. | last3=Lim | first3=Haw Chuan | last4=Moyle | first4=Robert G. | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=57 | issue=3 | pages=1219–1225 | pmid=20858547 | bibcode=2010MolPE..57.1219H | url-access=subscription }}</ref> == Aspekto == [[File:Sumatran Trogon 0A2A4223.jpg|thumb|maldekstre|Ripoze sur branĉo montranta la verdajn suprajn partojn, ruĝan bekon, kaj bluan haŭtaĵon ĉirkaŭokulan.]] La Sumatra trogono estas 30 cm longa de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto kun bluverdaj supraj partoj kaj flavaj gorĝo kaj ventro. Ĝi havas pecon de nuda blua haŭto ĉirkaŭ la okuloj, ruĝan bekon, oranĝajn piedojn, kaj longan, irizecan, bluan voston. La maskloj havas karakterizan dikan kaŝtankoloran bendon sur sia pugo, kaj pli dikan, pli difinitan strion sur la flugilpaneloj.<ref name="Collar-2002">{{Cite journal |last1=Collar |first1=N.J. |last2=Van Balen |first2=S. |date=2002 |title=The Blue-tailed Trogon Harpactes (Apalharpactes) reinwardtii: species limits and conservation status. |url=https://www.researchgate.net/publication/236856320 |journal=Forktail |issue=18 |pages=121–125 |via=ResearchGate}}</ref><ref name="Collar-2023">{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel |date=2023 |title=Sumatran Trogon (Apalharpactes mackloti), version 1.1 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/sumtro1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.sumtro1.01.1 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> [[File:Apalharpactes mackloti-20040821.jpg|thumb|maldekstre|La karaktera bruna bendo en la pugo kaj pli fajna strieco en la flugilplanelo de la masklo]] La Sumatra trogono proksime similas al la [[Java trogono]] (''Apalharpactes reinwardtii'') (la du populacioj antaŭe estis konsiderataj ununura specio), tamen la Java trogono estas preskaŭ 30% pli granda ol la Sumatra trogono, kun pli dika strieco sur la flugilpaneloj.<ref name="Collar-2002" /> Ambaŭ specioj ne kunekzistas (ambaŭ estas limigitaj al la insuloj de siaj nomoj). Kune, la ''Apalharpactes'' estas la solaj aziaj trogonoj, kiuj havas [[irizeco]]n en sia plumaro.<ref>{{Cite journal |last1=Quintero |first1=Esther |last2=Espinosa de los Monteros |first2=Alejandro |date=2011-07-01 |title=Microanatomy and evolution of the nanostructures responsible for iridescent coloration in Trogoniformes (Aves) |url=https://doi.org/10.1007/s13127-011-0049-z |journal=Organisms Diversity & Evolution |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=237–248 |doi=10.1007/s13127-011-0049-z |bibcode=2011ODivE..11..237Q |issn=1618-1077|url-access=subscription }}</ref> == Taksonomio == All species of Asian trogons used to be placed in the genus ''[[Harpactes]]'', but morphological difference such as iridescent plumage and bare skin around the eye led to the Javan and Sumatran trogon being placed in a new genus ''[[Apalharpactes]].''<ref name="Hosner-2010" /> The two species were previously considered to only be populations of a single species. Morphological differences were noted, including that the Javan trogan is 30% larger than the Sumatran trogan, a size difference that is larger than that between any other subspecies group in [[Trogonidae]], and that it does not have the chestnut band on the rump of males. This led to the two populations being split into different species. This also supported then desire to consider the Javan Trogon, a [[vulnerable species]], as a separate unit for conservation efforts than Sumatran population, which is not vulnerable.<ref name="Collar-2002" /> All current genetic studies agree that ''Apalharpactes'' is a distinct linage of trogons, but there is disagreement about where it should be placed in relation to other taxa.<ref name="Hosner-2010" /> Hosner et al. (2010) placed ''Apalharpactes'' as a [[Sister group|sister taxa]] to the African trogons instead of the Asian trogons.<ref name="Hosner-2010" /> However a more recent study in 2019 found most support for the Asian trogons (''Apalharpactes'' and ''Harpactes'') being [[Monophyly|monophyletic]], albeit on rather weak support.<ref>{{Cite journal |last1=Oliveros |first1=Carl H. |last2=Andersen |first2=Michael J. |last3=Hosner |first3=Peter A. |last4=Mauck III |first4=William M. |last5=Sheldon |first5=Frederick H. |last6=Cracraft |first6=Joel |last7=Moyle |first7=Robert G. |date=2020 |title=Rapid Laurasian diversification of a pantropical bird family during the Oligocene–Miocene transition |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/ibi.12707 |journal=Ibis |language=en |volume=162 |issue=1 |pages=137–152 |doi=10.1111/ibi.12707 |issn=1474-919X|url-access=subscription }}</ref> == Habitato kaj distribuo == The Sumatran trogon is endemic to the island of [[Sumatra]] in Indonesia, where it inhabits the lower montane forests of the lower slopes of the [[Barisan Mountains]] that span the western edge of the island. It inhabits the elevations between {{cvt|750 and 2,200|m}}.<ref name="Collar-2023" /> One expedition to [[Mount Talakmau]] notes that its abundance appears to increase with altitude.<ref>{{Cite journal |last1=Haryoko |first1=Tri |last2=Johnson |first2=Oscar |last3=Brady |first3=Matthew Lonsfert |last4=Shakya |first4=Subir Bahadur |last5=Irham |first5=Mohammad |last6=Yohanna |first6=Yohanna |last7=Ritonga |first7=Rusdiyan Parimpunan |last8=Prawiradilaga |first8=Dewi Malia |last9=Sheldon |first9=Frederick Halsey |date=2020-06-30 |title=Recent Ornithological Expeditions to Siberut Island, Mt. Talamau and Rimbo Panti Nature Reserve, Sumatra, Indonesia |url=https://e-journal.biologi.lipi.go.id/index.php/treubia/article/view/3839 |journal=Treubia |volume=47 |issue=1 |pages=13–38 |doi=10.14203/treubia.v47i1.3839 |issn=2337-876X|doi-access=free }}</ref> Trogons in general are known for being sedentary and poor dispersers,<ref name="Hosner-2010" /> and the Sumatran Trogon is no exception.<ref name="Collar-2023" /><ref name="iucn"/> == Konservostatuso == The Sumatran trogon is deemed [[Least Concern]] for extinction risk by the [[IUCN]]. It is, however, an endemic species with a small localised range. There has never been a numerical assessment of the population size, though it is thought to be decreasing.<ref name="iucn"/> The choice to split the Sumatran and Javan trogons into respective species appears to have come from an effort to properly assess the vulnerability of the Javan trogon, which is also endemic but with a much smaller and contracting range.<ref name="Collar-2002" /> == Kutimaro == === Voĉo === The song consists of three whistled notes "wiwi whéeer-lu", the third note dropping off at the end.<ref name="Collar-2023" /><ref name="Collar-2002" /> The call is identical for both the Javan trogon and Sumatran trogon, and is a hoarse "chierr, chierr" or loud "turr" sound.<ref name="Collar-2002" /><ref name="Collar-2023" /> Unlike the Sumatran trogon, the Javan trogon has never been heard making a song, which could be an important point of difference to support the split between the two species, or simply the result of how rare the Javan trogon is.<ref name="Collar-2002" /> === Manĝado === Along with most other Asian trogons, the Sumatran trogon is a still-hunting predator that waits motionless on a branch until prey is spotted, then it attack. Its diet varies and includes insects, fruit, and small vertebrates that will fit within its beak.<ref name="Hosner-2010" /> One was apparently once observed eating a {{cvt|10|cm|adj=on}} long lizard from the ground.<ref name="Collar-2023" /> As with other trogons, the leg muscles are so reduced that they cannot walk, or even turn around on a perch without it using its wings.<ref name="Hosner-2010" /> Studies on the specific ecology of different species seems to be lacking.<ref name="Hosner-2010" /> The Sumatran trogon has been found in mixed-species feeding flocks with other bird species like the [[Sumatran laughingthrush]], the [[black laughingthrush]], the [[chestnut-capped laughingthrush]], and the [[Sumatran drongo]].<ref>{{Cite journal |last1=Busina |first1=Tomas |last2=Kouba |first2=Marek |date=2017-11-04 |title=Preliminary observations of the home range size and behaviour of the Sumatran Laughingthrush <em>Garrulax bicolor</em> |url=https://kukila.org/index.php/KKL/article/view/537 |journal=KUKILA |language=en |volume=20 |issn=0216-9223 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240413103010/https://kukila.org/index.php/KKL/article/view/537 |archive-date=2024-04-13}}</ref> === Reproduktado === The Sumatran trogon forms [[Monogamy in animals|monogamous pairs]] that work together to raise their young.<ref name="Collar-2023" /><ref name="Hosner-2010" /> Breeding happens in March.<ref name="Collar-2023" /> It nests in tree cavities that are either self-excavated or reused from already-made cavities.<ref name="Hosner-2010" /> Clutch sizes range from 2-4 eggs, and chicks are [[Precociality and altriciality|altricial]] at hatching.<ref name="Collar-2023" /> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Apaloderma aequatoriale}} {{Commons|Apaloderma aequatoriale}} * [https://ebird.org/species/sumtro1 eBird] pri vidaĵoj kaj foto * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sumtro1/cur/introduction Birds of the World] fotoj kaj registroj de voĉo {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] dpshlwefpwy0g68wmgxysf73uf92d0t 9384645 9384642 2026-05-26T22:21:33Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9384645 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Sumatra trogono |koloro = pink |dosiero = Sumatran Trogon 0A2A4341.jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = Masklo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apalharpactes]]'' |specio = '''Sumatra trogono''' ''A. mackloti'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Apalharpactes mackloti'' |volume=2016 |article-number=e.T22730186A95025459 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730186A95025459.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Apalharpactes mackloti'' |dunomo aŭtoritato = ([[Salomon Müller|Müller]], 1836) |vikispecio = ''Apalharpactes mackloti'' |komunejo = ''Apalharpactes mackloti'' |sinonimo= ''Harpactes mackloti'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Sumatra trogono'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> (''Apalharpactes mackloti'') estas mezgranda [[birdo]] el la familio de [[Trogonedoj]]. Ĝi estis iam konsiderata [[samspecia]] kun la [[Java trogono]] kun la [[ordinara nomo]] bluvosta trogono. It is [[endemic]] to the [[Indonesia]]n island of [[Sumatra]]. Its natural [[habitat]] is subtropical or tropical moist [[montane forest]]. The 12 species of Asian trogons inhabit forests throughout the southern Asian mainland and the [[Greater Sunda Islands|Greater Sunda]] and [[Philippines|Philippine]] islands. No trogons are present on the [[Sunda Islands|Sundaic island]] of Palawan, and none have succeeded in colonizing islands east of [[Wallace Line|Wallace's Line]].<ref name="Hosner-2010">{{cite journal | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1055790310003751 | doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 | title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences | year=2010 | last1=Hosner | first1=Peter A. | last2=Sheldon | first2=Frederick H. | last3=Lim | first3=Haw Chuan | last4=Moyle | first4=Robert G. | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=57 | issue=3 | pages=1219–1225 | pmid=20858547 | bibcode=2010MolPE..57.1219H | url-access=subscription }}</ref> == Aspekto == [[File:Sumatran Trogon 0A2A4223.jpg|thumb|maldekstre|Ripoze sur branĉo montranta la verdajn suprajn partojn, ruĝan bekon, kaj bluan haŭtaĵon ĉirkaŭokulan.]] La Sumatra trogono estas 30 cm longa de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto kun bluverdaj supraj partoj kaj flavaj gorĝo kaj ventro. Ĝi havas pecon de nuda blua haŭto ĉirkaŭ la okuloj, ruĝan bekon, oranĝajn piedojn, kaj longan, irizecan, bluan voston. La maskloj havas karakterizan dikan kaŝtankoloran bendon sur sia pugo, kaj pli dikan, pli difinitan strion sur la flugilpaneloj.<ref name="Collar-2002">{{Cite journal |last1=Collar |first1=N.J. |last2=Van Balen |first2=S. |date=2002 |title=The Blue-tailed Trogon Harpactes (Apalharpactes) reinwardtii: species limits and conservation status. |url=https://www.researchgate.net/publication/236856320 |journal=Forktail |issue=18 |pages=121–125 |via=ResearchGate}}</ref><ref name="Collar-2023">{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel |date=2023 |title=Sumatran Trogon (Apalharpactes mackloti), version 1.1 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/sumtro1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.sumtro1.01.1 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> [[File:Apalharpactes mackloti-20040821.jpg|thumb|maldekstre|La karaktera bruna bendo en la pugo kaj pli fajna strieco en la flugilplanelo de la masklo]] La Sumatra trogono proksime similas al la [[Java trogono]] (''Apalharpactes reinwardtii'') (la du populacioj antaŭe estis konsiderataj ununura specio), tamen la Java trogono estas preskaŭ 30% pli granda ol la Sumatra trogono, kun pli dika strieco sur la flugilpaneloj.<ref name="Collar-2002" /> Ambaŭ specioj ne kunekzistas (ambaŭ estas limigitaj al la insuloj de siaj nomoj). Kune, la ''Apalharpactes'' estas la solaj aziaj trogonoj, kiuj havas [[irizeco]]n en sia plumaro.<ref>{{Cite journal |last1=Quintero |first1=Esther |last2=Espinosa de los Monteros |first2=Alejandro |date=2011-07-01 |title=Microanatomy and evolution of the nanostructures responsible for iridescent coloration in Trogoniformes (Aves) |url=https://doi.org/10.1007/s13127-011-0049-z |journal=Organisms Diversity & Evolution |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=237–248 |doi=10.1007/s13127-011-0049-z |bibcode=2011ODivE..11..237Q |issn=1618-1077|url-access=subscription }}</ref> == Taksonomio == Ĉiuj specioj de aziaj trogonoj kutime estis lokitaj en la genron ''Harpactes'', sed morfologiaj diferencoj kiel irizeca plumaro kaj nuda haŭtaĵo ĉirkaŭ la okulo kondukis al la lokigo de la java kaj sumatra trogonoj en novan genron ''[[Apalharpactes]]''.<ref name="Hosner-2010" /> Ambaŭ specioj antaŭe estis konsiderataj nur kiel populacioj de ununura specio. Morfologiaj diferencoj estis rimarkitaj, inkluzive de tio, ke la Java trogano estas 30% pli granda ol la Sumatra trogano, grandecdiferenco pli granda ol tiuj inter iu ajn alia subspecia grupo en [[Trogonedoj]], kaj ke ĝi ne havas la kaŝtankoloran bendon sur la pugo de maskloj. Tio kondukis al la divido de la du populacioj en malsamajn speciojn. Tio ankaŭ subtenis la deziron konsideri la javan trogonon, [[vundebla specio|vundeblan specion]], kiel apartan unuon por konservadaj klopodoj disde la sumatra populacio, kiu ne estas vundebla.<ref name="Collar-2002" /> Ĉiuj nunaj genetikaj studoj konsentas, ke ''Apalharpactes'' estas aparta genlinio de trogonoj, sed ekzistas malkonsento pri kie ĝi devus esti lokita rilate al aliaj taksonoj.<ref name="Hosner-2010" /> Hosner et al. (2010) lokis ''Apalharpactes'' kiel fratan taksonon al la afrikaj trogonoj anstataŭ al la aziaj trogonoj.<ref name="Hosner-2010" /> Tamen pli lastatempa studo en 2019 trovis plejparton de subteno por la aziaj trogonoj (''Apalharpactes'' kaj ''Harpactes'') kiel monofiletikaj, kvankam surbaze de sufiĉe malforta subteno.<ref>{{Cite journal |last1=Oliveros |first1=Carl H. |last2=Andersen |first2=Michael J. |last3=Hosner |first3=Peter A. |last4=Mauck III |first4=William M. |last5=Sheldon |first5=Frederick H. |last6=Cracraft |first6=Joel |last7=Moyle |first7=Robert G. |date=2020 |title=Rapid Laurasian diversification of a pantropical bird family during the Oligocene–Miocene transition |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/ibi.12707 |journal=Ibis |language=en |volume=162 |issue=1 |pages=137–152 |doi=10.1111/ibi.12707 |issn=1474-919X|url-access=subscription }}</ref> == Habitato kaj distribuo == The Sumatran trogon is endemic to the island of [[Sumatra]] in Indonesia, where it inhabits the lower montane forests of the lower slopes of the [[Barisan Mountains]] that span the western edge of the island. It inhabits the elevations between {{cvt|750 and 2,200|m}}.<ref name="Collar-2023" /> One expedition to [[Mount Talakmau]] notes that its abundance appears to increase with altitude.<ref>{{Cite journal |last1=Haryoko |first1=Tri |last2=Johnson |first2=Oscar |last3=Brady |first3=Matthew Lonsfert |last4=Shakya |first4=Subir Bahadur |last5=Irham |first5=Mohammad |last6=Yohanna |first6=Yohanna |last7=Ritonga |first7=Rusdiyan Parimpunan |last8=Prawiradilaga |first8=Dewi Malia |last9=Sheldon |first9=Frederick Halsey |date=2020-06-30 |title=Recent Ornithological Expeditions to Siberut Island, Mt. Talamau and Rimbo Panti Nature Reserve, Sumatra, Indonesia |url=https://e-journal.biologi.lipi.go.id/index.php/treubia/article/view/3839 |journal=Treubia |volume=47 |issue=1 |pages=13–38 |doi=10.14203/treubia.v47i1.3839 |issn=2337-876X|doi-access=free }}</ref> Trogons in general are known for being sedentary and poor dispersers,<ref name="Hosner-2010" /> and the Sumatran Trogon is no exception.<ref name="Collar-2023" /><ref name="iucn"/> == Konservostatuso == The Sumatran trogon is deemed [[Least Concern]] for extinction risk by the [[IUCN]]. It is, however, an endemic species with a small localised range. There has never been a numerical assessment of the population size, though it is thought to be decreasing.<ref name="iucn"/> The choice to split the Sumatran and Javan trogons into respective species appears to have come from an effort to properly assess the vulnerability of the Javan trogon, which is also endemic but with a much smaller and contracting range.<ref name="Collar-2002" /> == Kutimaro == === Voĉo === The song consists of three whistled notes "wiwi whéeer-lu", the third note dropping off at the end.<ref name="Collar-2023" /><ref name="Collar-2002" /> The call is identical for both the Javan trogon and Sumatran trogon, and is a hoarse "chierr, chierr" or loud "turr" sound.<ref name="Collar-2002" /><ref name="Collar-2023" /> Unlike the Sumatran trogon, the Javan trogon has never been heard making a song, which could be an important point of difference to support the split between the two species, or simply the result of how rare the Javan trogon is.<ref name="Collar-2002" /> === Manĝado === Along with most other Asian trogons, the Sumatran trogon is a still-hunting predator that waits motionless on a branch until prey is spotted, then it attack. Its diet varies and includes insects, fruit, and small vertebrates that will fit within its beak.<ref name="Hosner-2010" /> One was apparently once observed eating a {{cvt|10|cm|adj=on}} long lizard from the ground.<ref name="Collar-2023" /> As with other trogons, the leg muscles are so reduced that they cannot walk, or even turn around on a perch without it using its wings.<ref name="Hosner-2010" /> Studies on the specific ecology of different species seems to be lacking.<ref name="Hosner-2010" /> The Sumatran trogon has been found in mixed-species feeding flocks with other bird species like the [[Sumatran laughingthrush]], the [[black laughingthrush]], the [[chestnut-capped laughingthrush]], and the [[Sumatran drongo]].<ref>{{Cite journal |last1=Busina |first1=Tomas |last2=Kouba |first2=Marek |date=2017-11-04 |title=Preliminary observations of the home range size and behaviour of the Sumatran Laughingthrush <em>Garrulax bicolor</em> |url=https://kukila.org/index.php/KKL/article/view/537 |journal=KUKILA |language=en |volume=20 |issn=0216-9223 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240413103010/https://kukila.org/index.php/KKL/article/view/537 |archive-date=2024-04-13}}</ref> === Reproduktado === The Sumatran trogon forms [[Monogamy in animals|monogamous pairs]] that work together to raise their young.<ref name="Collar-2023" /><ref name="Hosner-2010" /> Breeding happens in March.<ref name="Collar-2023" /> It nests in tree cavities that are either self-excavated or reused from already-made cavities.<ref name="Hosner-2010" /> Clutch sizes range from 2-4 eggs, and chicks are [[Precociality and altriciality|altricial]] at hatching.<ref name="Collar-2023" /> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Apaloderma aequatoriale}} {{Commons|Apaloderma aequatoriale}} * [https://ebird.org/species/sumtro1 eBird] pri vidaĵoj kaj foto * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sumtro1/cur/introduction Birds of the World] fotoj kaj registroj de voĉo {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] jogxplqfgye1dot3smvhz83mmb2zh4x 9384646 9384645 2026-05-26T22:26:03Z Kani 670 /* Habitato kaj distribuo */ 9384646 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Sumatra trogono |koloro = pink |dosiero = Sumatran Trogon 0A2A4341.jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = Masklo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apalharpactes]]'' |specio = '''Sumatra trogono''' ''A. mackloti'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Apalharpactes mackloti'' |volume=2016 |article-number=e.T22730186A95025459 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730186A95025459.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Apalharpactes mackloti'' |dunomo aŭtoritato = ([[Salomon Müller|Müller]], 1836) |vikispecio = ''Apalharpactes mackloti'' |komunejo = ''Apalharpactes mackloti'' |sinonimo= ''Harpactes mackloti'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Sumatra trogono'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> (''Apalharpactes mackloti'') estas mezgranda [[birdo]] el la familio de [[Trogonedoj]]. Ĝi estis iam konsiderata [[samspecia]] kun la [[Java trogono]] kun la [[ordinara nomo]] bluvosta trogono. It is [[endemic]] to the [[Indonesia]]n island of [[Sumatra]]. Its natural [[habitat]] is subtropical or tropical moist [[montane forest]]. The 12 species of Asian trogons inhabit forests throughout the southern Asian mainland and the [[Greater Sunda Islands|Greater Sunda]] and [[Philippines|Philippine]] islands. No trogons are present on the [[Sunda Islands|Sundaic island]] of Palawan, and none have succeeded in colonizing islands east of [[Wallace Line|Wallace's Line]].<ref name="Hosner-2010">{{cite journal | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1055790310003751 | doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 | title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences | year=2010 | last1=Hosner | first1=Peter A. | last2=Sheldon | first2=Frederick H. | last3=Lim | first3=Haw Chuan | last4=Moyle | first4=Robert G. | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=57 | issue=3 | pages=1219–1225 | pmid=20858547 | bibcode=2010MolPE..57.1219H | url-access=subscription }}</ref> == Aspekto == [[File:Sumatran Trogon 0A2A4223.jpg|thumb|maldekstre|Ripoze sur branĉo montranta la verdajn suprajn partojn, ruĝan bekon, kaj bluan haŭtaĵon ĉirkaŭokulan.]] La Sumatra trogono estas 30 cm longa de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto kun bluverdaj supraj partoj kaj flavaj gorĝo kaj ventro. Ĝi havas pecon de nuda blua haŭto ĉirkaŭ la okuloj, ruĝan bekon, oranĝajn piedojn, kaj longan, irizecan, bluan voston. La maskloj havas karakterizan dikan kaŝtankoloran bendon sur sia pugo, kaj pli dikan, pli difinitan strion sur la flugilpaneloj.<ref name="Collar-2002">{{Cite journal |last1=Collar |first1=N.J. |last2=Van Balen |first2=S. |date=2002 |title=The Blue-tailed Trogon Harpactes (Apalharpactes) reinwardtii: species limits and conservation status. |url=https://www.researchgate.net/publication/236856320 |journal=Forktail |issue=18 |pages=121–125 |via=ResearchGate}}</ref><ref name="Collar-2023">{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel |date=2023 |title=Sumatran Trogon (Apalharpactes mackloti), version 1.1 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/sumtro1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.sumtro1.01.1 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> [[File:Apalharpactes mackloti-20040821.jpg|thumb|maldekstre|La karaktera bruna bendo en la pugo kaj pli fajna strieco en la flugilplanelo de la masklo]] La Sumatra trogono proksime similas al la [[Java trogono]] (''Apalharpactes reinwardtii'') (la du populacioj antaŭe estis konsiderataj ununura specio), tamen la Java trogono estas preskaŭ 30% pli granda ol la Sumatra trogono, kun pli dika strieco sur la flugilpaneloj.<ref name="Collar-2002" /> Ambaŭ specioj ne kunekzistas (ambaŭ estas limigitaj al la insuloj de siaj nomoj). Kune, la ''Apalharpactes'' estas la solaj aziaj trogonoj, kiuj havas [[irizeco]]n en sia plumaro.<ref>{{Cite journal |last1=Quintero |first1=Esther |last2=Espinosa de los Monteros |first2=Alejandro |date=2011-07-01 |title=Microanatomy and evolution of the nanostructures responsible for iridescent coloration in Trogoniformes (Aves) |url=https://doi.org/10.1007/s13127-011-0049-z |journal=Organisms Diversity & Evolution |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=237–248 |doi=10.1007/s13127-011-0049-z |bibcode=2011ODivE..11..237Q |issn=1618-1077|url-access=subscription }}</ref> == Taksonomio == Ĉiuj specioj de aziaj trogonoj kutime estis lokitaj en la genron ''Harpactes'', sed morfologiaj diferencoj kiel irizeca plumaro kaj nuda haŭtaĵo ĉirkaŭ la okulo kondukis al la lokigo de la java kaj sumatra trogonoj en novan genron ''[[Apalharpactes]]''.<ref name="Hosner-2010" /> Ambaŭ specioj antaŭe estis konsiderataj nur kiel populacioj de ununura specio. Morfologiaj diferencoj estis rimarkitaj, inkluzive de tio, ke la Java trogano estas 30% pli granda ol la Sumatra trogano, grandecdiferenco pli granda ol tiuj inter iu ajn alia subspecia grupo en [[Trogonedoj]], kaj ke ĝi ne havas la kaŝtankoloran bendon sur la pugo de maskloj. Tio kondukis al la divido de la du populacioj en malsamajn speciojn. Tio ankaŭ subtenis la deziron konsideri la javan trogonon, [[vundebla specio|vundeblan specion]], kiel apartan unuon por konservadaj klopodoj disde la sumatra populacio, kiu ne estas vundebla.<ref name="Collar-2002" /> Ĉiuj nunaj genetikaj studoj konsentas, ke ''Apalharpactes'' estas aparta genlinio de trogonoj, sed ekzistas malkonsento pri kie ĝi devus esti lokita rilate al aliaj taksonoj.<ref name="Hosner-2010" /> Hosner et al. (2010) lokis ''Apalharpactes'' kiel fratan taksonon al la afrikaj trogonoj anstataŭ al la aziaj trogonoj.<ref name="Hosner-2010" /> Tamen pli lastatempa studo en 2019 trovis plejparton de subteno por la aziaj trogonoj (''Apalharpactes'' kaj ''Harpactes'') kiel monofiletikaj, kvankam surbaze de sufiĉe malforta subteno.<ref>{{Cite journal |last1=Oliveros |first1=Carl H. |last2=Andersen |first2=Michael J. |last3=Hosner |first3=Peter A. |last4=Mauck III |first4=William M. |last5=Sheldon |first5=Frederick H. |last6=Cracraft |first6=Joel |last7=Moyle |first7=Robert G. |date=2020 |title=Rapid Laurasian diversification of a pantropical bird family during the Oligocene–Miocene transition |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/ibi.12707 |journal=Ibis |language=en |volume=162 |issue=1 |pages=137–152 |doi=10.1111/ibi.12707 |issn=1474-919X|url-access=subscription }}</ref> == Habitato kaj distribuo == La Sumatra trogono estas [[endemio]] de la insulo [[Sumatro]] en Indonezio, kie ĝi loĝas en la pli malaltaj montaraj arbaroj de la pli malaltaj deklivoj de la [[Montoj Barisan]], kiuj etendiĝas laŭ la okcidenta rando de la insulo. Ĝi loĝas en altitudoj inter 750 kaj 2 200 m.<ref name="Collar-2023" /> Unu ekspedicio al Monto Talakmau rimarkos, ke ĝia abundo ŝajnas pliiĝi kun alteco.<ref>{{Cite journal |last1=Haryoko |first1=Tri |last2=Johnson |first2=Oscar |last3=Brady |first3=Matthew Lonsfert |last4=Shakya |first4=Subir Bahadur |last5=Irham |first5=Mohammad |last6=Yohanna |first6=Yohanna |last7=Ritonga |first7=Rusdiyan Parimpunan |last8=Prawiradilaga |first8=Dewi Malia |last9=Sheldon |first9=Frederick Halsey |date=2020-06-30 |title=Recent Ornithological Expeditions to Siberut Island, Mt. Talamau and Rimbo Panti Nature Reserve, Sumatra, Indonesia |url=https://e-journal.biologi.lipi.go.id/index.php/treubia/article/view/3839 |journal=Treubia |volume=47 |issue=1 |pages=13–38 |doi=10.14203/treubia.v47i1.3839 |issn=2337-876X|doi-access=free }}</ref> Trogonoj ĝenerale estas sidlokemaj (nemigrantaj) kaj ne multe disiĝantoj,<ref name="Hosner-2010" /> kaj la Sumatra trogono ne estas escepto.<ref name="Collar-2023" /><ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Apalharpactes mackloti'' |volume=2016 |article-number=e.T22730186A95025459 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730186A95025459.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> == Konservostatuso == The Sumatran trogon is deemed [[Least Concern]] for extinction risk by the [[IUCN]]. It is, however, an endemic species with a small localised range. There has never been a numerical assessment of the population size, though it is thought to be decreasing.<ref name="iucn"/> The choice to split the Sumatran and Javan trogons into respective species appears to have come from an effort to properly assess the vulnerability of the Javan trogon, which is also endemic but with a much smaller and contracting range.<ref name="Collar-2002" /> == Kutimaro == === Voĉo === The song consists of three whistled notes "wiwi whéeer-lu", the third note dropping off at the end.<ref name="Collar-2023" /><ref name="Collar-2002" /> The call is identical for both the Javan trogon and Sumatran trogon, and is a hoarse "chierr, chierr" or loud "turr" sound.<ref name="Collar-2002" /><ref name="Collar-2023" /> Unlike the Sumatran trogon, the Javan trogon has never been heard making a song, which could be an important point of difference to support the split between the two species, or simply the result of how rare the Javan trogon is.<ref name="Collar-2002" /> === Manĝado === Along with most other Asian trogons, the Sumatran trogon is a still-hunting predator that waits motionless on a branch until prey is spotted, then it attack. Its diet varies and includes insects, fruit, and small vertebrates that will fit within its beak.<ref name="Hosner-2010" /> One was apparently once observed eating a {{cvt|10|cm|adj=on}} long lizard from the ground.<ref name="Collar-2023" /> As with other trogons, the leg muscles are so reduced that they cannot walk, or even turn around on a perch without it using its wings.<ref name="Hosner-2010" /> Studies on the specific ecology of different species seems to be lacking.<ref name="Hosner-2010" /> The Sumatran trogon has been found in mixed-species feeding flocks with other bird species like the [[Sumatran laughingthrush]], the [[black laughingthrush]], the [[chestnut-capped laughingthrush]], and the [[Sumatran drongo]].<ref>{{Cite journal |last1=Busina |first1=Tomas |last2=Kouba |first2=Marek |date=2017-11-04 |title=Preliminary observations of the home range size and behaviour of the Sumatran Laughingthrush <em>Garrulax bicolor</em> |url=https://kukila.org/index.php/KKL/article/view/537 |journal=KUKILA |language=en |volume=20 |issn=0216-9223 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240413103010/https://kukila.org/index.php/KKL/article/view/537 |archive-date=2024-04-13}}</ref> === Reproduktado === The Sumatran trogon forms [[Monogamy in animals|monogamous pairs]] that work together to raise their young.<ref name="Collar-2023" /><ref name="Hosner-2010" /> Breeding happens in March.<ref name="Collar-2023" /> It nests in tree cavities that are either self-excavated or reused from already-made cavities.<ref name="Hosner-2010" /> Clutch sizes range from 2-4 eggs, and chicks are [[Precociality and altriciality|altricial]] at hatching.<ref name="Collar-2023" /> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Apaloderma aequatoriale}} {{Commons|Apaloderma aequatoriale}} * [https://ebird.org/species/sumtro1 eBird] pri vidaĵoj kaj foto * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sumtro1/cur/introduction Birds of the World] fotoj kaj registroj de voĉo {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] 1lv5p9hcvlg3kvwxcbcis79c3huxc5q 9384649 9384646 2026-05-26T22:31:51Z Kani 670 /* Konservostatuso */ 9384649 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Sumatra trogono |koloro = pink |dosiero = Sumatran Trogon 0A2A4341.jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = Masklo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apalharpactes]]'' |specio = '''Sumatra trogono''' ''A. mackloti'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Apalharpactes mackloti'' |volume=2016 |article-number=e.T22730186A95025459 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730186A95025459.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Apalharpactes mackloti'' |dunomo aŭtoritato = ([[Salomon Müller|Müller]], 1836) |vikispecio = ''Apalharpactes mackloti'' |komunejo = ''Apalharpactes mackloti'' |sinonimo= ''Harpactes mackloti'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Sumatra trogono'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> (''Apalharpactes mackloti'') estas mezgranda [[birdo]] el la familio de [[Trogonedoj]]. Ĝi estis iam konsiderata [[samspecia]] kun la [[Java trogono]] kun la [[ordinara nomo]] bluvosta trogono. It is [[endemic]] to the [[Indonesia]]n island of [[Sumatra]]. Its natural [[habitat]] is subtropical or tropical moist [[montane forest]]. The 12 species of Asian trogons inhabit forests throughout the southern Asian mainland and the [[Greater Sunda Islands|Greater Sunda]] and [[Philippines|Philippine]] islands. No trogons are present on the [[Sunda Islands|Sundaic island]] of Palawan, and none have succeeded in colonizing islands east of [[Wallace Line|Wallace's Line]].<ref name="Hosner-2010">{{cite journal | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1055790310003751 | doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 | title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences | year=2010 | last1=Hosner | first1=Peter A. | last2=Sheldon | first2=Frederick H. | last3=Lim | first3=Haw Chuan | last4=Moyle | first4=Robert G. | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=57 | issue=3 | pages=1219–1225 | pmid=20858547 | bibcode=2010MolPE..57.1219H | url-access=subscription }}</ref> == Aspekto == [[File:Sumatran Trogon 0A2A4223.jpg|thumb|maldekstre|Ripoze sur branĉo montranta la verdajn suprajn partojn, ruĝan bekon, kaj bluan haŭtaĵon ĉirkaŭokulan.]] La Sumatra trogono estas 30 cm longa de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto kun bluverdaj supraj partoj kaj flavaj gorĝo kaj ventro. Ĝi havas pecon de nuda blua haŭto ĉirkaŭ la okuloj, ruĝan bekon, oranĝajn piedojn, kaj longan, irizecan, bluan voston. La maskloj havas karakterizan dikan kaŝtankoloran bendon sur sia pugo, kaj pli dikan, pli difinitan strion sur la flugilpaneloj.<ref name="Collar-2002">{{Cite journal |last1=Collar |first1=N.J. |last2=Van Balen |first2=S. |date=2002 |title=The Blue-tailed Trogon Harpactes (Apalharpactes) reinwardtii: species limits and conservation status. |url=https://www.researchgate.net/publication/236856320 |journal=Forktail |issue=18 |pages=121–125 |via=ResearchGate}}</ref><ref name="Collar-2023">{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel |date=2023 |title=Sumatran Trogon (Apalharpactes mackloti), version 1.1 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/sumtro1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.sumtro1.01.1 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> [[File:Apalharpactes mackloti-20040821.jpg|thumb|maldekstre|La karaktera bruna bendo en la pugo kaj pli fajna strieco en la flugilplanelo de la masklo]] La Sumatra trogono proksime similas al la [[Java trogono]] (''Apalharpactes reinwardtii'') (la du populacioj antaŭe estis konsiderataj ununura specio), tamen la Java trogono estas preskaŭ 30% pli granda ol la Sumatra trogono, kun pli dika strieco sur la flugilpaneloj.<ref name="Collar-2002" /> Ambaŭ specioj ne kunekzistas (ambaŭ estas limigitaj al la insuloj de siaj nomoj). Kune, la ''Apalharpactes'' estas la solaj aziaj trogonoj, kiuj havas [[irizeco]]n en sia plumaro.<ref>{{Cite journal |last1=Quintero |first1=Esther |last2=Espinosa de los Monteros |first2=Alejandro |date=2011-07-01 |title=Microanatomy and evolution of the nanostructures responsible for iridescent coloration in Trogoniformes (Aves) |url=https://doi.org/10.1007/s13127-011-0049-z |journal=Organisms Diversity & Evolution |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=237–248 |doi=10.1007/s13127-011-0049-z |bibcode=2011ODivE..11..237Q |issn=1618-1077|url-access=subscription }}</ref> == Taksonomio == Ĉiuj specioj de aziaj trogonoj kutime estis lokitaj en la genron ''Harpactes'', sed morfologiaj diferencoj kiel irizeca plumaro kaj nuda haŭtaĵo ĉirkaŭ la okulo kondukis al la lokigo de la java kaj sumatra trogonoj en novan genron ''[[Apalharpactes]]''.<ref name="Hosner-2010" /> Ambaŭ specioj antaŭe estis konsiderataj nur kiel populacioj de ununura specio. Morfologiaj diferencoj estis rimarkitaj, inkluzive de tio, ke la Java trogano estas 30% pli granda ol la Sumatra trogano, grandecdiferenco pli granda ol tiuj inter iu ajn alia subspecia grupo en [[Trogonedoj]], kaj ke ĝi ne havas la kaŝtankoloran bendon sur la pugo de maskloj. Tio kondukis al la divido de la du populacioj en malsamajn speciojn. Tio ankaŭ subtenis la deziron konsideri la javan trogonon, [[vundebla specio|vundeblan specion]], kiel apartan unuon por konservadaj klopodoj disde la sumatra populacio, kiu ne estas vundebla.<ref name="Collar-2002" /> Ĉiuj nunaj genetikaj studoj konsentas, ke ''Apalharpactes'' estas aparta genlinio de trogonoj, sed ekzistas malkonsento pri kie ĝi devus esti lokita rilate al aliaj taksonoj.<ref name="Hosner-2010" /> Hosner et al. (2010) lokis ''Apalharpactes'' kiel fratan taksonon al la afrikaj trogonoj anstataŭ al la aziaj trogonoj.<ref name="Hosner-2010" /> Tamen pli lastatempa studo en 2019 trovis plejparton de subteno por la aziaj trogonoj (''Apalharpactes'' kaj ''Harpactes'') kiel monofiletikaj, kvankam surbaze de sufiĉe malforta subteno.<ref>{{Cite journal |last1=Oliveros |first1=Carl H. |last2=Andersen |first2=Michael J. |last3=Hosner |first3=Peter A. |last4=Mauck III |first4=William M. |last5=Sheldon |first5=Frederick H. |last6=Cracraft |first6=Joel |last7=Moyle |first7=Robert G. |date=2020 |title=Rapid Laurasian diversification of a pantropical bird family during the Oligocene–Miocene transition |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/ibi.12707 |journal=Ibis |language=en |volume=162 |issue=1 |pages=137–152 |doi=10.1111/ibi.12707 |issn=1474-919X|url-access=subscription }}</ref> == Habitato kaj distribuo == La Sumatra trogono estas [[endemio]] de la insulo [[Sumatro]] en Indonezio, kie ĝi loĝas en la pli malaltaj montaraj arbaroj de la pli malaltaj deklivoj de la [[Montoj Barisan]], kiuj etendiĝas laŭ la okcidenta rando de la insulo. Ĝi loĝas en altitudoj inter 750 kaj 2 200 m.<ref name="Collar-2023" /> Unu ekspedicio al Monto Talakmau rimarkos, ke ĝia abundo ŝajnas pliiĝi kun alteco.<ref>{{Cite journal |last1=Haryoko |first1=Tri |last2=Johnson |first2=Oscar |last3=Brady |first3=Matthew Lonsfert |last4=Shakya |first4=Subir Bahadur |last5=Irham |first5=Mohammad |last6=Yohanna |first6=Yohanna |last7=Ritonga |first7=Rusdiyan Parimpunan |last8=Prawiradilaga |first8=Dewi Malia |last9=Sheldon |first9=Frederick Halsey |date=2020-06-30 |title=Recent Ornithological Expeditions to Siberut Island, Mt. Talamau and Rimbo Panti Nature Reserve, Sumatra, Indonesia |url=https://e-journal.biologi.lipi.go.id/index.php/treubia/article/view/3839 |journal=Treubia |volume=47 |issue=1 |pages=13–38 |doi=10.14203/treubia.v47i1.3839 |issn=2337-876X|doi-access=free }}</ref> Trogonoj ĝenerale estas sidlokemaj (nemigrantaj) kaj ne multe disiĝantoj,<ref name="Hosner-2010" /> kaj la Sumatra trogono ne estas escepto.<ref name="Collar-2023" /><ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Apalharpactes mackloti'' |volume=2016 |article-number=e.T22730186A95025459 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730186A95025459.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> == Konservostatuso == La Sumatra trogono estas konsiderata kiel [[Malplej Zorgiga]] rilate al [[formorto]] fare de la [[IUCN]]. Tamen, ĝi estas endemia specio kun malgranda lokigita arealo. Neniam okazis nombra takso de la populaciograndeco, kvankam oni supozas, ke ĝi malpliiĝas.<ref name="iucn"/> La decido dividi la sumatrajn kaj javajn trogonojn en respektivajn speciojn ŝajnas esti veninta de peno konvene taksi la vundeblecon de la java trogono, kiu ankaŭ estas endemia sed kun multe pli malgranda kaj mallarĝiĝanta arealo.<ref name="Collar-2002" /> == Kutimaro == === Voĉo === The song consists of three whistled notes "wiwi whéeer-lu", the third note dropping off at the end.<ref name="Collar-2023" /><ref name="Collar-2002" /> The call is identical for both the Javan trogon and Sumatran trogon, and is a hoarse "chierr, chierr" or loud "turr" sound.<ref name="Collar-2002" /><ref name="Collar-2023" /> Unlike the Sumatran trogon, the Javan trogon has never been heard making a song, which could be an important point of difference to support the split between the two species, or simply the result of how rare the Javan trogon is.<ref name="Collar-2002" /> === Manĝado === Along with most other Asian trogons, the Sumatran trogon is a still-hunting predator that waits motionless on a branch until prey is spotted, then it attack. Its diet varies and includes insects, fruit, and small vertebrates that will fit within its beak.<ref name="Hosner-2010" /> One was apparently once observed eating a {{cvt|10|cm|adj=on}} long lizard from the ground.<ref name="Collar-2023" /> As with other trogons, the leg muscles are so reduced that they cannot walk, or even turn around on a perch without it using its wings.<ref name="Hosner-2010" /> Studies on the specific ecology of different species seems to be lacking.<ref name="Hosner-2010" /> The Sumatran trogon has been found in mixed-species feeding flocks with other bird species like the [[Sumatran laughingthrush]], the [[black laughingthrush]], the [[chestnut-capped laughingthrush]], and the [[Sumatran drongo]].<ref>{{Cite journal |last1=Busina |first1=Tomas |last2=Kouba |first2=Marek |date=2017-11-04 |title=Preliminary observations of the home range size and behaviour of the Sumatran Laughingthrush <em>Garrulax bicolor</em> |url=https://kukila.org/index.php/KKL/article/view/537 |journal=KUKILA |language=en |volume=20 |issn=0216-9223 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240413103010/https://kukila.org/index.php/KKL/article/view/537 |archive-date=2024-04-13}}</ref> === Reproduktado === The Sumatran trogon forms [[Monogamy in animals|monogamous pairs]] that work together to raise their young.<ref name="Collar-2023" /><ref name="Hosner-2010" /> Breeding happens in March.<ref name="Collar-2023" /> It nests in tree cavities that are either self-excavated or reused from already-made cavities.<ref name="Hosner-2010" /> Clutch sizes range from 2-4 eggs, and chicks are [[Precociality and altriciality|altricial]] at hatching.<ref name="Collar-2023" /> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Apaloderma aequatoriale}} {{Commons|Apaloderma aequatoriale}} * [https://ebird.org/species/sumtro1 eBird] pri vidaĵoj kaj foto * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sumtro1/cur/introduction Birds of the World] fotoj kaj registroj de voĉo {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] a5w6lp8m8iyvqjh9j9p3u3eu3reikvv 9384651 9384649 2026-05-26T22:45:00Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9384651 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Sumatra trogono |koloro = pink |dosiero = Sumatran Trogon 0A2A4341.jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = Masklo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apalharpactes]]'' |specio = '''Sumatra trogono''' ''A. mackloti'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Apalharpactes mackloti'' |volume=2016 |article-number=e.T22730186A95025459 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730186A95025459.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Apalharpactes mackloti'' |dunomo aŭtoritato = ([[Salomon Müller|Müller]], 1836) |vikispecio = ''Apalharpactes mackloti'' |komunejo = ''Apalharpactes mackloti'' |sinonimo= ''Harpactes mackloti'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Sumatra trogono'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> (''Apalharpactes mackloti'') estas mezgranda [[birdo]] el la familio de [[Trogonedoj]]. Ĝi estis iam konsiderata [[samspecia]] kun la [[Java trogono]] kun la [[ordinara nomo]] bluvosta trogono. It is [[endemic]] to the [[Indonesia]]n island of [[Sumatra]]. Its natural [[habitat]] is subtropical or tropical moist [[montane forest]]. The 12 species of Asian trogons inhabit forests throughout the southern Asian mainland and the [[Greater Sunda Islands|Greater Sunda]] and [[Philippines|Philippine]] islands. No trogons are present on the [[Sunda Islands|Sundaic island]] of Palawan, and none have succeeded in colonizing islands east of [[Wallace Line|Wallace's Line]].<ref name="Hosner-2010">{{cite journal | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1055790310003751 | doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 | title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences | year=2010 | last1=Hosner | first1=Peter A. | last2=Sheldon | first2=Frederick H. | last3=Lim | first3=Haw Chuan | last4=Moyle | first4=Robert G. | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=57 | issue=3 | pages=1219–1225 | pmid=20858547 | bibcode=2010MolPE..57.1219H | url-access=subscription }}</ref> == Aspekto == [[File:Sumatran Trogon 0A2A4223.jpg|thumb|maldekstre|Ripoze sur branĉo montranta la verdajn suprajn partojn, ruĝan bekon, kaj bluan haŭtaĵon ĉirkaŭokulan.]] La Sumatra trogono estas 30 cm longa de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto kun bluverdaj supraj partoj kaj flavaj gorĝo kaj ventro. Ĝi havas pecon de nuda blua haŭto ĉirkaŭ la okuloj, ruĝan bekon, oranĝajn piedojn, kaj longan, irizecan, bluan voston. La maskloj havas karakterizan dikan kaŝtankoloran bendon sur sia pugo, kaj pli dikan, pli difinitan strion sur la flugilpaneloj.<ref name="Collar-2002">{{Cite journal |last1=Collar |first1=N.J. |last2=Van Balen |first2=S. |date=2002 |title=The Blue-tailed Trogon Harpactes (Apalharpactes) reinwardtii: species limits and conservation status. |url=https://www.researchgate.net/publication/236856320 |journal=Forktail |issue=18 |pages=121–125 |via=ResearchGate}}</ref><ref name="Collar-2023">{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel |date=2023 |title=Sumatran Trogon (Apalharpactes mackloti), version 1.1 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/sumtro1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.sumtro1.01.1 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> [[File:Apalharpactes mackloti-20040821.jpg|thumb|maldekstre|La karaktera bruna bendo en la pugo kaj pli fajna strieco en la flugilplanelo de la masklo]] La Sumatra trogono proksime similas al la [[Java trogono]] (''Apalharpactes reinwardtii'') (la du populacioj antaŭe estis konsiderataj ununura specio), tamen la Java trogono estas preskaŭ 30% pli granda ol la Sumatra trogono, kun pli dika strieco sur la flugilpaneloj.<ref name="Collar-2002" /> Ambaŭ specioj ne kunekzistas (ambaŭ estas limigitaj al la insuloj de siaj nomoj). Kune, la ''Apalharpactes'' estas la solaj aziaj trogonoj, kiuj havas [[irizeco]]n en sia plumaro.<ref>{{Cite journal |last1=Quintero |first1=Esther |last2=Espinosa de los Monteros |first2=Alejandro |date=2011-07-01 |title=Microanatomy and evolution of the nanostructures responsible for iridescent coloration in Trogoniformes (Aves) |url=https://doi.org/10.1007/s13127-011-0049-z |journal=Organisms Diversity & Evolution |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=237–248 |doi=10.1007/s13127-011-0049-z |bibcode=2011ODivE..11..237Q |issn=1618-1077|url-access=subscription }}</ref> == Taksonomio == Ĉiuj specioj de aziaj trogonoj kutime estis lokitaj en la genron ''Harpactes'', sed morfologiaj diferencoj kiel irizeca plumaro kaj nuda haŭtaĵo ĉirkaŭ la okulo kondukis al la lokigo de la java kaj sumatra trogonoj en novan genron ''[[Apalharpactes]]''.<ref name="Hosner-2010" /> Ambaŭ specioj antaŭe estis konsiderataj nur kiel populacioj de ununura specio. Morfologiaj diferencoj estis rimarkitaj, inkluzive de tio, ke la Java trogano estas 30% pli granda ol la Sumatra trogano, grandecdiferenco pli granda ol tiuj inter iu ajn alia subspecia grupo en [[Trogonedoj]], kaj ke ĝi ne havas la kaŝtankoloran bendon sur la pugo de maskloj. Tio kondukis al la divido de la du populacioj en malsamajn speciojn. Tio ankaŭ subtenis la deziron konsideri la javan trogonon, [[vundebla specio|vundeblan specion]], kiel apartan unuon por konservadaj klopodoj disde la sumatra populacio, kiu ne estas vundebla.<ref name="Collar-2002" /> Ĉiuj nunaj genetikaj studoj konsentas, ke ''Apalharpactes'' estas aparta genlinio de trogonoj, sed ekzistas malkonsento pri kie ĝi devus esti lokita rilate al aliaj taksonoj.<ref name="Hosner-2010" /> Hosner et al. (2010) lokis ''Apalharpactes'' kiel fratan taksonon al la afrikaj trogonoj anstataŭ al la aziaj trogonoj.<ref name="Hosner-2010" /> Tamen pli lastatempa studo en 2019 trovis plejparton de subteno por la aziaj trogonoj (''Apalharpactes'' kaj ''Harpactes'') kiel monofiletikaj, kvankam surbaze de sufiĉe malforta subteno.<ref>{{Cite journal |last1=Oliveros |first1=Carl H. |last2=Andersen |first2=Michael J. |last3=Hosner |first3=Peter A. |last4=Mauck III |first4=William M. |last5=Sheldon |first5=Frederick H. |last6=Cracraft |first6=Joel |last7=Moyle |first7=Robert G. |date=2020 |title=Rapid Laurasian diversification of a pantropical bird family during the Oligocene–Miocene transition |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/ibi.12707 |journal=Ibis |language=en |volume=162 |issue=1 |pages=137–152 |doi=10.1111/ibi.12707 |issn=1474-919X|url-access=subscription }}</ref> == Habitato kaj distribuo == La Sumatra trogono estas [[endemio]] de la insulo [[Sumatro]] en Indonezio, kie ĝi loĝas en la pli malaltaj montaraj arbaroj de la pli malaltaj deklivoj de la [[Montoj Barisan]], kiuj etendiĝas laŭ la okcidenta rando de la insulo. Ĝi loĝas en altitudoj inter 750 kaj 2 200 m.<ref name="Collar-2023" /> Unu ekspedicio al Monto Talakmau rimarkos, ke ĝia abundo ŝajnas pliiĝi kun alteco.<ref>{{Cite journal |last1=Haryoko |first1=Tri |last2=Johnson |first2=Oscar |last3=Brady |first3=Matthew Lonsfert |last4=Shakya |first4=Subir Bahadur |last5=Irham |first5=Mohammad |last6=Yohanna |first6=Yohanna |last7=Ritonga |first7=Rusdiyan Parimpunan |last8=Prawiradilaga |first8=Dewi Malia |last9=Sheldon |first9=Frederick Halsey |date=2020-06-30 |title=Recent Ornithological Expeditions to Siberut Island, Mt. Talamau and Rimbo Panti Nature Reserve, Sumatra, Indonesia |url=https://e-journal.biologi.lipi.go.id/index.php/treubia/article/view/3839 |journal=Treubia |volume=47 |issue=1 |pages=13–38 |doi=10.14203/treubia.v47i1.3839 |issn=2337-876X|doi-access=free }}</ref> Trogonoj ĝenerale estas sidlokemaj (nemigrantaj) kaj ne multe disiĝantoj,<ref name="Hosner-2010" /> kaj la Sumatra trogono ne estas escepto.<ref name="Collar-2023" /><ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Apalharpactes mackloti'' |volume=2016 |article-number=e.T22730186A95025459 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730186A95025459.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> == Konservostatuso == La Sumatra trogono estas konsiderata kiel [[Malplej Zorgiga]] rilate al [[formorto]] fare de la [[IUCN]]. Tamen, ĝi estas endemia specio kun malgranda lokigita arealo. Neniam okazis nombra takso de la populaciograndeco, kvankam oni supozas, ke ĝi malpliiĝas.<ref name="iucn"/> La decido dividi la sumatrajn kaj javajn trogonojn en respektivajn speciojn ŝajnas esti veninta de peno konvene taksi la vundeblecon de la java trogono, kiu ankaŭ estas endemia sed kun multe pli malgranda kaj mallarĝiĝanta arealo.<ref name="Collar-2002" /> == Kutimaro == === Manĝado === Kune kun plej multaj aliaj aziaj trogonoj, la Sumatra trogono estas silenteme ĉasanta predanto, kiu atendas senmove sur branĉo ĝis predo estas ekvidata, poste ĝi atakas. Ĝia dieto varias kaj inkluzivas insektojn, fruktojn kaj malgrandajn vertebrulojn, kiuj konvenas en ĝian bekon.<ref name="Hosner-2010" /> Ŝajne unu iam estis observita manĝanta 10 cm longan lacerton el la grundo.<ref name="Collar-2023" /> Kiel ĉe aliaj trogonoj, la kruraj muskoloj estas tiel reduktitaj, ke ili ne povas marŝi, aŭ eĉ turni sin sur ripozejo ne uzante siajn flugilojn.<ref name="Hosner-2010" /> Studoj pri la specifa ekologio de malsamaj specioj ŝajnas manki.<ref name="Hosner-2010" /> La Sumatra trogono troviĝas en miksitaj manĝgrupoj kun aliaj birdospecioj kiel la Sumatra moktimalio (''Garrulax bicolor''), la nigra ridturdo, la Kaŝtanĉapa moktimalio (''Pterorhinus mitratus''), kaj la [[Sumatra drongo]].<ref>{{Cite journal |last1=Busina |first1=Tomas |last2=Kouba |first2=Marek |date=2017-11-04 |title=Preliminary observations of the home range size and behaviour of the Sumatran Laughingthrush <em>Garrulax bicolor</em> |url=https://kukila.org/index.php/KKL/article/view/537 |journal=KUKILA |language=en |volume=20 |issn=0216-9223 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240413103010/https://kukila.org/index.php/KKL/article/view/537 |archive-date=2024-04-13}}</ref> === Reproduktado === La Sumatra trogono formas monogamajn parojn, kiuj kunlaboras por kreskigi siajn idojn.<ref name="Collar-2023" /><ref name="Hosner-2010" /> [[Reproduktado]] okazas en marto.<ref name="Collar-2023" /> Ĝi nestas en arbaj kavaĵoj, kiuj estas aŭ mem-elfositaj aŭ reuzataj el jam faritaj kavaĵoj.<ref name="Hosner-2010" /> La ovodemetoj varias de 2 ĝis 4 ovoj, kaj la idoj estas malfruaj ĉe eloviĝo.<ref name="Collar-2023" /> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Apaloderma aequatoriale}} {{Commons|Apaloderma aequatoriale}} * [https://ebird.org/species/sumtro1 eBird] pri vidaĵoj kaj foto * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sumtro1/cur/introduction Birds of the World] fotoj kaj registroj de voĉo {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] kwv92yyoqkmh0x1wnu70pvl0kvg3773 9384654 9384651 2026-05-26T22:53:40Z Kani 670 9384654 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Sumatra trogono |koloro = pink |dosiero = Sumatran Trogon 0A2A4341.jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = Masklo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apalharpactes]]'' |specio = '''Sumatra trogono''' ''A. mackloti'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Apalharpactes mackloti'' |volume=2016 |article-number=e.T22730186A95025459 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730186A95025459.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Apalharpactes mackloti'' |dunomo aŭtoritato = ([[Salomon Müller|Müller]], 1836) |vikispecio = ''Apalharpactes mackloti'' |komunejo = ''Apalharpactes mackloti'' |sinonimo= ''Harpactes mackloti'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Sumatra trogono'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> (''Apalharpactes mackloti'') estas mezgranda [[birdo]] el la familio de [[Trogonedoj]]. Ĝi estis iam konsiderata [[samspecia]] kun la [[Java trogono]] kun la [[ordinara nomo]] bluvosta trogono. Ĝi estas [[endemio]] de la indonezia insulo [[Sumatro]]. Ĝia natura vivejo estas subtropika aŭ tropika humida [[montarbaro]]. La 12 specioj de aziaj trogonoj loĝas en arbaroj tra la sudo de la azia kontinento kaj la [[Grandaj Sundaj Insuloj|Grandaj Sundoj]] kaj [[Filipinoj]]. Neniu trogono vivas sur la Sundaa insulo [[Palavano]], kaj neniu sukcesis koloniigi insulojn oriente de la [[Linio de Wallace]].<ref name="Hosner-2010">{{cite journal | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1055790310003751 | doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 | title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences | year=2010 | last1=Hosner | first1=Peter A. | last2=Sheldon | first2=Frederick H. | last3=Lim | first3=Haw Chuan | last4=Moyle | first4=Robert G. | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=57 | issue=3 | pages=1219–1225 | pmid=20858547 | bibcode=2010MolPE..57.1219H | url-access=subscription }}</ref> == Aspekto == [[File:Sumatran Trogon 0A2A4223.jpg|thumb|maldekstre|Ripoze sur branĉo montranta la verdajn suprajn partojn, ruĝan bekon, kaj bluan haŭtaĵon ĉirkaŭokulan.]] La Sumatra trogono estas 30 cm longa de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto kun bluverdaj supraj partoj kaj flavaj gorĝo kaj ventro. Ĝi havas pecon de nuda blua haŭto ĉirkaŭ la okuloj, ruĝan bekon, oranĝajn piedojn, kaj longan, irizecan, bluan voston. La maskloj havas karakterizan dikan kaŝtankoloran bendon sur sia pugo, kaj pli dikan, pli difinitan strion sur la flugilpaneloj.<ref name="Collar-2002">{{Cite journal |last1=Collar |first1=N.J. |last2=Van Balen |first2=S. |date=2002 |title=The Blue-tailed Trogon Harpactes (Apalharpactes) reinwardtii: species limits and conservation status. |url=https://www.researchgate.net/publication/236856320 |journal=Forktail |issue=18 |pages=121–125 |via=ResearchGate}}</ref><ref name="Collar-2023">{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel |date=2023 |title=Sumatran Trogon (Apalharpactes mackloti), version 1.1 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/sumtro1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.sumtro1.01.1 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> [[File:Apalharpactes mackloti-20040821.jpg|thumb|maldekstre|La karaktera bruna bendo en la pugo kaj pli fajna strieco en la flugilplanelo de la masklo]] La Sumatra trogono proksime similas al la [[Java trogono]] (''Apalharpactes reinwardtii'') (la du populacioj antaŭe estis konsiderataj ununura specio), tamen la Java trogono estas preskaŭ 30% pli granda ol la Sumatra trogono, kun pli dika strieco sur la flugilpaneloj.<ref name="Collar-2002" /> Ambaŭ specioj ne kunekzistas (ambaŭ estas limigitaj al la insuloj de siaj nomoj). Kune, la ''Apalharpactes'' estas la solaj aziaj trogonoj, kiuj havas [[irizeco]]n en sia plumaro.<ref>{{Cite journal |last1=Quintero |first1=Esther |last2=Espinosa de los Monteros |first2=Alejandro |date=2011-07-01 |title=Microanatomy and evolution of the nanostructures responsible for iridescent coloration in Trogoniformes (Aves) |url=https://doi.org/10.1007/s13127-011-0049-z |journal=Organisms Diversity & Evolution |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=237–248 |doi=10.1007/s13127-011-0049-z |bibcode=2011ODivE..11..237Q |issn=1618-1077|url-access=subscription }}</ref> == Taksonomio == Ĉiuj specioj de aziaj trogonoj kutime estis lokitaj en la genron ''Harpactes'', sed morfologiaj diferencoj kiel irizeca plumaro kaj nuda haŭtaĵo ĉirkaŭ la okulo kondukis al la lokigo de la java kaj sumatra trogonoj en novan genron ''[[Apalharpactes]]''.<ref name="Hosner-2010" /> Ambaŭ specioj antaŭe estis konsiderataj nur kiel populacioj de ununura specio. Morfologiaj diferencoj estis rimarkitaj, inkluzive de tio, ke la Java trogano estas 30% pli granda ol la Sumatra trogano, grandecdiferenco pli granda ol tiuj inter iu ajn alia subspecia grupo en [[Trogonedoj]], kaj ke ĝi ne havas la kaŝtankoloran bendon sur la pugo de maskloj. Tio kondukis al la divido de la du populacioj en malsamajn speciojn. Tio ankaŭ subtenis la deziron konsideri la javan trogonon, [[vundebla specio|vundeblan specion]], kiel apartan unuon por konservadaj klopodoj disde la sumatra populacio, kiu ne estas vundebla.<ref name="Collar-2002" /> Ĉiuj nunaj genetikaj studoj konsentas, ke ''Apalharpactes'' estas aparta genlinio de trogonoj, sed ekzistas malkonsento pri kie ĝi devus esti lokita rilate al aliaj taksonoj.<ref name="Hosner-2010" /> Hosner et al. (2010) lokis ''Apalharpactes'' kiel fratan taksonon al la afrikaj trogonoj anstataŭ al la aziaj trogonoj.<ref name="Hosner-2010" /> Tamen pli lastatempa studo en 2019 trovis plejparton de subteno por la aziaj trogonoj (''Apalharpactes'' kaj ''Harpactes'') kiel monofiletikaj, kvankam surbaze de sufiĉe malforta subteno.<ref>{{Cite journal |last1=Oliveros |first1=Carl H. |last2=Andersen |first2=Michael J. |last3=Hosner |first3=Peter A. |last4=Mauck III |first4=William M. |last5=Sheldon |first5=Frederick H. |last6=Cracraft |first6=Joel |last7=Moyle |first7=Robert G. |date=2020 |title=Rapid Laurasian diversification of a pantropical bird family during the Oligocene–Miocene transition |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/ibi.12707 |journal=Ibis |language=en |volume=162 |issue=1 |pages=137–152 |doi=10.1111/ibi.12707 |issn=1474-919X|url-access=subscription }}</ref> == Habitato kaj distribuo == La Sumatra trogono estas [[endemio]] de la insulo [[Sumatro]] en Indonezio, kie ĝi loĝas en la pli malaltaj montaraj arbaroj de la pli malaltaj deklivoj de la [[Montoj Barisan]], kiuj etendiĝas laŭ la okcidenta rando de la insulo. Ĝi loĝas en altitudoj inter 750 kaj 2 200 m.<ref name="Collar-2023" /> Unu ekspedicio al Monto Talakmau rimarkos, ke ĝia abundo ŝajnas pliiĝi kun alteco.<ref>{{Cite journal |last1=Haryoko |first1=Tri |last2=Johnson |first2=Oscar |last3=Brady |first3=Matthew Lonsfert |last4=Shakya |first4=Subir Bahadur |last5=Irham |first5=Mohammad |last6=Yohanna |first6=Yohanna |last7=Ritonga |first7=Rusdiyan Parimpunan |last8=Prawiradilaga |first8=Dewi Malia |last9=Sheldon |first9=Frederick Halsey |date=2020-06-30 |title=Recent Ornithological Expeditions to Siberut Island, Mt. Talamau and Rimbo Panti Nature Reserve, Sumatra, Indonesia |url=https://e-journal.biologi.lipi.go.id/index.php/treubia/article/view/3839 |journal=Treubia |volume=47 |issue=1 |pages=13–38 |doi=10.14203/treubia.v47i1.3839 |issn=2337-876X|doi-access=free }}</ref> Trogonoj ĝenerale estas sidlokemaj (nemigrantaj) kaj ne multe disiĝantoj,<ref name="Hosner-2010" /> kaj la Sumatra trogono ne estas escepto.<ref name="Collar-2023" /><ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Apalharpactes mackloti'' |volume=2016 |article-number=e.T22730186A95025459 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730186A95025459.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> == Konservostatuso == La Sumatra trogono estas konsiderata kiel [[Malplej Zorgiga]] rilate al [[formorto]] fare de la [[IUCN]]. Tamen, ĝi estas endemia specio kun malgranda lokigita arealo. Neniam okazis nombra takso de la populaciograndeco, kvankam oni supozas, ke ĝi malpliiĝas.<ref name="iucn"/> La decido dividi la sumatrajn kaj javajn trogonojn en respektivajn speciojn ŝajnas esti veninta de peno konvene taksi la vundeblecon de la java trogono, kiu ankaŭ estas endemia sed kun multe pli malgranda kaj mallarĝiĝanta arealo.<ref name="Collar-2002" /> == Kutimaro == === Manĝado === Kune kun plej multaj aliaj aziaj trogonoj, la Sumatra trogono estas silenteme ĉasanta predanto, kiu atendas senmove sur branĉo ĝis predo estas ekvidata, poste ĝi atakas. Ĝia dieto varias kaj inkluzivas insektojn, fruktojn kaj malgrandajn vertebrulojn, kiuj konvenas en ĝian bekon.<ref name="Hosner-2010" /> Ŝajne unu iam estis observita manĝanta 10 cm longan lacerton el la grundo.<ref name="Collar-2023" /> Kiel ĉe aliaj trogonoj, la kruraj muskoloj estas tiel reduktitaj, ke ili ne povas marŝi, aŭ eĉ turni sin sur ripozejo ne uzante siajn flugilojn.<ref name="Hosner-2010" /> Studoj pri la specifa ekologio de malsamaj specioj ŝajnas manki.<ref name="Hosner-2010" /> La Sumatra trogono troviĝas en miksitaj manĝgrupoj kun aliaj birdospecioj kiel la Sumatra moktimalio (''Garrulax bicolor''), la nigra ridturdo, la Kaŝtanĉapa moktimalio (''Pterorhinus mitratus''), kaj la [[Sumatra drongo]].<ref>{{Cite journal |last1=Busina |first1=Tomas |last2=Kouba |first2=Marek |date=2017-11-04 |title=Preliminary observations of the home range size and behaviour of the Sumatran Laughingthrush <em>Garrulax bicolor</em> |url=https://kukila.org/index.php/KKL/article/view/537 |journal=KUKILA |language=en |volume=20 |issn=0216-9223 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240413103010/https://kukila.org/index.php/KKL/article/view/537 |archive-date=2024-04-13}}</ref> === Reproduktado === La Sumatra trogono formas monogamajn parojn, kiuj kunlaboras por kreskigi siajn idojn.<ref name="Collar-2023" /><ref name="Hosner-2010" /> [[Reproduktado]] okazas en marto.<ref name="Collar-2023" /> Ĝi nestas en arbaj kavaĵoj, kiuj estas aŭ mem-elfositaj aŭ reuzataj el jam faritaj kavaĵoj.<ref name="Hosner-2010" /> La ovodemetoj varias de 2 ĝis 4 ovoj, kaj la idoj estas malfruaj ĉe eloviĝo.<ref name="Collar-2023" /> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Apaloderma aequatoriale}} {{Commons|Apaloderma aequatoriale}} * [https://ebird.org/species/sumtro1 eBird] pri vidaĵoj kaj foto * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sumtro1/cur/introduction Birds of the World] fotoj kaj registroj de voĉo {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] iejsh0b85zqjnxiczx9uorlozzd32ca 9384656 9384654 2026-05-26T22:56:42Z Kani 670 9384656 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Sumatra trogono |koloro = pink |dosiero = Sumatran Trogon 0A2A4341.jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = Masklo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apalharpactes]]'' |specio = '''Sumatra trogono''' ''A. mackloti'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Apalharpactes mackloti'' |volume=2016 |article-number=e.T22730186A95025459 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730186A95025459.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Apalharpactes mackloti'' |dunomo aŭtoritato = ([[Salomon Müller|Müller]], 1836) |vikispecio = ''Apalharpactes mackloti'' |komunejo = ''Apalharpactes mackloti'' |sinonimo= ''Harpactes mackloti'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Sumatra trogono'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> (''Apalharpactes mackloti'') estas mezgranda [[birdo]] el la familio de [[Trogonedoj]]. Ĝi estis iam konsiderata [[samspecia]] kun la [[Java trogono]] kun la [[ordinara nomo]] bluvosta trogono. Ĝi estas [[endemio]] de la indonezia insulo [[Sumatro]]. Ĝia natura vivejo estas subtropika aŭ tropika humida [[montarbaro]]. La 12 specioj de aziaj trogonoj loĝas en arbaroj tra la sudo de la azia kontinento kaj la [[Grandaj Sundaj Insuloj|Grandaj Sundoj]] kaj [[Filipinoj]]. Neniu trogono vivas sur la Sundaa insulo [[Palavano]], kaj neniu sukcesis koloniigi insulojn oriente de la [[Linio de Wallace]].<ref name="Hosner-2010">{{cite journal | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1055790310003751 | doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 | title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences | year=2010 | last1=Hosner | first1=Peter A. | last2=Sheldon | first2=Frederick H. | last3=Lim | first3=Haw Chuan | last4=Moyle | first4=Robert G. | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=57 | issue=3 | pages=1219–1225 | pmid=20858547 | bibcode=2010MolPE..57.1219H | url-access=subscription }}</ref> == Aspekto == [[File:Sumatran Trogon 0A2A4223.jpg|thumb|maldekstre|Ripoze sur branĉo montranta la verdajn suprajn partojn, ruĝan bekon, kaj bluan haŭtaĵon ĉirkaŭokulan.]] La Sumatra trogono estas 30 cm longa de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto kun bluverdaj supraj partoj kaj flavaj gorĝo kaj ventro. Ĝi havas pecon de nuda blua haŭto ĉirkaŭ la okuloj, ruĝan bekon, oranĝajn piedojn, kaj longan, irizecan, bluan voston. La maskloj havas karakterizan dikan kaŝtankoloran bendon sur sia pugo, kaj pli dikan, pli difinitan strion sur la flugilpaneloj.<ref name="Collar-2002">{{Cite journal |last1=Collar |first1=N.J. |last2=Van Balen |first2=S. |date=2002 |title=The Blue-tailed Trogon Harpactes (Apalharpactes) reinwardtii: species limits and conservation status. |url=https://www.researchgate.net/publication/236856320 |journal=Forktail |issue=18 |pages=121–125 |via=ResearchGate}}</ref><ref name="Collar-2023">{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel |date=2023 |title=Sumatran Trogon (Apalharpactes mackloti), version 1.1 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/sumtro1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.sumtro1.01.1 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}</ref> [[File:Apalharpactes mackloti-20040821.jpg|thumb|maldekstre|La karaktera bruna bendo en la pugo kaj pli fajna strieco en la flugilplanelo de la masklo]] La Sumatra trogono proksime similas al la [[Java trogono]] (''Apalharpactes reinwardtii'') (la du populacioj antaŭe estis konsiderataj ununura specio), tamen la Java trogono estas preskaŭ 30% pli granda ol la Sumatra trogono, kun pli dika strieco sur la flugilpaneloj.<ref name="Collar-2002" /> Ambaŭ specioj ne kunekzistas (ambaŭ estas limigitaj al la insuloj de siaj nomoj). Kune, la ''Apalharpactes'' estas la solaj aziaj trogonoj, kiuj havas [[irizeco]]n en sia plumaro.<ref>{{Cite journal |last1=Quintero |first1=Esther |last2=Espinosa de los Monteros |first2=Alejandro |date=2011-07-01 |title=Microanatomy and evolution of the nanostructures responsible for iridescent coloration in Trogoniformes (Aves) |url=https://doi.org/10.1007/s13127-011-0049-z |journal=Organisms Diversity & Evolution |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=237–248 |doi=10.1007/s13127-011-0049-z |bibcode=2011ODivE..11..237Q |issn=1618-1077|url-access=subscription }}</ref> == Taksonomio == Ĉiuj specioj de aziaj trogonoj kutime estis lokitaj en la genron ''Harpactes'', sed morfologiaj diferencoj kiel irizeca plumaro kaj nuda haŭtaĵo ĉirkaŭ la okulo kondukis al la lokigo de la java kaj sumatra trogonoj en novan genron ''[[Apalharpactes]]''.<ref name="Hosner-2010" /> Ambaŭ specioj antaŭe estis konsiderataj nur kiel populacioj de ununura specio. Morfologiaj diferencoj estis rimarkitaj, inkluzive de tio, ke la Java trogano estas 30% pli granda ol la Sumatra trogano, grandecdiferenco pli granda ol tiuj inter iu ajn alia subspecia grupo en [[Trogonedoj]], kaj ke ĝi ne havas la kaŝtankoloran bendon sur la pugo de maskloj. Tio kondukis al la divido de la du populacioj en malsamajn speciojn. Tio ankaŭ subtenis la deziron konsideri la javan trogonon, [[vundebla specio|vundeblan specion]], kiel apartan unuon por konservadaj klopodoj disde la sumatra populacio, kiu ne estas vundebla.<ref name="Collar-2002" /> Ĉiuj nunaj genetikaj studoj konsentas, ke ''Apalharpactes'' estas aparta genlinio de trogonoj, sed ekzistas malkonsento pri kie ĝi devus esti lokita rilate al aliaj taksonoj.<ref name="Hosner-2010" /> Hosner et al. (2010) lokis ''Apalharpactes'' kiel fratan taksonon al la afrikaj trogonoj anstataŭ al la aziaj trogonoj.<ref name="Hosner-2010" /> Tamen pli lastatempa studo en 2019 trovis plejparton de subteno por la aziaj trogonoj (''Apalharpactes'' kaj ''Harpactes'') kiel monofiletikaj, kvankam surbaze de sufiĉe malforta subteno.<ref>{{Cite journal |last1=Oliveros |first1=Carl H. |last2=Andersen |first2=Michael J. |last3=Hosner |first3=Peter A. |last4=Mauck III |first4=William M. |last5=Sheldon |first5=Frederick H. |last6=Cracraft |first6=Joel |last7=Moyle |first7=Robert G. |date=2020 |title=Rapid Laurasian diversification of a pantropical bird family during the Oligocene–Miocene transition |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/ibi.12707 |journal=Ibis |language=en |volume=162 |issue=1 |pages=137–152 |doi=10.1111/ibi.12707 |issn=1474-919X|url-access=subscription }}</ref> == Habitato kaj distribuo == La Sumatra trogono estas [[endemio]] de la insulo [[Sumatro]] en Indonezio, kie ĝi loĝas en la pli malaltaj montaraj arbaroj de la pli malaltaj deklivoj de la [[Montoj Barisan]], kiuj etendiĝas laŭ la okcidenta rando de la insulo. Ĝi loĝas en altitudoj inter 750 kaj 2 200 m.<ref name="Collar-2023" /> Unu ekspedicio al Monto Talakmau rimarkos, ke ĝia abundo ŝajnas pliiĝi kun alteco.<ref>{{Cite journal |last1=Haryoko |first1=Tri |last2=Johnson |first2=Oscar |last3=Brady |first3=Matthew Lonsfert |last4=Shakya |first4=Subir Bahadur |last5=Irham |first5=Mohammad |last6=Yohanna |first6=Yohanna |last7=Ritonga |first7=Rusdiyan Parimpunan |last8=Prawiradilaga |first8=Dewi Malia |last9=Sheldon |first9=Frederick Halsey |date=2020-06-30 |title=Recent Ornithological Expeditions to Siberut Island, Mt. Talamau and Rimbo Panti Nature Reserve, Sumatra, Indonesia |url=https://e-journal.biologi.lipi.go.id/index.php/treubia/article/view/3839 |journal=Treubia |volume=47 |issue=1 |pages=13–38 |doi=10.14203/treubia.v47i1.3839 |issn=2337-876X|doi-access=free }}</ref> Trogonoj ĝenerale estas sidlokemaj (nemigrantaj) kaj ne multe disiĝantoj,<ref name="Hosner-2010" /> kaj la Sumatra trogono ne estas escepto.<ref name="Collar-2023" /><ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Apalharpactes mackloti'' |volume=2016 |article-number=e.T22730186A95025459 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22730186A95025459.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> == Konservostatuso == La Sumatra trogono estas konsiderata kiel [[Malplej Zorgiga]] rilate al [[formorto]] fare de la [[IUCN]]. Tamen, ĝi estas endemia specio kun malgranda lokigita arealo. Neniam okazis nombra takso de la populaciograndeco, kvankam oni supozas, ke ĝi malpliiĝas.<ref name="iucn"/> La decido dividi la sumatrajn kaj javajn trogonojn en respektivajn speciojn ŝajnas esti veninta de peno konvene taksi la vundeblecon de la java trogono, kiu ankaŭ estas endemia sed kun multe pli malgranda kaj mallarĝiĝanta arealo.<ref name="Collar-2002" /> == Kutimaro == === Manĝado === Kune kun plej multaj aliaj aziaj trogonoj, la Sumatra trogono estas silenteme ĉasanta predanto, kiu atendas senmove sur branĉo ĝis predo estas ekvidata, poste ĝi atakas. Ĝia dieto varias kaj inkluzivas insektojn, fruktojn kaj malgrandajn vertebrulojn, kiuj konvenas en ĝian bekon.<ref name="Hosner-2010" /> Ŝajne unu iam estis observita manĝanta 10 cm longan lacerton el la grundo.<ref name="Collar-2023" /> Kiel ĉe aliaj trogonoj, la kruraj muskoloj estas tiel reduktitaj, ke ili ne povas marŝi, aŭ eĉ turni sin sur ripozejo ne uzante siajn flugilojn.<ref name="Hosner-2010" /> Studoj pri la specifa ekologio de malsamaj specioj ŝajnas manki.<ref name="Hosner-2010" /> La Sumatra trogono troviĝas en miksitaj manĝgrupoj kun aliaj birdospecioj kiel la Sumatra moktimalio (''Garrulax bicolor''), la nigra ridturdo, la Kaŝtanĉapa moktimalio (''Pterorhinus mitratus''), kaj la [[Sumatra drongo]].<ref>{{Cite journal |last1=Busina |first1=Tomas |last2=Kouba |first2=Marek |date=2017-11-04 |title=Preliminary observations of the home range size and behaviour of the Sumatran Laughingthrush <em>Garrulax bicolor</em> |url=https://kukila.org/index.php/KKL/article/view/537 |journal=KUKILA |language=en |volume=20 |issn=0216-9223 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240413103010/https://kukila.org/index.php/KKL/article/view/537 |archive-date=2024-04-13}}</ref> === Reproduktado === La Sumatra trogono formas monogamajn parojn, kiuj kunlaboras por kreskigi siajn idojn.<ref name="Collar-2023" /><ref name="Hosner-2010" /> [[Reproduktado]] okazas en marto.<ref name="Collar-2023" /> Ĝi nestas en arbaj kavaĵoj, kiuj estas aŭ mem-elfositaj aŭ reuzataj el jam faritaj kavaĵoj.<ref name="Hosner-2010" /> La ovodemetoj varias de 2 ĝis 4 ovoj, kaj la idoj estas malfruaj ĉe eloviĝo.<ref name="Collar-2023" /> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Apaloderma aequatoriale}} {{Commons|Apaloderma aequatoriale}} * [https://ebird.org/species/sumtro1 eBird] pri vidaĵoj kaj foto * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sumtro1/cur/introduction Birds of the World] fotoj kaj registroj de voĉo {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] 6zjv639sgah2a16odqjwwir5ntidg7h 0 945062 9384637 2026-05-26T22:05:05Z Kani 670 Alidirektigis al [[Sumatra trogono]] 9384637 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Sumatra trogono]] 7i5m50yv7ze8j1yomiy87eqwu1ar6z9 0 945063 9384641 2026-05-26T22:12:53Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto verda spaco |nomo = Japana ĝardeno de Baltalimano |dosiero = Parkin bahçesi.jpg |Bildoteksto = Ponteto en la japana ĝardeno en Istanbulo |landoj= {{Turkio}} |urbo={{Istanbulo}} |tipo =[[japana ĝardeno]] |dato =2003 |areo =0,61 ha }} '''Japana ĝardeno de Baltalimano''' (turke: ''Baltalimanı Japon Bahçesi'') estas publika parko en japana ĝardeno|japana stilo..." 9384641 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |nomo = Japana ĝardeno de Baltalimano |dosiero = Parkin bahçesi.jpg |Bildoteksto = Ponteto en la japana ĝardeno en Istanbulo |landoj= {{Turkio}} |urbo={{Istanbulo}} |tipo =[[japana ĝardeno]] |dato =2003 |areo =0,61 ha }} '''Japana ĝardeno de Baltalimano''' (turke: ''Baltalimanı Japon Bahçesi'') estas publika parko en [[japana ĝardeno|japana stilo]], situanta en la kvartalo [[Baltalimanı]], en [[Sarıyer]], [[Istanbulo]]. == Historio == La ĝardeno estis fondita en novembro 2003<ref>[https://www.istanbul.tr.emb-japan.go.jp/japonbahcesi/bahce.html Baltalimanı Japon Bahçesi - Bahçe hakkında]</ref> kadre de kunlaboro inter la urboj Istanbulo kaj [[Shimonoseki]], kiuj subskribis interkonsenton pri [[Ĝemelurboj|ĝemeliĝo]] en 1972, okaze de la festado de la "Jaro de Turkio en Japanio" en 2003.<ref>{{cite web|url=https://www.istanbul.tr.emb-japan.go.jp/japonbahcesi/bahce.html|title=Japana ĝardeno de Baltalimano - Pri la ĝardeno|date=2024-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230522214737/https://www.istanbul.tr.emb-japan.go.jp/japonbahcesi/bahce.html|archive-date=2023-05-22}}</ref> Krome, en 2015, kiam oni festis la 125-an datrevenon de la katastrofo de la fregato [[Ertuğrul (fregato)|Ertuğrul]], kiu estas konsiderata la komenco de la rilatoj inter la du landoj, estis farita kompleta restaŭrado de la ĝardeno kunlabore kun la Komitato por Restaŭrado de la Japana Ĝardeno de Baltalimano, danke al la volontulaj klopodoj de la municipoj de [[Istanbulo]] kaj [[Shimonoseki]], same kiel de privataj firmaoj el Japanio. En 2007, Turkio responde sendis al Japanio 50 mil tulipbulbojn.<ref>[https://www.japan.go.jp/tomodachi/2015/autumn-winter2015/japanese_garden.html A Japanese Garden Binds Istanbul and Shimonoseki]</ref> En julio 2009 en Shimonoseki estis malfermita la Turka tulipĝardeno Hinoyama, kaj en julio 2010 estis finita la instalado de teĉambro en la Japana ĝardeno kun materiala kaj teknika subteno de la municipo Shimonoseki. En novembro 2012, kadre de la aranĝoj dediĉitaj al la 40-jariĝo de la Interkonsento pri ĝemeliĝo, estis starigita monumento honore al la plantado de la unua arbido. En aprilo 2014, al la Turka tulipĝardeno de Shimonoseki Hinoyama estis donita la nomo de Orhan Suyolcu. De majo ĝis oktobro 2015 estis farita ampleksa restaŭrado de la ĝardeno kunlabore de la municipo Shimonoseki kaj la municipo Istanbulo.<ref>{{cite web|url=https://www.istanbul.tr.emb-japan.go.jp/japonbahcesi/tarihce.html|title=Japana ĝardeno de Baltalimano - Historio|date=2024-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240517120940/https://www.istanbul.tr.emb-japan.go.jp/japonbahcesi/tarihce.html|archive-date=2024-05-17}}</ref> == Priskribo == La ĝardeno estas kreita per tradiciaj japanaj teknikoj de pejzaĝa arkitekturo. En la centro situas lageto, apud kiu troviĝas ŝtonĝardeno kaj teĉambro. En la ĝardeno estas plantitaj 37 sakuroj (ĉerizfloroj), 36 aceroj el Turkio, kaj 5 pinoj, kio permesas al la vizitantoj senti la influon de ĉiuj kvar sezonoj.<ref>{{Cite web|url=https://www.istanbul.tr.emb-japan.go.jp/japonbahcesi/genel.html|title=Japana ĝardeno de Baltalimano - Ĝenerala vido|date=2024-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230503020849/https://www.istanbul.tr.emb-japan.go.jp/japonbahcesi/genel.html|archive-date=2023-05-03}}</ref> == Notoj == <references/> {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Istanbulo]] [[Kategorio:Rilatoj de Japanio kaj Turkio]] [[Kategorio:Parkoj en Istanbulo]] 05ajjqgl4x0s8goedjml3q5cbn8jko6 14 945064 9384643 2026-05-26T22:15:46Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Japanio|Turk]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Turkio|Japa]]" 9384643 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Japanio|Turk]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Turkio|Japa]] jw6n897kydfb8zekae4yxnlg128l9uw 14 945065 9384644 2026-05-26T22:18:59Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "[[kategorio:Istanbulo]]" 9384644 wikitext text/x-wiki [[kategorio:Istanbulo]] eerz46zulezmwe6h3epj3nnab22ri8x 10 945066 9384650 2026-05-26T22:32:48Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:Coat_of_arms_İstanbul.svg|link=|{{{1|15px}}}]] [[Istanbulo]]<noinclude> </noinclude>" 9384650 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Coat_of_arms_İstanbul.svg|link=|{{{1|15px}}}]] [[Istanbulo]]<noinclude> </noinclude> k66y2abu2j3odnk49g5mr56nuk3qef1 10 945067 9384652 2026-05-26T22:50:03Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:Coat of Arms of Municipality of Athens.svg|link=|{{{1|15px}}}]] [[Ateno]]<noinclude> </noinclude>" 9384652 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Coat of Arms of Municipality of Athens.svg|link=|{{{1|15px}}}]] [[Ateno]]<noinclude> </noinclude> lxiiopa1c83uxbry1b6a75bvg3rlazf 0 945068 9384657 2026-05-26T23:05:35Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Java trogono |koloro = pink |dosiero = Javan Trogon (Harpactes reinwardtii reinwardtii).jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apalharpactes]]'' |specio = '''Java trogono''' ''A. reinwardtii'' |statuso = VU | statuso_sistem..." 9384657 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Java trogono |koloro = pink |dosiero = Javan Trogon (Harpactes reinwardtii reinwardtii).jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apalharpactes]]'' |specio = '''Java trogono''' ''A. reinwardtii'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Apalharpactes reinwardtii'' |volume=2020 |article-number=e.T22682824A178034431 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682824A178034431.en |access-date=16a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Apalharpactes reinwardtii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1822) |vikispecio = ''Apalharpactes reinwardtii'' |komunejo = ''Apalharpactes reinwardtii'' |sinonimo= ''Harpactes reinwardtii'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Java trogono'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> (''Apalharpactes reinwardtii'') estas mezgranda [[birdo]] el la familio de [[Trogonedoj]]. Ĝi estis iam konsiderata [[samspecia]] kun la [[Sumatra trogono]] kun la [[ordinara nomo]] bluvosta trogono. Ĝi estas [[endemio]] de okcidenta [[Javo]], [[Indonezio]]. Tamen, diferencoj en grandeco, pezo kaj plumaro kondukis al ilia klasifiko kiel apartaj specioj.<ref name="Collar 2002">Collar, N. & Van Ballen, S. (2002). "The Blue-tailed Trogon ''Harpactes'' (''Apalharpactes'') ''reinwardtii'': species limits and conservation status" ''Forktail'' '''18''' 121-125</ref> Ambaŭ specioj iam estis inkluditaj en la genro ''[[Harpactes]]'' kune kun aliaj aziaj trogonoj, sed pro diferencoj en plumaro, ili estis reklasifikitaj en sian propran genron, ''[[Apalharpactes]]''. == Taksonomio == The Javan trogon belongs to the order [[Trogon|Trogoniformes]] and the family [[Trogon|Trogonidae]].<ref name=":0">{{Cite book |last=del Hoyo |first=Josep |title=Handbook of the Birds of the World, Volume 6: Mousebirds to Hornbills |publisher=Lynx Edicions |year=2001 |isbn=9788487334306 |pages=79-106}}</ref> It was formerly grouped with the [[Sumatran trogon]] (''Apalharpactes mackloti'') under the species name ''Harpactes reinwardtii'', commonly known as the blue-tailed trogon, first described by [[Coenraad Jacob Temminck]] in 1822.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":0" /> In 2002, morphological distinctions, including differences in plumage coloration, vocalizations, and body proportions, provided sufficient evidence to split the two into separate species.<ref name="Collar 2002" /> Initially placed within the genus ''[[Harpactes]]'', alongside ten other Asian trogons, this classification was based on superficial similarities and their geographical proximity on the islands of [[Java]] and [[Sumatra]].<ref name=":1">{{Cite journal |last=Hosner |first=Peter A. |last2=Sheldon |first2=Frederick H. |last3=Lim |first3=Haw Chuan |last4=Moyle |first4=Robert G. |date=2010 |title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1055790310003751 |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |language=en |volume=57 |issue=3 |pages=1219–1225 |doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 |via=}}</ref> However, recent [[Molecular phylogenetics|molecular phylogenetic]] studies have revealed that ''[[Apalharpactes]]'' species are more closely related to African trogons of the genus [[Apaloderma]] than to their Asian counterparts. This genetic evidence prompted the reassignment of the Javan and Sumatran trogons into the distinct genus ''[[Apalharpactes]]'', reflecting their deeper phylogenetic divergence.<ref name=":1" /> == Aspekto == Like other members of the family [[Trogon|Trogonidae]], the Javan trogon is a stocky bird characterized by a thick beak, vibrant plumage, and [[Dactyly#Heterodactyly|heterodactylous]] feet where the first and second toes point backward and the third and fourth forward.<ref name=":0" /> Its skin is notably thin, with feathers that are loosely attached, a trait common among trogons.<ref name=":0" /> The Javan trogon displays striking coloration: iridescent green upperparts, a yellow throat and belly divided by a green breast band, and an iridescent blue tail.<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite report |url=https://www.iucnredlist.org/species/22682824/178034431 |title=Apalharpactes reinwardtii: BirdLife International: The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T22682824A178034431 |last=IUCN |date=2020-06-25 |publisher=International Union for Conservation of Nature |doi=10.2305/iucn.uk.2020-3.rlts.t22682824a178034431.en |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel |last2=Sharpe |first2=Christopher J. |date=2023 |title=Javan Trogon (Apalharpactes reinwardtii), version 1.1 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/javtro1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.javtro1.01.1 |issn=2771-3105}}</ref> Its eyes range from black to brown and are set within a vivid blue eye ring. The beak varies from coral red to yellowish brown, while the legs are bright orange to orange-yellow.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":2" /> It closely resembles the [[Sumatran trogon]] in overall appearance, though males can be distinguished by their green rump, in contrast to the Sumatran male’s prominent chestnut band.<ref name=":3" /> [[Morphometrics|Morphometric]] differences further separate the two species: the Javan trogon possesses proportionally longer beaks and tails and is an average 34 cm in length, which is larger than the [[Sumatran trogon]], which measures 30 cm.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":0" /> == Habitato kaj distribuo == The Javan trogon is endemic to the western mountain region of the [[Indonesia|Indonesian]] island of [[Java]].<ref name=":4">{{Cite journal |last=Higginbottom |first=Thomas P. |last2=Collar |first2=Nigel J. |last3=Symeonakis |first3=Elias |last4=Marsden |first4=Stuart J. |date=2019 |title=Deforestation dynamics in an endemic-rich mountain system: Conservation successes and challenges in West Java 1990–2015 |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320718307535 |journal=Biological Conservation |language=en |volume=229 |pages=152–159 |doi=10.1016/j.biocon.2018.11.017}}</ref><ref name=":5">{{Cite journal |last=Marsden |first=Stuart J. |last2=Junaid |first2=Achmad Ridha |last3=Kaprawi |first3=Fajar |last4=Muladi |first4=Faris |last5=Aprianto |first5=Ganjar Cahyo |last6=van Balen |first6=S. (Bas) |last7=Saryanthi |first7=Ria |last8=Collar |first8=Nigel J. |last9=Devenish |first9=Christian |date=2023 |title=Distribution and abundance of threatened and heavily traded birds in the mountains of western Java |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S095927092300014X/type/journal_article |journal=Bird Conservation International |language=en |volume=33 |doi=10.1017/S095927092300014X |issn=0959-2709}}</ref> They are an [[Arboreal locomotion|arboreal]] species that occurs at elevations of 2600 to 800 meters above sea level; however, due to a lack of forest habitat below 1,000 meters, they are expected to be more common at higher elevations.<ref name=":2" /> There are an estimated 2,500 to 10,000 individuals within this range; however, due to limited accessibility in certain mountain regions, some populations may have been underrepresented.<ref name=":2" /><ref name=":5" /> They are present in the following Indonesian mountains:<ref name=":2" /> {{columns-list|colwidth=15em|* Ciwidey * Gunung Cikuray * [[Mount Gede Pangrango National Park|Gunung Gede-Pangrango]] * [[Mount Halimun Salak National Park|Gunung Halimun]] * Gunung Limbung * Gunung Papandayan * Gunung Patuha-Tilu * Gunung Salak * Gunung Wayang * Kencana * Masigit * [[Mount Slamet|Mt. Slamet]] * [[Mount Merapi|Mt. Merapi]] }} == Kutimaro == === Voĉo === The Javan trogon produces a penetrating hoarse “chierr, chierr” or loud “turrr” call, which sets them apart from the species of ''[[Harpactes]]'', which all reuse “Kau” and “Klew” notes in their songs and calls.<ref name=":0" /> It has not yet been recorded whether or not it can also produce a similar song to the unique one produced by its sister species, the [[Sumatran trogon]].<ref name=":3" /> === Manĝado  === The Javan trogon usually quickly pursue startled flying insects and sometimes pursue insects on leaves or branches by flying rapidly a short distance away and then hovering to capture their prey.<ref name=":0" /> Their primary diet is [[Aegosoma|south east long-horned beetles]] and [[Platylomia|cicadas]], and [[Fig|figs]], but they also are known to eat [[Hemiptera|true bugs]], [[Orthoptera|grasshoppers]], [[Lepidoptera|butterfly caterpillars]], and [[Phasmatodea|stick insects]].<ref name=":3" /> Like other [[Trogon|Trogons]], they are known to join other species of birds in flocks to rouse more insects.<ref name=":3" /> === Reproduktado === There is limited research conducted on [[Trogon|trogonid]] reproductive behavior; around 25% of all [[trogon]] species have at least some information available related to mating and their eggs.<ref name=":6">{{Citation |last=Dumonceaux |first=Genevieve |title=Trogoniformes |date=2015 |work=Fowler's Zoo and Wild Animal Medicine, Volume 8 |pages=218–225 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/abs/pii/B9781455773978000281 |access-date=2025-11-07 |publisher=W.B. Saunders |language=en-US |doi=10.1016/b978-1-4557-7397-8.00028-1 |last2=Neiffer |first2=Donald L.}}</ref> The Javan trogon falls into the category of [[Trogon|trogonids]] with little to no information on their reproduction capabilities. They have been recorded breeding from April to June during [[Java|Java’s]] dry season and in October and December during the rainy season.<ref name=":0" /> They have also been observed in groups as large as 5 individuals, demonstrating potential familial grouping. They can lay 1 to 2 eggs per clutch, with evidence of possibly 3 eggs.<ref name=":0" /> Fatal [[egg binding]] was also reported in the genus [[Apalharpactes]].<ref name=":6" /> == Konservo == The Javan Trogon is classified as Vulnerable under IUCN criteria C2a(i), with an estimated population of 2,500–9,999 individuals and a declining trend though surveys have recently expanded its known distribution from three mountains to nine, with consistent encounter rates across sites.<ref name=":2" /><ref name=":5" /> Agricultural encroachment, tourism development, and geothermal and logging projects all contribute to forest loss, degradation, and fragmentation and pose ongoing threats to the Javan trogon’s habitat.<ref name=":4" /><ref name=":7">{{Cite journal |last=Devenish |first=Christian |last2=Junaid |first2=Achmad Ridha |last3=Andriansyah |last4=Saryanthi |first4=Ria |last5=van Balen |first5=S. (Bas) |last6=Kaprawi |first6=Fajar |last7=Aprianto |first7=Ganjar Cahyo |last8=Stanley |first8=Richard C. |last9=Poole |first9=Oliver |last10=Owen |first10=Andrew |last11=Collar |first11=N. J. |last12=Marsden |first12=Stuart J. |date=2022 |title=Biological richness of Gunung Slamet, Central Java, and the need for its protection |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605320001222/type/journal_article |journal=Oryx |language=en |volume=56 |issue=3 |pages=429–438 |doi=10.1017/S0030605320001222 |issn=0030-6053}}</ref> Although forest loss has slowed since 2000, transitional elevation montane forests remain fragmented and isolated, and lowland forest in the region covers only 5,234 km².<ref name=":4" /> Current conservation actions underway include protection within [[Mount Halimun Salak National Park|Gunung Halimun]] and [[Mount Gede Pangrango National Park|Gunung Gede–Pangrango]] National Parks.<ref name=":2" /><ref name=":7" /> Proposed measures include further surveys to clarify distribution, designation of new protected areas, and collaboration with local stakeholders to mitigate development impacts.<ref name=":2" /> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Apaloderma aequatoriale}} {{Commons|Apaloderma aequatoriale}} * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/javtro1/cur/introduction CornellLab Birds of the World] * [https://www.gbif.org/species/5788449 GBIF] {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] 08vz0y4emww9d53kwjbrswkx3x2dq71 9384659 9384657 2026-05-26T23:13:15Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9384659 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Java trogono |koloro = pink |dosiero = Javan Trogon (Harpactes reinwardtii reinwardtii).jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apalharpactes]]'' |specio = '''Java trogono''' ''A. reinwardtii'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Apalharpactes reinwardtii'' |volume=2020 |article-number=e.T22682824A178034431 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682824A178034431.en |access-date=16a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Apalharpactes reinwardtii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1822) |vikispecio = ''Apalharpactes reinwardtii'' |komunejo = ''Apalharpactes reinwardtii'' |sinonimo= ''Harpactes reinwardtii'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Java trogono'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> (''Apalharpactes reinwardtii'') estas mezgranda [[birdo]] el la familio de [[Trogonedoj]]. Ĝi estis iam konsiderata [[samspecia]] kun la [[Sumatra trogono]] kun la [[ordinara nomo]] bluvosta trogono. Ĝi estas [[endemio]] de okcidenta [[Javo]], [[Indonezio]]. Tamen, diferencoj en grandeco, pezo kaj plumaro kondukis al ilia klasifiko kiel apartaj specioj.<ref name="Collar 2002">Collar, N. & Van Ballen, S. (2002). "The Blue-tailed Trogon ''Harpactes'' (''Apalharpactes'') ''reinwardtii'': species limits and conservation status" ''Forktail'' '''18''' 121-125</ref> Ambaŭ specioj iam estis inkluditaj en la genro ''[[Harpactes]]'' kune kun aliaj aziaj trogonoj, sed pro diferencoj en plumaro, ili estis reklasifikitaj en sian propran genron, ''[[Apalharpactes]]''. == Taksonomio == La Java trogono apartenas al la ordo [[Trogonoformaj birdoj|Trogonoformaj]] kaj al la familio [[Trogonedoj]].<ref name=":0">{{Cite book |last=del Hoyo |first=Josep |title=Handbook of the Birds of the World, Volume 6: Mousebirds to Hornbills |publisher=Lynx Edicions |year=2001 |isbn=9788487334306 |pages=79-106}}</ref> Ĝi antaŭe estis grupigita kun la Sumatra trogono (''Apalharpactes mackloti'') sub la specionomo ''Harpactes reinwardtii'', ofte konata kiel la bluvosta trogono, unue priskribita de [[Coenraad Jacob Temminck]] en 1822.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":0" /> En 2002, morfologiaj distingoj, inkluzive de diferencoj en plumarkoloraro, voĉoj kaj korpoproporcioj, provizis sufiĉan pruvon por dividi ambaŭ en apartajn speciojn.<ref name="Collar 2002" /> Komence lokigitaj ene de la genro ''[[Harpactes]]'', kune kun dek aliaj aziaj trogonoj, ĉi tiu klasifiko baziĝis sur supraĵaj similecoj kaj ilia geografia proksimeco sur la insuloj [[Javo]] kaj [[Sumatro]].<ref name=":1">{{Cite journal |last=Hosner |first=Peter A. |last2=Sheldon |first2=Frederick H. |last3=Lim |first3=Haw Chuan |last4=Moyle |first4=Robert G. |date=2010 |title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1055790310003751 |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |language=en |volume=57 |issue=3 |pages=1219–1225 |doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 |via=}}</ref> Tamen, lastatempaj molekulfilogenetikaj studoj rivelis, ke la specioj de ''Apalharpactes'' estas pli proksime parencaj al afrikaj trogonoj de la genro ''[[Apaloderma]]'' ol al siaj aziaj ekvivalentoj. Ĉi tiu genetika pruvo instigis la reasignon de la javaj kaj sumatraj trogonoj en la apartan genron ''Apalharpactes'', reflektante ilian pli profundan filogenetikan diverĝon.<ref name=":1" /> == Aspekto == Like other members of the family [[Trogon|Trogonidae]], the Javan trogon is a stocky bird characterized by a thick beak, vibrant plumage, and [[Dactyly#Heterodactyly|heterodactylous]] feet where the first and second toes point backward and the third and fourth forward.<ref name=":0" /> Its skin is notably thin, with feathers that are loosely attached, a trait common among trogons.<ref name=":0" /> The Javan trogon displays striking coloration: iridescent green upperparts, a yellow throat and belly divided by a green breast band, and an iridescent blue tail.<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite report |url=https://www.iucnredlist.org/species/22682824/178034431 |title=Apalharpactes reinwardtii: BirdLife International: The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T22682824A178034431 |last=IUCN |date=2020-06-25 |publisher=International Union for Conservation of Nature |doi=10.2305/iucn.uk.2020-3.rlts.t22682824a178034431.en |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel |last2=Sharpe |first2=Christopher J. |date=2023 |title=Javan Trogon (Apalharpactes reinwardtii), version 1.1 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/javtro1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.javtro1.01.1 |issn=2771-3105}}</ref> Its eyes range from black to brown and are set within a vivid blue eye ring. The beak varies from coral red to yellowish brown, while the legs are bright orange to orange-yellow.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":2" /> It closely resembles the [[Sumatran trogon]] in overall appearance, though males can be distinguished by their green rump, in contrast to the Sumatran male’s prominent chestnut band.<ref name=":3" /> [[Morphometrics|Morphometric]] differences further separate the two species: the Javan trogon possesses proportionally longer beaks and tails and is an average 34 cm in length, which is larger than the [[Sumatran trogon]], which measures 30 cm.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":0" /> == Habitato kaj distribuo == The Javan trogon is endemic to the western mountain region of the [[Indonesia|Indonesian]] island of [[Java]].<ref name=":4">{{Cite journal |last=Higginbottom |first=Thomas P. |last2=Collar |first2=Nigel J. |last3=Symeonakis |first3=Elias |last4=Marsden |first4=Stuart J. |date=2019 |title=Deforestation dynamics in an endemic-rich mountain system: Conservation successes and challenges in West Java 1990–2015 |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320718307535 |journal=Biological Conservation |language=en |volume=229 |pages=152–159 |doi=10.1016/j.biocon.2018.11.017}}</ref><ref name=":5">{{Cite journal |last=Marsden |first=Stuart J. |last2=Junaid |first2=Achmad Ridha |last3=Kaprawi |first3=Fajar |last4=Muladi |first4=Faris |last5=Aprianto |first5=Ganjar Cahyo |last6=van Balen |first6=S. (Bas) |last7=Saryanthi |first7=Ria |last8=Collar |first8=Nigel J. |last9=Devenish |first9=Christian |date=2023 |title=Distribution and abundance of threatened and heavily traded birds in the mountains of western Java |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S095927092300014X/type/journal_article |journal=Bird Conservation International |language=en |volume=33 |doi=10.1017/S095927092300014X |issn=0959-2709}}</ref> They are an [[Arboreal locomotion|arboreal]] species that occurs at elevations of 2600 to 800 meters above sea level; however, due to a lack of forest habitat below 1,000 meters, they are expected to be more common at higher elevations.<ref name=":2" /> There are an estimated 2,500 to 10,000 individuals within this range; however, due to limited accessibility in certain mountain regions, some populations may have been underrepresented.<ref name=":2" /><ref name=":5" /> They are present in the following Indonesian mountains:<ref name=":2" /> {{columns-list|colwidth=15em|* Ciwidey * Gunung Cikuray * [[Mount Gede Pangrango National Park|Gunung Gede-Pangrango]] * [[Mount Halimun Salak National Park|Gunung Halimun]] * Gunung Limbung * Gunung Papandayan * Gunung Patuha-Tilu * Gunung Salak * Gunung Wayang * Kencana * Masigit * [[Mount Slamet|Mt. Slamet]] * [[Mount Merapi|Mt. Merapi]] }} == Kutimaro == === Voĉo === The Javan trogon produces a penetrating hoarse “chierr, chierr” or loud “turrr” call, which sets them apart from the species of ''[[Harpactes]]'', which all reuse “Kau” and “Klew” notes in their songs and calls.<ref name=":0" /> It has not yet been recorded whether or not it can also produce a similar song to the unique one produced by its sister species, the [[Sumatran trogon]].<ref name=":3" /> === Manĝado  === The Javan trogon usually quickly pursue startled flying insects and sometimes pursue insects on leaves or branches by flying rapidly a short distance away and then hovering to capture their prey.<ref name=":0" /> Their primary diet is [[Aegosoma|south east long-horned beetles]] and [[Platylomia|cicadas]], and [[Fig|figs]], but they also are known to eat [[Hemiptera|true bugs]], [[Orthoptera|grasshoppers]], [[Lepidoptera|butterfly caterpillars]], and [[Phasmatodea|stick insects]].<ref name=":3" /> Like other [[Trogon|Trogons]], they are known to join other species of birds in flocks to rouse more insects.<ref name=":3" /> === Reproduktado === There is limited research conducted on [[Trogon|trogonid]] reproductive behavior; around 25% of all [[trogon]] species have at least some information available related to mating and their eggs.<ref name=":6">{{Citation |last=Dumonceaux |first=Genevieve |title=Trogoniformes |date=2015 |work=Fowler's Zoo and Wild Animal Medicine, Volume 8 |pages=218–225 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/abs/pii/B9781455773978000281 |access-date=2025-11-07 |publisher=W.B. Saunders |language=en-US |doi=10.1016/b978-1-4557-7397-8.00028-1 |last2=Neiffer |first2=Donald L.}}</ref> The Javan trogon falls into the category of [[Trogon|trogonids]] with little to no information on their reproduction capabilities. They have been recorded breeding from April to June during [[Java|Java’s]] dry season and in October and December during the rainy season.<ref name=":0" /> They have also been observed in groups as large as 5 individuals, demonstrating potential familial grouping. They can lay 1 to 2 eggs per clutch, with evidence of possibly 3 eggs.<ref name=":0" /> Fatal [[egg binding]] was also reported in the genus [[Apalharpactes]].<ref name=":6" /> == Konservo == The Javan Trogon is classified as Vulnerable under IUCN criteria C2a(i), with an estimated population of 2,500–9,999 individuals and a declining trend though surveys have recently expanded its known distribution from three mountains to nine, with consistent encounter rates across sites.<ref name=":2" /><ref name=":5" /> Agricultural encroachment, tourism development, and geothermal and logging projects all contribute to forest loss, degradation, and fragmentation and pose ongoing threats to the Javan trogon’s habitat.<ref name=":4" /><ref name=":7">{{Cite journal |last=Devenish |first=Christian |last2=Junaid |first2=Achmad Ridha |last3=Andriansyah |last4=Saryanthi |first4=Ria |last5=van Balen |first5=S. (Bas) |last6=Kaprawi |first6=Fajar |last7=Aprianto |first7=Ganjar Cahyo |last8=Stanley |first8=Richard C. |last9=Poole |first9=Oliver |last10=Owen |first10=Andrew |last11=Collar |first11=N. J. |last12=Marsden |first12=Stuart J. |date=2022 |title=Biological richness of Gunung Slamet, Central Java, and the need for its protection |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605320001222/type/journal_article |journal=Oryx |language=en |volume=56 |issue=3 |pages=429–438 |doi=10.1017/S0030605320001222 |issn=0030-6053}}</ref> Although forest loss has slowed since 2000, transitional elevation montane forests remain fragmented and isolated, and lowland forest in the region covers only 5,234 km².<ref name=":4" /> Current conservation actions underway include protection within [[Mount Halimun Salak National Park|Gunung Halimun]] and [[Mount Gede Pangrango National Park|Gunung Gede–Pangrango]] National Parks.<ref name=":2" /><ref name=":7" /> Proposed measures include further surveys to clarify distribution, designation of new protected areas, and collaboration with local stakeholders to mitigate development impacts.<ref name=":2" /> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Apaloderma aequatoriale}} {{Commons|Apaloderma aequatoriale}} * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/javtro1/cur/introduction CornellLab Birds of the World] * [https://www.gbif.org/species/5788449 GBIF] {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] e71a37c6zgzf3ifrevalwme2vbt0z6v 9384660 9384659 2026-05-26T23:14:20Z Kani 670 /* Habitato kaj distribuo */ 9384660 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Java trogono |koloro = pink |dosiero = Javan Trogon (Harpactes reinwardtii reinwardtii).jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apalharpactes]]'' |specio = '''Java trogono''' ''A. reinwardtii'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Apalharpactes reinwardtii'' |volume=2020 |article-number=e.T22682824A178034431 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682824A178034431.en |access-date=16a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Apalharpactes reinwardtii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1822) |vikispecio = ''Apalharpactes reinwardtii'' |komunejo = ''Apalharpactes reinwardtii'' |sinonimo= ''Harpactes reinwardtii'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Java trogono'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> (''Apalharpactes reinwardtii'') estas mezgranda [[birdo]] el la familio de [[Trogonedoj]]. Ĝi estis iam konsiderata [[samspecia]] kun la [[Sumatra trogono]] kun la [[ordinara nomo]] bluvosta trogono. Ĝi estas [[endemio]] de okcidenta [[Javo]], [[Indonezio]]. Tamen, diferencoj en grandeco, pezo kaj plumaro kondukis al ilia klasifiko kiel apartaj specioj.<ref name="Collar 2002">Collar, N. & Van Ballen, S. (2002). "The Blue-tailed Trogon ''Harpactes'' (''Apalharpactes'') ''reinwardtii'': species limits and conservation status" ''Forktail'' '''18''' 121-125</ref> Ambaŭ specioj iam estis inkluditaj en la genro ''[[Harpactes]]'' kune kun aliaj aziaj trogonoj, sed pro diferencoj en plumaro, ili estis reklasifikitaj en sian propran genron, ''[[Apalharpactes]]''. == Taksonomio == La Java trogono apartenas al la ordo [[Trogonoformaj birdoj|Trogonoformaj]] kaj al la familio [[Trogonedoj]].<ref name=":0">{{Cite book |last=del Hoyo |first=Josep |title=Handbook of the Birds of the World, Volume 6: Mousebirds to Hornbills |publisher=Lynx Edicions |year=2001 |isbn=9788487334306 |pages=79-106}}</ref> Ĝi antaŭe estis grupigita kun la Sumatra trogono (''Apalharpactes mackloti'') sub la specionomo ''Harpactes reinwardtii'', ofte konata kiel la bluvosta trogono, unue priskribita de [[Coenraad Jacob Temminck]] en 1822.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":0" /> En 2002, morfologiaj distingoj, inkluzive de diferencoj en plumarkoloraro, voĉoj kaj korpoproporcioj, provizis sufiĉan pruvon por dividi ambaŭ en apartajn speciojn.<ref name="Collar 2002" /> Komence lokigitaj ene de la genro ''[[Harpactes]]'', kune kun dek aliaj aziaj trogonoj, ĉi tiu klasifiko baziĝis sur supraĵaj similecoj kaj ilia geografia proksimeco sur la insuloj [[Javo]] kaj [[Sumatro]].<ref name=":1">{{Cite journal |last=Hosner |first=Peter A. |last2=Sheldon |first2=Frederick H. |last3=Lim |first3=Haw Chuan |last4=Moyle |first4=Robert G. |date=2010 |title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1055790310003751 |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |language=en |volume=57 |issue=3 |pages=1219–1225 |doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 |via=}}</ref> Tamen, lastatempaj molekulfilogenetikaj studoj rivelis, ke la specioj de ''Apalharpactes'' estas pli proksime parencaj al afrikaj trogonoj de la genro ''[[Apaloderma]]'' ol al siaj aziaj ekvivalentoj. Ĉi tiu genetika pruvo instigis la reasignon de la javaj kaj sumatraj trogonoj en la apartan genron ''Apalharpactes'', reflektante ilian pli profundan filogenetikan diverĝon.<ref name=":1" /> == Aspekto == Like other members of the family [[Trogon|Trogonidae]], the Javan trogon is a stocky bird characterized by a thick beak, vibrant plumage, and [[Dactyly#Heterodactyly|heterodactylous]] feet where the first and second toes point backward and the third and fourth forward.<ref name=":0" /> Its skin is notably thin, with feathers that are loosely attached, a trait common among trogons.<ref name=":0" /> The Javan trogon displays striking coloration: iridescent green upperparts, a yellow throat and belly divided by a green breast band, and an iridescent blue tail.<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite report |url=https://www.iucnredlist.org/species/22682824/178034431 |title=Apalharpactes reinwardtii: BirdLife International: The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T22682824A178034431 |last=IUCN |date=2020-06-25 |publisher=International Union for Conservation of Nature |doi=10.2305/iucn.uk.2020-3.rlts.t22682824a178034431.en |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel |last2=Sharpe |first2=Christopher J. |date=2023 |title=Javan Trogon (Apalharpactes reinwardtii), version 1.1 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/javtro1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.javtro1.01.1 |issn=2771-3105}}</ref> Its eyes range from black to brown and are set within a vivid blue eye ring. The beak varies from coral red to yellowish brown, while the legs are bright orange to orange-yellow.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":2" /> It closely resembles the [[Sumatran trogon]] in overall appearance, though males can be distinguished by their green rump, in contrast to the Sumatran male’s prominent chestnut band.<ref name=":3" /> [[Morphometrics|Morphometric]] differences further separate the two species: the Javan trogon possesses proportionally longer beaks and tails and is an average 34 cm in length, which is larger than the [[Sumatran trogon]], which measures 30 cm.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":0" /> == Habitato kaj distribuo == The Javan trogon is endemic to the western mountain region of the [[Indonesia|Indonesian]] island of [[Java]].<ref name=":4">{{Cite journal |last=Higginbottom |first=Thomas P. |last2=Collar |first2=Nigel J. |last3=Symeonakis |first3=Elias |last4=Marsden |first4=Stuart J. |date=2019 |title=Deforestation dynamics in an endemic-rich mountain system: Conservation successes and challenges in West Java 1990–2015 |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320718307535 |journal=Biological Conservation |language=en |volume=229 |pages=152–159 |doi=10.1016/j.biocon.2018.11.017}}</ref><ref name=":5">{{Cite journal |last=Marsden |first=Stuart J. |last2=Junaid |first2=Achmad Ridha |last3=Kaprawi |first3=Fajar |last4=Muladi |first4=Faris |last5=Aprianto |first5=Ganjar Cahyo |last6=van Balen |first6=S. (Bas) |last7=Saryanthi |first7=Ria |last8=Collar |first8=Nigel J. |last9=Devenish |first9=Christian |date=2023 |title=Distribution and abundance of threatened and heavily traded birds in the mountains of western Java |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S095927092300014X/type/journal_article |journal=Bird Conservation International |language=en |volume=33 |doi=10.1017/S095927092300014X |issn=0959-2709}}</ref> They are an [[Arboreal locomotion|arboreal]] species that occurs at elevations of 2600 to 800 meters above sea level; however, due to a lack of forest habitat below 1,000 meters, they are expected to be more common at higher elevations.<ref name=":2" /> There are an estimated 2,500 to 10,000 individuals within this range; however, due to limited accessibility in certain mountain regions, some populations may have been underrepresented.<ref name=":2" /><ref name=":5" /> They are present in the following Indonesian mountains:<ref name=":2" /> * Ciwidey * Gunung Cikuray * [[Mount Gede Pangrango National Park|Gunung Gede-Pangrango]] * [[Mount Halimun Salak National Park|Gunung Halimun]] * Gunung Limbung * Gunung Papandayan * Gunung Patuha-Tilu * Gunung Salak * Gunung Wayang * Kencana * Masigit * [[Mount Slamet|Mt. Slamet]] * [[Mount Merapi|Mt. Merapi]] == Kutimaro == === Voĉo === The Javan trogon produces a penetrating hoarse “chierr, chierr” or loud “turrr” call, which sets them apart from the species of ''[[Harpactes]]'', which all reuse “Kau” and “Klew” notes in their songs and calls.<ref name=":0" /> It has not yet been recorded whether or not it can also produce a similar song to the unique one produced by its sister species, the [[Sumatran trogon]].<ref name=":3" /> === Manĝado  === The Javan trogon usually quickly pursue startled flying insects and sometimes pursue insects on leaves or branches by flying rapidly a short distance away and then hovering to capture their prey.<ref name=":0" /> Their primary diet is [[Aegosoma|south east long-horned beetles]] and [[Platylomia|cicadas]], and [[Fig|figs]], but they also are known to eat [[Hemiptera|true bugs]], [[Orthoptera|grasshoppers]], [[Lepidoptera|butterfly caterpillars]], and [[Phasmatodea|stick insects]].<ref name=":3" /> Like other [[Trogon|Trogons]], they are known to join other species of birds in flocks to rouse more insects.<ref name=":3" /> === Reproduktado === There is limited research conducted on [[Trogon|trogonid]] reproductive behavior; around 25% of all [[trogon]] species have at least some information available related to mating and their eggs.<ref name=":6">{{Citation |last=Dumonceaux |first=Genevieve |title=Trogoniformes |date=2015 |work=Fowler's Zoo and Wild Animal Medicine, Volume 8 |pages=218–225 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/abs/pii/B9781455773978000281 |access-date=2025-11-07 |publisher=W.B. Saunders |language=en-US |doi=10.1016/b978-1-4557-7397-8.00028-1 |last2=Neiffer |first2=Donald L.}}</ref> The Javan trogon falls into the category of [[Trogon|trogonids]] with little to no information on their reproduction capabilities. They have been recorded breeding from April to June during [[Java|Java’s]] dry season and in October and December during the rainy season.<ref name=":0" /> They have also been observed in groups as large as 5 individuals, demonstrating potential familial grouping. They can lay 1 to 2 eggs per clutch, with evidence of possibly 3 eggs.<ref name=":0" /> Fatal [[egg binding]] was also reported in the genus [[Apalharpactes]].<ref name=":6" /> == Konservo == The Javan Trogon is classified as Vulnerable under IUCN criteria C2a(i), with an estimated population of 2,500–9,999 individuals and a declining trend though surveys have recently expanded its known distribution from three mountains to nine, with consistent encounter rates across sites.<ref name=":2" /><ref name=":5" /> Agricultural encroachment, tourism development, and geothermal and logging projects all contribute to forest loss, degradation, and fragmentation and pose ongoing threats to the Javan trogon’s habitat.<ref name=":4" /><ref name=":7">{{Cite journal |last=Devenish |first=Christian |last2=Junaid |first2=Achmad Ridha |last3=Andriansyah |last4=Saryanthi |first4=Ria |last5=van Balen |first5=S. (Bas) |last6=Kaprawi |first6=Fajar |last7=Aprianto |first7=Ganjar Cahyo |last8=Stanley |first8=Richard C. |last9=Poole |first9=Oliver |last10=Owen |first10=Andrew |last11=Collar |first11=N. J. |last12=Marsden |first12=Stuart J. |date=2022 |title=Biological richness of Gunung Slamet, Central Java, and the need for its protection |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605320001222/type/journal_article |journal=Oryx |language=en |volume=56 |issue=3 |pages=429–438 |doi=10.1017/S0030605320001222 |issn=0030-6053}}</ref> Although forest loss has slowed since 2000, transitional elevation montane forests remain fragmented and isolated, and lowland forest in the region covers only 5,234 km².<ref name=":4" /> Current conservation actions underway include protection within [[Mount Halimun Salak National Park|Gunung Halimun]] and [[Mount Gede Pangrango National Park|Gunung Gede–Pangrango]] National Parks.<ref name=":2" /><ref name=":7" /> Proposed measures include further surveys to clarify distribution, designation of new protected areas, and collaboration with local stakeholders to mitigate development impacts.<ref name=":2" /> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Apaloderma aequatoriale}} {{Commons|Apaloderma aequatoriale}} * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/javtro1/cur/introduction CornellLab Birds of the World] * [https://www.gbif.org/species/5788449 GBIF] {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] ikrobicn2mgvlaab407qu0w6zh1vl1o 9384663 9384660 2026-05-26T23:27:09Z Kani 670 /* Aspekto */ 9384663 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Java trogono |koloro = pink |dosiero = Javan Trogon (Harpactes reinwardtii reinwardtii).jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apalharpactes]]'' |specio = '''Java trogono''' ''A. reinwardtii'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Apalharpactes reinwardtii'' |volume=2020 |article-number=e.T22682824A178034431 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682824A178034431.en |access-date=16a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Apalharpactes reinwardtii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1822) |vikispecio = ''Apalharpactes reinwardtii'' |komunejo = ''Apalharpactes reinwardtii'' |sinonimo= ''Harpactes reinwardtii'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Java trogono'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> (''Apalharpactes reinwardtii'') estas mezgranda [[birdo]] el la familio de [[Trogonedoj]]. Ĝi estis iam konsiderata [[samspecia]] kun la [[Sumatra trogono]] kun la [[ordinara nomo]] bluvosta trogono. Ĝi estas [[endemio]] de okcidenta [[Javo]], [[Indonezio]]. Tamen, diferencoj en grandeco, pezo kaj plumaro kondukis al ilia klasifiko kiel apartaj specioj.<ref name="Collar 2002">Collar, N. & Van Ballen, S. (2002). "The Blue-tailed Trogon ''Harpactes'' (''Apalharpactes'') ''reinwardtii'': species limits and conservation status" ''Forktail'' '''18''' 121-125</ref> Ambaŭ specioj iam estis inkluditaj en la genro ''[[Harpactes]]'' kune kun aliaj aziaj trogonoj, sed pro diferencoj en plumaro, ili estis reklasifikitaj en sian propran genron, ''[[Apalharpactes]]''. == Taksonomio == La Java trogono apartenas al la ordo [[Trogonoformaj birdoj|Trogonoformaj]] kaj al la familio [[Trogonedoj]].<ref name=":0">{{Cite book |last=del Hoyo |first=Josep |title=Handbook of the Birds of the World, Volume 6: Mousebirds to Hornbills |publisher=Lynx Edicions |year=2001 |isbn=9788487334306 |pages=79-106}}</ref> Ĝi antaŭe estis grupigita kun la Sumatra trogono (''Apalharpactes mackloti'') sub la specionomo ''Harpactes reinwardtii'', ofte konata kiel la bluvosta trogono, unue priskribita de [[Coenraad Jacob Temminck]] en 1822.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":0" /> En 2002, morfologiaj distingoj, inkluzive de diferencoj en plumarkoloraro, voĉoj kaj korpoproporcioj, provizis sufiĉan pruvon por dividi ambaŭ en apartajn speciojn.<ref name="Collar 2002" /> Komence lokigitaj ene de la genro ''[[Harpactes]]'', kune kun dek aliaj aziaj trogonoj, ĉi tiu klasifiko baziĝis sur supraĵaj similecoj kaj ilia geografia proksimeco sur la insuloj [[Javo]] kaj [[Sumatro]].<ref name=":1">{{Cite journal |last=Hosner |first=Peter A. |last2=Sheldon |first2=Frederick H. |last3=Lim |first3=Haw Chuan |last4=Moyle |first4=Robert G. |date=2010 |title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1055790310003751 |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |language=en |volume=57 |issue=3 |pages=1219–1225 |doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 |via=}}</ref> Tamen, lastatempaj molekulfilogenetikaj studoj rivelis, ke la specioj de ''Apalharpactes'' estas pli proksime parencaj al afrikaj trogonoj de la genro ''[[Apaloderma]]'' ol al siaj aziaj ekvivalentoj. Ĉi tiu genetika pruvo instigis la reasignon de la javaj kaj sumatraj trogonoj en la apartan genron ''Apalharpactes'', reflektante ilian pli profundan filogenetikan diverĝon.<ref name=":1" /> == Aspekto == Kiel aliaj membroj de la familio [[Trogonedoj]], la Java trogono estas fortika birdo karakterizita per dika beko, brila plumaro, kaj [[daktileco|heterodaktilaj]] piedoj kie la unua kaj dua piedfingroj malantaŭen kaj la tria kaj kvara antaŭen.<ref name=":0" /> Ĝia haŭto estas rimarkinde maldika, kun plumoj kiuj estas loze alkroĉitaj, trajto komuna inter trogonoj.<ref name=":0" /> La Java trogono montras rimarkindan koloron: irizajn verdajn suprajn partojn, flavan gorĝon kaj ventron dividitajn per verda brustobendo, kaj irizan bluan voston.<ref name=":0" /><ref name=":2"> IUCN (2020-06-25). [https://www.iucnredlist.org/species/22682824/178034431 Apalharpactes reinwardtii:] BirdLife International: The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T22682824A178034431 (Report). International Union for Conservation of Nature. doi:10.2305/iucn.uk.2020-3.rlts.t22682824a178034431.en. </ref><ref name=":3">{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel |last2=Sharpe |first2=Christopher J. |date=2023 |title=Javan Trogon (Apalharpactes reinwardtii), version 1.1 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/javtro1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.javtro1.01.1 |issn=2771-3105}}</ref> Ĝiaj okuloj varias de nigraj ĝis brunaj kaj estas metitaj ene de brilblua okulringo. La beko varias de koralruĝa ĝis flavecbruna, dum la kruroj estas briloranĝaj ĝis oranĝflavaj.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":2" /> Ĝi proksime similas al la Sumatra trogono laŭ ĝenerala aspekto, kvankam maskloj distingeblas per sia verda pugo, kontraste al la elstara kaŝtankolora bendo de la sumatra masklo.<ref name=":3" /> Morfometriaj diferencoj plue apartigas la du speciojn: la java trogono posedas proporcie pli longajn bekojn kaj vostojn kaj estas averaĝe 34 cm longa, kio estas pli granda ol la sumatra trogono, kiu estas 30 cm longa.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":0" /> == Habitato kaj distribuo == The Javan trogon is endemic to the western mountain region of the [[Indonesia|Indonesian]] island of [[Java]].<ref name=":4">{{Cite journal |last=Higginbottom |first=Thomas P. |last2=Collar |first2=Nigel J. |last3=Symeonakis |first3=Elias |last4=Marsden |first4=Stuart J. |date=2019 |title=Deforestation dynamics in an endemic-rich mountain system: Conservation successes and challenges in West Java 1990–2015 |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320718307535 |journal=Biological Conservation |language=en |volume=229 |pages=152–159 |doi=10.1016/j.biocon.2018.11.017}}</ref><ref name=":5">{{Cite journal |last=Marsden |first=Stuart J. |last2=Junaid |first2=Achmad Ridha |last3=Kaprawi |first3=Fajar |last4=Muladi |first4=Faris |last5=Aprianto |first5=Ganjar Cahyo |last6=van Balen |first6=S. (Bas) |last7=Saryanthi |first7=Ria |last8=Collar |first8=Nigel J. |last9=Devenish |first9=Christian |date=2023 |title=Distribution and abundance of threatened and heavily traded birds in the mountains of western Java |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S095927092300014X/type/journal_article |journal=Bird Conservation International |language=en |volume=33 |doi=10.1017/S095927092300014X |issn=0959-2709}}</ref> They are an [[Arboreal locomotion|arboreal]] species that occurs at elevations of 2600 to 800 meters above sea level; however, due to a lack of forest habitat below 1,000 meters, they are expected to be more common at higher elevations.<ref name=":2" /> There are an estimated 2,500 to 10,000 individuals within this range; however, due to limited accessibility in certain mountain regions, some populations may have been underrepresented.<ref name=":2" /><ref name=":5" /> They are present in the following Indonesian mountains:<ref name=":2" /> * Ciwidey * Gunung Cikuray * [[Mount Gede Pangrango National Park|Gunung Gede-Pangrango]] * [[Mount Halimun Salak National Park|Gunung Halimun]] * Gunung Limbung * Gunung Papandayan * Gunung Patuha-Tilu * Gunung Salak * Gunung Wayang * Kencana * Masigit * [[Mount Slamet|Mt. Slamet]] * [[Mount Merapi|Mt. Merapi]] == Kutimaro == === Voĉo === The Javan trogon produces a penetrating hoarse “chierr, chierr” or loud “turrr” call, which sets them apart from the species of ''[[Harpactes]]'', which all reuse “Kau” and “Klew” notes in their songs and calls.<ref name=":0" /> It has not yet been recorded whether or not it can also produce a similar song to the unique one produced by its sister species, the [[Sumatran trogon]].<ref name=":3" /> === Manĝado  === The Javan trogon usually quickly pursue startled flying insects and sometimes pursue insects on leaves or branches by flying rapidly a short distance away and then hovering to capture their prey.<ref name=":0" /> Their primary diet is [[Aegosoma|south east long-horned beetles]] and [[Platylomia|cicadas]], and [[Fig|figs]], but they also are known to eat [[Hemiptera|true bugs]], [[Orthoptera|grasshoppers]], [[Lepidoptera|butterfly caterpillars]], and [[Phasmatodea|stick insects]].<ref name=":3" /> Like other [[Trogon|Trogons]], they are known to join other species of birds in flocks to rouse more insects.<ref name=":3" /> === Reproduktado === There is limited research conducted on [[Trogon|trogonid]] reproductive behavior; around 25% of all [[trogon]] species have at least some information available related to mating and their eggs.<ref name=":6">{{Citation |last=Dumonceaux |first=Genevieve |title=Trogoniformes |date=2015 |work=Fowler's Zoo and Wild Animal Medicine, Volume 8 |pages=218–225 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/abs/pii/B9781455773978000281 |access-date=2025-11-07 |publisher=W.B. Saunders |language=en-US |doi=10.1016/b978-1-4557-7397-8.00028-1 |last2=Neiffer |first2=Donald L.}}</ref> The Javan trogon falls into the category of [[Trogon|trogonids]] with little to no information on their reproduction capabilities. They have been recorded breeding from April to June during [[Java|Java’s]] dry season and in October and December during the rainy season.<ref name=":0" /> They have also been observed in groups as large as 5 individuals, demonstrating potential familial grouping. They can lay 1 to 2 eggs per clutch, with evidence of possibly 3 eggs.<ref name=":0" /> Fatal [[egg binding]] was also reported in the genus [[Apalharpactes]].<ref name=":6" /> == Konservo == The Javan Trogon is classified as Vulnerable under IUCN criteria C2a(i), with an estimated population of 2,500–9,999 individuals and a declining trend though surveys have recently expanded its known distribution from three mountains to nine, with consistent encounter rates across sites.<ref name=":2" /><ref name=":5" /> Agricultural encroachment, tourism development, and geothermal and logging projects all contribute to forest loss, degradation, and fragmentation and pose ongoing threats to the Javan trogon’s habitat.<ref name=":4" /><ref name=":7">{{Cite journal |last=Devenish |first=Christian |last2=Junaid |first2=Achmad Ridha |last3=Andriansyah |last4=Saryanthi |first4=Ria |last5=van Balen |first5=S. (Bas) |last6=Kaprawi |first6=Fajar |last7=Aprianto |first7=Ganjar Cahyo |last8=Stanley |first8=Richard C. |last9=Poole |first9=Oliver |last10=Owen |first10=Andrew |last11=Collar |first11=N. J. |last12=Marsden |first12=Stuart J. |date=2022 |title=Biological richness of Gunung Slamet, Central Java, and the need for its protection |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605320001222/type/journal_article |journal=Oryx |language=en |volume=56 |issue=3 |pages=429–438 |doi=10.1017/S0030605320001222 |issn=0030-6053}}</ref> Although forest loss has slowed since 2000, transitional elevation montane forests remain fragmented and isolated, and lowland forest in the region covers only 5,234 km².<ref name=":4" /> Current conservation actions underway include protection within [[Mount Halimun Salak National Park|Gunung Halimun]] and [[Mount Gede Pangrango National Park|Gunung Gede–Pangrango]] National Parks.<ref name=":2" /><ref name=":7" /> Proposed measures include further surveys to clarify distribution, designation of new protected areas, and collaboration with local stakeholders to mitigate development impacts.<ref name=":2" /> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Apaloderma aequatoriale}} {{Commons|Apaloderma aequatoriale}} * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/javtro1/cur/introduction CornellLab Birds of the World] * [https://www.gbif.org/species/5788449 GBIF] {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] jipu33ws2bvq3m3pzrig1sf0qt2ks2h 9384665 9384663 2026-05-26T23:34:49Z Kani 670 /* Habitato kaj distribuo */ 9384665 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Java trogono |koloro = pink |dosiero = Javan Trogon (Harpactes reinwardtii reinwardtii).jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apalharpactes]]'' |specio = '''Java trogono''' ''A. reinwardtii'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Apalharpactes reinwardtii'' |volume=2020 |article-number=e.T22682824A178034431 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682824A178034431.en |access-date=16a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Apalharpactes reinwardtii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1822) |vikispecio = ''Apalharpactes reinwardtii'' |komunejo = ''Apalharpactes reinwardtii'' |sinonimo= ''Harpactes reinwardtii'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Java trogono'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> (''Apalharpactes reinwardtii'') estas mezgranda [[birdo]] el la familio de [[Trogonedoj]]. Ĝi estis iam konsiderata [[samspecia]] kun la [[Sumatra trogono]] kun la [[ordinara nomo]] bluvosta trogono. Ĝi estas [[endemio]] de okcidenta [[Javo]], [[Indonezio]]. Tamen, diferencoj en grandeco, pezo kaj plumaro kondukis al ilia klasifiko kiel apartaj specioj.<ref name="Collar 2002">Collar, N. & Van Ballen, S. (2002). "The Blue-tailed Trogon ''Harpactes'' (''Apalharpactes'') ''reinwardtii'': species limits and conservation status" ''Forktail'' '''18''' 121-125</ref> Ambaŭ specioj iam estis inkluditaj en la genro ''[[Harpactes]]'' kune kun aliaj aziaj trogonoj, sed pro diferencoj en plumaro, ili estis reklasifikitaj en sian propran genron, ''[[Apalharpactes]]''. == Taksonomio == La Java trogono apartenas al la ordo [[Trogonoformaj birdoj|Trogonoformaj]] kaj al la familio [[Trogonedoj]].<ref name=":0">{{Cite book |last=del Hoyo |first=Josep |title=Handbook of the Birds of the World, Volume 6: Mousebirds to Hornbills |publisher=Lynx Edicions |year=2001 |isbn=9788487334306 |pages=79-106}}</ref> Ĝi antaŭe estis grupigita kun la Sumatra trogono (''Apalharpactes mackloti'') sub la specionomo ''Harpactes reinwardtii'', ofte konata kiel la bluvosta trogono, unue priskribita de [[Coenraad Jacob Temminck]] en 1822.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":0" /> En 2002, morfologiaj distingoj, inkluzive de diferencoj en plumarkoloraro, voĉoj kaj korpoproporcioj, provizis sufiĉan pruvon por dividi ambaŭ en apartajn speciojn.<ref name="Collar 2002" /> Komence lokigitaj ene de la genro ''[[Harpactes]]'', kune kun dek aliaj aziaj trogonoj, ĉi tiu klasifiko baziĝis sur supraĵaj similecoj kaj ilia geografia proksimeco sur la insuloj [[Javo]] kaj [[Sumatro]].<ref name=":1">{{Cite journal |last=Hosner |first=Peter A. |last2=Sheldon |first2=Frederick H. |last3=Lim |first3=Haw Chuan |last4=Moyle |first4=Robert G. |date=2010 |title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1055790310003751 |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |language=en |volume=57 |issue=3 |pages=1219–1225 |doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 |via=}}</ref> Tamen, lastatempaj molekulfilogenetikaj studoj rivelis, ke la specioj de ''Apalharpactes'' estas pli proksime parencaj al afrikaj trogonoj de la genro ''[[Apaloderma]]'' ol al siaj aziaj ekvivalentoj. Ĉi tiu genetika pruvo instigis la reasignon de la javaj kaj sumatraj trogonoj en la apartan genron ''Apalharpactes'', reflektante ilian pli profundan filogenetikan diverĝon.<ref name=":1" /> == Aspekto == Kiel aliaj membroj de la familio [[Trogonedoj]], la Java trogono estas fortika birdo karakterizita per dika beko, brila plumaro, kaj [[daktileco|heterodaktilaj]] piedoj kie la unua kaj dua piedfingroj malantaŭen kaj la tria kaj kvara antaŭen.<ref name=":0" /> Ĝia haŭto estas rimarkinde maldika, kun plumoj kiuj estas loze alkroĉitaj, trajto komuna inter trogonoj.<ref name=":0" /> La Java trogono montras rimarkindan koloron: irizajn verdajn suprajn partojn, flavan gorĝon kaj ventron dividitajn per verda brustobendo, kaj irizan bluan voston.<ref name=":0" /><ref name=":2"> IUCN (2020-06-25). [https://www.iucnredlist.org/species/22682824/178034431 Apalharpactes reinwardtii:] BirdLife International: The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T22682824A178034431 (Report). International Union for Conservation of Nature. doi:10.2305/iucn.uk.2020-3.rlts.t22682824a178034431.en. </ref><ref name=":3">{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel |last2=Sharpe |first2=Christopher J. |date=2023 |title=Javan Trogon (Apalharpactes reinwardtii), version 1.1 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/javtro1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.javtro1.01.1 |issn=2771-3105}}</ref> Ĝiaj okuloj varias de nigraj ĝis brunaj kaj estas metitaj ene de brilblua okulringo. La beko varias de koralruĝa ĝis flavecbruna, dum la kruroj estas briloranĝaj ĝis oranĝflavaj.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":2" /> Ĝi proksime similas al la Sumatra trogono laŭ ĝenerala aspekto, kvankam maskloj distingeblas per sia verda pugo, kontraste al la elstara kaŝtankolora bendo de la sumatra masklo.<ref name=":3" /> Morfometriaj diferencoj plue apartigas la du speciojn: la java trogono posedas proporcie pli longajn bekojn kaj vostojn kaj estas averaĝe 34 cm longa, kio estas pli granda ol la sumatra trogono, kiu estas 30 cm longa.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":0" /> == Habitato kaj distribuo == La Java trogono estas [[endemio]] de la okcidenta montregiono de la indonezia insulo [[Javo]].<ref name=":4">{{Cite journal |last=Higginbottom |first=Thomas P. |last2=Collar |first2=Nigel J. |last3=Symeonakis |first3=Elias |last4=Marsden |first4=Stuart J. |date=2019 |title=Deforestation dynamics in an endemic-rich mountain system: Conservation successes and challenges in West Java 1990–2015 |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320718307535 |journal=Biological Conservation |language=en |volume=229 |pages=152–159 |doi=10.1016/j.biocon.2018.11.017}}</ref><ref name=":5">{{Cite journal |last=Marsden |first=Stuart J. |last2=Junaid |first2=Achmad Ridha |last3=Kaprawi |first3=Fajar |last4=Muladi |first4=Faris |last5=Aprianto |first5=Ganjar Cahyo |last6=van Balen |first6=S. (Bas) |last7=Saryanthi |first7=Ria |last8=Collar |first8=Nigel J. |last9=Devenish |first9=Christian |date=2023 |title=Distribution and abundance of threatened and heavily traded birds in the mountains of western Java |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S095927092300014X/type/journal_article |journal=Bird Conservation International |language=en |volume=33 |doi=10.1017/S095927092300014X |issn=0959-2709}}</ref> Ili estas arbara specio kiu troveblas je altitudoj de 2600 ĝis 800 metroj super marnivelo; tamen, pro manko de arbara vivejo sub 1 000 metroj, oni atendas ke ili estas pli oftaj je pli altaj altitudoj.<ref name=":2" /> Estas ĉirkaŭkalkulitaj 2 500 ĝis 10 000 individuoj ene de ĉi tiu arealo; tamen, pro limigita alirebleco en kelkaj montregionoj, kelkaj populacioj eble estis subreprezentitaj.<ref name=":2" /><ref name=":5" /> Ili ĉeestas en la jenaj indoneziaj montoj:<ref name=":2" /> {{Div col|cols = 4}} * Ciwidey * Gunung Cikuray * Gunung Gede-Pangrango * Gunung Halimun * Gunung Limbung * Gunung Papandayan * Gunung Patuha-Tilu * Gunung Salak * Gunung Wayang * Kencana * Masigit * [[Slamet]] * [[Merapio]] {{Div col end}} == Kutimaro == === Voĉo === The Javan trogon produces a penetrating hoarse “chierr, chierr” or loud “turrr” call, which sets them apart from the species of ''[[Harpactes]]'', which all reuse “Kau” and “Klew” notes in their songs and calls.<ref name=":0" /> It has not yet been recorded whether or not it can also produce a similar song to the unique one produced by its sister species, the [[Sumatran trogon]].<ref name=":3" /> === Manĝado  === The Javan trogon usually quickly pursue startled flying insects and sometimes pursue insects on leaves or branches by flying rapidly a short distance away and then hovering to capture their prey.<ref name=":0" /> Their primary diet is [[Aegosoma|south east long-horned beetles]] and [[Platylomia|cicadas]], and [[Fig|figs]], but they also are known to eat [[Hemiptera|true bugs]], [[Orthoptera|grasshoppers]], [[Lepidoptera|butterfly caterpillars]], and [[Phasmatodea|stick insects]].<ref name=":3" /> Like other [[Trogon|Trogons]], they are known to join other species of birds in flocks to rouse more insects.<ref name=":3" /> === Reproduktado === There is limited research conducted on [[Trogon|trogonid]] reproductive behavior; around 25% of all [[trogon]] species have at least some information available related to mating and their eggs.<ref name=":6">{{Citation |last=Dumonceaux |first=Genevieve |title=Trogoniformes |date=2015 |work=Fowler's Zoo and Wild Animal Medicine, Volume 8 |pages=218–225 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/abs/pii/B9781455773978000281 |access-date=2025-11-07 |publisher=W.B. Saunders |language=en-US |doi=10.1016/b978-1-4557-7397-8.00028-1 |last2=Neiffer |first2=Donald L.}}</ref> The Javan trogon falls into the category of [[Trogon|trogonids]] with little to no information on their reproduction capabilities. They have been recorded breeding from April to June during [[Java|Java’s]] dry season and in October and December during the rainy season.<ref name=":0" /> They have also been observed in groups as large as 5 individuals, demonstrating potential familial grouping. They can lay 1 to 2 eggs per clutch, with evidence of possibly 3 eggs.<ref name=":0" /> Fatal [[egg binding]] was also reported in the genus [[Apalharpactes]].<ref name=":6" /> == Konservo == The Javan Trogon is classified as Vulnerable under IUCN criteria C2a(i), with an estimated population of 2,500–9,999 individuals and a declining trend though surveys have recently expanded its known distribution from three mountains to nine, with consistent encounter rates across sites.<ref name=":2" /><ref name=":5" /> Agricultural encroachment, tourism development, and geothermal and logging projects all contribute to forest loss, degradation, and fragmentation and pose ongoing threats to the Javan trogon’s habitat.<ref name=":4" /><ref name=":7">{{Cite journal |last=Devenish |first=Christian |last2=Junaid |first2=Achmad Ridha |last3=Andriansyah |last4=Saryanthi |first4=Ria |last5=van Balen |first5=S. (Bas) |last6=Kaprawi |first6=Fajar |last7=Aprianto |first7=Ganjar Cahyo |last8=Stanley |first8=Richard C. |last9=Poole |first9=Oliver |last10=Owen |first10=Andrew |last11=Collar |first11=N. J. |last12=Marsden |first12=Stuart J. |date=2022 |title=Biological richness of Gunung Slamet, Central Java, and the need for its protection |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605320001222/type/journal_article |journal=Oryx |language=en |volume=56 |issue=3 |pages=429–438 |doi=10.1017/S0030605320001222 |issn=0030-6053}}</ref> Although forest loss has slowed since 2000, transitional elevation montane forests remain fragmented and isolated, and lowland forest in the region covers only 5,234 km².<ref name=":4" /> Current conservation actions underway include protection within [[Mount Halimun Salak National Park|Gunung Halimun]] and [[Mount Gede Pangrango National Park|Gunung Gede–Pangrango]] National Parks.<ref name=":2" /><ref name=":7" /> Proposed measures include further surveys to clarify distribution, designation of new protected areas, and collaboration with local stakeholders to mitigate development impacts.<ref name=":2" /> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Apaloderma aequatoriale}} {{Commons|Apaloderma aequatoriale}} * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/javtro1/cur/introduction CornellLab Birds of the World] * [https://www.gbif.org/species/5788449 GBIF] {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] kn9jhdjfsxy3d1gkw7s90g3cf34t2dj 9384666 9384665 2026-05-26T23:35:04Z Kani 670 /* Habitato kaj distribuo */ 9384666 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Java trogono |koloro = pink |dosiero = Javan Trogon (Harpactes reinwardtii reinwardtii).jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apalharpactes]]'' |specio = '''Java trogono''' ''A. reinwardtii'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Apalharpactes reinwardtii'' |volume=2020 |article-number=e.T22682824A178034431 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682824A178034431.en |access-date=16a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Apalharpactes reinwardtii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1822) |vikispecio = ''Apalharpactes reinwardtii'' |komunejo = ''Apalharpactes reinwardtii'' |sinonimo= ''Harpactes reinwardtii'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Java trogono'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> (''Apalharpactes reinwardtii'') estas mezgranda [[birdo]] el la familio de [[Trogonedoj]]. Ĝi estis iam konsiderata [[samspecia]] kun la [[Sumatra trogono]] kun la [[ordinara nomo]] bluvosta trogono. Ĝi estas [[endemio]] de okcidenta [[Javo]], [[Indonezio]]. Tamen, diferencoj en grandeco, pezo kaj plumaro kondukis al ilia klasifiko kiel apartaj specioj.<ref name="Collar 2002">Collar, N. & Van Ballen, S. (2002). "The Blue-tailed Trogon ''Harpactes'' (''Apalharpactes'') ''reinwardtii'': species limits and conservation status" ''Forktail'' '''18''' 121-125</ref> Ambaŭ specioj iam estis inkluditaj en la genro ''[[Harpactes]]'' kune kun aliaj aziaj trogonoj, sed pro diferencoj en plumaro, ili estis reklasifikitaj en sian propran genron, ''[[Apalharpactes]]''. == Taksonomio == La Java trogono apartenas al la ordo [[Trogonoformaj birdoj|Trogonoformaj]] kaj al la familio [[Trogonedoj]].<ref name=":0">{{Cite book |last=del Hoyo |first=Josep |title=Handbook of the Birds of the World, Volume 6: Mousebirds to Hornbills |publisher=Lynx Edicions |year=2001 |isbn=9788487334306 |pages=79-106}}</ref> Ĝi antaŭe estis grupigita kun la Sumatra trogono (''Apalharpactes mackloti'') sub la specionomo ''Harpactes reinwardtii'', ofte konata kiel la bluvosta trogono, unue priskribita de [[Coenraad Jacob Temminck]] en 1822.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":0" /> En 2002, morfologiaj distingoj, inkluzive de diferencoj en plumarkoloraro, voĉoj kaj korpoproporcioj, provizis sufiĉan pruvon por dividi ambaŭ en apartajn speciojn.<ref name="Collar 2002" /> Komence lokigitaj ene de la genro ''[[Harpactes]]'', kune kun dek aliaj aziaj trogonoj, ĉi tiu klasifiko baziĝis sur supraĵaj similecoj kaj ilia geografia proksimeco sur la insuloj [[Javo]] kaj [[Sumatro]].<ref name=":1">{{Cite journal |last=Hosner |first=Peter A. |last2=Sheldon |first2=Frederick H. |last3=Lim |first3=Haw Chuan |last4=Moyle |first4=Robert G. |date=2010 |title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1055790310003751 |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |language=en |volume=57 |issue=3 |pages=1219–1225 |doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 |via=}}</ref> Tamen, lastatempaj molekulfilogenetikaj studoj rivelis, ke la specioj de ''Apalharpactes'' estas pli proksime parencaj al afrikaj trogonoj de la genro ''[[Apaloderma]]'' ol al siaj aziaj ekvivalentoj. Ĉi tiu genetika pruvo instigis la reasignon de la javaj kaj sumatraj trogonoj en la apartan genron ''Apalharpactes'', reflektante ilian pli profundan filogenetikan diverĝon.<ref name=":1" /> == Aspekto == Kiel aliaj membroj de la familio [[Trogonedoj]], la Java trogono estas fortika birdo karakterizita per dika beko, brila plumaro, kaj [[daktileco|heterodaktilaj]] piedoj kie la unua kaj dua piedfingroj malantaŭen kaj la tria kaj kvara antaŭen.<ref name=":0" /> Ĝia haŭto estas rimarkinde maldika, kun plumoj kiuj estas loze alkroĉitaj, trajto komuna inter trogonoj.<ref name=":0" /> La Java trogono montras rimarkindan koloron: irizajn verdajn suprajn partojn, flavan gorĝon kaj ventron dividitajn per verda brustobendo, kaj irizan bluan voston.<ref name=":0" /><ref name=":2"> IUCN (2020-06-25). [https://www.iucnredlist.org/species/22682824/178034431 Apalharpactes reinwardtii:] BirdLife International: The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T22682824A178034431 (Report). International Union for Conservation of Nature. doi:10.2305/iucn.uk.2020-3.rlts.t22682824a178034431.en. </ref><ref name=":3">{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel |last2=Sharpe |first2=Christopher J. |date=2023 |title=Javan Trogon (Apalharpactes reinwardtii), version 1.1 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/javtro1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.javtro1.01.1 |issn=2771-3105}}</ref> Ĝiaj okuloj varias de nigraj ĝis brunaj kaj estas metitaj ene de brilblua okulringo. La beko varias de koralruĝa ĝis flavecbruna, dum la kruroj estas briloranĝaj ĝis oranĝflavaj.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":2" /> Ĝi proksime similas al la Sumatra trogono laŭ ĝenerala aspekto, kvankam maskloj distingeblas per sia verda pugo, kontraste al la elstara kaŝtankolora bendo de la sumatra masklo.<ref name=":3" /> Morfometriaj diferencoj plue apartigas la du speciojn: la java trogono posedas proporcie pli longajn bekojn kaj vostojn kaj estas averaĝe 34 cm longa, kio estas pli granda ol la sumatra trogono, kiu estas 30 cm longa.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":0" /> == Habitato kaj distribuo == La Java trogono estas [[endemio]] de la okcidenta montregiono de la indonezia insulo [[Javo]].<ref name=":4">{{Cite journal |last=Higginbottom |first=Thomas P. |last2=Collar |first2=Nigel J. |last3=Symeonakis |first3=Elias |last4=Marsden |first4=Stuart J. |date=2019 |title=Deforestation dynamics in an endemic-rich mountain system: Conservation successes and challenges in West Java 1990–2015 |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320718307535 |journal=Biological Conservation |language=en |volume=229 |pages=152–159 |doi=10.1016/j.biocon.2018.11.017}}</ref><ref name=":5">{{Cite journal |last=Marsden |first=Stuart J. |last2=Junaid |first2=Achmad Ridha |last3=Kaprawi |first3=Fajar |last4=Muladi |first4=Faris |last5=Aprianto |first5=Ganjar Cahyo |last6=van Balen |first6=S. (Bas) |last7=Saryanthi |first7=Ria |last8=Collar |first8=Nigel J. |last9=Devenish |first9=Christian |date=2023 |title=Distribution and abundance of threatened and heavily traded birds in the mountains of western Java |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S095927092300014X/type/journal_article |journal=Bird Conservation International |language=en |volume=33 |doi=10.1017/S095927092300014X |issn=0959-2709}}</ref> Ili estas arbara specio kiu troveblas je altitudoj de 2600 ĝis 800 metroj super marnivelo; tamen, pro manko de arbara vivejo sub 1 000 metroj, oni atendas ke ili estas pli oftaj je pli altaj altitudoj.<ref name=":2" /> Estas ĉirkaŭkalkulitaj 2 500 ĝis 10 000 individuoj ene de ĉi tiu arealo; tamen, pro limigita alirebleco en kelkaj montregionoj, kelkaj populacioj eble estis subreprezentitaj.<ref name=":2" /><ref name=":5" /> Ili ĉeestas en la jenaj indoneziaj montoj:<ref name=":2" /> {{Div col|cols = 5}} * Ciwidey * Gunung Cikuray * Gunung Gede-Pangrango * Gunung Halimun * Gunung Limbung * Gunung Papandayan * Gunung Patuha-Tilu * Gunung Salak * Gunung Wayang * Kencana * Masigit * [[Slamet]] * [[Merapio]] {{Div col end}} == Kutimaro == === Voĉo === The Javan trogon produces a penetrating hoarse “chierr, chierr” or loud “turrr” call, which sets them apart from the species of ''[[Harpactes]]'', which all reuse “Kau” and “Klew” notes in their songs and calls.<ref name=":0" /> It has not yet been recorded whether or not it can also produce a similar song to the unique one produced by its sister species, the [[Sumatran trogon]].<ref name=":3" /> === Manĝado  === The Javan trogon usually quickly pursue startled flying insects and sometimes pursue insects on leaves or branches by flying rapidly a short distance away and then hovering to capture their prey.<ref name=":0" /> Their primary diet is [[Aegosoma|south east long-horned beetles]] and [[Platylomia|cicadas]], and [[Fig|figs]], but they also are known to eat [[Hemiptera|true bugs]], [[Orthoptera|grasshoppers]], [[Lepidoptera|butterfly caterpillars]], and [[Phasmatodea|stick insects]].<ref name=":3" /> Like other [[Trogon|Trogons]], they are known to join other species of birds in flocks to rouse more insects.<ref name=":3" /> === Reproduktado === There is limited research conducted on [[Trogon|trogonid]] reproductive behavior; around 25% of all [[trogon]] species have at least some information available related to mating and their eggs.<ref name=":6">{{Citation |last=Dumonceaux |first=Genevieve |title=Trogoniformes |date=2015 |work=Fowler's Zoo and Wild Animal Medicine, Volume 8 |pages=218–225 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/abs/pii/B9781455773978000281 |access-date=2025-11-07 |publisher=W.B. Saunders |language=en-US |doi=10.1016/b978-1-4557-7397-8.00028-1 |last2=Neiffer |first2=Donald L.}}</ref> The Javan trogon falls into the category of [[Trogon|trogonids]] with little to no information on their reproduction capabilities. They have been recorded breeding from April to June during [[Java|Java’s]] dry season and in October and December during the rainy season.<ref name=":0" /> They have also been observed in groups as large as 5 individuals, demonstrating potential familial grouping. They can lay 1 to 2 eggs per clutch, with evidence of possibly 3 eggs.<ref name=":0" /> Fatal [[egg binding]] was also reported in the genus [[Apalharpactes]].<ref name=":6" /> == Konservo == The Javan Trogon is classified as Vulnerable under IUCN criteria C2a(i), with an estimated population of 2,500–9,999 individuals and a declining trend though surveys have recently expanded its known distribution from three mountains to nine, with consistent encounter rates across sites.<ref name=":2" /><ref name=":5" /> Agricultural encroachment, tourism development, and geothermal and logging projects all contribute to forest loss, degradation, and fragmentation and pose ongoing threats to the Javan trogon’s habitat.<ref name=":4" /><ref name=":7">{{Cite journal |last=Devenish |first=Christian |last2=Junaid |first2=Achmad Ridha |last3=Andriansyah |last4=Saryanthi |first4=Ria |last5=van Balen |first5=S. (Bas) |last6=Kaprawi |first6=Fajar |last7=Aprianto |first7=Ganjar Cahyo |last8=Stanley |first8=Richard C. |last9=Poole |first9=Oliver |last10=Owen |first10=Andrew |last11=Collar |first11=N. J. |last12=Marsden |first12=Stuart J. |date=2022 |title=Biological richness of Gunung Slamet, Central Java, and the need for its protection |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605320001222/type/journal_article |journal=Oryx |language=en |volume=56 |issue=3 |pages=429–438 |doi=10.1017/S0030605320001222 |issn=0030-6053}}</ref> Although forest loss has slowed since 2000, transitional elevation montane forests remain fragmented and isolated, and lowland forest in the region covers only 5,234 km².<ref name=":4" /> Current conservation actions underway include protection within [[Mount Halimun Salak National Park|Gunung Halimun]] and [[Mount Gede Pangrango National Park|Gunung Gede–Pangrango]] National Parks.<ref name=":2" /><ref name=":7" /> Proposed measures include further surveys to clarify distribution, designation of new protected areas, and collaboration with local stakeholders to mitigate development impacts.<ref name=":2" /> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Apaloderma aequatoriale}} {{Commons|Apaloderma aequatoriale}} * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/javtro1/cur/introduction CornellLab Birds of the World] * [https://www.gbif.org/species/5788449 GBIF] {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] 39e3dbhgxyeckqxj4xitja672n9chcn 9384669 9384666 2026-05-26T23:49:37Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9384669 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Java trogono |koloro = pink |dosiero = Javan Trogon (Harpactes reinwardtii reinwardtii).jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apalharpactes]]'' |specio = '''Java trogono''' ''A. reinwardtii'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Apalharpactes reinwardtii'' |volume=2020 |article-number=e.T22682824A178034431 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682824A178034431.en |access-date=16a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Apalharpactes reinwardtii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1822) |vikispecio = ''Apalharpactes reinwardtii'' |komunejo = ''Apalharpactes reinwardtii'' |sinonimo= ''Harpactes reinwardtii'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Java trogono'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> (''Apalharpactes reinwardtii'') estas mezgranda [[birdo]] el la familio de [[Trogonedoj]]. Ĝi estis iam konsiderata [[samspecia]] kun la [[Sumatra trogono]] kun la [[ordinara nomo]] bluvosta trogono. Ĝi estas [[endemio]] de okcidenta [[Javo]], [[Indonezio]]. Tamen, diferencoj en grandeco, pezo kaj plumaro kondukis al ilia klasifiko kiel apartaj specioj.<ref name="Collar 2002">Collar, N. & Van Ballen, S. (2002). "The Blue-tailed Trogon ''Harpactes'' (''Apalharpactes'') ''reinwardtii'': species limits and conservation status" ''Forktail'' '''18''' 121-125</ref> Ambaŭ specioj iam estis inkluditaj en la genro ''[[Harpactes]]'' kune kun aliaj aziaj trogonoj, sed pro diferencoj en plumaro, ili estis reklasifikitaj en sian propran genron, ''[[Apalharpactes]]''. == Taksonomio == La Java trogono apartenas al la ordo [[Trogonoformaj birdoj|Trogonoformaj]] kaj al la familio [[Trogonedoj]].<ref name=":0">{{Cite book |last=del Hoyo |first=Josep |title=Handbook of the Birds of the World, Volume 6: Mousebirds to Hornbills |publisher=Lynx Edicions |year=2001 |isbn=9788487334306 |pages=79-106}}</ref> Ĝi antaŭe estis grupigita kun la Sumatra trogono (''Apalharpactes mackloti'') sub la specionomo ''Harpactes reinwardtii'', ofte konata kiel la bluvosta trogono, unue priskribita de [[Coenraad Jacob Temminck]] en 1822.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":0" /> En 2002, morfologiaj distingoj, inkluzive de diferencoj en plumarkoloraro, voĉoj kaj korpoproporcioj, provizis sufiĉan pruvon por dividi ambaŭ en apartajn speciojn.<ref name="Collar 2002" /> Komence lokigitaj ene de la genro ''[[Harpactes]]'', kune kun dek aliaj aziaj trogonoj, ĉi tiu klasifiko baziĝis sur supraĵaj similecoj kaj ilia geografia proksimeco sur la insuloj [[Javo]] kaj [[Sumatro]].<ref name=":1">{{Cite journal |last=Hosner |first=Peter A. |last2=Sheldon |first2=Frederick H. |last3=Lim |first3=Haw Chuan |last4=Moyle |first4=Robert G. |date=2010 |title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1055790310003751 |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |language=en |volume=57 |issue=3 |pages=1219–1225 |doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 |via=}}</ref> Tamen, lastatempaj molekulfilogenetikaj studoj rivelis, ke la specioj de ''Apalharpactes'' estas pli proksime parencaj al afrikaj trogonoj de la genro ''[[Apaloderma]]'' ol al siaj aziaj ekvivalentoj. Ĉi tiu genetika pruvo instigis la reasignon de la javaj kaj sumatraj trogonoj en la apartan genron ''Apalharpactes'', reflektante ilian pli profundan filogenetikan diverĝon.<ref name=":1" /> == Aspekto == Kiel aliaj membroj de la familio [[Trogonedoj]], la Java trogono estas fortika birdo karakterizita per dika beko, brila plumaro, kaj [[daktileco|heterodaktilaj]] piedoj kie la unua kaj dua piedfingroj malantaŭen kaj la tria kaj kvara antaŭen.<ref name=":0" /> Ĝia haŭto estas rimarkinde maldika, kun plumoj kiuj estas loze alkroĉitaj, trajto komuna inter trogonoj.<ref name=":0" /> La Java trogono montras rimarkindan koloron: irizajn verdajn suprajn partojn, flavan gorĝon kaj ventron dividitajn per verda brustobendo, kaj irizan bluan voston.<ref name=":0" /><ref name=":2"> IUCN (2020-06-25). [https://www.iucnredlist.org/species/22682824/178034431 Apalharpactes reinwardtii:] BirdLife International: The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T22682824A178034431 (Report). International Union for Conservation of Nature. doi:10.2305/iucn.uk.2020-3.rlts.t22682824a178034431.en. </ref><ref name=":3">{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel |last2=Sharpe |first2=Christopher J. |date=2023 |title=Javan Trogon (Apalharpactes reinwardtii), version 1.1 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/javtro1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.javtro1.01.1 |issn=2771-3105}}</ref> Ĝiaj okuloj varias de nigraj ĝis brunaj kaj estas metitaj ene de brilblua okulringo. La beko varias de koralruĝa ĝis flavecbruna, dum la kruroj estas briloranĝaj ĝis oranĝflavaj.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":2" /> Ĝi proksime similas al la Sumatra trogono laŭ ĝenerala aspekto, kvankam maskloj distingeblas per sia verda pugo, kontraste al la elstara kaŝtankolora bendo de la sumatra masklo.<ref name=":3" /> Morfometriaj diferencoj plue apartigas la du speciojn: la java trogono posedas proporcie pli longajn bekojn kaj vostojn kaj estas averaĝe 34 cm longa, kio estas pli granda ol la sumatra trogono, kiu estas 30 cm longa.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":0" /> == Habitato kaj distribuo == La Java trogono estas [[endemio]] de la okcidenta montregiono de la indonezia insulo [[Javo]].<ref name=":4">{{Cite journal |last=Higginbottom |first=Thomas P. |last2=Collar |first2=Nigel J. |last3=Symeonakis |first3=Elias |last4=Marsden |first4=Stuart J. |date=2019 |title=Deforestation dynamics in an endemic-rich mountain system: Conservation successes and challenges in West Java 1990–2015 |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320718307535 |journal=Biological Conservation |language=en |volume=229 |pages=152–159 |doi=10.1016/j.biocon.2018.11.017}}</ref><ref name=":5">{{Cite journal |last=Marsden |first=Stuart J. |last2=Junaid |first2=Achmad Ridha |last3=Kaprawi |first3=Fajar |last4=Muladi |first4=Faris |last5=Aprianto |first5=Ganjar Cahyo |last6=van Balen |first6=S. (Bas) |last7=Saryanthi |first7=Ria |last8=Collar |first8=Nigel J. |last9=Devenish |first9=Christian |date=2023 |title=Distribution and abundance of threatened and heavily traded birds in the mountains of western Java |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S095927092300014X/type/journal_article |journal=Bird Conservation International |language=en |volume=33 |doi=10.1017/S095927092300014X |issn=0959-2709}}</ref> Ili estas arbara specio kiu troveblas je altitudoj de 2600 ĝis 800 metroj super marnivelo; tamen, pro manko de arbara vivejo sub 1 000 metroj, oni atendas ke ili estas pli oftaj je pli altaj altitudoj.<ref name=":2" /> Estas ĉirkaŭkalkulitaj 2 500 ĝis 10 000 individuoj ene de ĉi tiu arealo; tamen, pro limigita alirebleco en kelkaj montregionoj, kelkaj populacioj eble estis subreprezentitaj.<ref name=":2" /><ref name=":5" /> Ili ĉeestas en la jenaj indoneziaj montoj:<ref name=":2" /> {{Div col|cols = 5}} * Ciwidey * Gunung Cikuray * Gunung Gede-Pangrango * Gunung Halimun * Gunung Limbung * Gunung Papandayan * Gunung Patuha-Tilu * Gunung Salak * Gunung Wayang * Kencana * Masigit * [[Slamet]] * [[Merapio]] {{Div col end}} == Kutimaro == === Manĝado  === La Java trogono kutime rapide persekutas preterpasantajn flugantajn insektojn kaj foje persekutas insektojn sur folioj aŭ branĉoj per rapida flugado tra mallonga distanco kaj posta ŝvebado por kapti ilian predon.<ref name=":0" /> Ilia ĉefa dieto estas sudorientaj longkornaj skaraboj kaj cikadoj, kaj figoj, sed ili ankaŭ manĝas verajn cimojn, akridojn, papiliajn raŭpojn kaj fasmojn.<ref name=":3" /> Kiel aliaj trogonoj, ili aliĝas al aliaj specioj de birdoj en grupoj por fortimigi kaj kapti pli da insektoj.<ref name=":3" /> === Reproduktado === Ekzistas limigita esplorado farita pri la reprodukta konduto de trogonedoj; ĉirkaŭ 25% de ĉiuj trogonaj specioj havas almenaŭ iujn informojn disponeblajn rilate al pariĝado kaj iliaj ovoj.<ref name=":6">{{Citation |last=Dumonceaux |first=Genevieve |title=Trogoniformes |date=2015 |work=Fowler's Zoo and Wild Animal Medicine, Volume 8 |pages=218–225 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/abs/pii/B9781455773978000281 |access-date=2025-11-07 |publisher=W.B. Saunders |language=en-US |doi=10.1016/b978-1-4557-7397-8.00028-1 |last2=Neiffer |first2=Donald L.}}</ref> La Java trogono falas en la kategorion de trogonedoj kun malmultaj aŭ neniu informoj pri iliaj reproduktaj kapabloj. Ili estis registritaj reproduktiĝantaj de aprilo ĝis junio dum la [[seka sezono]] de Javi kaj en oktobro kaj decembro dum la [[pluvsezono]].<ref name=":0" /> Ili ankaŭ estis observitaj en grupoj tiom grandaj kiel ĝis 5 individuoj, montrante eblan familian grupiĝon. Ili povas demeti 1 ĝis 2 ovojn por ovodemetado, kun indikoj de eble 3 ovoj.<ref name=":0" /> Mortiga ovoŝtopado estis raportita en la genro ''Apalharpactes''.<ref name=":6" /> == Konservo == The Javan Trogon is classified as Vulnerable under IUCN criteria C2a(i), with an estimated population of 2,500–9,999 individuals and a declining trend though surveys have recently expanded its known distribution from three mountains to nine, with consistent encounter rates across sites.<ref name=":2" /><ref name=":5" /> Agricultural encroachment, tourism development, and geothermal and logging projects all contribute to forest loss, degradation, and fragmentation and pose ongoing threats to the Javan trogon’s habitat.<ref name=":4" /><ref name=":7">{{Cite journal |last=Devenish |first=Christian |last2=Junaid |first2=Achmad Ridha |last3=Andriansyah |last4=Saryanthi |first4=Ria |last5=van Balen |first5=S. (Bas) |last6=Kaprawi |first6=Fajar |last7=Aprianto |first7=Ganjar Cahyo |last8=Stanley |first8=Richard C. |last9=Poole |first9=Oliver |last10=Owen |first10=Andrew |last11=Collar |first11=N. J. |last12=Marsden |first12=Stuart J. |date=2022 |title=Biological richness of Gunung Slamet, Central Java, and the need for its protection |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605320001222/type/journal_article |journal=Oryx |language=en |volume=56 |issue=3 |pages=429–438 |doi=10.1017/S0030605320001222 |issn=0030-6053}}</ref> Although forest loss has slowed since 2000, transitional elevation montane forests remain fragmented and isolated, and lowland forest in the region covers only 5,234 km².<ref name=":4" /> Current conservation actions underway include protection within [[Mount Halimun Salak National Park|Gunung Halimun]] and [[Mount Gede Pangrango National Park|Gunung Gede–Pangrango]] National Parks.<ref name=":2" /><ref name=":7" /> Proposed measures include further surveys to clarify distribution, designation of new protected areas, and collaboration with local stakeholders to mitigate development impacts.<ref name=":2" /> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Apaloderma aequatoriale}} {{Commons|Apaloderma aequatoriale}} * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/javtro1/cur/introduction CornellLab Birds of the World] * [https://www.gbif.org/species/5788449 GBIF] {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] qf9lnusbaytj4fnxzta0q8wydr0wjxq 9384672 9384669 2026-05-26T23:54:00Z Kani 670 /* Konservo */ 9384672 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Java trogono |koloro = pink |dosiero = Javan Trogon (Harpactes reinwardtii reinwardtii).jpg |dosiero larĝo=200px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Apalharpactes]]'' |specio = '''Java trogono''' ''A. reinwardtii'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Apalharpactes reinwardtii'' |volume=2020 |article-number=e.T22682824A178034431 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682824A178034431.en |access-date=16a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Apalharpactes reinwardtii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1822) |vikispecio = ''Apalharpactes reinwardtii'' |komunejo = ''Apalharpactes reinwardtii'' |sinonimo= ''Harpactes reinwardtii'' |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = }} La '''Java trogono'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio]</ref> (''Apalharpactes reinwardtii'') estas mezgranda [[birdo]] el la familio de [[Trogonedoj]]. Ĝi estis iam konsiderata [[samspecia]] kun la [[Sumatra trogono]] kun la [[ordinara nomo]] bluvosta trogono. Ĝi estas [[endemio]] de okcidenta [[Javo]], [[Indonezio]]. Tamen, diferencoj en grandeco, pezo kaj plumaro kondukis al ilia klasifiko kiel apartaj specioj.<ref name="Collar 2002">Collar, N. & Van Ballen, S. (2002). "The Blue-tailed Trogon ''Harpactes'' (''Apalharpactes'') ''reinwardtii'': species limits and conservation status" ''Forktail'' '''18''' 121-125</ref> Ambaŭ specioj iam estis inkluditaj en la genro ''[[Harpactes]]'' kune kun aliaj aziaj trogonoj, sed pro diferencoj en plumaro, ili estis reklasifikitaj en sian propran genron, ''[[Apalharpactes]]''. == Taksonomio == La Java trogono apartenas al la ordo [[Trogonoformaj birdoj|Trogonoformaj]] kaj al la familio [[Trogonedoj]].<ref name=":0">{{Cite book |last=del Hoyo |first=Josep |title=Handbook of the Birds of the World, Volume 6: Mousebirds to Hornbills |publisher=Lynx Edicions |year=2001 |isbn=9788487334306 |pages=79-106}}</ref> Ĝi antaŭe estis grupigita kun la Sumatra trogono (''Apalharpactes mackloti'') sub la specionomo ''Harpactes reinwardtii'', ofte konata kiel la bluvosta trogono, unue priskribita de [[Coenraad Jacob Temminck]] en 1822.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":0" /> En 2002, morfologiaj distingoj, inkluzive de diferencoj en plumarkoloraro, voĉoj kaj korpoproporcioj, provizis sufiĉan pruvon por dividi ambaŭ en apartajn speciojn.<ref name="Collar 2002" /> Komence lokigitaj ene de la genro ''[[Harpactes]]'', kune kun dek aliaj aziaj trogonoj, ĉi tiu klasifiko baziĝis sur supraĵaj similecoj kaj ilia geografia proksimeco sur la insuloj [[Javo]] kaj [[Sumatro]].<ref name=":1">{{Cite journal |last=Hosner |first=Peter A. |last2=Sheldon |first2=Frederick H. |last3=Lim |first3=Haw Chuan |last4=Moyle |first4=Robert G. |date=2010 |title=Phylogeny and biogeography of the Asian trogons (Aves: Trogoniformes) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequences |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1055790310003751 |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |language=en |volume=57 |issue=3 |pages=1219–1225 |doi=10.1016/j.ympev.2010.09.008 |via=}}</ref> Tamen, lastatempaj molekulfilogenetikaj studoj rivelis, ke la specioj de ''Apalharpactes'' estas pli proksime parencaj al afrikaj trogonoj de la genro ''[[Apaloderma]]'' ol al siaj aziaj ekvivalentoj. Ĉi tiu genetika pruvo instigis la reasignon de la javaj kaj sumatraj trogonoj en la apartan genron ''Apalharpactes'', reflektante ilian pli profundan filogenetikan diverĝon.<ref name=":1" /> == Aspekto == Kiel aliaj membroj de la familio [[Trogonedoj]], la Java trogono estas fortika birdo karakterizita per dika beko, brila plumaro, kaj [[daktileco|heterodaktilaj]] piedoj kie la unua kaj dua piedfingroj malantaŭen kaj la tria kaj kvara antaŭen.<ref name=":0" /> Ĝia haŭto estas rimarkinde maldika, kun plumoj kiuj estas loze alkroĉitaj, trajto komuna inter trogonoj.<ref name=":0" /> La Java trogono montras rimarkindan koloron: irizajn verdajn suprajn partojn, flavan gorĝon kaj ventron dividitajn per verda brustobendo, kaj irizan bluan voston.<ref name=":0" /><ref name=":2"> IUCN (2020-06-25). [https://www.iucnredlist.org/species/22682824/178034431 Apalharpactes reinwardtii:] BirdLife International: The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T22682824A178034431 (Report). International Union for Conservation of Nature. doi:10.2305/iucn.uk.2020-3.rlts.t22682824a178034431.en. </ref><ref name=":3">{{Cite journal |last=Collar |first=Nigel |last2=Sharpe |first2=Christopher J. |date=2023 |title=Javan Trogon (Apalharpactes reinwardtii), version 1.1 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/javtro1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.javtro1.01.1 |issn=2771-3105}}</ref> Ĝiaj okuloj varias de nigraj ĝis brunaj kaj estas metitaj ene de brilblua okulringo. La beko varias de koralruĝa ĝis flavecbruna, dum la kruroj estas briloranĝaj ĝis oranĝflavaj.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":2" /> Ĝi proksime similas al la Sumatra trogono laŭ ĝenerala aspekto, kvankam maskloj distingeblas per sia verda pugo, kontraste al la elstara kaŝtankolora bendo de la sumatra masklo.<ref name=":3" /> Morfometriaj diferencoj plue apartigas la du speciojn: la java trogono posedas proporcie pli longajn bekojn kaj vostojn kaj estas averaĝe 34 cm longa, kio estas pli granda ol la sumatra trogono, kiu estas 30 cm longa.<ref name="Collar 2002" /><ref name=":0" /> == Habitato kaj distribuo == La Java trogono estas [[endemio]] de la okcidenta montregiono de la indonezia insulo [[Javo]].<ref name=":4">{{Cite journal |last=Higginbottom |first=Thomas P. |last2=Collar |first2=Nigel J. |last3=Symeonakis |first3=Elias |last4=Marsden |first4=Stuart J. |date=2019 |title=Deforestation dynamics in an endemic-rich mountain system: Conservation successes and challenges in West Java 1990–2015 |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320718307535 |journal=Biological Conservation |language=en |volume=229 |pages=152–159 |doi=10.1016/j.biocon.2018.11.017}}</ref><ref name=":5">{{Cite journal |last=Marsden |first=Stuart J. |last2=Junaid |first2=Achmad Ridha |last3=Kaprawi |first3=Fajar |last4=Muladi |first4=Faris |last5=Aprianto |first5=Ganjar Cahyo |last6=van Balen |first6=S. (Bas) |last7=Saryanthi |first7=Ria |last8=Collar |first8=Nigel J. |last9=Devenish |first9=Christian |date=2023 |title=Distribution and abundance of threatened and heavily traded birds in the mountains of western Java |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S095927092300014X/type/journal_article |journal=Bird Conservation International |language=en |volume=33 |doi=10.1017/S095927092300014X |issn=0959-2709}}</ref> Ili estas arbara specio kiu troveblas je altitudoj de 2600 ĝis 800 metroj super marnivelo; tamen, pro manko de arbara vivejo sub 1 000 metroj, oni atendas ke ili estas pli oftaj je pli altaj altitudoj.<ref name=":2" /> Estas ĉirkaŭkalkulitaj 2 500 ĝis 10 000 individuoj ene de ĉi tiu arealo; tamen, pro limigita alirebleco en kelkaj montregionoj, kelkaj populacioj eble estis subreprezentitaj.<ref name=":2" /><ref name=":5" /> Ili ĉeestas en la jenaj indoneziaj montoj:<ref name=":2" /> {{Div col|cols = 5}} * Ciwidey * Gunung Cikuray * Gunung Gede-Pangrango * Gunung Halimun * Gunung Limbung * Gunung Papandayan * Gunung Patuha-Tilu * Gunung Salak * Gunung Wayang * Kencana * Masigit * [[Slamet]] * [[Merapio]] {{Div col end}} == Kutimaro == === Manĝado  === La Java trogono kutime rapide persekutas preterpasantajn flugantajn insektojn kaj foje persekutas insektojn sur folioj aŭ branĉoj per rapida flugado tra mallonga distanco kaj posta ŝvebado por kapti ilian predon.<ref name=":0" /> Ilia ĉefa dieto estas sudorientaj longkornaj skaraboj kaj cikadoj, kaj figoj, sed ili ankaŭ manĝas verajn cimojn, akridojn, papiliajn raŭpojn kaj fasmojn.<ref name=":3" /> Kiel aliaj trogonoj, ili aliĝas al aliaj specioj de birdoj en grupoj por fortimigi kaj kapti pli da insektoj.<ref name=":3" /> === Reproduktado === Ekzistas limigita esplorado farita pri la reprodukta konduto de trogonedoj; ĉirkaŭ 25% de ĉiuj trogonaj specioj havas almenaŭ iujn informojn disponeblajn rilate al pariĝado kaj iliaj ovoj.<ref name=":6">{{Citation |last=Dumonceaux |first=Genevieve |title=Trogoniformes |date=2015 |work=Fowler's Zoo and Wild Animal Medicine, Volume 8 |pages=218–225 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/abs/pii/B9781455773978000281 |access-date=2025-11-07 |publisher=W.B. Saunders |language=en-US |doi=10.1016/b978-1-4557-7397-8.00028-1 |last2=Neiffer |first2=Donald L.}}</ref> La Java trogono falas en la kategorion de trogonedoj kun malmultaj aŭ neniu informoj pri iliaj reproduktaj kapabloj. Ili estis registritaj reproduktiĝantaj de aprilo ĝis junio dum la [[seka sezono]] de Javi kaj en oktobro kaj decembro dum la [[pluvsezono]].<ref name=":0" /> Ili ankaŭ estis observitaj en grupoj tiom grandaj kiel ĝis 5 individuoj, montrante eblan familian grupiĝon. Ili povas demeti 1 ĝis 2 ovojn por ovodemetado, kun indikoj de eble 3 ovoj.<ref name=":0" /> Mortiga ovoŝtopado estis raportita en la genro ''Apalharpactes''.<ref name=":6" /> == Konservo == La Java trogono estas klasifikita kiel [[Vundebla]] laŭ la kriterioj C2a(i) de [[IUCN]], kun ĉirkaŭkalkulota populacio de 2 500 – 9 999 individuoj kaj malkreskanta tendenco, kvankam esploroj ĵus vastigis ĝian konatan distribuon de tri montoj al naŭ, kun konsekvencaj renkontoftecoj tra diversaj lokoj.<ref name=":2" /><ref name=":5" /> Agrikultura invadado, turisma disvolviĝo, kaj geotermaj kaj arbodehakaj projektoj ĉiuj kontribuas al arbarperdo, degenero kaj fragmentiĝo kaj prezentas daŭrajn minacojn al la vivejo de la Java trogono.<ref name=":4" /><ref name=":7">{{Cite journal |last=Devenish |first=Christian |last2=Junaid |first2=Achmad Ridha |last3=Andriansyah |last4=Saryanthi |first4=Ria |last5=van Balen |first5=S. (Bas) |last6=Kaprawi |first6=Fajar |last7=Aprianto |first7=Ganjar Cahyo |last8=Stanley |first8=Richard C. |last9=Poole |first9=Oliver |last10=Owen |first10=Andrew |last11=Collar |first11=N. J. |last12=Marsden |first12=Stuart J. |date=2022 |title=Biological richness of Gunung Slamet, Central Java, and the need for its protection |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605320001222/type/journal_article |journal=Oryx |language=en |volume=56 |issue=3 |pages=429–438 |doi=10.1017/S0030605320001222 |issn=0030-6053}}</ref> Kvankam arbarperdo malrapidiĝis ekde 2000, transiraltecaj [[montarbaro]]j restas fragmentitaj kaj izolitaj, kaj arbaroj de malaltaj teroj en la regiono kovras nur 5 234 km².<ref name=":4" /> Nunaj konservadaj agoj inkluzivas protekton ene de la Naciaj Parkoj Gunung Halimun kaj Gunung Gede–Pangrango.<ref name=":2" /><ref name=":7" /> Proponitaj politikoj inkluzivas pliajn esplorojn por klarigi la distribuon, nomumon de novaj protektitaj areoj, kaj kunlaboron kun lokaj koncernatoj por mildigi la efikojn de disvolviĝo.<ref name=":2" /> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Apaloderma aequatoriale}} {{Commons|Apaloderma aequatoriale}} * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/javtro1/cur/introduction CornellLab Birds of the World] * [https://www.gbif.org/species/5788449 GBIF] {{Portalo Biologio}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Indonezio]] 98bb7vrtkdc01nm447dooq44n1fw33y 10 945069 9384670 2026-05-26T23:50:00Z ~2026-31419-20 257597 Kreis novan paĝon kun "{{Ŝablona navigado}} == Uzado == <pre> {{Japanaj ĝardenoj}} </pre>" 9384670 wikitext text/x-wiki {{Ŝablona navigado}} == Uzado == <pre> {{Japanaj ĝardenoj}} </pre> ox2k5afd74lfivab2u2s5ndcy6frj10 9384779 9384670 2026-05-27T06:44:32Z Γλωσσολαλιά 253200 9384779 wikitext text/x-wiki {{Ŝablona navigado}} == Uzado == <pre> {{Japanaj ĝardenoj}} </pre> 3btxrwrxkrupn049t1z8nb5r0x2n051 0 945070 9384677 2026-05-27T00:07:45Z Kani 670 Alidirektigis al [[Java trogono]] 9384677 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Java trogono]] j7986pquorcbn4wfnwdbc3x4nhni3a1 10 945071 9384687 2026-05-27T00:37:09Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:Coat of Arms of Nizhny Novgorod.svg|link=|{{{1|15px}}}]] [[Niĵnij Novgorod]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj de subjektoj de Rusia Federacio]] </noinclude>" 9384687 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Coat of Arms of Nizhny Novgorod.svg|link=|{{{1|15px}}}]] [[Niĵnij Novgorod]]<noinclude> [[Kategorio:Ŝablonoj de subjektoj de Rusia Federacio]] </noinclude> rmzd26643yurlh3436crkt07upa0pay 0 945072 9384696 2026-05-27T01:13:31Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto filmo|imdb_id= 0053036}} '''«Majaj steloj»''' — [[Sovetunio|sovetia]]-[[Ĉeĥoslovakio|ĉeĥoslovaka]] artista filmo de la [[1959|jaro 1959]]. == Sinoptiko == Ĝenerale la tuta filmo estas trapenetrita de hela, romantika etoso de la venanta paco en la postmilita [[Prago]] en majo 1945 kaj konsistas el kvar noveloj. === Du generaloj === Sovetiaj trupoj eniras la urbon. Universala ĝojo de la praganoj: la milito finiĝis. Per «[[Willys MB|Willys]..." 9384696 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo|imdb_id= 0053036}} '''«Majaj steloj»''' — [[Sovetunio|sovetia]]-[[Ĉeĥoslovakio|ĉeĥoslovaka]] artista filmo de la [[1959|jaro 1959]]. == Sinoptiko == Ĝenerale la tuta filmo estas trapenetrita de hela, romantika etoso de la venanta paco en la postmilita [[Prago]] en majo 1945 kaj konsistas el kvar noveloj. === Du generaloj === Sovetiaj trupoj eniras la urbon. Universala ĝojo de la praganoj: la milito finiĝis. Per «[[Willys MB|Willys]]» veturas generalo ([[Aleksandr Ĥanov]]), kiu ne dormis tri noktojn dum la longa vojaĝo al Prago. Lia teamo, konsistanta el adjutanto kaj ŝoforo, uzas ruzon, simulante paneon de la aŭto por doni al la estro eblecon dormi en la plej proksima domo dum kelkaj horoj. La generalon, kiu tuj ekdormis, vekas malgranda ĉeĥa knabo, al kiu plaĉis lia [[papaĥo]]. Montriĝas, ke la generalo ankaŭ havis familion kaj infanojn, kiuj pereis dum la [[Sieĝo de Leningrado]]. La knabo senĝene ekdormas apud la generalo en lia papoĥo; la generalo devas pluiri, kaj la papoĥo, en kiu la kapo de la knabo dronas, restas al li kiel memoraĵo. === Kreto por sapistoj === La bataloj finiĝis, sed restas ankoraŭ multe da laboro por la sapistoj. Sukcese fininte la senminigon, unu el la grupoj revenas al la unuo en malnova grafa kaleŝo tirata de ĉevaloj. La minoj estas forigitaj, sed al ili finiĝis la kreto. Montriĝas, ke proksime estas lernejo. Leŭtenanto ([[Vjaĉeslav Tiĥonov]]), malkontenta pri la petolaĵo de la subuloj kun la kaleŝo, decidas iri mem por la kreto kaj enamiĝas al juna instruistino. === Domo por miliono === Pragano reveninta el [[Aŭŝvico]] malkovras, ke lian mansardan loĝejon okupis [[Sudetgermanoj|sudeta germano]], kiu pafas al preterpasantoj. Maltrankvilaj loĝantoj vokas sovetiajn tankistojn por helpo. La skipo de [[T-34|T-34-85]] celas la mansardon per rekta pafado de la kanono, pri kio tre malkontentas la posedanto de la konstruaĵo ([[Miloš Nedbal]]), kiu deklaras, ke lia domo «valoras milionon da kronoj». Unu el la tankistoj ([[Leonid Bykov]]), cinike ridetante, demandas — ĉu vere milionon? Ŝajnas, ke la domo estas kondamnita. Tamen la tankistoj uzas ruzon: ili pafas super la domon, dum dume la cinika tankisto penetras en la domon kaj solvas la problemon kun la germano. Sed montriĝas, ke li mem, savante la domon, estis mortige vundita. === En la tramo === La paca vivo daŭre revenas, jam estas lanĉita la unua postmilita tramo. Sovetia serĝento, pasaĝero de tiu ĉi tramo, kiu estas morte lacigita de la milito ([[Nikolaj Krjuĉkov]]), rememoras sian pacan antaŭmilitan profesion de tramŝoforo kaj petas la ĉeĥan kolegon cedi al li la lokon. La ĉeĥa ŝoforo estas severa — al nekonatoj ne estas permesite stiris la tramon. Sed iom post iom, kun plena subteno de ĉiuj pasaĝeroj-praganoj, li moliĝas kaj cedas la lokon al sia sovetia kolego. == Rolularo == * [[Aleksandr Ĥanov]] — generalo Sergej * [[Miša Staninec]] — Dušan * [[Vjaĉeslav Tiĥonov]] — leŭtenanto Andrej Rukaviĉkin<ref>[https://topspb.tv/news/2018/02/8/zhizn-v-kadre-90-letiyu-vyacheslava-tihonova-posvyashaetsya/ Жизнь в кадре: со дня рождения Вячеслава Тихонова исполнилось 90 лет]</ref><ref>[https://ria.ru/20180208/1514176510.html Моряк, чекист и просто Штирлиц: лучшие военные роли Вячеслава Тихонова]</ref> * [[Jana Brejchová]] — Jana * [[Jana Dítětová]]— patrino de Dušan * [[Zdeněk Dítě]]— patro de Dušan * [[Miĥail Pugovkin]] — serĝento Ivanov<ref>[https://www.russkoekino.ru/books/pugovkin/pugovkin-0021.shtml Михаил Пуговкин о фильме "Майские звезды"]</ref> * [[Nikolaj Krjuĉkov]] — serĝento Fedul Petroviĉ Platonov * [[Leonid Bikov]] — Aljoŝa<ref>[https://www.leonid-bykov.ru/film/12.htm "МАЙСКИЕ ЗВЕЗДЫ". Сайт Леонида Быкова]</ref> * [[Jurij Belov]] — Belov, adjutanto de la generalo * [[Oleg Golubiĉkij]] — soldato * [[Nikolaj Dovĵenko]] — Neĉipurenko * [[Leonid Ĉubarov]] — Kolja, tankisto * František Kreuzmann * [[Miloš Nedbal]] — Domposedanto * [[Ladislav Pešek]] * Jiřina Bílá * [[Jiřina Bohdalová]] * {{Iw|František Vnouček||cs|František Vnouček}} * Jiří Vondrovič * Marie Ježková * [[Věra Kalendová]] * Vladimír Klemens * Bohuslav Kupšovský * Marta Májová * Geda Marková * Ota Motyčka * Marie Nademlejnská * Bohuš Rendl * [[Václav Trégl]] * Josef Šidlichovský * [[Valentin Zubkov]] * [[Karel Effa]] — pasaĝero * Valentin Knor * [[Lubomír Kostelka]] * Svatopluk Majer * Mirko Čech == Teĥnika skipo == * Scenaristo: [[Ludvík Aškenazy]] * Reĝisoro: [[Stanislav Rastockij]] * Operaciisto: [[Vjaĉeslav Ŝumskij]] * Artisto: Chrudoš Uher * Komponisto: [[Kirill Molĉanov]] == Notoj == <references/> == Ligiloj == * [https://www.youtube.com/watch?v=KcmcAhsKl_o Filmo en YouTube] [[Kategorio:Filmoj de Sovetunio de 1959]] [[Kategorio:Filmoj de Ĉeĥoslovakio de 1959]] [[Kategorio:Nigra-blankaj filmoj de Sovetunio]] [[Kategorio:Filmoj de Kinostudio Gorkij]] [[Kategorio:Filmoj de Stanislav Rastockij]] [[Kategorio:Filmoj en la rusa lingvo]] f9e1udqegywyr8gmx8rqxy4q42f6vef 9384697 9384696 2026-05-27T01:26:50Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Ligiloj */ 9384697 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo|imdb_id= 0053036}} '''«Majaj steloj»''' — [[Sovetunio|sovetia]]-[[Ĉeĥoslovakio|ĉeĥoslovaka]] artista filmo de la [[1959|jaro 1959]]. == Sinoptiko == Ĝenerale la tuta filmo estas trapenetrita de hela, romantika etoso de la venanta paco en la postmilita [[Prago]] en majo 1945 kaj konsistas el kvar noveloj. === Du generaloj === Sovetiaj trupoj eniras la urbon. Universala ĝojo de la praganoj: la milito finiĝis. Per «[[Willys MB|Willys]]» veturas generalo ([[Aleksandr Ĥanov]]), kiu ne dormis tri noktojn dum la longa vojaĝo al Prago. Lia teamo, konsistanta el adjutanto kaj ŝoforo, uzas ruzon, simulante paneon de la aŭto por doni al la estro eblecon dormi en la plej proksima domo dum kelkaj horoj. La generalon, kiu tuj ekdormis, vekas malgranda ĉeĥa knabo, al kiu plaĉis lia [[papaĥo]]. Montriĝas, ke la generalo ankaŭ havis familion kaj infanojn, kiuj pereis dum la [[Sieĝo de Leningrado]]. La knabo senĝene ekdormas apud la generalo en lia papoĥo; la generalo devas pluiri, kaj la papoĥo, en kiu la kapo de la knabo dronas, restas al li kiel memoraĵo. === Kreto por sapistoj === La bataloj finiĝis, sed restas ankoraŭ multe da laboro por la sapistoj. Sukcese fininte la senminigon, unu el la grupoj revenas al la unuo en malnova grafa kaleŝo tirata de ĉevaloj. La minoj estas forigitaj, sed al ili finiĝis la kreto. Montriĝas, ke proksime estas lernejo. Leŭtenanto ([[Vjaĉeslav Tiĥonov]]), malkontenta pri la petolaĵo de la subuloj kun la kaleŝo, decidas iri mem por la kreto kaj enamiĝas al juna instruistino. === Domo por miliono === Pragano reveninta el [[Aŭŝvico]] malkovras, ke lian mansardan loĝejon okupis [[Sudetgermanoj|sudeta germano]], kiu pafas al preterpasantoj. Maltrankvilaj loĝantoj vokas sovetiajn tankistojn por helpo. La skipo de [[T-34|T-34-85]] celas la mansardon per rekta pafado de la kanono, pri kio tre malkontentas la posedanto de la konstruaĵo ([[Miloš Nedbal]]), kiu deklaras, ke lia domo «valoras milionon da kronoj». Unu el la tankistoj ([[Leonid Bykov]]), cinike ridetante, demandas — ĉu vere milionon? Ŝajnas, ke la domo estas kondamnita. Tamen la tankistoj uzas ruzon: ili pafas super la domon, dum dume la cinika tankisto penetras en la domon kaj solvas la problemon kun la germano. Sed montriĝas, ke li mem, savante la domon, estis mortige vundita. === En la tramo === La paca vivo daŭre revenas, jam estas lanĉita la unua postmilita tramo. Sovetia serĝento, pasaĝero de tiu ĉi tramo, kiu estas morte lacigita de la milito ([[Nikolaj Krjuĉkov]]), rememoras sian pacan antaŭmilitan profesion de tramŝoforo kaj petas la ĉeĥan kolegon cedi al li la lokon. La ĉeĥa ŝoforo estas severa — al nekonatoj ne estas permesite stiris la tramon. Sed iom post iom, kun plena subteno de ĉiuj pasaĝeroj-praganoj, li moliĝas kaj cedas la lokon al sia sovetia kolego. == Rolularo == * [[Aleksandr Ĥanov]] — generalo Sergej * [[Miša Staninec]] — Dušan * [[Vjaĉeslav Tiĥonov]] — leŭtenanto Andrej Rukaviĉkin<ref>[https://topspb.tv/news/2018/02/8/zhizn-v-kadre-90-letiyu-vyacheslava-tihonova-posvyashaetsya/ Жизнь в кадре: со дня рождения Вячеслава Тихонова исполнилось 90 лет]</ref><ref>[https://ria.ru/20180208/1514176510.html Моряк, чекист и просто Штирлиц: лучшие военные роли Вячеслава Тихонова]</ref> * [[Jana Brejchová]] — Jana * [[Jana Dítětová]]— patrino de Dušan * [[Zdeněk Dítě]]— patro de Dušan * [[Miĥail Pugovkin]] — serĝento Ivanov<ref>[https://www.russkoekino.ru/books/pugovkin/pugovkin-0021.shtml Михаил Пуговкин о фильме "Майские звезды"]</ref> * [[Nikolaj Krjuĉkov]] — serĝento Fedul Petroviĉ Platonov * [[Leonid Bikov]] — Aljoŝa<ref>[https://www.leonid-bykov.ru/film/12.htm "МАЙСКИЕ ЗВЕЗДЫ". Сайт Леонида Быкова]</ref> * [[Jurij Belov]] — Belov, adjutanto de la generalo * [[Oleg Golubiĉkij]] — soldato * [[Nikolaj Dovĵenko]] — Neĉipurenko * [[Leonid Ĉubarov]] — Kolja, tankisto * František Kreuzmann * [[Miloš Nedbal]] — Domposedanto * [[Ladislav Pešek]] * Jiřina Bílá * [[Jiřina Bohdalová]] * {{Iw|František Vnouček||cs|František Vnouček}} * Jiří Vondrovič * Marie Ježková * [[Věra Kalendová]] * Vladimír Klemens * Bohuslav Kupšovský * Marta Májová * Geda Marková * Ota Motyčka * Marie Nademlejnská * Bohuš Rendl * [[Václav Trégl]] * Josef Šidlichovský * [[Valentin Zubkov]] * [[Karel Effa]] — pasaĝero * Valentin Knor * [[Lubomír Kostelka]] * Svatopluk Majer * Mirko Čech == Teĥnika skipo == * Scenaristo: [[Ludvík Aškenazy]] * Reĝisoro: [[Stanislav Rastockij]] * Operaciisto: [[Vjaĉeslav Ŝumskij]] * Artisto: Chrudoš Uher * Komponisto: [[Kirill Molĉanov]] == Notoj == <references/> == Ligiloj == * [https://www.youtube.com/watch?v=KcmcAhsKl_o Filmo en YouTube] [[Kategorio:Filmoj de Kinostudio Gorkij]] [[Kategorio:Filmoj de Stanislav Rastockij]] [[Kategorio:Ruslingvaj filmoj]] [[Kategorio:Ĉeĥlingvaj filmoj]] [[Kategorio:Sovetiaj nigrablankaj filmoj]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakiaj nigrablankaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1959]] gq5a4uk962uov15yalldgihs0nymx11 9384699 9384697 2026-05-27T01:31:32Z Γλωσσολαλιά 253200 Biedny Byków! 9384699 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo|imdb_id= 0053036}} '''«Majaj steloj»''' — [[Sovetunio|sovetia]]-[[Ĉeĥoslovakio|ĉeĥoslovaka]] artista filmo de la [[1959|jaro 1959]]. == Sinoptiko == Ĝenerale la tuta filmo estas trapenetrita de hela, romantika etoso de la venanta paco en la postmilita [[Prago]] en majo 1945 kaj konsistas el kvar noveloj. === Du generaloj === Sovetiaj trupoj eniras la urbon. Universala ĝojo de la praganoj: la milito finiĝis. Per «[[Willys MB|Willys]]» veturas generalo ([[Aleksandr Ĥanov]]), kiu ne dormis tri noktojn dum la longa vojaĝo al Prago. Lia teamo, konsistanta el adjutanto kaj ŝoforo, uzas ruzon, simulante paneon de la aŭto por doni al la estro eblecon dormi en la plej proksima domo dum kelkaj horoj. La generalon, kiu tuj ekdormis, vekas malgranda ĉeĥa knabo, al kiu plaĉis lia [[papaĥo]]. Montriĝas, ke la generalo ankaŭ havis familion kaj infanojn, kiuj pereis dum la [[Sieĝo de Leningrado]]. La knabo senĝene ekdormas apud la generalo en lia papoĥo; la generalo devas pluiri, kaj la papoĥo, en kiu la kapo de la knabo dronas, restas al li kiel memoraĵo. === Kreto por sapistoj === La bataloj finiĝis, sed restas ankoraŭ multe da laboro por la sapistoj. Sukcese fininte la senminigon, unu el la grupoj revenas al la unuo en malnova grafa kaleŝo tirata de ĉevaloj. La minoj estas forigitaj, sed al ili finiĝis la kreto. Montriĝas, ke proksime estas lernejo. Leŭtenanto ([[Vjaĉeslav Tiĥonov]]), malkontenta pri la petolaĵo de la subuloj kun la kaleŝo, decidas iri mem por la kreto kaj enamiĝas al juna instruistino. === Domo por miliono === Pragano reveninta el [[Aŭŝvico]] malkovras, ke lian mansardan loĝejon okupis [[Sudetgermanoj|sudeta germano]], kiu pafas al preterpasantoj. Maltrankvilaj loĝantoj vokas sovetiajn tankistojn por helpo. La skipo de [[T-34|T-34-85]] celas la mansardon per rekta pafado de la kanono, pri kio tre malkontentas la posedanto de la konstruaĵo ([[Miloš Nedbal]]), kiu deklaras, ke lia domo «valoras milionon da kronoj». Unu el la tankistoj ([[Leonid Bikov]]), cinike ridetante, demandas — ĉu vere milionon? Ŝajnas, ke la domo estas kondamnita. Tamen la tankistoj uzas ruzon: ili pafas super la domon, dum dume la cinika tankisto penetras en la domon kaj solvas la problemon kun la germano. Sed montriĝas, ke li mem, savante la domon, estis mortige vundita. === En la tramo === La paca vivo daŭre revenas, jam estas lanĉita la unua postmilita tramo. Sovetia serĝento, pasaĝero de tiu ĉi tramo, kiu estas morte lacigita de la milito ([[Nikolaj Krjuĉkov]]), rememoras sian pacan antaŭmilitan profesion de tramŝoforo kaj petas la ĉeĥan kolegon cedi al li la lokon. La ĉeĥa ŝoforo estas severa — al nekonatoj ne estas permesite stiris la tramon. Sed iom post iom, kun plena subteno de ĉiuj pasaĝeroj-praganoj, li moliĝas kaj cedas la lokon al sia sovetia kolego. == Rolularo == * [[Aleksandr Ĥanov]] — generalo Sergej * [[Miša Staninec]] — Dušan * [[Vjaĉeslav Tiĥonov]] — leŭtenanto Andrej Rukaviĉkin<ref>[https://topspb.tv/news/2018/02/8/zhizn-v-kadre-90-letiyu-vyacheslava-tihonova-posvyashaetsya/ Жизнь в кадре: со дня рождения Вячеслава Тихонова исполнилось 90 лет]</ref><ref>[https://ria.ru/20180208/1514176510.html Моряк, чекист и просто Штирлиц: лучшие военные роли Вячеслава Тихонова]</ref> * [[Jana Brejchová]] — Jana * [[Jana Dítětová]]— patrino de Dušan * [[Zdeněk Dítě]]— patro de Dušan * [[Miĥail Pugovkin]] — serĝento Ivanov<ref>[https://www.russkoekino.ru/books/pugovkin/pugovkin-0021.shtml Михаил Пуговкин о фильме "Майские звезды"]</ref> * [[Nikolaj Krjuĉkov]] — serĝento Fedul Petroviĉ Platonov * [[Leonid Bikov]] — Aljoŝa<ref>[https://www.leonid-bykov.ru/film/12.htm "МАЙСКИЕ ЗВЕЗДЫ". Сайт Леонида Быкова]</ref> * [[Jurij Belov]] — Belov, adjutanto de la generalo * [[Oleg Golubiĉkij]] — soldato * [[Nikolaj Dovĵenko]] — Neĉipurenko * [[Leonid Ĉubarov]] — Kolja, tankisto * František Kreuzmann * [[Miloš Nedbal]] — Domposedanto * [[Ladislav Pešek]] * Jiřina Bílá * [[Jiřina Bohdalová]] * {{Iw|František Vnouček||cs|František Vnouček}} * Jiří Vondrovič * Marie Ježková * [[Věra Kalendová]] * Vladimír Klemens * Bohuslav Kupšovský * Marta Májová * Geda Marková * Ota Motyčka * Marie Nademlejnská * Bohuš Rendl * [[Václav Trégl]] * Josef Šidlichovský * [[Valentin Zubkov]] * [[Karel Effa]] — pasaĝero * Valentin Knor * [[Lubomír Kostelka]] * Svatopluk Majer * Mirko Čech == Teĥnika skipo == * Scenaristo: [[Ludvík Aškenazy]] * Reĝisoro: [[Stanislav Rastockij]] * Operaciisto: [[Vjaĉeslav Ŝumskij]] * Artisto: Chrudoš Uher * Komponisto: [[Kirill Molĉanov]] == Notoj == <references/> == Ligiloj == * [https://www.youtube.com/watch?v=KcmcAhsKl_o Filmo en YouTube] [[Kategorio:Filmoj de Kinostudio Gorkij]] [[Kategorio:Filmoj de Stanislav Rastockij]] [[Kategorio:Ruslingvaj filmoj]] [[Kategorio:Ĉeĥlingvaj filmoj]] [[Kategorio:Sovetiaj nigrablankaj filmoj]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakiaj nigrablankaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1959]] piq11z4k35xg5od43swhwcoi7azv7kl 9384939 9384699 2026-05-27T09:59:39Z Kani 670 Kani movis paĝon [[Maja steloj]] al [[Majaj steloj]]: evidenta tajperaro 9384699 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo|imdb_id= 0053036}} '''«Majaj steloj»''' — [[Sovetunio|sovetia]]-[[Ĉeĥoslovakio|ĉeĥoslovaka]] artista filmo de la [[1959|jaro 1959]]. == Sinoptiko == Ĝenerale la tuta filmo estas trapenetrita de hela, romantika etoso de la venanta paco en la postmilita [[Prago]] en majo 1945 kaj konsistas el kvar noveloj. === Du generaloj === Sovetiaj trupoj eniras la urbon. Universala ĝojo de la praganoj: la milito finiĝis. Per «[[Willys MB|Willys]]» veturas generalo ([[Aleksandr Ĥanov]]), kiu ne dormis tri noktojn dum la longa vojaĝo al Prago. Lia teamo, konsistanta el adjutanto kaj ŝoforo, uzas ruzon, simulante paneon de la aŭto por doni al la estro eblecon dormi en la plej proksima domo dum kelkaj horoj. La generalon, kiu tuj ekdormis, vekas malgranda ĉeĥa knabo, al kiu plaĉis lia [[papaĥo]]. Montriĝas, ke la generalo ankaŭ havis familion kaj infanojn, kiuj pereis dum la [[Sieĝo de Leningrado]]. La knabo senĝene ekdormas apud la generalo en lia papoĥo; la generalo devas pluiri, kaj la papoĥo, en kiu la kapo de la knabo dronas, restas al li kiel memoraĵo. === Kreto por sapistoj === La bataloj finiĝis, sed restas ankoraŭ multe da laboro por la sapistoj. Sukcese fininte la senminigon, unu el la grupoj revenas al la unuo en malnova grafa kaleŝo tirata de ĉevaloj. La minoj estas forigitaj, sed al ili finiĝis la kreto. Montriĝas, ke proksime estas lernejo. Leŭtenanto ([[Vjaĉeslav Tiĥonov]]), malkontenta pri la petolaĵo de la subuloj kun la kaleŝo, decidas iri mem por la kreto kaj enamiĝas al juna instruistino. === Domo por miliono === Pragano reveninta el [[Aŭŝvico]] malkovras, ke lian mansardan loĝejon okupis [[Sudetgermanoj|sudeta germano]], kiu pafas al preterpasantoj. Maltrankvilaj loĝantoj vokas sovetiajn tankistojn por helpo. La skipo de [[T-34|T-34-85]] celas la mansardon per rekta pafado de la kanono, pri kio tre malkontentas la posedanto de la konstruaĵo ([[Miloš Nedbal]]), kiu deklaras, ke lia domo «valoras milionon da kronoj». Unu el la tankistoj ([[Leonid Bikov]]), cinike ridetante, demandas — ĉu vere milionon? Ŝajnas, ke la domo estas kondamnita. Tamen la tankistoj uzas ruzon: ili pafas super la domon, dum dume la cinika tankisto penetras en la domon kaj solvas la problemon kun la germano. Sed montriĝas, ke li mem, savante la domon, estis mortige vundita. === En la tramo === La paca vivo daŭre revenas, jam estas lanĉita la unua postmilita tramo. Sovetia serĝento, pasaĝero de tiu ĉi tramo, kiu estas morte lacigita de la milito ([[Nikolaj Krjuĉkov]]), rememoras sian pacan antaŭmilitan profesion de tramŝoforo kaj petas la ĉeĥan kolegon cedi al li la lokon. La ĉeĥa ŝoforo estas severa — al nekonatoj ne estas permesite stiris la tramon. Sed iom post iom, kun plena subteno de ĉiuj pasaĝeroj-praganoj, li moliĝas kaj cedas la lokon al sia sovetia kolego. == Rolularo == * [[Aleksandr Ĥanov]] — generalo Sergej * [[Miša Staninec]] — Dušan * [[Vjaĉeslav Tiĥonov]] — leŭtenanto Andrej Rukaviĉkin<ref>[https://topspb.tv/news/2018/02/8/zhizn-v-kadre-90-letiyu-vyacheslava-tihonova-posvyashaetsya/ Жизнь в кадре: со дня рождения Вячеслава Тихонова исполнилось 90 лет]</ref><ref>[https://ria.ru/20180208/1514176510.html Моряк, чекист и просто Штирлиц: лучшие военные роли Вячеслава Тихонова]</ref> * [[Jana Brejchová]] — Jana * [[Jana Dítětová]]— patrino de Dušan * [[Zdeněk Dítě]]— patro de Dušan * [[Miĥail Pugovkin]] — serĝento Ivanov<ref>[https://www.russkoekino.ru/books/pugovkin/pugovkin-0021.shtml Михаил Пуговкин о фильме "Майские звезды"]</ref> * [[Nikolaj Krjuĉkov]] — serĝento Fedul Petroviĉ Platonov * [[Leonid Bikov]] — Aljoŝa<ref>[https://www.leonid-bykov.ru/film/12.htm "МАЙСКИЕ ЗВЕЗДЫ". Сайт Леонида Быкова]</ref> * [[Jurij Belov]] — Belov, adjutanto de la generalo * [[Oleg Golubiĉkij]] — soldato * [[Nikolaj Dovĵenko]] — Neĉipurenko * [[Leonid Ĉubarov]] — Kolja, tankisto * František Kreuzmann * [[Miloš Nedbal]] — Domposedanto * [[Ladislav Pešek]] * Jiřina Bílá * [[Jiřina Bohdalová]] * {{Iw|František Vnouček||cs|František Vnouček}} * Jiří Vondrovič * Marie Ježková * [[Věra Kalendová]] * Vladimír Klemens * Bohuslav Kupšovský * Marta Májová * Geda Marková * Ota Motyčka * Marie Nademlejnská * Bohuš Rendl * [[Václav Trégl]] * Josef Šidlichovský * [[Valentin Zubkov]] * [[Karel Effa]] — pasaĝero * Valentin Knor * [[Lubomír Kostelka]] * Svatopluk Majer * Mirko Čech == Teĥnika skipo == * Scenaristo: [[Ludvík Aškenazy]] * Reĝisoro: [[Stanislav Rastockij]] * Operaciisto: [[Vjaĉeslav Ŝumskij]] * Artisto: Chrudoš Uher * Komponisto: [[Kirill Molĉanov]] == Notoj == <references/> == Ligiloj == * [https://www.youtube.com/watch?v=KcmcAhsKl_o Filmo en YouTube] [[Kategorio:Filmoj de Kinostudio Gorkij]] [[Kategorio:Filmoj de Stanislav Rastockij]] [[Kategorio:Ruslingvaj filmoj]] [[Kategorio:Ĉeĥlingvaj filmoj]] [[Kategorio:Sovetiaj nigrablankaj filmoj]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakiaj nigrablankaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1959]] piq11z4k35xg5od43swhwcoi7azv7kl 14 945073 9384698 2026-05-27T01:28:48Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj filmoj]][[Kategorio:Nigrablankaj filmoj laŭ landoj]]" 9384698 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj filmoj]][[Kategorio:Nigrablankaj filmoj laŭ landoj]] 6ps08nnmlzx4km0hz0gb6m6a4085je9 0 945074 9384730 2026-05-27T04:51:35Z Crosstor 3176 historiisto 9384730 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' estis [[Hungario|hungardevena]] [[itala]] [[historiisto]]. Lia origina nomo estis laŭ la hungarlingve kutima nomordo ''Holik-Barabás [[Julio|Gyula]]'' [barabAŝ djula]], respektive ''Holik Flóris László'' [flOriŝ lAslO]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM43788/fb67cb59-a03d-48fb-ab7f-26f111dc4d38/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=739145&date=2026-05-27 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1899|12|1}} en [[Nyíregyháza]], li mortis {{mortotago|1967|9|2}} en [[Romo]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris pedagogian diplomon en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]] en [[1924]]. Post la diplomo li instruis jaron en gimnazio en [[Budapeŝto]], jaron poste li vivis en Romo ĝis sia morto. Li longe havis postenon en ''Collegium Hungaricum''. Plejparte li okupiĝis pri la hungaraj-italaj rilatoj. == Elektitaj kontribuoj == * ''Index miraculorum Marianorum indici A. Ponceleti in Anal. Boll. T. 21. vulgata superaddendus.'' (1920) * ''Filippo Scolari és Hunyadi János.'' (1930) * ''Olasz építészek Erdélyben.'' (1933) * ''Francesco Rosselli térképész Mátyás király udvarában.'' (1940) * ''Il breviario di Mattia Corvino nella Biblioteca Apostolica Vaticana.'' (1943) * ''Umbri in Ungheria.'' (1951) * ''La lapide sepolcrale di Giovanni de Lazo assertore di Roma „patria comune”.'' (1961) * ''Itáliai magyar emlékek.'' (2007) == Fontoj == * [https://nevpont.hu/palyakep/banfi-florio-b55ec?__cf_chl_tk=8hPfG72StYxSqyofauoDsKrITZVWA898EOVmb2Zdpz8-1779853815-1.0.1.1-zNOadeQ1VJ1nm_.ZvWNRe0aSb8WvEJV1R2ZGS2pQgFk biografio hungare] * [http://www.olvass-sokat.hu/sites/olvass-sokat.hu.foiskola/files/galeria/muveszet/Ny%C3%ADregyh%C3%A1za/irodalom/mtt_198_07_banfi_florio.pdf biografieto hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/B/Banfi.html biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Banfi Florio}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Italaj historiistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} o4gqsyhlurulvjt2w3ta866cnezj502 0 945075 9384732 2026-05-27T04:59:29Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1356010037|Coccinelle]]" 9384732 wikitext text/x-wiki '''Jacqueline Charlotte DUFRESNOY''' (naskiĝis la 23-an de aŭgusto 1931 en [[Parizo]] kiel ''Jacques-Charles Dufresnoy'' - mortis la 9-an de oktobro 2006 en [[Marsejlo]]), pli bone konata per sia artista nomo '''Coccinelle''' (france por ''"''[[kokcinelo]]''"''), estis [[Transgenrulo|transgenra]] pioniro, distristino kaj kantistino, la "plej fama [[transseksulo]]" en Francio. Kiel [[Transvirino|transgenra virino]], ŝi estis la unua vaste diskonigita famulo, kiu spertis seksan ŝanĝadon en Eŭropo. Coccinelle estis internacia famulo kaj fama klubkantistino, stiligita kiel blonda bombo ([[seks-bombo]]-[[afiŝulino]]) kaj [[Seksosimbolo|sekssimbolo]].<ref name="fus">{{cite web|url=https://frenchly.us/what-you-should-know-about-coccinelle-frances-first-trans-celebrity/|title=Who was Jaqueline-Charlotte Dufresnoy, France's first Trans Actress|author=CatherineRickman|date=5 June 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=GLAAD Media Reference Guide - Transgender|url=https://www.glaad.org/reference/transgender|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903100212/http://www.glaad.org/reference/transgender|archive-date=September 3, 2011|url-status=dead|website=GLAAD|date=9 September 2011|access-date=7 April 2020}}</ref> * {{IMDb nomo|id=0168081|NAME=Coccinelle}} [[Kategorio:Transgenruloj]] [[Kategorio:Transgenraj aktivuloj]] [[Kategorio:Francaj aŭtobiografoj]] ah1357l7hqedm5u2amaqmhmlpezxuwq 9384734 9384732 2026-05-27T05:01:16Z Sj1mor 12103 9384734 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jacqueline Charlotte DUFRESNOY''' (naskiĝis la 23-an de aŭgusto 1931 en [[Parizo]] kiel ''Jacques-Charles Dufresnoy'' - mortis la 9-an de oktobro 2006 en [[Marsejlo]]), pli bone konata per sia artista nomo '''Coccinelle''' (france por ''"''[[kokcinelo]]''"''), estis [[Transgenrulo|transgenra]] pioniro, distristino kaj kantistino, la "plej fama [[transseksulo]]" en Francio. Kiel [[Transvirino|transgenra virino]], ŝi estis la unua vaste diskonigita famulo, kiu spertis seksan ŝanĝadon en Eŭropo. Coccinelle estis internacia famulo kaj fama klubkantistino, stiligita kiel blonda bombo ([[seks-bombo]]-[[afiŝulino]]) kaj [[Seksosimbolo|sekssimbolo]].<ref name="fus">{{cite web|url=https://frenchly.us/what-you-should-know-about-coccinelle-frances-first-trans-celebrity/|title=Who was Jaqueline-Charlotte Dufresnoy, France's first Trans Actress|author=CatherineRickman|date=5 June 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=GLAAD Media Reference Guide - Transgender|url=https://www.glaad.org/reference/transgender|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903100212/http://www.glaad.org/reference/transgender|archive-date=September 3, 2011|url-status=dead|website=GLAAD|date=9 September 2011|access-date=7 April 2020}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|id=0168081|NAME=Coccinelle}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Transgenruloj]] [[Kategorio:Transgenraj aktivuloj]] [[Kategorio:Francaj aŭtobiografoj]] p3bqczk77hjneuk2jponesqs3x106ux 9384736 9384734 2026-05-27T05:04:21Z Sj1mor 12103 9384736 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jacqueline Charlotte DUFRESNOY''' (naskiĝis la 23-an de aŭgusto 1931 en [[Parizo]] kiel ''Jacques-Charles Dufresnoy'' - mortis la 9-an de oktobro 2006 en [[Marsejlo]]), pli bone konata per sia artista nomo '''Coccinelle''' (france por ''"''[[kokcinelo]]''"''), estis [[Transgenrulo|transgenra]] pioniro, distristino kaj kantistino, la "plej fama [[transseksulo]]" en Francio. Kiel [[Transvirino|transgenra virino]], ŝi estis la unua vaste diskonigita famulo, kiu spertis seksan ŝanĝadon en Eŭropo. Coccinelle estis internacia famulo kaj fama klubkantistino, stiligita kiel blonda bombo ([[seks-bombo]]-[[afiŝulino]]) kaj [[Seksosimbolo|sekssimbolo]].<ref name="fus">{{cite web|url=https://frenchly.us/what-you-should-know-about-coccinelle-frances-first-trans-celebrity/|title=Who was Jaqueline-Charlotte Dufresnoy, France's first Trans Actress|author=CatherineRickman|date=5 June 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=GLAAD Media Reference Guide - Transgender|url=https://www.glaad.org/reference/transgender|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903100212/http://www.glaad.org/reference/transgender|archive-date=September 3, 2011|url-status=dead|website=GLAAD|date=9 September 2011|access-date=7 April 2020}}</ref> == Diskaro == * ''Coccinelle No 1'' (President Records No 38." cda 1052) *# Tu t'fous de moi [Vi ne zorgas pri mi] *# L'Amour a fleur de coeur [Kora profunda amo] *# Prends-moi ou laisse-moi [Prenu min aŭ lasu min] *# Tu es là [Vi estas tie] * ''Coccinelle No 2'' (President Records No 12" cda 1052) *# Je cherche un millionnaire [mi serĉas milionulon] *# Avec mon petit faux-cul [Kun mia malgranda falsa fundo] * Coccinelle - 4 chansons de la Revue de l'Olympia "Chercher la femme" (RCA VICTOR 86.012M - 1963) *# Cherchez la femme [Serĉu la virinon] *# On fait tout à la main [Ĉio estas farita mane] *# C'est sûrement vous [Verŝajne estas vi] *# Depuis toujours [De ĉiam] * Star du Carrousel de Paris KD (Marianne Melodie 041625) Kompilaĵo de 20 titoloj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|id=0168081|NAME=Coccinelle}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Transgenruloj]] [[Kategorio:Transgenraj aktivuloj]] [[Kategorio:Francaj aŭtobiografoj]] g670joivrmdfuaftu5tro0epclpzjx3 9384739 9384736 2026-05-27T05:10:53Z Sj1mor 12103 9384739 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Kursiva titolo}}'''Jacqueline Charlotte DUFRESNOY''' (naskiĝis la 23-an de aŭgusto 1931 en [[Parizo]] kiel Jacques-Charles Dufresnoy - mortis la 9-an de oktobro 2006 en [[Marsejlo]]), pli bone konata per sia artista nomo '''''Coccinelle''''' (france por ''"''[[kokcinelo]]''"''), estis [[Transgenrulo|transgenra]] pioniro, distristino kaj kantistino, la "plej fama [[transseksulo]]" en Francio. Kiel [[Transvirino|transgenra virino]], ŝi estis la unua vaste diskonigita famulo, kiu spertis seksan ŝanĝadon en Eŭropo. Coccinelle estis internacia famulo kaj fama klubkantistino, stiligita kiel blonda bombo ([[seks-bombo]]-[[afiŝulino]]) kaj [[Seksosimbolo|sekssimbolo]].<ref name="fus">{{cite web|url=https://frenchly.us/what-you-should-know-about-coccinelle-frances-first-trans-celebrity/|title=Who was Jaqueline-Charlotte Dufresnoy, France's first Trans Actress|author=CatherineRickman|date=5 June 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=GLAAD Media Reference Guide - Transgender|url=https://www.glaad.org/reference/transgender|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903100212/http://www.glaad.org/reference/transgender|archive-date=September 3, 2011|url-status=dead|website=GLAAD|date=9 September 2011|access-date=7 April 2020}}</ref> Ŝia seksoŝanĝa kirurgio ([[d:Q15748953]]) estis farita en 1958 de Georges Burou en [[Kazablanko]].<ref>[https://www.freie-radios.net/56089 Coccinelle, kantistino kaj pioniro por trans*-rajtoj en Francio]. Priskribo ĉe freie-radios.net ekde la 21-a de majo 2013. Prenita la 29-an de januaro 2018.</ref> == Diskaro == * ''Coccinelle No 1'' (President Records No 38." cda 1052) *# ''Tu t'fous de moi'' [Vi ne zorgas pri mi] *# ''L'Amour a fleur de coeur'' [Kora profunda amo] *# ''Prends-moi ou laisse-moi'' [Prenu min aŭ lasu min] *# ''Tu es là'' [Vi estas tie] * ''Coccinelle No 2'' (President Records No 12" cda 1052) *# ''Je cherche un millionnaire'' [mi serĉas milionulon] *# ''Avec mon petit faux-cul'' [Kun mia malgranda falsa fundo] * Coccinelle - 4 chansons de la Revue de l'Olympia "Chercher la femme" (RCA VICTOR 86.012M - 1963) *# ''Cherchez la femme'' [Serĉu la virinon] *# ''On fait tout à la main'' [Ĉio estas farita mane] *# ''C'est sûrement vous'' [Verŝajne estas vi] *# ''Depuis toujours'' [De ĉiam] * Star du Carrousel de Paris KD (Marianne Melodie 041625) Kompilaĵo de 20 titoloj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|id=0168081|NAME=Coccinelle}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Transgenruloj]] [[Kategorio:Transgenraj aktivuloj]] [[Kategorio:Francaj aŭtobiografoj]] n39nfyu2ryedxjg0bvnn619mwnllbix 9384740 9384739 2026-05-27T05:15:10Z Sj1mor 12103 9384740 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Kursiva titolo}}'''Jacqueline Charlotte DUFRESNOY''' (naskiĝis la 23-an de aŭgusto 1931 en [[Parizo]] kiel Jacques-Charles Dufresnoy - mortis la 9-an de oktobro 2006 en [[Marsejlo]]), pli bone konata per sia artista nomo '''''Coccinelle''''' (france por ''"''[[kokcinelo]]''"''), estis [[Transgenrulo|transgenra]] pioniro, distristino kaj kantistino, la "plej fama [[transseksulo]]" en Francio. Kiel [[Transvirino|transgenra virino]], ŝi estis la unua vaste diskonigita famulo, kiu spertis seksan ŝanĝadon en Eŭropo. Coccinelle estis internacia famulo kaj fama klubkantistino, stiligita kiel blonda bombo ([[seks-bombo]]-[[afiŝulino]]) kaj [[Seksosimbolo|sekssimbolo]].<ref name="fus">{{cite web|url=https://frenchly.us/what-you-should-know-about-coccinelle-frances-first-trans-celebrity/|title=Who was Jaqueline-Charlotte Dufresnoy, France's first Trans Actress|author=CatherineRickman|date=5 June 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=GLAAD Media Reference Guide - Transgender|url=https://www.glaad.org/reference/transgender|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903100212/http://www.glaad.org/reference/transgender|archive-date=September 3, 2011|url-status=dead|website=GLAAD|date=9 September 2011|access-date=7 April 2020}}</ref> Ŝia seksoŝanĝa kirurgio ([[d:Q15748953]]) estis farita en 1958 de Georges Burou en [[Kazablanko]].<ref>[https://www.freie-radios.net/56089 Coccinelle, kantistino kaj pioniro por trans*-rajtoj en Francio]. Priskribo ĉe freie-radios.net ekde la 21-a de majo 2013. Prenita la 29-an de januaro 2018.</ref> == Diskaro == * ''Coccinelle No 1'' (President Records No 38." cda 1052) *# ''Tu t'fous de moi'' [Vi ne zorgas pri mi] *# ''L'Amour a fleur de coeur'' [Kora profunda amo] *# ''Prends-moi ou laisse-moi'' [Prenu min aŭ lasu min] *# ''Tu es là'' [Vi estas tie] * ''Coccinelle No 2'' (President Records No 12" cda 1052) *# ''Je cherche un millionnaire'' [mi serĉas milionulon] *# ''Avec mon petit faux-cul'' [Kun mia malgranda falsa fundo] * Coccinelle - 4 chansons de la Revue de l'Olympia "Chercher la femme" (RCA VICTOR 86.012M - 1963) *# ''Cherchez la femme'' [Serĉu la virinon] *# ''On fait tout à la main'' [Ĉio estas farita mane] *# ''C'est sûrement vous'' [Verŝajne estas vi] *# ''Depuis toujours'' [De ĉiam] * Star du Carrousel de Paris KD (Marianne Melodie 041625) Kompilaĵo de 20 titoloj. == Filmaro == * 1959: ''Europa di notte'' de [[Alessandro Blasetti]] * 1962: ''I Dongiovanni della Costa Azzurra'' de Vittorio Sala, kiel si mem<ref>{{Citation|title=I Don Giovanni della Costa Azzurra - IMDb|url=https://www.imdb.com/title/tt0055920/?ref_=nm_flmg_t_2_act}}</ref> * 1962: ''Los Viciosos'' de Enrique Carreras<ref>{{Citation|title=Los viciosos - IMDb|url=https://www.imdb.com/title/tt0155347/?ref_=nm_flmg_t_2_act}}</ref> * 1964: ''Il Pelo nel mondo'' de Antonio Margheriti kaj Marco Vicario * 1964: ''Interpol Attaque'' de Enrique Carreras * 1968: ''Días de viejo color'' de [[Pedro Olea]]<ref>{{Citation|title=Días de viejo color - IMDb|url=https://www.imdb.com/title/tt0061608/?ref_=nm_flmg_t_1_act}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|id=0168081|NAME=Coccinelle}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Transgenruloj]] [[Kategorio:Transgenraj aktivuloj]] [[Kategorio:Francaj aŭtobiografoj]] 2g77a3glvaxykyjc3l6ynn5sb15yi7d 9384743 9384740 2026-05-27T05:24:32Z Sj1mor 12103 9384743 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Kursiva titolo}}'''Jacqueline Charlotte DUFRESNOY''' (naskiĝis la 23-an de aŭgusto 1931 en [[Parizo]] kiel Jacques-Charles Dufresnoy - mortis la 9-an de oktobro 2006 en [[Marsejlo]]), pli bone konata per sia artista nomo '''''Coccinelle''''' (france por ''"''[[kokcinelo]]''"''), estis [[Transgenrulo|transgenra]] pioniro, distristino kaj kantistino, la "plej fama [[transseksulo]]" en Francio. Kiel [[Transvirino|transgenra virino]], ŝi estis la unua vaste diskonigita famulo, kiu spertis seksan ŝanĝadon en Eŭropo. Coccinelle estis internacia famulo kaj fama klubkantistino, stiligita kiel blonda bombo ([[seks-bombo]]-[[afiŝulino]]) kaj [[Seksosimbolo|sekssimbolo]].<ref name="fus">{{cite web|url=https://frenchly.us/what-you-should-know-about-coccinelle-frances-first-trans-celebrity/|title=Who was Jaqueline-Charlotte Dufresnoy, France's first Trans Actress|author=CatherineRickman|date=5 June 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=GLAAD Media Reference Guide - Transgender|url=https://www.glaad.org/reference/transgender|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903100212/http://www.glaad.org/reference/transgender|archive-date=September 3, 2011|url-status=dead|website=GLAAD|date=9 September 2011|access-date=7 April 2020}}</ref> Ŝia seksoŝanĝa kirurgio ([[d:Q15748953]]) estis farita en 1958 de Georges Burou en [[Kazablanko]].<ref>[https://www.freie-radios.net/56089 Coccinelle, kantistino kaj pioniro por trans*-rajtoj en Francio]. Priskribo ĉe freie-radios.net ekde la 21-a de majo 2013. Prenita la 29-an de januaro 2018.</ref> Coccinelle estis la temo de multaj omaĝoj kaj rekonoj pro ŝia heredaĵo. La plej grava estis la inaŭguro de la Promenade de Coccinelle, strato situanta en Parizo. Ĝi estis proklamita en ŝia nomo la 18-an de majo 2017, kaj estas la unua strato en Eŭropo kiu portas la nomon de transgenra persono.<ref name=":0">Romero, Luis Miguel (la 17-an de aŭgusto 2020). [https://www.alejandrabogue.com/post/coccinelle-la-m%C3%ADtica-vedette-trans "La Coccinelle: La mita trans vedette", en Alejandra Bogue]. Prenite la 10-an de decembro 2020.</ref> == Vivo == Ŝia persona vivo estis tre polemika. En 1961, ŝi edziniĝis al ĵurnalisto Francis Paul Bonnett. Ilia geedziĝo kaŭzis amaskomunikilan sensacion. Estis la unua fojo, ke transgenra virino edziniĝis en blanka vesto, donita ĉe la altaro fare de ŝia patro. La geedziĝo okazis en la katolika kredo, post kiam la eklezio rekonis ŝian virinan identecon kaj ŝi eĉ estis rebaptita. En 1966, ŝi reedziniĝis al la paragvaja dancisto Mario A. Costa. Jam duon-emerita en Marsejlo, ŝi edziniĝis por la tria fojo en 1996 al la transvestisto Michou. Sed kune kun ŝiaj geedziĝoj, la beleco kaj sensualeco de Coccinelle faris fortan impreson sur viroj. La franca filmstelulo [[Alain Delon]] estis fascinita de ŝia beleco, kaj la kantisto Ghigo Agosti komponis por ŝi la kanton ''"Coccinella"'' , kiu kaŭzis grandan tumulton tiutempe.<ref name=":0" /> == Diskaro == * ''Coccinelle No 1'' (President Records No 38." cda 1052) *# ''Tu t'fous de moi'' [Vi ne zorgas pri mi] *# ''L'Amour a fleur de coeur'' [Kora profunda amo] *# ''Prends-moi ou laisse-moi'' [Prenu min aŭ lasu min] *# ''Tu es là'' [Vi estas tie] * ''Coccinelle No 2'' (President Records No 12" cda 1052) *# ''Je cherche un millionnaire'' [mi serĉas milionulon] *# ''Avec mon petit faux-cul'' [Kun mia malgranda falsa fundo] * Coccinelle - 4 chansons de la Revue de l'Olympia "Chercher la femme" (RCA VICTOR 86.012M - 1963) *# ''Cherchez la femme'' [Serĉu la virinon] *# ''On fait tout à la main'' [Ĉio estas farita mane] *# ''C'est sûrement vous'' [Verŝajne estas vi] *# ''Depuis toujours'' [De ĉiam] * Star du Carrousel de Paris KD (Marianne Melodie 041625) Kompilaĵo de 20 titoloj. == Filmaro == * 1959: ''Europa di notte'' de [[Alessandro Blasetti]] * 1962: ''I Dongiovanni della Costa Azzurra'' de Vittorio Sala, kiel si mem<ref>{{Citation|title=I Don Giovanni della Costa Azzurra - IMDb|url=https://www.imdb.com/title/tt0055920/?ref_=nm_flmg_t_2_act}}</ref> * 1962: ''Los Viciosos'' de Enrique Carreras<ref>{{Citation|title=Los viciosos - IMDb|url=https://www.imdb.com/title/tt0155347/?ref_=nm_flmg_t_2_act}}</ref> * 1964: ''Il Pelo nel mondo'' de Antonio Margheriti kaj Marco Vicario * 1964: ''Interpol Attaque'' de Enrique Carreras * 1968: ''Días de viejo color'' de [[Pedro Olea]]<ref>{{Citation|title=Días de viejo color - IMDb|url=https://www.imdb.com/title/tt0061608/?ref_=nm_flmg_t_1_act}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|id=0168081|NAME=Coccinelle}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Transgenruloj]] [[Kategorio:Transgenraj aktivuloj]] [[Kategorio:Francaj aŭtobiografoj]] nqyxov4mx4d9x70thosn0o6wsge7fdu 9384744 9384743 2026-05-27T05:26:30Z Sj1mor 12103 9384744 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Kursiva titolo}}'''Jacqueline Charlotte DUFRESNOY''' (naskiĝis la 23-an de aŭgusto 1931 en [[Parizo]] kiel Jacques-Charles Dufresnoy - mortis la 9-an de oktobro 2006 en [[Marsejlo]]), pli bone konata per sia artista nomo '''''Coccinelle''''' (france por ''"''[[kokcinelo]]''"''), estis [[Transgenrulo|transgenra]] pioniro, distristino kaj kantistino, la "plej fama [[transseksulo]]" en Francio. Kiel [[Transvirino|transgenra virino]], ŝi estis la unua vaste diskonigita famulo, kiu spertis seksan ŝanĝadon en Eŭropo. Coccinelle estis internacia famulo kaj fama klubkantistino, stiligita kiel blonda bombo ([[seks-bombo]]-[[afiŝulino]]) kaj [[Seksosimbolo|sekssimbolo]].<ref name="fus">{{cite web|url=https://frenchly.us/what-you-should-know-about-coccinelle-frances-first-trans-celebrity/|title=Who was Jaqueline-Charlotte Dufresnoy, France's first Trans Actress|author=CatherineRickman|date=5 June 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=GLAAD Media Reference Guide - Transgender|url=https://www.glaad.org/reference/transgender|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903100212/http://www.glaad.org/reference/transgender|archive-date=September 3, 2011|url-status=dead|website=GLAAD|date=9 September 2011|access-date=7 April 2020}}</ref> Ŝia seksoŝanĝa kirurgio ([[d:Q15748953]]) estis farita en 1958 de Georges Burou en [[Kazablanko]].<ref>[https://www.freie-radios.net/56089 Coccinelle, kantistino kaj pioniro por trans*-rajtoj en Francio]. Priskribo ĉe freie-radios.net ekde la 21-a de majo 2013. Prenita la 29-an de januaro 2018.</ref> Coccinelle estis la temo de multaj omaĝoj kaj rekonoj pro ŝia heredaĵo. La plej grava estis la inaŭguro de la Promenade de Coccinelle, strato situanta en Parizo. Ĝi estis proklamita en ŝia nomo la 18-an de majo 2017, kaj estas la unua strato en Eŭropo kiu portas la nomon de transgenra persono.<ref name=":0">Romero, Luis Miguel (la 17-an de aŭgusto 2020). [https://www.alejandrabogue.com/post/coccinelle-la-m%C3%ADtica-vedette-trans "La Coccinelle: La mita trans vedette", en Alejandra Bogue]. Prenite la 10-an de decembro 2020.</ref> == Vivo == Ŝia persona vivo estis tre polemika. En 1961, ŝi edziniĝis al ĵurnalisto Francis Paul Bonnett. Ilia geedziĝo kaŭzis amaskomunikilan sensacion. Estis la unua fojo, ke transgenra virino edziniĝis en blanka vesto, donita ĉe la altaro fare de ŝia patro. La geedziĝo okazis en la katolika kredo, post kiam la eklezio rekonis ŝian virinan identecon kaj ŝi eĉ estis rebaptita. En 1966, ŝi reedziniĝis al la paragvaja dancisto Mario A. Costa. Jam duon-emerita en Marsejlo, ŝi edziniĝis por la tria fojo en 1996 al la transvestisto Michou (Zize Dupanier). Sed kune kun ŝiaj geedziĝoj, la beleco kaj sensualeco de Coccinelle faris fortan impreson sur viroj. La franca filmstelulo [[Alain Delon]] estis fascinita de ŝia beleco, kaj la kantisto Ghigo Agosti komponis por ŝi la kanton ''"Coccinella"'' , kiu kaŭzis grandan tumulton tiutempe.<ref name=":0" /> == Diskaro == * ''Coccinelle No 1'' (President Records No 38." cda 1052) *# ''Tu t'fous de moi'' [Vi ne zorgas pri mi] *# ''L'Amour a fleur de coeur'' [Kora profunda amo] *# ''Prends-moi ou laisse-moi'' [Prenu min aŭ lasu min] *# ''Tu es là'' [Vi estas tie] * ''Coccinelle No 2'' (President Records No 12" cda 1052) *# ''Je cherche un millionnaire'' [mi serĉas milionulon] *# ''Avec mon petit faux-cul'' [Kun mia malgranda falsa fundo] * Coccinelle - 4 chansons de la Revue de l'Olympia "Chercher la femme" (RCA VICTOR 86.012M - 1963) *# ''Cherchez la femme'' [Serĉu la virinon] *# ''On fait tout à la main'' [Ĉio estas farita mane] *# ''C'est sûrement vous'' [Verŝajne estas vi] *# ''Depuis toujours'' [De ĉiam] * Star du Carrousel de Paris KD (Marianne Melodie 041625) Kompilaĵo de 20 titoloj. == Filmaro == * 1959: ''Europa di notte'' de [[Alessandro Blasetti]] * 1962: ''I Dongiovanni della Costa Azzurra'' de Vittorio Sala, kiel si mem<ref>{{Citation|title=I Don Giovanni della Costa Azzurra - IMDb|url=https://www.imdb.com/title/tt0055920/?ref_=nm_flmg_t_2_act}}</ref> * 1962: ''Los Viciosos'' de Enrique Carreras<ref>{{Citation|title=Los viciosos - IMDb|url=https://www.imdb.com/title/tt0155347/?ref_=nm_flmg_t_2_act}}</ref> * 1964: ''Il Pelo nel mondo'' de Antonio Margheriti kaj Marco Vicario * 1964: ''Interpol Attaque'' de Enrique Carreras * 1968: ''Días de viejo color'' de [[Pedro Olea]]<ref>{{Citation|title=Días de viejo color - IMDb|url=https://www.imdb.com/title/tt0061608/?ref_=nm_flmg_t_1_act}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|id=0168081|NAME=Coccinelle}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Transgenruloj]] [[Kategorio:Transgenraj aktivuloj]] [[Kategorio:Francaj aŭtobiografoj]] d2kqmfcrzkmz9baxn1jj4qbdyrouwik 9384750 9384744 2026-05-27T05:38:28Z Sj1mor 12103 9384750 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Kursiva titolo}}'''Jacqueline Charlotte DUFRESNOY''' (naskiĝis la 23-an de aŭgusto 1931 en [[Parizo]] kiel Jacques-Charles Dufresnoy - mortis la 9-an de oktobro 2006 en [[Marsejlo]]), pli bone konata per sia artista nomo '''''Coccinelle''''' (france por ''"''[[kokcinelo]]''"''), estis [[Transgenrulo|transgenra]] pioniro, distristino kaj kantistino, la "plej fama [[transseksulo]]" en [[Francio]] kaj estas konsiderata la unua vaste konata persono, kiu spertis seksan reasignon en [[Eŭropo]] post la [[Dua Mondmilito]]. Kiel [[Transvirino|transgenra virino]], ŝi estis la unua vaste diskonigita famulo, kiu spertis seksan ŝanĝadon en Eŭropo. Coccinelle estis internacia famulo kaj fama klubkantistino, stiligita kiel blonda bombo ([[seks-bombo]]-[[afiŝulino]]) kaj [[Seksosimbolo|sekssimbolo]].<ref name="fus">{{cite web|url=https://frenchly.us/what-you-should-know-about-coccinelle-frances-first-trans-celebrity/|title=Who was Jaqueline-Charlotte Dufresnoy, France's first Trans Actress|author=CatherineRickman|date=5 June 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=GLAAD Media Reference Guide - Transgender|url=https://www.glaad.org/reference/transgender|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903100212/http://www.glaad.org/reference/transgender|archive-date=September 3, 2011|url-status=dead|website=GLAAD|date=9 September 2011|access-date=7 April 2020}}</ref> Ŝia seksoŝanĝa kirurgio ([[d:Q15748953]], vaginoplastion) estis farita en 1958 de Georges Burou en [[Kazablanko]].<ref>[https://www.freie-radios.net/56089 Coccinelle, kantistino kaj pioniro por trans*-rajtoj en Francio]. Priskribo ĉe freie-radios.net ekde la 21-a de majo 2013. Prenita la 29-an de januaro 2018.</ref> Coccinelle estis la temo de multaj omaĝoj kaj rekonoj pro ŝia heredaĵo. La plej grava estis la inaŭguro de la Promenade de Coccinelle, strato situanta en Parizo. Ĝi estis proklamita en ŝia nomo la 18-an de majo 2017, kaj estas la unua strato en Eŭropo kiu portas la nomon de transgenra persono.<ref name=":0">Romero, Luis Miguel (la 17-an de aŭgusto 2020). [https://www.alejandrabogue.com/post/coccinelle-la-m%C3%ADtica-vedette-trans "La Coccinelle: La mita trans vedette", en Alejandra Bogue]. Prenite la 10-an de decembro 2020.</ref> == Vivo == Ŝia persona vivo estis tre polemika. En 1961, ŝi edziniĝis al ĵurnalisto Francis Paul Bonnett. Ilia geedziĝo kaŭzis amaskomunikilan sensacion. Estis la unua fojo, ke transgenra virino edziniĝis en blanka vesto, donita ĉe la altaro fare de ŝia patro. La geedziĝo okazis en la katolika kredo, post kiam la eklezio rekonis ŝian virinan identecon kaj ŝi eĉ estis rebaptita. En 1966, ŝi reedziniĝis al la paragvaja dancisto Mario A. Costa. Jam duon-emerita en Marsejlo, ŝi edziniĝis por la tria fojo en 1996 al la transvestisto Michou (Zize Dupanier, Thierry Wilson). Sed kune kun ŝiaj geedziĝoj, la beleco kaj sensualeco de Coccinelle faris fortan impreson sur viroj. La franca filmstelulo [[Alain Delon]] estis fascinita de ŝia beleco, kaj la kantisto Ghigo Agosti komponis por ŝi la kanton ''"Coccinella"'', kiu kaŭzis grandan tumulton tiutempe.<ref name=":0" /> == Kariero == En 1953, ŝi aperis sub la artistnomo ''Coccinelle'', debutante kiel ĥorikano kaj dancistino ĉe Chez Madame Arthur, salono por inaj imitistoj kaj transvestistinoj, kie ŝia patrino vendis florojn. Tie, ŝi imitiĝis la francan aktorinon [[Danielle Darrieux]]. Poste, ŝi ankaŭ laboris ĉe la pariza noktoklubo ''Le Carrousel'', kie ŝi kunhavis la scenejon kun figuroj kiel April Ashley ([[d:Q774137]]) kaj Bambi ([[d:Q2881778]]), aliaj eminentaj transgenraj dancistinoj. Oni diras, ke ŝia inspiro kaj virina idealo estis [[Marilyn Monroe]]. En 1963, ŝi prezentis dum sep monatoj ĉe la Olympia en Parizo kun spektaklo titolita ''Recherche la femme'' (Serĉante virinon). Dum tiu tempo, ŝi kunhavis la scenejon kun steluloj kiel [[Édith Piaf]]. Ŝi jam faris sian filmdebuton en 1959 en ''Nuits d'Europe'' (Noktoj de Eŭropo) de [[Alessandro Blasetti]]. Entute, ŝi faris kvin pliajn filmojn en la 1960-aj jaroj, sed kino neniam estis ŝia vera ambicio. Ŝia pasio kuŝis en revuoj kaj kabaredaj spektakloj. Iom post iom, Coccinelle fariĝis unu el la plej elstaraj artistoj en tuta Francio, kaj baldaŭ ŝia famo transiris limojn. Ekde la 1970-aj jaroj, ŝi turneis Eŭropon kaj [[Latinameriko|Latinamerikon]]. En 1978, ŝi ekloĝis en [[Berlino]], [[Germanio]], kie ŝi fariĝis la stelulo de la fama kabaredo ''Chez Nous''. En 1982, Coccinelle ekloĝis en Argentino, lando kie ŝia kariero spertis revigliĝon. Ŝi laboris en televido kaj kabaredaj spektakloj. En 1986, ŝi revenis kiel stelulino al ''Madame Arthur'', la ejo kie ŝi komencis sian karieron kvardek jarojn antaŭe. Ŝia spektaklo estis granda sukceso, kaj ŝi denove fariĝis amaskomunikila figuro, aperante en televidprogramoj kaj presita amaskomunikilaro. Ŝi ankaŭ ĝuis sukcesan karieron ĉe la Kazino de Parizo. == Diskaro == * ''Coccinelle No 1'' (President Records No 38." cda 1052) *# ''Tu t'fous de moi'' [Vi ne zorgas pri mi] *# ''L'Amour a fleur de coeur'' [Kora profunda amo] *# ''Prends-moi ou laisse-moi'' [Prenu min aŭ lasu min] *# ''Tu es là'' [Vi estas tie] * ''Coccinelle No 2'' (President Records No 12" cda 1052) *# ''Je cherche un millionnaire'' [mi serĉas milionulon] *# ''Avec mon petit faux-cul'' [Kun mia malgranda falsa fundo] * Coccinelle - 4 chansons de la Revue de l'Olympia "Chercher la femme" (RCA VICTOR 86.012M - 1963) *# ''Cherchez la femme'' [Serĉu la virinon] *# ''On fait tout à la main'' [Ĉio estas farita mane] *# ''C'est sûrement vous'' [Verŝajne estas vi] *# ''Depuis toujours'' [De ĉiam] * Star du Carrousel de Paris KD (Marianne Melodie 041625) Kompilaĵo de 20 titoloj. == Filmaro == * 1959: ''Europa di notte'' de [[Alessandro Blasetti]] * 1962: ''I Dongiovanni della Costa Azzurra'' de Vittorio Sala, kiel si mem<ref>{{Citation|title=I Don Giovanni della Costa Azzurra - IMDb|url=https://www.imdb.com/title/tt0055920/?ref_=nm_flmg_t_2_act}}</ref> * 1962: ''Los Viciosos'' de Enrique Carreras<ref>{{Citation|title=Los viciosos - IMDb|url=https://www.imdb.com/title/tt0155347/?ref_=nm_flmg_t_2_act}}</ref> * 1964: ''Il Pelo nel mondo'' de Antonio Margheriti kaj Marco Vicario * 1964: ''Interpol Attaque'' de Enrique Carreras * 1968: ''Días de viejo color'' de [[Pedro Olea]]<ref>{{Citation|title=Días de viejo color - IMDb|url=https://www.imdb.com/title/tt0061608/?ref_=nm_flmg_t_1_act}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|id=0168081|NAME=Coccinelle}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Transgenruloj]] [[Kategorio:Transgenraj aktivuloj]] [[Kategorio:Francaj aŭtobiografoj]] frkj4zffrsapzd0jg19yvvlqso0dc54 0 945076 9384746 2026-05-27T05:33:07Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto festo}} [[Dosiero:Sendai Tanabata 2005.jpg|200px|eta|Ornamoj por la festivalo Tanabato en la urbo [[Sendai]]]] {{nihongo|'''Tanabato'''|七夕|tanabata|Teksistino, [[Vego]]}} — tradicia [[Festoj de Japanio|japana festo]], ankaŭ ofte nomata ''«festivalo de steloj»'' aŭ ''«stela festivalo»'' (''hoŝi macuri''). Ĝi ne estas ŝtata festo. Kutime ĝi estas festata ĉiujare la [[7-an de julio]]. En [[Sendai]] oni festas tiun ĉi feston en aŭgusto...." 9384746 wikitext text/x-wiki {{Informkesto festo}} [[Dosiero:Sendai Tanabata 2005.jpg|200px|eta|Ornamoj por la festivalo Tanabato en la urbo [[Sendai]]]] {{nihongo|'''Tanabato'''|七夕|tanabata|Teksistino, [[Vego]]}} — tradicia [[Festoj de Japanio|japana festo]], ankaŭ ofte nomata ''«festivalo de steloj»'' aŭ ''«stela festivalo»'' (''hoŝi macuri''). Ĝi ne estas ŝtata festo. Kutime ĝi estas festata ĉiujare la [[7-an de julio]]. En [[Sendai]] oni festas tiun ĉi feston en aŭgusto. Historie ĝi estis festata en la sepa tago de la sepa monato laŭ la [[luna kalendaro]]. == Historio == Komenciĝante de la [[Hian-epoko]] en Japanio firmiĝis la tradicio, pruntita el [[Ĉinio]], festi la ''feston de artoj'', kiu komence estis festata nur ĉe la imperiestra kortego de Kioto. La kutimo vaste disvastiĝis komence de la [[Edo-epoko]], miksiĝis kun diversaj tradicioj de la festivalo [[Obon]] kaj atingis niajn tagojn en la formo de la moderna festo. Laŭ la legendo, la bela {{nihongo|Orihime|織姫||ŝpinanta princino, teksistino}} kaj {{nihongo|Hikoboŝi|彦星||paŝtanta bovojn, bovedisto}} renkontiĝis kaj enamiĝis unu al la alia. Malkontenta pri tio, ke la laboro estis forlasita, la patro de Orihime disigis la geamantojn, metante ilin ambaŭflanke de la rivero ([[Lakta Vojo]]), kaj malpermesis al ili renkontiĝi pli ofte ol unufoje jare. Ĉiujare en la sepa nokto de la sepa monato al ili estas permesite renkontiĝi. Kiel Teksistinon, aŭ Tanabatacume, oni nomas la helan stelon [[Vego]] en la konstelacio [[Liro (konstelacio)|Liro]], kaj kiel Bovediston, aŭ {{nihongo|Kenĝju|牽牛|kengyū:|ĉina varianto}}, oni nomas la stelon [[Altairo]] en la konstelacio [[Aglo (konstelacio)|Aglo]]. == Kutimoj == [[Dosiero:Tanzaku.jpg|100px|eta|Tanzaku]] La festo Tanabato estas tre populara en Japanio. Oni festas ĝin en ĉiu provinco malsame, sed komunaj tradicioj estas [[fajraĵo]]j, paradoj kaj festa dekoracio de stratoj. Ĝis niaj tagoj konserviĝis la kutimo pendigi sur bambuaj branĉoj {{nihongo|''tanzaku''|短冊}} — malgrandajn pecojn de maldika kolora papero kun deziroj skribitaj sur ili, foje en poezia formo. Unu el la plej grandaj festivaloj de Tanabato okazas en la urbo [[Sendai]] de la 5-a ĝis la 8-a de aŭgusto. En kelkaj urboj oni elektas «fraŭlinon Tanabato». Ankaŭ en [[Brazilo]] oni festas Tanabaton en la unua dimanĉo de julio. == Vidu ankaŭ == * [[Ciŝjio]] == Notoj == <references/> [[Kategorio:Macuri]] [[Kategorio:Someraj festoj]] 2s4rfk3mmns6xgwyjeay46jvlxbj2yq 9384748 9384746 2026-05-27T05:37:58Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Notoj */ 9384748 wikitext text/x-wiki {{Informkesto festo}} [[Dosiero:Sendai Tanabata 2005.jpg|200px|eta|Ornamoj por la festivalo Tanabato en la urbo [[Sendai]]]] {{nihongo|'''Tanabato'''|七夕|tanabata|Teksistino, [[Vego]]}} — tradicia [[Festoj de Japanio|japana festo]], ankaŭ ofte nomata ''«festivalo de steloj»'' aŭ ''«stela festivalo»'' (''hoŝi macuri''). Ĝi ne estas ŝtata festo. Kutime ĝi estas festata ĉiujare la [[7-an de julio]]. En [[Sendai]] oni festas tiun ĉi feston en aŭgusto. Historie ĝi estis festata en la sepa tago de la sepa monato laŭ la [[luna kalendaro]]. == Historio == Komenciĝante de la [[Hian-epoko]] en Japanio firmiĝis la tradicio, pruntita el [[Ĉinio]], festi la ''feston de artoj'', kiu komence estis festata nur ĉe la imperiestra kortego de Kioto. La kutimo vaste disvastiĝis komence de la [[Edo-epoko]], miksiĝis kun diversaj tradicioj de la festivalo [[Obon]] kaj atingis niajn tagojn en la formo de la moderna festo. Laŭ la legendo, la bela {{nihongo|Orihime|織姫||ŝpinanta princino, teksistino}} kaj {{nihongo|Hikoboŝi|彦星||paŝtanta bovojn, bovedisto}} renkontiĝis kaj enamiĝis unu al la alia. Malkontenta pri tio, ke la laboro estis forlasita, la patro de Orihime disigis la geamantojn, metante ilin ambaŭflanke de la rivero ([[Lakta Vojo]]), kaj malpermesis al ili renkontiĝi pli ofte ol unufoje jare. Ĉiujare en la sepa nokto de la sepa monato al ili estas permesite renkontiĝi. Kiel Teksistinon, aŭ Tanabatacume, oni nomas la helan stelon [[Vego]] en la konstelacio [[Liro (konstelacio)|Liro]], kaj kiel Bovediston, aŭ {{nihongo|Kenĝju|牽牛|kengyū:|ĉina varianto}}, oni nomas la stelon [[Altairo]] en la konstelacio [[Aglo (konstelacio)|Aglo]]. == Kutimoj == [[Dosiero:Tanzaku.jpg|100px|eta|Tanzaku]] La festo Tanabato estas tre populara en Japanio. Oni festas ĝin en ĉiu provinco malsame, sed komunaj tradicioj estas [[fajraĵo]]j, paradoj kaj festa dekoracio de stratoj. Ĝis niaj tagoj konserviĝis la kutimo pendigi sur bambuaj branĉoj {{nihongo|''tanzaku''|短冊}} — malgrandajn pecojn de maldika kolora papero kun deziroj skribitaj sur ili, foje en poezia formo. Unu el la plej grandaj festivaloj de Tanabato okazas en la urbo [[Sendai]] de la 5-a ĝis la 8-a de aŭgusto. En kelkaj urboj oni elektas «fraŭlinon Tanabato». Ankaŭ en [[Brazilo]] oni festas Tanabaton en la unua dimanĉo de julio. == Vidu ankaŭ == * [[Ciŝjio]] == Notoj == <references/> [[Kategorio:Festivaloj en Japanio]] [[Kategorio:Someraj festoj]] [[Kategorio:Ŝintoismo]] ljyriltsm52v6nn7davt581pdil7wsw 9384753 9384748 2026-05-27T06:01:00Z Γλωσσολαλιά 253200 9384753 wikitext text/x-wiki {{Informkesto festo|nomo de festo=Tanabata|speco=[[ŝintoismo]]|dato=[[7-an de julio]]|dosiero=TanabataTokyo.jpg}} [[Dosiero:Sendai Tanabata 2005.jpg|200px|eta|Ornamoj por la festivalo Tanabato en la urbo [[Sendai]]]] {{nihongo|'''Tanabato'''|七夕|tanabata|Teksistino, [[Vego]]}} — tradicia [[Festoj de Japanio|japana festo]], ankaŭ ofte nomata ''«festivalo de steloj»'' aŭ ''«stela festivalo»'' (''hoŝi macuri''). Ĝi ne estas ŝtata festo. Kutime ĝi estas festata ĉiujare la [[7-an de julio]]. En [[Sendai]] oni festas tiun ĉi feston en aŭgusto. Historie ĝi estis festata en la sepa tago de la sepa monato laŭ la [[luna kalendaro]].<ref>[https://www.gotokyo.org/en/spot/ev101/index.html 75th Fussa Tanabata Matsuri (Star Festival)]</ref> == Historio == Komenciĝante de la [[Heian-epoko]] en Japanio firmiĝis la tradicio, pruntita el [[Ĉinio]], festi la ''feston de artoj'', kiu komence estis festata nur ĉe la imperiestra kortego de Kioto. La kutimo vaste disvastiĝis komence de la [[Edo-epoko]], miksiĝis kun diversaj tradicioj de la festivalo [[Obon]] kaj atingis niajn tagojn en la formo de la moderna festo. Laŭ la legendo, la bela {{nihongo|Orihime|織姫||ŝpinanta princino, teksistino}} kaj {{nihongo|Hikoboŝi|彦星||paŝtanta bovojn, bovedisto}} renkontiĝis kaj enamiĝis unu al la alia. Malkontenta pri tio, ke la laboro estis forlasita, la patro de Orihime disigis la geamantojn, metante ilin ambaŭflanke de la rivero ([[Lakta Vojo]]), kaj malpermesis al ili renkontiĝi pli ofte ol unufoje jare. Ĉiujare en la sepa nokto de la sepa monato al ili estas permesite renkontiĝi. Kiel Teksistinon, aŭ Tanabatacume, oni nomas la helan stelon [[Vego]] en la konstelacio [[Liro (konstelacio)|Liro]], kaj kiel Bovediston, aŭ {{nihongo|Kenĝju|牽牛|kengyū:|ĉina varianto}}, oni nomas la stelon [[Altairo]] en la konstelacio [[Aglo (konstelacio)|Aglo]].<ref>[https://www.ru.emb-japan.go.jp/ABOUT/HOLIDAYS/JUL/0707.html Посольство Японии в России: ТАНАБАТА]</ref> == Kutimoj == [[Dosiero:Tanabata2011.jpg|200px|eta|Tanzaku]] La festo Tanabato estas tre populara en Japanio. Oni festas ĝin en ĉiu provinco malsame, sed komunaj tradicioj estas [[fajraĵo]]j, paradoj kaj festa dekoracio de stratoj. Ĝis niaj tagoj konserviĝis la kutimo pendigi sur bambuaj branĉoj {{nihongo|''tanzaku''|短冊}} — malgrandajn pecojn de maldika kolora papero kun deziroj skribitaj sur ili, foje en poezia formo. Unu el la plej grandaj festivaloj de Tanabato okazas en la urbo [[Sendai]] de la 5-a ĝis la 8-a de aŭgusto. En kelkaj urboj oni elektas «fraŭlinon Tanabato». Ankaŭ en [[Brazilo]] oni festas Tanabaton en la unua dimanĉo de julio. == Vidu ankaŭ == * [[Ciŝjio]] == Notoj == <references/> [[Kategorio:Festivaloj en Japanio]] [[Kategorio:Someraj festoj]] [[Kategorio:Ŝintoismo]] 1zrdluaduhphbkmw2xnbzjlqz9sbx2p 9384756 9384753 2026-05-27T06:03:13Z Γλωσσολαλιά 253200 9384756 wikitext text/x-wiki {{Informkesto festo|nomo de festo=Tanabata|speco=[[ŝintoismo]]|dato=[[7-an de julio]]|dosiero=TanabataTokyo.jpg}} [[Dosiero:Sendai Tanabata 2005.jpg|200px|eta|Ornamoj por la festivalo Tanabato en la urbo [[Sendai]]]] {{nihongo|'''Tanabato'''|七夕|tanabata|Teksistino, [[Vego]]}} — tradicia [[Festoj de Japanio|japana festo]], ankaŭ ofte nomata ''«festivalo de steloj»'' aŭ ''«stela festivalo»'' (''hoŝi macuri''). Ĝi ne estas ŝtata festo. Kutime ĝi estas festata ĉiujare la [[7-an de julio]]. En [[Sendai]] oni festas tiun ĉi feston en aŭgusto. Historie ĝi estis festata en la sepa tago de la sepa monato laŭ la [[luna kalendaro]].<ref>[https://www.gotokyo.org/en/spot/ev101/index.html 75th Fussa Tanabata Matsuri (Star Festival)]</ref> == Historio == Komenciĝante de la [[Heian-epoko]] en Japanio firmiĝis la tradicio, pruntita el [[Ĉinio]], festi la ''feston de artoj'', kiu komence estis festata nur ĉe la imperiestra kortego de Kioto. La kutimo vaste disvastiĝis komence de la [[Edo-epoko]], miksiĝis kun diversaj tradicioj de la festivalo [[Obon]] kaj atingis niajn tagojn en la formo de la moderna festo. Laŭ la legendo, la bela {{nihongo|Orihime|織姫||ŝpinanta princino, teksistino}} kaj {{nihongo|Hikoboŝi|彦星||paŝtanta bovojn, bovedisto}} renkontiĝis kaj enamiĝis unu al la alia. Malkontenta pri tio, ke la laboro estis forlasita, la patro de Orihime disigis la geamantojn, metante ilin ambaŭflanke de la rivero ([[Lakta Vojo]]), kaj malpermesis al ili renkontiĝi pli ofte ol unufoje jare. Ĉiujare en la sepa nokto de la sepa monato al ili estas permesite renkontiĝi. Kiel Teksistinon, aŭ Tanabatacume, oni nomas la helan stelon [[Vego]] en la konstelacio [[Liro (konstelacio)|Liro]], kaj kiel Bovediston, aŭ {{nihongo|Kenĝju|牽牛|kengyū:|ĉina varianto}}, oni nomas la stelon [[Altairo]] en la konstelacio [[Aglo (konstelacio)|Aglo]].<ref>[https://www.ru.emb-japan.go.jp/ABOUT/HOLIDAYS/JUL/0707.html Посольство Японии в России: ТАНАБАТА]</ref> == Kutimoj == [[Dosiero:Tanabata2011.jpg|200px|eta|[[Tanzaku]]]] La festo Tanabato estas tre populara en Japanio. Oni festas ĝin en ĉiu provinco malsame, sed komunaj tradicioj estas [[fajraĵo]]j, paradoj kaj festa dekoracio de stratoj. Ĝis niaj tagoj konserviĝis la kutimo pendigi sur bambuaj branĉoj {{nihongo|''tanzaku''|短冊}} — malgrandajn pecojn de maldika kolora papero kun deziroj skribitaj sur ili, foje en poezia formo. Unu el la plej grandaj festivaloj de Tanabato okazas en la urbo [[Sendai]] de la 5-a ĝis la 8-a de aŭgusto. En kelkaj urboj oni elektas «fraŭlinon Tanabato». Ankaŭ en [[Brazilo]] oni festas Tanabaton en la unua dimanĉo de julio. == Vidu ankaŭ == * [[Ciŝjio]] == Notoj == <references/> [[Kategorio:Festivaloj en Japanio]] [[Kategorio:Someraj festoj]] [[Kategorio:Ŝintoismo]] selq2ozxf1xb78v5nzsnwqy2hv8fbjb 9384763 9384756 2026-05-27T06:23:31Z Γλωσσολαλιά 253200 9384763 wikitext text/x-wiki {{Informkesto festo|nomo de festo=Tanabata|speco=[[ŝintoismo]]|dato=[[7-an de julio]]|dosiero=TanabataTokyo.jpg}} {{nihongo|'''Tanabato'''|七夕|tanabata|Teksistino, [[Vego]]}} — tradicia [[Festoj de Japanio|japana festo]], ankaŭ ofte nomata ''«festivalo de steloj»'' aŭ ''«stela festivalo»'' (''hoŝi macuri''). Ĝi ne estas ŝtata festo. Kutime ĝi estas festata ĉiujare la [[7-an de julio]]. En [[Sendai]] oni festas tiun ĉi feston en aŭgusto. Historie ĝi estis festata en la sepa tago de la sepa monato laŭ la [[luna kalendaro]].<ref>[https://www.gotokyo.org/en/spot/ev101/index.html 75th Fussa Tanabata Matsuri (Star Festival)]</ref> == Historio == Komenciĝante de la [[Heian-epoko]] en Japanio firmiĝis la tradicio, pruntita el [[Ĉinio]], festi la ''feston de artoj'', kiu komence estis festata nur ĉe la imperiestra kortego de Kioto. La kutimo vaste disvastiĝis komence de la [[Edo-epoko]], miksiĝis kun diversaj tradicioj de la festivalo [[Obon]] kaj atingis niajn tagojn en la formo de la moderna festo. Laŭ la legendo, la bela {{nihongo|Orihime|織姫||ŝpinanta princino, teksistino}} kaj {{nihongo|Hikoboŝi|彦星||paŝtanta bovojn, bovedisto}} renkontiĝis kaj enamiĝis unu al la alia. Malkontenta pri tio, ke la laboro estis forlasita, la patro de Orihime disigis la geamantojn, metante ilin ambaŭflanke de la rivero ([[Lakta Vojo]]), kaj malpermesis al ili renkontiĝi pli ofte ol unufoje jare. Ĉiujare en la sepa nokto de la sepa monato al ili estas permesite renkontiĝi. Kiel Teksistinon, aŭ Tanabatacume, oni nomas la helan stelon [[Vego]] en la konstelacio [[Liro (konstelacio)|Liro]], kaj kiel Bovediston, aŭ {{nihongo|Kenĝju|牽牛|kengyū:|ĉina varianto}}, oni nomas la stelon [[Altairo]] en la konstelacio [[Aglo (konstelacio)|Aglo]].<ref>[https://www.ru.emb-japan.go.jp/ABOUT/HOLIDAYS/JUL/0707.html Посольство Японии в России: ТАНАБАТА]</ref> == Kutimoj == La festo Tanabato estas tre populara en Japanio. Oni festas ĝin en ĉiu provinco malsame, sed komunaj tradicioj estas [[fajraĵo]]j, paradoj kaj festa dekoracio de stratoj. Ĝis niaj tagoj konserviĝis la kutimo pendigi sur bambuaj branĉoj {{nihongo|''tanzaku''|短冊}} — malgrandajn pecojn de maldika kolora papero kun deziroj skribitaj sur ili, foje en poezia formo. Unu el la plej grandaj festivaloj de Tanabato okazas en la urbo [[Sendai]] de la 5-a ĝis la 8-a de aŭgusto. En kelkaj urboj oni elektas «fraŭlinon Tanabato». Ankaŭ en [[Brazilo]] oni festas Tanabaton en la unua dimanĉo de julio. <gallery mode="packed" heights="200"> Tanabata2011.jpg|[[Tanzaku]] Sendai Tanabata 2005.jpg|Ornamoj por la festivalo Tanabato en la urbo [[Sendai]] 七夕 (19545533256).jpg|Arbo ornamita per tanzako Noshiro Yakutanabata-shachi nagashi 003.jpg|Ŝaĉi Nagaŝi Laika ac Shitamachi Tanabata Matsuri (7560632656).jpg|Tanabata en Tokio </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Ciŝjio]] == Notoj == <references/> [[Kategorio:Festivaloj en Japanio]] [[Kategorio:Someraj festoj]] [[Kategorio:Ŝintoismo]] 3h090biyndygx580l7szibzex5jpcx7 0 945077 9384747 2026-05-27T05:33:18Z Γλωσσολαλιά 253200 Alidirektigis al [[Ferioj en Japanio]] 9384747 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ferioj en Japanio]] 5zmtye0kagv35v0tkdagd7adjq60szn 0 945078 9384754 2026-05-27T06:01:08Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Nils Gösta NARVALA''', konata en la Esperanto-movado kiel '''N. G. Narvala''', (naskiĝis la 2-an de februaro 1911 - mortis la 4-an de marto 1989 en [[Helsinko]]) estis finna fervojisto kaj esperantisto. Li estis la prezidanto de la LKK por la [[54-a UK|54-a]] [[54-a UK|UK]]. Profesie li laboris en la finna ŝtata fervojkompanio, kie li atingis la postenon de sekciestro. Tio gvidis lin al intensa faka agado sur la kunteksto de internacia..." 9384754 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Nils Gösta NARVALA''', konata en la Esperanto-movado kiel '''N. G. Narvala''', (naskiĝis la 2-an de februaro 1911 - mortis la 4-an de marto 1989 en [[Helsinko]]) estis finna fervojisto kaj esperantisto. Li estis la prezidanto de la LKK por la [[54-a UK|54-a]] [[54-a UK|UK]]. Profesie li laboris en la finna ŝtata fervojkompanio, kie li atingis la postenon de sekciestro. Tio gvidis lin al intensa faka agado sur la kunteksto de internaciaj transportoj.<ref>[https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/EsperantoLehti/EsperantoLehti_2006_n06.pdf]</ref><ref>[http://ifef.free.fr/bultenoj/IF%201978-2.pdf]</ref> Li estis unu el la plej gravaj kolonoj de [[IFEF]] dum la postmilitaj jardekoj. Li agis kiel reprezentanto de la Internacia Federacio por Kulturaj kaj Libertempaj Asocioj de Fervojistoj ([[FISAIC]]), en kiu li transdonis altajn honorajn medalojn al meritsplenaj kolegoj. Pro sia profesia fono, li esperantigis tre teknikajn kaj oficialajn dokumentojn, kiel la "Komunan internacian tarifon por la transporto de pasaĝeroj kaj pakaĵoj (TCV)" (eldonitan en 1977/1978) kaj verkis fakajn prelegojn pri kombinita vartrafiko. == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} -->{{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Narvala, N. G.}} [[Kategorio:Finnaj esperantistoj]] a6k6mn0yo3jljdhzi8940lhi2er3mr2 9384755 9384754 2026-05-27T06:01:57Z Sj1mor 12103 9384755 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Nils Gösta NARVALA''', konata en la Esperanto-movado kiel '''N. G. Narvala''', (naskiĝis la 2-an de februaro 1911 - mortis la 4-an de marto 1989 en [[Helsinko]]) estis finna fervojisto kaj esperantisto. Li estis la prezidanto de la [[LKK]] por la [[54-a UK]]. Profesie li laboris en la finna ŝtata fervojkompanio, kie li atingis la postenon de sekciestro. Tio gvidis lin al intensa faka agado sur la kunteksto de internaciaj transportoj.<ref>[https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/EsperantoLehti/EsperantoLehti_2006_n06.pdf]</ref><ref>[http://ifef.free.fr/bultenoj/IF%201978-2.pdf]</ref> Li estis unu el la plej gravaj kolonoj de [[IFEF]] dum la postmilitaj jardekoj. Li agis kiel reprezentanto de la Internacia Federacio por Kulturaj kaj Libertempaj Asocioj de Fervojistoj ([[FISAIC]]), en kiu li transdonis altajn honorajn medalojn al meritsplenaj kolegoj. Pro sia profesia fono, li esperantigis tre teknikajn kaj oficialajn dokumentojn, kiel la "Komunan internacian tarifon por la transporto de pasaĝeroj kaj pakaĵoj (TCV)" (eldonitan en 1977/1978) kaj verkis fakajn prelegojn pri kombinita vartrafiko. == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} -->{{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Narvala, N. G.}} [[Kategorio:Finnaj esperantistoj]] 8ulj377qe9gfatxmx3k2ua2ibzhd2ha 9384759 9384755 2026-05-27T06:06:41Z Sj1mor 12103 9384759 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Nils Gösta NARVALA''', konata en la Esperanto-movado kiel '''N. G. Narvala''', (naskiĝis la 2-an de februaro 1911 - mortis la 4-an de marto 1989 en [[Helsinko]]) estis finna fervojisto kaj esperantisto. Li estis la prezidanto de la [[LKK]] por la [[54-a UK]]. Profesie li laboris en la finna ŝtata fervojkompanio, kie li atingis la postenon de sekciestro. Tio gvidis lin al intensa faka agado sur la kunteksto de internaciaj transportoj.<ref>[https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/EsperantoLehti/EsperantoLehti_2006_n06.pdf]</ref><ref>[http://ifef.free.fr/bultenoj/IF%201978-2.pdf]</ref> Li estis unu el la plej gravaj kolonoj de [[IFEF]] dum la postmilitaj jardekoj. Li agis kiel reprezentanto de la Internacia Federacio por Kulturaj kaj Libertempaj Asocioj de Fervojistoj ([[FISAIC]]), en kiu li transdonis altajn honorajn medalojn al meritsplenaj kolegoj. Pro sia profesia fono, li esperantigis tre teknikajn kaj oficialajn dokumentojn, kiel la "Komunan internacian tarifon por la transporto de pasaĝeroj kaj pakaĵoj (TCV)" (eldonitan en 1977/1978) kaj verkis fakajn prelegojn pri kombinita vartrafiko. == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} -->{{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Narvala, N. G.}} [[Kategorio:Finnaj fervojistoj]] [[Kategorio:Finnaj esperantistoj]] 1jigwabsch11cz5jm1fusnj7oj7ybc7 14 945079 9384757 2026-05-27T06:04:59Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Finnoj laŭ profesioj|fervojistoj]]" 9384757 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Finnoj laŭ profesioj|fervojistoj]] or2picms12rmwn8mgchtgljh9mvrgjg 0 945080 9384761 2026-05-27T06:17:12Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Yrjö HILTUNEN''' (naskiĝis la 23-an de aprilo 1917 en Valkeala (tiama komunumo, kiu poste fariĝis parto de la urbo [[Kouvola]] – mortis 1-an de januaro 2012 en Kouvola) estis finna fervojisto kaj esperantisto. Li aliĝis al [[UEA]] jam en 1949 kaj fariĝis dumviva membro en 1972. Li servis kiel vicdelegito ekde 1950, kiel ĉefa delegito por Kouvola de 1954 ĝis 1989, kaj finfine kiel [[Fakdelegito|faka delegito]] pri fervojoj ĝis sia m..." 9384761 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Yrjö HILTUNEN''' (naskiĝis la 23-an de aprilo 1917 en Valkeala (tiama komunumo, kiu poste fariĝis parto de la urbo [[Kouvola]] – mortis 1-an de januaro 2012 en Kouvola) estis finna fervojisto kaj esperantisto. Li aliĝis al [[UEA]] jam en 1949 kaj fariĝis dumviva membro en 1972. Li servis kiel vicdelegito ekde 1950, kiel ĉefa delegito por Kouvola de 1954 ĝis 1989, kaj finfine kiel [[Fakdelegito|faka delegito]] pri fervojoj ĝis sia morto.<ref>https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012</ref> Li estis dum jardekoj estrarano de la Esperanto-Societo de Finnlandaj Fervojistoj (ESFF). Kiam la longjara prezidanto [[N. G. Narvala]] mortis en 1989, Hiltunen transprenis la prezidantecon de la societo kaj gvidis ĝin de 1989 ĝis la fino de 1995.<ref>http://ifef.free.fr/spip/IMG/pdf/Historio_3_1985-1999_Suplemento.pdf</ref> Li reprezentis Finnlandon en la komitato de la Internacia Fervojista Esperanto-Federacio ([[IFEF]]) dum la malfruaj 1980-aj kaj fruaj 1990-aj jaroj.<ref>http://ifef.free.fr/bultenoj/IF%201992-5.pdf</ref><ref>http://ifef.free.fr/bultenoj/IF%201989-6.pdf</ref><ref>http://ifef.free.fr/bultenoj/IF%201978-2.pdf</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hiltunen, Yrjö}} [[Kategorio:Finnaj fervojistoj]] [[Kategorio:Finnaj esperantistoj]] 0drahjqn6u9n9tt4ss2u4s5w8rbt2be 0 945081 9384766 2026-05-27T06:27:24Z Γλωσσολαλιά 253200 Alidirektigis al [[Koiŝikaŭa Korakuen]] 9384766 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Koiŝikaŭa Korakuen]] em0ng0z2eencq7cyd0725am1699anzg 0 945082 9384774 2026-05-27T06:39:40Z Γλωσσολαλιά 253200 Alidirektigis al [[Parko Ueno]] 9384774 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Parko Ueno]] g5rgehmp29h230bn5fyx2u8jrwvo8pe 0 945083 9384776 2026-05-27T06:42:51Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Karl Habsburg-Lothringen]] 9384776 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Karl Habsburg-Lothringen]] 0lh5159ebb9tw0pd0gy2zo4d7o0tbui 0 945084 9384792 2026-05-27T06:50:40Z ~2026-31665-63 257617 Mi kreas novan paĝon 9384792 wikitext text/x-wiki La '''vinberkulturo en Valle d'Aosta''' (itale: ''viticoltura in Valle d'Aosta''; france: ''viticulture en Vallée d'Aoste'') troviĝas en la aŭtonoma regiono [[Valle d'Aosta]] en nordokcidenta [[Italio]], en la [[Alpoj]]. La vinberkultiva surfaco de la regiono ampleksas ĉirkaŭ 400 hektarojn<ref name="AssoviniVDA">{{citaĵo el la reto |url=https://www.assovini.it/italia/valle-d-aosta |titolo=Valle d'Aosta |alirdato=2026-05-25 |eldoninto=Assovini.it |lingvo=it }}</ref> kaj etendiĝas laŭlonge de la rivero [[Dora Baltea]], de la limo kun [[Piemonto]] ĝis proksimeco de [[Morgex]], ĉe la piedo de [[Mont Blanc]]. La vinberejoj, plimulte teraskultivitaj sur krutaj deklivo kun subteno de sekmuretoj, postulas manlaboro, kaj estas kutime klasifikataj sub la etikedo de ''[[viticoltura eroica|heroa vinberkulturo]]''.<ref name="RegVDA">{{citaĵo el la reto |url=https://www.regione.vda.it/agricoltura/prodotti_tipici/vinidoc_i.aspx |titolo=Vini DOC "Valle d'Aosta" o "Vallée d'Aoste" |alirdato=2026-05-25 |eldoninto=Regione Autonoma Valle d'Aosta |lingvo=it }}</ref> Ĉiuj vinaj produktoj de la regiono estas protektitaj de unu sola [[kontrolita origindenomina|denominazione di origine controllata]] (DOC), nomata ''Valle d'Aosta'' aŭ ''Vallée d'Aoste''.<ref name="LoveVDA">{{citaĵo el la reto |url=https://www.lovevda.it/it/enogastronomia/vini |titolo=Vini e viticoltura in Valle d'Aosta |alirdato=2026-05-25 |eldoninto=LoveVDA – Turismo Valle d'Aosta |lingvo=it }}</ref> == Historio == La plej malnovaj pruvoj de la ĉeesto de vinbero en Valle d'Aosta devenas de semoj trovitaj en la arkeologia loko [[Saint-Martin-de-Corléans]] ĉe [[Aosta]], datantaj el la [[Bronza Epoko]].<ref name="ViviVino">{{citaĵo el la reto |url=https://www.viviilvino.it/valle-daosta/la-storia-del-vino-nella-valle-daosta/ |titolo=La storia del vino nella Valle d'Aosta |alirdato=2026-05-25 |persona nomo=Nelli |familia nomo=Fabio |dato=2020-03-16 |eldoninto=ViviilVino.it |lingvo=it }}</ref> Sub la romia regado la vinberkulturo organiziĝis pli sisteme: restaĵoj de la unua jarcento p.K. — amforoj, kruĉoj kaj ujoj trovitaj en ejoj verŝajne uzataj por presmuelado — atestas vinprodukadon ĉirkaŭ la urbo Aosta.<ref name="AssoviniDoc">{{citaĵo el la reto |url=https://www.assovini.it/italia/valle-d-aosta/item/531-valle-d-aosta-doc |titolo=Valle d'Aosta DOC – Storia e letteratura |alirdato=2026-05-25 |eldoninto=Assovini.it |lingvo=it }}</ref> La produkta disciplinare mencias ankaŭ la influon de la [[Keltoj]], kies galo-keltaj triboj transdonis vinfarajn teknikojn — inkluzive la uzon de lignaj bareloj — al la lokaj loĝantoj ĉirkaŭ 400 a.K.<ref name="DisciplinarePAG">{{citaĵo el la reto |url=http://catalogoviti.politicheagricole.it/scheda_denom.php?t=dsc&q=2311 |titolo=Disciplinare di produzione Valle d'Aosta o Vallée d'Aoste DOC |alirdato=2026-05-25 |eldoninto=Katalogo Nacia de Varietoj de Vitis – MiPAAF |lingvo=it }}</ref> Dum la [[Mezepoko]] la vinberkulturo konservis sian gravecon. La unua skrba dokumento pri la ekzisto de vinberejoj en la valo datas el 1032 kaj estas akto de grundvendado.<ref name="GuidaTuristicaAosta">{{citaĵo el la reto |url=https://www.guidaturisticaosta.it/vini-della-valle-daosta/ |titolo=Vini della Valle d'Aosta |alirdato=2026-05-25 |dato=2025-10-05 |eldoninto=GuidaTuristicaAosta.it |lingvo=it }}</ref> Dum la napoleona periodo kaj la 19-a jarcento la vinberkultiva surfaco atingis sian maksimuman amplekson, taksitan ĉirkaŭ 3 000 hektaroj.<ref name="QuattrocaliciVDA">{{citaĵo el la reto |url=https://www.quattrocalici.it/regione/valle-d-aosta/ |titolo=Il Vino in Valle d'Aosta |alirdato=2026-05-25 |dato=2023-07-17 |eldoninto=Quattrocalici.it |lingvo=it }}</ref> De la fino de la 19-a jarcento komenciĝis progresema malkresko pro la apero de [[filoksero]] kaj de kriptogamaj malsanoj ([[oidio]] kaj [[peronosporo]]), pro la mondmilitoj, pro la alveno de fervojoj — kiuj faciligis importadon de pli malmultekostaj vinoj — kaj pro la migrado de laboristoj al industrio.<ref name="ViviVino" /> La rekuperiĝo de la sektoro komenciĝis en la 1950-aj jaroj per la fondiĝo de la ''École Pratique d'Agriculture'' (1951), poste renomita [[Institut Agricole Régional]].<ref name="GuidaTuristicaAosta" /> En 1971 la vino Donnas estis la unua el Valle d'Aosta kiu ricevis la DOC-rekonon; en 1972 sekvis Enfer d'Arvier.<ref name="ViniVDAEroica">{{citaĵo el la reto |url=https://www.guidaturisticaosta.it/vini-della-valle-daosta/ |titolo=Vini della Valle d'Aosta simbolo della viticoltura eroica |alirdato=2026-05-25 |dato=2025-10-05 |eldoninto=GuidaTuristicaAosta.it |lingvo=it }}</ref> En 1985 ĉiuj denominacioj unuiĝis sub unu sola regiona DOC.<ref name="ValledAostaDocDOC">{{citaĵo el la reto |url=https://www.valledaosta-guidaturistica.it/prodotti-tipici/vini-doc/ |titolo=Vini DOC della Valle d'Aosta |alirdato=2026-05-25 |dato=2021-05-17 |eldoninto=valledaosta-guidaturistica.it |lingvo=it }}</ref> En la 1970-aj jaroj fondiĝis la unuaj vinfaraj kooperativoj, kiuj ankoraŭ hodiaŭ kolektas produktojn de multaj kulturistoj.<ref name="GuidaTuristicaAosta" /> == Vinberkulturaj zonoj == La regiono distingas tri ĉefajn vinberkulturajn zonojn, etendiĝantajn de okcidento al oriento laŭlonge de ĉirkaŭ 90 km de la Dora Baltea-valo.<ref name="AssoviniVDA" /> === Alta Valle (Valdigne) === Estas la plej norda kaj alta zono. Ĉi tie koncentras la vinberejoj de [[Morgex]] kaj [[La Salle]], situataj inter 900 kaj 1 200 metroj super marnivelo, inter la plej altaj en [[Eŭropo]].<ref name="CaveMontBlanc">{{citaĵo el la reto |url=https://www.cavemontblanc.com/il-nostro-metodo |titolo=Il nostro metodo |alirdato=2026-05-25 |eldoninto=Cave Mont Blanc de Morgex et La Salle |lingvo=it }}</ref> La vinberkulturo eblas nur sur la suna flanko (''adret''), situata je la maldekstra orografia bordo de la Dora Baltea.<ref name="QuattrocaliciVDA" /> Ĉi tiu subzono produktas la DOC Blanc de Morgex et de La Salle. === Meza Valle === Estas la plej granda vinberkultiva areo. Ĝi inkluzivas la subzonojn [[Enfer d'Arvier]], [[Torrette]] (en la ĉirkaŭaĵo de Aosta, kiu estas la plej produktiva DOC-subzono),<ref name="ViniVDAEroica" /> [[Nus]] kaj [[Chambave]], same kiel multajn varietajn denominaciojn, kaj aŭtoktonajn kaj internaciajn. === Malalta Valle === Situata ĉe la orienta limo kun [[Piemonto]]. Inkluzivas la subzonojn [[Arnad-Montjovet]] kaj [[Donnas]], kie kultivas [[Nebbiolo]] — loke nomata ''Picotendro''.<ref name="DisciplinarePAG" /> == Klimato == La klimato de Valle d'Aosta estas alpina kontinenta, kun varmaj someroj kaj malvarmaj vintroj.<ref name="CantineWine">{{citaĵo el la reto |url=https://blog.cantine.wine/vitigni-della-valle-daosta/ |titolo=Vitigni Valle d'Aosta: Scopri le Varietà e le Cantine |alirdato=2026-05-25 |dato=2024-06-04 |eldoninto=Cantine.wine |lingvo=it }}</ref> La montaraj ĉenoj reduktante precipitaĵojn faras el Valle d'Aosta unu el la plej sekaj zonoj en la Alpoj. La kombinaĵo de seka aero, konstanta vento kaj bone drenaj grundoj limigas la aperon de fungaj malsanoj en la vinberejoj.<ref name="AostaValleyWine">{{citaĵo el la reto |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Aosta_Valley_wine_region |titolo=Aosta Valley wine region |alirdato=2026-05-25 |eldoninto=Wikipedia (angle) |lingvo=en }}</ref> == Grundo == La grundoj estas ĉefe de glaciara kaj morena origino, kun sableca aŭ sabloargila teksturo, bona organa enhavo kaj partiala subacideco.<ref name="CantineWine" /> En la alta kaj meza vale estas precipe gravaj morenaj depozitoj glaciara origino. La bazŝtonaro estas de metamorfa naturo, karakteriza de la alpa kunteksto.<ref name="CantineWine" /> La bona drenaĵo de la grundoj, kune kun la malalta risko de kriptogamaj malsanoj, permesas redukti fitosanajn traktadojn en la vinberejoj.<ref name="AostaValleyWine" /> == Varietoj == En Valle d'Aosta estas agnoskitaj tridek ok varietoj taŭgaj por kultivado, el kiuj dek tri estas aŭtoktonaj.<ref name="BaroloEco">{{citaĵo el la reto |url=https://www.baroloeco.it/articoli-rivista/viticoltura-in-valle-daosta/ |titolo=Viticoltura in Valle d'Aosta |alirdato=2026-05-25 |dato=2024-01-09 |eldoninto=Barolo & Co. |lingvo=it }}</ref> La genetikaj esploroj de la svisa biologia molekulisto José Vouillamoz dokumentis la originalon kaj antikvecon de la valdostanaj vinberaj varietoj.<ref name="ValledAostaDocDOC" /> La aŭtoktonaj varietoj estas: * [[Bonda]] * [[Cornalin]] * [[Crovassa]] * [[Fumin]] * [[Mayolet]] * [[Ner d'Ala]] * [[Neyret]] * [[Petit Rouge]] * [[Prëmetta]] * [[Prié Blanc]] (la sola aŭtoktona blanka varieto, ankoraŭ kultivata sur propra radikaro)<ref name="BaroloEco" /> * [[Roussin]] * [[Vien de Nus]] * [[Vuillermin]] La ĉeestantaj internaciaj varietoj inkluzivas: * [[Chardonnay]] * [[Gamay]] * [[Gamaret]] * [[Merlot]] * [[Moscato bianco]] * [[Müller-Thurgau]] * [[Nebbiolo]] (loke nomata ''Picotendro'') * [[Pinot Blanc]] * [[Pinot Gris]] * [[Pinot Noir]] * [[Petite Arvine]] * [[Syrah]] * [[Traminer aromatico]] La plej disvastiĝinta trejnada formo estas la ''[[pergola valdostana]]'', adaptita al dekliva tereno kaj al manaj labormetodoj.<ref name="CantineWine" /> == Produktado == La entuta regiona produktado estas ĉirkaŭ 20 000 hektolitroj jare, el kiuj 82% estas DOP-vinoj.<ref name="AssoviniVDA" /> 60% de la produktitaj vinoj estas ruĝaj aŭ rozaj, kaj la ceteraj 40% estas blankaj.<ref name="AostaValleyWine" /> La produktadaj strukturoj konsistas el ses kooperativoj distribuataj tra la tuta valo kaj el multaj privataj produktantoj.<ref name="GuidaTuristicaAosta" /> === Vinoj kaj denominacioj === La sola regiona [[kontrolita origindenomina|DOC]] estas ''Valle d'Aosta'' aŭ ''Vallée d'Aoste DOC'', sen [[DOCG]] aŭ [[IGT]]-vinoj.<ref name="ValledAostaDocDOC" /> La denominacio estas organizita en sep subzonojn kaj dek naŭ varietajn menciojn.<ref name="LoveVDA" /> ==== Subzonoj ==== * ''Blanc de Morgex et de La Salle'' – seka blanka vino produktita ekskluzive el [[Prié Blanc]], kultivata en la plej altaj vinberejoj; ekzistas ankaŭ malfruvendemia versio kaj klasika metodo eferveskanta vino.<ref name="BaroloEco" /> * ''Enfer d'Arvier'' – ruĝa vino kun almenaŭ 85% da [[Petit Rouge]].<ref name="DisciplinarePAG" /> * ''Torrette'' – ruĝa vino kun almenaŭ 70% da [[Petit Rouge]]; estas la plej vaste produktata subzona DOC, ĉirkaŭ Aosta.<ref name="ViniVDAEroica" /> * ''Nus'' – produktas kaj ruĝan ([[Vien de Nus]]-bazan) kaj blankan kaj ''passito'' ([[Pinot Gris]]-bazan) vinon.<ref name="AssoviniDoc" /> * ''Chambave'' – ruĝa vino kun [[Petit Rouge]]; ekzistas ankaŭ Chambave Muscat (aroma blanka vino) kaj passito-versio.<ref name="AssoviniDoc" /> * ''Arnad-Montjovet'' – ruĝa vino en la transiro inter la meza kaj malalta valo. * ''Donnas'' – ruĝa vino kun almenaŭ 85% da [[Nebbiolo]] (Picotendro).<ref name="ViniVDAEroica" /> ==== Normaro ==== La DOC Valle d'Aosta estis establita unuafoje en 1971 kaj unuigita en sia nuna formo en 1985.<ref name="ValledAostaDocDOC" /> La produkta disciplinare difinas la parametrojn de kultivado kaj vinfarado: permesitaj varietoj, maksimumaj rendimentoj po hektaro, minimuma alkohola forto kaj, laŭokaze, maturiĝaj periodoj.<ref name="DisciplinarePAG" /> La itala normaro pri DOC-vinoj adaptiĝis al [[Eŭropa Unio|eŭropa]] nivelo per la Leĝdekreto 61/2010.<ref name="DisciplinareitNorm">{{citaĵo el la reto |url=https://www.disciplinare.it/valle-daosta-o-vallee-daoste-doc.html |titolo=Disciplinare di produzione dei vini Valle d'Aosta o Vallée d'Aoste DOC |alirdato=2026-05-25 |dato=2020-12-26 |eldoninto=Disciplinare.it |lingvo=it }}</ref> En 1988 la Regiono Valle d'Aosta iniciatis la kreadon de la marko ''Route des Vins''; en 2007 fondita la samnomlka asocio, kiu kunigas produktantojn, gastigistojn kaj restoratistojn kun la celo promocii vinojn kaj tipajn produktojn de la teritorio per vinvojo.<ref name="WikiVDAVino">{{citaĵo el la reto |url=https://it.wikipedia.org/wiki/Valle_d%27Aosta_(vino) |titolo=Valle d'Aosta (vino) |alirdato=2026-05-25 |eldoninto=Wikipedia itala |lingvo=it }}</ref> == Referencoj == {{listaref}} [[Kategorio:Vinberkulturo en Italio]] pvtc4xxshb4yf05c322fccdceiawt4f 9384934 9384792 2026-05-27T09:56:55Z Kani 670 /* Referencoj */ 9384934 wikitext text/x-wiki La '''vinberkulturo en Valle d'Aosta''' (itale: ''viticoltura in Valle d'Aosta''; france: ''viticulture en Vallée d'Aoste'') troviĝas en la aŭtonoma regiono [[Valle d'Aosta]] en nordokcidenta [[Italio]], en la [[Alpoj]]. La vinberkultiva surfaco de la regiono ampleksas ĉirkaŭ 400 hektarojn<ref name="AssoviniVDA">{{citaĵo el la reto |url=https://www.assovini.it/italia/valle-d-aosta |titolo=Valle d'Aosta |alirdato=2026-05-25 |eldoninto=Assovini.it |lingvo=it }}</ref> kaj etendiĝas laŭlonge de la rivero [[Dora Baltea]], de la limo kun [[Piemonto]] ĝis proksimeco de [[Morgex]], ĉe la piedo de [[Mont Blanc]]. La vinberejoj, plimulte teraskultivitaj sur krutaj deklivo kun subteno de sekmuretoj, postulas manlaboro, kaj estas kutime klasifikataj sub la etikedo de ''[[viticoltura eroica|heroa vinberkulturo]]''.<ref name="RegVDA">{{citaĵo el la reto |url=https://www.regione.vda.it/agricoltura/prodotti_tipici/vinidoc_i.aspx |titolo=Vini DOC "Valle d'Aosta" o "Vallée d'Aoste" |alirdato=2026-05-25 |eldoninto=Regione Autonoma Valle d'Aosta |lingvo=it }}</ref> Ĉiuj vinaj produktoj de la regiono estas protektitaj de unu sola [[kontrolita origindenomina|denominazione di origine controllata]] (DOC), nomata ''Valle d'Aosta'' aŭ ''Vallée d'Aoste''.<ref name="LoveVDA">{{citaĵo el la reto |url=https://www.lovevda.it/it/enogastronomia/vini |titolo=Vini e viticoltura in Valle d'Aosta |alirdato=2026-05-25 |eldoninto=LoveVDA – Turismo Valle d'Aosta |lingvo=it }}</ref> == Historio == La plej malnovaj pruvoj de la ĉeesto de vinbero en Valle d'Aosta devenas de semoj trovitaj en la arkeologia loko [[Saint-Martin-de-Corléans]] ĉe [[Aosta]], datantaj el la [[Bronza Epoko]].<ref name="ViviVino">{{citaĵo el la reto |url=https://www.viviilvino.it/valle-daosta/la-storia-del-vino-nella-valle-daosta/ |titolo=La storia del vino nella Valle d'Aosta |alirdato=2026-05-25 |persona nomo=Nelli |familia nomo=Fabio |dato=2020-03-16 |eldoninto=ViviilVino.it |lingvo=it }}</ref> Sub la romia regado la vinberkulturo organiziĝis pli sisteme: restaĵoj de la unua jarcento p.K. — amforoj, kruĉoj kaj ujoj trovitaj en ejoj verŝajne uzataj por presmuelado — atestas vinprodukadon ĉirkaŭ la urbo Aosta.<ref name="AssoviniDoc">{{citaĵo el la reto |url=https://www.assovini.it/italia/valle-d-aosta/item/531-valle-d-aosta-doc |titolo=Valle d'Aosta DOC – Storia e letteratura |alirdato=2026-05-25 |eldoninto=Assovini.it |lingvo=it }}</ref> La produkta disciplinare mencias ankaŭ la influon de la [[Keltoj]], kies galo-keltaj triboj transdonis vinfarajn teknikojn — inkluzive la uzon de lignaj bareloj — al la lokaj loĝantoj ĉirkaŭ 400 a.K.<ref name="DisciplinarePAG">{{citaĵo el la reto |url=http://catalogoviti.politicheagricole.it/scheda_denom.php?t=dsc&q=2311 |titolo=Disciplinare di produzione Valle d'Aosta o Vallée d'Aoste DOC |alirdato=2026-05-25 |eldoninto=Katalogo Nacia de Varietoj de Vitis – MiPAAF |lingvo=it }}</ref> Dum la [[Mezepoko]] la vinberkulturo konservis sian gravecon. La unua skrba dokumento pri la ekzisto de vinberejoj en la valo datas el 1032 kaj estas akto de grundvendado.<ref name="GuidaTuristicaAosta">{{citaĵo el la reto |url=https://www.guidaturisticaosta.it/vini-della-valle-daosta/ |titolo=Vini della Valle d'Aosta |alirdato=2026-05-25 |dato=2025-10-05 |eldoninto=GuidaTuristicaAosta.it |lingvo=it }}</ref> Dum la napoleona periodo kaj la 19-a jarcento la vinberkultiva surfaco atingis sian maksimuman amplekson, taksitan ĉirkaŭ 3 000 hektaroj.<ref name="QuattrocaliciVDA">{{citaĵo el la reto |url=https://www.quattrocalici.it/regione/valle-d-aosta/ |titolo=Il Vino in Valle d'Aosta |alirdato=2026-05-25 |dato=2023-07-17 |eldoninto=Quattrocalici.it |lingvo=it }}</ref> De la fino de la 19-a jarcento komenciĝis progresema malkresko pro la apero de [[filoksero]] kaj de kriptogamaj malsanoj ([[oidio]] kaj [[peronosporo]]), pro la mondmilitoj, pro la alveno de fervojoj — kiuj faciligis importadon de pli malmultekostaj vinoj — kaj pro la migrado de laboristoj al industrio.<ref name="ViviVino" /> La rekuperiĝo de la sektoro komenciĝis en la 1950-aj jaroj per la fondiĝo de la ''École Pratique d'Agriculture'' (1951), poste renomita [[Institut Agricole Régional]].<ref name="GuidaTuristicaAosta" /> En 1971 la vino Donnas estis la unua el Valle d'Aosta kiu ricevis la DOC-rekonon; en 1972 sekvis Enfer d'Arvier.<ref name="ViniVDAEroica">{{citaĵo el la reto |url=https://www.guidaturisticaosta.it/vini-della-valle-daosta/ |titolo=Vini della Valle d'Aosta simbolo della viticoltura eroica |alirdato=2026-05-25 |dato=2025-10-05 |eldoninto=GuidaTuristicaAosta.it |lingvo=it }}</ref> En 1985 ĉiuj denominacioj unuiĝis sub unu sola regiona DOC.<ref name="ValledAostaDocDOC">{{citaĵo el la reto |url=https://www.valledaosta-guidaturistica.it/prodotti-tipici/vini-doc/ |titolo=Vini DOC della Valle d'Aosta |alirdato=2026-05-25 |dato=2021-05-17 |eldoninto=valledaosta-guidaturistica.it |lingvo=it }}</ref> En la 1970-aj jaroj fondiĝis la unuaj vinfaraj kooperativoj, kiuj ankoraŭ hodiaŭ kolektas produktojn de multaj kulturistoj.<ref name="GuidaTuristicaAosta" /> == Vinberkulturaj zonoj == La regiono distingas tri ĉefajn vinberkulturajn zonojn, etendiĝantajn de okcidento al oriento laŭlonge de ĉirkaŭ 90 km de la Dora Baltea-valo.<ref name="AssoviniVDA" /> === Alta Valle (Valdigne) === Estas la plej norda kaj alta zono. Ĉi tie koncentras la vinberejoj de [[Morgex]] kaj [[La Salle]], situataj inter 900 kaj 1 200 metroj super marnivelo, inter la plej altaj en [[Eŭropo]].<ref name="CaveMontBlanc">{{citaĵo el la reto |url=https://www.cavemontblanc.com/il-nostro-metodo |titolo=Il nostro metodo |alirdato=2026-05-25 |eldoninto=Cave Mont Blanc de Morgex et La Salle |lingvo=it }}</ref> La vinberkulturo eblas nur sur la suna flanko (''adret''), situata je la maldekstra orografia bordo de la Dora Baltea.<ref name="QuattrocaliciVDA" /> Ĉi tiu subzono produktas la DOC Blanc de Morgex et de La Salle. === Meza Valle === Estas la plej granda vinberkultiva areo. Ĝi inkluzivas la subzonojn [[Enfer d'Arvier]], [[Torrette]] (en la ĉirkaŭaĵo de Aosta, kiu estas la plej produktiva DOC-subzono),<ref name="ViniVDAEroica" /> [[Nus]] kaj [[Chambave]], same kiel multajn varietajn denominaciojn, kaj aŭtoktonajn kaj internaciajn. === Malalta Valle === Situata ĉe la orienta limo kun [[Piemonto]]. Inkluzivas la subzonojn [[Arnad-Montjovet]] kaj [[Donnas]], kie kultivas [[Nebbiolo]] — loke nomata ''Picotendro''.<ref name="DisciplinarePAG" /> == Klimato == La klimato de Valle d'Aosta estas alpina kontinenta, kun varmaj someroj kaj malvarmaj vintroj.<ref name="CantineWine">{{citaĵo el la reto |url=https://blog.cantine.wine/vitigni-della-valle-daosta/ |titolo=Vitigni Valle d'Aosta: Scopri le Varietà e le Cantine |alirdato=2026-05-25 |dato=2024-06-04 |eldoninto=Cantine.wine |lingvo=it }}</ref> La montaraj ĉenoj reduktante precipitaĵojn faras el Valle d'Aosta unu el la plej sekaj zonoj en la Alpoj. La kombinaĵo de seka aero, konstanta vento kaj bone drenaj grundoj limigas la aperon de fungaj malsanoj en la vinberejoj.<ref name="AostaValleyWine">{{citaĵo el la reto |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Aosta_Valley_wine_region |titolo=Aosta Valley wine region |alirdato=2026-05-25 |eldoninto=Wikipedia (angle) |lingvo=en }}</ref> == Grundo == La grundoj estas ĉefe de glaciara kaj morena origino, kun sableca aŭ sabloargila teksturo, bona organa enhavo kaj partiala subacideco.<ref name="CantineWine" /> En la alta kaj meza vale estas precipe gravaj morenaj depozitoj glaciara origino. La bazŝtonaro estas de metamorfa naturo, karakteriza de la alpa kunteksto.<ref name="CantineWine" /> La bona drenaĵo de la grundoj, kune kun la malalta risko de kriptogamaj malsanoj, permesas redukti fitosanajn traktadojn en la vinberejoj.<ref name="AostaValleyWine" /> == Varietoj == En Valle d'Aosta estas agnoskitaj tridek ok varietoj taŭgaj por kultivado, el kiuj dek tri estas aŭtoktonaj.<ref name="BaroloEco">{{citaĵo el la reto |url=https://www.baroloeco.it/articoli-rivista/viticoltura-in-valle-daosta/ |titolo=Viticoltura in Valle d'Aosta |alirdato=2026-05-25 |dato=2024-01-09 |eldoninto=Barolo & Co. |lingvo=it }}</ref> La genetikaj esploroj de la svisa biologia molekulisto José Vouillamoz dokumentis la originalon kaj antikvecon de la valdostanaj vinberaj varietoj.<ref name="ValledAostaDocDOC" /> La aŭtoktonaj varietoj estas: * [[Bonda]] * [[Cornalin]] * [[Crovassa]] * [[Fumin]] * [[Mayolet]] * [[Ner d'Ala]] * [[Neyret]] * [[Petit Rouge]] * [[Prëmetta]] * [[Prié Blanc]] (la sola aŭtoktona blanka varieto, ankoraŭ kultivata sur propra radikaro)<ref name="BaroloEco" /> * [[Roussin]] * [[Vien de Nus]] * [[Vuillermin]] La ĉeestantaj internaciaj varietoj inkluzivas: * [[Chardonnay]] * [[Gamay]] * [[Gamaret]] * [[Merlot]] * [[Moscato bianco]] * [[Müller-Thurgau]] * [[Nebbiolo]] (loke nomata ''Picotendro'') * [[Pinot Blanc]] * [[Pinot Gris]] * [[Pinot Noir]] * [[Petite Arvine]] * [[Syrah]] * [[Traminer aromatico]] La plej disvastiĝinta trejnada formo estas la ''[[pergola valdostana]]'', adaptita al dekliva tereno kaj al manaj labormetodoj.<ref name="CantineWine" /> == Produktado == La entuta regiona produktado estas ĉirkaŭ 20 000 hektolitroj jare, el kiuj 82% estas DOP-vinoj.<ref name="AssoviniVDA" /> 60% de la produktitaj vinoj estas ruĝaj aŭ rozaj, kaj la ceteraj 40% estas blankaj.<ref name="AostaValleyWine" /> La produktadaj strukturoj konsistas el ses kooperativoj distribuataj tra la tuta valo kaj el multaj privataj produktantoj.<ref name="GuidaTuristicaAosta" /> === Vinoj kaj denominacioj === La sola regiona [[kontrolita origindenomina|DOC]] estas ''Valle d'Aosta'' aŭ ''Vallée d'Aoste DOC'', sen [[DOCG]] aŭ [[IGT]]-vinoj.<ref name="ValledAostaDocDOC" /> La denominacio estas organizita en sep subzonojn kaj dek naŭ varietajn menciojn.<ref name="LoveVDA" /> ==== Subzonoj ==== * ''Blanc de Morgex et de La Salle'' – seka blanka vino produktita ekskluzive el [[Prié Blanc]], kultivata en la plej altaj vinberejoj; ekzistas ankaŭ malfruvendemia versio kaj klasika metodo eferveskanta vino.<ref name="BaroloEco" /> * ''Enfer d'Arvier'' – ruĝa vino kun almenaŭ 85% da [[Petit Rouge]].<ref name="DisciplinarePAG" /> * ''Torrette'' – ruĝa vino kun almenaŭ 70% da [[Petit Rouge]]; estas la plej vaste produktata subzona DOC, ĉirkaŭ Aosta.<ref name="ViniVDAEroica" /> * ''Nus'' – produktas kaj ruĝan ([[Vien de Nus]]-bazan) kaj blankan kaj ''passito'' ([[Pinot Gris]]-bazan) vinon.<ref name="AssoviniDoc" /> * ''Chambave'' – ruĝa vino kun [[Petit Rouge]]; ekzistas ankaŭ Chambave Muscat (aroma blanka vino) kaj passito-versio.<ref name="AssoviniDoc" /> * ''Arnad-Montjovet'' – ruĝa vino en la transiro inter la meza kaj malalta valo. * ''Donnas'' – ruĝa vino kun almenaŭ 85% da [[Nebbiolo]] (Picotendro).<ref name="ViniVDAEroica" /> ==== Normaro ==== La DOC Valle d'Aosta estis establita unuafoje en 1971 kaj unuigita en sia nuna formo en 1985.<ref name="ValledAostaDocDOC" /> La produkta disciplinare difinas la parametrojn de kultivado kaj vinfarado: permesitaj varietoj, maksimumaj rendimentoj po hektaro, minimuma alkohola forto kaj, laŭokaze, maturiĝaj periodoj.<ref name="DisciplinarePAG" /> La itala normaro pri DOC-vinoj adaptiĝis al [[Eŭropa Unio|eŭropa]] nivelo per la Leĝdekreto 61/2010.<ref name="DisciplinareitNorm">{{citaĵo el la reto |url=https://www.disciplinare.it/valle-daosta-o-vallee-daoste-doc.html |titolo=Disciplinare di produzione dei vini Valle d'Aosta o Vallée d'Aoste DOC |alirdato=2026-05-25 |dato=2020-12-26 |eldoninto=Disciplinare.it |lingvo=it }}</ref> En 1988 la Regiono Valle d'Aosta iniciatis la kreadon de la marko ''Route des Vins''; en 2007 fondita la samnomlka asocio, kiu kunigas produktantojn, gastigistojn kaj restoratistojn kun la celo promocii vinojn kaj tipajn produktojn de la teritorio per vinvojo.<ref name="WikiVDAVino">{{citaĵo el la reto |url=https://it.wikipedia.org/wiki/Valle_d%27Aosta_(vino) |titolo=Valle d'Aosta (vino) |alirdato=2026-05-25 |eldoninto=Wikipedia itala |lingvo=it }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vinberkulturo en Italio]] aog6bboe92hafdswimajnmv8k3nqpqe 14 945085 9384793 2026-05-27T06:51:54Z ~2026-31665-63 257617 + kat 9384793 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:vinkultivado laŭ nacioj]] 73lkwlvo1ljd45tb9w5voko1fdn2ljh 9384794 9384793 2026-05-27T06:53:04Z ~2026-31665-63 257617 kat 9384794 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Vinkultivado laŭ lando]] toy3m1y43n9v0ualusplbwujuu2grub 0 945086 9384795 2026-05-27T06:54:19Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto verda spaco |Nomo = Parko-ĝardeno de la Koro |dosiero = |priskribo de dosiero = |landoj = Ĉilio |tipo = [[japana ĝardeno]] |dato = 1994 |areo = 2,6 ha }} {{nihongo|'''Parko-ĝardeno de la Koro'''|心の庭|Kokoro No Niwa}}, ankaŭ konata kiel '''Japana ĝardeno de La Serena''' — estas parko situanta en la ĉilia urbo [[La Serena]], m..." 9384795 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |Nomo = Parko-ĝardeno de la Koro |dosiero = |priskribo de dosiero = |landoj = Ĉilio |tipo = [[japana ĝardeno]] |dato = 1994 |areo = 2,6 ha }} {{nihongo|'''Parko-ĝardeno de la Koro'''|心の庭|Kokoro No Niwa}}, ankaŭ konata kiel '''Japana ĝardeno de La Serena''' — estas parko situanta en la ĉilia urbo [[La Serena]], malfermita en 1994. Ĝi estas tradicia [[japana ĝardeno]], en kiu estas prezentitaj diversaj specoj de plantoj kaj bestoj el tiu lando. Okupante areon de 26 mil m², ĝi estas la plej granda japana parko en Sudameriko.<ref>{{cite web | url= http://www.laserenaturismo.cl/parque-japones-la-serena/ | title= Parque Japonés La Serena | publisher= La Serena Turismo | date= 2008-07-17 | access-date=2008-07-02 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100507230733/http://www.laserenaturismo.cl/parque-japones-la-serena/ | archive-date =2010-05-07 }}</ref> Ĝi estas kontempla parko {{nihongo|[[Sekĝardeno|Karesansui]]|枯山水}} kun monta kaj akva pejzaĝo.<ref>{{cite web |url=http://turismoregiondecoquimbo.cl/wp-content/uploads/2012/09/Desplegable-Jard%C3%ADn-Japon%C3%A9s.pdf |title=Jardín del Corazón |author=Sernatur |year=2012 | access-date=2015-04-03 | archive-date=2016-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160222091810/http://turismoregiondecoquimbo.cl/wp-content/uploads/2012/09/Desplegable-Jard%C3%ADn-Japon%C3%A9s.pdf |deadurl=yes }}</ref> == Priskribo == La parko situas vid-al-vide de {{iw|Parko Pedro de Valdivia|Parko Pedro de Valdivia|es|Parque Pedro de Valdivia}}. En la parko estas prezentitaj: aleo de florantaj [[ĉerizo|ĉerizarboj]], bambuaj kradoj, ŝtona ĝardeno, kajo ĉe artefarita laguno kaj tradicia japana ponto. Ankaŭ interne loĝas diversaj specoj de anasoj, cignoj kaj oraj karpoj.<ref>{{cite web | url= http://www.everyoneweb.es/parquejardindelcorazonlaserena/ | title= Parque Japonés | publisher= Everyoneweb.es | access-date=2008-07-02 | archive-url= https://web.archive.org/web/20091219190927/http://www.everyoneweb.es/parquejardindelcorazonlaserena/ | archive-date= 2009-12-19}}</ref> La aranĝo de la Parko-ĝardeno de la Koro estas farita en formo de pluraj padoj, kiuj trairas la teritorion inter insuloj, lagunoj, akvofaloj kaj malgrandaj boskoj. == Notoj == <references/> {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|La Serena]] [[Kategorio:Vidindaĵoj de Ĉilio]] [[Kategorio:Ĉilia-japanaj rilatoj]] bdpz3asr4w68fjl2tyze0yf4b3pl7j8 9384801 9384795 2026-05-27T07:02:30Z Γλωσσολαλιά 253200 9384801 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |Nomo = Parko-ĝardeno de la Koro |dosiero = Parque Japones La Serena2.jpg |priskribo de dosiero = |landoj = Ĉilio |tipo = [[japana ĝardeno]] |dato = 1994 |areo = 2,6 ha }} {{nihongo|'''Parko-ĝardeno de la Koro'''|心の庭|Kokoro No Niwa}}, ankaŭ konata kiel '''Japana ĝardeno de La Serena''' — estas parko situanta en la ĉilia urbo [[La Serena]], malfermita en 1994. Ĝi estas tradicia [[japana ĝardeno]], en kiu estas prezentitaj diversaj specoj de plantoj kaj bestoj el tiu lando. Okupante areon de 26 mil m², ĝi estas la plej granda japana parko en Sudameriko.<ref>{{cite web | url= http://www.laserenaturismo.cl/parque-japones-la-serena/ | title= Parque Japonés La Serena | publisher= La Serena Turismo | date= 2008-07-17 | access-date=2008-07-02 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100507230733/http://www.laserenaturismo.cl/parque-japones-la-serena/ | archive-date =2010-05-07 }}</ref> Ĝi estas kontempla parko {{nihongo|[[Sekĝardeno|Karesansui]]|枯山水}} kun monta kaj akva pejzaĝo.<ref>{{cite web |url=http://turismoregiondecoquimbo.cl/wp-content/uploads/2012/09/Desplegable-Jard%C3%ADn-Japon%C3%A9s.pdf |title=Jardín del Corazón |author=Sernatur |year=2012 | access-date=2015-04-03 | archive-date=2016-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160222091810/http://turismoregiondecoquimbo.cl/wp-content/uploads/2012/09/Desplegable-Jard%C3%ADn-Japon%C3%A9s.pdf |deadurl=yes }}</ref> == Priskribo == La parko situas vid-al-vide de {{iw|Parko Pedro de Valdivia|Parko Pedro de Valdivia|es|Parque Pedro de Valdivia}}. En la parko estas prezentitaj: aleo de florantaj [[ĉerizo|ĉerizarboj]], bambuaj kradoj, ŝtona ĝardeno, kajo ĉe artefarita laguno kaj tradicia japana ponto. Ankaŭ interne loĝas diversaj specoj de anasoj, cignoj kaj oraj karpoj.<ref>{{cite web | url= http://www.everyoneweb.es/parquejardindelcorazonlaserena/ | title= Parque Japonés | publisher= Everyoneweb.es | access-date=2008-07-02 | archive-url= https://web.archive.org/web/20091219190927/http://www.everyoneweb.es/parquejardindelcorazonlaserena/ | archive-date= 2009-12-19}}</ref> La aranĝo de la Parko-ĝardeno de la Koro estas farita en formo de pluraj padoj, kiuj trairas la teritorion inter insuloj, lagunoj, akvofaloj kaj malgrandaj boskoj. == Notoj == <references/> {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|La Serena]] [[Kategorio:Kulturo de Ĉilio]] [[Kategorio:Rilatoj de Japanio kaj Ĉilio]] t34q5s2jugqcdn5d46krwyh4y2yw9qg 9384809 9384801 2026-05-27T07:16:35Z Γλωσσολαλιά 253200 9384809 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |Nomo = Parko-ĝardeno de la Koro |dosiero = Parque Japones La Serena2.jpg |priskribo de dosiero = |landoj= {{Ĉilio}} |urbo={{La Serena}} |tipo = [[japana ĝardeno]] |dato = 1994 |areo = 2,6 ha }} {{nihongo|'''Parko-ĝardeno de la Koro'''|心の庭|Kokoro No Niwa}}, ankaŭ konata kiel '''Japana ĝardeno de La Serena''' — estas parko situanta en la ĉilia urbo [[La Serena]], malfermita en 1994. Ĝi estas tradicia [[japana ĝardeno]], en kiu estas prezentitaj diversaj specoj de plantoj kaj bestoj el tiu lando. Okupante areon de 26 mil m², ĝi estas la plej granda japana parko en Sudameriko.<ref>{{cite web | url= http://www.laserenaturismo.cl/parque-japones-la-serena/ | title= Parque Japonés La Serena | publisher= La Serena Turismo | date= 2008-07-17 | access-date=2008-07-02 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100507230733/http://www.laserenaturismo.cl/parque-japones-la-serena/ | archive-date =2010-05-07 }}</ref> Ĝi estas kontempla parko {{nihongo|[[Sekĝardeno|Karesansui]]|枯山水}} kun monta kaj akva pejzaĝo.<ref>{{cite web |url=http://turismoregiondecoquimbo.cl/wp-content/uploads/2012/09/Desplegable-Jard%C3%ADn-Japon%C3%A9s.pdf |title=Jardín del Corazón |author=Sernatur |year=2012 | access-date=2015-04-03 | archive-date=2016-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160222091810/http://turismoregiondecoquimbo.cl/wp-content/uploads/2012/09/Desplegable-Jard%C3%ADn-Japon%C3%A9s.pdf |deadurl=yes }}</ref> == Priskribo == La parko situas vid-al-vide de {{iw|Parko Pedro de Valdivia|Parko Pedro de Valdivia|es|Parque Pedro de Valdivia}}. En la parko estas prezentitaj: aleo de florantaj [[ĉerizo|ĉerizarboj]], bambuaj kradoj, ŝtona ĝardeno, kajo ĉe artefarita laguno kaj tradicia japana ponto. Ankaŭ interne loĝas diversaj specoj de anasoj, cignoj kaj oraj karpoj.<ref>{{cite web | url= http://www.everyoneweb.es/parquejardindelcorazonlaserena/ | title= Parque Japonés | publisher= Everyoneweb.es | access-date=2008-07-02 | archive-url= https://web.archive.org/web/20091219190927/http://www.everyoneweb.es/parquejardindelcorazonlaserena/ | archive-date= 2009-12-19}}</ref> La aranĝo de la Parko-ĝardeno de la Koro estas farita en formo de pluraj padoj, kiuj trairas la teritorion inter insuloj, lagunoj, akvofaloj kaj malgrandaj boskoj. == Notoj == <references/> {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|La Serena]] [[Kategorio:Kulturo de Ĉilio]] [[Kategorio:Rilatoj de Japanio kaj Ĉilio]] iye5owk6a5hhjhdcltlkttu0wy05dzd 9384834 9384809 2026-05-27T07:37:30Z Γλωσσολαλιά 253200 9384834 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |Nomo = Parko-ĝardeno de la Koro |dosiero = La Serena - Jardin Japonés 2017b.jpg |priskribo de dosiero = |landoj= {{Ĉilio}} |urbo={{La Serena}} |tipo = [[japana ĝardeno]] |dato = 1994 |areo = 2,6 ha }} {{nihongo|'''Parko-ĝardeno de la Koro'''|心の庭|Kokoro No Niwa}}, ankaŭ konata kiel '''Japana ĝardeno de La Serena''' — estas parko situanta en la ĉilia urbo [[La Serena]], malfermita en 1994. Ĝi estas tradicia [[japana ĝardeno]], en kiu estas prezentitaj diversaj specoj de plantoj kaj bestoj el tiu lando. Okupante areon de 26 mil m², ĝi estas la plej granda japana parko en Sudameriko.<ref>{{cite web | url= http://www.laserenaturismo.cl/parque-japones-la-serena/ | title= Parque Japonés La Serena | publisher= La Serena Turismo | date= 2008-07-17 | access-date=2008-07-02 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100507230733/http://www.laserenaturismo.cl/parque-japones-la-serena/ | archive-date =2010-05-07 }}</ref> Ĝi estas kontempla parko {{nihongo|[[Sekĝardeno|Karesansui]]|枯山水}} kun monta kaj akva pejzaĝo.<ref>{{cite web |url=http://turismoregiondecoquimbo.cl/wp-content/uploads/2012/09/Desplegable-Jard%C3%ADn-Japon%C3%A9s.pdf |title=Jardín del Corazón |author=Sernatur |year=2012 | access-date=2015-04-03 | archive-date=2016-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160222091810/http://turismoregiondecoquimbo.cl/wp-content/uploads/2012/09/Desplegable-Jard%C3%ADn-Japon%C3%A9s.pdf |deadurl=yes }}</ref> == Priskribo == La parko situas vid-al-vide de {{iw|Parko Pedro de Valdivia|Parko Pedro de Valdivia|es|Parque Pedro de Valdivia}}. En la parko estas prezentitaj: aleo de florantaj [[ĉerizo|ĉerizarboj]], bambuaj kradoj, ŝtona ĝardeno, kajo ĉe artefarita laguno kaj tradicia japana ponto. Ankaŭ interne loĝas diversaj specoj de anasoj, cignoj kaj oraj karpoj.<ref>{{cite web | url= http://www.everyoneweb.es/parquejardindelcorazonlaserena/ | title= Parque Japonés | publisher= Everyoneweb.es | access-date=2008-07-02 | archive-url= https://web.archive.org/web/20091219190927/http://www.everyoneweb.es/parquejardindelcorazonlaserena/ | archive-date= 2009-12-19}}</ref> La aranĝo de la Parko-ĝardeno de la Koro estas farita en formo de pluraj padoj, kiuj trairas la teritorion inter insuloj, lagunoj, akvofaloj kaj malgrandaj boskoj. <gallery mode="packed" heights="200"> Jardin Japones, La Serena.jpg Peces koi, pato y cisne de cuello negro Jardín Japonés La Serena.jpg </gallery> == Notoj == <references/> {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|La Serena]] [[Kategorio:Kulturo de Ĉilio]] [[Kategorio:Rilatoj de Japanio kaj Ĉilio]] d93j6rtdgdzcxyof71gr5vxqlrmdfaf 0 945087 9384802 2026-05-27T07:02:58Z Γλωσσολαλιά 253200 Alidirektigis al [[Zenĝardeno]] 9384802 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Zenĝardeno]] 0qapk8k2zdeuwaos0dsckeh2nsfsl18 14 945088 9384805 2026-05-27T07:05:50Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Japanio|Ĉili]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Ĉilio|Japa]]" 9384805 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Japanio|Ĉili]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Ĉilio|Japa]] k5sd1qhfbs1pxjaq18kiza19dpczwbm 14 945089 9384806 2026-05-27T07:09:35Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "{{Projektoj}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj laŭ landoj|Ĉilio]] [[Kategorio:Ekstera politiko de Ĉilio]]" 9384806 wikitext text/x-wiki {{Projektoj}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj laŭ landoj|Ĉilio]] [[Kategorio:Ekstera politiko de Ĉilio]] lldwcz99hwvskiqtxw9i16oh3ah1sne 10 945090 9384808 2026-05-27T07:14:26Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:Escudo de La Serena.svg|link=|{{{1|15px}}}]] [[La Serena]]<noinclude> </noinclude>" 9384808 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Escudo de La Serena.svg|link=|{{{1|15px}}}]] [[La Serena]]<noinclude> </noinclude> qsrqexxsw436r5412sivoznv5f40v0q 0 945091 9384810 2026-05-27T07:24:29Z Goren 4701 Alidirektigis al [[Universitato Pierre kaj Marie Curie]] 9384810 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Universitato Pierre kaj Marie Curie]] p1kafi116qecgsgptunm88m5m2jn5wl 0 945092 9384850 2026-05-27T07:47:12Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto verda spaco |nomo = Japana ĝardeno de Santiago |bildo = Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 07.jpg |bildoteksto = Ponteto kaj kaskado de akvofaloj |lando = Ĉilio |urbo = Santiago |tipo = [[japana ĝardeno]] |dato = 1979 |arkitekto= Tadashi Asahi, Carmen Leicán |areo= 0,45 ha |metroo= Pedro de Valdivia }} '''Japana ĝardeno d..." 9384850 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |nomo = Japana ĝardeno de Santiago |bildo = Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 07.jpg |bildoteksto = Ponteto kaj kaskado de akvofaloj |lando = Ĉilio |urbo = Santiago |tipo = [[japana ĝardeno]] |dato = 1979 |arkitekto= Tadashi Asahi, Carmen Leicán |areo= 0,45 ha |metroo= Pedro de Valdivia }} '''Japana ĝardeno de Santiago''' ({{lang-es|Jardín Japonés de Santiago}}) estas tradicia [[japana ĝardeno]], situanta en la komunumo [[Providencia (Ĉilio)|Providencia]], en la urbo [[Santiago]], ĉefurbo de [[Ĉilio]]. Ĝi estas parto de la [[Metropola parko de Santiago]] kaj troviĝas sur unu el la deklivoj de la [[San-Kristoforo (monto, Santiago)|monto San-Kristoforo]], kaj ĝia ĉefa enirejo situas en la kvartalo [[Pedro de Valdivia Norte]], proksime de la stacio de la [[Metroo de Santiago|metroo]] [[Pedro de Valdivia (metroo)|Pedro de Valdivia]].<ref>{{cite web|url=http://www.metrosantiago.cl/ciudad/vinculacionг-entorno/baquedano-l5/patrimonio/235|title= Jardín Japonés de Santiago |date=2015-03-13|author=[[Metroo de Santiago|Metro de Santiago]] |publisher=Metrosantiago.cl|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115242/http://www.metrosantiago.cl/ciudad/vinculacion-entorno/baquedano-l5/patrimonio/235|archive-date=2015-04-02}}</ref> == Historio == [[File:Jardín japonés Santiago.jpg|thumb|left|La ĝardeno en 2011]] La ĝardeno estis projektita de la arkitektoj Tadashi Asahi kaj Carmen Leicán kun la subteno de la Ĉilia-Japana Instituto de Kulturo. La unua ŝtono estis metita la 24-an de aprilo 1979, kaj ĝi estis oficiale inaŭgurita la 5-an de novembro 1980.<ref>{{cite web |url=https://arpa.udp.cl/uploads/r/cenfoto-udp/7/1/3/713ca1b29752268b0d5c81008dab2658ba167af05ec1809f3b1b2aef1b94b8ca/EC_1979_04_25_flat.pdf |title=Japón presente en el Parque Metropolitano |publisher=El Cronista |date=1979-04-25 |format=PDF |page=40|lang=es}}</ref><ref>{{cite web |url=https://arpa.udp.cl/uploads/r/cenfoto-udp/b/0/2/b02ebf748ddcbb08783e4402f39db7e0f065992da2a4d35cd5433a5ef0d2d408/LN_1980_11_06_flat.pdf |title= Un jardín de amistad une a nuestro país con Japón |publisher= La Nación |date=1980-11-06|format=PDF |lang=es|page=10 }}</ref> La ĝardeno estis denove inaŭgurita post rekonstruo fare de la [[Masahito (princo Hitachi)|princo]] kaj princino Hitachi la 24-an de septembro 1997.<ref>{{cite web|url=http://www.parquemet.cl/areas-verdes/|title=Jardines - Jardín Japonés |author=Ministerio de Vivienda y Urbanismo de Chile|publisher=Parquemet.cl|archive-date=2015-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217001621/http://parquemet.cl/areas-verdes/|deadurl=yes}}</ref> La ĝardeno spertis du grandajn rekonstruojn. La unua renoviga laboro estis gvidata de la inĝeniero-agronomo Alexis Vidal,<ref>{{Cite web|author=Díaz Raffo|title=JARDIN JAPONES: delicada belleza en el cerro |url=https://web.archive.org/web/20020316183257fw_/http://www.tercera.cl/diario/1997/09/24/34.html}}</ref> kaj estis financita de la Ĉilia-Japana Komerca Ĉambro okaze de la festado de la centjariĝo de la ĉilia-japanaj rilatoj.<ref>{{cite web|url=http://www.camarachilejapon.cl/paginaEspanol/historia-es-new.html|title= Historia de la Cámara Chilena-Japonesa de Comercio e Industria A.G. |author= Cámara Chileno-Japonesa de Comercio e Industria}}</ref> Kaj la dua estis plenumita en la periodo inter 2017 kaj 2019 fare de la pejzaĝa dezajnisto Juan Manuel Gálvez.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://finde.latercera.com/aire-libre/jardin-japones-parque-metropolitano-2020/|title= Todo lo que debes saber del renovado Jardín Japonés del Parque Metropolitano |author= Torres Damaris |lang=es-CL}}</ref> == Konstruaĵoj == Sur la komenca areo de 3600 m², kiu estis vastigita al 4500 m² en 2019,<ref name=":0" /> troviĝas granda centra lageto kun [[akvomuelejo]], apud ĝi — ligna [[pergolo]] en japana arkitektura stilo, muro el [[bambuo]] kaj diversaj ornamoj en [[japana arto|japana stilo]] tra la tuta teritorio, inter kiuj elstaras la ŝtonaj lanternoj "yukimi". Ankaŭ ekzistas rigardejo, de kie malfermiĝas vido al la financa kvartalo [[Sanhattan]], sur kies fono altiĝas [[Gran Torre Santiago|Gran Torre Costanera]] de la komplekso [[Costanera Center]]. Inter la flaŭro reprezentita en la parko, elstaras [[lotuso|lotusfloroj]], [[azaleo|azaleoj]], [[aceropalmato|japanaj aceroj]] kaj [[ĉerizarbo|ĉerizarboj]].<ref>{{cite web|url=http://www.chileestuyo.cl/historias-y-novedades-de-chile/oasis-urbanos-los-jardines-del-parque-metropolitano-de-santiago.html|title= Oasis urbanos: los jardines del Parque Metropolitano de Santiago |access-date=13-a de marto 2015|author= Servicio Nacional de Turismo de Chile |date=2012-10-15|work=Historioj kaj novaĵoj de Ĉilio|publisher=Chilestuyo.cl|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402193712/http://www.chileestuyo.cl/historias-y-novedades-de-chile/oasis-urbanos-los-jardines-del-parque-metropolitano-de-santiago.html|dead-url=yes}}</ref> <gallery mode="packed" heights="200"> Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 05.jpg|Lageto Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 10.jpg|Artefaritaj riveretoj Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 04.jpg|Artefarita akvofalo Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 11.jpg|Akvorado Arce japonés A74014320250621.jpg|Japana acero aŭtune Farol Yukimi - Jardín Japonés de Santiago.JPG|Ŝtona lanterno Yukimi </gallery> == Notoj == {{referencoj}} {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Santiago]] [[Kategorio:Santiago de Chile]] f3aieql05jsxi545tz3zqd7m1tfs5ec 9384858 9384850 2026-05-27T07:52:49Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Konstruaĵoj */ 9384858 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |nomo = Japana ĝardeno de Santiago |bildo = Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 07.jpg |bildoteksto = Ponteto kaj kaskado de akvofaloj |lando = Ĉilio |urbo = Santiago |tipo = [[japana ĝardeno]] |dato = 1979 |arkitekto= Tadashi Asahi, Carmen Leicán |areo= 0,45 ha |metroo= Pedro de Valdivia }} '''Japana ĝardeno de Santiago''' ({{lang-es|Jardín Japonés de Santiago}}) estas tradicia [[japana ĝardeno]], situanta en la komunumo [[Providencia (Ĉilio)|Providencia]], en la urbo [[Santiago]], ĉefurbo de [[Ĉilio]]. Ĝi estas parto de la [[Metropola parko de Santiago]] kaj troviĝas sur unu el la deklivoj de la [[San-Kristoforo (monto, Santiago)|monto San-Kristoforo]], kaj ĝia ĉefa enirejo situas en la kvartalo [[Pedro de Valdivia Norte]], proksime de la stacio de la [[Metroo de Santiago|metroo]] [[Pedro de Valdivia (metroo)|Pedro de Valdivia]].<ref>{{cite web|url=http://www.metrosantiago.cl/ciudad/vinculacionг-entorno/baquedano-l5/patrimonio/235|title= Jardín Japonés de Santiago |date=2015-03-13|author=[[Metroo de Santiago|Metro de Santiago]] |publisher=Metrosantiago.cl|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115242/http://www.metrosantiago.cl/ciudad/vinculacion-entorno/baquedano-l5/patrimonio/235|archive-date=2015-04-02}}</ref> == Historio == [[File:Jardín japonés Santiago.jpg|thumb|left|La ĝardeno en 2011]] La ĝardeno estis projektita de la arkitektoj Tadashi Asahi kaj Carmen Leicán kun la subteno de la Ĉilia-Japana Instituto de Kulturo. La unua ŝtono estis metita la 24-an de aprilo 1979, kaj ĝi estis oficiale inaŭgurita la 5-an de novembro 1980.<ref>{{cite web |url=https://arpa.udp.cl/uploads/r/cenfoto-udp/7/1/3/713ca1b29752268b0d5c81008dab2658ba167af05ec1809f3b1b2aef1b94b8ca/EC_1979_04_25_flat.pdf |title=Japón presente en el Parque Metropolitano |publisher=El Cronista |date=1979-04-25 |format=PDF |page=40|lang=es}}</ref><ref>{{cite web |url=https://arpa.udp.cl/uploads/r/cenfoto-udp/b/0/2/b02ebf748ddcbb08783e4402f39db7e0f065992da2a4d35cd5433a5ef0d2d408/LN_1980_11_06_flat.pdf |title= Un jardín de amistad une a nuestro país con Japón |publisher= La Nación |date=1980-11-06|format=PDF |lang=es|page=10 }}</ref> La ĝardeno estis denove inaŭgurita post rekonstruo fare de la [[Masahito (princo Hitachi)|princo]] kaj princino Hitachi la 24-an de septembro 1997.<ref>{{cite web|url=http://www.parquemet.cl/areas-verdes/|title=Jardines - Jardín Japonés |author=Ministerio de Vivienda y Urbanismo de Chile|publisher=Parquemet.cl|archive-date=2015-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217001621/http://parquemet.cl/areas-verdes/|deadurl=yes}}</ref> La ĝardeno spertis du grandajn rekonstruojn. La unua renoviga laboro estis gvidata de la inĝeniero-agronomo Alexis Vidal,<ref>{{Cite web|author=Díaz Raffo|title=JARDIN JAPONES: delicada belleza en el cerro |url=https://web.archive.org/web/20020316183257fw_/http://www.tercera.cl/diario/1997/09/24/34.html}}</ref> kaj estis financita de la Ĉilia-Japana Komerca Ĉambro okaze de la festado de la centjariĝo de la ĉilia-japanaj rilatoj.<ref>{{cite web|url=http://www.camarachilejapon.cl/paginaEspanol/historia-es-new.html|title= Historia de la Cámara Chilena-Japonesa de Comercio e Industria A.G. |author= Cámara Chileno-Japonesa de Comercio e Industria}}</ref> Kaj la dua estis plenumita en la periodo inter 2017 kaj 2019 fare de la pejzaĝa dezajnisto Juan Manuel Gálvez.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://finde.latercera.com/aire-libre/jardin-japones-parque-metropolitano-2020/|title= Todo lo que debes saber del renovado Jardín Japonés del Parque Metropolitano |author= Torres Damaris |lang=es-CL}}</ref> [[Dosiero:Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 05.jpg|eta|maldekstra|Lageto]] == Konstruaĵoj == Sur la komenca areo de 3600 m², kiu estis vastigita al 4500 m² en 2019,<ref name=":0" /> troviĝas granda centra lageto kun [[akvomuelejo]], apud ĝi — ligna [[pergolo]] en japana arkitektura stilo, muro el [[bambuo]] kaj diversaj ornamoj en [[japana arto|japana stilo]] tra la tuta teritorio, inter kiuj elstaras la ŝtonaj lanternoj "yukimi". Ankaŭ ekzistas rigardejo, de kie malfermiĝas vido al la financa kvartalo [[Sanhattan]], sur kies fono altiĝas [[Gran Torre Santiago|Gran Torre Costanera]] de la komplekso [[Costanera Center]]. Inter la flaŭro reprezentita en la parko, elstaras [[lotuso|lotusfloroj]], [[azaleo|azaleoj]], [[aceropalmato|japanaj aceroj]] kaj [[ĉerizarbo|ĉerizarboj]].<ref>{{cite web|url=http://www.chileestuyo.cl/historias-y-novedades-de-chile/oasis-urbanos-los-jardines-del-parque-metropolitano-de-santiago.html|title= Oasis urbanos: los jardines del Parque Metropolitano de Santiago |access-date=13-a de marto 2015|author= Servicio Nacional de Turismo de Chile |date=2012-10-15|work=Historioj kaj novaĵoj de Ĉilio|publisher=Chilestuyo.cl|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402193712/http://www.chileestuyo.cl/historias-y-novedades-de-chile/oasis-urbanos-los-jardines-del-parque-metropolitano-de-santiago.html|dead-url=yes}}</ref> <gallery mode="packed" heights="200"> Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 10.jpg|Artefaritaj riveretoj Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 04.jpg|Artefarita akvofalo Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 11.jpg|Akvorado Arce japonés A74014320250621.jpg|Japana acero aŭtune Farol Yukimi - Jardín Japonés de Santiago.JPG|Ŝtona lanterno Yukimi </gallery> == Notoj == {{referencoj}} {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Santiago]] [[Kategorio:Santiago de Chile]] ey5yg8q94jc6mwyvzkl7gb7p7s1g6ts 9384859 9384858 2026-05-27T08:09:52Z Γλωσσολαλιά 253200 9384859 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |nomo = Japana ĝardeno de Santiago |bildo = Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 07.jpg |bildoteksto = Ponteto kaj kaskado de akvofaloj |lando = Ĉilio |urbo = Santiago |tipo = [[japana ĝardeno]] |dato = 1979 |arkitekto= Tadashi Asahi, Carmen Leicán |areo= 0,45 ha |metroo= Pedro de Valdivia }} '''Japana ĝardeno de Santiago''' ({{lang-es|Jardín Japonés de Santiago}}) estas tradicia [[japana ĝardeno]], situanta en la komunumo [[Providencia (Ĉilio)|Providencia]], en la urbo [[Santiago]], ĉefurbo de [[Ĉilio]]. Ĝi estas parto de la [[Metropola parko de Santiago]] kaj troviĝas sur unu el la deklivoj de la [[San-Kristoforo (monto, Santiago)|monto San-Kristoforo]], kaj ĝia ĉefa enirejo situas en la kvartalo [[Pedro de Valdivia Norte]], proksime de la stacio de la [[Metroo de Santiago|metroo]] [[Pedro de Valdivia (metroo)|Pedro de Valdivia]].<ref>{{cite web|url=http://www.metrosantiago.cl/ciudad/vinculacionг-entorno/baquedano-l5/patrimonio/235|title= Jardín Japonés de Santiago |date=2015-03-13|author=[[Metroo de Santiago|Metro de Santiago]] |publisher=Metrosantiago.cl|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115242/http://www.metrosantiago.cl/ciudad/vinculacion-entorno/baquedano-l5/patrimonio/235|archive-date=2015-04-02}}</ref> == Historio == [[File:Jardín japonés Santiago.jpg|thumb|left|La ĝardeno en 2011]] La ĝardeno estis projektita de la arkitektoj Tadashi Asahi kaj Carmen Leicán kun la subteno de la Ĉilia-Japana Instituto de Kulturo. La unua ŝtono estis metita la 24-an de aprilo 1979, kaj ĝi estis oficiale inaŭgurita la 5-an de novembro 1980.<ref>{{cite web |url=https://arpa.udp.cl/uploads/r/cenfoto-udp/7/1/3/713ca1b29752268b0d5c81008dab2658ba167af05ec1809f3b1b2aef1b94b8ca/EC_1979_04_25_flat.pdf |title=Japón presente en el Parque Metropolitano |publisher=El Cronista |date=1979-04-25 |format=PDF |page=40|lang=es}}</ref><ref>{{cite web |url=https://arpa.udp.cl/uploads/r/cenfoto-udp/b/0/2/b02ebf748ddcbb08783e4402f39db7e0f065992da2a4d35cd5433a5ef0d2d408/LN_1980_11_06_flat.pdf |title= Un jardín de amistad une a nuestro país con Japón |publisher= La Nación |date=1980-11-06|format=PDF |lang=es|page=10 }}</ref> La ĝardeno estis denove inaŭgurita post rekonstruo fare de la [[Masahito (princo Hitachi)|princo]] kaj princino Hitachi la 24-an de septembro 1997.<ref>{{cite web|url=http://www.parquemet.cl/areas-verdes/|title=Jardines - Jardín Japonés |author=Ministerio de Vivienda y Urbanismo de Chile|publisher=Parquemet.cl|archive-date=2015-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217001621/http://parquemet.cl/areas-verdes/|deadurl=yes}}</ref> La ĝardeno spertis du grandajn rekonstruojn. La unua renoviga laboro estis gvidata de la inĝeniero-agronomo Alexis Vidal,<ref>{{Cite web|author=Díaz Raffo|title=JARDIN JAPONES: delicada belleza en el cerro |url=https://web.archive.org/web/20020316183257fw_/http://www.tercera.cl/diario/1997/09/24/34.html}}</ref> kaj estis financita de la Ĉilia-Japana Komerca Ĉambro okaze de la festado de la centjariĝo de la ĉilia-japanaj rilatoj.<ref>{{cite web|url=http://www.camarachilejapon.cl/paginaEspanol/historia-es-new.html|title= Historia de la Cámara Chilena-Japonesa de Comercio e Industria A.G. |author= Cámara Chileno-Japonesa de Comercio e Industria}}</ref> Kaj la dua estis plenumita en la periodo inter 2017 kaj 2019 fare de la pejzaĝa dezajnisto Juan Manuel Gálvez.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://finde.latercera.com/aire-libre/jardin-japones-parque-metropolitano-2020/|title= Todo lo que debes saber del renovado Jardín Japonés del Parque Metropolitano |author= Torres Damaris |lang=es-CL}}</ref> [[Dosiero:Farol Yukimi - Jardín Japonés de Santiago.JPG|eta|maldekstra|Ŝtona lanterno Yukimi]] == Konstruaĵoj == Sur la komenca areo de 3600 m², kiu estis vastigita al 4500 m² en 2019,<ref name=":0" /> troviĝas granda centra lageto kun [[akvomuelejo]], apud ĝi — ligna [[pergolo]] en japana arkitektura stilo, muro el [[bambuo]] kaj diversaj ornamoj en [[japana arto|japana stilo]] tra la tuta teritorio, inter kiuj elstaras la ŝtonaj lanternoj "yukimi". Ankaŭ ekzistas rigardejo, de kie malfermiĝas vido al la financa kvartalo [[Sanhattan]], sur kies fono altiĝas [[Gran Torre Santiago|Gran Torre Costanera]] de la komplekso [[Costanera Center]]. Inter la flaŭro reprezentita en la parko, elstaras [[lotuso|lotusfloroj]], [[azaleo|azaleoj]], [[aceropalmato|japanaj aceroj]] kaj [[ĉerizarbo|ĉerizarboj]].<ref>{{cite web|url=http://www.chileestuyo.cl/historias-y-novedades-de-chile/oasis-urbanos-los-jardines-del-parque-metropolitano-de-santiago.html|title= Oasis urbanos: los jardines del Parque Metropolitano de Santiago |access-date=13-a de marto 2015|author= Servicio Nacional de Turismo de Chile |date=2012-10-15|work=Historioj kaj novaĵoj de Ĉilio|publisher=Chilestuyo.cl|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402193712/http://www.chileestuyo.cl/historias-y-novedades-de-chile/oasis-urbanos-los-jardines-del-parque-metropolitano-de-santiago.html|dead-url=yes}}</ref> <gallery mode="packed" heights="200"> Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 10.jpg|Artefaritaj riveretoj Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 04.jpg|Artefarita akvofalo Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 11.jpg|Akvorado Arce japonés A74014320250621.jpg|Japana acero aŭtune Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 05.jpg|Lageto </gallery> == Notoj == {{referencoj}} {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Santiago]] [[Kategorio:Santiago de Chile]] e1q2pnuqoowa7zswhj4whrw1txd70pt 9384862 9384859 2026-05-27T08:22:48Z Γλωσσολαλιά 253200 9384862 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |nomo = Japana ĝardeno de Santiago |bildo = Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 07.jpg |bildoteksto = Ponteto kaj kaskado de akvofaloj |landoj = {{Ĉilio}} |urbo = {{Santiago de Ĉilio}} |tipo = [[japana ĝardeno]] |dato = 1979 |arkitekto= Tadashi Asahi, Carmen Leicán |areo= 0,45 ha |metroo= Pedro de Valdivia }} '''Japana ĝardeno de Santiago''' ({{lang-es|Jardín Japonés de Santiago}}) estas tradicia [[japana ĝardeno]], situanta en la komunumo [[Providencia (Ĉilio)|Providencia]], en [[Santiago de Ĉilio]], ĉefurbo de [[Ĉilio]]. Ĝi estas parto de la [[Metropola parko de Santiago]] kaj troviĝas sur unu el la deklivoj de la [[San-Kristoforo (monto, Santiago)|monto San-Kristoforo]], kaj ĝia ĉefa enirejo situas en la kvartalo [[Pedro de Valdivia Norte]], proksime de la stacio de la [[Metroo de Santiago|metroo]] [[Pedro de Valdivia (metroo)|Pedro de Valdivia]].<ref>{{cite web|url=http://www.metrosantiago.cl/ciudad/vinculacionг-entorno/baquedano-l5/patrimonio/235|title= Jardín Japonés de Santiago |date=2015-03-13|author=[[Metroo de Santiago|Metro de Santiago]] |publisher=Metrosantiago.cl|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115242/http://www.metrosantiago.cl/ciudad/vinculacion-entorno/baquedano-l5/patrimonio/235|archive-date=2015-04-02}}</ref> == Historio == [[File:Jardín japonés Santiago.jpg|thumb|left|La ĝardeno en 2011]] La ĝardeno estis projektita de la arkitektoj Tadashi Asahi kaj Carmen Leicán kun la subteno de la Ĉilia-Japana Instituto de Kulturo. La unua ŝtono estis metita la 24-an de aprilo 1979, kaj ĝi estis oficiale inaŭgurita la 5-an de novembro 1980.<ref>{{cite web |url=https://arpa.udp.cl/uploads/r/cenfoto-udp/7/1/3/713ca1b29752268b0d5c81008dab2658ba167af05ec1809f3b1b2aef1b94b8ca/EC_1979_04_25_flat.pdf |title=Japón presente en el Parque Metropolitano |publisher=El Cronista |date=1979-04-25 |format=PDF |page=40|lang=es}}</ref><ref>{{cite web |url=https://arpa.udp.cl/uploads/r/cenfoto-udp/b/0/2/b02ebf748ddcbb08783e4402f39db7e0f065992da2a4d35cd5433a5ef0d2d408/LN_1980_11_06_flat.pdf |title= Un jardín de amistad une a nuestro país con Japón |publisher= La Nación |date=1980-11-06|format=PDF |lang=es|page=10 }}</ref> La ĝardeno estis denove inaŭgurita post rekonstruo fare de la [[Masahito (princo Hitachi)|princo]] kaj princino Hitachi la 24-an de septembro 1997.<ref>{{cite web|url=http://www.parquemet.cl/areas-verdes/|title=Jardines - Jardín Japonés |author=Ministerio de Vivienda y Urbanismo de Chile|publisher=Parquemet.cl|archive-date=2015-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217001621/http://parquemet.cl/areas-verdes/|deadurl=yes}}</ref> La ĝardeno spertis du grandajn rekonstruojn. La unua renoviga laboro estis gvidata de la inĝeniero-agronomo Alexis Vidal,<ref>{{Cite web|author=Díaz Raffo|title=JARDIN JAPONES: delicada belleza en el cerro |url=https://web.archive.org/web/20020316183257fw_/http://www.tercera.cl/diario/1997/09/24/34.html}}</ref> kaj estis financita de la Ĉilia-Japana Komerca Ĉambro okaze de la festado de la centjariĝo de la ĉilia-japanaj rilatoj.<ref>{{cite web|url=http://www.camarachilejapon.cl/paginaEspanol/historia-es-new.html|title= Historia de la Cámara Chilena-Japonesa de Comercio e Industria A.G. |author= Cámara Chileno-Japonesa de Comercio e Industria}}</ref> Kaj la dua estis plenumita en la periodo inter 2017 kaj 2019 fare de la pejzaĝa dezajnisto Juan Manuel Gálvez.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://finde.latercera.com/aire-libre/jardin-japones-parque-metropolitano-2020/|title= Todo lo que debes saber del renovado Jardín Japonés del Parque Metropolitano |author= Torres Damaris |lang=es-CL}}</ref> [[Dosiero:Farol Yukimi - Jardín Japonés de Santiago.JPG|eta|maldekstra|Ŝtona lanterno Yukimi]] == Konstruaĵoj == Sur la komenca areo de 3600 m², kiu estis vastigita al 4500 m² en 2019,<ref name=":0" /> troviĝas granda centra lageto kun [[akvomuelejo]], apud ĝi — ligna [[pergolo]] en japana arkitektura stilo, muro el [[bambuo]] kaj diversaj ornamoj en [[japana arto|japana stilo]] tra la tuta teritorio, inter kiuj elstaras la ŝtonaj lanternoj "yukimi". Ankaŭ ekzistas rigardejo, de kie malfermiĝas vido al la financa kvartalo [[Sanhattan]], sur kies fono altiĝas [[Gran Torre Santiago|Gran Torre Costanera]] de la komplekso [[Costanera Center]]. Inter la flaŭro reprezentita en la parko, elstaras [[lotuso|lotusfloroj]], [[azaleo|azaleoj]], [[aceropalmato|japanaj aceroj]] kaj [[ĉerizarbo|ĉerizarboj]].<ref>{{cite web|url=http://www.chileestuyo.cl/historias-y-novedades-de-chile/oasis-urbanos-los-jardines-del-parque-metropolitano-de-santiago.html|title= Oasis urbanos: los jardines del Parque Metropolitano de Santiago |access-date=13-a de marto 2015|author= Servicio Nacional de Turismo de Chile |date=2012-10-15|work=Historioj kaj novaĵoj de Ĉilio|publisher=Chilestuyo.cl|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402193712/http://www.chileestuyo.cl/historias-y-novedades-de-chile/oasis-urbanos-los-jardines-del-parque-metropolitano-de-santiago.html|dead-url=yes}}</ref> <gallery mode="packed" heights="200"> Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 10.jpg|Artefaritaj riveretoj Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 04.jpg|Artefarita akvofalo Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 11.jpg|Akvorado Arce japonés A74014320250621.jpg|Japana acero aŭtune Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 05.jpg|Lageto </gallery> == Notoj == {{referencoj}} {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Santiago]] [[Kategorio:Santiago de Chile]] kayzpvuzcdp8b2lsh1keirkvi5nw5z0 9384866 9384862 2026-05-27T08:32:08Z Γλωσσολαλιά 253200 9384866 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |nomo = Japana ĝardeno de Santiago |bildo = Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 07.jpg |bildoteksto = Ponteto kaj kaskado de akvofaloj |landoj = {{Ĉilio}} |urbo = {{Santiago de Ĉilio}} |tipo = [[japana ĝardeno]] |dato = 1979 |arkitekto= Tadashi Asahi, Carmen Leicán |areo= 0,45 ha |metroo= Pedro de Valdivia }} '''Japana ĝardeno de Santiago''' ({{lang-es|Jardín Japonés de Santiago}}) estas tradicia [[japana ĝardeno]], situanta en la komunumo [[Providencia (Ĉilio)|Providencia]], en [[Santiago de Ĉilio]], ĉefurbo de [[Ĉilio]]. Ĝi estas parto de la [[Metropola parko de Santiago]] kaj troviĝas sur unu el la deklivoj de la [[San-Kristoforo (monto, Santiago)|monto San-Kristoforo]], kaj ĝia ĉefa enirejo situas en la kvartalo [[Pedro de Valdivia Norte]], proksime de la stacio de la [[Metroo de Santiago|metroo]] [[Pedro de Valdivia (metroo)|Pedro de Valdivia]].<ref>{{cite web|url=http://www.metrosantiago.cl/ciudad/vinculacionг-entorno/baquedano-l5/patrimonio/235|title= Jardín Japonés de Santiago |date=2015-03-13|author=[[Metroo de Santiago|Metro de Santiago]] |publisher=Metrosantiago.cl|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115242/http://www.metrosantiago.cl/ciudad/vinculacion-entorno/baquedano-l5/patrimonio/235|archive-date=2015-04-02}}</ref> == Historio == [[File:Jardín japonés Santiago.jpg|thumb|left|La ĝardeno en 2011]] La ĝardeno estis projektita de la arkitektoj Tadashi Asahi kaj Carmen Leicán kun la subteno de la Ĉilia-Japana Instituto de Kulturo. La unua ŝtono estis metita la 24-an de aprilo 1979, kaj ĝi estis oficiale inaŭgurita la 5-an de novembro 1980.<ref>{{cite web |url=https://arpa.udp.cl/uploads/r/cenfoto-udp/7/1/3/713ca1b29752268b0d5c81008dab2658ba167af05ec1809f3b1b2aef1b94b8ca/EC_1979_04_25_flat.pdf |title=Japón presente en el Parque Metropolitano |publisher=El Cronista |date=1979-04-25 |format=PDF |page=40|lang=es}}</ref><ref>{{cite web |url=https://arpa.udp.cl/uploads/r/cenfoto-udp/b/0/2/b02ebf748ddcbb08783e4402f39db7e0f065992da2a4d35cd5433a5ef0d2d408/LN_1980_11_06_flat.pdf |title= Un jardín de amistad une a nuestro país con Japón |publisher= La Nación |date=1980-11-06|format=PDF |lang=es|page=10 }}</ref> La ĝardeno estis denove inaŭgurita post rekonstruo fare de la [[Masahito (princo Hitachi)|princo]] kaj princino Hitachi la 24-an de septembro 1997.<ref>{{cite web|url=http://www.parquemet.cl/areas-verdes/|title=Jardines - Jardín Japonés |author=Ministerio de Vivienda y Urbanismo de Chile|publisher=Parquemet.cl|archive-date=2015-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217001621/http://parquemet.cl/areas-verdes/|deadurl=yes}}</ref> La ĝardeno spertis du grandajn rekonstruojn. La unua renoviga laboro estis gvidata de la inĝeniero-agronomo Alexis Vidal,<ref>{{Cite web|author=Díaz Raffo|title=JARDIN JAPONES: delicada belleza en el cerro |url=https://web.archive.org/web/20020316183257fw_/http://www.tercera.cl/diario/1997/09/24/34.html}}</ref> kaj estis financita de la Ĉilia-Japana Komerca Ĉambro okaze de la festado de la centjariĝo de la ĉilia-japanaj rilatoj.<ref>{{cite web|url=http://www.camarachilejapon.cl/paginaEspanol/historia-es-new.html|title= Historia de la Cámara Chilena-Japonesa de Comercio e Industria A.G. |author= Cámara Chileno-Japonesa de Comercio e Industria}}</ref> Kaj la dua estis plenumita en la periodo inter 2017 kaj 2019 fare de la pejzaĝa dezajnisto Juan Manuel Gálvez.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://finde.latercera.com/aire-libre/jardin-japones-parque-metropolitano-2020/|title= Todo lo que debes saber del renovado Jardín Japonés del Parque Metropolitano |author= Torres Damaris |lang=es-CL}}</ref> [[Dosiero:Farol Yukimi - Jardín Japonés de Santiago.JPG|eta|maldekstra|Ŝtona lanterno Yukimi]] == Konstruaĵoj == Sur la komenca areo de 3600 m², kiu estis vastigita al 4500 m² en 2019,<ref name=":0" /> troviĝas granda centra lageto kun [[akvomuelejo]], apud ĝi — ligna [[pergolo]] en japana arkitektura stilo, muro el [[bambuo]] kaj diversaj ornamoj en [[japana arto|japana stilo]] tra la tuta teritorio, inter kiuj elstaras la ŝtonaj lanternoj "yukimi". Ankaŭ ekzistas rigardejo, de kie malfermiĝas vido al la financa kvartalo [[Sanhattan]], sur kies fono altiĝas [[Gran Torre Santiago|Gran Torre Costanera]] de la komplekso [[Costanera Center]]. Inter la flaŭro reprezentita en la parko, elstaras [[lotuso|lotusfloroj]], [[azaleo|azaleoj]], [[aceropalmato|japanaj aceroj]] kaj [[ĉerizarbo|ĉerizarboj]].<ref>{{cite web|url=http://www.chileestuyo.cl/historias-y-novedades-de-chile/oasis-urbanos-los-jardines-del-parque-metropolitano-de-santiago.html|title= Oasis urbanos: los jardines del Parque Metropolitano de Santiago |access-date=13-a de marto 2015|author= Servicio Nacional de Turismo de Chile |date=2012-10-15|work=Historioj kaj novaĵoj de Ĉilio|publisher=Chilestuyo.cl|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402193712/http://www.chileestuyo.cl/historias-y-novedades-de-chile/oasis-urbanos-los-jardines-del-parque-metropolitano-de-santiago.html|dead-url=yes}}</ref> <gallery mode="packed" heights="200"> Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 10.jpg|Artefaritaj riveretoj Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 04.jpg|Artefarita akvofalo Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 11.jpg|Akvorado Arce japonés A74014320250621.jpg|Japana acero aŭtune Jardín Japonés de Santiago - Mayo 2019 - 05.jpg|Lageto </gallery> == Notoj == {{referencoj}} {{Japanaj ĝardenoj}} [[Kategorio:Japana ĝardeno|Santiago]] [[Kategorio:Santiago de Ĉilio]] clzvh2u5tbx4rl5m21sgvvckvv9lhys 0 945093 9384852 2026-05-27T07:47:25Z Γλωσσολαλιά 253200 Alidirektigis al [[Metroo de Santiago de Ĉilio]] 9384852 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Metroo de Santiago de Ĉilio]] gw2kmukst3ktrsvs20aoxu51rkp6pk6 10 945094 9384861 2026-05-27T08:22:38Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:Coat of arms of Santiago (Chile).svg|link=|{{{1|15px}}}]] [[Santiago de Ĉilio]]<noinclude> </noinclude>" 9384861 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Coat of arms of Santiago (Chile).svg|link=|{{{1|15px}}}]] [[Santiago de Ĉilio]]<noinclude> </noinclude> 1j8zfa5ahev89q4oo8gqjdvlsq58uc8 1 945095 9384887 2026-05-27T08:59:26Z Alifono 114488 /* Deklaro aŭ Deklaracio? */ nova sekcio 9384887 wikitext text/x-wiki == Deklaro aŭ Deklaracio? == Konforme al diversaj jam ekzistantaj paĝoj en Vikipedio komencante kun Deklaracio de UN pri....mi porponas pli da koherecon kaj ŝanĝi la nomon al Deklaracio de Unuiĝintaj Nacioj. [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 08:59, 27 maj. 2026 (UTC) 8trxejx9hr7xp8i5pjjazsqevwrrspl 0 945096 9384890 2026-05-27T09:01:48Z Crosstor 3176 historiisto 9384890 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Emeriko|Imre]] Bánkúti,''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Bánkúti Imre''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], [[instruisto]], [[muzeologo]]. Lia familia nomvarianto estis ''Bánkuti''. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM45198 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=681272&date=2026-05-27 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1927|10|8}} en [[Battonya]], li mortis {{mortotago|2009|2|22}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis kun instruista licenco en [[Szeged]] en 1946, poste li akiris pedagogian diplomon en [[Scienca Universitato de Szeged]] en [[1950]]. Post la diplomo li estis [[asistanto]] en universitata instituto ĝis 1957. Tiam li estis forigita pro apogo de la [[Hungara revolucio de 1956]], poste li estis subbibliotekisto jaron en kulturdomo. Inter 1958–1961 li instruis en gimnazio en Budapeŝto, poste li estis muzeologo en la [[Hungara Nacia Muzeo]]. Ekde 1971 en alia muzeo li havis altajn postenojn ĝis sia pensiuliĝo en 1988. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1970 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Lia historia ĉeftemo estis [[Liberecbatalo de Rákóczi]]. Li edziĝis en 1951, lia edzino naskis gefilojn en 1953 kaj 1954. Li ricevis [[premio]]jn inter 1967-1998. == Elektitaj kontribuoj == * ''A magyar nép története.'' (kompilaĵo por studentoj, 1951) * ''Az Alföld népének harca a török hódítók ellen a mohácsi csata után. 1526–1527'' (1957) * ''Gazdasági irányítás és centralizáció a Rákóczi-szabadságharcban. 1703–1711.'' (1963) * ''A Rákóczi-szabadságharc gazdasági problémái.'' ([[disertaĵo]], 1969) * ''A kurucok első dunántúli hadjáratai. 1704. jan.–ápr.'' (1975) * ''A szatmári béke.'' (1981) * ''Pápa története a török uralom végétől a szatmári békéig. 1683–1711.'' (1994) * ''Dézsmabérlet, hadellátás, katonaellátás. Dokumentumok. 1692–1706.'' (2007) == Fontoj == * [https://nevpont.hu/palyakep/bankuti-imre-50abc biografio hungare] * [https://www.museum.hu/hir/352/Meghalt_Bankuti_Imre_1927-2009 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bánkuti Imre}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzeologoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} gnl6ypia4bktxwdtoewbxkm5m43qkes 0 945097 9384904 2026-05-27T09:28:53Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1352918766|Maurice Neumont]]" 9384904 wikitext text/x-wiki '''Maurice NEUMONT''' (naskiĝis en 1868 en [[Parizo]] - mortis 1930 samloke) estis franca [[Litografio|litografiisto]], pentristo, ilustristo kaj [[afiŝisto]]. <ref>{{cite web|title=Maurice Neumont (1868 - 1930)|url=https://www.musee-orsay.fr/en/ressources/artists-personalities-catalog/maurice-neumont-19004|publisher=Musée d'Orsay|access-date=18 December 2024}}</ref> Neumont kreis plurajn konatajn propagandajn afiŝojn dum la [[Unua Mondmilito]] kaj publikigis ilin en rimarkindaj ĵurnaloj kiel [[Gil Blas (periodaĵo)|Gil Blas]] kaj Le Courrier français.<ref>{{cite web|title=MAURICE NEUMONT DIES|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1930/02/12/96046898.html?zoom=16|work=The New York Times|access-date=18 December 2024}}</ref> Li ankaŭ kunfondis la ''salon des humoristes''. Li estis produktiva kontribuanto al la pariza arta scenejo kaj estis honorita pro sia eminenta kariero per nomumo de Kavaliro de la [[Honora legio|Legio de Honoro]].<ref>{{Cite web|title=Maurice Neumont Biography|url=https://www.thevintageposter.com/artist-biography/?at=MauriceNeumont}}</ref> [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj litografiistoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj]] 3xiol8vssykung3kej7l1jlkd5a1oat 9384905 9384904 2026-05-27T09:30:32Z Sj1mor 12103 9384905 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''Maurice NEUMONT''' (naskiĝis en 1868 en [[Parizo]] - mortis 1930 samloke) estis franca [[Litografio|litografiisto]], pentristo, ilustristo kaj [[afiŝisto]]. <ref>{{cite web|title=Maurice Neumont (1868 - 1930)|url=https://www.musee-orsay.fr/en/ressources/artists-personalities-catalog/maurice-neumont-19004|publisher=Musée d'Orsay|access-date=18 December 2024}}</ref> Neumont kreis plurajn konatajn propagandajn afiŝojn dum la [[Unua Mondmilito]] kaj publikigis ilin en rimarkindaj ĵurnaloj kiel [[Gil Blas (periodaĵo)|Gil Blas]] kaj Le Courrier français.<ref>{{cite web|title=MAURICE NEUMONT DIES|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1930/02/12/96046898.html?zoom=16|work=The New York Times|access-date=18 December 2024}}</ref> Li ankaŭ kunfondis la ''salon des humoristes''. Li estis produktiva kontribuanto al la pariza arta scenejo kaj estis honorita pro sia eminenta kariero per nomumo de Kavaliro de la [[Honora legio|Legio de Honoro]].<ref>{{Cite web|title=Maurice Neumont Biography|url=https://www.thevintageposter.com/artist-biography/?at=MauriceNeumont}}</ref> == Galerio == <gallery widths="200px" heights="190px"> Dosiero:On_Ne_Passe_Pas_1918.jpg|alternative=On Ne Passe Pas! (They shall not pass)|''{{Lang|fr|On Ne Passe Pas!}}'' ([[Ili ne pasos]]) Dosiero:La_Guerre_est_l'industrie_Nationale_de_la_Prusse.jpg Dosiero:Les_Mois_Fin_de_Siècle_série_4.png Dosiero:La_Baïonnette_numéro_18_couverture.tif Dosiero:Maurice_Neumont_-_Le_plan_d’Hindenburg,_1917.jpg Dosiero:Le_Grenadier,_Maurice_Neumont,_1915,_conservé_à_La_Contemporaine.jpg Dosiero:Tombe_de_Maurice_Neumont.jpg|alternative=Neumont's grave in Paris|La tombo de Neumont en [[Parizo]] Dosiero:Maurice_Neumont_plaque_-_1_Place_du_Calvaire,_Paris_18.jpg|alternative=Plaque commemorating Neumont at 1 Place du Calvaire, Paris, inscribed with “To Maurice Neumont, Artist, Painter, Lithographer. 1868-1930. Died in this house. His admirers, his friends.”|Plakedo memoranta Neumont ĉe 1 Place du Calvaire, Parizo, gravurita kun "Al Maurice Neumont, Artisto, Pentristo, Litografisto. 1868-1930. Mortis en ĉi tiu domo. Liaj admirantoj, liaj amikoj." </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Neumont, Maurice}} [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj litografiistoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj]] dnq2cpa9jmu1qayyqqfqyv5toikrsyi 0 945098 9384907 2026-05-27T09:34:02Z Γλωσσολαλιά 253200 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto insulo |Nomo = Aptekarskij-insulo |Akvejo = delto de Neva |Lando = Rusio |Regiono = Sankt-Peterburgo |Distrikto = Petrograda distrikto |Koordinatoj = 59/58/23/N/30/18/36/E |Areo = 2 |Bildo = Spb Aptekarsky Island Botanical Garden asv2019-09 img1.jpg |Bildoteksto = Vido al la Botanika ĝardeno de Petro la G..." 9384907 wikitext text/x-wiki {{Informkesto insulo |Nomo = Aptekarskij-insulo |Akvejo = delto de Neva |Lando = Rusio |Regiono = Sankt-Peterburgo |Distrikto = Petrograda distrikto |Koordinatoj = 59/58/23/N/30/18/36/E |Areo = 2 |Bildo = Spb Aptekarsky Island Botanical Garden asv2019-09 img1.jpg |Bildoteksto = Vido al la Botanika ĝardeno de Petro la Granda de la Botanika Instituto nome de V.L. Komarov de la Rusia Akademio de Sciencoj }} '''Aptekarskij-insulo''' (Apotekista insulo) — estas unu el la insuloj situantaj en la norda parto de la [[Riverdelto|delto]] de la rivero [[Neva]], apartenanta al la [[Petrograda distrikto]] de la urbo [[Sankt-Peterburgo]]. Ĝi estas apartigita de la [[Petrograda insulo]] per la rivero [[Karpovka (brako de Neva)|Karpovka]], de la insuloj [[Kamennij-insulo|Kamennij]] kaj [[Krestovskij-insulo (Sankt-Peterburgo)|Krestovskij]] — per la [[Malaja Nevka]], de la [[Viborgska flanko]] — per la [[Bolŝaja Nevka]]. La areo de la insulo estas ĉirkaŭ 2 {{km2}}. == Historio de la nomo == La finna nomo estas ''Korpisaari'' ({{lang-fi|Korpisaari — insulo de densa arbaro}}) — ''insulo kun praarbaro'' aŭ ''Korppisaari'' ({{lang-fi|Korppisaari}}) — ''Korva insulo''. La insulo havas ankaŭ rusajn nomojn — ''Dika'' aŭ ''Abia insulo''<ref name="Toponimia vortaro">Toponimia enciklopedio de Sankt-Peterburgo. — SPb.: Inform-eldona agentejo LIK, 2002. — P. 47</ref>. La nuna nomo ''Aptekarskij-insulo'' estas konata ekde 1726, donita pro la Apotekista ĝardeno (nun [[Botanika ĝardeno de BIN RAS|Botanika ĝardeno]]) kiu troviĝis sur la insulo<ref name="Toponimia vortaro" />. == Ĝenerala informo == Aptekarskij-insulo estas ligita kun la Petrograda per sep pontoj: [[Aptekarskij-ponto|Aptekarskij]], [[Petropavlovskij-ponto (Sankt-Peterburgo)|Petropavlovskij]], [[Silin-ponto|Silin]], [[Geslerovskij-ponto|Geslerovskij]], [[Karpovskij-ponto|Karpovskij]], [[Baroĉnij-ponto|Baroĉnij]] kaj [[Molodjoĵnij-ponto|Molodjoĵnij]], kun Kamennij-insulo — per la [[Kamennostrovskij-ponto]], kun la Viborgska flanko — per la [[Kantemirovskij-ponto]] kaj [[Grenaderskij-ponto]]. == Historio == Per dekreto de [[Petro la Granda|Petro la 1-a]] de [[1714]] la insulo estis donita por la bezonoj de la Medicina Kancelario kaj la Ĉefa Apoteko. Por kultivado de kuracplantoj en la sudorienta parto de la insulo oni aranĝis apotekistan ĝardenon, kiu donis la nomon al la insulo kaj fariĝis kun la tempo la [[Botanika ĝardeno de BIN RAS|Botanika ĝardeno]] kaj la [[Botanika Instituto nome de V. L. Komarov de RAS]]. Ĉi tie estis konstruita ankaŭ la "instrumenta kabano" — la unua en Rusio laborejo de medicinaj instrumentoj, kiu iniciatis la ĝis nun ekzistantan [[Krasnogvardeec (fabriko)|fabrikon "Krasnogvardeec"]]. [[Petro la Granda|Petro la 1-a]] permesis loĝi sur la insulo nur al servantoj kaj laboristoj de la Medicina Kancelario. La Apotekista setlejo havis multnacian karakteron: krom rusoj, tie loĝis germanoj, francoj, nederlandanoj, kiuj servis tie. La insulo estis "urbo en urbo": ĝi havis eĉ sian propran insulan sigelon, kion havis neniu el la peterburgaj partoj. La gvidanto de la Apotekista setlejo estis inspektisto, kiu asignis al la loĝantoj areojn por fojnorikolto kaj kontrolis la labortagan rutinon. [[Dosiero:Dacha Gromova.jpg|eta|maldekstre|[[Lopuĥinskij-ĝardeno]] kaj somerdomo de [[Gromov, Vasilij Feduloviĉ|Gromov]] sur Aptekarskij-insulo]] Dum la regado de [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]] kaj [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]] la insulo fariĝas moda somerdoma areo, ĉi tie oni konstruas aristokratajn bienojn kaj aranĝas parkojn. Ĝis niaj tagoj parte konserviĝis la [[Lopuĥinskij-ĝardeno]]. Komence de la 20-a jarcento sur la insulo komenciĝas aktiva konstruado de multloĝejaj domoj, kreitaj laŭ projektoj de la plej bonaj arkitektoj de Rusio: [[Ŝĉuko, Vladimir Aleksejeviĉ|V. A. Ŝĉuko]], [[Lidvall, Fjodor Ivanoviĉ|F. I. Lidvall]], [[Laleviĉ, Marian Stanisloviĉ|M. S. Laleviĉ]]. Somerdomo sur Aptekarskij-insulo — loko de la [[Atenco sur Aptekarskij-insulo|atenco]] kontraŭ [[Stolipin, Pjotr Arkadjeviĉ|P. A. Stolipin]] en aŭgusto 1906. Inter la konstruaĵoj de la soveta tempo menciindas la Unua domo de Lensovet (ark. [[Levinson, Jevgenij Adolfoviĉ|E. A. Levinson]], [[Fomin, Igor Ivanoviĉ|I. I. Fomin]], 1935), la komplekso de konstruaĵoj de la Leningrada televidcentro (ark. [[Speranskij, Sergej Borisoviĉ|S. B. Speranskij]], A. D. Kac, V. S. Vasilkovskij, inĝ. N. I. Djubov, 1963) kun la [[Televida turo de Sankt-Peterburgo|televida turo]] (1962), la Palaco de Junularo (ark. [[Izoitko, Askold Petroviĉ|A. P. Izoitko]], P. S. Proĥorov, V. P. Tropin, 1970-aj jaroj). Sur Aptekarskij-insulo en la 19-a kaj 20-a jarcentoj situis vico da industriaj entreprenoj, nun plejparte translokitaj el la insulo (kiel OA "Lenpoligrafmaŝ") aŭ fermitaj kaj eĉ malkonstruitaj por nova konstruado (la teritorio de la fabriko "Elektrik" ekde 2008 estas uzata por konstruado de la multetaĝa loĝkomplekso "Europa City"). Sur la insulo troviĝas signifa kvanto da sciencaj (ĉefe medicinaj) kaj edukaj institucioj, inkluzive de du ŝtataj universitatoj: [[Sankt-Peterburga ŝtata elektroteknika universitato]] (LETI) kaj [[Sankt-Peterburga ŝtata kemi-farmacia universitato]]. Kiel esploraj kaj kuracaj institucioj estas konataj la [[Instituto de eksperimenta medicino|Instituto de eksperimenta medicino de RAMS]], la [[Instituto de homa cerbo nome de N. P. Beĥtereva de RAS]]. La [[14-an de februaro]] [[1927]] estis malfermita la instituto por protekto de sano de infanoj kaj adoleskantoj (poste Esplorinstituto pri infanaj infektoj de la Sanministerio de Rusio, la nuna [[Infan-scienca klinika centro de infektaj malsanoj de FMBA de Rusio]]). Proksime troviĝas la federacia [[Esplorinstituto pri gripo nome de A. A. Smorodincev de la Sanministerio de Rusio]]<ref>{{cite web|title=Historio de la Esplorinstituto pri gripo en la retejo de la instituto.|url=http://influenza.spb.ru/institute/history/|access-date=2013-08-27|archive-date=2013-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929222844/http://www.influenza.spb.ru/institute/history/|url-status=live}}</ref>. Kun Aptekarskij-insulo estas ligita la vivo kaj agado de [[Pavlov, Ivan Petroviĉ|I. P. Pavlov]], [[Popov, Aleksandr Stepanoviĉ|A. S. Popov]], [[Ŝaljapin, Fjodor Ivanoviĉ|F. I. Ŝaljapin]], [[Stolipin, Pjotr Arkadjeviĉ|P. A. Stolipin]], [[Opekuŝin, Aleksandr Miĥajloviĉ|A. M. Opekuŝin]], [[Filonov, Pavel Nikolajeviĉ|P. N. Filonov]], [[Lozinskij, Miĥail Leonidoviĉ|M. L. Lozinskij]], [[Anikuŝin, Miĥail Konstantinoviĉ|M. K. Anikuŝin]], [[Beĥtereva, Natalja Petrovna|N. P. Beĥtereva]]. == Publike alireblaj muzeoj sur la insulo == [[Dosiero:Spb Aptekarsky Island Botanical Garden asv2019-09 img3.jpg|eta|Vido de Aptekarskij-insulo el aero: maldekstre — Botanika ĝardeno, dekstre — rivero Karpovka]] * De vivanta naturo — [[Botanika ĝardeno de BIN RAS|Botanika ĝardeno de la Botanika Instituto nome de V. L. Komarov de RAS]] (BIN RAS) * [[Memoriala muzeo de A. S. Popov (LETI)]] * Domo-muzeo de F. I. Ŝaljapin — unu el la filioj de la Sankt-Peterburga muzeo de teatra kaj muzika arto<ref>{{cite web |url = http://theatremuseum.ru/filial/dom_muzey_shalyapina|title = Domo-muzeo de F. I. Ŝaljapin |archive-url = https://web.archive.org/web/20190331220009/http://theatremuseum.ru/filial/dom_muzey_shalyapina |archive-date = 2019-03-31 }}</ref> * Muzeo de peterburga avangardo (Domo de M. V. Matjuŝin) — unu el la filioj de la Muzeo de historio de la urbo<ref>{{cite web|title=Retejo de la Muzeo de historio de la urbo. Filio.|url=http://www.spbmuseum.ru/themuseum/museum_complex/house_matjushin/|access-date=2013-08-27|archive-date=2019-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402211135/https://www.spbmuseum.ru/themuseum/museum_complex/house_matjushin/|url-status=live}}</ref> * Muzeo de historio de fotografio<ref>{{Cite web |url=http://www.photohismus.spb.ru/ |title=Muzeo de historio de fotografio. Ekspozicioj. Konstanta ekspozicio. Kolekto |access-date=2013-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180427132654/http://www.photohismus.spb.ru/ |archive-date=2018-04-27 |url-status=dead }}</ref> * Muzeo de porcelano kaj ŝako * Muzeo de historio de la Instituto de eksperimenta medicino de RAMS * Kultura centro Laborejo de M. K. Anikuŝin * Muzeo Arto de ventumilo * Memoriala Kabineto de Akademiano I. P. Pavlov == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Insuloj en Sankt-Peterburgo]] [[kategorio:Nevo]] 6bgc5r04v2czvyuohqeoa9nevge07mq 9384927 9384907 2026-05-27T09:44:11Z Γλωσσολαλιά 253200 /* Publike alireblaj muzeoj sur la insulo */ 9384927 wikitext text/x-wiki {{Informkesto insulo |Nomo = Aptekarskij-insulo |Akvejo = delto de Neva |Lando = Rusio |Regiono = Sankt-Peterburgo |Distrikto = Petrograda distrikto |Koordinatoj = 59/58/23/N/30/18/36/E |Areo = 2 |Bildo = Spb Aptekarsky Island Botanical Garden asv2019-09 img1.jpg |Bildoteksto = Vido al la Botanika ĝardeno de Petro la Granda de la Botanika Instituto nome de V.L. Komarov de la Rusia Akademio de Sciencoj }} '''Aptekarskij-insulo''' (Apotekista insulo) — estas unu el la insuloj situantaj en la norda parto de la [[Riverdelto|delto]] de la rivero [[Neva]], apartenanta al la [[Petrograda distrikto]] de la urbo [[Sankt-Peterburgo]]. Ĝi estas apartigita de la [[Petrograda insulo]] per la rivero [[Karpovka (brako de Neva)|Karpovka]], de la insuloj [[Kamennij-insulo|Kamennij]] kaj [[Krestovskij-insulo (Sankt-Peterburgo)|Krestovskij]] — per la [[Malaja Nevka]], de la [[Viborgska flanko]] — per la [[Bolŝaja Nevka]]. La areo de la insulo estas ĉirkaŭ 2 {{km2}}. == Historio de la nomo == La finna nomo estas ''Korpisaari'' ({{lang-fi|Korpisaari — insulo de densa arbaro}}) — ''insulo kun praarbaro'' aŭ ''Korppisaari'' ({{lang-fi|Korppisaari}}) — ''Korva insulo''. La insulo havas ankaŭ rusajn nomojn — ''Dika'' aŭ ''Abia insulo''<ref name="Toponimia vortaro">Toponimia enciklopedio de Sankt-Peterburgo. — SPb.: Inform-eldona agentejo LIK, 2002. — P. 47</ref>. La nuna nomo ''Aptekarskij-insulo'' estas konata ekde 1726, donita pro la Apotekista ĝardeno (nun [[Botanika ĝardeno de BIN RAS|Botanika ĝardeno]]) kiu troviĝis sur la insulo<ref name="Toponimia vortaro" />. == Ĝenerala informo == Aptekarskij-insulo estas ligita kun la Petrograda per sep pontoj: [[Aptekarskij-ponto|Aptekarskij]], [[Petropavlovskij-ponto (Sankt-Peterburgo)|Petropavlovskij]], [[Silin-ponto|Silin]], [[Geslerovskij-ponto|Geslerovskij]], [[Karpovskij-ponto|Karpovskij]], [[Baroĉnij-ponto|Baroĉnij]] kaj [[Molodjoĵnij-ponto|Molodjoĵnij]], kun Kamennij-insulo — per la [[Kamennostrovskij-ponto]], kun la Viborgska flanko — per la [[Kantemirovskij-ponto]] kaj [[Grenaderskij-ponto]]. == Historio == Per dekreto de [[Petro la Granda|Petro la 1-a]] de [[1714]] la insulo estis donita por la bezonoj de la Medicina Kancelario kaj la Ĉefa Apoteko. Por kultivado de kuracplantoj en la sudorienta parto de la insulo oni aranĝis apotekistan ĝardenon, kiu donis la nomon al la insulo kaj fariĝis kun la tempo la [[Botanika ĝardeno de BIN RAS|Botanika ĝardeno]] kaj la [[Botanika Instituto nome de V. L. Komarov de RAS]]. Ĉi tie estis konstruita ankaŭ la "instrumenta kabano" — la unua en Rusio laborejo de medicinaj instrumentoj, kiu iniciatis la ĝis nun ekzistantan [[Krasnogvardeec (fabriko)|fabrikon "Krasnogvardeec"]]. [[Petro la Granda|Petro la 1-a]] permesis loĝi sur la insulo nur al servantoj kaj laboristoj de la Medicina Kancelario. La Apotekista setlejo havis multnacian karakteron: krom rusoj, tie loĝis germanoj, francoj, nederlandanoj, kiuj servis tie. La insulo estis "urbo en urbo": ĝi havis eĉ sian propran insulan sigelon, kion havis neniu el la peterburgaj partoj. La gvidanto de la Apotekista setlejo estis inspektisto, kiu asignis al la loĝantoj areojn por fojnorikolto kaj kontrolis la labortagan rutinon. [[Dosiero:Dacha Gromova.jpg|eta|maldekstre|[[Lopuĥinskij-ĝardeno]] kaj somerdomo de [[Gromov, Vasilij Feduloviĉ|Gromov]] sur Aptekarskij-insulo]] Dum la regado de [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]] kaj [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]] la insulo fariĝas moda somerdoma areo, ĉi tie oni konstruas aristokratajn bienojn kaj aranĝas parkojn. Ĝis niaj tagoj parte konserviĝis la [[Lopuĥinskij-ĝardeno]]. Komence de la 20-a jarcento sur la insulo komenciĝas aktiva konstruado de multloĝejaj domoj, kreitaj laŭ projektoj de la plej bonaj arkitektoj de Rusio: [[Ŝĉuko, Vladimir Aleksejeviĉ|V. A. Ŝĉuko]], [[Lidvall, Fjodor Ivanoviĉ|F. I. Lidvall]], [[Laleviĉ, Marian Stanisloviĉ|M. S. Laleviĉ]]. Somerdomo sur Aptekarskij-insulo — loko de la [[Atenco sur Aptekarskij-insulo|atenco]] kontraŭ [[Stolipin, Pjotr Arkadjeviĉ|P. A. Stolipin]] en aŭgusto 1906. Inter la konstruaĵoj de la soveta tempo menciindas la Unua domo de Lensovet (ark. [[Levinson, Jevgenij Adolfoviĉ|E. A. Levinson]], [[Fomin, Igor Ivanoviĉ|I. I. Fomin]], 1935), la komplekso de konstruaĵoj de la Leningrada televidcentro (ark. [[Speranskij, Sergej Borisoviĉ|S. B. Speranskij]], A. D. Kac, V. S. Vasilkovskij, inĝ. N. I. Djubov, 1963) kun la [[Televida turo de Sankt-Peterburgo|televida turo]] (1962), la Palaco de Junularo (ark. [[Izoitko, Askold Petroviĉ|A. P. Izoitko]], P. S. Proĥorov, V. P. Tropin, 1970-aj jaroj). Sur Aptekarskij-insulo en la 19-a kaj 20-a jarcentoj situis vico da industriaj entreprenoj, nun plejparte translokitaj el la insulo (kiel OA "Lenpoligrafmaŝ") aŭ fermitaj kaj eĉ malkonstruitaj por nova konstruado (la teritorio de la fabriko "Elektrik" ekde 2008 estas uzata por konstruado de la multetaĝa loĝkomplekso "Europa City"). Sur la insulo troviĝas signifa kvanto da sciencaj (ĉefe medicinaj) kaj edukaj institucioj, inkluzive de du ŝtataj universitatoj: [[Sankt-Peterburga ŝtata elektroteknika universitato]] (LETI) kaj [[Sankt-Peterburga ŝtata kemi-farmacia universitato]]. Kiel esploraj kaj kuracaj institucioj estas konataj la [[Instituto de eksperimenta medicino|Instituto de eksperimenta medicino de RAMS]], la [[Instituto de homa cerbo nome de N. P. Beĥtereva de RAS]]. La [[14-an de februaro]] [[1927]] estis malfermita la instituto por protekto de sano de infanoj kaj adoleskantoj (poste Esplorinstituto pri infanaj infektoj de la Sanministerio de Rusio, la nuna [[Infan-scienca klinika centro de infektaj malsanoj de FMBA de Rusio]]). Proksime troviĝas la federacia [[Esplorinstituto pri gripo nome de A. A. Smorodincev de la Sanministerio de Rusio]]<ref>{{cite web|title=Historio de la Esplorinstituto pri gripo en la retejo de la instituto.|url=http://influenza.spb.ru/institute/history/|access-date=2013-08-27|archive-date=2013-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929222844/http://www.influenza.spb.ru/institute/history/|url-status=live}}</ref>. Kun Aptekarskij-insulo estas ligita la vivo kaj agado de [[Pavlov, Ivan Petroviĉ|I. P. Pavlov]], [[Popov, Aleksandr Stepanoviĉ|A. S. Popov]], [[Ŝaljapin, Fjodor Ivanoviĉ|F. I. Ŝaljapin]], [[Stolipin, Pjotr Arkadjeviĉ|P. A. Stolipin]], [[Opekuŝin, Aleksandr Miĥajloviĉ|A. M. Opekuŝin]], [[Filonov, Pavel Nikolajeviĉ|P. N. Filonov]], [[Lozinskij, Miĥail Leonidoviĉ|M. L. Lozinskij]], [[Anikuŝin, Miĥail Konstantinoviĉ|M. K. Anikuŝin]], [[Beĥtereva, Natalja Petrovna|N. P. Beĥtereva]]. == Publike alireblaj muzeoj sur la insulo == [[Dosiero:Spb Aptekarsky Island Botanical Garden asv2019-09 img3.jpg|eta|Vido de Aptekarskij-insulo el aero: maldekstre — Botanika ĝardeno, dekstre — rivero Karpovka]] * De vivanta naturo — [[Botanika ĝardeno de BIN RAS|Botanika ĝardeno de la Botanika Instituto nome de V. L. Komarov de RAS]] (BIN RAS) ** [[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)|Japana ĝardeno]] * [[Memoriala muzeo de A. S. Popov (LETI)]] * Domo-muzeo de F. I. Ŝaljapin — unu el la filioj de la Sankt-Peterburga muzeo de teatra kaj muzika arto<ref>{{cite web |url = http://theatremuseum.ru/filial/dom_muzey_shalyapina|title = Domo-muzeo de F. I. Ŝaljapin |archive-url = https://web.archive.org/web/20190331220009/http://theatremuseum.ru/filial/dom_muzey_shalyapina |archive-date = 2019-03-31 }}</ref> * Muzeo de peterburga avangardo (Domo de M. V. Matjuŝin) — unu el la filioj de la Muzeo de historio de la urbo<ref>{{cite web|title=Retejo de la Muzeo de historio de la urbo. Filio.|url=http://www.spbmuseum.ru/themuseum/museum_complex/house_matjushin/|access-date=2013-08-27|archive-date=2019-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402211135/https://www.spbmuseum.ru/themuseum/museum_complex/house_matjushin/|url-status=live}}</ref> * Muzeo de historio de fotografio<ref>{{Cite web |url=http://www.photohismus.spb.ru/ |title=Muzeo de historio de fotografio. Ekspozicioj. Konstanta ekspozicio. Kolekto |access-date=2013-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180427132654/http://www.photohismus.spb.ru/ |archive-date=2018-04-27 |url-status=dead }}</ref> * Muzeo de porcelano kaj ŝako * Muzeo de historio de la Instituto de eksperimenta medicino de RAMS * Kultura centro Laborejo de M. K. Anikuŝin * Muzeo Arto de ventumilo * Memoriala Kabineto de Akademiano I. P. Pavlov == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Insuloj en Sankt-Peterburgo]] [[kategorio:Nevo]] mbb8vcxo1blejobj9h5pny9g2mfv0aw 9384937 9384927 2026-05-27T09:57:50Z Γλωσσολαλιά 253200 9384937 wikitext text/x-wiki {{Informkesto insulo |nomo = Aptekarskij-insulo |akvejo = delto de Neva |ŝtato= Rusio |teritorio ={{Sankt-Peterburgo}}, [[Petrograda distrikto]] |Koordinatoj = 59/58/23/N/30/18/36/E |areo = 2 |dosiero= Spb Aptekarsky Island Botanical Garden asv2019-09 img1.jpg |priskribo de dosiero = Vido al la Botanika ĝardeno de Petro la Granda de la Botanika Instituto nome de V.L. Komarov de la Rusia Akademio de Sciencoj }} '''Aptekarskij-insulo''' (Apotekista insulo) — estas unu el la insuloj situantaj en la norda parto de la [[Riverdelto|delto]] de la rivero [[Neva]], apartenanta al la [[Petrograda distrikto]] de la urbo [[Sankt-Peterburgo]]. Ĝi estas apartigita de la [[Petrograda insulo]] per la rivero [[Karpovka (brako de Neva)|Karpovka]], de la insuloj [[Kamennij-insulo|Kamennij]] kaj [[Krestovskij-insulo (Sankt-Peterburgo)|Krestovskij]] — per la [[Malaja Nevka]], de la [[Viborgska flanko]] — per la [[Bolŝaja Nevka]]. La areo de la insulo estas ĉirkaŭ 2 {{km2}}. == Historio de la nomo == La finna nomo estas ''Korpisaari'' ({{lang-fi|Korpisaari — insulo de densa arbaro}}) — ''insulo kun praarbaro'' aŭ ''Korppisaari'' ({{lang-fi|Korppisaari}}) — ''Korva insulo''. La insulo havas ankaŭ rusajn nomojn — ''Dika'' aŭ ''Abia insulo''<ref name="Toponimia vortaro">Toponimia enciklopedio de Sankt-Peterburgo. — SPb.: Inform-eldona agentejo LIK, 2002. — P. 47</ref>. La nuna nomo ''Aptekarskij-insulo'' estas konata ekde 1726, donita pro la Apotekista ĝardeno (nun [[Botanika ĝardeno de BIN RAS|Botanika ĝardeno]]) kiu troviĝis sur la insulo<ref name="Toponimia vortaro" />. == Ĝenerala informo == Aptekarskij-insulo estas ligita kun la Petrograda per sep pontoj: [[Aptekarskij-ponto|Aptekarskij]], [[Petropavlovskij-ponto (Sankt-Peterburgo)|Petropavlovskij]], [[Silin-ponto|Silin]], [[Geslerovskij-ponto|Geslerovskij]], [[Karpovskij-ponto|Karpovskij]], [[Baroĉnij-ponto|Baroĉnij]] kaj [[Molodjoĵnij-ponto|Molodjoĵnij]], kun Kamennij-insulo — per la [[Kamennostrovskij-ponto]], kun la Viborgska flanko — per la [[Kantemirovskij-ponto]] kaj [[Grenaderskij-ponto]]. == Historio == Per dekreto de [[Petro la Granda|Petro la 1-a]] de [[1714]] la insulo estis donita por la bezonoj de la Medicina Kancelario kaj la Ĉefa Apoteko. Por kultivado de kuracplantoj en la sudorienta parto de la insulo oni aranĝis apotekistan ĝardenon, kiu donis la nomon al la insulo kaj fariĝis kun la tempo la [[Botanika ĝardeno de BIN RAS|Botanika ĝardeno]] kaj la [[Botanika Instituto nome de V. L. Komarov de RAS]]. Ĉi tie estis konstruita ankaŭ la "instrumenta kabano" — la unua en Rusio laborejo de medicinaj instrumentoj, kiu iniciatis la ĝis nun ekzistantan [[Krasnogvardeec (fabriko)|fabrikon "Krasnogvardeec"]]. [[Petro la Granda|Petro la 1-a]] permesis loĝi sur la insulo nur al servantoj kaj laboristoj de la Medicina Kancelario. La Apotekista setlejo havis multnacian karakteron: krom rusoj, tie loĝis germanoj, francoj, nederlandanoj, kiuj servis tie. La insulo estis "urbo en urbo": ĝi havis eĉ sian propran insulan sigelon, kion havis neniu el la peterburgaj partoj. La gvidanto de la Apotekista setlejo estis inspektisto, kiu asignis al la loĝantoj areojn por fojnorikolto kaj kontrolis la labortagan rutinon. [[Dosiero:Dacha Gromova.jpg|eta|maldekstre|[[Lopuĥinskij-ĝardeno]] kaj somerdomo de [[Gromov, Vasilij Feduloviĉ|Gromov]] sur Aptekarskij-insulo]] Dum la regado de [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]] kaj [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]] la insulo fariĝas moda somerdoma areo, ĉi tie oni konstruas aristokratajn bienojn kaj aranĝas parkojn. Ĝis niaj tagoj parte konserviĝis la [[Lopuĥinskij-ĝardeno]]. Komence de la 20-a jarcento sur la insulo komenciĝas aktiva konstruado de multloĝejaj domoj, kreitaj laŭ projektoj de la plej bonaj arkitektoj de Rusio: [[Ŝĉuko, Vladimir Aleksejeviĉ|V. A. Ŝĉuko]], [[Lidvall, Fjodor Ivanoviĉ|F. I. Lidvall]], [[Laleviĉ, Marian Stanisloviĉ|M. S. Laleviĉ]]. Somerdomo sur Aptekarskij-insulo — loko de la [[Atenco sur Aptekarskij-insulo|atenco]] kontraŭ [[Stolipin, Pjotr Arkadjeviĉ|P. A. Stolipin]] en aŭgusto 1906. Inter la konstruaĵoj de la soveta tempo menciindas la Unua domo de Lensovet (ark. [[Levinson, Jevgenij Adolfoviĉ|E. A. Levinson]], [[Fomin, Igor Ivanoviĉ|I. I. Fomin]], 1935), la komplekso de konstruaĵoj de la Leningrada televidcentro (ark. [[Speranskij, Sergej Borisoviĉ|S. B. Speranskij]], A. D. Kac, V. S. Vasilkovskij, inĝ. N. I. Djubov, 1963) kun la [[Televida turo de Sankt-Peterburgo|televida turo]] (1962), la Palaco de Junularo (ark. [[Izoitko, Askold Petroviĉ|A. P. Izoitko]], P. S. Proĥorov, V. P. Tropin, 1970-aj jaroj). Sur Aptekarskij-insulo en la 19-a kaj 20-a jarcentoj situis vico da industriaj entreprenoj, nun plejparte translokitaj el la insulo (kiel OA "Lenpoligrafmaŝ") aŭ fermitaj kaj eĉ malkonstruitaj por nova konstruado (la teritorio de la fabriko "Elektrik" ekde 2008 estas uzata por konstruado de la multetaĝa loĝkomplekso "Europa City"). Sur la insulo troviĝas signifa kvanto da sciencaj (ĉefe medicinaj) kaj edukaj institucioj, inkluzive de du ŝtataj universitatoj: [[Sankt-Peterburga ŝtata elektroteknika universitato]] (LETI) kaj [[Sankt-Peterburga ŝtata kemi-farmacia universitato]]. Kiel esploraj kaj kuracaj institucioj estas konataj la [[Instituto de eksperimenta medicino|Instituto de eksperimenta medicino de RAMS]], la [[Instituto de homa cerbo nome de N. P. Beĥtereva de RAS]]. La [[14-an de februaro]] [[1927]] estis malfermita la instituto por protekto de sano de infanoj kaj adoleskantoj (poste Esplorinstituto pri infanaj infektoj de la Sanministerio de Rusio, la nuna [[Infan-scienca klinika centro de infektaj malsanoj de FMBA de Rusio]]). Proksime troviĝas la federacia [[Esplorinstituto pri gripo nome de A. A. Smorodincev de la Sanministerio de Rusio]]<ref>{{cite web|title=Historio de la Esplorinstituto pri gripo en la retejo de la instituto.|url=http://influenza.spb.ru/institute/history/|access-date=2013-08-27|archive-date=2013-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929222844/http://www.influenza.spb.ru/institute/history/|url-status=live}}</ref>. Kun Aptekarskij-insulo estas ligita la vivo kaj agado de [[Pavlov, Ivan Petroviĉ|I. P. Pavlov]], [[Popov, Aleksandr Stepanoviĉ|A. S. Popov]], [[Ŝaljapin, Fjodor Ivanoviĉ|F. I. Ŝaljapin]], [[Stolipin, Pjotr Arkadjeviĉ|P. A. Stolipin]], [[Opekuŝin, Aleksandr Miĥajloviĉ|A. M. Opekuŝin]], [[Filonov, Pavel Nikolajeviĉ|P. N. Filonov]], [[Lozinskij, Miĥail Leonidoviĉ|M. L. Lozinskij]], [[Anikuŝin, Miĥail Konstantinoviĉ|M. K. Anikuŝin]], [[Beĥtereva, Natalja Petrovna|N. P. Beĥtereva]]. == Publike alireblaj muzeoj sur la insulo == [[Dosiero:Spb Aptekarsky Island Botanical Garden asv2019-09 img3.jpg|eta|Vido de Aptekarskij-insulo el aero: maldekstre — Botanika ĝardeno, dekstre — rivero Karpovka]] * De vivanta naturo — [[Botanika ĝardeno de BIN RAS|Botanika ĝardeno de la Botanika Instituto nome de V. L. Komarov de RAS]] (BIN RAS) ** [[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)|Japana ĝardeno]] * [[Memoriala muzeo de A. S. Popov (LETI)]] * Domo-muzeo de F. I. Ŝaljapin — unu el la filioj de la Sankt-Peterburga muzeo de teatra kaj muzika arto<ref>{{cite web |url = http://theatremuseum.ru/filial/dom_muzey_shalyapina|title = Domo-muzeo de F. I. Ŝaljapin |archive-url = https://web.archive.org/web/20190331220009/http://theatremuseum.ru/filial/dom_muzey_shalyapina |archive-date = 2019-03-31 }}</ref> * Muzeo de peterburga avangardo (Domo de M. V. Matjuŝin) — unu el la filioj de la Muzeo de historio de la urbo<ref>{{cite web|title=Retejo de la Muzeo de historio de la urbo. Filio.|url=http://www.spbmuseum.ru/themuseum/museum_complex/house_matjushin/|access-date=2013-08-27|archive-date=2019-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402211135/https://www.spbmuseum.ru/themuseum/museum_complex/house_matjushin/|url-status=live}}</ref> * Muzeo de historio de fotografio<ref>{{Cite web |url=http://www.photohismus.spb.ru/ |title=Muzeo de historio de fotografio. Ekspozicioj. Konstanta ekspozicio. Kolekto |access-date=2013-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180427132654/http://www.photohismus.spb.ru/ |archive-date=2018-04-27 |url-status=dead }}</ref> * Muzeo de porcelano kaj ŝako * Muzeo de historio de la Instituto de eksperimenta medicino de RAMS * Kultura centro Laborejo de M. K. Anikuŝin * Muzeo Arto de ventumilo * Memoriala Kabineto de Akademiano I. P. Pavlov == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Insuloj en Sankt-Peterburgo]] [[kategorio:Nevo]] n9n0vh7g6wwwhbjyz0weilu8oqcppmz 9384949 9384937 2026-05-27T10:06:26Z Γλωσσολαλιά 253200 9384949 wikitext text/x-wiki {{Informkesto insulo |nomo = Aptekarskij-insulo |akvejo = delto de Neva |ŝtato= Rusio |teritorio ={{Sankt-Peterburgo}}, [[Petrograda distrikto]] |Koordinatoj = 59/58/23/N/30/18/36/E |areo = 2 |dosiero= Spb Aptekarsky Island Botanical Garden asv2019-09 img1.jpg |priskribo de dosiero = Vido al la Botanika ĝardeno de Petro la Granda de la Botanika Instituto nome de V.L. Komarov de la Rusia Akademio de Sciencoj }} '''Aptekarskij-insulo''' (Apotekista insulo) — estas unu el la insuloj situantaj en la norda parto de la [[Riverdelto|delto]] de la rivero [[Neva]], apartenanta al la [[Petrograda distrikto]] de la urbo [[Sankt-Peterburgo]]. Ĝi estas apartigita de la [[Petrograda insulo]] per la rivero [[Karpovka (brako de Neva)|Karpovka]], de la insuloj [[Kamennij-insulo|Kamennij]] kaj [[Krestovskij-insulo (Sankt-Peterburgo)|Krestovskij]] — per la [[Malaja Nevka]], de la [[Viborgska flanko]] — per la [[Bolŝaja Nevka]]. La areo de la insulo estas ≈2 {{km2}}. == Historio de la nomo == La finna nomo estas ''Korpisaari'' ({{lang-fi|Korpisaari — insulo de densa arbaro}}) — ''insulo kun praarbaro'' aŭ ''Korppisaari'' ({{lang-fi|Korppisaari}}) — ''Korva insulo''. La insulo havas ankaŭ rusajn nomojn — ''Dika'' aŭ ''Abia insulo''<ref name="Toponimia vortaro">Toponimia enciklopedio de Sankt-Peterburgo. — SPb.: Inform-eldona agentejo LIK, 2002. — P. 47</ref>. La nuna nomo ''Aptekarskij-insulo'' estas konata ekde 1726, donita pro la Apotekista ĝardeno (nun [[Botanika ĝardeno de BIN RAS|Botanika ĝardeno]]) kiu troviĝis sur la insulo<ref name="Toponimia vortaro" />. == Ĝenerala informo == Aptekarskij-insulo estas ligita kun la Petrograda per sep pontoj: [[Aptekarskij-ponto|Aptekarskij]], [[Petropavlovskij-ponto (Sankt-Peterburgo)|Petropavlovskij]], [[Silin-ponto|Silin]], [[Geslerovskij-ponto|Geslerovskij]], [[Karpovskij-ponto|Karpovskij]], [[Baroĉnij-ponto|Baroĉnij]] kaj [[Molodjoĵnij-ponto|Molodjoĵnij]], kun Kamennij-insulo — per la [[Kamennostrovskij-ponto]], kun la Viborgska flanko — per la [[Kantemirovskij-ponto]] kaj [[Grenaderskij-ponto]]. == Historio == Per dekreto de [[Petro la Granda|Petro la 1-a]] de [[1714]] la insulo estis donita por la bezonoj de la Medicina Kancelario kaj la Ĉefa Apoteko. Por kultivado de kuracplantoj en la sudorienta parto de la insulo oni aranĝis apotekistan ĝardenon, kiu donis la nomon al la insulo kaj fariĝis kun la tempo la [[Botanika ĝardeno de BIN RAS|Botanika ĝardeno]] kaj la [[Botanika Instituto nome de V. L. Komarov de RAS]]. Ĉi tie estis konstruita ankaŭ la "instrumenta kabano" — la unua en Rusio laborejo de medicinaj instrumentoj, kiu iniciatis la ĝis nun ekzistantan [[Krasnogvardeec (fabriko)|fabrikon "Krasnogvardeec"]]. [[Petro la Granda|Petro la 1-a]] permesis loĝi sur la insulo nur al servantoj kaj laboristoj de la Medicina Kancelario. La Apotekista setlejo havis multnacian karakteron: krom rusoj, tie loĝis germanoj, francoj, nederlandanoj, kiuj servis tie. La insulo estis "urbo en urbo": ĝi havis eĉ sian propran insulan sigelon, kion havis neniu el la peterburgaj partoj. La gvidanto de la Apotekista setlejo estis inspektisto, kiu asignis al la loĝantoj areojn por fojnorikolto kaj kontrolis la labortagan rutinon. [[Dosiero:Dacha Gromova.jpg|eta|maldekstre|[[Lopuĥinskij-ĝardeno]] kaj somerdomo de [[Gromov, Vasilij Feduloviĉ|Gromov]] sur Aptekarskij-insulo]] Dum la regado de [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la 1-a]] kaj [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]] la insulo fariĝas moda somerdoma areo, ĉi tie oni konstruas aristokratajn bienojn kaj aranĝas parkojn. Ĝis niaj tagoj parte konserviĝis la [[Lopuĥinskij-ĝardeno]]. Komence de la 20-a jarcento sur la insulo komenciĝas aktiva konstruado de multloĝejaj domoj, kreitaj laŭ projektoj de la plej bonaj arkitektoj de Rusio: [[Ŝĉuko, Vladimir Aleksejeviĉ|V. A. Ŝĉuko]], [[Lidvall, Fjodor Ivanoviĉ|F. I. Lidvall]], [[Laleviĉ, Marian Stanisloviĉ|M. S. Laleviĉ]]. Somerdomo sur Aptekarskij-insulo — loko de la [[Atenco sur Aptekarskij-insulo|atenco]] kontraŭ [[Stolipin, Pjotr Arkadjeviĉ|P. A. Stolipin]] en aŭgusto 1906. Inter la konstruaĵoj de la soveta tempo menciindas la Unua domo de Lensovet (ark. [[Levinson, Jevgenij Adolfoviĉ|E. A. Levinson]], [[Fomin, Igor Ivanoviĉ|I. I. Fomin]], 1935), la komplekso de konstruaĵoj de la Leningrada televidcentro (ark. [[Speranskij, Sergej Borisoviĉ|S. B. Speranskij]], A. D. Kac, V. S. Vasilkovskij, inĝ. N. I. Djubov, 1963) kun la [[Televida turo de Sankt-Peterburgo|televida turo]] (1962), la Palaco de Junularo (ark. [[Izoitko, Askold Petroviĉ|A. P. Izoitko]], P. S. Proĥorov, V. P. Tropin, 1970-aj jaroj). Sur Aptekarskij-insulo en la 19-a kaj 20-a jarcentoj situis vico da industriaj entreprenoj, nun plejparte translokitaj el la insulo (kiel OA "Lenpoligrafmaŝ") aŭ fermitaj kaj eĉ malkonstruitaj por nova konstruado (la teritorio de la fabriko "Elektrik" ekde 2008 estas uzata por konstruado de la multetaĝa loĝkomplekso "Europa City"). Sur la insulo troviĝas signifa kvanto da sciencaj (ĉefe medicinaj) kaj edukaj institucioj, inkluzive de du ŝtataj universitatoj: [[Sankt-Peterburga ŝtata elektroteknika universitato]] (LETI) kaj [[Sankt-Peterburga ŝtata kemi-farmacia universitato]]. Kiel esploraj kaj kuracaj institucioj estas konataj la [[Instituto de eksperimenta medicino|Instituto de eksperimenta medicino de RAMS]], la [[Instituto de homa cerbo nome de N. P. Beĥtereva de RAS]]. La [[14-an de februaro]] [[1927]] estis malfermita la instituto por protekto de sano de infanoj kaj adoleskantoj (poste Esplorinstituto pri infanaj infektoj de la Sanministerio de Rusio, la nuna [[Infan-scienca klinika centro de infektaj malsanoj de FMBA de Rusio]]). Proksime troviĝas la federacia [[Esplorinstituto pri gripo nome de A. A. Smorodincev de la Sanministerio de Rusio]]<ref>{{cite web|title=Historio de la Esplorinstituto pri gripo en la retejo de la instituto.|url=http://influenza.spb.ru/institute/history/|access-date=2013-08-27|archive-date=2013-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929222844/http://www.influenza.spb.ru/institute/history/|url-status=live}}</ref>. Kun Aptekarskij-insulo estas ligita la vivo kaj agado de [[Pavlov, Ivan Petroviĉ|I. Pavlov]], [[Popov, Aleksandr Stepanoviĉ|A. Popov]], [[Ŝaljapin, Fjodor Ivanoviĉ|F. Ŝaljapin]], [[Stolipin, Pjotr Arkadjeviĉ|P. Stolipin]], [[Opekuŝin, Aleksandr Miĥajloviĉ|A. Opekuŝin]], [[Filonov, Pavel Nikolajeviĉ|P. Filonov]], [[Lozinskij, Miĥail Leonidoviĉ|M. Lozinskij]], [[Anikuŝin, Miĥail Konstantinoviĉ|M. Anikuŝin]], [[Beĥtereva, Natalja Petrovna|N. Beĥtereva]]. == Publike alireblaj muzeoj sur la insulo == [[Dosiero:Spb Aptekarsky Island Botanical Garden asv2019-09 img3.jpg|eta|Vido de Aptekarskij-insulo el aero: maldekstre — Botanika ĝardeno, dekstre — rivero Karpovka]] * De vivanta naturo — [[Botanika ĝardeno de BIN RAS|Botanika ĝardeno de la Botanika Instituto nome de V. L. Komarov de RAS]] (BIN RAS) ** [[Japana ĝardeno (Sankt-Peterburgo)|Japana ĝardeno]] * [[Memoriala muzeo de A. S. Popov (LETI)]] * Domo-muzeo de F. I. Ŝaljapin — unu el la filioj de la Sankt-Peterburga muzeo de teatra kaj muzika arto<ref>{{cite web |url = http://theatremuseum.ru/filial/dom_muzey_shalyapina|title = Domo-muzeo de F. I. Ŝaljapin |archive-url = https://web.archive.org/web/20190331220009/http://theatremuseum.ru/filial/dom_muzey_shalyapina |archive-date = 2019-03-31 }}</ref> * Muzeo de peterburga avangardo (Domo de M. V. Matjuŝin) — unu el la filioj de la Muzeo de historio de la urbo<ref>{{cite web|title=Retejo de la Muzeo de historio de la urbo. Filio.|url=http://www.spbmuseum.ru/themuseum/museum_complex/house_matjushin/|access-date=2013-08-27|archive-date=2019-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402211135/https://www.spbmuseum.ru/themuseum/museum_complex/house_matjushin/|url-status=live}}</ref> * Muzeo de historio de fotografio<ref>{{Cite web |url=http://www.photohismus.spb.ru/ |title=Muzeo de historio de fotografio. Ekspozicioj. Konstanta ekspozicio. Kolekto |access-date=2013-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180427132654/http://www.photohismus.spb.ru/ |archive-date=2018-04-27 |url-status=dead }}</ref> * Muzeo de porcelano kaj ŝako * Muzeo de historio de la Instituto de eksperimenta medicino de RAMS * Kultura centro Laborejo de M. K. Anikuŝin * Muzeo Arto de ventumilo * Memoriala Kabineto de Akademiano I. P. Pavlov == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Insuloj en Sankt-Peterburgo]] [[kategorio:Nevo]] 5rs8dya73ck1cyq224r8vftd3l6p16j 0 945099 9384908 2026-05-27T09:35:04Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1354916818|Samuel Smiles]]" 9384908 wikitext text/x-wiki '''Samuel SMILES''' (naskiĝis la 23-an de decembro 1812 en [[Haddington]], [[East Lothian]], [[Skotlando]]; mortis la 16-an de aprilo 1904 en [[Londono]]) estis brita verkisto kaj registara reformisto, la fondinto de [[Memhelpo|memhelpa literaturo]]. Kvankam li kampanjis sur [[Ĉartismo|ĉartista]] platformo, li antaŭenigis la ideon, ke pli da progreso venus de novaj sintenoj ol de novaj leĝoj. Lia ĉefverko, ''Memhelpo'' (1859), antaŭenigis [[Ŝparo|ŝparemon]] kaj asertis, ke [[malriĉeco]] estis kaŭzita plejparte de nerespondecaj kutimoj, samtempe atakante materialismon kaj ''[[laissez-faire]]''-registaron. Ĝi estis nomita "la biblio de mez- viktoria liberalismo" kaj havis daŭrajn efikojn sur brita politika pensado. * {{Gutenberg|id=224}} * [http://www.virtuescience.com/samuel-smiles.html ''Character'' by Samuel Smiles in html format] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810044503/http://www.virtuescience.com/samuel-smiles.html|date=10 August 2022}} 10 August 2022 at the Wayback Machine * [http://www.butler-bowdon.com/samuel-smiles---self-help.html Commentary on ''Self-Help''] by Tom Butler-Bowdon * [https://haddingtonshistory.org.uk/Resources-links Haddington's History Society] - Paper on Samuel Smiles [[Kategorio:Skotaj biografoj]] 3skphtxgpzwjgx39nm5psh6s72eqyho 9384911 9384908 2026-05-27T09:35:42Z Sj1mor 12103 9384911 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Samuel SMILES''' (naskiĝis la 23-an de decembro 1812 en [[Haddington]], [[East Lothian]], [[Skotlando]]; mortis la 16-an de aprilo 1904 en [[Londono]]) estis brita verkisto kaj registara reformisto, la fondinto de [[Memhelpo|memhelpa literaturo]]. Kvankam li kampanjis sur [[Ĉartismo|ĉartista]] platformo, li antaŭenigis la ideon, ke pli da progreso venus de novaj sintenoj ol de novaj leĝoj. Lia ĉefverko, ''Memhelpo'' (1859), antaŭenigis [[Ŝparo|ŝparemon]] kaj asertis, ke [[malriĉeco]] estis kaŭzita plejparte de nerespondecaj kutimoj, samtempe atakante materialismon kaj ''[[laissez-faire]]''-registaron. Ĝi estis nomita "la biblio de mez- viktoria liberalismo" kaj havis daŭrajn efikojn sur brita politika pensado. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=224}} * [http://www.virtuescience.com/samuel-smiles.html ''Character'' by Samuel Smiles in html format] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810044503/http://www.virtuescience.com/samuel-smiles.html|date=10 August 2022}} 10 August 2022 at the Wayback Machine * [http://www.butler-bowdon.com/samuel-smiles---self-help.html Commentary on ''Self-Help''] by Tom Butler-Bowdon * [https://haddingtonshistory.org.uk/Resources-links Haddington's History Society] - Paper on Samuel Smiles {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Smiles, Samuel}} [[Kategorio:Skotaj verkistoj]] [[Kategorio:Skotaj biografoj]] ltboxz6n5qn4og7f8itpsbt5ozhrzgb 9384922 9384911 2026-05-27T09:39:09Z Sj1mor 12103 9384922 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Samuel SMILES''' (naskiĝis la 23-an de decembro 1812 en [[Haddington]], [[East Lothian]], [[Skotlando]]; mortis la 16-an de aprilo 1904 en [[Londono]]) estis brita verkisto kaj registara reformisto, la fondinto de [[Memhelpo|memhelpa literaturo]]. Kvankam li kampanjis sur [[Ĉartismo|ĉartista]] platformo, li antaŭenigis la ideon, ke pli da progreso venus de novaj sintenoj ol de novaj leĝoj. Lia ĉefverko, ''Memhelpo'' (1859), antaŭenigis [[Ŝparo|ŝparemon]] kaj asertis, ke [[malriĉeco]] estis kaŭzita plejparte de nerespondecaj kutimoj, samtempe atakante materialismon kaj ''[[laissez-faire]]''-registaron. Ĝi estis nomita "la biblio de mez- viktoria liberalismo" kaj havis daŭrajn efikojn sur brita politika pensado. [[Dosiero:Smiles Samuel black white.jpg|eta|Samuel Smiles]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=224}} * [http://www.virtuescience.com/samuel-smiles.html ''Character'' by Samuel Smiles in html format] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810044503/http://www.virtuescience.com/samuel-smiles.html|date=10 August 2022}} 10 August 2022 at the Wayback Machine * [http://www.butler-bowdon.com/samuel-smiles---self-help.html Commentary on ''Self-Help''] by Tom Butler-Bowdon * [https://haddingtonshistory.org.uk/Resources-links Haddington's History Society] - Paper on Samuel Smiles {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Smiles, Samuel}} [[Kategorio:Skotaj verkistoj]] [[Kategorio:Skotaj biografoj]] 692b0wcwo656xdbm94l98rucnj3qvn9 9384929 9384922 2026-05-27T09:51:19Z Sj1mor 12103 9384929 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Samuel SMILES''' (naskiĝis la 23-an de decembro 1812 en [[Haddington]], [[East Lothian]], [[Skotlando]]; mortis la 16-an de aprilo 1904 en [[Londono]]) estis brita verkisto kaj reformisto. Li estis aŭtoro de libroj pri moralaj kaj filozofiaj temoj, plenaj de faktoj el la biografioj de grandaj homoj kaj tiele la fondinto de memhelpa literaturo. Kvankam li kampanjis sur [[Ĉartismo|ĉartista]] platformo, li antaŭenigis la ideon, ke pli da progreso venus de novaj sintenoj ol de novaj leĝoj. Lia ĉefverko, ''Memhelpo'' (1859, [[d:Q3667379]]), antaŭenigis [[Ŝparo|ŝparemon]] kaj asertis, ke [[malriĉeco]] estis kaŭzita plejparte de nerespondecaj kutimoj, samtempe atakante materialismon kaj ''[[laissez-faire]]''-registaron. Ĝi estis nomita "la biblio de mez- viktoria liberalismo" kaj havis daŭrajn efikojn sur brita politika pensado. [[Dosiero:Smiles Samuel black white.jpg|eta|Samuel Smiles]]Aldone al memhelpa literaturo, li verkis biografiojn de pluraj eminentaj britaj inĝenieroj kaj inventintoj, industriaj pioniroj kaj natursciencistoj de sia tempo ([[George Stephenson]], [[Robert Stephenson]], [[Thomas Telford]], [[James Nasmyth]], [[Josiah Wedgwood]], [[Matthew Boulton]], [[James Watt]]) same kiel biografiojn de la [[hugenotoj]] kaj iliaj kolonioj kaj preĝejoj en [[Anglio]] kaj [[Irlando]] (''The Huguenots: Their Settlements, Churches, & Industries in England and Ireland'', John Murray, Londono 1867). Citaĵoj el la memhelpaj libroj de Smiles influis la movadon de la ''Nova Penso'' ([[d:Q940573]]) en [[Usono]] kaj Anglio de la malfrua 19-a jarcento, precipe Orison Swett Marden, kiu diris, ke lia frua ambicio estis iĝi "la Samuel Smiles de Usono". La verkoj de Smiles ankaŭ estis aprezataj de la eminenta [[liberala]] politikisto kaj parlamentano Arthur Roebuck kaj la anglikana episkopo de Ripon kaj Leeds William Boyd Carpenter. Nuntempe, Samuel Smiles estas pli bone konata kiel aŭtoro de verkoj glorantaj la virtojn de memhelpo kaj biografioj kronikantaj la atingojn de "heroaj" [[Inĝeniero|inĝenieroj]]. == Verkaro == === Memhelpaj temoj === * ''[[:en:Self-Help_(Smiles_book)|Self-Help]]'', 1859 * ''Character'', 1871 * ''Thrift'', 1875 * ''Duty'', 1880 * ''Life and Labour'', 1887 === Biografiaj verkoj === * ''The Life of [[:en:George_Stephenson|George Stephenson]]'', 1857 * ''The Story of The Life of George Stephenson'', London, 1859 (abridgement of the above) * ''Brief biographies'', Boston, 1860 (articles reprinted from periodicals such as the ''Quarterly Review'') * ''[[:en:Lives_of_the_Engineers|Lives of the Engineers]]'', 5 vol, London 1862 ** Vol 1, Early engineers&#x20;– [[:en:James_Brindley|James Brindley]], [[:en:Sir_Cornelius_Vermuyden|Sir Cornelius Vermuyden]], Sir [[:en:Hugh_Myddleton|Hugh Myddleton]], Capt [[:en:John_Perry_(engineer)|John Perry]] ** Vol 2, Harbours, Lighthouses and Bridges&#x20;– [[:en:John_Smeaton|John Smeaton]] and [[:en:John_Rennie_the_Elder|John Rennie]] (1761–1821) ** Vol 3, History of Roads&#x20;– [[:en:John_Metcalf_(civil_engineer)|John Metcalf]] and [[:en:Thomas_Telford|Thomas Telford]] ** Vol 4, The Steam Engine&#x20;– [[:en:Boulton_and_Watt|Boulton and Watt]] ** Vol 5, The Locomotive&#x20;– [[:en:George_Stephenson|George Stephenson]] and [[:en:Robert_Stephenson|Robert Stephenson]] * ''Industrial Biography'', 1863 ** Inkluzivas vivojn de Andrew Yarranton, Benjamin Huntsman, Dud Dudley, Henry Maudslay, Joseph Clement, ktp. * Vol 4 ''[[:en:Boulton_and_Watt|Boulton and Watt]]'', 1865 * ''The [[:en:Huguenots|Huguenots]]: Their Settlements, Churches and Industries in England and Ireland'', 1867 * ''The Huguenots in France''. 1870 * ''Lives of the Engineers'', new ed. in 5 vols, 1874 ** (inkluzivas la vivojn de Stephenson kaj Boulton kaj Watt) * ''Life of a Scotch Naturalist: [[:en:Thomas_Edward_(naturalist)|Thomas Edward]]'', 1875 * ''[[:en:George_Moore_(philanthropist)|George Moore]], Merchant and Philanthropist'', 1878 * ''[[:en:Robert_Dick_(geologist)|Robert Dick]], Baker of Thurso, Geologist and Botanist'', 1878 * ''Men of Invention and Industry'', 1884 ** [[:en:Phineas_Pett|Phineas Pett]], [[:en:Francis_Pettit_Smith|Francis Pettit Smith]], [[:en:John_Harrison|John Harrison]], [[:en:John_Lombe|John Lombe]], [[:en:William_Murdoch|William Murdoch]], [[:en:Friedrich_Koenig|Frederick Koenig]], The Walter family of ''The Times'', [[:en:William_Clowes_(Printer)|William Clowes]], [[:en:Charles_Bianconi|Charles Bianconi]], and chapters on [[:en:Industry_in_Ireland|Industry in Ireland]], [[:en:Shipbuilding_in_Belfast|Shipbuilding in Belfast]], Astronomers and students in humble life * ''[[:en:James_Nasmyth|James Nasmyth]], engineer, an autobiography'', ed. Samuel Smiles, 1885 * ''A Publisher and his Friends. Memoir and Correspondence of the Late [[:en:John_Murray_(1737–1793)|John Murray]]'', 1891 * ''[[:en:Jacques_Jasmin|Jasmin]]. Barber, poet, Philanthropist'', 1891 * ''[[:en:Josiah_Wedgwood|Josiah Wedgwood]], his Personal History'', 1894 * ''The Autobiography of Samuel Smiles, LLD'', ed. [[:en:Thomas_Mackay|T. Mackay]], 1905 – [https://books.google.com/books?id=DstIAAAAMAAJ New York edition] La kresko de [[industria arkeologio]] kaj historio en Britio ekde la 1960-aj jaroj kaŭzis la represadon de pluraj el ĉi tiuj titoloj, kaj kelkaj estas haveblaj en la reto el tiaj fontoj kiel [[Projekto Gutenberg]], menciita sube. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=224}} * [http://www.virtuescience.com/samuel-smiles.html ''Character'' by Samuel Smiles in html format] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810044503/http://www.virtuescience.com/samuel-smiles.html|date=10 August 2022}} 10 August 2022 at the Wayback Machine * [http://www.butler-bowdon.com/samuel-smiles---self-help.html Commentary on ''Self-Help''] by Tom Butler-Bowdon * [https://haddingtonshistory.org.uk/Resources-links Haddington's History Society] - Paper on Samuel Smiles {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Smiles, Samuel}} [[Kategorio:Skotaj verkistoj]] [[Kategorio:Skotaj biografoj]] okqr4rwo58gulb3xcr7c8f0lilocx5i 9384977 9384929 2026-05-27T10:35:28Z Sj1mor 12103 9384977 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Samuel SMILES''' (naskiĝis la 23-an de decembro 1812 en [[Haddington]], [[East Lothian]], [[Skotlando]]; mortis la 16-an de aprilo 1904 en [[Londono]]) estis brita verkisto kaj reformisto. Li estis aŭtoro de libroj pri moralaj kaj filozofiaj temoj, plenaj de faktoj el la biografioj de grandaj homoj kaj tiele la fondinto de memhelpa literaturo. Kvankam li kampanjis sur [[Ĉartismo|ĉartista]] platformo, li antaŭenigis la ideon, ke pli da progreso venus de novaj sintenoj ol de novaj leĝoj. Lia ĉefverko, ''Memhelpo'' (1859, [[d:Q3667379]]), antaŭenigis [[Ŝparo|ŝparemon]] kaj asertis, ke [[malriĉeco]] estis kaŭzita plejparte de nerespondecaj kutimoj, samtempe atakante materialismon kaj ''[[laissez-faire]]''-registaron. Ĝi estis nomita "la biblio de mez- viktoria liberalismo" kaj havis daŭrajn efikojn sur brita politika pensado. [[Dosiero:Smiles Samuel black white.jpg|eta|Samuel Smiles]]Aldone al memhelpa literaturo, li verkis biografiojn de pluraj eminentaj britaj inĝenieroj kaj inventintoj, industriaj pioniroj kaj natursciencistoj de sia tempo ([[George Stephenson]], [[Robert Stephenson]], [[Thomas Telford]], [[James Nasmyth]], [[Josiah Wedgwood]], [[Matthew Boulton]], [[James Watt]]) same kiel biografiojn de la [[hugenotoj]] kaj iliaj kolonioj kaj preĝejoj en [[Anglio]] kaj [[Irlando]] (''The Huguenots: Their Settlements, Churches, & Industries in England and Ireland'', John Murray, Londono 1867). Citaĵoj el la memhelpaj libroj de Smiles influis la movadon de la ''Nova Penso'' ([[d:Q940573]]) en [[Usono]] kaj Anglio de la malfrua 19-a jarcento, precipe Orison Swett Marden, kiu diris, ke lia frua ambicio estis iĝi "la Samuel Smiles de Usono". La verkoj de Smiles ankaŭ estis aprezataj de la eminenta [[liberala]] politikisto kaj parlamentano Arthur Roebuck kaj la anglikana episkopo de Ripon kaj Leeds William Boyd Carpenter. Nuntempe, Samuel Smiles estas pli bone konata kiel aŭtoro de verkoj glorantaj la virtojn de memhelpo kaj biografioj kronikantaj la atingojn de "heroaj" [[Inĝeniero|inĝenieroj]]. == Verkaro == === Memhelpaj temoj === * ''[[:en:Self-Help_(Smiles_book)|Self-Help]]'', 1859 * ''Character'', 1871 * ''Thrift'', 1875 * ''Duty'', 1880 * ''Life and Labour'', 1887 === Biografiaj verkoj === * ''The Life of [[:en:George_Stephenson|George Stephenson]]'', 1857 * ''The Story of The Life of George Stephenson'', London, 1859 (abridgement of the above) * ''Brief biographies'', Boston, 1860 (articles reprinted from periodicals such as the ''Quarterly Review'') * ''[[:en:Lives_of_the_Engineers|Lives of the Engineers]]'', 5 vol, London 1862 ** Vol 1, Early engineers&#x20;– [[:en:James_Brindley|James Brindley]], [[:en:Sir_Cornelius_Vermuyden|Sir Cornelius Vermuyden]], Sir [[:en:Hugh_Myddleton|Hugh Myddleton]], Capt [[:en:John_Perry_(engineer)|John Perry]] ** Vol 2, Harbours, Lighthouses and Bridges&#x20;– [[:en:John_Smeaton|John Smeaton]] and [[:en:John_Rennie_the_Elder|John Rennie]] (1761–1821) ** Vol 3, History of Roads&#x20;– [[:en:John_Metcalf_(civil_engineer)|John Metcalf]] and [[:en:Thomas_Telford|Thomas Telford]] ** Vol 4, The Steam Engine&#x20;– [[:en:Boulton_and_Watt|Boulton and Watt]] ** Vol 5, The Locomotive&#x20;– [[:en:George_Stephenson|George Stephenson]] and [[:en:Robert_Stephenson|Robert Stephenson]] * ''Industrial Biography'', 1863 ** Inkluzivas vivojn de Andrew Yarranton, Benjamin Huntsman, Dud Dudley, Henry Maudslay, Joseph Clement, ktp. * Vol 4 ''[[:en:Boulton_and_Watt|Boulton and Watt]]'', 1865 * ''The [[:en:Huguenots|Huguenots]]: Their Settlements, Churches and Industries in England and Ireland'', 1867 * ''The Huguenots in France''. 1870 * ''Lives of the Engineers'', new ed. in 5 vols, 1874 ** (inkluzivas la vivojn de Stephenson kaj Boulton kaj Watt) * ''Life of a Scotch Naturalist: [[:en:Thomas_Edward_(naturalist)|Thomas Edward]]'', 1875 * ''[[:en:George_Moore_(philanthropist)|George Moore]], Merchant and Philanthropist'', 1878 * ''[[:en:Robert_Dick_(geologist)|Robert Dick]], Baker of Thurso, Geologist and Botanist'', 1878 * ''Men of Invention and Industry'', 1884 ** [[:en:Phineas_Pett|Phineas Pett]], [[:en:Francis_Pettit_Smith|Francis Pettit Smith]], [[:en:John_Harrison|John Harrison]], [[:en:John_Lombe|John Lombe]], [[:en:William_Murdoch|William Murdoch]], [[:en:Friedrich_Koenig|Frederick Koenig]], The Walter family of ''The Times'', [[:en:William_Clowes_(Printer)|William Clowes]], [[:en:Charles_Bianconi|Charles Bianconi]], and chapters on [[:en:Industry_in_Ireland|Industry in Ireland]], [[:en:Shipbuilding_in_Belfast|Shipbuilding in Belfast]], Astronomers and students in humble life * ''[[:en:James_Nasmyth|James Nasmyth]], engineer, an autobiography'', ed. Samuel Smiles, 1885 * ''A Publisher and his Friends. Memoir and Correspondence of the Late [[:en:John_Murray_(1737–1793)|John Murray]]'', 1891 * ''[[:en:Jacques_Jasmin|Jasmin]]. Barber, poet, Philanthropist'', 1891 * ''[[:en:Josiah_Wedgwood|Josiah Wedgwood]], his Personal History'', 1894 * ''The Autobiography of Samuel Smiles, LLD'', ed. [[:en:Thomas_Mackay|T. Mackay]], 1905 – [https://books.google.com/books?id=DstIAAAAMAAJ New York edition] La kresko de [[industria arkeologio]] kaj historio en Britio ekde la 1960-aj jaroj kaŭzis la represadon de pluraj el ĉi tiuj titoloj, kaj kelkaj estas haveblaj en la reto el tiaj fontoj kiel [[Projekto Gutenberg]], menciita sube. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=224}} * [http://www.virtuescience.com/samuel-smiles.html ''Character'' by Samuel Smiles in html format] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810044503/http://www.virtuescience.com/samuel-smiles.html|date=10 August 2022}} 10 August 2022 at the Wayback Machine * [http://www.butler-bowdon.com/samuel-smiles---self-help.html Commentary on ''Self-Help''] by Tom Butler-Bowdon * [https://haddingtonshistory.org.uk/Resources-links Haddington's History Society] - Paper on Samuel Smiles {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Smiles, Samuel}} [[Kategorio:Skotaj biografoj]] [[Kategorio:Britaj verkistoj]] 5b6jv33l3spq0mik29jjdwl3gy7cs8p 0 945100 9384910 2026-05-27T09:35:22Z Γλωσσολαλιά 253200 Alidirektigis al [[Botanika ĝardeno (Sankt-Peterburgo)]] 9384910 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Botanika ĝardeno (Sankt-Peterburgo)]] my6o38icq4x69mcrpuziguqraex5a0g 0 945101 9384919 2026-05-27T09:37:57Z Γλωσσολαλιά 253200 Alidirektigis al [[Aptekarskij-insulo]] 9384919 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Aptekarskij-insulo]] t4gk20g66z4sar8zitvh08ycx6qko19 0 945102 9384921 2026-05-27T09:38:56Z Γλωσσολαλιά 253200 Alidirektigis al [[Ivan Pavlov]] 9384921 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ivan Pavlov]] ptsqklxphis2rlpzskoogc9mkvaxty6 0 945103 9384923 2026-05-27T09:39:49Z Γλωσσολαλιά 253200 Alidirektigis al [[Teodoro Ŝaljapin]] 9384923 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Teodoro Ŝaljapin]] tlbuf6kjsxwe1a3b3ye0rtte38bh3a3 0 945104 9384925 2026-05-27T09:40:23Z Γλωσσολαλιά 253200 Alidirektigis al [[Aleksander Stepanoviĉ Popov]] 9384925 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Aleksander Stepanoviĉ Popov]] 9jez2rq9bp8e6y1okf7ti16j0vrf159 1 945105 9384938 2026-05-27T09:58:05Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "{{re|ThomasPusch}} Ĉu mi povas peti al vi ankoraŭ vastigi la informkeston kaj tekston, kiu vi Jen faris pri sennombraj paĝoj de komunumoj de Francio? ~~~~" 9384938 wikitext text/x-wiki {{re|ThomasPusch}} Ĉu mi povas peti al vi ankoraŭ vastigi la informkeston kaj tekston, kiu vi Jen faris pri sennombraj paĝoj de komunumoj de Francio? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:58, 27 maj. 2026 (UTC) qnqza7hdlkz0nltaxuv2a09vqvmhhvh 0 945106 9384940 2026-05-27T09:59:39Z Kani 670 Kani movis paĝon [[Maja steloj]] al [[Majaj steloj]]: evidenta tajperaro 9384940 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Majaj steloj]] qzg0dlgp8o2aozbzvz111vhq6owhu5b 1 945107 9384941 2026-05-27T10:00:56Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "{{re|Dominik}} Tre bela artikolo. Dankon! ~~~~" 9384941 wikitext text/x-wiki {{re|Dominik}} Tre bela artikolo. Dankon! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:00, 27 maj. 2026 (UTC) m4lvl7iaom09t792ia410yd2riauevh 0 945108 9384942 2026-05-27T10:01:12Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1340953417|New Thought]]" 9384942 wikitext text/x-wiki == En Esperanto aperis == * ''La solvo de la vivproblemo sur la bazo de ”Nova penso”'' – de A. Rosenberg, trad. [[Anna Gyllsdorff]], 1930 (31 p.) == Ĝenerala bibliografio == * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=A Republic of Mind and Spirit: A Cultural History of American Metaphysical Religion|publisher=[[Yale University]] Press|year=2007}}. * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=The Spiritual Journals of Warren Felt Evans: From Methodism to Mind Cure|publisher=[[Indiana University]] Press|year=2016}}. * Anderson, Alan and Deb Whitehouse. ''New Thought: A Practical American Spirituality''. 2003. * [[:en:Charles_S._Braden|Braden, Charles S.]] ''Spirits in Rebellion: The Rise and Development of New Thought'', Southern Methodist University Press, 1963. * {{Cite book|last=Harley|first=Gail M.|title=Emma Curtis Hopkins: Forgotten Founder of New Thought|date=2002|publisher=Syracuse University Press|oclc=606778962|isbn=0-8156-2933-8}} * Judah, J. Stillson. ''The History and Philosophy of the Metaphysical Movements in America''. Philadelphia: The Westminster Press. 1967. Review by Neil Duddy. * {{Citation|last=McFaul|first=Thomas R|title=Religion in the Future Global Civilization|journal=The Futurist|date=September–October 2006}}. * {{cite book|last1=Melton|first1=J. Gordon|title=Melton's Encyclopedia of American Religions|date=2009|publisher=Gale Cengage Learning|location=Detroit|isbn=978-0-7876-9696-2|edition=8th|url=https://archive.org/details/meltonsencyclope0008melt}} * {{cite journal|last1=Michell|first1=Deidre|title=New Thinking, New Thought, New Age: The Theology and Influence of Emma Curtis Hopkins (1849-1925)|journal=Counterpoints: The Flinders University Online Journal of Interdisciplinary Conference Papers|date=2002|volume=2|issue=1|pages=6–18|url=https://www.academia.edu/423344}} * {{Citation|last=Mosley|first=Glenn R|title=New Thought, Ancient Wisdom: The History and Future of the New Thought Movement|publisher=Templeton Foundation Press|year=2006|isbn=1-59947-089-6}} * {{cite book|last1=Satter|first1=Beryl|title=Each mind a kingdom: American women, sexual purity, and the New Thought movement, 1875-1920|date=1999|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=978-0-520-21765-2|url=https://archive.org/details/eachmindkingdoma0000satt}} * {{cite book|last1=Voorhees|first1=Amy B.|title=A New Christian Identity: Christian Science Origins and Experience in American Culture|date=2021|publisher=The University of North Carolina Press|location=Chapel Hill|isbn=9781469662350}} * {{Citation|last=White|first=Ronald M|title=New Thought Influences on Father Divine|type=Masters Thesis|publisher=Miami University|place=Oxford, [[Ohio|OH]]|year=1980|contribution-url=http://buildingutopia.org/ronwhite/father_divine_thesis/|contribution=Abstract}}. * {{Citation|url=http://www.agnt.org/|title=Association for Global New Thought}}. * {{Citation|url=http://www.websyte.com/alan/intachrt.htm|title=INTA New Thought History Chart|publisher=Web site|access-date=18 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20000824113817/http://websyte.com/alan/intachrt.htm|archive-date=24 August 2000|url-status=dead}}. * {{Citation|url=http://library.lessonsintruth.info|title=New Thought Unity and Divine Science Writings|publisher=Piscean-Aquarian Ministry}}. [[Kategorio:Okcidenta esoterismo]] [[Kategorio:Nova penso]] 3nvsft5c3xd3dwsid78ai1xt8zwi8e7 9384943 9384942 2026-05-27T10:01:39Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Nova Penso]] al [[Nova penso]] 9384942 wikitext text/x-wiki == En Esperanto aperis == * ''La solvo de la vivproblemo sur la bazo de ”Nova penso”'' – de A. Rosenberg, trad. [[Anna Gyllsdorff]], 1930 (31 p.) == Ĝenerala bibliografio == * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=A Republic of Mind and Spirit: A Cultural History of American Metaphysical Religion|publisher=[[Yale University]] Press|year=2007}}. * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=The Spiritual Journals of Warren Felt Evans: From Methodism to Mind Cure|publisher=[[Indiana University]] Press|year=2016}}. * Anderson, Alan and Deb Whitehouse. ''New Thought: A Practical American Spirituality''. 2003. * [[:en:Charles_S._Braden|Braden, Charles S.]] ''Spirits in Rebellion: The Rise and Development of New Thought'', Southern Methodist University Press, 1963. * {{Cite book|last=Harley|first=Gail M.|title=Emma Curtis Hopkins: Forgotten Founder of New Thought|date=2002|publisher=Syracuse University Press|oclc=606778962|isbn=0-8156-2933-8}} * Judah, J. Stillson. ''The History and Philosophy of the Metaphysical Movements in America''. Philadelphia: The Westminster Press. 1967. Review by Neil Duddy. * {{Citation|last=McFaul|first=Thomas R|title=Religion in the Future Global Civilization|journal=The Futurist|date=September–October 2006}}. * {{cite book|last1=Melton|first1=J. Gordon|title=Melton's Encyclopedia of American Religions|date=2009|publisher=Gale Cengage Learning|location=Detroit|isbn=978-0-7876-9696-2|edition=8th|url=https://archive.org/details/meltonsencyclope0008melt}} * {{cite journal|last1=Michell|first1=Deidre|title=New Thinking, New Thought, New Age: The Theology and Influence of Emma Curtis Hopkins (1849-1925)|journal=Counterpoints: The Flinders University Online Journal of Interdisciplinary Conference Papers|date=2002|volume=2|issue=1|pages=6–18|url=https://www.academia.edu/423344}} * {{Citation|last=Mosley|first=Glenn R|title=New Thought, Ancient Wisdom: The History and Future of the New Thought Movement|publisher=Templeton Foundation Press|year=2006|isbn=1-59947-089-6}} * {{cite book|last1=Satter|first1=Beryl|title=Each mind a kingdom: American women, sexual purity, and the New Thought movement, 1875-1920|date=1999|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=978-0-520-21765-2|url=https://archive.org/details/eachmindkingdoma0000satt}} * {{cite book|last1=Voorhees|first1=Amy B.|title=A New Christian Identity: Christian Science Origins and Experience in American Culture|date=2021|publisher=The University of North Carolina Press|location=Chapel Hill|isbn=9781469662350}} * {{Citation|last=White|first=Ronald M|title=New Thought Influences on Father Divine|type=Masters Thesis|publisher=Miami University|place=Oxford, [[Ohio|OH]]|year=1980|contribution-url=http://buildingutopia.org/ronwhite/father_divine_thesis/|contribution=Abstract}}. * {{Citation|url=http://www.agnt.org/|title=Association for Global New Thought}}. * {{Citation|url=http://www.websyte.com/alan/intachrt.htm|title=INTA New Thought History Chart|publisher=Web site|access-date=18 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20000824113817/http://websyte.com/alan/intachrt.htm|archive-date=24 August 2000|url-status=dead}}. * {{Citation|url=http://library.lessonsintruth.info|title=New Thought Unity and Divine Science Writings|publisher=Piscean-Aquarian Ministry}}. [[Kategorio:Okcidenta esoterismo]] [[Kategorio:Nova penso]] 3nvsft5c3xd3dwsid78ai1xt8zwi8e7 9384945 9384943 2026-05-27T10:01:50Z Sj1mor 12103 9384945 wikitext text/x-wiki == En Esperanto aperis == * ''La solvo de la vivproblemo sur la bazo de ”Nova penso”'' – de A. Rosenberg, trad. [[Anna Gyllsdorff]], 1930 (31 p.) == Ĝenerala bibliografio == * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=A Republic of Mind and Spirit: A Cultural History of American Metaphysical Religion|publisher=[[Yale University]] Press|year=2007}}. * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=The Spiritual Journals of Warren Felt Evans: From Methodism to Mind Cure|publisher=[[Indiana University]] Press|year=2016}}. * Anderson, Alan and Deb Whitehouse. ''New Thought: A Practical American Spirituality''. 2003. * [[:en:Charles_S._Braden|Braden, Charles S.]] ''Spirits in Rebellion: The Rise and Development of New Thought'', Southern Methodist University Press, 1963. * {{Cite book|last=Harley|first=Gail M.|title=Emma Curtis Hopkins: Forgotten Founder of New Thought|date=2002|publisher=Syracuse University Press|oclc=606778962|isbn=0-8156-2933-8}} * Judah, J. Stillson. ''The History and Philosophy of the Metaphysical Movements in America''. Philadelphia: The Westminster Press. 1967. Review by Neil Duddy. * {{Citation|last=McFaul|first=Thomas R|title=Religion in the Future Global Civilization|journal=The Futurist|date=September–October 2006}}. * {{cite book|last1=Melton|first1=J. Gordon|title=Melton's Encyclopedia of American Religions|date=2009|publisher=Gale Cengage Learning|location=Detroit|isbn=978-0-7876-9696-2|edition=8th|url=https://archive.org/details/meltonsencyclope0008melt}} * {{cite journal|last1=Michell|first1=Deidre|title=New Thinking, New Thought, New Age: The Theology and Influence of Emma Curtis Hopkins (1849-1925)|journal=Counterpoints: The Flinders University Online Journal of Interdisciplinary Conference Papers|date=2002|volume=2|issue=1|pages=6–18|url=https://www.academia.edu/423344}} * {{Citation|last=Mosley|first=Glenn R|title=New Thought, Ancient Wisdom: The History and Future of the New Thought Movement|publisher=Templeton Foundation Press|year=2006|isbn=1-59947-089-6}} * {{cite book|last1=Satter|first1=Beryl|title=Each mind a kingdom: American women, sexual purity, and the New Thought movement, 1875-1920|date=1999|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=978-0-520-21765-2|url=https://archive.org/details/eachmindkingdoma0000satt}} * {{cite book|last1=Voorhees|first1=Amy B.|title=A New Christian Identity: Christian Science Origins and Experience in American Culture|date=2021|publisher=The University of North Carolina Press|location=Chapel Hill|isbn=9781469662350}} * {{Citation|last=White|first=Ronald M|title=New Thought Influences on Father Divine|type=Masters Thesis|publisher=Miami University|place=Oxford, [[Ohio|OH]]|year=1980|contribution-url=http://buildingutopia.org/ronwhite/father_divine_thesis/|contribution=Abstract}}. * {{Citation|url=http://www.agnt.org/|title=Association for Global New Thought}}. * {{Citation|url=http://www.websyte.com/alan/intachrt.htm|title=INTA New Thought History Chart|publisher=Web site|access-date=18 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20000824113817/http://websyte.com/alan/intachrt.htm|archive-date=24 August 2000|url-status=dead}}. * {{Citation|url=http://library.lessonsintruth.info|title=New Thought Unity and Divine Science Writings|publisher=Piscean-Aquarian Ministry}}. [[Kategorio:Okcidenta esoterismo]] [[Kategorio:Nova penso| ]] tbnt6jxllj20k4to972m8dsstdcgshg 9384947 9384945 2026-05-27T10:03:56Z Sj1mor 12103 9384947 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Nova penso''' aŭ '''Plialta penso''' ({{L-el|New Thought|aŭ=Higher Thought}})<ref>{{Citation|first=Horatio Willis|last=Dresser|author-link=Horatio Dresser|title=A History of the New Thought Movement|publisher=TY Crowell Co|year=1919|page=154|quote=In England the term Higher Thought was preferred at first, and this name was chosen for the Higher Thought Centre, the first organization of its kind in England. This name did not however represent a change in point of view, and the movement in England has been similar to the therapeutic movement elsewhere.}}</ref> rilatas al spirita vivfilozofio, kies sekvantoj estas ligitaj en la movado Nova Penso kaj praktikas ĝiajn instruojn parte organizite, parte sendepende unu de la alia. == En Esperanto aperis == * ''La solvo de la vivproblemo sur la bazo de ”Nova penso”'' – de A. Rosenberg, trad. [[Anna Gyllsdorff]], 1930 (31 p.) == Ĝenerala bibliografio == * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=A Republic of Mind and Spirit: A Cultural History of American Metaphysical Religion|publisher=[[Yale University]] Press|year=2007}}. * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=The Spiritual Journals of Warren Felt Evans: From Methodism to Mind Cure|publisher=[[Indiana University]] Press|year=2016}}. * Anderson, Alan and Deb Whitehouse. ''New Thought: A Practical American Spirituality''. 2003. * [[:en:Charles_S._Braden|Braden, Charles S.]] ''Spirits in Rebellion: The Rise and Development of New Thought'', Southern Methodist University Press, 1963. * {{Cite book|last=Harley|first=Gail M.|title=Emma Curtis Hopkins: Forgotten Founder of New Thought|date=2002|publisher=Syracuse University Press|oclc=606778962|isbn=0-8156-2933-8}} * Judah, J. Stillson. ''The History and Philosophy of the Metaphysical Movements in America''. Philadelphia: The Westminster Press. 1967. Review by Neil Duddy. * {{Citation|last=McFaul|first=Thomas R|title=Religion in the Future Global Civilization|journal=The Futurist|date=September–October 2006}}. * {{cite book|last1=Melton|first1=J. Gordon|title=Melton's Encyclopedia of American Religions|date=2009|publisher=Gale Cengage Learning|location=Detroit|isbn=978-0-7876-9696-2|edition=8th|url=https://archive.org/details/meltonsencyclope0008melt}} * {{cite journal|last1=Michell|first1=Deidre|title=New Thinking, New Thought, New Age: The Theology and Influence of Emma Curtis Hopkins (1849-1925)|journal=Counterpoints: The Flinders University Online Journal of Interdisciplinary Conference Papers|date=2002|volume=2|issue=1|pages=6–18|url=https://www.academia.edu/423344}} * {{Citation|last=Mosley|first=Glenn R|title=New Thought, Ancient Wisdom: The History and Future of the New Thought Movement|publisher=Templeton Foundation Press|year=2006|isbn=1-59947-089-6}} * {{cite book|last1=Satter|first1=Beryl|title=Each mind a kingdom: American women, sexual purity, and the New Thought movement, 1875-1920|date=1999|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=978-0-520-21765-2|url=https://archive.org/details/eachmindkingdoma0000satt}} * {{cite book|last1=Voorhees|first1=Amy B.|title=A New Christian Identity: Christian Science Origins and Experience in American Culture|date=2021|publisher=The University of North Carolina Press|location=Chapel Hill|isbn=9781469662350}} * {{Citation|last=White|first=Ronald M|title=New Thought Influences on Father Divine|type=Masters Thesis|publisher=Miami University|place=Oxford, [[Ohio|OH]]|year=1980|contribution-url=http://buildingutopia.org/ronwhite/father_divine_thesis/|contribution=Abstract}}. * {{Citation|url=http://www.agnt.org/|title=Association for Global New Thought}}. * {{Citation|url=http://www.websyte.com/alan/intachrt.htm|title=INTA New Thought History Chart|publisher=Web site|access-date=18 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20000824113817/http://websyte.com/alan/intachrt.htm|archive-date=24 August 2000|url-status=dead}}. * {{Citation|url=http://library.lessonsintruth.info|title=New Thought Unity and Divine Science Writings|publisher=Piscean-Aquarian Ministry}}. [[Kategorio:Okcidenta esoterismo]] [[Kategorio:Nova penso| ]] sgjp6c72tke9qnkuk9hjo9ehfst66n1 9384948 9384947 2026-05-27T10:04:55Z Sj1mor 12103 9384948 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Nova penso''' aŭ '''Plialta penso''' ({{L-el|New Thought|aŭ=Higher Thought}})<ref>{{Citation|first=Horatio Willis|last=Dresser|author-link=Horatio Dresser|title=A History of the New Thought Movement|publisher=TY Crowell Co|year=1919|page=154|quote=In England the term Higher Thought was preferred at first, and this name was chosen for the Higher Thought Centre, the first organization of its kind in England. This name did not however represent a change in point of view, and the movement in England has been similar to the therapeutic movement elsewhere.}}</ref> rilatas al spirita vivfilozofio, kies sekvantoj estas ligitaj en la movado Nova Penso kaj praktikas ĝiajn instruojn parte organizite, parte sendepende unu de la alia. == En Esperanto aperis == * ''La solvo de la vivproblemo sur la bazo de ”Nova penso”'' – de A. Rosenberg, trad. [[Anna Gyllsdorff]], 1930 (31 p.) == Ĝenerala bibliografio == * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=A Republic of Mind and Spirit: A Cultural History of American Metaphysical Religion|publisher=[[Yale University]] Press|year=2007}}. * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=The Spiritual Journals of Warren Felt Evans: From Methodism to Mind Cure|publisher=[[Indiana University]] Press|year=2016}}. * Anderson, Alan and Deb Whitehouse. ''New Thought: A Practical American Spirituality''. 2003. * [[:en:Charles_S._Braden|Braden, Charles S.]] ''Spirits in Rebellion: The Rise and Development of New Thought'', Southern Methodist University Press, 1963. * {{Cite book|last=Harley|first=Gail M.|title=Emma Curtis Hopkins: Forgotten Founder of New Thought|date=2002|publisher=Syracuse University Press|oclc=606778962|isbn=0-8156-2933-8}} * Judah, J. Stillson. ''The History and Philosophy of the Metaphysical Movements in America''. Philadelphia: The Westminster Press. 1967. Review by Neil Duddy. * {{Citation|last=McFaul|first=Thomas R|title=Religion in the Future Global Civilization|journal=The Futurist|date=September–October 2006}}. * {{cite book|last1=Melton|first1=J. Gordon|title=Melton's Encyclopedia of American Religions|date=2009|publisher=Gale Cengage Learning|location=Detroit|isbn=978-0-7876-9696-2|edition=8th|url=https://archive.org/details/meltonsencyclope0008melt}} * {{cite journal|last1=Michell|first1=Deidre|title=New Thinking, New Thought, New Age: The Theology and Influence of Emma Curtis Hopkins (1849-1925)|journal=Counterpoints: The Flinders University Online Journal of Interdisciplinary Conference Papers|date=2002|volume=2|issue=1|pages=6–18|url=https://www.academia.edu/423344}} * {{Citation|last=Mosley|first=Glenn R|title=New Thought, Ancient Wisdom: The History and Future of the New Thought Movement|publisher=Templeton Foundation Press|year=2006|isbn=1-59947-089-6}} * {{cite book|last1=Satter|first1=Beryl|title=Each mind a kingdom: American women, sexual purity, and the New Thought movement, 1875-1920|date=1999|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=978-0-520-21765-2|url=https://archive.org/details/eachmindkingdoma0000satt}} * {{cite book|last1=Voorhees|first1=Amy B.|title=A New Christian Identity: Christian Science Origins and Experience in American Culture|date=2021|publisher=The University of North Carolina Press|location=Chapel Hill|isbn=9781469662350}} * {{Citation|last=White|first=Ronald M|title=New Thought Influences on Father Divine|type=Masters Thesis|publisher=Miami University|place=Oxford, [[Ohio|OH]]|year=1980|contribution-url=http://buildingutopia.org/ronwhite/father_divine_thesis/|contribution=Abstract}}. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Citation|url=http://www.agnt.org/|title=Association for Global New Thought}}. * {{Citation|url=http://www.websyte.com/alan/intachrt.htm|title=INTA New Thought History Chart|publisher=Web site|access-date=18 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20000824113817/http://websyte.com/alan/intachrt.htm|archive-date=24 August 2000|url-status=dead}}. * {{Citation|url=http://library.lessonsintruth.info|title=New Thought Unity and Divine Science Writings|publisher=Piscean-Aquarian Ministry}}. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okcidenta esoterismo]] [[Kategorio:Nova penso| ]] a3q06egv6jopyp75sj2sd0rm6y6000f 9384953 9384948 2026-05-27T10:13:47Z Sj1mor 12103 9384953 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Nova penso''' aŭ '''Plialta penso''' ({{L-el|New Thought|aŭ=Higher Thought}})<ref>{{Citation|first=Horatio Willis|last=Dresser|title=A History of the New Thought Movement|publisher=TY Crowell Co|year=1919|page=154|quote=En Anglio la termino Higher Thought (Pli Alta Penso) estis komence preferata, kaj ĉi tiu nomo estis elektita por la Higher Thought Centre (Centro por Pli Alta Penso), la unua tia organizaĵo en Anglio. Tamen, ĉi tiu nomo ne reprezentis ŝanĝon de vidpunkto, kaj la movado en Anglio estis simila al la terapia movado aliloke.}}</ref> rilatas al spirita vivfilozofio, kies sekvantoj estas ligitaj en la movado Nova penso kaj praktikas ĝiajn instruojn parte organizite, parte sendepende unu de la alia. == Priskribo == Temas pri nova religia movado, kiu kunfluis en Usono komence de la 19-a jarcento. La Nova penso estis vidata de siaj anoj kiel sukcedanto de "antikva penso", akumulinta saĝecon kaj filozofion el diversaj originoj, kiel ekzemple la kulturoj de la [[Klasika Grekio|antikva greka]], [[Romia kulturo|romia]], [[Culture of Egypt|egipta]], [[Ĉina kulturo|ĉina]], [[Taoismo|taoista]], [[hindua]] kaj [[Budhismo|budhana.]] <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Wikipedia:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2023)">citaĵo bezonata</span>]]'' &#x5D;</sup> kaj iliaj rilataj kredsistemoj, ĉefe koncerne la interagadon inter penso, kredo, konscio en la homa menso, kaj la efikoj de ĉi tiuj ene kaj ekster la homa menso. Kvankam neniu rekta linio de transdono estas spurebla, multaj anoj de Nova penso en la 19-a kaj 20-a jarcentoj asertis esti rektaj posteuloj de tiuj sistemoj. Kvankam ekzistis multaj gvidantoj kaj diversaj branĉoj de la filozofio de la Nova penso, la originoj de la Nova penso ofte spuriĝas reen al [[:en:Phineas_Quimby|Phineas Quimby]], aŭ eĉ tiom reen kiel [[Franz Anton Mesmer|Franz Mesmer]], kiu estis unu el la unuaj eŭropaj pensuloj, kiuj ligis onian mensan staton al fizika kondiĉo.<ref>{{cite journal |last1=Prentiss|first1=Craig R.|title='The Full Realization of This Desire': Garland Anderson, Race, and the Limits of New Thought in the Age of Jim Crow|journal=Nova Religio: The Journal of Alternative and Emergent Religions|date=Feb 2014|volume=17|issue=3|page=87|doi=10.1525/nr.2014.17.3.84|jstor=10.1525/nr.2014.17.3.84|url=https://www.jstor.org/stable/10.1525/nr.2014.17.3.84|access-date=21 June 2023|url-access=subscription}}</ref> Multaj el [[List of New Thought denominations and independent centers|ĉi tiuj grupoj]] estas integritaj en la Internacian Aliancon de la Nova penso.<ref>[[J. Gordon Melton|Melton, J. Gordon]]; Clark, Jerome & Kelly, Aidan A. ''New Age Almanac''; New York: Visible Ink Press (1991); pg. 343. "The International New Thought Alliance, a loose association of New Thought institutions and individuals (approximately 350 institutional members), exists as a voluntary membership organization [to advance New Thought ideals]."</ref><ref>Conkin, Paul K. American Originals: ''Homemade Varieties of Christianity'', The University of North Carolina Press: Chapel Hill, NC (1997); p. 269. "An International New Thought Alliance still exists, with offices in Arizona, a periodical, and around 200 affiliated societies, some of which still use the label 'church'".</ref> La nuntempa movado de la Nova penso estas loze aliancita grupo de [[Konfesio|religiaj konfesioj]], aŭtoroj, filozofoj kaj individuoj, kiuj dividas aron da kredoj pri [[Supernaturo|metafiziko]], [[Optimismo|pozitiva pensado]], la [[Leĝo pri la altirado|leĝo de altiro]], [[:en:Healing|resanigo]], vivoforto, kreiva bildigo kaj persona potenco.<ref>{{Cite book |title=Controversial New Religions|title-link=Controversial New Religions|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2004|isbn=978-0-19-515682-9|editor-last=Lewis|editor-first=James R.|editor-link=James R. Lewis (scholar)|edition=1st|location=New York|language=en|editor-last2=Petersen|editor-first2=Jesper Aagaard|page=226}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipedio:Kontrolebleco|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (September 2024)">malsukcesis konfirmo</span>]]'' &#x5D;</sup> Nova penso asertas, ke ''Senfina Inteligenteco'', aŭ Dio, estas [[Ĉieesteco|ĉie]], [[Panteismo|spirito estas la tuto de realaj aferoj]], vera homa memeco estas dia, dia penso estas forto por bono, malsano originas en la [[menso]], kaj "ĝusta pensado" havas resanigan efikon.<ref name="newthoughtalliance.org">{{Citation|url=http://www.newthoughtalliance.org/about.htm|title=Declaration of Principles|publisher=[[International New Thought Alliance]]|date=2008–2009|access-date=26 September 2008|archive-date=13 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113022115/http://www.newthoughtalliance.org/about.htm|url-status=dead}}.</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipedio:Kontrolebleco|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (August 2024)">malsukcesis konfirmo</span>]]'' &#x5D;</sup> <ref name="newthought.info">{{Citation|url=http://newthought.info/beliefs/nt_beliefs.htm|contribution=Statement of beliefs|title=New Thought info|date=2008–2009}}.</ref> Kvankam Nova penso estas nek [[Monolito|monolita]] nek [[Doktrino|doktrineca]], ĝenerale, nuntempaj anoj de Nova penso dividas kelkajn kernajn kredojn: # Dio aŭ Senfina Inteligenteco estas "supera, universala kaj eterna"; # dieco loĝas en ĉiu homo, ke ĉiuj homoj estas spiritaj estaĵoj; # "la plej alta spirita principo [estas] ami unu la alian senkondiĉe... kaj instrui kaj resanigi unu la alian"; kaj # "niaj mensaj statoj estas portataj antaŭen en manifestiĝon kaj fariĝas nia sperto en ĉiutaga vivo".<ref name="newthoughtalliance.org2">{{Citation|url=http://www.newthoughtalliance.org/about.htm|title=Declaration of Principles|publisher=International New Thought Alliance|date=2008–2009|access-date=26 September 2008|archive-date=13 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113022115/http://www.newthoughtalliance.org/about.htm|url-status=dead}}.</ref><ref name="newthought.info2">{{Citation|url=http://newthought.info/beliefs/nt_beliefs.htm|contribution=Statement of beliefs|title=New Thought info|date=2008–2009}}.</ref> [[William James]] uzis la terminon "Nova penso" kiel sinonimon kun la "movado por mensa kuracado", en kiu li inkluzivis multajn sektojn kun diversaj originoj, kiel ekzemple [[Ideismo|ideismon]] kaj [[Hinduismo|Hinduismon]].<ref>{{Citation|first=William|last=James|author-link=William James|title=The Varieties of Religious Experience|pages=92–93|place=New York|year=1929|url=http://etext.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=JamVari.sgm&images=images/modeng&data=/texts/english/modeng/parsed&tag=public&part=all|archive-url=https://archive.today/20120709041858/http://etext.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=JamVari.sgm&images=images/modeng&data=/texts/english/modeng/parsed&tag=public&part=all|url-status=dead|archive-date=9 July 2012|publisher=U Virginia}}</ref> == En Esperanto aperis == * ''La solvo de la vivproblemo sur la bazo de ”Nova penso”'' – de A. Rosenberg, trad. [[Anna Gyllsdorff]], 1930 (31 p.) == Ĝenerala bibliografio == * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=A Republic of Mind and Spirit: A Cultural History of American Metaphysical Religion|publisher=[[Yale University]] Press|year=2007}}. * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=The Spiritual Journals of Warren Felt Evans: From Methodism to Mind Cure|publisher=[[Indiana University]] Press|year=2016}}. * Anderson, Alan and Deb Whitehouse. ''New Thought: A Practical American Spirituality''. 2003. * [[:en:Charles_S._Braden|Braden, Charles S.]] ''Spirits in Rebellion: The Rise and Development of New Thought'', Southern Methodist University Press, 1963. * {{Cite book|last=Harley|first=Gail M.|title=Emma Curtis Hopkins: Forgotten Founder of New Thought|date=2002|publisher=Syracuse University Press|oclc=606778962|isbn=0-8156-2933-8}} * Judah, J. Stillson. ''The History and Philosophy of the Metaphysical Movements in America''. Philadelphia: The Westminster Press. 1967. Review by Neil Duddy. * {{Citation|last=McFaul|first=Thomas R|title=Religion in the Future Global Civilization|journal=The Futurist|date=September–October 2006}}. * {{cite book|last1=Melton|first1=J. Gordon|title=Melton's Encyclopedia of American Religions|date=2009|publisher=Gale Cengage Learning|location=Detroit|isbn=978-0-7876-9696-2|edition=8th|url=https://archive.org/details/meltonsencyclope0008melt}} * {{cite journal|last1=Michell|first1=Deidre|title=New Thinking, New Thought, New Age: The Theology and Influence of Emma Curtis Hopkins (1849-1925)|journal=Counterpoints: The Flinders University Online Journal of Interdisciplinary Conference Papers|date=2002|volume=2|issue=1|pages=6–18|url=https://www.academia.edu/423344}} * {{Citation|last=Mosley|first=Glenn R|title=New Thought, Ancient Wisdom: The History and Future of the New Thought Movement|publisher=Templeton Foundation Press|year=2006|isbn=1-59947-089-6}} * {{cite book|last1=Satter|first1=Beryl|title=Each mind a kingdom: American women, sexual purity, and the New Thought movement, 1875-1920|date=1999|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=978-0-520-21765-2|url=https://archive.org/details/eachmindkingdoma0000satt}} * {{cite book|last1=Voorhees|first1=Amy B.|title=A New Christian Identity: Christian Science Origins and Experience in American Culture|date=2021|publisher=The University of North Carolina Press|location=Chapel Hill|isbn=9781469662350}} * {{Citation|last=White|first=Ronald M|title=New Thought Influences on Father Divine|type=Masters Thesis|publisher=Miami University|place=Oxford, [[Ohio|OH]]|year=1980|contribution-url=http://buildingutopia.org/ronwhite/father_divine_thesis/|contribution=Abstract}}. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Citation|url=http://www.agnt.org/|title=Association for Global New Thought}}. * {{Citation|url=http://www.websyte.com/alan/intachrt.htm|title=INTA New Thought History Chart|publisher=Web site|access-date=18 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20000824113817/http://websyte.com/alan/intachrt.htm|archive-date=24 August 2000|url-status=dead}}. * {{Citation|url=http://library.lessonsintruth.info|title=New Thought Unity and Divine Science Writings|publisher=Piscean-Aquarian Ministry}}. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okcidenta esoterismo]] [[Kategorio:Nova penso| ]] b5x9czqr6nczldvuxd0i5r57080hj15 9384955 9384953 2026-05-27T10:15:51Z Sj1mor 12103 9384955 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Nova penso''' aŭ '''Plialta penso''' ({{L-el|New Thought|aŭ=Higher Thought}})<ref>{{Citation|first=Horatio Willis|last=Dresser|title=A History of the New Thought Movement|publisher=TY Crowell Co|year=1919|page=154|quote=En Anglio la termino Higher Thought (Pli Alta Penso) estis komence preferata, kaj ĉi tiu nomo estis elektita por la Higher Thought Centre (Centro por Pli Alta Penso), la unua tia organizaĵo en Anglio. Tamen, ĉi tiu nomo ne reprezentis ŝanĝon de vidpunkto, kaj la movado en Anglio estis simila al la terapia movado aliloke.}}</ref> rilatas al spirita vivfilozofio, kies sekvantoj estas ligitaj en la movado Nova penso kaj praktikas ĝiajn instruojn parte organizite, parte sendepende unu de la alia. == Priskribo == Temas pri nova religia movado, kiu kunfluis en Usono komence de la 19-a jarcento. La Nova penso estis vidata de siaj anoj kiel sukcedanto de "antikva penso", akumulinta saĝecon kaj filozofion el diversaj originoj, kiel ekzemple la kulturoj de la [[Klasika Grekio|antikva greka]], [[Romia kulturo|romia]], [[Antikva Egiptio|egipta]], [[Ĉina kulturo|ĉina]], [[Taoismo|taoista]], [[hindua]] kaj [[Budhismo|budhisma.]] <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Wikipedia:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2023)">citaĵo bezonata</span>]]'' &#x5D;</sup> kaj iliaj rilataj kredsistemoj, ĉefe koncerne la interagadon inter penso, kredo, konscio en la homa menso, kaj la efikoj de ĉi tiuj ene kaj ekster la homa menso. Kvankam neniu rekta linio de transdono estas spurebla, multaj anoj de Nova penso en la 19-a kaj 20-a jarcentoj asertis esti rektaj posteuloj de tiuj sistemoj. Kvankam ekzistis multaj gvidantoj kaj diversaj branĉoj de la filozofio de la Nova penso, la originoj de la Nova penso ofte spuriĝas reen al [[:en:Phineas_Quimby|Phineas Quimby]], aŭ eĉ tiom reen kiel [[Franz Anton Mesmer|Franz Mesmer]], kiu estis unu el la unuaj eŭropaj pensuloj, kiuj ligis onian mensan staton al fizika kondiĉo.<ref>{{cite journal |last1=Prentiss|first1=Craig R.|title='The Full Realization of This Desire': Garland Anderson, Race, and the Limits of New Thought in the Age of Jim Crow|journal=Nova Religio: The Journal of Alternative and Emergent Religions|date=Feb 2014|volume=17|issue=3|page=87|doi=10.1525/nr.2014.17.3.84|jstor=10.1525/nr.2014.17.3.84|url=https://www.jstor.org/stable/10.1525/nr.2014.17.3.84|access-date=21 June 2023|url-access=subscription}}</ref> Multaj el ĉi tiuj grupoj estas integritaj en la Internacian Aliancon de la Nova penso.<ref>Melton, J. Gordon; Clark, Jerome & Kelly, Aidan A. ''New Age Almanac''; New York: Visible Ink Press (1991); pg. 343. "The International New Thought Alliance, a loose association of New Thought institutions and individuals (approximately 350 institutional members), exists as a voluntary membership organization [to advance New Thought ideals]."</ref><ref>Conkin, Paul K. American Originals: ''Homemade Varieties of Christianity'', The University of North Carolina Press: Chapel Hill, NC (1997); p. 269. "An International New Thought Alliance still exists, with offices in Arizona, a periodical, and around 200 affiliated societies, some of which still use the label 'church'".</ref> La nuntempa movado de la Nova penso estas loze aliancita grupo de [[Konfesio|religiaj konfesioj]], aŭtoroj, filozofoj kaj individuoj, kiuj dividas aron da kredoj pri [[Supernaturo|metafiziko]], [[Optimismo|pozitiva pensado]], la [[Leĝo pri la altirado|leĝo de altiro]], [[:en:Healing|resanigo]], vivoforto, kreiva bildigo kaj persona potenco.<ref>{{Cite book |title=Controversial New Religions|title-link=Controversial New Religions|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2004|isbn=978-0-19-515682-9|editor-last=Lewis|editor-first=James R.|editor-link=James R. Lewis (scholar)|edition=1st|location=New York|language=en|editor-last2=Petersen|editor-first2=Jesper Aagaard|page=226}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipedio:Kontrolebleco|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (September 2024)">malsukcesis konfirmo</span>]]'' &#x5D;</sup> Nova penso asertas, ke ''Senfina Inteligenteco'', aŭ Dio, estas [[Ĉieesteco|ĉie]], [[Panteismo|spirito estas la tuto de realaj aferoj]], vera homa memeco estas dia, dia penso estas forto por bono, malsano originas en la [[menso]], kaj "ĝusta pensado" havas resanigan efikon.<ref name="newthoughtalliance.org">{{Citation|url=http://www.newthoughtalliance.org/about.htm|title=Declaration of Principles|publisher=International New Thought Alliance|date=2008–2009|access-date=26 September 2008|archive-date=13 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113022115/http://www.newthoughtalliance.org/about.htm|url-status=dead}}.</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipedio:Kontrolebleco|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (August 2024)">malsukcesis konfirmo</span>]]'' &#x5D;</sup> <ref name="newthought.info">{{Citation|url=http://newthought.info/beliefs/nt_beliefs.htm|contribution=Statement of beliefs|title=New Thought info|date=2008–2009}}.</ref> Kvankam Nova penso estas nek [[Monolito|monolita]] nek [[Doktrino|doktrineca]], ĝenerale, nuntempaj anoj de Nova penso dividas kelkajn kernajn kredojn: # Dio aŭ Senfina Inteligenteco estas "supera, universala kaj eterna"; # dieco loĝas en ĉiu homo, ke ĉiuj homoj estas spiritaj estaĵoj; # "la plej alta spirita principo [estas] ami unu la alian senkondiĉe... kaj instrui kaj resanigi unu la alian"; kaj # "niaj mensaj statoj estas portataj antaŭen en manifestiĝon kaj fariĝas nia sperto en ĉiutaga vivo".<ref name="newthoughtalliance.org" /><ref name="newthought.info" /> [[William James]] uzis la terminon "Nova penso" kiel sinonimon kun la "movado por mensa kuracado", en kiu li inkluzivis multajn sektojn kun diversaj originoj, kiel ekzemple [[Ideismo|ideismon]] kaj [[Hinduismo|Hinduismon]].<ref>{{Citation|first=William|last=James|author-link=William James|title=The Varieties of Religious Experience|pages=92–93|place=New York|year=1929|url=http://etext.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=JamVari.sgm&images=images/modeng&data=/texts/english/modeng/parsed&tag=public&part=all|archive-url=https://archive.today/20120709041858/http://etext.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=JamVari.sgm&images=images/modeng&data=/texts/english/modeng/parsed&tag=public&part=all|url-status=dead|archive-date=9 July 2012|publisher=U Virginia}}</ref> == En Esperanto aperis == * ''La solvo de la vivproblemo sur la bazo de ”Nova penso”'' – de A. Rosenberg, trad. [[Anna Gyllsdorff]], 1930 (31 p.) == Ĝenerala bibliografio == * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=A Republic of Mind and Spirit: A Cultural History of American Metaphysical Religion|publisher=[[Yale University]] Press|year=2007}}. * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=The Spiritual Journals of Warren Felt Evans: From Methodism to Mind Cure|publisher=[[Indiana University]] Press|year=2016}}. * Anderson, Alan and Deb Whitehouse. ''New Thought: A Practical American Spirituality''. 2003. * [[:en:Charles_S._Braden|Braden, Charles S.]] ''Spirits in Rebellion: The Rise and Development of New Thought'', Southern Methodist University Press, 1963. * {{Cite book|last=Harley|first=Gail M.|title=Emma Curtis Hopkins: Forgotten Founder of New Thought|date=2002|publisher=Syracuse University Press|oclc=606778962|isbn=0-8156-2933-8}} * Judah, J. Stillson. ''The History and Philosophy of the Metaphysical Movements in America''. Philadelphia: The Westminster Press. 1967. Review by Neil Duddy. * {{Citation|last=McFaul|first=Thomas R|title=Religion in the Future Global Civilization|journal=The Futurist|date=September–October 2006}}. * {{cite book|last1=Melton|first1=J. Gordon|title=Melton's Encyclopedia of American Religions|date=2009|publisher=Gale Cengage Learning|location=Detroit|isbn=978-0-7876-9696-2|edition=8th|url=https://archive.org/details/meltonsencyclope0008melt}} * {{cite journal|last1=Michell|first1=Deidre|title=New Thinking, New Thought, New Age: The Theology and Influence of Emma Curtis Hopkins (1849-1925)|journal=Counterpoints: The Flinders University Online Journal of Interdisciplinary Conference Papers|date=2002|volume=2|issue=1|pages=6–18|url=https://www.academia.edu/423344}} * {{Citation|last=Mosley|first=Glenn R|title=New Thought, Ancient Wisdom: The History and Future of the New Thought Movement|publisher=Templeton Foundation Press|year=2006|isbn=1-59947-089-6}} * {{cite book|last1=Satter|first1=Beryl|title=Each mind a kingdom: American women, sexual purity, and the New Thought movement, 1875-1920|date=1999|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=978-0-520-21765-2|url=https://archive.org/details/eachmindkingdoma0000satt}} * {{cite book|last1=Voorhees|first1=Amy B.|title=A New Christian Identity: Christian Science Origins and Experience in American Culture|date=2021|publisher=The University of North Carolina Press|location=Chapel Hill|isbn=9781469662350}} * {{Citation|last=White|first=Ronald M|title=New Thought Influences on Father Divine|type=Masters Thesis|publisher=Miami University|place=Oxford, [[Ohio|OH]]|year=1980|contribution-url=http://buildingutopia.org/ronwhite/father_divine_thesis/|contribution=Abstract}}. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Citation|url=http://www.agnt.org/|title=Association for Global New Thought}}. * {{Citation|url=http://www.websyte.com/alan/intachrt.htm|title=INTA New Thought History Chart|publisher=Web site|access-date=18 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20000824113817/http://websyte.com/alan/intachrt.htm|archive-date=24 August 2000|url-status=dead}}. * {{Citation|url=http://library.lessonsintruth.info|title=New Thought Unity and Divine Science Writings|publisher=Piscean-Aquarian Ministry}}. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okcidenta esoterismo]] [[Kategorio:Nova penso| ]] h80lq33ff4qdkp2ffibjg214kewiy65 9384958 9384955 2026-05-27T10:17:03Z Sj1mor 12103 9384958 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Nova penso''' aŭ '''Plialta penso''' ({{L-en|New Thought|aŭ=Higher Thought}})<ref>{{Citation|first=Horatio Willis|last=Dresser|title=A History of the New Thought Movement|publisher=TY Crowell Co|year=1919|page=154|quote=En Anglio la termino Higher Thought (Pli Alta Penso) estis komence preferata, kaj ĉi tiu nomo estis elektita por la Higher Thought Centre (Centro por Pli Alta Penso), la unua tia organizaĵo en Anglio. Tamen, ĉi tiu nomo ne reprezentis ŝanĝon de vidpunkto, kaj la movado en Anglio estis simila al la terapia movado aliloke.}}</ref> rilatas al spirita vivfilozofio, kies sekvantoj estas ligitaj en la movado Nova penso kaj praktikas ĝiajn instruojn parte organizite, parte sendepende unu de la alia. == Priskribo == Temas pri nova religia movado, kiu kunfluis en Usono komence de la 19-a jarcento. La Nova penso estis vidata de siaj anoj kiel sukcedanto de "antikva penso", akumulinta saĝecon kaj filozofion el diversaj originoj, kiel ekzemple la kulturoj de la [[Klasika Grekio|antikva greka]], [[Romia kulturo|romia]], [[Antikva Egiptio|egipta]], [[Ĉina kulturo|ĉina]], [[Taoismo|taoista]], [[hindua]] kaj [[Budhismo|budhisma.]] <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Wikipedia:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2023)">citaĵo bezonata</span>]]'' &#x5D;</sup> kaj iliaj rilataj kredsistemoj, ĉefe koncerne la interagadon inter penso, kredo, konscio en la homa menso, kaj la efikoj de ĉi tiuj ene kaj ekster la homa menso. Kvankam neniu rekta linio de transdono estas spurebla, multaj anoj de Nova penso en la 19-a kaj 20-a jarcentoj asertis esti rektaj posteuloj de tiuj sistemoj. Kvankam ekzistis multaj gvidantoj kaj diversaj branĉoj de la filozofio de la Nova penso, la originoj de la Nova penso ofte spuriĝas reen al [[:en:Phineas_Quimby|Phineas Quimby]], aŭ eĉ tiom reen kiel [[Franz Anton Mesmer|Franz Mesmer]], kiu estis unu el la unuaj eŭropaj pensuloj, kiuj ligis onian mensan staton al fizika kondiĉo.<ref>{{cite journal |last1=Prentiss|first1=Craig R.|title='The Full Realization of This Desire': Garland Anderson, Race, and the Limits of New Thought in the Age of Jim Crow|journal=Nova Religio: The Journal of Alternative and Emergent Religions|date=Feb 2014|volume=17|issue=3|page=87|doi=10.1525/nr.2014.17.3.84|jstor=10.1525/nr.2014.17.3.84|url=https://www.jstor.org/stable/10.1525/nr.2014.17.3.84|access-date=21 June 2023|url-access=subscription}}</ref> Multaj el ĉi tiuj grupoj estas integritaj en la Internacian Aliancon de la Nova penso.<ref>Melton, J. Gordon; Clark, Jerome & Kelly, Aidan A. ''New Age Almanac''; New York: Visible Ink Press (1991); pg. 343. "The International New Thought Alliance, a loose association of New Thought institutions and individuals (approximately 350 institutional members), exists as a voluntary membership organization [to advance New Thought ideals]."</ref><ref>Conkin, Paul K. American Originals: ''Homemade Varieties of Christianity'', The University of North Carolina Press: Chapel Hill, NC (1997); p. 269. "An International New Thought Alliance still exists, with offices in Arizona, a periodical, and around 200 affiliated societies, some of which still use the label 'church'".</ref> La nuntempa movado de la Nova penso estas loze aliancita grupo de [[Konfesio|religiaj konfesioj]], aŭtoroj, filozofoj kaj individuoj, kiuj dividas aron da kredoj pri [[Supernaturo|metafiziko]], [[Optimismo|pozitiva pensado]], la [[Leĝo pri la altirado|leĝo de altiro]], [[:en:Healing|resanigo]], vivoforto, kreiva bildigo kaj persona potenco.<ref>{{Cite book |title=Controversial New Religions|title-link=Controversial New Religions|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2004|isbn=978-0-19-515682-9|editor-last=Lewis|editor-first=James R.|editor-link=James R. Lewis (scholar)|edition=1st|location=New York|language=en|editor-last2=Petersen|editor-first2=Jesper Aagaard|page=226}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipedio:Kontrolebleco|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (September 2024)">malsukcesis konfirmo</span>]]'' &#x5D;</sup> Nova penso asertas, ke ''Senfina Inteligenteco'', aŭ Dio, estas [[Ĉieesteco|ĉie]], [[Panteismo|spirito estas la tuto de realaj aferoj]], vera homa memeco estas dia, dia penso estas forto por bono, malsano originas en la [[menso]], kaj "ĝusta pensado" havas resanigan efikon.<ref name="newthoughtalliance.org">{{Citation|url=http://www.newthoughtalliance.org/about.htm|title=Declaration of Principles|publisher=International New Thought Alliance|date=2008–2009|access-date=26 September 2008|archive-date=13 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113022115/http://www.newthoughtalliance.org/about.htm|url-status=dead}}.</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipedio:Kontrolebleco|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (August 2024)">malsukcesis konfirmo</span>]]'' &#x5D;</sup> <ref name="newthought.info">{{Citation|url=http://newthought.info/beliefs/nt_beliefs.htm|contribution=Statement of beliefs|title=New Thought info|date=2008–2009}}.</ref> Kvankam Nova penso estas nek [[Monolito|monolita]] nek [[Doktrino|doktrineca]], ĝenerale, nuntempaj anoj de Nova penso dividas kelkajn kernajn kredojn: # Dio aŭ Senfina Inteligenteco estas "supera, universala kaj eterna"; # dieco loĝas en ĉiu homo, ke ĉiuj homoj estas spiritaj estaĵoj; # "la plej alta spirita principo [estas] ami unu la alian senkondiĉe... kaj instrui kaj resanigi unu la alian"; kaj # "niaj mensaj statoj estas portataj antaŭen en manifestiĝon kaj fariĝas nia sperto en ĉiutaga vivo".<ref name="newthoughtalliance.org" /><ref name="newthought.info" /> [[William James]] uzis la terminon "Nova penso" kiel sinonimon kun la "movado por mensa kuracado", en kiu li inkluzivis multajn sektojn kun diversaj originoj, kiel ekzemple [[Ideismo|ideismon]] kaj [[Hinduismo|Hinduismon]].<ref>{{Citation|first=William|last=James|author-link=William James|title=The Varieties of Religious Experience|pages=92–93|place=New York|year=1929|url=http://etext.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=JamVari.sgm&images=images/modeng&data=/texts/english/modeng/parsed&tag=public&part=all|archive-url=https://archive.today/20120709041858/http://etext.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=JamVari.sgm&images=images/modeng&data=/texts/english/modeng/parsed&tag=public&part=all|url-status=dead|archive-date=9 July 2012|publisher=U Virginia}}</ref> == En Esperanto aperis == * ''La solvo de la vivproblemo sur la bazo de ”Nova penso”'' – de A. Rosenberg, trad. [[Anna Gyllsdorff]], 1930 (31 p.) == Ĝenerala bibliografio == * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=A Republic of Mind and Spirit: A Cultural History of American Metaphysical Religion|publisher=[[Yale University]] Press|year=2007}}. * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=The Spiritual Journals of Warren Felt Evans: From Methodism to Mind Cure|publisher=[[Indiana University]] Press|year=2016}}. * Anderson, Alan and Deb Whitehouse. ''New Thought: A Practical American Spirituality''. 2003. * [[:en:Charles_S._Braden|Braden, Charles S.]] ''Spirits in Rebellion: The Rise and Development of New Thought'', Southern Methodist University Press, 1963. * {{Cite book|last=Harley|first=Gail M.|title=Emma Curtis Hopkins: Forgotten Founder of New Thought|date=2002|publisher=Syracuse University Press|oclc=606778962|isbn=0-8156-2933-8}} * Judah, J. Stillson. ''The History and Philosophy of the Metaphysical Movements in America''. Philadelphia: The Westminster Press. 1967. Review by Neil Duddy. * {{Citation|last=McFaul|first=Thomas R|title=Religion in the Future Global Civilization|journal=The Futurist|date=September–October 2006}}. * {{cite book|last1=Melton|first1=J. Gordon|title=Melton's Encyclopedia of American Religions|date=2009|publisher=Gale Cengage Learning|location=Detroit|isbn=978-0-7876-9696-2|edition=8th|url=https://archive.org/details/meltonsencyclope0008melt}} * {{cite journal|last1=Michell|first1=Deidre|title=New Thinking, New Thought, New Age: The Theology and Influence of Emma Curtis Hopkins (1849-1925)|journal=Counterpoints: The Flinders University Online Journal of Interdisciplinary Conference Papers|date=2002|volume=2|issue=1|pages=6–18|url=https://www.academia.edu/423344}} * {{Citation|last=Mosley|first=Glenn R|title=New Thought, Ancient Wisdom: The History and Future of the New Thought Movement|publisher=Templeton Foundation Press|year=2006|isbn=1-59947-089-6}} * {{cite book|last1=Satter|first1=Beryl|title=Each mind a kingdom: American women, sexual purity, and the New Thought movement, 1875-1920|date=1999|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=978-0-520-21765-2|url=https://archive.org/details/eachmindkingdoma0000satt}} * {{cite book|last1=Voorhees|first1=Amy B.|title=A New Christian Identity: Christian Science Origins and Experience in American Culture|date=2021|publisher=The University of North Carolina Press|location=Chapel Hill|isbn=9781469662350}} * {{Citation|last=White|first=Ronald M|title=New Thought Influences on Father Divine|type=Masters Thesis|publisher=Miami University|place=Oxford, [[Ohio|OH]]|year=1980|contribution-url=http://buildingutopia.org/ronwhite/father_divine_thesis/|contribution=Abstract}}. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Citation|url=http://www.agnt.org/|title=Association for Global New Thought}}. * {{Citation|url=http://www.websyte.com/alan/intachrt.htm|title=INTA New Thought History Chart|publisher=Web site|access-date=18 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20000824113817/http://websyte.com/alan/intachrt.htm|archive-date=24 August 2000|url-status=dead}}. * {{Citation|url=http://library.lessonsintruth.info|title=New Thought Unity and Divine Science Writings|publisher=Piscean-Aquarian Ministry}}. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okcidenta esoterismo]] [[Kategorio:Nova penso| ]] rplqqlqdfbww8afp7naylk1tgjckl09 9384961 9384958 2026-05-27T10:20:58Z Sj1mor 12103 Novpensaj verkistoj 9384961 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Nova penso''' aŭ '''Plialta penso''' ({{L-en|New Thought|aŭ=Higher Thought}})<ref>{{Citation|first=Horatio Willis|last=Dresser|title=A History of the New Thought Movement|publisher=TY Crowell Co|year=1919|page=154|quote=En Anglio la termino Higher Thought (Pli Alta Penso) estis komence preferata, kaj ĉi tiu nomo estis elektita por la Higher Thought Centre (Centro por Pli Alta Penso), la unua tia organizaĵo en Anglio. Tamen, ĉi tiu nomo ne reprezentis ŝanĝon de vidpunkto, kaj la movado en Anglio estis simila al la terapia movado aliloke.}}</ref> rilatas al spirita vivfilozofio, kies sekvantoj estas ligitaj en la movado Nova penso kaj praktikas ĝiajn instruojn parte organizite, parte sendepende unu de la alia. == Priskribo == Temas pri nova religia movado, kiu kunfluis en Usono komence de la 19-a jarcento. La Nova penso estis vidata de siaj anoj kiel sukcedanto de "antikva penso", akumulinta saĝecon kaj filozofion el diversaj originoj, kiel ekzemple la kulturoj de la [[Klasika Grekio|antikva greka]], [[Romia kulturo|romia]], [[Antikva Egiptio|egipta]], [[Ĉina kulturo|ĉina]], [[Taoismo|taoista]], [[hindua]] kaj [[Budhismo|budhisma.]] <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Wikipedia:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2023)">citaĵo bezonata</span>]]'' &#x5D;</sup> kaj iliaj rilataj kredsistemoj, ĉefe koncerne la interagadon inter penso, kredo, konscio en la homa menso, kaj la efikoj de ĉi tiuj ene kaj ekster la homa menso. Kvankam neniu rekta linio de transdono estas spurebla, multaj anoj de Nova penso en la 19-a kaj 20-a jarcentoj asertis esti rektaj posteuloj de tiuj sistemoj. Kvankam ekzistis multaj gvidantoj kaj diversaj branĉoj de la filozofio de la Nova penso, la originoj de la Nova penso ofte spuriĝas reen al [[:en:Phineas_Quimby|Phineas Quimby]], aŭ eĉ tiom reen kiel [[Franz Anton Mesmer|Franz Mesmer]], kiu estis unu el la unuaj eŭropaj pensuloj, kiuj ligis onian mensan staton al fizika kondiĉo.<ref>{{cite journal |last1=Prentiss|first1=Craig R.|title='The Full Realization of This Desire': Garland Anderson, Race, and the Limits of New Thought in the Age of Jim Crow|journal=Nova Religio: The Journal of Alternative and Emergent Religions|date=Feb 2014|volume=17|issue=3|page=87|doi=10.1525/nr.2014.17.3.84|jstor=10.1525/nr.2014.17.3.84|url=https://www.jstor.org/stable/10.1525/nr.2014.17.3.84|access-date=21 June 2023|url-access=subscription}}</ref> Multaj el ĉi tiuj grupoj estas integritaj en la Internacian Aliancon de la Nova penso.<ref>Melton, J. Gordon; Clark, Jerome & Kelly, Aidan A. ''New Age Almanac''; New York: Visible Ink Press (1991); pg. 343. "The International New Thought Alliance, a loose association of New Thought institutions and individuals (approximately 350 institutional members), exists as a voluntary membership organization [to advance New Thought ideals]."</ref><ref>Conkin, Paul K. American Originals: ''Homemade Varieties of Christianity'', The University of North Carolina Press: Chapel Hill, NC (1997); p. 269. "An International New Thought Alliance still exists, with offices in Arizona, a periodical, and around 200 affiliated societies, some of which still use the label 'church'".</ref> La nuntempa movado de la Nova penso estas loze aliancita grupo de [[Konfesio|religiaj konfesioj]], aŭtoroj, filozofoj kaj individuoj, kiuj dividas aron da kredoj pri [[Supernaturo|metafiziko]], [[Optimismo|pozitiva pensado]], la [[Leĝo pri la altirado|leĝo de altiro]], [[:en:Healing|resanigo]], vivoforto, kreiva bildigo kaj persona potenco.<ref>{{Cite book |title=Controversial New Religions|title-link=Controversial New Religions|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2004|isbn=978-0-19-515682-9|editor-last=Lewis|editor-first=James R.|editor-link=James R. Lewis (scholar)|edition=1st|location=New York|language=en|editor-last2=Petersen|editor-first2=Jesper Aagaard|page=226}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipedio:Kontrolebleco|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (September 2024)">malsukcesis konfirmo</span>]]'' &#x5D;</sup> Nova penso asertas, ke ''Senfina Inteligenteco'', aŭ Dio, estas [[Ĉieesteco|ĉie]], [[Panteismo|spirito estas la tuto de realaj aferoj]], vera homa memeco estas dia, dia penso estas forto por bono, malsano originas en la [[menso]], kaj "ĝusta pensado" havas resanigan efikon.<ref name="newthoughtalliance.org">{{Citation|url=http://www.newthoughtalliance.org/about.htm|title=Declaration of Principles|publisher=International New Thought Alliance|date=2008–2009|access-date=26 September 2008|archive-date=13 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113022115/http://www.newthoughtalliance.org/about.htm|url-status=dead}}.</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipedio:Kontrolebleco|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (August 2024)">malsukcesis konfirmo</span>]]'' &#x5D;</sup> <ref name="newthought.info">{{Citation|url=http://newthought.info/beliefs/nt_beliefs.htm|contribution=Statement of beliefs|title=New Thought info|date=2008–2009}}.</ref> Kvankam Nova penso estas nek [[Monolito|monolita]] nek [[Doktrino|doktrineca]], ĝenerale, nuntempaj anoj de Nova penso dividas kelkajn kernajn kredojn: # Dio aŭ Senfina Inteligenteco estas "supera, universala kaj eterna"; # dieco loĝas en ĉiu homo, ke ĉiuj homoj estas spiritaj estaĵoj; # "la plej alta spirita principo [estas] ami unu la alian senkondiĉe... kaj instrui kaj resanigi unu la alian"; kaj # "niaj mensaj statoj estas portataj antaŭen en manifestiĝon kaj fariĝas nia sperto en ĉiutaga vivo".<ref name="newthoughtalliance.org" /><ref name="newthought.info" /> [[William James]] uzis la terminon "Nova penso" kiel sinonimon kun la "movado por mensa kuracado", en kiu li inkluzivis multajn sektojn kun diversaj originoj, kiel ekzemple [[Ideismo|ideismon]] kaj [[Hinduismo|Hinduismon]].<ref>{{Citation|first=William|last=James|author-link=William James|title=The Varieties of Religious Experience|pages=92–93|place=New York|year=1929|url=http://etext.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=JamVari.sgm&images=images/modeng&data=/texts/english/modeng/parsed&tag=public&part=all|archive-url=https://archive.today/20120709041858/http://etext.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=JamVari.sgm&images=images/modeng&data=/texts/english/modeng/parsed&tag=public&part=all|url-status=dead|archive-date=9 July 2012|publisher=U Virginia}}</ref> == Novpensaj verkistoj == Phineas Parkhurst Quimby (1802-1866) estas konsiderata la intelekta patro de ĉi tiu movado. Lin ankaŭ influis la verko de la [[Unitariismo|unitarisma]] ministro [[Ralph Waldo Emerson]] (1803-1882), la fondinto de [[Transcendismo|Transcendentismo]]. Verkistoj kiel la jenaj ankaŭ estas parto de la movado: * [[Thomas Troward]] (1847-1916) * [[Charles Fillmore]] (1854-1948) - fondinto de [[Unity (movimiento)|Unity]] * [[Nova penso|Emma Curtis Hopkins]] (1853-1925) - fondinto de la Kolegio de Metafizika Scienco. * [[Elizabeth Towne|Elizabeto Towne]] (1865-1960) * [[Emmet Fox]] (1886-1951) - influis [[Alkoholuloj Anonimaj|Alkoholulojn Anonimajn]] * [[Ernest Holmes]] (1887-1960) - fondinto de Religia Scienco Internacia * [[Fenwicke Holmes]] (1883–1973) * [[Horatio W. Dresser]] (1866-1954) * [[James Dillet Freeman|Jakobo Dillet Freeman]] (1912-2003) * [[Joseph Murphy|Jozefo Murphy]] (1898-1981) * [[Julius Dresser]] (1838-1893) * [[Mary Baker Eddy|Maria Baker Eddy]] (1821-1910) * [[William Walker Atkinson|Vilhelmo Walker Atkinson]] (1862-1932) * [[Prentice Mulfford]] (1834-1891) * [[Napoleon Hill]] (1883–1970) * [[Ralph Waldo Trine]] (1866-1958) * [[Masaharu Taniguchi]] (1893-1985) * [[Neville Goddard]] (1905-1972) * [[Raymond Charles Barker]] (1911-1988) * [[Rhonda Byrne]] (1951-) * [[Conny Méndez]] (1898-1979) * [[Louise Hay|Louise L. Hay]] (1927-2017) * [[Roy Eugene Davis]] (1931) - biografiisto de Masaharu Taniguchi <ref>"Miracle Man of Japan: The Life and Work of Masaharu Taniguchi, One of the Most Influential Spiritual Leaders of Our Time" – June, 1970, Roy E. Davis. ISBN 0877070482 ISBN 978-0877070481</ref> * [[Sebastian Fedunkiw|Sebastiano Fedunkiw]] (1948) * [[Stuart Grayson]] (1923-2001) * [[Wallace Wattles]] (1860–1911) - aŭtoro de ''[[La ciencia de hacerse rico|La Scienco de Riĉiĝo]]'' * [[Wayne Dyer]] (1940-2015) == En Esperanto aperis == * ''La solvo de la vivproblemo sur la bazo de ”Nova penso”'' – de A. Rosenberg, trad. [[Anna Gyllsdorff]], 1930 (31 p.) == Ĝenerala bibliografio == * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=A Republic of Mind and Spirit: A Cultural History of American Metaphysical Religion|publisher=[[Yale University]] Press|year=2007}}. * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=The Spiritual Journals of Warren Felt Evans: From Methodism to Mind Cure|publisher=[[Indiana University]] Press|year=2016}}. * Anderson, Alan and Deb Whitehouse. ''New Thought: A Practical American Spirituality''. 2003. * [[:en:Charles_S._Braden|Braden, Charles S.]] ''Spirits in Rebellion: The Rise and Development of New Thought'', Southern Methodist University Press, 1963. * {{Cite book|last=Harley|first=Gail M.|title=Emma Curtis Hopkins: Forgotten Founder of New Thought|date=2002|publisher=Syracuse University Press|oclc=606778962|isbn=0-8156-2933-8}} * Judah, J. Stillson. ''The History and Philosophy of the Metaphysical Movements in America''. Philadelphia: The Westminster Press. 1967. Review by Neil Duddy. * {{Citation|last=McFaul|first=Thomas R|title=Religion in the Future Global Civilization|journal=The Futurist|date=September–October 2006}}. * {{cite book|last1=Melton|first1=J. Gordon|title=Melton's Encyclopedia of American Religions|date=2009|publisher=Gale Cengage Learning|location=Detroit|isbn=978-0-7876-9696-2|edition=8th|url=https://archive.org/details/meltonsencyclope0008melt}} * {{cite journal|last1=Michell|first1=Deidre|title=New Thinking, New Thought, New Age: The Theology and Influence of Emma Curtis Hopkins (1849-1925)|journal=Counterpoints: The Flinders University Online Journal of Interdisciplinary Conference Papers|date=2002|volume=2|issue=1|pages=6–18|url=https://www.academia.edu/423344}} * {{Citation|last=Mosley|first=Glenn R|title=New Thought, Ancient Wisdom: The History and Future of the New Thought Movement|publisher=Templeton Foundation Press|year=2006|isbn=1-59947-089-6}} * {{cite book|last1=Satter|first1=Beryl|title=Each mind a kingdom: American women, sexual purity, and the New Thought movement, 1875-1920|date=1999|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=978-0-520-21765-2|url=https://archive.org/details/eachmindkingdoma0000satt}} * {{cite book|last1=Voorhees|first1=Amy B.|title=A New Christian Identity: Christian Science Origins and Experience in American Culture|date=2021|publisher=The University of North Carolina Press|location=Chapel Hill|isbn=9781469662350}} * {{Citation|last=White|first=Ronald M|title=New Thought Influences on Father Divine|type=Masters Thesis|publisher=Miami University|place=Oxford, [[Ohio|OH]]|year=1980|contribution-url=http://buildingutopia.org/ronwhite/father_divine_thesis/|contribution=Abstract}}. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Citation|url=http://www.agnt.org/|title=Association for Global New Thought}}. * {{Citation|url=http://www.websyte.com/alan/intachrt.htm|title=INTA New Thought History Chart|publisher=Web site|access-date=18 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20000824113817/http://websyte.com/alan/intachrt.htm|archive-date=24 August 2000|url-status=dead}}. * {{Citation|url=http://library.lessonsintruth.info|title=New Thought Unity and Divine Science Writings|publisher=Piscean-Aquarian Ministry}}. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okcidenta esoterismo]] [[Kategorio:Nova penso| ]] 5yv6dbuy78hhs7xvgjli1owr8w4nbod 9384964 9384961 2026-05-27T10:23:18Z Sj1mor 12103 /* Novpensaj verkistoj */ 9384964 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Nova penso''' aŭ '''Plialta penso''' ({{L-en|New Thought|aŭ=Higher Thought}})<ref>{{Citation|first=Horatio Willis|last=Dresser|title=A History of the New Thought Movement|publisher=TY Crowell Co|year=1919|page=154|quote=En Anglio la termino Higher Thought (Pli Alta Penso) estis komence preferata, kaj ĉi tiu nomo estis elektita por la Higher Thought Centre (Centro por Pli Alta Penso), la unua tia organizaĵo en Anglio. Tamen, ĉi tiu nomo ne reprezentis ŝanĝon de vidpunkto, kaj la movado en Anglio estis simila al la terapia movado aliloke.}}</ref> rilatas al spirita vivfilozofio, kies sekvantoj estas ligitaj en la movado Nova penso kaj praktikas ĝiajn instruojn parte organizite, parte sendepende unu de la alia. == Priskribo == Temas pri nova religia movado, kiu kunfluis en Usono komence de la 19-a jarcento. La Nova penso estis vidata de siaj anoj kiel sukcedanto de "antikva penso", akumulinta saĝecon kaj filozofion el diversaj originoj, kiel ekzemple la kulturoj de la [[Klasika Grekio|antikva greka]], [[Romia kulturo|romia]], [[Antikva Egiptio|egipta]], [[Ĉina kulturo|ĉina]], [[Taoismo|taoista]], [[hindua]] kaj [[Budhismo|budhisma.]] <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Wikipedia:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2023)">citaĵo bezonata</span>]]'' &#x5D;</sup> kaj iliaj rilataj kredsistemoj, ĉefe koncerne la interagadon inter penso, kredo, konscio en la homa menso, kaj la efikoj de ĉi tiuj ene kaj ekster la homa menso. Kvankam neniu rekta linio de transdono estas spurebla, multaj anoj de Nova penso en la 19-a kaj 20-a jarcentoj asertis esti rektaj posteuloj de tiuj sistemoj. Kvankam ekzistis multaj gvidantoj kaj diversaj branĉoj de la filozofio de la Nova penso, la originoj de la Nova penso ofte spuriĝas reen al [[:en:Phineas_Quimby|Phineas Quimby]], aŭ eĉ tiom reen kiel [[Franz Anton Mesmer|Franz Mesmer]], kiu estis unu el la unuaj eŭropaj pensuloj, kiuj ligis onian mensan staton al fizika kondiĉo.<ref>{{cite journal |last1=Prentiss|first1=Craig R.|title='The Full Realization of This Desire': Garland Anderson, Race, and the Limits of New Thought in the Age of Jim Crow|journal=Nova Religio: The Journal of Alternative and Emergent Religions|date=Feb 2014|volume=17|issue=3|page=87|doi=10.1525/nr.2014.17.3.84|jstor=10.1525/nr.2014.17.3.84|url=https://www.jstor.org/stable/10.1525/nr.2014.17.3.84|access-date=21 June 2023|url-access=subscription}}</ref> Multaj el ĉi tiuj grupoj estas integritaj en la Internacian Aliancon de la Nova penso.<ref>Melton, J. Gordon; Clark, Jerome & Kelly, Aidan A. ''New Age Almanac''; New York: Visible Ink Press (1991); pg. 343. "The International New Thought Alliance, a loose association of New Thought institutions and individuals (approximately 350 institutional members), exists as a voluntary membership organization [to advance New Thought ideals]."</ref><ref>Conkin, Paul K. American Originals: ''Homemade Varieties of Christianity'', The University of North Carolina Press: Chapel Hill, NC (1997); p. 269. "An International New Thought Alliance still exists, with offices in Arizona, a periodical, and around 200 affiliated societies, some of which still use the label 'church'".</ref> La nuntempa movado de la Nova penso estas loze aliancita grupo de [[Konfesio|religiaj konfesioj]], aŭtoroj, filozofoj kaj individuoj, kiuj dividas aron da kredoj pri [[Supernaturo|metafiziko]], [[Optimismo|pozitiva pensado]], la [[Leĝo pri la altirado|leĝo de altiro]], [[:en:Healing|resanigo]], vivoforto, kreiva bildigo kaj persona potenco.<ref>{{Cite book |title=Controversial New Religions|title-link=Controversial New Religions|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2004|isbn=978-0-19-515682-9|editor-last=Lewis|editor-first=James R.|editor-link=James R. Lewis (scholar)|edition=1st|location=New York|language=en|editor-last2=Petersen|editor-first2=Jesper Aagaard|page=226}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipedio:Kontrolebleco|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (September 2024)">malsukcesis konfirmo</span>]]'' &#x5D;</sup> Nova penso asertas, ke ''Senfina Inteligenteco'', aŭ Dio, estas [[Ĉieesteco|ĉie]], [[Panteismo|spirito estas la tuto de realaj aferoj]], vera homa memeco estas dia, dia penso estas forto por bono, malsano originas en la [[menso]], kaj "ĝusta pensado" havas resanigan efikon.<ref name="newthoughtalliance.org">{{Citation|url=http://www.newthoughtalliance.org/about.htm|title=Declaration of Principles|publisher=International New Thought Alliance|date=2008–2009|access-date=26 September 2008|archive-date=13 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113022115/http://www.newthoughtalliance.org/about.htm|url-status=dead}}.</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipedio:Kontrolebleco|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (August 2024)">malsukcesis konfirmo</span>]]'' &#x5D;</sup> <ref name="newthought.info">{{Citation|url=http://newthought.info/beliefs/nt_beliefs.htm|contribution=Statement of beliefs|title=New Thought info|date=2008–2009}}.</ref> Kvankam Nova penso estas nek [[Monolito|monolita]] nek [[Doktrino|doktrineca]], ĝenerale, nuntempaj anoj de Nova penso dividas kelkajn kernajn kredojn: # Dio aŭ Senfina Inteligenteco estas "supera, universala kaj eterna"; # dieco loĝas en ĉiu homo, ke ĉiuj homoj estas spiritaj estaĵoj; # "la plej alta spirita principo [estas] ami unu la alian senkondiĉe... kaj instrui kaj resanigi unu la alian"; kaj # "niaj mensaj statoj estas portataj antaŭen en manifestiĝon kaj fariĝas nia sperto en ĉiutaga vivo".<ref name="newthoughtalliance.org" /><ref name="newthought.info" /> [[William James]] uzis la terminon "Nova penso" kiel sinonimon kun la "movado por mensa kuracado", en kiu li inkluzivis multajn sektojn kun diversaj originoj, kiel ekzemple [[Ideismo|ideismon]] kaj [[Hinduismo|Hinduismon]].<ref>{{Citation|first=William|last=James|author-link=William James|title=The Varieties of Religious Experience|pages=92–93|place=New York|year=1929|url=http://etext.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=JamVari.sgm&images=images/modeng&data=/texts/english/modeng/parsed&tag=public&part=all|archive-url=https://archive.today/20120709041858/http://etext.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=JamVari.sgm&images=images/modeng&data=/texts/english/modeng/parsed&tag=public&part=all|url-status=dead|archive-date=9 July 2012|publisher=U Virginia}}</ref> == Novpensaj verkistoj == Phineas Parkhurst Quimby (1802-1866) estas konsiderata la intelekta patro de ĉi tiu movado. Lin ankaŭ influis la verko de la [[Unitariismo|unitarisma]] ministro [[Ralph Waldo Emerson]] (1803-1882), la fondinto de [[Transcendismo|Transcendentismo]]. Verkistoj kiel la jenaj ankaŭ estas parto de la movado: * [[Thomas Troward]] (1847-1916) * [[Charles Fillmore]] (1854-1948) - fondinto de movado [[:es:Unity (movimiento)|Unity]] * [[Emma Curtis Hopkins]] (1853-1925) - fondinto de la Kolegio de Metafizika Scienco. * [[Elizabeth Towne]] (1865-1960) * [[Emmet Fox]] (1886-1951) - influis {{N|Alkoholuloj Anonimaj}} * [[Ernest Holmes]] (1887-1960) - fondinto de Religia Scienco Internacia * [[Fenwicke Holmes]] (1883–1973) * [[Horatio W. Dresser]] (1866-1954) * [[James Dillet Freeman]] (1912-2003) * [[Joseph Murphy]] (1898-1981) * [[Julius Dresser]] (1838-1893) * [[Mary Baker Eddy]] (1821-1910) * [[William Walker Atkinson]] (1862-1932) * [[Prentice Mulfford]] (1834-1891) * [[Napoleon Hill]] (1883–1970) * [[Ralph Waldo Trine]] (1866-1958) * [[Masaharu Taniguchi]] (1893-1985) * [[Neville Goddard]] (1905-1972) * [[Raymond Charles Barker]] (1911-1988) * [[Rhonda Byrne]] (1951-) * [[Conny Méndez]] (1898-1979) * [[Louise Hay|Louise L. Hay]] (1927-2017) * [[Roy Eugene Davis]] (1931) - biografiisto de Masaharu Taniguchi <ref>"Miracle Man of Japan: The Life and Work of Masaharu Taniguchi, One of the Most Influential Spiritual Leaders of Our Time" – June, 1970, Roy E. Davis. ISBN 0877070482 ISBN 978-0877070481</ref> * [[Sebastian Fedunkiw]] (1948) * [[Stuart Grayson]] (1923-2001) * [[Wallace Wattles]] (1860–1911) - aŭtoro de ''[[:es:La ciencia de hacerse rico|La Scienco de Riĉiĝo]]'' * [[Wayne Dyer]] (1940-2015) == En Esperanto aperis == * ''La solvo de la vivproblemo sur la bazo de ”Nova penso”'' – de A. Rosenberg, trad. [[Anna Gyllsdorff]], 1930 (31 p.) == Ĝenerala bibliografio == * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=A Republic of Mind and Spirit: A Cultural History of American Metaphysical Religion|publisher=[[Yale University]] Press|year=2007}}. * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=The Spiritual Journals of Warren Felt Evans: From Methodism to Mind Cure|publisher=[[Indiana University]] Press|year=2016}}. * Anderson, Alan and Deb Whitehouse. ''New Thought: A Practical American Spirituality''. 2003. * [[:en:Charles_S._Braden|Braden, Charles S.]] ''Spirits in Rebellion: The Rise and Development of New Thought'', Southern Methodist University Press, 1963. * {{Cite book|last=Harley|first=Gail M.|title=Emma Curtis Hopkins: Forgotten Founder of New Thought|date=2002|publisher=Syracuse University Press|oclc=606778962|isbn=0-8156-2933-8}} * Judah, J. Stillson. ''The History and Philosophy of the Metaphysical Movements in America''. Philadelphia: The Westminster Press. 1967. Review by Neil Duddy. * {{Citation|last=McFaul|first=Thomas R|title=Religion in the Future Global Civilization|journal=The Futurist|date=September–October 2006}}. * {{cite book|last1=Melton|first1=J. Gordon|title=Melton's Encyclopedia of American Religions|date=2009|publisher=Gale Cengage Learning|location=Detroit|isbn=978-0-7876-9696-2|edition=8th|url=https://archive.org/details/meltonsencyclope0008melt}} * {{cite journal|last1=Michell|first1=Deidre|title=New Thinking, New Thought, New Age: The Theology and Influence of Emma Curtis Hopkins (1849-1925)|journal=Counterpoints: The Flinders University Online Journal of Interdisciplinary Conference Papers|date=2002|volume=2|issue=1|pages=6–18|url=https://www.academia.edu/423344}} * {{Citation|last=Mosley|first=Glenn R|title=New Thought, Ancient Wisdom: The History and Future of the New Thought Movement|publisher=Templeton Foundation Press|year=2006|isbn=1-59947-089-6}} * {{cite book|last1=Satter|first1=Beryl|title=Each mind a kingdom: American women, sexual purity, and the New Thought movement, 1875-1920|date=1999|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=978-0-520-21765-2|url=https://archive.org/details/eachmindkingdoma0000satt}} * {{cite book|last1=Voorhees|first1=Amy B.|title=A New Christian Identity: Christian Science Origins and Experience in American Culture|date=2021|publisher=The University of North Carolina Press|location=Chapel Hill|isbn=9781469662350}} * {{Citation|last=White|first=Ronald M|title=New Thought Influences on Father Divine|type=Masters Thesis|publisher=Miami University|place=Oxford, [[Ohio|OH]]|year=1980|contribution-url=http://buildingutopia.org/ronwhite/father_divine_thesis/|contribution=Abstract}}. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Citation|url=http://www.agnt.org/|title=Association for Global New Thought}}. * {{Citation|url=http://www.websyte.com/alan/intachrt.htm|title=INTA New Thought History Chart|publisher=Web site|access-date=18 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20000824113817/http://websyte.com/alan/intachrt.htm|archive-date=24 August 2000|url-status=dead}}. * {{Citation|url=http://library.lessonsintruth.info|title=New Thought Unity and Divine Science Writings|publisher=Piscean-Aquarian Ministry}}. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okcidenta esoterismo]] [[Kategorio:Nova penso| ]] m6frlq8v325ptbvtnadf9uchk6ijo1p 9384966 9384964 2026-05-27T10:23:41Z Sj1mor 12103 /* Novpensaj verkistoj */ 9384966 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Nova penso''' aŭ '''Plialta penso''' ({{L-en|New Thought|aŭ=Higher Thought}})<ref>{{Citation|first=Horatio Willis|last=Dresser|title=A History of the New Thought Movement|publisher=TY Crowell Co|year=1919|page=154|quote=En Anglio la termino Higher Thought (Pli Alta Penso) estis komence preferata, kaj ĉi tiu nomo estis elektita por la Higher Thought Centre (Centro por Pli Alta Penso), la unua tia organizaĵo en Anglio. Tamen, ĉi tiu nomo ne reprezentis ŝanĝon de vidpunkto, kaj la movado en Anglio estis simila al la terapia movado aliloke.}}</ref> rilatas al spirita vivfilozofio, kies sekvantoj estas ligitaj en la movado Nova penso kaj praktikas ĝiajn instruojn parte organizite, parte sendepende unu de la alia. == Priskribo == Temas pri nova religia movado, kiu kunfluis en Usono komence de la 19-a jarcento. La Nova penso estis vidata de siaj anoj kiel sukcedanto de "antikva penso", akumulinta saĝecon kaj filozofion el diversaj originoj, kiel ekzemple la kulturoj de la [[Klasika Grekio|antikva greka]], [[Romia kulturo|romia]], [[Antikva Egiptio|egipta]], [[Ĉina kulturo|ĉina]], [[Taoismo|taoista]], [[hindua]] kaj [[Budhismo|budhisma.]] <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Wikipedia:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2023)">citaĵo bezonata</span>]]'' &#x5D;</sup> kaj iliaj rilataj kredsistemoj, ĉefe koncerne la interagadon inter penso, kredo, konscio en la homa menso, kaj la efikoj de ĉi tiuj ene kaj ekster la homa menso. Kvankam neniu rekta linio de transdono estas spurebla, multaj anoj de Nova penso en la 19-a kaj 20-a jarcentoj asertis esti rektaj posteuloj de tiuj sistemoj. Kvankam ekzistis multaj gvidantoj kaj diversaj branĉoj de la filozofio de la Nova penso, la originoj de la Nova penso ofte spuriĝas reen al [[:en:Phineas_Quimby|Phineas Quimby]], aŭ eĉ tiom reen kiel [[Franz Anton Mesmer|Franz Mesmer]], kiu estis unu el la unuaj eŭropaj pensuloj, kiuj ligis onian mensan staton al fizika kondiĉo.<ref>{{cite journal |last1=Prentiss|first1=Craig R.|title='The Full Realization of This Desire': Garland Anderson, Race, and the Limits of New Thought in the Age of Jim Crow|journal=Nova Religio: The Journal of Alternative and Emergent Religions|date=Feb 2014|volume=17|issue=3|page=87|doi=10.1525/nr.2014.17.3.84|jstor=10.1525/nr.2014.17.3.84|url=https://www.jstor.org/stable/10.1525/nr.2014.17.3.84|access-date=21 June 2023|url-access=subscription}}</ref> Multaj el ĉi tiuj grupoj estas integritaj en la Internacian Aliancon de la Nova penso.<ref>Melton, J. Gordon; Clark, Jerome & Kelly, Aidan A. ''New Age Almanac''; New York: Visible Ink Press (1991); pg. 343. "The International New Thought Alliance, a loose association of New Thought institutions and individuals (approximately 350 institutional members), exists as a voluntary membership organization [to advance New Thought ideals]."</ref><ref>Conkin, Paul K. American Originals: ''Homemade Varieties of Christianity'', The University of North Carolina Press: Chapel Hill, NC (1997); p. 269. "An International New Thought Alliance still exists, with offices in Arizona, a periodical, and around 200 affiliated societies, some of which still use the label 'church'".</ref> La nuntempa movado de la Nova penso estas loze aliancita grupo de [[Konfesio|religiaj konfesioj]], aŭtoroj, filozofoj kaj individuoj, kiuj dividas aron da kredoj pri [[Supernaturo|metafiziko]], [[Optimismo|pozitiva pensado]], la [[Leĝo pri la altirado|leĝo de altiro]], [[:en:Healing|resanigo]], vivoforto, kreiva bildigo kaj persona potenco.<ref>{{Cite book |title=Controversial New Religions|title-link=Controversial New Religions|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2004|isbn=978-0-19-515682-9|editor-last=Lewis|editor-first=James R.|editor-link=James R. Lewis (scholar)|edition=1st|location=New York|language=en|editor-last2=Petersen|editor-first2=Jesper Aagaard|page=226}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipedio:Kontrolebleco|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (September 2024)">malsukcesis konfirmo</span>]]'' &#x5D;</sup> Nova penso asertas, ke ''Senfina Inteligenteco'', aŭ Dio, estas [[Ĉieesteco|ĉie]], [[Panteismo|spirito estas la tuto de realaj aferoj]], vera homa memeco estas dia, dia penso estas forto por bono, malsano originas en la [[menso]], kaj "ĝusta pensado" havas resanigan efikon.<ref name="newthoughtalliance.org">{{Citation|url=http://www.newthoughtalliance.org/about.htm|title=Declaration of Principles|publisher=International New Thought Alliance|date=2008–2009|access-date=26 September 2008|archive-date=13 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113022115/http://www.newthoughtalliance.org/about.htm|url-status=dead}}.</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipedio:Kontrolebleco|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (August 2024)">malsukcesis konfirmo</span>]]'' &#x5D;</sup> <ref name="newthought.info">{{Citation|url=http://newthought.info/beliefs/nt_beliefs.htm|contribution=Statement of beliefs|title=New Thought info|date=2008–2009}}.</ref> Kvankam Nova penso estas nek [[Monolito|monolita]] nek [[Doktrino|doktrineca]], ĝenerale, nuntempaj anoj de Nova penso dividas kelkajn kernajn kredojn: # Dio aŭ Senfina Inteligenteco estas "supera, universala kaj eterna"; # dieco loĝas en ĉiu homo, ke ĉiuj homoj estas spiritaj estaĵoj; # "la plej alta spirita principo [estas] ami unu la alian senkondiĉe... kaj instrui kaj resanigi unu la alian"; kaj # "niaj mensaj statoj estas portataj antaŭen en manifestiĝon kaj fariĝas nia sperto en ĉiutaga vivo".<ref name="newthoughtalliance.org" /><ref name="newthought.info" /> [[William James]] uzis la terminon "Nova penso" kiel sinonimon kun la "movado por mensa kuracado", en kiu li inkluzivis multajn sektojn kun diversaj originoj, kiel ekzemple [[Ideismo|ideismon]] kaj [[Hinduismo|Hinduismon]].<ref>{{Citation|first=William|last=James|author-link=William James|title=The Varieties of Religious Experience|pages=92–93|place=New York|year=1929|url=http://etext.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=JamVari.sgm&images=images/modeng&data=/texts/english/modeng/parsed&tag=public&part=all|archive-url=https://archive.today/20120709041858/http://etext.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=JamVari.sgm&images=images/modeng&data=/texts/english/modeng/parsed&tag=public&part=all|url-status=dead|archive-date=9 July 2012|publisher=U Virginia}}</ref> == Novpensaj verkistoj == Phineas Parkhurst Quimby (1802-1866) estas konsiderata la intelekta patro de ĉi tiu movado. Lin ankaŭ influis la verko de la [[Unitariismo|unitarisma]] ministro [[Ralph Waldo Emerson]] (1803-1882), la fondinto de [[Transcendismo|Transcendentismo]]. Verkistoj kiel la jenaj ankaŭ estas parto de la movado: {{Div col|cols = 2}} * [[Thomas Troward]] (1847-1916) * [[Charles Fillmore]] (1854-1948) - fondinto de movado [[:es:Unity (movimiento)|Unity]] * [[Emma Curtis Hopkins]] (1853-1925) - fondinto de la Kolegio de Metafizika Scienco. * [[Elizabeth Towne]] (1865-1960) * [[Emmet Fox]] (1886-1951) - influis {{N|Alkoholuloj Anonimaj}} * [[Ernest Holmes]] (1887-1960) - fondinto de Religia Scienco Internacia * [[Fenwicke Holmes]] (1883–1973) * [[Horatio W. Dresser]] (1866-1954) * [[James Dillet Freeman]] (1912-2003) * [[Joseph Murphy]] (1898-1981) * [[Julius Dresser]] (1838-1893) * [[Mary Baker Eddy]] (1821-1910) * [[William Walker Atkinson]] (1862-1932) * [[Prentice Mulfford]] (1834-1891) * [[Napoleon Hill]] (1883–1970) * [[Ralph Waldo Trine]] (1866-1958) * [[Masaharu Taniguchi]] (1893-1985) * [[Neville Goddard]] (1905-1972) * [[Raymond Charles Barker]] (1911-1988) * [[Rhonda Byrne]] (1951-) * [[Conny Méndez]] (1898-1979) * [[Louise Hay|Louise L. Hay]] (1927-2017) * [[Roy Eugene Davis]] (1931) - biografiisto de Masaharu Taniguchi <ref>"Miracle Man of Japan: The Life and Work of Masaharu Taniguchi, One of the Most Influential Spiritual Leaders of Our Time" – June, 1970, Roy E. Davis. ISBN 0877070482 ISBN 978-0877070481</ref> * [[Sebastian Fedunkiw]] (1948) * [[Stuart Grayson]] (1923-2001) * [[Wallace Wattles]] (1860–1911) - aŭtoro de ''[[:es:La ciencia de hacerse rico|La Scienco de Riĉiĝo]]'' * [[Wayne Dyer]] (1940-2015) {{Div col end}} == En Esperanto aperis == * ''La solvo de la vivproblemo sur la bazo de ”Nova penso”'' – de A. Rosenberg, trad. [[Anna Gyllsdorff]], 1930 (31 p.) == Ĝenerala bibliografio == * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=A Republic of Mind and Spirit: A Cultural History of American Metaphysical Religion|publisher=[[Yale University]] Press|year=2007}}. * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=The Spiritual Journals of Warren Felt Evans: From Methodism to Mind Cure|publisher=[[Indiana University]] Press|year=2016}}. * Anderson, Alan and Deb Whitehouse. ''New Thought: A Practical American Spirituality''. 2003. * [[:en:Charles_S._Braden|Braden, Charles S.]] ''Spirits in Rebellion: The Rise and Development of New Thought'', Southern Methodist University Press, 1963. * {{Cite book|last=Harley|first=Gail M.|title=Emma Curtis Hopkins: Forgotten Founder of New Thought|date=2002|publisher=Syracuse University Press|oclc=606778962|isbn=0-8156-2933-8}} * Judah, J. Stillson. ''The History and Philosophy of the Metaphysical Movements in America''. Philadelphia: The Westminster Press. 1967. Review by Neil Duddy. * {{Citation|last=McFaul|first=Thomas R|title=Religion in the Future Global Civilization|journal=The Futurist|date=September–October 2006}}. * {{cite book|last1=Melton|first1=J. Gordon|title=Melton's Encyclopedia of American Religions|date=2009|publisher=Gale Cengage Learning|location=Detroit|isbn=978-0-7876-9696-2|edition=8th|url=https://archive.org/details/meltonsencyclope0008melt}} * {{cite journal|last1=Michell|first1=Deidre|title=New Thinking, New Thought, New Age: The Theology and Influence of Emma Curtis Hopkins (1849-1925)|journal=Counterpoints: The Flinders University Online Journal of Interdisciplinary Conference Papers|date=2002|volume=2|issue=1|pages=6–18|url=https://www.academia.edu/423344}} * {{Citation|last=Mosley|first=Glenn R|title=New Thought, Ancient Wisdom: The History and Future of the New Thought Movement|publisher=Templeton Foundation Press|year=2006|isbn=1-59947-089-6}} * {{cite book|last1=Satter|first1=Beryl|title=Each mind a kingdom: American women, sexual purity, and the New Thought movement, 1875-1920|date=1999|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=978-0-520-21765-2|url=https://archive.org/details/eachmindkingdoma0000satt}} * {{cite book|last1=Voorhees|first1=Amy B.|title=A New Christian Identity: Christian Science Origins and Experience in American Culture|date=2021|publisher=The University of North Carolina Press|location=Chapel Hill|isbn=9781469662350}} * {{Citation|last=White|first=Ronald M|title=New Thought Influences on Father Divine|type=Masters Thesis|publisher=Miami University|place=Oxford, [[Ohio|OH]]|year=1980|contribution-url=http://buildingutopia.org/ronwhite/father_divine_thesis/|contribution=Abstract}}. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Citation|url=http://www.agnt.org/|title=Association for Global New Thought}}. * {{Citation|url=http://www.websyte.com/alan/intachrt.htm|title=INTA New Thought History Chart|publisher=Web site|access-date=18 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20000824113817/http://websyte.com/alan/intachrt.htm|archive-date=24 August 2000|url-status=dead}}. * {{Citation|url=http://library.lessonsintruth.info|title=New Thought Unity and Divine Science Writings|publisher=Piscean-Aquarian Ministry}}. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okcidenta esoterismo]] [[Kategorio:Nova penso| ]] 7855341q27xaa28q5wvym3ho7kuzngq 9384968 9384966 2026-05-27T10:27:40Z Sj1mor 12103 /* Novpensaj verkistoj */ 9384968 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Nova penso''' aŭ '''Plialta penso''' ({{L-en|New Thought|aŭ=Higher Thought}})<ref>{{Citation|first=Horatio Willis|last=Dresser|title=A History of the New Thought Movement|publisher=TY Crowell Co|year=1919|page=154|quote=En Anglio la termino Higher Thought (Pli Alta Penso) estis komence preferata, kaj ĉi tiu nomo estis elektita por la Higher Thought Centre (Centro por Pli Alta Penso), la unua tia organizaĵo en Anglio. Tamen, ĉi tiu nomo ne reprezentis ŝanĝon de vidpunkto, kaj la movado en Anglio estis simila al la terapia movado aliloke.}}</ref> rilatas al spirita vivfilozofio, kies sekvantoj estas ligitaj en la movado Nova penso kaj praktikas ĝiajn instruojn parte organizite, parte sendepende unu de la alia. == Priskribo == Temas pri nova religia movado, kiu kunfluis en Usono komence de la 19-a jarcento. La Nova penso estis vidata de siaj anoj kiel sukcedanto de "antikva penso", akumulinta saĝecon kaj filozofion el diversaj originoj, kiel ekzemple la kulturoj de la [[Klasika Grekio|antikva greka]], [[Romia kulturo|romia]], [[Antikva Egiptio|egipta]], [[Ĉina kulturo|ĉina]], [[Taoismo|taoista]], [[hindua]] kaj [[Budhismo|budhisma.]] <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Wikipedia:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2023)">citaĵo bezonata</span>]]'' &#x5D;</sup> kaj iliaj rilataj kredsistemoj, ĉefe koncerne la interagadon inter penso, kredo, konscio en la homa menso, kaj la efikoj de ĉi tiuj ene kaj ekster la homa menso. Kvankam neniu rekta linio de transdono estas spurebla, multaj anoj de Nova penso en la 19-a kaj 20-a jarcentoj asertis esti rektaj posteuloj de tiuj sistemoj. Kvankam ekzistis multaj gvidantoj kaj diversaj branĉoj de la filozofio de la Nova penso, la originoj de la Nova penso ofte spuriĝas reen al [[:en:Phineas_Quimby|Phineas Quimby]], aŭ eĉ tiom reen kiel [[Franz Anton Mesmer|Franz Mesmer]], kiu estis unu el la unuaj eŭropaj pensuloj, kiuj ligis onian mensan staton al fizika kondiĉo.<ref>{{cite journal |last1=Prentiss|first1=Craig R.|title='The Full Realization of This Desire': Garland Anderson, Race, and the Limits of New Thought in the Age of Jim Crow|journal=Nova Religio: The Journal of Alternative and Emergent Religions|date=Feb 2014|volume=17|issue=3|page=87|doi=10.1525/nr.2014.17.3.84|jstor=10.1525/nr.2014.17.3.84|url=https://www.jstor.org/stable/10.1525/nr.2014.17.3.84|access-date=21 June 2023|url-access=subscription}}</ref> Multaj el ĉi tiuj grupoj estas integritaj en la Internacian Aliancon de la Nova penso.<ref>Melton, J. Gordon; Clark, Jerome & Kelly, Aidan A. ''New Age Almanac''; New York: Visible Ink Press (1991); pg. 343. "The International New Thought Alliance, a loose association of New Thought institutions and individuals (approximately 350 institutional members), exists as a voluntary membership organization [to advance New Thought ideals]."</ref><ref>Conkin, Paul K. American Originals: ''Homemade Varieties of Christianity'', The University of North Carolina Press: Chapel Hill, NC (1997); p. 269. "An International New Thought Alliance still exists, with offices in Arizona, a periodical, and around 200 affiliated societies, some of which still use the label 'church'".</ref> La nuntempa movado de la Nova penso estas loze aliancita grupo de [[Konfesio|religiaj konfesioj]], aŭtoroj, filozofoj kaj individuoj, kiuj dividas aron da kredoj pri [[Supernaturo|metafiziko]], [[Optimismo|pozitiva pensado]], la [[Leĝo pri la altirado|leĝo de altiro]], [[:en:Healing|resanigo]], vivoforto, kreiva bildigo kaj persona potenco.<ref>{{Cite book |title=Controversial New Religions|title-link=Controversial New Religions|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2004|isbn=978-0-19-515682-9|editor-last=Lewis|editor-first=James R.|editor-link=James R. Lewis (scholar)|edition=1st|location=New York|language=en|editor-last2=Petersen|editor-first2=Jesper Aagaard|page=226}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipedio:Kontrolebleco|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (September 2024)">malsukcesis konfirmo</span>]]'' &#x5D;</sup> Nova penso asertas, ke ''Senfina Inteligenteco'', aŭ Dio, estas [[Ĉieesteco|ĉie]], [[Panteismo|spirito estas la tuto de realaj aferoj]], vera homa memeco estas dia, dia penso estas forto por bono, malsano originas en la [[menso]], kaj "ĝusta pensado" havas resanigan efikon.<ref name="newthoughtalliance.org">{{Citation|url=http://www.newthoughtalliance.org/about.htm|title=Declaration of Principles|publisher=International New Thought Alliance|date=2008–2009|access-date=26 September 2008|archive-date=13 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113022115/http://www.newthoughtalliance.org/about.htm|url-status=dead}}.</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipedio:Kontrolebleco|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (August 2024)">malsukcesis konfirmo</span>]]'' &#x5D;</sup> <ref name="newthought.info">{{Citation|url=http://newthought.info/beliefs/nt_beliefs.htm|contribution=Statement of beliefs|title=New Thought info|date=2008–2009}}.</ref> Kvankam Nova penso estas nek [[Monolito|monolita]] nek [[Doktrino|doktrineca]], ĝenerale, nuntempaj anoj de Nova penso dividas kelkajn kernajn kredojn: # Dio aŭ Senfina Inteligenteco estas "supera, universala kaj eterna"; # dieco loĝas en ĉiu homo, ke ĉiuj homoj estas spiritaj estaĵoj; # "la plej alta spirita principo [estas] ami unu la alian senkondiĉe... kaj instrui kaj resanigi unu la alian"; kaj # "niaj mensaj statoj estas portataj antaŭen en manifestiĝon kaj fariĝas nia sperto en ĉiutaga vivo".<ref name="newthoughtalliance.org" /><ref name="newthought.info" /> [[William James]] uzis la terminon "Nova penso" kiel sinonimon kun la "movado por mensa kuracado", en kiu li inkluzivis multajn sektojn kun diversaj originoj, kiel ekzemple [[Ideismo|ideismon]] kaj [[Hinduismo|Hinduismon]].<ref>{{Citation|first=William|last=James|author-link=William James|title=The Varieties of Religious Experience|pages=92–93|place=New York|year=1929|url=http://etext.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=JamVari.sgm&images=images/modeng&data=/texts/english/modeng/parsed&tag=public&part=all|archive-url=https://archive.today/20120709041858/http://etext.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=JamVari.sgm&images=images/modeng&data=/texts/english/modeng/parsed&tag=public&part=all|url-status=dead|archive-date=9 July 2012|publisher=U Virginia}}</ref> == Novpensaj verkistoj == Phineas Parkhurst Quimby (1802-1866) estas konsiderata la intelekta patro de ĉi tiu movado. Lin ankaŭ influis la verko de la [[Unitariismo|unitarisma]] ministro [[Ralph Waldo Emerson]] (1803-1882), la fondinto de [[Transcendismo|Transcendentismo]]. Verkistoj kiel la jenaj ankaŭ estas parto de la movado: {{Div col|cols = 2}} * [[Thomas Troward]] (1847-1916) * [[Charles Fillmore]] (1854-1948) - fondinto de movado [[:es:Unity (movimiento)|Unity]] * [[Emma Curtis Hopkins]] (1853-1925) - fondinto de la Kolegio de Metafizika Scienco. * [[Elizabeth Towne]] (1865-1960) * [[Emmet Fox]] (1886-1951) - influis {{N|Alkoholuloj Anonimaj}} * [[:en:Ernest Holmes]] (1887-1960) - fondinto de Religia Scienco Internacia * [[Fenwicke Holmes]] (1883–1973) * [[Horatio W. Dresser]] (1866-1954) * [[James Dillet Freeman]] (1912-2003) * [[Joseph Murphy]] (1898-1981) * [[Julius Dresser]] (1838-1893) * [[Mary Baker Eddy]] (1821-1910) * [[William Walker Atkinson]] (1862-1932) * [[Prentice Mulfford]] (1834-1891) * [[Napoleon Hill]] (1883–1970) * [[Ralph Waldo Trine]] (1866-1958) * [[Masaharu Taniguchi]] (1893-1985) * [[Neville Goddard]] (1905-1972) * [[Raymond Charles Barker]] (1911-1988) * [[Rhonda Byrne]] (1951-) * [[Conny Méndez]] (1898-1979) * [[Louise Hay|Louise L. Hay]] (1927-2017) * [[Roy Eugene Davis]] (1931) - biografiisto de Masaharu Taniguchi <ref>"Miracle Man of Japan: The Life and Work of Masaharu Taniguchi, One of the Most Influential Spiritual Leaders of Our Time" – June, 1970, Roy E. Davis. ISBN 0877070482 ISBN 978-0877070481</ref> * [[Sebastian Fedunkiw]] (1948) * [[Stuart Grayson]] (1923-2001) * [[Wallace Wattles]] (1860–1911) - aŭtoro de ''[[:es:La ciencia de hacerse rico|La Scienco de Riĉiĝo]]'' * [[Wayne Dyer]] (1940-2015) {{Div col end}} == En Esperanto aperis == * ''La solvo de la vivproblemo sur la bazo de ”Nova penso”'' – de A. Rosenberg, trad. [[Anna Gyllsdorff]], 1930 (31 p.) == Ĝenerala bibliografio == * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=A Republic of Mind and Spirit: A Cultural History of American Metaphysical Religion|publisher=[[Yale University]] Press|year=2007}}. * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=The Spiritual Journals of Warren Felt Evans: From Methodism to Mind Cure|publisher=[[Indiana University]] Press|year=2016}}. * Anderson, Alan and Deb Whitehouse. ''New Thought: A Practical American Spirituality''. 2003. * [[:en:Charles_S._Braden|Braden, Charles S.]] ''Spirits in Rebellion: The Rise and Development of New Thought'', Southern Methodist University Press, 1963. * {{Cite book|last=Harley|first=Gail M.|title=Emma Curtis Hopkins: Forgotten Founder of New Thought|date=2002|publisher=Syracuse University Press|oclc=606778962|isbn=0-8156-2933-8}} * Judah, J. Stillson. ''The History and Philosophy of the Metaphysical Movements in America''. Philadelphia: The Westminster Press. 1967. Review by Neil Duddy. * {{Citation|last=McFaul|first=Thomas R|title=Religion in the Future Global Civilization|journal=The Futurist|date=September–October 2006}}. * {{cite book|last1=Melton|first1=J. Gordon|title=Melton's Encyclopedia of American Religions|date=2009|publisher=Gale Cengage Learning|location=Detroit|isbn=978-0-7876-9696-2|edition=8th|url=https://archive.org/details/meltonsencyclope0008melt}} * {{cite journal|last1=Michell|first1=Deidre|title=New Thinking, New Thought, New Age: The Theology and Influence of Emma Curtis Hopkins (1849-1925)|journal=Counterpoints: The Flinders University Online Journal of Interdisciplinary Conference Papers|date=2002|volume=2|issue=1|pages=6–18|url=https://www.academia.edu/423344}} * {{Citation|last=Mosley|first=Glenn R|title=New Thought, Ancient Wisdom: The History and Future of the New Thought Movement|publisher=Templeton Foundation Press|year=2006|isbn=1-59947-089-6}} * {{cite book|last1=Satter|first1=Beryl|title=Each mind a kingdom: American women, sexual purity, and the New Thought movement, 1875-1920|date=1999|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=978-0-520-21765-2|url=https://archive.org/details/eachmindkingdoma0000satt}} * {{cite book|last1=Voorhees|first1=Amy B.|title=A New Christian Identity: Christian Science Origins and Experience in American Culture|date=2021|publisher=The University of North Carolina Press|location=Chapel Hill|isbn=9781469662350}} * {{Citation|last=White|first=Ronald M|title=New Thought Influences on Father Divine|type=Masters Thesis|publisher=Miami University|place=Oxford, [[Ohio|OH]]|year=1980|contribution-url=http://buildingutopia.org/ronwhite/father_divine_thesis/|contribution=Abstract}}. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Citation|url=http://www.agnt.org/|title=Association for Global New Thought}}. * {{Citation|url=http://www.websyte.com/alan/intachrt.htm|title=INTA New Thought History Chart|publisher=Web site|access-date=18 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20000824113817/http://websyte.com/alan/intachrt.htm|archive-date=24 August 2000|url-status=dead}}. * {{Citation|url=http://library.lessonsintruth.info|title=New Thought Unity and Divine Science Writings|publisher=Piscean-Aquarian Ministry}}. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okcidenta esoterismo]] [[Kategorio:Nova penso| ]] 2xpa7dtvbbv6tvrgeuok6pn8uakemvf 9384970 9384968 2026-05-27T10:30:48Z Sj1mor 12103 /* Novpensaj verkistoj */ 9384970 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Nova penso''' aŭ '''Plialta penso''' ({{L-en|New Thought|aŭ=Higher Thought}})<ref>{{Citation|first=Horatio Willis|last=Dresser|title=A History of the New Thought Movement|publisher=TY Crowell Co|year=1919|page=154|quote=En Anglio la termino Higher Thought (Pli Alta Penso) estis komence preferata, kaj ĉi tiu nomo estis elektita por la Higher Thought Centre (Centro por Pli Alta Penso), la unua tia organizaĵo en Anglio. Tamen, ĉi tiu nomo ne reprezentis ŝanĝon de vidpunkto, kaj la movado en Anglio estis simila al la terapia movado aliloke.}}</ref> rilatas al spirita vivfilozofio, kies sekvantoj estas ligitaj en la movado Nova penso kaj praktikas ĝiajn instruojn parte organizite, parte sendepende unu de la alia. == Priskribo == Temas pri nova religia movado, kiu kunfluis en Usono komence de la 19-a jarcento. La Nova penso estis vidata de siaj anoj kiel sukcedanto de "antikva penso", akumulinta saĝecon kaj filozofion el diversaj originoj, kiel ekzemple la kulturoj de la [[Klasika Grekio|antikva greka]], [[Romia kulturo|romia]], [[Antikva Egiptio|egipta]], [[Ĉina kulturo|ĉina]], [[Taoismo|taoista]], [[hindua]] kaj [[Budhismo|budhisma.]] <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Wikipedia:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2023)">citaĵo bezonata</span>]]'' &#x5D;</sup> kaj iliaj rilataj kredsistemoj, ĉefe koncerne la interagadon inter penso, kredo, konscio en la homa menso, kaj la efikoj de ĉi tiuj ene kaj ekster la homa menso. Kvankam neniu rekta linio de transdono estas spurebla, multaj anoj de Nova penso en la 19-a kaj 20-a jarcentoj asertis esti rektaj posteuloj de tiuj sistemoj. Kvankam ekzistis multaj gvidantoj kaj diversaj branĉoj de la filozofio de la Nova penso, la originoj de la Nova penso ofte spuriĝas reen al [[:en:Phineas_Quimby|Phineas Quimby]], aŭ eĉ tiom reen kiel [[Franz Anton Mesmer|Franz Mesmer]], kiu estis unu el la unuaj eŭropaj pensuloj, kiuj ligis onian mensan staton al fizika kondiĉo.<ref>{{cite journal |last1=Prentiss|first1=Craig R.|title='The Full Realization of This Desire': Garland Anderson, Race, and the Limits of New Thought in the Age of Jim Crow|journal=Nova Religio: The Journal of Alternative and Emergent Religions|date=Feb 2014|volume=17|issue=3|page=87|doi=10.1525/nr.2014.17.3.84|jstor=10.1525/nr.2014.17.3.84|url=https://www.jstor.org/stable/10.1525/nr.2014.17.3.84|access-date=21 June 2023|url-access=subscription}}</ref> Multaj el ĉi tiuj grupoj estas integritaj en la Internacian Aliancon de la Nova penso.<ref>Melton, J. Gordon; Clark, Jerome & Kelly, Aidan A. ''New Age Almanac''; New York: Visible Ink Press (1991); pg. 343. "The International New Thought Alliance, a loose association of New Thought institutions and individuals (approximately 350 institutional members), exists as a voluntary membership organization [to advance New Thought ideals]."</ref><ref>Conkin, Paul K. American Originals: ''Homemade Varieties of Christianity'', The University of North Carolina Press: Chapel Hill, NC (1997); p. 269. "An International New Thought Alliance still exists, with offices in Arizona, a periodical, and around 200 affiliated societies, some of which still use the label 'church'".</ref> La nuntempa movado de la Nova penso estas loze aliancita grupo de [[Konfesio|religiaj konfesioj]], aŭtoroj, filozofoj kaj individuoj, kiuj dividas aron da kredoj pri [[Supernaturo|metafiziko]], [[Optimismo|pozitiva pensado]], la [[Leĝo pri la altirado|leĝo de altiro]], [[:en:Healing|resanigo]], vivoforto, kreiva bildigo kaj persona potenco.<ref>{{Cite book |title=Controversial New Religions|title-link=Controversial New Religions|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2004|isbn=978-0-19-515682-9|editor-last=Lewis|editor-first=James R.|editor-link=James R. Lewis (scholar)|edition=1st|location=New York|language=en|editor-last2=Petersen|editor-first2=Jesper Aagaard|page=226}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipedio:Kontrolebleco|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (September 2024)">malsukcesis konfirmo</span>]]'' &#x5D;</sup> Nova penso asertas, ke ''Senfina Inteligenteco'', aŭ Dio, estas [[Ĉieesteco|ĉie]], [[Panteismo|spirito estas la tuto de realaj aferoj]], vera homa memeco estas dia, dia penso estas forto por bono, malsano originas en la [[menso]], kaj "ĝusta pensado" havas resanigan efikon.<ref name="newthoughtalliance.org">{{Citation|url=http://www.newthoughtalliance.org/about.htm|title=Declaration of Principles|publisher=International New Thought Alliance|date=2008–2009|access-date=26 September 2008|archive-date=13 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113022115/http://www.newthoughtalliance.org/about.htm|url-status=dead}}.</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[vikipedio:Kontrolebleco|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (August 2024)">malsukcesis konfirmo</span>]]'' &#x5D;</sup> <ref name="newthought.info">{{Citation|url=http://newthought.info/beliefs/nt_beliefs.htm|contribution=Statement of beliefs|title=New Thought info|date=2008–2009}}.</ref> Kvankam Nova penso estas nek [[Monolito|monolita]] nek [[Doktrino|doktrineca]], ĝenerale, nuntempaj anoj de Nova penso dividas kelkajn kernajn kredojn: # Dio aŭ Senfina Inteligenteco estas "supera, universala kaj eterna"; # dieco loĝas en ĉiu homo, ke ĉiuj homoj estas spiritaj estaĵoj; # "la plej alta spirita principo [estas] ami unu la alian senkondiĉe... kaj instrui kaj resanigi unu la alian"; kaj # "niaj mensaj statoj estas portataj antaŭen en manifestiĝon kaj fariĝas nia sperto en ĉiutaga vivo".<ref name="newthoughtalliance.org" /><ref name="newthought.info" /> [[William James]] uzis la terminon "Nova penso" kiel sinonimon kun la "movado por mensa kuracado", en kiu li inkluzivis multajn sektojn kun diversaj originoj, kiel ekzemple [[Ideismo|ideismon]] kaj [[Hinduismo|Hinduismon]].<ref>{{Citation|first=William|last=James|author-link=William James|title=The Varieties of Religious Experience|pages=92–93|place=New York|year=1929|url=http://etext.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=JamVari.sgm&images=images/modeng&data=/texts/english/modeng/parsed&tag=public&part=all|archive-url=https://archive.today/20120709041858/http://etext.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=JamVari.sgm&images=images/modeng&data=/texts/english/modeng/parsed&tag=public&part=all|url-status=dead|archive-date=9 July 2012|publisher=U Virginia}}</ref> == Novpensaj verkistoj == Phineas Parkhurst Quimby (1802-1866) estas konsiderata la intelekta patro de ĉi tiu movado. Lin ankaŭ influis la verko de la [[Unitariismo|unitarisma]] ministro [[Ralph Waldo Emerson]] (1803-1882), la fondinto de [[Transcendismo|Transcendentismo]]. Verkistoj kiel la jenaj ankaŭ estas parto de la movado: {{Div col|cols = 2}} * [[Thomas Troward]] (1847-1916) * [[Ella Wheeler Wilcox]] (1850-1919) * [[Charles Fillmore]] (1854-1948) - fondinto de movado [[:es:Unity (movimiento)|Unity]] * [[Emma Curtis Hopkins]] (1853-1925) - fondinto de la Kolegio de Metafizika Scienco. * [[Elizabeth Towne]] (1865-1960) * [[Emmet Fox]] (1886-1951) - influis {{N|Alkoholuloj Anonimaj}} * [[:en:Ernest Holmes]] (1887-1960) - fondinto de Religia Scienco Internacia * [[Fenwicke Holmes]] (1883–1973) * [[Horatio W. Dresser]] (1866-1954) * [[James Dillet Freeman]] (1912-2003) * [[Joseph Murphy]] (1898-1981) * [[Julius Dresser]] (1838-1893) * [[Mary Baker Eddy]] (1821-1910) * [[William Walker Atkinson]] (1862-1932) * [[Prentice Mulfford]] (1834-1891) * [[Napoleon Hill]] (1883–1970) * [[Ralph Waldo Trine]] (1866-1958) * [[Masaharu Taniguchi]] (1893-1985) * [[Neville Goddard]] (1905-1972) * [[Raymond Charles Barker]] (1911-1988) * [[Rhonda Byrne]] (1951-) * [[Conny Méndez]] (1898-1979) * [[Louise Hay|Louise L. Hay]] (1927-2017) * [[Roy Eugene Davis]] (1931-) - biografiisto de Masaharu Taniguchi <ref>"Miracle Man of Japan: The Life and Work of Masaharu Taniguchi, One of the Most Influential Spiritual Leaders of Our Time" – June, 1970, Roy E. Davis. ISBN 0877070482 ISBN 978-0877070481</ref> * [[Sebastian Fedunkiw]] (1948-) * [[Stuart Grayson]] (1923-2001) * [[Wallace Wattles]] (1860–1911) - aŭtoro de ''[[:es:La ciencia de hacerse rico|La Scienco de Riĉiĝo]]'' * [[Wayne Dyer]] (1940-2015) {{Div col end}} == En Esperanto aperis == * ''La solvo de la vivproblemo sur la bazo de ”Nova penso”'' – de A. Rosenberg, trad. [[Anna Gyllsdorff]], 1930 (31 p.) == Ĝenerala bibliografio == * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=A Republic of Mind and Spirit: A Cultural History of American Metaphysical Religion|publisher=[[Yale University]] Press|year=2007}}. * {{Citation|last=Albanese|first=Catherine|title=The Spiritual Journals of Warren Felt Evans: From Methodism to Mind Cure|publisher=[[Indiana University]] Press|year=2016}}. * Anderson, Alan and Deb Whitehouse. ''New Thought: A Practical American Spirituality''. 2003. * [[:en:Charles_S._Braden|Braden, Charles S.]] ''Spirits in Rebellion: The Rise and Development of New Thought'', Southern Methodist University Press, 1963. * {{Cite book|last=Harley|first=Gail M.|title=Emma Curtis Hopkins: Forgotten Founder of New Thought|date=2002|publisher=Syracuse University Press|oclc=606778962|isbn=0-8156-2933-8}} * Judah, J. Stillson. ''The History and Philosophy of the Metaphysical Movements in America''. Philadelphia: The Westminster Press. 1967. Review by Neil Duddy. * {{Citation|last=McFaul|first=Thomas R|title=Religion in the Future Global Civilization|journal=The Futurist|date=September–October 2006}}. * {{cite book|last1=Melton|first1=J. Gordon|title=Melton's Encyclopedia of American Religions|date=2009|publisher=Gale Cengage Learning|location=Detroit|isbn=978-0-7876-9696-2|edition=8th|url=https://archive.org/details/meltonsencyclope0008melt}} * {{cite journal|last1=Michell|first1=Deidre|title=New Thinking, New Thought, New Age: The Theology and Influence of Emma Curtis Hopkins (1849-1925)|journal=Counterpoints: The Flinders University Online Journal of Interdisciplinary Conference Papers|date=2002|volume=2|issue=1|pages=6–18|url=https://www.academia.edu/423344}} * {{Citation|last=Mosley|first=Glenn R|title=New Thought, Ancient Wisdom: The History and Future of the New Thought Movement|publisher=Templeton Foundation Press|year=2006|isbn=1-59947-089-6}} * {{cite book|last1=Satter|first1=Beryl|title=Each mind a kingdom: American women, sexual purity, and the New Thought movement, 1875-1920|date=1999|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=978-0-520-21765-2|url=https://archive.org/details/eachmindkingdoma0000satt}} * {{cite book|last1=Voorhees|first1=Amy B.|title=A New Christian Identity: Christian Science Origins and Experience in American Culture|date=2021|publisher=The University of North Carolina Press|location=Chapel Hill|isbn=9781469662350}} * {{Citation|last=White|first=Ronald M|title=New Thought Influences on Father Divine|type=Masters Thesis|publisher=Miami University|place=Oxford, [[Ohio|OH]]|year=1980|contribution-url=http://buildingutopia.org/ronwhite/father_divine_thesis/|contribution=Abstract}}. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Citation|url=http://www.agnt.org/|title=Association for Global New Thought}}. * {{Citation|url=http://www.websyte.com/alan/intachrt.htm|title=INTA New Thought History Chart|publisher=Web site|access-date=18 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20000824113817/http://websyte.com/alan/intachrt.htm|archive-date=24 August 2000|url-status=dead}}. * {{Citation|url=http://library.lessonsintruth.info|title=New Thought Unity and Divine Science Writings|publisher=Piscean-Aquarian Ministry}}. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okcidenta esoterismo]] [[Kategorio:Nova penso| ]] cux7vt6w5yjtcrxruyp5536dhqmz5b6 0 945109 9384944 2026-05-27T10:01:39Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Nova Penso]] al [[Nova penso]] 9384944 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nova penso]] pc8snd4r1y3mauai1uefoctf1cz1yy4 0 945110 9384950 2026-05-27T10:09:24Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo}} '''Michel Hoog''' estis [[francoj|franca]] kuratoro kaj arthistoriisto, kiu havis la nomitan titolon "komandoro de la Artoj kaj la Leteroj". Li naskiĝis. Lia edzino Simone Hoog estis simile konata kiom li. {{vivtempo|Hoog}} [[Kategorio:Francaj arthistoriistoj]]" 9384950 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Michel Hoog''' estis [[francoj|franca]] kuratoro kaj arthistoriisto, kiu havis la nomitan titolon "komandoro de la Artoj kaj la Leteroj". Li naskiĝis. Lia edzino Simone Hoog estis simile konata kiom li. {{vivtempo|Hoog}} [[Kategorio:Francaj arthistoriistoj]] 7bvgk7x49je29gfvooj6tuv4a1r3fxs 9384951 9384950 2026-05-27T10:10:30Z Aidas 3488 9384951 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{unua}} '''Michel Hoog''' estis [[francoj|franca]] kuratoro kaj arthistoriisto, kiu havis la honoran titolon "komandoro de la Artoj kaj la Leteroj". Li naskiĝis. Lia edzino Simone Hoog estis simile konata kiom li. {{vivtempo|Hoog}} [[Kategorio:Francaj arthistoriistoj]] 9r2wrkhq15www7yv4a7fcgwxokkwq6s 9384960 9384951 2026-05-27T10:19:53Z Aidas 3488 9384960 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{unua}} '''Michel Hoog''' estis [[francoj|franca]] kuratoro kaj arthistoriisto, kiu havis la honoran titolon "komandoro de la Artoj kaj la Leteroj". Li naskiĝis la 7-an de majo 1932 en la [[16-a arondismento de Parizo|16-a arondismento]] de [[Parizo]] kaj mortis la 25-an de majo 2000 (68-jaraĝa) en [[Le Chesnay]]. Lia edzino Simone Hoog estis simile konata kiom li. {{vivtempo|Hoog}} [[Kategorio:Francaj arthistoriistoj]] 75yh68xzii6q9v3ozvomseo77q802xe 9384962 9384960 2026-05-27T10:21:01Z Aidas 3488 9384962 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{unua}} '''Michel Hoog''' estis [[francoj|franca]] kuratoro kaj arthistoriisto, kiu havis la honoran titolon "komandoro de la Artoj kaj la Leteroj". Li naskiĝis la 7-an de majo 1932 en la [[16-a arondismento de Parizo|16-a arondismento]] de [[Parizo]] kaj mortis la 25-an de majo 2000 (68-jaraĝa) en [[Le Chesnay]], en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Yvelines]] kaj en la [[Pariza Regiono]]. Lia edzino Simone Hoog estis simile konata kiom li. {{vivtempo|Hoog}} [[Kategorio:Francaj arthistoriistoj]] osux20ql652tmg3zckyp6qqa149x3dt 9384967 9384962 2026-05-27T10:24:47Z Aidas 3488 9384967 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{unua}} '''Michel Hoog''' estis [[francoj|franca]] kuratoro kaj arthistoriisto, kiu havis la honoran titolon "komandoro de la Artoj kaj la Leteroj". Li naskiĝis la 7-an de majo 1932 en la [[16-a arondismento de Parizo|16-a arondismento]] de [[Parizo]] kaj mortis la 25-an de majo 2000 (68-jaraĝa) en [[Le Chesnay]], en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Yvelines]] kaj en la [[Pariza Regiono]]. Lia edzino Simone Hoog estis simile konata kiom li. Aparte fama li estis pro siaj priskribaj, interpretaj kaj diskonatigaj tekstoj pri la impresionisma kaj kubisma [[pentristo]] [[Robert Delaunay]]. {{vivtempo|Hoog}} [[Kategorio:Francaj arthistoriistoj]] ipeacx81zigjszkqhl913cml28hazdh 9384969 9384967 2026-05-27T10:28:32Z Aidas 3488 9384969 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{unua}} '''Michel Hoog''' estis [[francoj|franca]] kuratoro kaj arthistoriisto, kiu havis la honoran titolon "komandoro de la Artoj kaj la Leteroj". Li naskiĝis la 7-an de majo 1932 en la [[16-a arondismento de Parizo|16-a arondismento]] de [[Parizo]] kaj mortis la 25-an de majo 2000 (68-jaraĝa) en [[Le Chesnay]], en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Yvelines]] kaj en la [[Pariza Regiono]]. Lia edzino, la verkistino Simone Hoog (1934-2015) estis simile konata kiom li. Aparte fama li estis pro siaj priskribaj, interpretaj kaj diskonatigaj tekstoj pri la [[impresionismo|impresionisma]] kaj [[kubismo|kubisma]] [[pentristo]] [[Robert Delaunay]]. {{vivtempo|Hoog}} [[Kategorio:Francaj arthistoriistoj]] h4uwoyvq85v6bo28bpf889hbayvrsch 9384974 9384969 2026-05-27T10:34:48Z Aidas 3488 9384974 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{unua}} '''Michel Hoog''' estis [[francoj|franca]] kuratoro kaj arthistoriisto, kiu ekde septembro 1993 havis la honoran titolon "komandoro de la Artoj kaj la Leteroj". Li naskiĝis la 7-an de majo 1932 en la [[16-a arondismento de Parizo|16-a arondismento]] de [[Parizo]] kaj mortis la 25-an de majo 2000 (68-jaraĝa) en [[Le Chesnay]], en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Yvelines]] kaj en la [[Pariza Regiono]]. Plej grandan tempon de ŝia vivo li estis dunginto de la [[Muzeo de la Oranĝerio]] en [[Parizo]]Lia edzino, la verkistino Simone Hoog (1934-2015) estis simile konata kiom li. Aparte fama li estis pro siaj priskribaj, interpretaj kaj diskonatigaj tekstoj pri la [[impresionismo|impresionisma]] kaj [[kubismo|kubisma]] [[pentristo]] [[Robert Delaunay]]. {{vivtempo|Hoog}} [[Kategorio:Francaj arthistoriistoj]] 6epm7iq9qtdguuwc0kum5vo80rm2bdh 9384976 9384974 2026-05-27T10:35:14Z Aidas 3488 9384976 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{unua}} '''Michel Hoog''' estis [[francoj|franca]] kuratoro kaj arthistoriisto, kiu ekde septembro 1993 havis la honoran titolon "komandoro de la Artoj kaj la Leteroj". Li naskiĝis la 7-an de majo 1932 en la [[16-a arondismento de Parizo|16-a arondismento]] de [[Parizo]] kaj mortis la 25-an de majo 2000 (68-jaraĝa) en [[Le Chesnay]], en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Yvelines]] kaj en la [[Pariza Regiono]]. Plej grandan tempon de ŝia vivo li estis dunginto de la [[Muzeo de la Oranĝerio]] en [[Parizo]]. Lia edzino, la verkistino Simone Hoog (1934-2015) estis simile konata kiom li. Aparte fama li estis pro siaj priskribaj, interpretaj kaj diskonatigaj tekstoj pri la [[impresionismo|impresionisma]] kaj [[kubismo|kubisma]] [[pentristo]] [[Robert Delaunay]]. {{vivtempo|Hoog}} [[Kategorio:Francaj arthistoriistoj]] su3h7gn4ouyybx2hjsbkngxpjj2tzey 9384978 9384976 2026-05-27T10:38:08Z Aidas 3488 9384978 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{unua}} '''Michel Hoog''' estis [[francoj|franca]] kuratoro kaj arthistoriisto, kiu ekde septembro 1993 havis la honoran titolon "komandoro de la Artoj kaj la Leteroj", rango de la francia honorigo [[Ordeno de la Artoj kaj la Leteroj]]. Li naskiĝis la 7-an de majo 1932 en la [[16-a arondismento de Parizo|16-a arondismento]] de [[Parizo]] kaj mortis la 25-an de majo 2000 (68-jaraĝa) en [[Le Chesnay]], en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Yvelines]] kaj en la [[Pariza Regiono]]. Plej grandan tempon de ŝia vivo li estis dunginto de la [[Muzeo de la Oranĝerio]] en [[Parizo]]. Lia edzino, la verkistino Simone Hoog (1934-2015) estis simile konata kiom li. Aparte fama li estis pro siaj priskribaj, interpretaj kaj diskonatigaj tekstoj pri la [[impresionismo|impresionisma]] kaj [[kubismo|kubisma]] [[pentristo]] [[Robert Delaunay]]. {{vivtempo|Hoog}} [[Kategorio:Francaj arthistoriistoj]] s609h7xzyd1rnuwgcortttwk05axftn 9384979 9384978 2026-05-27T10:40:45Z Aidas 3488 9384979 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} {{unua}} '''Michel Hoog''' estis [[francoj|franca]] kuratoro kaj arthistoriisto, kiu ekde septembro 1993 havis la honoran titolon "komandoro de la Artoj kaj la Literaturo", rango de la francia honorigo [[Ordeno de la Artoj kaj la Literaturo]]. Li naskiĝis la 7-an de majo 1932 en la [[16-a arondismento de Parizo|16-a arondismento]] de [[Parizo]] kaj mortis la 25-an de majo 2000 (68-jaraĝa) en [[Le Chesnay]], en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Yvelines]] kaj en la [[Pariza Regiono]]. Plej grandan tempon de ŝia vivo li estis dunginto de la [[Muzeo de la Oranĝerio]] en [[Parizo]]. Lia edzino, la verkistino Simone Hoog (1934-2015) estis simile konata kiom li. Aparte fama li estis pro siaj priskribaj, interpretaj kaj diskonatigaj tekstoj pri la [[impresionismo|impresionisma]] kaj [[kubismo|kubisma]] [[pentristo]] [[Robert Delaunay]]. {{vivtempo|Hoog}} [[Kategorio:Francaj arthistoriistoj]] nkjjpr7sprd4yttnp5u3ie59yhn2o8b 1 945111 9384956 2026-05-27T10:16:38Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9384956 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Priskribo el la anglalingva enkonduko [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:16, 27 maj. 2026 (UTC) np9hu3mm9981zo2sq3ne1cf2gkhe0k3 9384963 9384956 2026-05-27T10:21:34Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ Respondo 9384963 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Priskribo el la anglalingva enkonduko [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:16, 27 maj. 2026 (UTC) :Sekcio Novpensaj verkistoj el la hispana [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:21, 27 maj. 2026 (UTC) kpo522m0hrclpdjmse3utxoce53jq8f 1 945112 9384975 2026-05-27T10:35:12Z Sj1mor 12103 /* kategorioj: skota aŭ brita? */ nova sekcio 9384975 wikitext text/x-wiki == kategorioj: skota aŭ brita? == Multaj el lia biografioj estas pri skotoj do ŝajne [[:Kategorio:Skotaj biografoj]], sed liaj aliaj verkoj, ĝeneraltemaj kaj precipe memhelpo, ŝajne estas el lia brita medio de [[:Kategorio:Britaj verkistoj]]. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:35, 27 maj. 2026 (UTC) 5vdevqowswopbnfuoebl6ujsozirc1d 0 945113 9384981 2026-05-27T10:43:15Z Aidas 3488 Aidas movis paĝon [[Ordre des Arts et des Lettres]] al [[Ordeno de la Artoj kaj la Literaturo]]: Por esperantaj tekstoj la esperanta titolo "Ordeno de la Artoj kaj la Literaturo" plu praktikas ol la fremdlingva titolo 9384981 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ordeno de la Artoj kaj la Literaturo]] p6cw888fiyo695aatwv22cf48hpbxyp 1 945114 9384983 2026-05-27T10:43:15Z Aidas 3488 Aidas movis paĝon [[Diskuto:Ordre des Arts et des Lettres]] al [[Diskuto:Ordeno de la Artoj kaj la Literaturo]]: Por esperantaj tekstoj la esperanta titolo "Ordeno de la Artoj kaj la Literaturo" plu praktikas ol la fremdlingva titolo 9384983 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Ordeno de la Artoj kaj la Literaturo]] nu86ls527jncv7sytwnj8gqorjv7yuq 0 945115 9384995 2026-05-27T10:51:47Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1351729009|Thomas Telford]]" 9384995 wikitext text/x-wiki == Bibliografio == * ''[[iarchive:thelifeofthomast00939gut|The Life of Thomas Telford; civil engineer with an introductory history of roads and travelling in Great Britain]]'' Samuel Smiles (1867) * ''Thomas Telford'' [[:en:L._T._C._Rolt|L. T. C. Rolt]], Longmans (1958) * ''Thomas Telford'', Penguin (1979), {{ISBN|0-14-022064-X}} * ''Thomas Telford, Engineer'', Thomas Telford Ltd (1980), {{ISBN|0-7277-0084-7}} * ''Man of Iron: Thomas Telford and the Building of Britain,'' [[:en:Julian_Glover_(journalist)|Julian Glover]], Bloomsbury Publishing (2017), {{ISBN|9781408837467}} == Vidu ankaŭ == * [[Telford]] * [[6019 Telford]] * [http://www.menaibridges.co.uk Menai Heritage] Komunuma projekto kaj muzeo rakontanta la historion de la pendoponto Menai de Thomas Telford * [https://web.archive.org/web/20060308154827/http://www.revolutionaryplayers.org.uk/home.stm Revoluciaj Ludantoj retejo] * [https://web.archive.org/web/20060926225632/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/biography/TheLifeofThomasTelford/toc.html La Vivo de Thomas Telford] * {{YouTube|Y7_gZSlss9M|Avon Aqueduct near Linlithgow, Scotland}} [[Kategorio:Skotaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Homoj de la Industria revolucio]] [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Edinburgo]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] sywqcdylg5aptb0ukefi4r9licueivz 9385000 9384995 2026-05-27T10:58:33Z Sj1mor 12103 9385000 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:ThomasTelfordstatue.jpg|dekstra|eta|Statuo de Thomas Telford antaŭ la tribunaloj en [[Telford]], Shropshire]] '''Thomas TELFORD''' (naskiĝis la 9-an de aŭgusto 1757 en [[Langholm]], tiama Dumfriesshire, [[Skotlando]]; mortis la 2-an de septembro 1834 en [[Westminster]], [[Londono]]) estis [[skotoj|skota]] [[Konstrua inĝenierarto|konstruinĝeniero]]. == Ĉefaj projektoj == <gallery> Dosiero:WalesC0047.jpg|ligilo=קובץ:WalesC0047.jpg|alternative=אמת פונטקיסילטה|[[Akvedukto Pontcysyllte]] Dosiero:The_Menai_Suspension_Bridge_(35349065306).jpg|ligilo=קובץ:The_Menai_Suspension_Bridge_(35349065306).jpg|alternative=גשר מנאי|Ponto Manai Dosiero:Waterloo_Bridge_over_River_Llugwy.JPG|ligilo=קובץ:Waterloo_Bridge_over_River_Llugwy.JPG|alternative=גשר ווטרלו, בטווס-אי-קוייד|Ponto Waterloo, en Tows-y-Quaid Dosiero:Ivory_House_in_Saint_Katharine_Dock_(04).jpg|ligilo=קובץ:Ivory_House_in_Saint_Katharine_Dock_(04).jpg|alternative=רציפי סנט קתרין, לונדון|Kajoj de Sankta Katarino, [[Londono]] Dosiero:Two_bridges_across_the_River_Conwy_-_geograph.org.uk_-_1972401.jpg|ligilo=קובץ:Two_bridges_across_the_River_Conwy_-_geograph.org.uk_-_1972401.jpg|alternative=הגשר התלוי בקונווי|La pendoponto en [[Conwy (urbo)|Conway]] Dosiero:Caledonian_Canal,_Fort_Augustus_leading_in_to_Loch_Ness_-_geograph.org.uk_-_3915677.jpg|ligilo=קובץ:Caledonian_Canal,_Fort_Augustus_leading_in_to_Loch_Ness_-_geograph.org.uk_-_3915677.jpg|alternative=התעלה הקלדונית|La [[Kaledonia Kanalo|Kaledonian Kanalo]] Dosiero:ChirkAqueductBelow.JPG|ligilo=קובץ:ChirkAqueductBelow.JPG|alternative=אמת צ'ירק|Vero Chirk Dosiero:Macclesfield_Canal_-_geograph.org.uk_-_2401898.jpg|ligilo=קובץ:Macclesfield_Canal_-_geograph.org.uk_-_2401898.jpg|alternative=תעלת מקלספיילד|Kanalo Macclesfield </gallery> == Bibliografio == * ''[[iarchive:thelifeofthomast00939gut|The Life of Thomas Telford; civil engineer with an introductory history of roads and travelling in Great Britain]]'' [[Samuel Smiles]] (1867) * ''Thomas Telford'' [[:en:L._T._C._Rolt|L. T. C. Rolt]], Longmans (1958) * ''Thomas Telford'', Penguin (1979), {{ISBN|0-14-022064-X}} * ''Thomas Telford, Engineer'', Thomas Telford Ltd (1980), {{ISBN|0-7277-0084-7}} * ''Man of Iron: Thomas Telford and the Building of Britain,'' [[:en:Julian_Glover_(journalist)|Julian Glover]], Bloomsbury Publishing (2017), {{ISBN|9781408837467}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Telford]] * [[6019 Telford]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.menaibridges.co.uk Menai Heritage] Komunuma projekto kaj muzeo rakontanta la historion de la pendoponto Menai de Thomas Telford * [https://web.archive.org/web/20060308154827/http://www.revolutionaryplayers.org.uk/home.stm Revoluciaj Ludantoj retejo] * [https://web.archive.org/web/20060926225632/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/biography/TheLifeofThomasTelford/toc.html La Vivo de Thomas Telford] * {{YouTube|Y7_gZSlss9M|Avon Aqueduct near Linlithgow, Scotland}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Telford, Thomas}} [[Kategorio:Skotaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Homoj de la Industria revolucio]] [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Edinburgo]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] ac7qact7lbpe2ib49tb3v1nj03atlzz 9385005 9385000 2026-05-27T11:10:33Z Sj1mor 12103 9385005 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Sketch_of_Telfords_iron_hanging_Bridge_across_the_Menai.jpg|eta|250x250ra|Frua registraĵo de la Menai Ponto .]] [[Dosiero:ThomasTelfordstatue.jpg|dekstra|eta|Statuo de Thomas Telford antaŭ la tribunaloj en [[Telford]], Shropshire]] '''Thomas TELFORD''' (naskiĝis la 9-an de aŭgusto 1757 en [[Langholm]], tiama Dumfriesshire, [[Skotlando]]; mortis la 2-an de septembro 1834 en [[Westminster]], [[Londono]]) estis [[skotoj|skota]] [[Konstrua inĝenierarto|konstruinĝeniero]]. == Kariero == Post establiĝi kiel inĝeniero de vojoj kaj kanalaj projektoj en [[Shropshire]], li desegnis multajn infrastrukturprojektojn en sia denaska Skotlando, same kiel havenojn, kanalojn kaj tunelojn. Tia estis lia reputacio kiel produktiva desegnisto de ĉefvojoj kaj rilataj pontoj, ke li estis nomita la "[[Koloso]] de Vojoj" (vortludo pri la [[Koloso de Rodoso|Koloso de Rodiso]]), kaj, reflektante lian scion pri ĉiuj specoj de [[civila inĝenierarto]] en la frua 19-a jarcento, li estis elektita kiel la unua prezidanto de la Institucio de Civilaj Inĝenieroj ([[d:Q1665181]]), postenon kiun li tenis dum 14 jaroj ĝis sia morto. La urbo [[Telford]] en Shropshire estis nomita laŭ li. Telford akiris altan reputacion dum sia vivo per multaj arkitekturaj majstraĵoj. Li estas tutmonde konsiderata kiel unu el la fondintoj de konstruado uzante sciencajn metodojn kaj tiel unu el la unuaj modernaj civilaj inĝenieroj. Inter liaj plej gravaj strukturoj estas la Ponto Menai, kiu ligis kontinentan [[Kimrio|Kimrion]] kun la insulo [[Môn|Anglesey]] ekde 1826.<ref>[[Karl-Eugen_Kurrer]]: ''The History of the Theory of Structures. Searching for Equilibrium''. Ernst & Sohn, Berlin 2018, [[Spezial:ISBN-Suche/9783433032299|ISBN 978-3-433-03229-9]], S. 60 und 171 ff.</ref> La ponto provizis kontinuan vojligon inter [[Londono]] kaj la havenurbo [[Holyhead]] sur Anglesey por komerco kun [[Irlando]]. [[//de.wikipedia.org/wiki/Datei:Longdon-on-Tern_Aqueduct.jpg|ligilo=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Longdon-on-Tern_Aqueduct.jpg|eta|Longdon-on-Tern Akvedukto]] Thomas Telford ankaŭ respondecis pri la konstruado de la [[Kaledonia Kanalo]], kiu ligas la orientan kaj okcidentan marbordojn de Skotlando. La kanalo estis konstruita inter 1803 ĝis 1822. La [[Akvedukto Pontcysyllte]] super la Rivero Dee kaj la Longdon-on-Tern Akvedukto <ref>[http://www.transportheritage.com/find-heritage-locations.html?sobi2Task=sobi2Details&sobi2Id=790 Longdon on Tern Aqueduct.] transportheritage.com; abgerufen am 6. Juni 2012</ref> estas ankaŭ du el liaj projektoj. Telford ankaŭ laboris pri vojkonstruado. Li estis la kreinto de la ideo certigi akvodrenadon per levita sekcio en la centro de la vojo. Li ankaŭ studis la optimuman dezajnon de vojoj rilate al ilia vicigo kaj transversa sekcoformo. Kune kun [[John Loudon McAdam]], li estas konsiderata unu el la patroj de moderna vojkonstruado. == Ĉefaj projektoj == <gallery> Dosiero:WalesC0047.jpg|ligilo=קובץ:WalesC0047.jpg|alternative=אמת פונטקיסילטה|[[Akvedukto Pontcysyllte]] Dosiero:The_Menai_Suspension_Bridge_(35349065306).jpg|ligilo=קובץ:The_Menai_Suspension_Bridge_(35349065306).jpg|alternative=גשר מנאי|Ponto Manai Dosiero:Waterloo_Bridge_over_River_Llugwy.JPG|ligilo=קובץ:Waterloo_Bridge_over_River_Llugwy.JPG|alternative=גשר ווטרלו, בטווס-אי-קוייד|Ponto Waterloo, en Tows-y-Quaid Dosiero:Ivory_House_in_Saint_Katharine_Dock_(04).jpg|ligilo=קובץ:Ivory_House_in_Saint_Katharine_Dock_(04).jpg|alternative=רציפי סנט קתרין, לונדון|Kajoj de Sankta Katarino, [[Londono]] Dosiero:Two_bridges_across_the_River_Conwy_-_geograph.org.uk_-_1972401.jpg|ligilo=קובץ:Two_bridges_across_the_River_Conwy_-_geograph.org.uk_-_1972401.jpg|alternative=הגשר התלוי בקונווי|La pendoponto en [[Conwy (urbo)|Conway]] Dosiero:Caledonian_Canal,_Fort_Augustus_leading_in_to_Loch_Ness_-_geograph.org.uk_-_3915677.jpg|ligilo=קובץ:Caledonian_Canal,_Fort_Augustus_leading_in_to_Loch_Ness_-_geograph.org.uk_-_3915677.jpg|alternative=התעלה הקלדונית|La [[Kaledonia Kanalo|Kaledonian Kanalo]] Dosiero:ChirkAqueductBelow.JPG|ligilo=קובץ:ChirkAqueductBelow.JPG|alternative=אמת צ'ירק|Vero Chirk Dosiero:Macclesfield_Canal_-_geograph.org.uk_-_2401898.jpg|ligilo=קובץ:Macclesfield_Canal_-_geograph.org.uk_-_2401898.jpg|alternative=תעלת מקלספיילד|Kanalo Macclesfield </gallery> == Bibliografio == * ''[[iarchive:thelifeofthomast00939gut|The Life of Thomas Telford; civil engineer with an introductory history of roads and travelling in Great Britain]]'' [[Samuel Smiles]] (1867) * ''Thomas Telford'' [[:en:L._T._C._Rolt|L. T. C. Rolt]], Longmans (1958) * ''Thomas Telford'', Penguin (1979), {{ISBN|0-14-022064-X}} * ''Thomas Telford, Engineer'', Thomas Telford Ltd (1980), {{ISBN|0-7277-0084-7}} * ''Man of Iron: Thomas Telford and the Building of Britain,'' [[:en:Julian_Glover_(journalist)|Julian Glover]], Bloomsbury Publishing (2017), {{ISBN|9781408837467}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Telford]] * [[6019 Telford]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.menaibridges.co.uk Menai Heritage] Komunuma projekto kaj muzeo rakontanta la historion de la pendoponto Menai de Thomas Telford * [https://web.archive.org/web/20060308154827/http://www.revolutionaryplayers.org.uk/home.stm Revoluciaj Ludantoj retejo] * [https://web.archive.org/web/20060926225632/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/biography/TheLifeofThomasTelford/toc.html La Vivo de Thomas Telford] * {{YouTube|Y7_gZSlss9M|Avon Aqueduct near Linlithgow, Scotland}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Telford, Thomas}} [[Kategorio:Skotaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Homoj de la Industria revolucio]] [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Edinburgo]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] kwnvro4wvn9x0rvyqax1ddplqhxl6v6 9385009 9385005 2026-05-27T11:12:22Z Sj1mor 12103 9385009 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Sketch_of_Telfords_iron_hanging_Bridge_across_the_Menai.jpg|eta|250x250ra|Frua registraĵo de la Menai Ponto .]] [[Dosiero:ThomasTelfordstatue.jpg|dekstra|eta|Statuo de Thomas Telford antaŭ la tribunaloj en [[Telford]], Shropshire]] '''Thomas TELFORD''' (naskiĝis la 9-an de aŭgusto 1757 en [[Langholm]], tiama Dumfriesshire, [[Skotlando]]; mortis la 2-an de septembro 1834 en [[Westminster]], [[Londono]]) estis [[skotoj|skota]] [[Konstrua inĝenierarto|konstruinĝeniero]]. == Kariero == Post establiĝi kiel inĝeniero de vojoj kaj kanalaj projektoj en [[Shropshire]], li desegnis multajn infrastrukturprojektojn en sia denaska Skotlando, same kiel havenojn, kanalojn kaj tunelojn. Tia estis lia reputacio kiel produktiva desegnisto de ĉefvojoj kaj rilataj pontoj, ke li estis nomita la "[[Koloso]] de Vojoj" (vortludo pri la [[Koloso de Rodoso|Koloso de Rodiso]]), kaj, reflektante lian scion pri ĉiuj specoj de [[civila inĝenierarto]] en la frua 19-a jarcento, li estis elektita kiel la unua prezidanto de la Institucio de Civilaj Inĝenieroj ([[d:Q1665181]]), postenon kiun li tenis dum 14 jaroj ĝis sia morto. La urbo [[Telford]] en Shropshire estis nomita laŭ li. Telford akiris altan reputacion dum sia vivo per multaj arkitekturaj majstraĵoj. Li estas tutmonde konsiderata kiel unu el la fondintoj de konstruado uzante sciencajn metodojn kaj tiel unu el la unuaj modernaj civilaj inĝenieroj. Inter liaj plej gravaj strukturoj estas la Ponto Menai, kiu ligis kontinentan [[Kimrio|Kimrion]] kun la insulo [[Môn|Anglesey]] ekde 1826.<ref>Karl-Eugen_Kurrer: ''The History of the Theory of Structures. Searching for Equilibrium''. Ernst & Sohn, Berlin 2018, <nowiki>ISBN 978-3-433-03229-9</nowiki>, S. 60 und 171 ff.</ref> La ponto provizis kontinuan vojligon inter [[Londono]] kaj la havenurbo [[Holyhead]] sur Anglesey por komerco kun [[Irlando]]. [[//de.wikipedia.org/wiki/Datei:Longdon-on-Tern_Aqueduct.jpg|ligilo=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Longdon-on-Tern_Aqueduct.jpg|eta|Longdon-on-Tern Akvedukto]] Thomas Telford ankaŭ respondecis pri la konstruado de la [[Kaledonia Kanalo]], kiu ligas la orientan kaj okcidentan marbordojn de Skotlando. La kanalo estis konstruita inter 1803 ĝis 1822. La [[Akvedukto Pontcysyllte]] super la Rivero Dee kaj la Longdon-on-Tern Akvedukto <ref>[http://www.transportheritage.com/find-heritage-locations.html?sobi2Task=sobi2Details&sobi2Id=790 Longdon on Tern Aqueduct.] transportheritage.com; abgerufen am 6. Juni 2012</ref> estas ankaŭ du el liaj projektoj. Telford ankaŭ laboris pri vojkonstruado. Li estis la kreinto de la ideo certigi akvodrenadon per levita sekcio en la centro de la vojo. Li ankaŭ studis la optimuman dezajnon de vojoj rilate al ilia vicigo kaj transversa sekcoformo. Kune kun [[John Loudon McAdam]], li estas konsiderata unu el la patroj de moderna vojkonstruado. == Ĉefaj projektoj == <gallery> Dosiero:WalesC0047.jpg|ligilo=קובץ:WalesC0047.jpg|alternative=אמת פונטקיסילטה|[[Akvedukto Pontcysyllte]] Dosiero:The_Menai_Suspension_Bridge_(35349065306).jpg|ligilo=קובץ:The_Menai_Suspension_Bridge_(35349065306).jpg|alternative=גשר מנאי|Ponto Manai Dosiero:Waterloo_Bridge_over_River_Llugwy.JPG|ligilo=קובץ:Waterloo_Bridge_over_River_Llugwy.JPG|alternative=גשר ווטרלו, בטווס-אי-קוייד|Ponto Waterloo, en Tows-y-Quaid Dosiero:Ivory_House_in_Saint_Katharine_Dock_(04).jpg|ligilo=קובץ:Ivory_House_in_Saint_Katharine_Dock_(04).jpg|alternative=רציפי סנט קתרין, לונדון|Kajoj de Sankta Katarino, [[Londono]] Dosiero:Two_bridges_across_the_River_Conwy_-_geograph.org.uk_-_1972401.jpg|ligilo=קובץ:Two_bridges_across_the_River_Conwy_-_geograph.org.uk_-_1972401.jpg|alternative=הגשר התלוי בקונווי|La pendoponto en [[Conwy (urbo)|Conway]] Dosiero:Caledonian_Canal,_Fort_Augustus_leading_in_to_Loch_Ness_-_geograph.org.uk_-_3915677.jpg|ligilo=קובץ:Caledonian_Canal,_Fort_Augustus_leading_in_to_Loch_Ness_-_geograph.org.uk_-_3915677.jpg|alternative=התעלה הקלדונית|La [[Kaledonia Kanalo|Kaledonian Kanalo]] Dosiero:ChirkAqueductBelow.JPG|ligilo=קובץ:ChirkAqueductBelow.JPG|alternative=אמת צ'ירק|Vero Chirk Dosiero:Macclesfield_Canal_-_geograph.org.uk_-_2401898.jpg|ligilo=קובץ:Macclesfield_Canal_-_geograph.org.uk_-_2401898.jpg|alternative=תעלת מקלספיילד|Kanalo Macclesfield </gallery> == Bibliografio == * ''[[iarchive:thelifeofthomast00939gut|The Life of Thomas Telford; civil engineer with an introductory history of roads and travelling in Great Britain]]'' [[Samuel Smiles]] (1867) * ''Thomas Telford'' [[:en:L._T._C._Rolt|L. T. C. Rolt]], Longmans (1958) * ''Thomas Telford'', Penguin (1979), {{ISBN|0-14-022064-X}} * ''Thomas Telford, Engineer'', Thomas Telford Ltd (1980), {{ISBN|0-7277-0084-7}} * ''Man of Iron: Thomas Telford and the Building of Britain,'' [[:en:Julian_Glover_(journalist)|Julian Glover]], Bloomsbury Publishing (2017), {{ISBN|9781408837467}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Telford]] * [[6019 Telford]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.menaibridges.co.uk Menai Heritage] Komunuma projekto kaj muzeo rakontanta la historion de la pendoponto Menai de Thomas Telford * [https://web.archive.org/web/20060308154827/http://www.revolutionaryplayers.org.uk/home.stm Revoluciaj Ludantoj retejo] * [https://web.archive.org/web/20060926225632/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/biography/TheLifeofThomasTelford/toc.html La Vivo de Thomas Telford] * {{YouTube|Y7_gZSlss9M|Avon Aqueduct near Linlithgow, Scotland}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Telford, Thomas}} [[Kategorio:Skotaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Homoj de la Industria revolucio]] [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Edinburgo]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] sfh73xvry3fu3jyfa9yu6gdv0x7caac 9385011 9385009 2026-05-27T11:13:05Z Sj1mor 12103 /* Ĉefaj projektoj */ 9385011 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Sketch_of_Telfords_iron_hanging_Bridge_across_the_Menai.jpg|eta|250x250ra|Frua registraĵo de la Menai Ponto .]] [[Dosiero:ThomasTelfordstatue.jpg|dekstra|eta|Statuo de Thomas Telford antaŭ la tribunaloj en [[Telford]], Shropshire]] '''Thomas TELFORD''' (naskiĝis la 9-an de aŭgusto 1757 en [[Langholm]], tiama Dumfriesshire, [[Skotlando]]; mortis la 2-an de septembro 1834 en [[Westminster]], [[Londono]]) estis [[skotoj|skota]] [[Konstrua inĝenierarto|konstruinĝeniero]]. == Kariero == Post establiĝi kiel inĝeniero de vojoj kaj kanalaj projektoj en [[Shropshire]], li desegnis multajn infrastrukturprojektojn en sia denaska Skotlando, same kiel havenojn, kanalojn kaj tunelojn. Tia estis lia reputacio kiel produktiva desegnisto de ĉefvojoj kaj rilataj pontoj, ke li estis nomita la "[[Koloso]] de Vojoj" (vortludo pri la [[Koloso de Rodoso|Koloso de Rodiso]]), kaj, reflektante lian scion pri ĉiuj specoj de [[civila inĝenierarto]] en la frua 19-a jarcento, li estis elektita kiel la unua prezidanto de la Institucio de Civilaj Inĝenieroj ([[d:Q1665181]]), postenon kiun li tenis dum 14 jaroj ĝis sia morto. La urbo [[Telford]] en Shropshire estis nomita laŭ li. Telford akiris altan reputacion dum sia vivo per multaj arkitekturaj majstraĵoj. Li estas tutmonde konsiderata kiel unu el la fondintoj de konstruado uzante sciencajn metodojn kaj tiel unu el la unuaj modernaj civilaj inĝenieroj. Inter liaj plej gravaj strukturoj estas la Ponto Menai, kiu ligis kontinentan [[Kimrio|Kimrion]] kun la insulo [[Môn|Anglesey]] ekde 1826.<ref>Karl-Eugen_Kurrer: ''The History of the Theory of Structures. Searching for Equilibrium''. Ernst & Sohn, Berlin 2018, <nowiki>ISBN 978-3-433-03229-9</nowiki>, S. 60 und 171 ff.</ref> La ponto provizis kontinuan vojligon inter [[Londono]] kaj la havenurbo [[Holyhead]] sur Anglesey por komerco kun [[Irlando]]. [[//de.wikipedia.org/wiki/Datei:Longdon-on-Tern_Aqueduct.jpg|ligilo=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Longdon-on-Tern_Aqueduct.jpg|eta|Longdon-on-Tern Akvedukto]] Thomas Telford ankaŭ respondecis pri la konstruado de la [[Kaledonia Kanalo]], kiu ligas la orientan kaj okcidentan marbordojn de Skotlando. La kanalo estis konstruita inter 1803 ĝis 1822. La [[Akvedukto Pontcysyllte]] super la Rivero Dee kaj la Longdon-on-Tern Akvedukto <ref>[http://www.transportheritage.com/find-heritage-locations.html?sobi2Task=sobi2Details&sobi2Id=790 Longdon on Tern Aqueduct.] transportheritage.com; abgerufen am 6. Juni 2012</ref> estas ankaŭ du el liaj projektoj. Telford ankaŭ laboris pri vojkonstruado. Li estis la kreinto de la ideo certigi akvodrenadon per levita sekcio en la centro de la vojo. Li ankaŭ studis la optimuman dezajnon de vojoj rilate al ilia vicigo kaj transversa sekcoformo. Kune kun [[John Loudon McAdam]], li estas konsiderata unu el la patroj de moderna vojkonstruado. == Ĉefaj projektoj == <gallery> Dosiero:WalesC0047.jpg|ligilo=קובץ:WalesC0047.jpg|alternative=אמת פונטקיסילטה|[[Akvedukto Pontcysyllte]] Dosiero:The_Menai_Suspension_Bridge_(35349065306).jpg|ligilo=קובץ:The_Menai_Suspension_Bridge_(35349065306).jpg|alternative=גשר מנאי|Ponto Manai Dosiero:Waterloo_Bridge_over_River_Llugwy.JPG|ligilo=קובץ:Waterloo_Bridge_over_River_Llugwy.JPG|alternative=גשר ווטרלו, בטווס-אי-קוייד|Ponto Waterloo, en Tows-y-Quaid Dosiero:Ivory_House_in_Saint_Katharine_Dock_(04).jpg|ligilo=קובץ:Ivory_House_in_Saint_Katharine_Dock_(04).jpg|alternative=רציפי סנט קתרין, לונדון|Kajoj de Sankta Katarino, [[Londono]] Dosiero:Two_bridges_across_the_River_Conwy_-_geograph.org.uk_-_1972401.jpg|ligilo=קובץ:Two_bridges_across_the_River_Conwy_-_geograph.org.uk_-_1972401.jpg|alternative=הגשר התלוי בקונווי|La pendoponto en [[Conwy (urbo)|Conway]] Dosiero:Caledonian_Canal,_Fort_Augustus_leading_in_to_Loch_Ness_-_geograph.org.uk_-_3915677.jpg|ligilo=קובץ:Caledonian_Canal,_Fort_Augustus_leading_in_to_Loch_Ness_-_geograph.org.uk_-_3915677.jpg|alternative=התעלה הקלדונית|La [[Kaledonia Kanalo|Kaledonian Kanalo]] Dosiero:ChirkAqueductBelow.JPG|ligilo=קובץ:ChirkAqueductBelow.JPG|alternative=אמת צ'ירק| Akvedukto Chirk Dosiero:Macclesfield_Canal_-_geograph.org.uk_-_2401898.jpg|ligilo=קובץ:Macclesfield_Canal_-_geograph.org.uk_-_2401898.jpg|alternative=תעלת מקלספיילד|Kanalo Macclesfield </gallery> == Bibliografio == * ''[[iarchive:thelifeofthomast00939gut|The Life of Thomas Telford; civil engineer with an introductory history of roads and travelling in Great Britain]]'' [[Samuel Smiles]] (1867) * ''Thomas Telford'' [[:en:L._T._C._Rolt|L. T. C. Rolt]], Longmans (1958) * ''Thomas Telford'', Penguin (1979), {{ISBN|0-14-022064-X}} * ''Thomas Telford, Engineer'', Thomas Telford Ltd (1980), {{ISBN|0-7277-0084-7}} * ''Man of Iron: Thomas Telford and the Building of Britain,'' [[:en:Julian_Glover_(journalist)|Julian Glover]], Bloomsbury Publishing (2017), {{ISBN|9781408837467}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Telford]] * [[6019 Telford]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.menaibridges.co.uk Menai Heritage] Komunuma projekto kaj muzeo rakontanta la historion de la pendoponto Menai de Thomas Telford * [https://web.archive.org/web/20060308154827/http://www.revolutionaryplayers.org.uk/home.stm Revoluciaj Ludantoj retejo] * [https://web.archive.org/web/20060926225632/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/biography/TheLifeofThomasTelford/toc.html La Vivo de Thomas Telford] * {{YouTube|Y7_gZSlss9M|Avon Aqueduct near Linlithgow, Scotland}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Telford, Thomas}} [[Kategorio:Skotaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Homoj de la Industria revolucio]] [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Edinburgo]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] 0m324n83ot57htjmdo79tb5j0l9xpqy 9385014 9385011 2026-05-27T11:19:51Z Sj1mor 12103 9385014 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Sketch_of_Telfords_iron_hanging_Bridge_across_the_Menai.jpg|eta|250x250ra|Frua registraĵo de la Menai Ponto .]] [[Dosiero:ThomasTelfordstatue.jpg|dekstra|eta|Statuo de Thomas Telford antaŭ la tribunaloj en [[Telford]], Shropshire]] '''Thomas TELFORD''' (naskiĝis la 9-an de aŭgusto 1757 en [[Langholm]], tiama Dumfriesshire, [[Skotlando]]; mortis la 2-an de septembro 1834 en [[Westminster]], [[Londono]]) estis [[skotoj|skota]] [[Konstrua inĝenierarto|konstruinĝeniero]]. Telford estis tre sukcesa kaj produktiva kaj dum sia vivo sukcesis desegni kaj konstrui grandan nombron da vojoj, pontoj kaj kanaloj en [[Anglio]], Skotlando kaj [[Kimrio]], sed ankaŭ en aliaj landoj. == Kariero == Post establiĝi kiel inĝeniero de vojoj kaj kanalaj projektoj en [[Shropshire]], li desegnis multajn infrastrukturprojektojn en sia denaska Skotlando, same kiel havenojn, kanalojn kaj tunelojn. Tia estis lia reputacio kiel produktiva desegnisto de ĉefvojoj kaj rilataj pontoj, ke li estis nomita la "[[Koloso]] de Vojoj" (vortludo pri la [[Koloso de Rodoso|Koloso de Rodiso]]), kaj, reflektante lian scion pri ĉiuj specoj de [[civila inĝenierarto]] en la frua 19-a jarcento, li estis elektita kiel la unua prezidanto de la Institucio de Civilaj Inĝenieroj ([[d:Q1665181]]), postenon kiun li tenis dum 14 jaroj ĝis sia morto. La urbo [[Telford]] en Shropshire estis nomita laŭ li. Telford akiris altan reputacion dum sia vivo per multaj arkitekturaj majstraĵoj. Li estas tutmonde konsiderata kiel unu el la fondintoj de konstruado uzante sciencajn metodojn kaj tiel unu el la unuaj modernaj civilaj inĝenieroj. Inter liaj plej gravaj strukturoj estas la Pendoponto de Menai ([[d:Q581526]]), kiu ligis kontinentan Kimrion kun la insulo [[Môn|Anglesey]] ekde 1826.<ref>Karl-Eugen_Kurrer: ''The History of the Theory of Structures. Searching for Equilibrium''. Ernst & Sohn, Berlin 2018, <nowiki>ISBN 978-3-433-03229-9</nowiki>, S. 60 und 171 ff.</ref> La ponto provizis kontinuan vojligon inter [[Londono]] kaj la havenurbo [[Holyhead]] sur Anglesey por komerco kun [[Irlando]]. Thomas Telford ankaŭ respondecis pri la konstruado de la [[Kaledonia Kanalo]], kiu ligas la orientan kaj okcidentan marbordojn de Skotlando. La kanalo estis konstruita inter 1803 ĝis 1822. La [[Akvedukto Pontcysyllte]] super la Rivero Dee kaj la Longdon-on-Tern Akvedukto <ref>[http://www.transportheritage.com/find-heritage-locations.html?sobi2Task=sobi2Details&sobi2Id=790 Longdon on Tern Aqueduct.] transportheritage.com; abgerufen am 6. Juni 2012</ref> estas ankaŭ du el liaj projektoj. Telford ankaŭ laboris pri vojkonstruado. Li estis la kreinto de la ideo certigi akvodrenadon per levita sekcio en la centro de la vojo. Li ankaŭ studis la optimuman dezajnon de vojoj rilate al ilia vicigo kaj transversa sekcoformo. Kune kun [[John Loudon McAdam]], li estas konsiderata unu el la patroj de moderna vojkonstruado. == Ĉefaj projektoj == <gallery> Dosiero:WalesC0047.jpg|ligilo=קובץ:WalesC0047.jpg|alternative=אמת פונטקיסילטה|[[Akvedukto Pontcysyllte]] Dosiero:The_Menai_Suspension_Bridge_(35349065306).jpg|ligilo=קובץ:The_Menai_Suspension_Bridge_(35349065306).jpg|alternative=גשר מנאי|Ponto Manai Dosiero:Waterloo_Bridge_over_River_Llugwy.JPG|ligilo=קובץ:Waterloo_Bridge_over_River_Llugwy.JPG|alternative=גשר ווטרלו, בטווס-אי-קוייד|Ponto Waterloo, en Tows-y-Quaid Dosiero:Ivory_House_in_Saint_Katharine_Dock_(04).jpg|ligilo=קובץ:Ivory_House_in_Saint_Katharine_Dock_(04).jpg|alternative=רציפי סנט קתרין, לונדון|Kajoj de Sankta Katarino, [[Londono]] Dosiero:Two_bridges_across_the_River_Conwy_-_geograph.org.uk_-_1972401.jpg|ligilo=קובץ:Two_bridges_across_the_River_Conwy_-_geograph.org.uk_-_1972401.jpg|alternative=הגשר התלוי בקונווי|La pendoponto en [[Conwy (urbo)|Conway]] Dosiero:Caledonian_Canal,_Fort_Augustus_leading_in_to_Loch_Ness_-_geograph.org.uk_-_3915677.jpg|ligilo=קובץ:Caledonian_Canal,_Fort_Augustus_leading_in_to_Loch_Ness_-_geograph.org.uk_-_3915677.jpg|alternative=התעלה הקלדונית|La [[Kaledonia Kanalo|Kaledonian Kanalo]] Dosiero:ChirkAqueductBelow.JPG|ligilo=קובץ:ChirkAqueductBelow.JPG|alternative=אמת צ'ירק| Akvedukto Chirk Dosiero:Macclesfield_Canal_-_geograph.org.uk_-_2401898.jpg|ligilo=קובץ:Macclesfield_Canal_-_geograph.org.uk_-_2401898.jpg|alternative=תעלת מקלספיילד|Kanalo Macclesfield </gallery> == Bibliografio == * ''[[iarchive:thelifeofthomast00939gut|The Life of Thomas Telford; civil engineer with an introductory history of roads and travelling in Great Britain]]'' [[Samuel Smiles]] (1867) * ''Thomas Telford'' [[:en:L._T._C._Rolt|L. T. C. Rolt]], Longmans (1958) * ''Thomas Telford'', Penguin (1979), {{ISBN|0-14-022064-X}} * ''Thomas Telford, Engineer'', Thomas Telford Ltd (1980), {{ISBN|0-7277-0084-7}} * ''Man of Iron: Thomas Telford and the Building of Britain,'' [[:en:Julian_Glover_(journalist)|Julian Glover]], Bloomsbury Publishing (2017), {{ISBN|9781408837467}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Telford]] * [[6019 Telford]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.menaibridges.co.uk Menai Heritage] Komunuma projekto kaj muzeo rakontanta la historion de la pendoponto Menai de Thomas Telford * [https://web.archive.org/web/20060308154827/http://www.revolutionaryplayers.org.uk/home.stm Revoluciaj Ludantoj retejo] * [https://web.archive.org/web/20060926225632/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/biography/TheLifeofThomasTelford/toc.html La Vivo de Thomas Telford] * {{YouTube|Y7_gZSlss9M|Avon Aqueduct near Linlithgow, Scotland}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Telford, Thomas}} [[Kategorio:Skotaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Homoj de la Industria revolucio]] [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Edinburgo]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] 32cweghpimuwwzhe4u3ogcuslw924lx 1 945116 9385002 2026-05-27T11:07:08Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "Jam en la unua versio de la teksto en decembro 2006 metiĝis multaj ruĝaj ligiloj, kiuj certe iam meritas ricevi esperantlingvan artikolon, sed nun baldaŭ proksimiĝas la 20-jara jubileo de ili, kaj ankoraŭ ne komenciĝis artikoloj. {{re|ThomasPusch}} Mi pensas ke mi iam legis ke vi antaŭe estis aktiva tenisisto, kaj vi faris faskon da paĝoj pri tenisistoj: ĉu vi ne emas ekplenigi la tekston [[stadiono Roland Garros]] 🎾. Kaj {{re|Thomas Guibal}} Vi bele far..." 9385002 wikitext text/x-wiki Jam en la unua versio de la teksto en decembro 2006 metiĝis multaj ruĝaj ligiloj, kiuj certe iam meritas ricevi esperantlingvan artikolon, sed nun baldaŭ proksimiĝas la 20-jara jubileo de ili, kaj ankoraŭ ne komenciĝis artikoloj. {{re|ThomasPusch}} Mi pensas ke mi iam legis ke vi antaŭe estis aktiva tenisisto, kaj vi faris faskon da paĝoj pri tenisistoj: ĉu vi ne emas ekplenigi la tekston [[stadiono Roland Garros]] 🎾. Kaj {{re|Thomas Guibal}} Vi bele faris la unuan version de tiu ĉi teksto en decembro 2006. Dankon pro tio! Ĉu vi ne povus trovi tempon fari artikolojn (bazaj artikolaj ĝermoj de tri frazoj kaj informkesto tute sufiĉus) pri la muzeoj, pri kiuj vi tiam faris ruĝajn ligilojn?? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 27 maj. 2026 (UTC) ljffqazpui8bsnopxfo0t80tbsj3lup 9385003 9385002 2026-05-27T11:07:54Z Aidas 3488 9385003 wikitext text/x-wiki Jam en la unua versio de la teksto en decembro 2006 metiĝis multaj ruĝaj ligiloj, kiuj certe iam meritas ricevi esperantlingvan artikolon, sed nun baldaŭ proksimiĝas la 20-jara jubileo de ili, kaj ankoraŭ ne komenciĝis artikoloj. {{re|ThomasPusch}} Mi pensas ke mi iam legis ke vi antaŭe estis aktiva tenisisto, kaj vi faris faskon da paĝoj pri tenisistoj: ĉu vi ne emas ekplenigi la tekston [[stadiono Roland Garros]] 🎾. Kaj {{re|Thomas Guibal}} Vi bele faris la unuan version de tiu ĉi teksto en decembro 2006. Dankon pro tio! Ĉu vi ne povus trovi tempon fari artikolojn (bazaj artikolaj ĝermoj de tri frazoj kaj informkesto tute sufiĉus) pri la muzeoj, pri kiuj vi tiam faris ruĝajn ligilojn?? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 27 maj. 2026 (UTC) 55wzyfxa6cg4ahfk4knx8xssz87p26q 9385010 9385003 2026-05-27T11:12:30Z Aidas 3488 9385010 wikitext text/x-wiki Jam en la unua versio de la teksto en decembro 2006 metiĝis multaj ruĝaj ligiloj, kiuj certe iam meritas ricevi esperantlingvan artikolon, sed nun baldaŭ proksimiĝas la 20-jara jubileo de ili, kaj ankoraŭ ne komenciĝis artikoloj. * {{re|ThomasPusch}} Mi pensas ke mi iam legis ke vi antaŭe estis aktiva tenisisto, kaj vi faris faskon da paĝoj pri tenisistoj: ĉu vi ne emas ekplenigi la tekston ''stadiono Roland Garros'' 🎾. (Mi tute konscias ke ekzemple la teksto [[Trocadéro]] estas de vi, kiu jam bluigis unu el la ligiloj, dankon ) * Kaj {{re|Thomas Guibal}} Vi bele faris la unuan version de tiu ĉi teksto en decembro 2006. Dankon pro tio! Ĉu vi ne povus trovi tempon fari artikolojn (bazaj artikolaj ĝermoj de tri frazoj kaj informkesto tute sufiĉus) pri la kvin muzeoj, pri kiuj vi tiam faris ruĝajn ligilojn?? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 27 maj. 2026 (UTC) g5v4b770o3jcss4am4kp8d3hu2gjckb 9385013 9385010 2026-05-27T11:18:34Z Aidas 3488 9385013 wikitext text/x-wiki Jam en la unua versio de la teksto en decembro 2006 metiĝis multaj ruĝaj ligiloj, kiuj certe iam meritas ricevi esperantlingvan artikolon, sed nun baldaŭ proksimiĝas la 20-jara jubileo de ili, kaj ankoraŭ ne komenciĝis artikoloj. * {{re|ThomasPusch}} Mi pensas ke mi iam legis ke vi antaŭe estis aktiva tenisisto, kaj vi faris faskon da paĝoj pri tenisistoj: ĉu vi ne emas ekplenigi la tekston ''stadiono Roland Garros'' 🎾. (Mi tute konscias ke ekzemple la teksto [[Trocadéro]] de 2024 aŭ de la futbalstadiono [[Parc des Princes]] estas de vi, eble pliaj de tiu ĉi paĝo, kio jam bluigis iujn el la ligiloj, dankon.) * Kaj {{re|Thomas Guibal}} Vi bele faris la unuan version de tiu ĉi teksto en decembro 2006. Dankon pro tio! Ĉu vi ne povus trovi tempon fari artikolojn (bazaj artikolaj ĝermoj de tri frazoj kaj informkesto tute sufiĉus) pri la kvin muzeoj, pri kiuj vi tiam faris ruĝajn ligilojn?? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 27 maj. 2026 (UTC) aj05d2ad52djo37uwrav299jvqvwcs3 9385016 9385013 2026-05-27T11:22:37Z Aidas 3488 9385016 wikitext text/x-wiki Jam en la unua versio de la teksto en decembro 2006 metiĝis multaj ruĝaj ligiloj, kiuj certe iam meritas ricevi esperantlingvan artikolon, sed nun baldaŭ proksimiĝas la 20-jara jubileo de ili, kaj ankoraŭ ne komenciĝis artikoloj. * {{re|ThomasPusch}} Mi pensas ke mi iam legis ke vi antaŭe estis aktiva tenisisto, kaj vi faris faskon da paĝoj pri tenisistoj: ĉu vi ne emas ekplenigi la tekston ''stadiono Roland Garros'' 🎾. (Mi tute konscias ke ekzemple la teksto [[Trocadéro]] de 2024 aŭ de la futbalstadiono [[Parc des Princes]] de 2016 estas de vi, eble pliaj de tiu ĉi paĝo, kio jam bluigis iujn el la ligiloj, dankon.) * Kaj {{re|Thomas Guibal}} Vi bele faris la unuan version de tiu ĉi teksto en decembro 2006. Dankon pro tio! Ĉu vi ne povus trovi tempon fari artikolojn (bazaj artikolaj ĝermoj de tri frazoj kaj informkesto tute sufiĉus) pri la kvin muzeoj, pri kiuj vi tiam faris ruĝajn ligilojn?? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 27 maj. 2026 (UTC) 0hinc1vc3g95otwcucwqkbcoauetnfq 9385018 9385016 2026-05-27T11:27:54Z Aidas 3488 9385018 wikitext text/x-wiki Jam en la unua versio de la teksto en decembro 2006 metiĝis multaj ruĝaj ligiloj, kiuj certe iam meritas ricevi esperantlingvan artikolon, sed nun baldaŭ proksimiĝas la 20-jara jubileo de ili, kaj ankoraŭ ne komenciĝis artikoloj. * {{re|ThomasPusch}} Mi pensas ke mi iam legis ke vi antaŭe estis aktiva tenisisto, kaj vi faris faskon da paĝoj pri tenisistoj: ĉu vi ne emas ekplenigi la tekston ''stadiono Roland Garros'' 🎾 ?? (Mi tute konscias ke ekzemple la teksto [[Trocadéro]] de 2024 aŭ de la futbalstadiono [[Parc des Princes]] de 2016 estas de vi, eble pliaj de tiu ĉi paĝo, kio jam bluigis iujn el la ligiloj, dankon.) * Kaj {{re|Thomas Guibal}} Vi bele faris la unuan version de tiu ĉi teksto en decembro 2006. Dankon pro tio! Ĉu vi ne povus trovi tempon fari artikolojn (bazaj artikolaj ĝermoj de tri frazoj kaj informkesto tute sufiĉus) pri la kvin muzeoj, pri kiuj vi tiam faris ruĝajn ligilojn en 2006?? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 27 maj. 2026 (UTC) :PS: Vi rimarkas, ke mia modesta kontribuo al la paĝo estis je mi ĵus aldonis la ĉapitrotitolon "konataj lokuloj" kun unua blua ligilo. Se iu havas ideojn pri aldonaj "konataj lokuloj" - bonvolu aldoni! on3991ivybmsmlx5kl71lhzf60o1erx 9385020 9385018 2026-05-27T11:28:26Z Aidas 3488 9385020 wikitext text/x-wiki Jam en la unua versio de la teksto en decembro 2006 metiĝis multaj ruĝaj ligiloj, kiuj certe iam meritas ricevi esperantlingvan artikolon, sed nun baldaŭ proksimiĝas la 20-jara jubileo de ili, kaj ankoraŭ ne komenciĝis artikoloj. * {{re|ThomasPusch}} Mi pensas ke mi iam legis ke vi antaŭe estis aktiva tenisisto, kaj vi faris faskon da paĝoj pri tenisistoj: ĉu vi ne emas ekplenigi la tekston ''stadiono Roland Garros'' 🎾 ?? (Mi tute konscias ke ekzemple la teksto [[Trocadéro]] de 2024 aŭ de la futbalstadiono [[Parc des Princes]] de 2016 estas de vi, eble pliaj de tiu ĉi paĝo, kio jam bluigis iujn el la ligiloj, dankon.) * Kaj {{re|Thomas Guibal}} Vi bele faris la unuan version de tiu ĉi teksto en decembro 2006. Dankon pro tio! Ĉu vi ne povus trovi tempon fari artikolojn (bazaj artikolaj ĝermoj de tri frazoj kaj informkesto tute sufiĉus) pri la kvin muzeoj, pri kiuj vi tiam faris ruĝajn ligilojn en 2006?? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Vi rimarkas, ke mia modesta kontribuo al la paĝo estis je mi ĵus aldonis la ĉapitrotitolon "konataj lokuloj" kun unua blua ligilo. Se iu havas ideojn pri aldonaj "konataj lokuloj" - bonvolu aldoni! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:28, 27 maj. 2026 (UTC) 229o0qy4tss2zqq7wh7ru84akbw40b6 9385021 9385020 2026-05-27T11:28:56Z Aidas 3488 9385021 wikitext text/x-wiki Jam en la unua versio de la teksto en decembro 2006 metiĝis multaj ruĝaj ligiloj, kiuj certe iam meritas ricevi esperantlingvan artikolon, sed nun baldaŭ proksimiĝas la 20-jara jubileo de ili, kaj ankoraŭ ne komenciĝis artikoloj. * {{re|ThomasPusch}} Mi pensas ke mi iam legis ke vi antaŭe estis aktiva tenisisto, kaj vi faris faskon da paĝoj pri tenisistoj: ĉu vi ne emas ekplenigi la tekston ''stadiono Roland Garros'' 🎾 ?? (Mi tute konscias ke ekzemple la teksto [[Trocadéro]] de 2024 aŭ de la futbalstadiono [[Parc des Princes]] de 2016 estas de vi, eble pliaj de tiu ĉi paĝo, kio jam bluigis iujn el la ligiloj, dankon.) * Kaj {{re|Thomas Guibal}} Vi bele faris la unuan version de tiu ĉi teksto en decembro 2006. Dankon pro tio! Ĉu vi ne povus trovi tempon fari artikolojn (bazaj artikolaj ĝermoj de tri frazoj kaj informkesto tute sufiĉus) pri la kvin muzeoj, pri kiuj vi tiam faris ruĝajn ligilojn en 2006?? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Vi rimarkas, ke mia modesta kontribuo al la paĝo estis ke mi ĵus aldonis la ĉapitrotitolon "konataj lokuloj" kun unua blua ligilo. Se iu havas ideojn pri aldonaj "konataj lokuloj" - bonvolu aldoni! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:28, 27 maj. 2026 (UTC) c9bp30653t0wf6nrlacnvgs4jvq2qd2 9385024 9385021 2026-05-27T11:33:51Z Aidas 3488 9385024 wikitext text/x-wiki Jam en la unua versio de la teksto en decembro 2006 metiĝis multaj ruĝaj ligiloj, kiuj certe iam meritas ricevi esperantlingvan artikolon, sed nun baldaŭ proksimiĝas la 20-jara jubileo de ili, kaj ankoraŭ ne komenciĝis artikoloj. * {{re|ThomasPusch}} Mi pensas ke mi iam legis ke vi antaŭe estis aktiva tenisisto, kaj vi faris faskon da paĝoj pri tenisistoj: ĉu vi ne emas ekplenigi la tekston ''stadiono Roland Garros'' 🎾 ?? (Mi tute konscias ke ekzemple la teksto [[Trocadéro]] de 2024 aŭ de la futbalstadiono [[Parc des Princes]] de 2016 estas de vi, eble pliaj de tiu ĉi paĝo, kio jam bluigis iujn el la ligiloj, dankon.) Je * Kaj {{re|Thomas Guibal}} Vi bele faris la unuan version de tiu ĉi teksto en decembro 2006. Dankon pro tio! Ĉu vi ne povus trovi tempon fari artikolojn (bazaj artikolaj ĝermoj de tri frazoj kaj informkesto tute sufiĉus) pri la kvin muzeoj, pri kiuj vi tiam faris ruĝajn ligilojn en 2006?? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 27 maj. 2026 (UTC) ::PS: Vi rimarkas, ke mia modesta kontribuo al la paĝo estis je mi ĵus aldonis la ĉapitrotitolon "konataj lokuloj" kun unua blua ligilo. Se iu havas ideojn pri aldonaj "konataj lokuloj" - bonvolu aldoni! (Mi certas ke facile troveblas multaj nomoj, mi nur en unua sekundo tuj trovis [[Alfred Nobel]], [[Ivan Bunin]], [[Marcel Proust]], [[Henri Farman]] kaj [[Laurent Schwartz]]) [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:33, 27 maj. 2026 (UTC) j1cgjztj9ka8l5cypewnr75o35iecn6 0 945117 9385004 2026-05-27T11:09:56Z Crosstor 3176 historiisto 9385004 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1906|8|16}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, [[Aŭstrio-Hungario]] [[Alsólendva]] |dato de morto = {{mortotago|1992|2|22}} |loko de morto = {{Kanado}} [[Montrealo]] }} '''[[Tibor (virnomo)|Tibor]] Baráth''' [barAt], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Baráth Tibor''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM44018/da39e1b7-42b9-4e6f-990c-3feda7e8b548/solr/0/24/0/3/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1906|8|16}} en [[Alsólendva]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa [[Lendava]] en [[Slovenio]]), li mortis {{mortotago|1992|2|22}} en [[Montrealo]] ([[Kanado]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} doktoriĝis en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]] en [[1929]], poste per stipendio li plustudis en [[Vieno]] kaj [[Parizo]]. Inter 1932 kaj 1939 li havis postenon en la hungara instituto de Parizo, inter 1940–1944 li instruis en [[Universitato de Kluĵo|Scienca Universitato Ferenc József]], poste li havis plurajn postenojn. Jam depost la mondmilito li revenis al [[Francio]], sed en 1952 li translokiĝis al Montrealo. Tiutempe (1949-1955) li redaktis kaj eldonis revuon. En 1961 li akiris bibliotekistan diplomon en [[Universitato de Montrealo]], poste li havis altan postenon en preseja centro. Lia ĉeftempo estis la hungara prahistorio. == Elektitaj libroj == * ''A franciaországi magyarság. Egy fejezet a külföldi magyarok életéből.'' (1935) * ''Magyar történet'' (1941) * ''Az országépítés filozófiája a Kárpátmedencében.'' (1943) * ''A magyar népek őstörténete.'' (3 volumoj, 1993) * ''Kolozsvár - Klausenburg Das Herz Siebenbürgens'' * ''A fekete és a fehér magyarok'' * ''L'Histoire en Hongrie (1867-1955)'' * ''A szkítha-hun törzsek államalapításai'' * ''A korai magyarok'' * ''Közép-Európa politikai felépítése a francia szakirodalom tükrében'' == Fontoj == * [https://zsaratnok.org/node/640 biografio hungare] * [https://www.facebook.com/100064792240091/posts/bar%C3%A1th-tibor-t%C3%B6rt%C3%A9n%C3%A9szals%C3%B3lendva-lendva-1906-aug-16-montreal-kanada-1992-febr-22/2351646471600462/ biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Barath Tibor}} [[Unua]] [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} cbgmwh9trai2nhymlyfp0nzx75wcl6z 9385006 9385004 2026-05-27T11:10:56Z Crosstor 3176 9385006 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1906|8|16}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, [[Aŭstrio-Hungario]] [[Alsólendva]] |dato de morto = {{mortotago|1992|2|22}} |loko de morto = {{Kanado}} [[Montrealo]] }} '''[[Tibor (virnomo)|Tibor]] Baráth''' [barAt], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Baráth Tibor''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM44018/da39e1b7-42b9-4e6f-990c-3feda7e8b548/solr/0/24/0/3/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1906|8|16}} en [[Alsólendva]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa [[Lendava]] en [[Slovenio]]), li mortis {{mortotago|1992|2|22}} en [[Montrealo]] ([[Kanado]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} doktoriĝis en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]] en [[1929]], poste per stipendio li plustudis en [[Vieno]] kaj [[Parizo]]. Inter 1932 kaj 1939 li havis postenon en la hungara instituto de Parizo, inter 1940–1944 li instruis en [[Universitato de Kluĵo|Scienca Universitato Ferenc József]], poste li havis plurajn postenojn. Jam depost la mondmilito li revenis al [[Francio]], sed en 1952 li translokiĝis al Montrealo. Tiutempe (1949-1955) li redaktis kaj eldonis revuon. En 1961 li akiris bibliotekistan diplomon en [[Universitato de Montrealo]], poste li havis altan postenon en preseja centro. Lia ĉeftempo estis la hungara prahistorio. == Elektitaj libroj == * ''A franciaországi magyarság. Egy fejezet a külföldi magyarok életéből.'' (1935) * ''Magyar történet'' (1941) * ''Az országépítés filozófiája a Kárpátmedencében.'' (1943) * ''A magyar népek őstörténete.'' (3 volumoj, 1993) * ''Kolozsvár - Klausenburg Das Herz Siebenbürgens'' * ''A fekete és a fehér magyarok'' * ''L'Histoire en Hongrie (1867-1955)'' * ''A szkítha-hun törzsek államalapításai'' * ''A korai magyarok'' * ''Közép-Európa politikai felépítése a francia szakirodalom tükrében'' == Fontoj == * [https://zsaratnok.org/node/640 biografio hungare] * [https://www.facebook.com/100064792240091/posts/bar%C3%A1th-tibor-t%C3%B6rt%C3%A9n%C3%A9szals%C3%B3lendva-lendva-1906-aug-16-montreal-kanada-1992-febr-22/2351646471600462/ biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Barath Tibor}} {{Unua}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} gpno20jvati6vzfursdy19wpll3xexe 0 945118 9385017 2026-05-27T11:26:17Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1338265336|John Loudon McAdam]]" 9385017 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:John_Loudon_McAdam,_1830,_National_Gallery,_London.JPG|eta|John Loudon McAdam, 1830, Nacia Galerio, Londono]] '''John Loudon MCADAM''' (naskita la 23-an de septembro 1756 en [[Ayr]], [[Ayrshire]], [[Skotlando]] - mortis la 26-an de novembro 1836 en [[Moffat]], tiama Dumfriesshire, Skotlando) estis skota civila inĝeniero, inventinto kaj vojkonstruisto, kiu en 1815 evoluigis tiam revolucian kaj simplan vojkonstruan metodon. Ĉi tiu metodo servis por plifortigi la vojsurfacon kaj estas ankoraŭ konata nuntempe kiel "[[makadamo]]", por konstrui vojojn kun glata malmola surfaco, uzante kontrolitajn materialojn de miksita partikla grandeco kaj antaŭdestinita strukturo, kiuj estus pli daŭremaj kaj malpli ŝlimaj ol [[Grundo|grundbazitaj]] vojoj. Moderna vojkonstruado ankoraŭ reflektas la influon de McAdam. El postaj plibonigoj, la plej signifa estis la enkonduko de [[gudro]] (origine karbogudro) por kunligi la ŝtonojn de la vojsurfaco, "tarmako" (por Gudro-Makadam). * [[iarchive:remarksonpresen02mcadgoog| Remarks on the Present System of Road Making]] by John Loudon McAdam, 1821, from [[Google Books|Google Book Search]] * [[iarchive:acd4789.0005.051.umich.edu/page/1544|Magazine from the Department of Public Works in Puerto Rico indicating, with a map, about a firm called McAdams that built many highways in Puerto Rico]] [[Kategorio:Skotaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Skotaj inventistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Industria revolucio]] [[Kategorio:Skotaj malfikciaj verkistoj]] 5vztbrtlnf0811kymtn759l3iwu660y 9385019 9385017 2026-05-27T11:28:17Z Sj1mor 12103 9385019 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:John_Loudon_McAdam,_1830,_National_Gallery,_London.JPG|eta|John Loudon McAdam, 1830, Nacia Galerio, Londono]] '''John Loudon MCADAM''' (naskita la 23-an de septembro 1756 en [[Ayr]], Ayrshire, [[Skotlando]] - mortis la 26-an de novembro 1836 en Moffat, tiama Dumfriesshire, Skotlando) estis skota civila inĝeniero, inventinto kaj vojkonstruisto, kiu en 1815 evoluigis tiam revolucian kaj simplan vojkonstruan metodon. Ĉi tiu metodo servis por plifortigi la vojsurfacon kaj estas ankoraŭ konata nuntempe kiel "[[makadamo]]", por konstrui vojojn kun glata malmola surfaco, uzante kontrolitajn materialojn de miksita partikla grandeco kaj antaŭdestinita strukturo, kiuj estus pli daŭremaj kaj malpli ŝlimaj ol [[Grundo|grundbazitaj]] vojoj. Moderna vojkonstruado ankoraŭ reflektas la influon de McAdam. El postaj plibonigoj, la plej signifa estis la enkonduko de [[gudro]] (origine karbogudro) por kunligi la ŝtonojn de la vojsurfaco, "tarmako" ({{l-en|tarmac}}, por Gudro-Makadam). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[iarchive:remarksonpresen02mcadgoog| Remarks on the Present System of Road Making]] by John Loudon McAdam, 1821, from [[Google Books|Google Book Search]] * [[iarchive:acd4789.0005.051.umich.edu/page/1544|Magazine from the Department of Public Works in Puerto Rico indicating, with a map, about a firm called McAdams that built many highways in Puerto Rico]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|McAdam, John Loudon}} [[Kategorio:Skotaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Skotaj inventistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Industria revolucio]] [[Kategorio:Skotaj malfikciaj verkistoj]] pv59rxauaey0drb9jr98dp77gloatiz 9385023 9385019 2026-05-27T11:32:02Z Sj1mor 12103 9385023 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:John_Loudon_McAdam,_1830,_National_Gallery,_London.JPG|eta|John Loudon McAdam, 1830, Nacia Galerio, Londono]] '''John Loudon MCADAM''' (naskita la 23-an de septembro 1756 en [[Ayr]], Ayrshire, [[Skotlando]] - mortis la 26-an de novembro 1836 en Moffat, tiama Dumfriesshire, Skotlando) estis skota civila inĝeniero, inventinto kaj vojkonstruisto, kiu en 1815 evoluigis tiam revolucian kaj simplan vojkonstruan metodon, transformante la mallarĝajn, ŝlimecajn tervojojn de la [[18-a jarcento|18-a-jarcenta]] Britio en proprajn vojojn. Ĉi tiu metodo servis por plifortigi la vojsurfacon kaj estas ankoraŭ konata nuntempe kiel "[[makadamo]]", por konstrui vojojn kun glata malmola surfaco, uzante kontrolitajn materialojn de miksita partikla grandeco kaj antaŭdestinita strukturo, kiuj estus pli daŭremaj kaj malpli ŝlimaj ol [[Grundo|grundbazitaj]] vojoj. Moderna vojkonstruado ankoraŭ reflektas la influon de McAdam. El postaj plibonigoj, la plej signifa estis la enkonduko de [[gudro]] (origine karbogudro) por kunligi la ŝtonojn de la vojsurfaco, "tarmako" ({{l-en|tarmac}}, por Gudro-Makadam). La malbona stato de la vojoj sur lia bieno instigis lin studi vojkonstruadon. En du publikaĵoj de 1816 kaj 1819 (''Rimarkoj pri la nuna sistemo de vojfarado'' kaj ''Praktika eseo pri la scienca riparo kaj konservado de vojoj''), li priskribis la vojkonstruan teknikon, kiun li disvolvis. Tio esence implikis certigi adekvatan drenadon de la vojoj kaj konstrui ilin el malsamaj tavoloj. La unua vojo, kiun li konstruis laŭ siaj ideoj, estis konekto de la vojo inter Alloway kaj Maybole al sia bieno. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[iarchive:remarksonpresen02mcadgoog| Remarks on the Present System of Road Making]] by John Loudon McAdam, 1821, from [[Google Books|Google Book Search]] * [[iarchive:acd4789.0005.051.umich.edu/page/1544|Magazine from the Department of Public Works in Puerto Rico indicating, with a map, about a firm called McAdams that built many highways in Puerto Rico]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|McAdam, John Loudon}} [[Kategorio:Skotaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Skotaj inventistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Industria revolucio]] [[Kategorio:Skotaj malfikciaj verkistoj]] b5ie4gp53nap888u28gqpijgfdokeag 9385031 9385023 2026-05-27T11:39:02Z Sj1mor 12103 9385031 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:John_Loudon_McAdam,_1830,_National_Gallery,_London.JPG|eta|John Loudon McAdam, 1830, Nacia Galerio, Londono]] '''John Loudon MCADAM''' (naskita la 23-an de septembro 1756 en [[Ayr]], Ayrshire, [[Skotlando]] - mortis la 26-an de novembro 1836 en Moffat, tiama Dumfriesshire, Skotlando) estis skota civila inĝeniero, inventinto kaj vojkonstruisto, kiu en 1815 evoluigis tiam revolucian kaj simplan vojkonstruan metodon, transformante la mallarĝajn, ŝlimecajn tervojojn de la [[18-a jarcento|18-a-jarcenta]] Britio en proprajn vojojn. Li dediĉis sian vivon al vojkonstruado, areo en kiu li inventis novan procezon, kiu rezultigis la kreadon de [[makadamo]], glata kaj malmola surfaco el kompaktigita dispremita ŝtono, pli daŭrema kaj malpli ema al [[koto]] kaj [[ŝlimo]] ol [[Grundo|grundbazitaj]] [[Tervojo|terovojoj]]. Moderna vojkonstruado ankoraŭ reflektas la influon de McAdam. El postaj plibonigoj, la plej signifa estis la enkonduko de [[gudro]] (origine karbogudro) por kunligi la ŝtonojn de la vojsurfaco, "tarmako" ({{l-en|tarmac}}, por Gudro-Makadam). La malbona stato de la vojoj sur lia bieno instigis lin studi vojkonstruadon. En du publikaĵoj de 1816 kaj 1819 (''Rimarkoj pri la nuna sistemo de vojfarado'' kaj ''Praktika eseo pri la scienca riparo kaj konservado de vojoj''), li priskribis la vojkonstruan teknikon, kiun li disvolvis. Tio esence implikis certigi adekvatan drenadon de la vojoj kaj konstrui ilin el malsamaj tavoloj. La unua vojo, kiun li konstruis laŭ siaj ideoj, estis konekto de la vojo inter Alloway kaj Maybole al sia bieno. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[iarchive:remarksonpresen02mcadgoog| Remarks on the Present System of Road Making]] by John Loudon McAdam, 1821, from [[Google Books|Google Book Search]] * [[iarchive:acd4789.0005.051.umich.edu/page/1544|Magazine from the Department of Public Works in Puerto Rico indicating, with a map, about a firm called McAdams that built many highways in Puerto Rico]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|McAdam, John Loudon}} [[Kategorio:Skotaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Skotaj inventistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Industria revolucio]] [[Kategorio:Skotaj malfikciaj verkistoj]] g78ehf32kzg96c30659qdj1mtbz5brr 9385032 9385031 2026-05-27T11:41:13Z Sj1mor 12103 9385032 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:John_Loudon_McAdam,_1830,_National_Gallery,_London.JPG|eta|John Loudon McAdam, 1830, Nacia Galerio, Londono]] '''John Loudon MCADAM''' (naskita la 23-an de septembro 1756 en [[Ayr]], Ayrshire, [[Skotlando]] - mortis la 26-an de novembro 1836 en Moffat, tiama Dumfriesshire, Skotlando) estis skota civila inĝeniero, vojkonstruisto kaj inventinto de [[makadamo]], efika kaj ekonomia vojkonstrua teknologio. Li dediĉis sian vivon al vojkonstruado, areo en kiu li inventis novan procezon, kiu rezultigis la kreadon de [[makadamo]], glata kaj malmola surfaco el kompaktigita dispremita ŝtono, pli daŭrema kaj malpli ema al [[koto]] kaj [[ŝlimo]] ol [[Grundo|grundbazitaj]] [[Tervojo|terovojoj]]. Moderna vojkonstruado ankoraŭ reflektas la influon de McAdam. El postaj plibonigoj, la plej signifa estis la enkonduko de [[gudro]] (origine karbogudro) por kunligi la ŝtonojn de la vojsurfaco, "tarmako" ({{l-en|tarmac}}, por Gudro-Makadam). La malbona stato de la vojoj sur lia bieno instigis lin studi vojkonstruadon. En du publikaĵoj de 1816 kaj 1819 (''Rimarkoj pri la nuna sistemo de vojfarado'' kaj ''Praktika eseo pri la scienca riparo kaj konservado de vojoj''), li priskribis la vojkonstruan teknikon, kiun li disvolvis. Tio esence implikis certigi adekvatan drenadon de la vojoj kaj konstrui ilin el malsamaj tavoloj. La unua vojo, kiun li konstruis laŭ siaj ideoj, estis konekto de la vojo inter Alloway kaj Maybole al sia bieno. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[iarchive:remarksonpresen02mcadgoog| Remarks on the Present System of Road Making]] by John Loudon McAdam, 1821, from [[Google Books|Google Book Search]] * [[iarchive:acd4789.0005.051.umich.edu/page/1544|Magazine from the Department of Public Works in Puerto Rico indicating, with a map, about a firm called McAdams that built many highways in Puerto Rico]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|McAdam, John Loudon}} [[Kategorio:Skotaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Skotaj inventistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Industria revolucio]] [[Kategorio:Skotaj malfikciaj verkistoj]] czgt6q97kyd8lxz1hrry9zlt30bg7wr